UNFAO, Disaster Risk Management, Systems Analysis, A Guide Book, Persian Edition
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

UNFAO, Disaster Risk Management, Systems Analysis, A Guide Book, Persian Edition

on

  • 998 views

ترجمه کتاب مدیریت احتمال خطرپذیری ناشی از بحران، تحلیلی سیستمی، کتاب راهنما، نسخه فارسی، سازمان خواروبار و ...

ترجمه کتاب مدیریت احتمال خطرپذیری ناشی از بحران، تحلیلی سیستمی، کتاب راهنما، نسخه فارسی، سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد، 2010
Disaster Risk Management, Systems Analysis, A Guide Book, Persian Edition, United Nations Food and Agricultural Organization (UNFAO), 2010.
ویرایش فنی و محتوایی متن فارسی و زیر نظر: بیژن یاور
Persian Technical Editor In Chief and Under Supervision of: Bijan Yavar
گروه ترجمه: بیژن یاور، مریم رحمانی، میثم میرطاهری، فاطمه مهریان
Translators: Bijan Yavar, Maryam Rahmani, Maisam Mirtaheri, Fatemeh Mehrian

Statistics

Views

Total Views
998
Views on SlideShare
998
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
6
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    UNFAO, Disaster Risk Management, Systems Analysis, A Guide Book, Persian Edition UNFAO, Disaster Risk Management, Systems Analysis, A Guide Book, Persian Edition Document Transcript

    • ‫و من أحياها فَکَأنَّما أحيا النَّاس جمِيعاً‬ ‫َ َْ ْ َ َ‬ ‫َ َ‬ ‫َ ْ َ‬ ‫هر كس، انسانى را حيات بخشد، گويى همه مردم را زنده كرده است.‬ ‫‪And whoso saves the life of one, it shall be as‬‬ ‫.‪if he had: saved the life of all mankind‬‬ ‫«قرآن كريم»‬
    • ‫عنوان و نام پديدآور‬ ‫:‬ ‫مشخصات نشر‬ ‫مشخصات ظاهري‬ ‫شابك‬ ‫وضعيت فهرست نويسي‬ ‫يادداشت‬ ‫يادداشت‬ ‫يادداشت‬ ‫يادداشت‬ ‫موضوع‬ ‫موضوع‬ ‫موضوع‬ ‫شناسه افزوده‬ ‫شناسه افزوده‬ ‫شناسه افزوده‬ ‫شناسه افزوده‬ ‫رده بندي كنگره‬ ‫رده بندي ديويي‬ ‫شماره كتابشناسي ملي‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيستمي- كتاب راهنما/ تهيه و تدوين متن التين:‬ ‫استفان باس ... [و ديگران]؛ ويرايش فني و محتوايي متن فارسي و زيرنظر: بيژن ياور؛ گروه ترجمه: بيژن‬ ‫ياور ... [و ديگران].‬ ‫تهران: دانشگاه بين المللي چابهار، 9831.‬ ‫س، 301 ص.: جدول و نمودار.‬ ‫00094 ريال: 4-1-07419-006-879‬ ‫فيپا‬ ‫عنوان اصلي: 8002 ,‪.Disaster risk management systems analysis: a guide book‬‬ ‫تهيه و تدوين: استفان باس، سلوارجو راماسامي، جيني دي ديپريك، فدريكا باتيستا.‬ ‫گروه ترجمه: بيژن ياور، مريم رحماني، ميثم ميرطاهري، فاطمه مهريان.‬ ‫كتابنامه: ص. 39.‬ ‫اورژانس-- مديريت‬ ‫بالهاي طبيعي‬ ‫امدادرساني‬ ‫باس، اشتفان‬ ‫‪Baas, Stephan‬‬ ‫ياور، بيژن، 9431- مترجم، ويراستار‬ ‫دانشگاه بين المللي چابهار‬ ‫9831 423م/2/155 ‪HV‬‬ ‫774/856‬ ‫1029902‬ ‫نام كتاب : مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، تحليلی سيستمی- كتاب راهنما‬ ‫گروه تأليف: استفان باس، سلوارجو راماسامي، جيني دي ديپريك، فدريكا باتيستا‬ ‫ويرايش فنی و محتوايی متن فارسي و زير نظر : بيژن ياور (عضو هيأت علمي دانشگاه بينالمللي چابهار)‬ ‫گروه ترجمه : بيژن ياور، مريم رحمانی، ميثم ميرطاهری، فاطمه مهريان‬ ‫طراحي و صفحه آرايی متن فارسي : رسول نقي زاده ، ميثم ميرطاهری‬ ‫ناشر : دانشگاه بين المللی چابهار‬ ‫چاپ : نقش جوهر‬ ‫صحافي : ايماژ‬ ‫چاپ اول : 9831‬ ‫تيراژ : 0001 نسخه‬ ‫شابك : 4-1-07419-006-879‬ ‫شابكا- دانشگاه بين المللي چابهار : 01:‪IR-201760002-B‬‬ ‫نشانی : چابهار، منطقه آزاد تجاری- صنعتی چابهار، تراس بهشت، دانشگاه بين المللی چابهار‬ ‫تلفن : 4034444-5450‬ ‫نمابر : 3034444-5450‬ ‫پايگاه اطالع رسانی : ‪www.iuc.ac.ir‬‬ ‫پست الكترونيكی : ‪publications@iuc.ac.ir‬‬ ‫«حق چاپ برای دانشگاه بين المللی چابهار محفوظ است.»‬
    • ‫تصاوير جلد و تصوير پس زمينه در اين صفحه‬ ‫برگرفته شده از دايره المعارف‬ ‫«‪»L’Encyclop َ die Diderot et D’Alembert‬‬ ‫‪e‬‬ ‫نسخ ‌هاي التين انتشارات سازمان خواربار‬ ‫ه‬ ‫و کشاورزی ملل متحد (فائو) را م ‌توان از‬ ‫ي‬ ‫آدرس روبرو درخواست نمود :‬ ‫گروه فروش و بازاريابي- دايره ارتباطات‬ ‫سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد‬ ‫پست الكترونيكي :‬ ‫نمابر :‬ ‫پايگاه اطالع رساني :‬ ‫‪publications-sales@fao.org‬‬ ‫06335075 60 93+‬ ‫‪www.fao.org‬‬ ‫‪Viale delle Terme di Caracalla – 00153 Rome, Italy‬‬
    • ‫نتايج ارائه شده در اين كتاب در زمان تهيه و تدارك، مناسب و درست در نظر گرفته شد ‌اند. اين مجموعه‬ ‫ه‬ ‫ممكن است در پرتو دانش كسب شده در آينده در مراحل بعدي پروژه تعديل شده و اصالح گردد.‬ ‫نظرهاي به كار گرفته شده و ارائه مطالب در اين مجموعه اطالعات (كتاب)، به هيچ وجه بيانگر و مبين و تأييدكننده‬ ‫آن قسمتي از نظرهاي سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد(فائو) كه در ارتباط با جايگاه توسع ‌اي و حقوقي كشورها،‬ ‫ه‬ ‫سرزمي ‌ها، شهرها و يا نواحي و يا مسئولين آ ‌ها و يا اختيارات تعيين حدود و ثقور مرزها و سرحدات از نظر حقوقي و‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫فيزيكي است، نم ‌شود.‬ ‫ي‬ ‫ذكر خاص اسامي شرك ‌ها و يا محصوالت توليدي و فرآورد ‌هاي توليدكنندگان، خواه ثبت شده و خواه ثبت نشده‬ ‫ه‬ ‫ت‬ ‫باشند بدين مفهوم نيست كه در مقايسه با ساير موارد با طبيعت و موضوعيت يكسان (شرك ‌هاي مشابه ديگر) كه در‬ ‫ت‬ ‫اينجا اسام ‌شان ذكر شد ‌اند توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد مورد تأييد و توصيه بوده و داراي مزيت و‬ ‫ه‬ ‫ي‬ ‫برتري نسبت به آ ‌ها م ‌باشند.‬ ‫ن ي‬ ‫شابك نسخه التين: 8-650601-5-29-879‬ ‫شابك نسخه فارسي: 4-1-07419-006-879‬ ‫كليه حقوق محفوظ است. توليد مجدد و انتشار مطالب موجود در اين مجموعه اطالعات (كتاب) براي اهداف آموزشي‬ ‫ً‬ ‫و غيرتجاري بدون اجازه كتبي قبلي از صاحبان كپ ‌رايت توليدكننده مرجع مربوطه كامال تصديق م ‌گردد. توليد مجدد‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫مطالب موجود در اين مجموعه اطالعات (كتاب) براي فروش مجدد و يا ساير اهداف تجاري بدون اجازه كتبي صاحبان‬ ‫كپ ‌رايت، ممنوع است.‬ ‫ي‬ ‫درخواست براي چنين مجوزي م ‌بايستي به عنوان ذيل صورت پذيرد:‬ ‫ي‬ ‫رييس‬ ‫شاخه سياست انتشار الكترونيكي و پشتيباني‬ ‫دايره ارتباطات‬ ‫سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد به آدرس:‬ ‫و يا به پست الكترونيكي:‬ ‫‪Viale delle Terme di Caracalla, 00153 Rome, Italy‬‬ ‫‪copyright@fao.org‬‬ ‫* نسخه اصلی این کتاب به وسیله سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) با عنوان انگلیسی:‬ ‫".‪"Disaster risk management systems analysis. A guide book‬‬ ‫در سال 8002 میالدی منتشر شده و توسط دانشگاه بی ‌المللی چابهار با عنوان فارسی:‬ ‫ن‬ ‫«مدیریت احتمال خطرپذیری ناشی از بحران، تحلیلی سیستمی - کتاب راهنما.»‬ ‫در سال 9831 هجری شمسی ترجمه، چاپ و منتشر گردیده است.‬ ‫* دانشگاه بی ‌المللی چابهار، مسئولیت صحت ترجمه متن این کتاب از انگلیسی به فارسي را بر عهده دارد و سازمان‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در این رابطه مسئولیتی را به عهده نم ‌گیرد.‬ ‫حق چاپ برای :‬ ‫دانشگاه بي ‌المللي چابهار ، 0102 ، نسخه فارسي‬ ‫ن‬ ‫)‪© International University of Chabahar (IUC), 2010 (Farsi Edition‬‬ ‫سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) ، 8002 ، نسخه التين‬ ‫)‪© FAO, 2008 (English Edition‬‬ ‫محفوظ م ‌باشد.‬ ‫ی‬
    • ‫پيشگفتار‬ ‫با در نظر گرفتن دغدغه جهاني در خصوص افزايش فراواني و س��ختي خطرها و بحرانهاي طبيعي،‬ ‫در قس��مت مربوط ب��ه فاكتورها و عوامل مربوط ب��ه تغييرات اقليمي، عزم و انگيزهه��اي فزاينده و رو به‬ ‫گسترش��ي در بسياري از كش��ورها براي مناسبسازي سياس��تها، قوانين، تدابير فني، مالي و اداري كه‬ ‫تأثيرات مخربي بر جان و مال مردم و جوامع را كاهش دهد، وجود دارد. اين دغدغه و نگرانيها در طول‬ ‫كنفرانس جهاني كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران كه در شهر كوبهي شهرستان هيوگوي ژاپن‬ ‫از 81 لغايت 22 ژانويه 5002 برگزار گرديد به طور مجدانهاي مورد بحث، مباحثه و مناظره قرار گرفت.‬ ‫مالك عمل هيوگو (1‪ )HFA‬مصوب كنفرانس مذكور، در تالش براي نتيجه دهي: «كاهش قابل مالحظه‬ ‫ناشي از تخريب هاي حاصل از بحرانها از نظر جاني و سرمايههاي اجتماعي، اقتصادي و محيطي، جوامع‬ ‫و كش��ورها» به عنوان يك برون داد به منظور فراهم آوردن و رس��يدن به برون داد مدنظر تا س��ال 5102،‬ ‫م��الك عمل هيوگو بر تغيير مس��يري از امداد اضطراري انفعالي2(كه با اي��ن حال و در عين حال اهميت‬ ‫خود را حفظ مينمايد) به كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (3‪ )DRR‬مؤثر و مبتكرانه4 در مراحل‬ ‫پيش بحراني5 از طريق تقويت ممانعت6، پيش��گيري7 و آمادگي8، تأكيد مينمايد. رويكردي مرتبط، كه‬ ‫پش��تيباني و حمايت گس��تردهاي را در بر ميگيرد مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (9‪)DRM‬‬ ‫اس��ت كه از طريق چش��مانداز و ديدگاهي مديريتي، انگاره و مفهوم ممانعت، پيشگيري و آمادگي را با‬ ‫مقابله تركيب مينمايد.‬ ‫01‬ ‫اج��راي مؤثر و تأثيرگذار هر دو سيس��تم، كاهش احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران و مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران11 مشروط به يك ظرفيت س��ازماني متناسب متشكل از افراد كليدي‬ ‫در س��طوح مختلف دولتي، بخش خصوص��ي و جامعه مدني و همچنين هماهنگ��ي مؤثر بين اين افراد و‬ ‫س��طوح ميباشد. اين چالشها و رقابتها توس��ط دومين هدف راهبردي مالك عمل هيوگو21 كه همانا‬ ‫"توس��عه و تقويت س��ازمانها و نهادها، س��از و كارها و ظرفيتها در كليه سطوح، به خصوص در سطح‬ ‫اجتماع��ات محل��ي31، كه به طور نظاممند با ايج��اد پايداري [جوامع محلي] در براب��ر خطرها همكاري و‬ ‫كمك مينمايد"، ميباشد، مؤكدا ً شناسايي و مورد شناخت قرار گرفته است.‬ ‫مؤخرت��ر، در زمينه افزايش تغييرپذي��ري اقليمي و تغييرات اقليمي، ش��ناخت فزايندهاي براي فوايد‬ ‫ارتباط نزديك مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران و تالشهايي براي سازگاري و انطباق تغييرات‬ ‫‪1- Hyogo Framework for Action‬‬ ‫‪2- Reactive emergency relief‬‬ ‫‪3- Disaster Risk Reduction‬‬ ‫‪4- Pro-active disaster risk reduction‬‬ ‫‪5- Pre-disaster stages‬‬ ‫‪6- Prevention‬‬ ‫‪7- Mitigation‬‬ ‫‪8- Preparedness‬‬ ‫‪9- Disaster Risk Management‬‬ ‫‪10- DRR‬‬ ‫‪11- DRM‬‬ ‫‪12- HFA‬‬ ‫‪13- Community level‬‬ ‫ز‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫اقليمي در مقياسهاي مختلف وجود دارد. كارگاه "احتمال خطرپذيري مرتبط با اقليم و رويدادهاي غايي‬ ‫و مفرط1" برگزار ش��ده توسط مالك عمل كنوانسيون س��ازمان ملل متحد در خصوص تغييرات اقليمي‬ ‫(2‪ )UNFCCC‬من��درج در مت��ن برنامه كاري نايروبي (3‪ )NWP‬بر روي تأثيرات، آس��يبپذيريها و‬ ‫س��ازگاري در مواجهه با تغييرات اقليمي، اين ارتباط و رابطه بس��يار مهم را شناس��ايي نمودند. در ژوئن‬ ‫7002، اي��ن م��ورد، ارتباط ميان اج��زاي مختلف را براي شناس��ايي و يا ترويج و بهبود فرايندها و س��از‬ ‫و كارهاي س��ازماني به منظور انجام فعاليتهاي بيش��تر هماهنگ مرتبط ب��ا احتمال خطرپذيري اقليمي و‬ ‫مديريت تأثيرات آن، شامل آن مواردي كه به رويدادهاي غايي و مفرط4 مربوط ميشوند، پيشنهاد نمود.‬ ‫تجربيات ميداني حاصل از مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران5 توس��ط سازمان خواربار و‬ ‫كشاورزی ملل متحد6، كه مورد حمايت و پشتيباني، مطالعات هنجاري و قانوني بوده است، آشكار نمود‬ ‫كه تعداد اندكي ابزار عملي در دسترس براي هدايت تحليل نظامهاي سازماني ملي، بخشي و محلي براي‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران و به منظور به تصوير كشيدن و فراهم آوردن ظرفيتسازي‬ ‫مبتن��ي و در واكنش به تقاضا در آينده وجود دارد. فقدان و كس��ري ابزار براي دريافتن و درك س��از و‬ ‫كارهاي هماهنگي و مقابله سازماني از اهميت و دغدغه خاصي برخوردار است.‬ ‫اي��ن راهنما كوش��ش مينمايد تا اين خأل را از طري��ق فراهم آوردن مجموع��هاي از ابزارها كه در‬ ‫پروژههاي ميداني گوناگون سازمان خواربار و كشاورزی ملل متحد در زمينه مديريت احتمال خطرپذيري‬ ‫ناش��ي از بحران مورد آزمايش قرار گرفته و توس��عه يافته است، پر نمايد. روشها و ابزار پيشنهاد شده در‬ ‫اين راهنما كلي و عمومي بوده و قابل تعميم به انواع مختلف خطرهاي طبيعي، موضوعات بخشي، نواحي‬ ‫جغرافيايي، شرايط مختص كشوري7 و تنظيمات و ساختارهاي سازماني ميباشند. به هر حال از نقطه نظر‬ ‫اختيارات، تعهدات و تجربيات س��ازمان خواربار و كشاورزی ملل متحد، برخي تفاسير كاربردي و عملي‬ ‫براي به كارگيري اين ابزارها در بخش كش��اورزي در كش��ورهاي در حال توسعه ارائه گرديده است. به‬ ‫منظور تقويت كمكهاي س��ازمان خواربار و كشاورزی ملل متحد به دولتها و ساير سازمانهاي مرتبط‬ ‫در اجراي كمكهاي شناختي و خطاياب نظامهاي سازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫به عنوان اولين گام در فرايند ظرفيتسازي، ما بازخوردهاي خوانندگان و كاربران پيرامون اين راهنما را‬ ‫با ديدگاهي مبتني بر بهبود نسخههاي آتي، ارج مينهيم.‬ ‫پيتر هولمگرن‬ ‫8‬ ‫مدير دايره محيط زيست، تغييرات اقليمي و انرژيهاي زيستي، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد‬ ‫‪1- Climate related risks and extreme events‬‬ ‫)‪2- United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC‬‬ ‫)‪3- Nairobi Work Programme (NWP‬‬ ‫‪4- Extreme events‬‬ ‫‪5- DRM‬‬ ‫‪6- Food & Agricultural Organization‬‬ ‫‪7- Country specific condition‬‬ ‫‪8- Peter Holmgren‬‬ ‫ح‬
    • ‫چكيده‬ ‫راهنماي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪ )DRM‬تحليلي سيستمي، مجموعهاي از ابزار‬ ‫و روشها را براي ارزيابي س��اختارهاي موجود و ظرفيتهاي مؤسس��ات و سازمانهاي ملي، منطقهاي و‬ ‫محلي با مس��ئوليت مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪ )DRM‬به منظور بهبود تأثيرگذاريشان‬ ‫و يكپارچگي و تلفيق دغدغههاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران با برنامهريزي توس��عه با‬ ‫ارتباطي ويژه با نواحي مس��تعد بحران، بخشها و گروههاي جمعيتي آس��يبپذير فراهم ميآورد. انتظار‬ ‫ميرود با اس��تفاده از راهنماي حاضر ب��ه درك نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصته��ا و تهديدهاي مورد‬ ‫مواجهه ساختارهاي س��ازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران و مفهومشان براي فرايندهاي‬ ‫تغيير س��ازماني جاري را افزوده و آن را تس��هيل نمايد. اين همچنين بر ارتباطات س��ازماني پيچيده ميان‬ ‫ايفاگران نقشهاي گوناگون و متنوع در بخشهاي با س��طوح مختل��ف تأكيد مينمايد. نهايتاً، مجموعه‬ ‫حاضر به تش��خيص خألهاي موجود در سازمانهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران موجود‬ ‫و يا نظامهاي در برگيرنده مؤسس��ات و س��ازمانهاي بخش��ي خطي1 كه اغلب مس��ئول اجراي جنبههاي‬ ‫فني مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (مانند: بخشهاي كشاورزي، آب و بهداشت) هستند،‬ ‫كمك مينمايد.‬ ‫پس بنابراين، فرايند ارزيابي و تحليل طرحريزي ش��ده در راهنماي حاضر، نخس��تين گام در راستاي‬ ‫تقويت نظامهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران ميباش��د. نواح��ي عمده كاربرد ميتواند‬ ‫موارد ذيل باشد:‬ ‫■ تقويت ظرفيتهاي س��ازماني و فني مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در سطوح ملي و‬ ‫يا غيرمتمركز؛‬ ‫■ يكپارچگ��ي و تلفي��ق جنبههاي كليدي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در برنامههاي‬ ‫بازتواني اضطراري2؛‬ ‫■ طراحي و ترويج مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران مردم نهاد3؛‬ ‫■ عمليات��ي نمودن پارادايم تغيير از امداد اضطراري انفعالي4 به مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران مؤثر و مبتكرانه5؛ و‬ ‫■ ورود مديريت احتمال خطر پذيري ناش��ي از بحران به درون برنامهريزي توس��عه و بخش��ي (به طور‬ ‫مثال: كشاورزي)‬ ‫راهنماي حاضر مقدمتاً بر روي احتمال خطرپذيريهاي مرتبط با خطرهاي طبيعي با منشأ هيدرواقليمي‬ ‫(ش��امل: سيالبها، طوفانهاي استوايي، خشكسالي و . . .) متمركز ميشود. كاربران عالقمند به مديريت‬ ‫س��اير انواع خطرهاي احتمال خطرپذيري6 ترغيب ميشوند تا مفاهيم كلي، ابزار و شيوههاي موجود را با‬ ‫شرايط و و ضعيت خودشان سازگار و مطابق نمايند.‬ ‫‪1- Sectoral line agencies‬‬ ‫‪2- Emergency rehabilitation programmes‬‬ ‫)‪3- Community-Based Disaster Risk Management (CBDRM‬‬ ‫‪4- Reactive emergency relief‬‬ ‫‪5- Pro-active DRM‬‬ ‫‪6- Hazard risk‬‬ ‫ط‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران، تحليلي سيستمي‬ ‫تهيه و تدوين متن التين:‬ ‫اس��تفان باس (‪ ، )Stephan Baas‬س��لوارجو راماس��امي (‪ ،)Selvaraju Ramasamy‬جيني دي ديپريك‬ ‫(‪ ، )Jenny Dey DePryck‬فدريكا باتيستا (‪)Federica Battista‬‬ ‫ويرايش فني و محتوايي متن فارسي و زير نظر:‬ ‫بيژن ياور (‪ - )Bijan Yavar‬عضو هيأت علمي دانشگاه بين المللي چابهار‬ ‫طراحي و صفحهآرايي متن فارسي:‬ ‫رسول نقي زاده (‪ ، )Rasoul Naghizadeh‬ميثم ميرطاهري (‪)Maisam Mirtaheri‬‬ ‫گروه ترجمه:‬ ‫بي��ژن ي��اور (‪ ،)Bijan Yavar‬مري��م رحمان��ي (‪ ،)Maryam Rahmani‬ميث��م ميرطاه��ري‬ ‫(‪ ،)Maisam Mirtaheri‬فاطمه مهريان (‪)Fatemeh Mehrian‬‬ ‫021 صفحه ، 21 نمودار ، 9 جدول‬ ‫مجموعه محيط و مديريت منابع طبيعي س��ازمان خواربار و كش��اورزی ملل متحد، شماره 31- سازمان‬ ‫خواربار و كشاورزی ملل متحد، رم، 8002.‬ ‫كليد واژه:‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪ )DRM‬تحليلي سيستمي؛ كاهش احتمال خطرپذيري ناشي‬ ‫از بحران (‪)DRR‬؛ برنامهريزي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران؛ تحليل سيس��تمي مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطوح ملي، منطقهاي و محلي؛ يكپارچهسازي مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران؛ سازمانها و ارتباطات مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران با بخش‬ ‫كش��اورزي؛ خطر، بحران، معيشتها و سازمانها؛ پيش��گيري از بحران، آمادگي، بازتواني و بازسازي؛‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران مبتني بر اجتماعات محلي و مردم نهاد1.‬ ‫مجموعه حاضر موارد زير را جايگزين مينمايد:‬ ‫مجموعه محيط و انرژي‬ ‫مجموعه مركز سنجش از دور‬ ‫2‬ ‫گزارش كاري اقليم براي كشاورزي (آگرومترولوژي : اقليمشناسي كشاورزي)‬ ‫فهرس��تي از مدارك منتشر ش��ده در مجموعههاي باال و ساير اطالعات الزم در پايگاه دادهاي زير قابل‬ ‫جستجو و يافتن ميباشد:‬ ‫‪www.fao.org/nr‬‬ ‫‪1- CBDRM‬‬ ‫‪2- Agrometeorology‬‬ ‫ی‬
    • ‫تشكر و تقدير‬ ‫ما از بس��ياري از افرادي كه به طور مس��تقيم و غيرمس��تقيم در آمادهس��ازي اين راهنما هم��كاري نمودهاند،‬ ‫سپاسگزاريم.‬ ‫1‬ ‫اولين پيشنويس توسط مركز آسيايي آمادگي در برابر بحران ( ‪ )ADPC‬مستقر در بانكوك، تحت قراردادي‬ ‫با س��ازمان خواربار و كش��اورزی ملل متحد فراهم آمد. پيشنويس مربوطه متعاقباً در قالب كارگاهي كه در دفتر‬ ‫س��ازمان خواربار و كش��اورزی ملل متحد در رم در دس��امبر 6002 برگزار گرديد، پس از آنچه كه مركز آسيايي‬ ‫آمادگ��ي در براب��ر بحران از يكپارچه نم��ودن اظهارنظرها و راهنماييهاي ش��ركتكنندگان حاضر اصالح نمود،‬ ‫بازنگري گرديده و مورد بحث و بررس��ي قرار گرفت. نهايتاً برخي بخشهاي نس��خه دوم توس��ط گروه كوچكي‬ ‫متشكل از استفان باس2، سلوارجو راماسامي3، جيني دي ديپريك4 و فدريكا باتيستا5 با در نظر گرفتن نقطه نظرها و‬ ‫راهنمايي شركتكنندگان در كارگاه موردنظر به طور مناسبي متناسب شده و يا بازنويسي گرديد.‬ ‫راهنم��اي حاضر به طور جدي و قابل توجهي بر تجربيات ميداني س��ازمان خواربار و كش��اورزی ملل متحد‬ ‫در توس��عه و تقويت ظرفيتهاي سازماني سيس��تمهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در تعدادي از‬ ‫كش��ورهاي آس��يايي و حوزه كارائيب، تأكيد مينمايد. تفاسير حاصل از تمرينها و تجارب ارزيابيهاي روستايي‬ ‫مش��اركتي مورد اس��تفاده در طول ارزيابيهاي ميداني نظامهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در‬ ‫سطوح اجتماعات محلي در چندين كشور متن حاضر را با تجربيات حاصل از بسياري از مردم روستايي كه به طور‬ ‫فزايندهاي در برابر احتمال خطر و خطرات طبيعي آسيبپذير هستند، پرمايه و غني نموده است.‬ ‫عالوه بر تش��كر و قدرداني از اس��تفان باس كه آمادهس��ازي و تدوين اين راهنما را نظارت فني نموده و اجرا‬ ‫كرده اس��ت، ما همچنين از زحمات، جنويو برون6، مارتا برونو7، اي��و كرولي8، اوليور دبويس9، فلورانس ايگال01،‬ ‫ش��انتانا هلدر11، جن جانسون21، آنجي لي31، سيمون مك41، داليا ماتيوني51، هانس مليچك61، پامال پوزارني71، پيتر‬ ‫ريد81، فلورنس رول91، لورا س��ايني موناكو02، نيكول اس��تير12 و س��يلوي وبس كانوتي22 براي فراهم آوردن نقطه‬ ‫نظرهاي سازنده بر متن و مطالب ارائه شده در پيشنويسهاي آغازين اين راهنما تقدير و تشكر مينماييم.‬ ‫توليد اين راهنما از طريق همكاريهاي مالي از طرف سرويس سازمانهاي روستايي و مشاركت32 (‪)SDAR‬‬ ‫و همچني��ن كارگروه بي��ن گروهي در زمينه مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران42 (رها پييا52)، س��ازمان‬ ‫خواربار و كشاورزی ملل متحد، ممكن گرديد.‬ ‫)‪1- Asian Disaster Preparedness Center (ADPC‬‬ ‫‪2- Stephan Baas‬‬ ‫‪3- Selvaraju Ramasamy‬‬ ‫‪4- Jenny Dey DePryck‬‬ ‫‪5- Federica Battista‬‬ ‫‪6- Genevieve Braun‬‬ ‫‪7- Marta Bruno‬‬ ‫‪8- Eve Crowley‬‬ ‫‪9- Olivier Dubois‬‬ ‫‪10- Florence Egal‬‬ ‫‪11- Shantana Halder‬‬ ‫‪12- Jan Johnson‬‬ ‫‪13- Angee Lee‬‬ ‫‪14- Simon Mack‬‬ ‫‪15- Dalia Mattioni‬‬ ‫‪16- Hans Meliczek‬‬ ‫‪17- Pamela Pozarny‬‬ ‫‪18- Peter Reid‬‬ ‫‪19- Florence Rolle‬‬ ‫‪20- Laura Sciannimonaco‬‬ ‫‪21- Nicole Steyer‬‬ ‫‪22- Sylvi WabbesCanotti‬‬ ‫)‪23- FAO’s Rural Institutions and Participation Service (SDAR‬‬ ‫‪24- FAO Inter-Departmental Working Group on Disaster Risk Management‬‬ ‫‪25- Reha Paia‬‬ ‫ك‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫به نام خداوند آفريننده زيبايیها‬ ‫هم��ان طور كه میدانيم، دنيای كنونی كه در آن زندگی میكنيم دچار پيچيدگیهای خاص تحت‬ ‫تأثير روزمرگیهاس��ت كه در شرايط عادی نيز، دقت نظری متناس��ب با اين ويژگی را میطلبد. حال در‬ ‫نظر بگيريد كه در چنين شرايطی، محيطزيست دچار حادثهای شود كه در مدت زمانی كوتاه به بحرانی‬ ‫عظيم بيانجامد. در اين وضعيت، اختالالت مضاعف ميش��ود. اگر قب��ل از رخداد حادثه، پيشبينیهای‬ ‫الزم به منظور تهيه و تدوين، اس��تقرار و نهادينهس��ازی ساز و كارها، فرايندها، دستورالعملها و رويههای‬ ‫متناس��ب صورت نپذيرد، طبيعی است كه در ش��رايط اضطراری و بحرانی كه احساس در مرتبهای باالتر‬ ‫از تعقل قرار دارد، مش��كالت چند برابر ميشوند و جبران اثرات ناشی از چنين حالتی، بسيار سخت و در‬ ‫برخی از شرايط غيرقابل جبران خواهد بود. در محيطي كه به راحتی و با استفاده از ابزار ساده میتوانست‬ ‫تحت كنترل باشد، به محيطی غيرقابل كنترل بدل میشود كه با هزينه كردن سرمايههای عظيم نيز، گاهی‬ ‫اوقات قابل جبران نيست.‬ ‫همه س��اله شاهديم كه كشور عزيزمان، ايران اسالمی تحت تأثير حوادث و بحرانهای متعددی قرار‬ ‫ميگيرد كه از قبل ادامه داش��ته و در آينده نيز ادامه میيابند. اين سرزمين زيبا، كشوری حادثهخيز است‬ ‫كه برای توس��عهي پايدار میبايد به مبحث مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران توجهی ويژه و‬ ‫قابل مالحظه معطوف س��ازد. در س��الهای اخير شاهد پيش��رفتهای خوبی در موضوع مديريت بحران‬ ‫بودهايم كه همچنان میبايد با شتاب و همتی مضاعف پیگيری شود.‬ ‫راهنمای حاضر كه پيش روی شماس��ت، كاری مش��ترك از "س��ازمان خواربار و كش��اورزي ملل‬ ‫متحد" و "دانش��گاه بينالمللی چابهار" است. ترجمهي فارسی كتاب "مديريت احتمال خطرپذيري ناشي‬ ‫از بح��ران، تحليلي سيس��تمي- كتاب راهنما"1 كه از مجموعهي "محيط و مديريت منابع طبيعي س��ازمان‬ ‫خواربار و كش��اورزي ملل متحد"2 اس��ت، حاصل تالش انسانهايی میباش��د كه در دانشگاه بينالمللی‬ ‫چابه��ار لحظاتی از زندگی ارزش��مند خود را صرف ارتقای س��طح آمادگی و جاي��گاه دانش مديريت‬ ‫بحران در س��طح كشور كردهاند تا به گونهای مناسب، شاهد مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫باشند، محيطی مناس��ب برای رشد نسلهای آيندهي اين سرزمين در آرامش و محيطی عاری از حوادث‬ ‫و بحرانها فراهم آورند و دانش��مندان بزرگ اين س��رزمين بتوانند به توسعهي علوم بپردازند و اين نيست‬ ‫مگر به سبب توسعهي پايدار.‬ ‫در انته��ا ضمن قدردانی از زحمات همكارانم، از حمايتهای معنوی س��ركار خانم فيروزه رادمهر،‬ ‫سرپرس��ت محترم دفتر نمايندگي "فائو" در تهران و هم چنين س��ركار خانم فاطمه جاوردي، كارش��ناس‬ ‫محترم دفتر نمايندگي "فائو" در تهران، سپاس��گزارم. اميدوارم اين مختصر گامی در راستای ارتقاء و هم‬ ‫چنين نهادينهس��ازی دانش مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در كشور عزيزمان، ايران اسالمی‬ ‫باشد. ان شاء اهلل.‬ ‫دكتر مهدي شادنوش‬ ‫رييس دانشگاه بينالمللي چابهار‬ ‫.‪1- Disaster risk management, systems analysis, A guide book‬‬ ‫‪2- FAO Environment and Natural Resources Management Series‬‬ ‫ل‬
    • ‫فهرست مطالب‬ ‫ز‬ ‫ط‬ ‫پيشگفتار‬ ‫چكيده‬ ‫ك‬ ‫تشكر و تقدير‬ ‫م‬ ‫فهرست مطالب‬ ‫ل‬ ‫مقدمه رياست دانشگاه بينالمللي چابهار‬ ‫س‬ ‫مخففها‬ ‫1‬ ‫مقدمه‬ ‫7‬ ‫مدل 1 : تعاريف و چارچوب مفهومي‬ ‫12 مدل 2 : برنامهريزي ارزيابي سازماني سيستمهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫13 مدل 3 : ارزيابي سيستمهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطح ملي‬ ‫74 مدل 4 : ارزيابي سيستمهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطح منطقه‬ ‫95 مدل 5 : ارزيابي سيستمهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطح اجتماعات محلي‬ ‫77 مدل 6 : تحليل و تفسير دادهها‬ ‫39 منابع‬ ‫59 پيوست 1- ابزار و روشهاي ارزيابيهاي سازماني‬ ‫99 پيوست 2- تعاريف اصطالحات و مفاهيم‬ ‫م‬
    • ADPC Asian Disaster Preparedness Center AEZ Agro-Ecological Zone CCA Common Country Assessment CRED Centre for Research on the Epidemiology of Disasters CBDRM Community-Based Disaster Risk Management CBO Community-Based Organization CIG Common Interest Groups CSO Civil Society Organization DCP District Contingency Plans DFID UK Department For International Development DRM Disaster Risk Management DRMC Disaster Risk Management Cycle DRMF Disaster Risk Management Framework DRR Disaster Risk Reduction EWS Early Warning Systems FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations FEWSNET Famine Early Warning System (FEWS) Network FPMIS Field Project Management Information System GIEWS Global Information and Early Warning System HFA Hyogo Framework for Action IDNDR INGO International Decade for Natural Disaster Reduction International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies International non-Governmental Organizations MFIS Micro-Financing Organisations MOU Memorandum of Understanding NDMA National Disaster Management Agency NDMB National Disaster Management Bureau NDMC National Disaster Management Centre NDMO National Disaster Management Office NGO Non-Governmental Organization NHMS National Hydro-Meteorological Services NMAS PRA National Meteorological Agencies Nairobi Work Programme on impacts, vulnerability and adaptation Participatory Rural Appraisal SDAR Rural Institutions and Participation Services SLAF Sustainable Livelihoods Analytical Framework UAS User’s Association UNDAF United Nations Development Assistance Framework UNFCCC United Nations Framework Convention for Climate Change UN/ISDR United Nations International Strategy for Disaster Reduction VDC Village Development Committee VCDR World Conference on Disaster Reduction WFP World Food Programme IFRC NWP ‫س‬ ‫مخففها‬ ‫مركز آسيايي آمادگي در برابر بحران‬ ‫زون يا حوزه كشاورزي اكولوژيكي‬ ‫ارزيابي عمومي كشوري‬ ‫مركز تحقيقات همهگيرشناسي و توزيع بحرانها‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران مبتني بر اجتماعات محلي‬ ‫سازمان مبتني بر اجتماعات محلي و مردمنهاد‬ ‫گروههاي با عاليق عمومي‬ )‫سازمان جامعه مدني (دفاع غيرنظامي‬ ‫برنامههاي ساختاري و وقوع احتمالي منطقه‬ ‫گروه توسعه بينالمللي بريتانياي كبير‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫چرخه مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫مالك عمل مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫نظامهاي هشدار اوليه‬ ‫سازمان خواربار و كشاورزی ملل متحد‬ ‫شبكه نظام هشدار اوليه خشكسالي‬ ‫سيستم اطالعات مديريت پروژههاي ميداني‬ ‫نظام هشدار اوليه و اطالعات جهاني‬ ‫مالك عمل هيوگو‬ ‫دهه بينالمللي براي كاهش اثرات ناشي از بحرانهاي طبيعي‬ ‫فدراسيون بينالمللي جمعيتهاي صليب سرخ و هالل احمر‬ ‫سازمانهاي غيردولتي بينالمللي‬ ‫سازمانهاي خرده مالي‬ ‫يادداشت تفاهم يا تفاهمنامه‬ ‫آژانس مديريت بحران ملي‬ ‫دفتر مديريت بحران ملي‬ ‫مراكز مديريت بحران ملي‬ ‫اداره مديريت بحران ملي‬ ‫سازمان غيردولتي‬ ‫خدمات هيدرواقليمي ملي‬ ‫سازمانهاي هواشناسي ملي‬ ‫برنامه كاري نايروبي بر تأثيرات، آسيبپذيري و سازگاري‬ ‫ارزيابي روستايي مشاركتي‬ ‫خدمات مشاركت و نهادهاي روستايي‬ ‫مالك عمل تحليلي معيشت پايدار‬ ‫انجمن كاربران‬ ‫مالك عمل كمك توسعهاي سازمان ملل متحد‬ ‫مالك عمل كنوانسيون سازمان ملل متحد براي تغيير اقليمي‬ ‫راهبرد بينالمللي سازمان ملل متحد براي كاهش اثرات ناشي از بحران‬ ‫كميته توسعه روستا‬ ‫كنفرانس جهاني كاهش اثرات ناشي از بحران‬ ‫برنامه جهاني غذا‬
    • ‫مقدمه‬ ‫پيشينه‬ ‫جهان افزايش هشدار دهندهاي را در فراواني و سختي بحرانها شهادت داده است: 042 ميليون نفر،‬ ‫به طور متوس��ط، توس��ط بحرانهاي طبيعي هر ساله از س��ال 0002 لغايت 5002 در سرتاسر جهان تحت‬ ‫تأثي��ر قرار گرفتهاند. در طول هر يك از اين 6 س��ال اين بحرانها به طور متوس��ط ج��ان 000/08 نفر را‬ ‫گرفته و تخريب و آسيب تخمين زده شدهاي معادل 08 ميليارد دالر اياالت متحده را مسبب گرديدهاند.‬ ‫1‬ ‫آسيبهاي ناشي از بحرانها در سرتاسر جهان با توجه به تعدادي از عوامل كه شامل موارد زير ميشود،‬ ‫رو به افزايش است، اين عوامل عبارتند از:‬ ‫■ رويدادهاي آب و هوايي گس��ترده با فراواني بيش��تر هم پيوند با تنوع و تغييرپذيري اقليمي در حال‬ ‫افزايش.‬ ‫■ نظامه��اي توليد كش��اورزي كه احتمال خطرپذي��ري را افزايش ميدهند (مانند: پايداري س��خت،‬ ‫محصوالت آبياري ش��ده كه منجر به نقصان، تخليه شدن و شور شدن سفرههاي زير زميني شده‬ ‫و يا باعث ناپايداري مراتع و چراگاهها و تعداد دام و يا توليد س��وختهاي طبيعي از حيوانات بر‬ ‫روي زمين كه در گذشته و به طور معمول بيشه و جنگل را ميپوشاند ميگردد.)‬ ‫■ رش��د جمعيت تركيب ش��ده ب��ا حركات و تغييرات جمعيت��ي كه به طور مثال منجر به شهرنش��يني‬ ‫و‬ ‫برنامهريزي شده، تقاضاي در حال رشد براي غذا، كاالي صنعتي و خدمات‬ ‫■ فشار فزاينده (و استخراج و بهرهبرداري بيش از حد از) منابع طبيعي؛ ميشود، است.‬ ‫استانداردهاي باالتر زندگي و شيوههاي زندگي بيشتر گزاف و مصرفگرايانه در جوامع بيشتر موفق‬ ‫منجر به نقصانها و كاستيهاي اقتصادي بسيار باالتر در شرايط رخداد بحرانها ميشود. در حالي كه نظام‬ ‫هاي مقابله در شرايط اضطراري مناسبتر، جان و مال مردم را نجات ميدهد، بسياري از اين نقصانها در‬ ‫صورتي كه سياس��تها و برنامهها به منظور درست كردن و رسيدگي به داليل اصلي ايجاد بحرانها بنيان‬ ‫نهاده ش��ده و ساز و كارهاي پيشگيري، آمادگي و مقابلهاي را كه به طور مؤثري با برنامهريزي توسعهاي‬ ‫جامع به طور كامل در جاي خود قرار دهد قابل جلوگيري بوده و يا حداقل قابل كاهش است.‬ ‫1- مرك��ز تحقيق��ات همهگيرشناس��ي و توزيع بحرانها (‪ ،)CRED‬م��ارس 7002. منبع داده های مربوطه، پاي��گاه دادهای رويدادهاي‬ ‫اضطراري (‪ ،)Emergency Events Database‬قربانيان ناشي از درگيريها، بيماريهاي همهگير و هجوم و حمله گسترده حشرات را‬ ‫شامل نميشود. براي آمار و موضوعات بيشتر در خصوص دادههاي مرتبط با بحران رجوع شود به: ‪www.em-dat.net‬‬ ‫1‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫اين موضوعات در كنفرانس جهاني كاهش اثرات ناش��ي از بحرانها (‪ )WCDR‬كه در ش��هر كوبه‬ ‫استان هيوگوي ژاپن (ژانويه 5002) برگزار شد به مناظره جامع و كامل و همچنين مداقه و بررسي عمومي‬ ‫گذاشته شد. دولتها، آژانسهاي وابسته به سازمان ملل متحد و سازمانهاي جامعه مدني (‪ )CSOs‬حاضر‬ ‫در كوب��ه بر ني��از حركت از تئوري به عمل و اجراي واقعي در خصوص كاهش اثرات ناش��ي از بحران،‬ ‫تأكيد و پافش��اري نمودن��د. به منظور تائيد قوي و مؤكد پيش��نهادات كنفرانس مربوط��ه، قطعنامه مجمع‬ ‫عمومي س��ازمان ملل متحد به ش��ماره : 212-95-‪( RES‬مورخ مارس 5002) در خصوص "همكاريهاي‬ ‫بينالمللي در زمينه مس��اعدتهاي بش��ر دوس��تانه در بحرانهاي طبيعي، از مرحله امداد تا توس��عه" كليه‬ ‫كش��ورها را براي اجراي مالك عمل هيوگو (‪ )HFA‬فراخوانده و درخواس��ت نم��ود تا جامعه بينالملل‬ ‫كمكها و ياريشان را به كشورهاي در حال توسعه در تالشهايشان به منظور اتخاذ تدابير مناسب براي‬ ‫پيش��گيري از تأثيرات بحرانهاي طبيع��ي ادامه داده، و راهبردهاي كاهش احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران (‪ )DRR‬را با برنامهريزي توس��عه تلفيق نماييد. اين مطلب بيانگر تغيير پارادايمي از تمايل ش��ديد به‬ ‫امداد اضطراري انفعالي1 (كه با اين حال و با اين وجود همچنان اهميت خود را حفظ مينمايد) به كاهش‬ ‫احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران مؤثر و مبتكرانه2 قبل از آنكه يك خطر بتواند به بحران تبديل شود،‬ ‫ميباشد.‬ ‫دومين هدف از اهداف راهبردي مالك عمل هيوگو عبارت اس��ت از: "توسعه و تقويت مؤسسات،‬ ‫ساز و كارها و ظرفيتها در كليه سطوح، به خصوص، در سطح اجتماعات محلي3 ، كه ميتوانند به طور‬ ‫نظاممند براي ايجاد پايداري در برابر خطرها كمك نموده و مشاركت نمايند."4 چالش خاص، در رسيدن‬ ‫ب��ه اين هدف، پيدا كردن مفهوم و دركي هماهنگ از ظرفيتهاي مؤسس��ات موجود، خألهاي ممكن و‬ ‫قواي تطبيقي بازيگران و عناصر متفاوت در س��طوح مختلف به عنوان اساسي براي فعال نمودن مشاركت‬ ‫س��ازمانهاي محلي به همراه مؤسس��ات س��طوح باالتر در طراحي و اجراي راهبرده��اي كاهش احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران مرتبط محلي5 بوده است.‬ ‫به منظور بنيان نهادن مؤسساتي كه براي پايداري و با قابليت سازگاري و تطابق با خطرها بهتر ساخته‬ ‫و پرداخته ش��وند، توانمندس��ازي تصور و تفكر كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران )‪ (DRR‬بكار‬ ‫گرفته شده در مالك عمل هيوگو )‪ (HFA‬كه بر روي مراحل پيش بحران (شامل: ممانعت، پيشگيري و‬ ‫آمادگي) از طريق مكان گزيني و جادهي آنها در تصور و فكري گستردهتر و جامعتر در قالب مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناش��ي از بح��ران )‪ (DRM‬كه (از طري��ق منظر و چش��ماندازي مديريتي) ممانعت،‬ ‫‪1- Reactive emergency relief‬‬ ‫‪2- Pro-active DRR‬‬ ‫‪3- Community level‬‬ ‫4- س��اير اهداف راهبردي عبارت اس��ت از : الف) تلفيق و يكپارچهس��ازي مؤثرتر مالحظات احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران با‬ ‫سياس��تها، برنامهريزي و طراحيها توسعه پايدار در كليه س��طوح، با تأكيدي ويژه بر ممانعت (‪ )Prevention‬از بحران، پيشگيري،‬ ‫آمادگ��ي و كاهش آس��يبپذيري و ب) تلفيق و يكپارچهس��ازي نظاممند رويكردهاي كاهش احتم��ال خطرپذيري با طراحي و اجراي‬ ‫برنامههاي امادگي اضطراري، مقابله و بازتواني در بازسازي جوامع تحت تأثير.‬ ‫‪5- Locally relevant DRR strategies‬‬ ‫2‬
    • ‫مقدمه‬ ‫پيشگيري و آمادگي را با مقابله تركيب مينمايد، سودمند است1، ميباشد.‬ ‫مطالع��ات2 و پروژههاي اخير س��ازمان خواربار و كش��اورزی ملل متحد نش��ان ميدهد كه با وجود‬ ‫مستندات قابل مالحظه در دس��ترس در خصوص مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران )‪،(DRM‬‬ ‫معدود ابزار عملي براي هدايت تحليلهاي سازماني و مؤسسات ملي، منطقهاي و محلي در زمينه مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران )‪ (DRM‬و تئوريزه نمودن ظرفيتس��ازي3 ب��ر مبناي مقابله مبتني بر‬ ‫تقاضا4 بدين منظور وجود دارد.‬ ‫خأل وجود ابزار براي تحليل ظرفيتهاي س��ازماني س��ازمانهاي مردم نهاد5 براي مشاركت مؤثر در‬ ‫طراحي و اجراي راهبردهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران )‪ (DRM‬محلي، مانند: مديريت‬ ‫مس��تمر تهدي��دات خطرها و يا ش��رايط بحراني قبل، در حي��ن و پس از رخداد آنه��ا از اهميت خاصي‬ ‫برخوردار اس��ت. براي تأكيد بر اين خأل، در سال 3002 ميالدي سازمان خواربار و كشاورزی ملل متحد‬ ‫برنام��هاي را با تمركز بر نقش س��ازمانهاي محلي در مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحرانهاي‬ ‫طبيعي آغاز كرد. برنامه موردنظر فعاليتهاي ميداني عملياتي، هنجاري و قانوني براي كمك به كشورها‬ ‫در تالشهايش��ان به منظور تغيير از عملياتهاي امداد اضطراري انفعالي6 به س��مت راهبردهاي ممانعت‬ ‫از احتم��ال خطرپذيري ناش��ي از بحران و آمادگ��ي بلند مدت و بهتر برنامهريزي ش��ده در برگيرنده آن‬ ‫مواردي كه وارد نمودن آنها در فعاليتها و كارهاي توسعه كشاورزي در جريان مناسب به نظر ميرسد،‬ ‫را ب��ه طور متقابل و دو جانبه تقويت و مس��تحكم نموده و يكپارچ��ه و تركيب و تلفيق مينمايد. رويكرد‬ ‫موردنظر بر روي بندهاي اخير يعني (1) فهم و دركي مناس��ب از ظرفيتهاي س��ازمانهاي و مؤسس��ات‬ ‫موجود، خألهاي ممكن و قدرت و اس��تقامت تطبيقي بازيگران و افراد مختلف در زمينه مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناش��ي از بحران )‪ (DRM‬در س��طوح مختلف و (2) هماهنگي مؤثر بين كارفرمايان كليدي‬ ‫در طراحي و اجراي پروژهها و برنامههاي تقاضا محور7 كه به ش��يوهاي پايدار بر داليل اساس��ي و اصلي‬ ‫آس��يبپذيري كارفرمايان محلي در مواجه با خطرهاي طبيعي تأكيد مينمايند، نهفته و تئوريزه ش��ده و‬ ‫مدنظر قرار ميگيرد. نقاط كليدي بنيان نهاده شده توسط سازمان خواربار و كشاورزی ملل متحد به شكل‬ ‫سئوالهاي مرتبط داخلي و از نزديك با موضوع عبارت است از:‬ ‫(1) چه نوع س��اختارها، س��از و كارها و فرايندهايي، برنامههاي ملي مديريت احتمال خطرپذيري‬ ‫1- تعاريف كاهش احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪ )DRR‬و مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪ )DRM‬در مدل‬ ‫يك، ذكر شده است.‬ ‫2- سازمان خواربار و كشاورزی ملل متحد، 4002 ، نقش سازمانها و نهادهاي محلي در كاهش آسيبپذيري در اثر رخدادهاي مجدد‬ ‫بحرانهاي طبيعي و توس��عه معيش��ت قابل تحمل به گزارش يكپارچه در زمينه مطالعات موردي و يافتههاي كارگاهها و پيش��نهادات.‬ ‫خدمات مشاركت و نهادهاي روستايي (‪ .)SDAR‬رم.‬ ‫‪3- Capacity-building‬‬ ‫‪4- Demand-responsive‬‬ ‫‪5- Community-based organizations‬‬ ‫‪6- Reactive emergency relief operations‬‬ ‫‪7- Demand-responsive projects and programmes‬‬ ‫3‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫ناش��ي از بحران را در بخشهاي كش��اورزي1، مراتع و جنگلها2 و شيالت3 را به جلو رانده و‬ ‫به پيش ميبرد؟‬ ‫(2) چه نوع ظرفيتهاي فني، ابزارها، ش��يوهها و رويكردهايي در س��اختارهاي س��ازماني موجود‬ ‫براي عملياتي نمودن مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطوح ملي و محلي (كه‬ ‫به توانهاي تطبيقي به معناي اينكه چه كس��ي ميتواند چه كاري را به بهترين نحو انجام دهد‬ ‫كمك نمايد) وجود دارد؟‬ ‫(3) چه نوع نمونههاي مناس��ب و خوب موجود (چه با منش��اء بومي و محيطي و يا با منشاء علمي)‬ ‫واقعاً در س��طح ملي براي تقويت پايداري جوامع محلي در مواجه با خطرهاي اقليمي و س��اير‬ ‫خطرهاي طبيعي بكار گرفته ميش��ود و چه خألهاي تكنولوژيكي بالقوهاي (شامل دسترسي به‬ ‫فناوري) در سطح ملي وجود دارد؟‬ ‫هدف، چشمانداز و ديدگاه كتاب راهنماي حاضر‬ ‫اي��ن راهنما در برگيرنده مجموعهاي از ابزار براي كمك به س��اختارها و ظرفيتهاي س��ازمانها و‬ ‫نهادهاي موجود در سطوح ملي، منطقهاي و محلي با مسئوليت مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫(‪ )DRM‬ب��ه منظور بهبود تأثيرگذاري نظامهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪ )DRM‬و‬ ‫يكپارچهسازي دغدغههاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪ )DRM‬با برنامهريزي توسعه، با‬ ‫رجوعي خاص و ويژه به نواحي حادثه خيز و بخشها و گروههاي جمعيتي آس��يبپذير، ميباشد. انتظار‬ ‫ميرود تا اس��تفاده راهبردي اين راهنما تس��هيلكننده درك و فهم، نق��اط قوت، نقاط ضعف، فرصتها‬ ‫و تهديدهاي فرا روي س��اختارهاي نهادها و س��ازمانهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران‬ ‫(‪ )DRM‬و دليل و مفهوم فرايندهاي تغييري مستمر نهادها و سازمانها باشد. همچنين اين راهنما ارتباطات‬ ‫سازماني جامع بين افراد و بخشهاي متفاوت و متنوع در سطوح مختلف را پر رنگ نموده و مورد تأكيد‬ ‫قرار ميدهد. نهايتاً اين كتاب به شناس��ايي خألهاي موجود دروني نهادها و سازمانهاي مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪ )DRM‬و يا نظامهاي ش��امل و در برگيرنده آژانسهاي خطي بخش��ي4 كه‬ ‫اغلب مس��ئول اجراي جنبههاي فني مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪( )DRM‬به طور مثال:‬ ‫بخشهاي كشاورزي، آب و سالمت5) هستند، ميباشد.‬ ‫بنابراين ارزيابي و تحليل مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران موجود ميباشد. نواحي عمده‬ ‫كاربرد به شرح زير است :‬ ‫‪1- Agriculture‬‬ ‫‪2- Forestry‬‬ ‫‪3- Fisheries‬‬ ‫‪4- Sectoral line agencies‬‬ ‫5- در اين متن، نظامهاي س��ازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪ )DRM‬به عنوان تركيبي از س��اختارها، تمرينها و‬ ‫نمونههاي عملي و فرايندها(به معني اينكه چه كسي چه كاري را و چگونه انجام ميدهد؟) در نظر گرفته شده و درك ميشود.‬ ‫4‬
    • ‫مقدمه‬ ‫■ تقويت ظرفيتهاي س��ازماني و فني مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در سطوح ملي و‬ ‫يا غيرمتمركز؛‬ ‫■ يكپارچ��ه س��ازي نمودهاي كلي��دي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بح��ران در برنامههاي‬ ‫بازسازي و بازتواني اضطراري1؛‬ ‫■ طراحي و ترويج مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران مبتني بر اجتماعات محلي2؛‬ ‫■ عملياتي نمودن نمونه تغييريافته از امداد اضطراري انفعالي به مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران مؤثر و مبتكرانه؛ و‬ ‫■ تركيب و يكپارچهسازي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران با برنامهريزي بخشي و توسعه‬ ‫(به طور مثال كشاورزي).‬ ‫راهنماي حاضر بر روي احتمال خطر همبس��ته با خطرهاي طبيعي با منشاء هيدرواقليمي3 (سيالبها،‬ ‫طوفانهاي اس��توايي، خشكس��الي) و زمين ش��ناختي (زلزله، س��ونومي، فعاليتهاي آتشفشاني) متمركز‬ ‫ميگردد. كاربران عالقمند به مديريت ساير انواع خطرهاي احتمال خطرپذيري4 ترغيب ميشوند، مفاهيم‬ ‫و تصورات، ابزار و روشها را با شرايط و وضعيت خودشان مطابقت داده و سازگار نمايند.‬ ‫گروه هدف، قلمرو و ميدان ديد راهنماي حاضر‬ ‫گروه هدف، قلمرو و ميدان ديد راهنماي حاضر ش��امل اعضا و پرس��نل فني: گروهها و آژانسهاي‬ ‫دولتي ملي و محلي؛ آژانسهاي توس��عه دو جانبه و چندجانبه، س��ازمانهاي غيردولتي5، س��ازمان جامعه‬ ‫مدني (دفاع غيرنظامي)6، س��ازمانهاي مردم نهاد7، و شاغلين مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫در س��طوح ملي و بينالمللي درگير طراح��ي و يا تحصيل نظامهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي‬ ‫از بح��ران مل��ي و غيرمتمركز در كش��ورها و يا مناطق خ��اص و ويژه. مأموريته��اي تدوين پروژههاي‬ ‫س��رمايهگذاري مسئول دربرگيري جنبههاي س��ازماني در نمايههاي احتمال خطر8 ملي، نيز اين راهنما را‬ ‫نس��بتاً و احتماالً مفيد خواهند يافت. در حالي كه راهنماي حاضر به طور مختصر تصورات كلي و مفاهيم‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران را پوشش ميدهد، معيشتهاي پايدار و نظامهاي سازماني‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران، كاربران با دانش مقدماتي در خصوص اين تصورات كلي و‬ ‫مفاهيم و تجربيات عملي در كار كردن با نظامهاي سازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫‪1- Emergency rehabilitation programmes‬‬ ‫)‪2- Community-Based Disaster Risk Management (CBDRM‬‬ ‫‪3- Hydro-meteorological‬‬ ‫‪4- Hazard risk‬‬ ‫‪5- NGO‬‬ ‫‪6- CSO‬‬ ‫‪7- CBO‬‬ ‫‪8- Risk‬‬ ‫5‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫در كشورهاي در حال توسعه احتماالً اين راهنما را بيشتر معنيدار خواهند يافت.‬ ‫چگونگي استفاده از راهنماي حاضر‬ ‫ش��كل مدل گونه (مدوالر)1 راهنماي حاض��ر، گامهاي دائمي و متوالي براي تقبل مس��ئوليت يك‬ ‫ارزياب��ي س��ازماني جامع2 از نظامهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بح��ران در طول بخشها و‬ ‫سطوح اداري را در برگرفته و پوشش ميدهد. اگر به هر حال، ارزيابي حاضر، تمركزي بر بخش از پيش‬ ‫تعيين و تعريف ش��ده3 و يا خطر محور4 دارد، كاركنان و پرس��نل مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران همانند س��اير متخصصين توسعه عالقمند شامل كاركنان شاغل در سازمانهاي غيردولتي، سازمان‬ ‫جامعه مدني(دفاع غيرنظامي)، سازمانهاي مردم نهاد، مديران بحران و تصميمسازان5 ، ممكن است فقط‬ ‫انتخاب مدلهاي خاصي و يا چكليس��تها و ابزاري را ب��راي يك بخش و يا موضوعات و موارد خطر‬ ‫محور را ترجيح دهند.‬ ‫‪1- Modular‬‬ ‫‪2- Comprehensive institutional assessment‬‬ ‫‪3- Predefined sector‬‬ ‫‪4- Hazard-specific‬‬ ‫‪5- Policy makers‬‬ ‫6‬
    • ‫مدل‬ ‫1‬ ‫تعاريف و چارچوب مفهومي‬ ‫رويكردها و روشهاي ارزيابي س��ازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تهيه ش��ده‬ ‫و مدنظ��ر در راهنم��اي حاضر بر مبنا و حاصل تركيب و يكپارچهس��ازي عوام��ل و عناصر دو چارچوب‬ ‫مفهومي شامل: چارچوب مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران كه مراحل مختلف چرخه مديريت‬ ‫بحران1 (شامل: مراحل پيش از بحران2، مقابله3 و پس از بحران4 كه در بر گيرنده ارتباطات به فعاليتهاي‬ ‫توسعهاي معمول ميشود) را مشخص مينمايد و چارچوب معيشت پايدار5 كه مردم، سرمايههاي معيشتي‬ ‫و آسيبپذيرش��ان را همانند سياست و زمينهها و فضاي سازماني كه از چارچوب آنها تخطي مينمايد به‬ ‫عنوان كانون تحليل قرار ميدهد، ميباشد.‬ ‫هدف اين مدل عبارت است از :‬ ‫1. فراهم آوردن تعاريف پايدار اصطالحات بكار گرفته شده در متن حاضر؛‬ ‫2. معرفي عوامل كليدي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران؛ و‬ ‫6‬ ‫3. معرفي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران و چارچوب معيشتي پايدار و تأكيد بر ارتباطات‬ ‫كليدي بين آسيبپذيري، بحرانها، معيشتها و سازمانها.‬ ‫خطرها و بحرانها : برخي تعاريف پايه‬ ‫بحرانها از هر نوع كه باش��د زماني رخ ميدهد كه خطرها به طور جدي جوامع و خانوارها را تحت‬ ‫تأثير قرار داده و به طور موقت و يا براي سالهاي متمادي، امنيت معيشتي افراد را از بين ببرد. يك بحران‬ ‫از تركيب وضعيت خطر احتمال خطرپذيري7، آسيبپذيريهاي اجتماعي، ظرفيتهاي محدود خانوارها‬ ‫و يا جوامع براي كاهش تأثيرات منفي بالقوه خطر منتج ميگردد. شناسايي آسيبپذيري به عنوان عاملي‬ ‫كليدي در فضا و زمينه احتمال خطرپذيري، همچنين با عالقه رو به رشد براي درك و تسهيل ظرفيتهاي‬ ‫مثبت مردم براي س��ازگاري و تطابق با تأثيرات خطرها، همراه ميباش��د. وجود و يا عدم وجود نظامهاي‬ ‫مناس��ب اجتماعي- اقتصادي و س��ازماني براي پيشگيري و يا مقابله س��ريع در مواجه با خطرها، استعداد،‬ ‫آمادگ��ي، حساس��يت و يا پايداري اجتماعات8 و جوام��ع را در برابر تأثيرات خطره��ا تعيين مينمايد. به‬ ‫عبارت ديگر ظرفيتهاي س��ازگاري و تطابق پذيري تضمين ش��ده از طريق اين نظامها به طور مستقيم به‬ ‫‪1- Disaster management cycle‬‬ ‫‪2- Pre-disaster‬‬ ‫‪3- Response‬‬ ‫‪4- Post-disaster‬‬ ‫)‪5- Sustainable Livelihoods (SL‬‬ ‫‪6- Sustainable Livelihoods (SL) framework‬‬ ‫‪7- Hazard risk conditions‬‬ ‫‪8- Society‬‬ ‫7‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫جعبه 1 . 1‬ ‫تعاريف پايه‬ ‫خطر1 : رويداد، پديده و يا فعاليت انسانی بالقوه مخرب فيزيكی كه ممكن است مسبب و منجر به‬ ‫از دست دادن جان و يا زخمی شدن، تخريب مايملك ، بی نظمی و اختالل در سيستمهای اجتماعی‬ ‫و اقتص��ادی ، انحطاط و فروپاش��ی محيطی گردد. خطره�اي طبيعي2، كه ميتوانند مطابق با منش��اء‬ ‫پيدايشش��ان به خطرهاي: زمينشناسي (شامل: زلزله، س��ونومي، فعاليت آتشفشاني) ، هيدرواقليمي‬ ‫(ش��امل: سيالبها، طوفانهاي استوايي، خشكس��الي) و يا زيستي و بيولوژيكي (شامل: بيماريهاي‬ ‫همهگير)، طبقهبندي گردند. خطرها ميتوانند ش��امل فرايندهاي انس��اني (ش��امل: تغييرات اقليمي،‬ ‫آتشس��وزيها، برداش��ت از معادن و منابع تجديد نش��ونده3 ، كاهش كيفيت محيطي و خطرهاي‬ ‫فناورانه يا تكنولوژيكي، گردد. خطرها ميتوانند تك يا منحربفرد پيدرپي و يا تركيبي از نظر منشاء‬ ‫پيدايش و تأثيراتشان باشند.‬ ‫بحران4 : اختالل يا در هم ريختگي جدي در عملكرد يك جامعه يا اجتماع كه منجر به لطمات‬ ‫گسترده انساني، منابع اقتصاد و يا محيطزيست كه توانايي جامعه يا اجتماع موردنظر را در سازگاري‬ ‫و تطاب��ق با اس��تفاده از منابع خودش را به خط��ر انداخته و از آن تخط��ي مينمايد، ميگردد. يك‬ ‫بحران، تابعي از فرايند احتمال خطرپذيري ميباش��د. بحرانها منتج از تركيب خطرها، وضعيتهاي‬ ‫آسيبپذيري و ظرفيت ناكافي و يا فقدان و كمبود تدابير كاهش بالقوه نتايج منفي ناشي از احتمال‬ ‫خطرپذيري ميباشند.‬ ‫5‬ ‫احتم�ال خطرپذيري : احتمال نتايج و پيآمدهاي مخرب و يا خس��ارات محتمل (مرگ و مير،‬ ‫جراحات، اموال، معيش��ت، اختالل در فعاليت اقتصادي و يا محيط تخريب ش��ده) منتج از تعامل و‬ ‫همكنش خطرهاي طبيعي و يا با منشاء انساني و شرايط آسيبپذير، ميباشد.‬ ‫آس�يبپذيري6 : شرايط تعريف شده توسط عوامل و فرايندهاي كالبدي، اجتماعي، اقتصادي و‬ ‫محيطي كه حساسيت و شكنندگي يك جامعه را در برابر خطرها افزايش ميدهد، تعريف مي شود.‬ ‫پاي�داري7 : ظرفيت يك نظام يا سيس��تم، جامعه يا اجتماعات بطور بالق��وه در مواجه با خطرها‬ ‫برای س��ازگاری از طريق مقاومت و ايس��تادگی و يا ايجاد تغييرات به منظور تداوم و نيل به سطحی‬ ‫قابل قبول از عملكرد و ساختار می باشد. اين نكته از طريق ميزان و درجهای كه نظام اجتماعي قادر‬ ‫به س��ازماندهی خ��ود(‪ )Organizing Itself‬برای افزايش ظرفيت به منظ��ور فراگيری از بحرانهای‬ ‫گذش��ته برای حفاظت بهتر در آينده و بهبود تدابير كاهش خطرپذيری می باشد، سنجيده و شناخته‬ ‫میشود.‬ ‫تعاريف موردنظ��ر از واژهنامه دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحران‬ ‫(‪ )ISDR‬نسخه 7002 اقتباس شده است. (‪)www.unisdr.org/terminology‬‬ ‫‪1- Hazard‬‬ ‫‪2- Natural hazards‬‬ ‫‪3- Mining of non-renewable resources‬‬ ‫‪4- Disaster‬‬ ‫‪5- Risk‬‬ ‫‪6- Vulnerability‬‬ ‫‪7- Resilience‬‬ ‫8‬
    • ‫تعاريف و چارچوب مفهومی‬ ‫نمودار 101‬ ‫چارچوب مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪)DRMF‬‬ ‫پايداري تقويت شده1 ترجمه و تعبير ميشود.‬ ‫راهنم��اي حاضر مجموعه اصطالح��ات دبيرخانه راهب��رد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحرانها2 را كه مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪ )DRM‬را از كاهش خطرپذيري ناشي از‬ ‫بحران (‪ )DRR‬بازشناسي مينمايد، به شرح ذيل قبول ميكند:‬ ‫■ کاهش خطرپذيري ناشي از بحران (‪ ،)DRR‬به چارچوبي مفهومي از عوامل در نظر گرفته شده با‬ ‫امكان به حداقل رساندن آسيبپذيريها و احتمال خطرهاي ناشي از بحران در كل يك جامعه،‬ ‫براي اهتراز (ممانعت)3 و يا به منظور محدود نمودن (پيش��گيري و آمادگي) از تأثيرات ناسازگار‬ ‫و مضر خطرها، در داخل فضاي عريض توسعه پايدار4 اطالق ميگردد.‬ ‫■ مديريت احتمال خطرپذيري ناش�ي از بحران (‪ ،)DRM‬ش��امل ول��ي فراتر از كاهش خطرپذيري‬ ‫ناشي از بحران با افزودن رويكرد و منظري مديريتي كه ممانعت، پيشگيري و آمادگي را با مقابله‬ ‫تركيب مينمايد، ميباشد.‬ ‫اصطالح مديريت خطرپذيري ناش��ي از بح��ران (‪ )DRM‬زماني در راهنماي حاضر مورد اس��تفاده‬ ‫‪1- Enhanced resilience‬‬ ‫‪2- ISDR terminology‬‬ ‫‪3- Prevention‬‬ ‫4- توس��عه پايدار چنين تعريف ميش��ود: "نوعي توس��عه كه پاس��خگوي نياز حال حاضر، بدون تهديد و تراضي در توانايي نسلهاي‬ ‫آينده براي مرتفع نمودن نيازهاي خود ميباشد، است." (مراجعه شود به گروه اقتصاد و امور اجتماعي سازمان ملل متحد، دايره توسعه‬ ‫پايدار: قابل دسترس در پايگاه دادهاي: ‪)www.un.org/esa/sustdev‬‬ ‫9‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫جعبه 201‬ ‫چارچوب عناصر مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪)DRM‬‬ ‫مرحله پيش از بحران‬ ‫فعاليتهاي مس�تمر توسعه- جنبههاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران مستمر در برنامههاي‬ ‫توسعه.‬ ‫ارزياب�ي احتم�ال خطرپذي�ري- فرايند تش��خيصي و خطاياب براي شناس��ايي احتمال خطرها كه يك‬ ‫جامعه با آن روبهرو و مواجه است.‬ ‫ممانعت- فعاليتهاي جلوگيري از تأثيرات ناسازگار و پيش روي خطرها.‬ ‫پيشگيري- تدابير سازهاي و غيرسازهاي بكار گرفته شده براي محدود نمودن تأثيرات ناسازگار.‬ ‫آمادگي- فعاليتها و تدابير اتخاذ شده زودتر از موعد مقرر به منظور حصول اطمينان از مقابله مؤثر.‬ ‫هش�دار اولي�ه- تهي��ه و تدارك اطالعات ب��ه موقع و مؤثر ب��راي جلوگيري و يا كاه��ش از احتمال‬ ‫خطرپذيري.‬ ‫مرحله مقابله با بحران‬ ‫تخليه اضطراري- تغيير مكان و عزيمت موقت انبوهي از مردم و مايملكشان از موقعيتهاي تحت تأثير خطر.‬ ‫نجات مردم و معيشت آنها- حفاظت از مردم و معيشتشان در طول شرايط اضطراري.‬ ‫امداد فوري- فراهم آوردن و تدارك امداد الزم در طول يا بالفاصله پس از رويداد بحران.‬ ‫ارزيابي خس�ارت- اطالعاتي در خصوص تأثيرات ناش��ي از ش��رايط اضطراري بر سرمايه و داراييها و لطمات‬ ‫وارده به توليدات.‬ ‫مرحله پس از بحران‬ ‫امداد مستمر- امدادي پي در پي تا رسيدن و حصول به يك سطح مشخص از بازتواني.‬ ‫بازتواني- فعاليتهاي اتخاذ شده پس از يك بحران با ديد تعمير و ترميم زيرساختها و تأسيسات.‬ ‫بازس�ازي- فعاليتهاي اتخاذ ش��ده پس از يك بحران به منظور حصول اطمينان از اس��تقرار مجدد و‬ ‫تجديد محل.‬ ‫بازتواني اقتصادي و اجتماعي- تدابير اتخاذ ش��ده به منظور عاديس��ازي1 شرايط اقتصادي و اجتماعي‬ ‫زندگي.‬ ‫فعاليتهاي توسعه مستمر- فعاليتهاي مستمر برنامههاي توسعهاي.‬ ‫ارزيابي احتمال خطرپذيري- فرايند عارضهيابي و تش��خيص براي شناس��ايي احتمال خطرپذيريهاي‬ ‫جديدي كه جوامع ممكن است دوباره با آن مواجه شوند.‬ ‫‪1- Normalise‬‬ ‫01‬
    • ‫تعاريف و چارچوب مفهومی‬ ‫قرار ميگيرد كه به چارچوب قانوني، س��ازماني و سياس��تي و فرايندها و س��از و كارهاي اداري مرتبط با‬ ‫مديريت، هم در حين احتمال خطرپذيري (به طور پيشبيني و برنامهريزي شده)1 و هم در حين بحرانها‬ ‫(به طور واقعي و عملي)2 همين طور با در نظر گرفتن عوامل مديريت ش��رايط اضطراري، رجوع ش��ود.‬ ‫واژه و اصطالح كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪ )DRR‬به منظور اطالق به آن دسته از برنامهها‬ ‫و تكنيكهايي كه به طور مش��خص و خاص با هدف اهتراز (ممانعت) و يا محدود نمودن (پيش��گيري و‬ ‫آمادگي) تأثيرات ناسازگار و پيش روي خطرها، در داخل فضا و محدوده عريض توسعه پايدار ميباشد،‬ ‫مورد استفاده قرار ميگيرد.‬ ‫چارچوب مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫هدف مديريت احتمال خطرپذيري ناش�ي از بحران كاهش عوام��ل اصولي خطرپذيري و آمادگي در‬ ‫برابر آن و بنيان نهادن مقابلهاي فوري و سريع براي زمان رخداد بحران ميباشد. چارچوب مديريت احتمال‬ ‫خطرپذي�ري ناش�ي از بح�ران (‪ )DRMF‬در نم��ودار 1 .1 به طور مفهومي مراح��ل و فازهاي مختلف چرخه‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران : پيش از بحران، مقابله و پس از بحران را شناسايي و مشخص‬ ‫مينمايد، تفسير ميكند.‬ ‫هدف فعاليتهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بح��ران در مرحله پيش از بحران، تقويت‬ ‫ظرفيتهاي پايداري3 خانوارها و جوامع براي حفاظت از جان و معيشتشان از طريق تدابير اهتراز (ممانعت)‬ ‫و يا محدود نمودن (پيش��گيري) از تأثيرات ناس��ازگار و پيش روي خطرها و فراهم آوردن پيشبينيهاي‬ ‫قاب��ل اتكاء و ب��ه هنگام و به موقع از خطرها، ميباش��د. در مرحله مقابله جوام��ع و آژانسهاي امداد4 بر‬ ‫روي نجات جان انس��انها و حفظ اموال و داراييها متمركز ميش��وند. در مرحل��ه پس از بحران، تمركز‬ ‫بر بازس��ازي و بازتواني ميباش��د. در واقع، تغيير مكان بين اين مراحل، خصوصاً بين مراحلي كه در آن‬ ‫جوامع از بازسازي و بازتواني به سمت توسعه و يكپارچهنمودن جنبههاي پيشگيري از خطر با فعاليتهاي‬ ‫توسعهاي حركت مينمايند، سيال و متحرك است.‬ ‫عوامل چارچوب5 - كه در جعبه 2 .1 به دقت ش��رح داده ش��ده است شامل هم تدابير سازهاي (شامل:‬ ‫فيزيكي و فني) و هم تدابير غيرسازهاي (شامل: شناسايي و خطايابي، سياستها و از نظر سازماني) در سه‬ ‫6‬ ‫مرحله ميشود.‬ ‫‪1- ex ante‬‬ ‫‪2- ex post‬‬ ‫‪3- Resilience‬‬ ‫‪4- Relief agencies‬‬ ‫5- نمودار چرخه مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران )‪ (DRMC‬اصالح شده از آدرس زير قابل دسترسی است:‬ ‫‪TorqAid; http://www.torqaid.com/default.asp‬‬ ‫6- تدابير س��ازهاي به هر س��اخت و س��از فيزيكي به منظور كاهش و يا جلوگيري از تأثيرات ممكن خطرها كه ممكن اس��ت ش��امل‬ ‫تدابير مهندس��ي و س��اخت و س��از مقاوم در برابر خطر (‪ )hazard-resistant‬و سازهها و زيرس��اختهاي محافظتي گردد، اطالق‬ ‫ميش��ود. تدابير غيرس��ازهاي به سياستها، اطالعرس��اني و هشدار و آگاهسازي، توس��عه دانش، الزامات و تعهدات عمومي، روشها‬ ‫و تمرينهاي اجرايي، ش��امل س��از و كارهاي مش��اركتي و تهيه و تدارك اطالعات كه ميتواند باعث كاهش خطرپذيري و تأثيرات‬ ‫وابس��ته گ��ردد، اطالق ميش��ود. واژهنام��ه دبيرخانه راهب��رد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪ )ISDR‬نس��خه 7002‬ ‫(‪.)www.unisdr.org/terminology‬‬ ‫11‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫ارزش اين چارچوب، توانايي آن در توسعه رويكردي جامع و كلينگر در رابطه با مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناش��ي از بحران بوده و روابط بين احتمال خطرها و توس��عه را نش��ان ميدهد. به طور مثال،‬ ‫فعاليتهاي مربوط به پيش�گيري و ممانعت نمايانگر بخش توس�عه ميباش��د، در حالي كه امداد و بازس�ازي و‬ ‫بازتواني نمايانگر بخش كمكهاي بشردوستانه ميباشد كه آمادگي هر دو نوع از فعاليتها را به هم مرتبط‬ ‫مينمايد، است.‬ ‫ب��ه عالوه، چارچوب موردنظر، پايه و اساس��ي براي تأكيد بر الزام��ات و تعهدات عمومي، نظامهاي‬ ‫سازماني شامل ظرفيتهاي س��ازماني، سياستها، فعاليتهاي قانوني و اجتماعي، همانند مديريت محيط‬ ‫زيس��ت، كاربري اراضي، برنامهريزي ش��هري، حفاظت از تأسيس��ات بحراني، كارب��رد علوم و فناوري،‬ ‫مش��اركت و ارتباطات ش��بكهاي و ابزار مالي فراهم ميآورد. چارچوب موردنظر همچنين فضاي الزم را‬ ‫براي ارزش گذاري مثبت و در برگيري مؤثر و س��ازنده راهبردهاي س��ازگاري سنتي جوامع و خانوارها،‬ ‫تش��خيص اهمي��ت مالكيت و س�هم آنها از فرايند مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بح��ران و بنابراين‬ ‫وابس��تگي (انفعالي) خاص ايجاد شده توسط امداد و كمك ارائه شده بوسيله افراد خارج از نظام مربوطه‬ ‫را فراهم ميآورد.‬ ‫عوامل كليدي چارچوب مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در مالك عمل هيوگو براي‬ ‫س��الهاي 5102- 5002 : [يعن��ي] ايجاد پاي��داري ملل و جوامع محلي در براب��ر بحران (‪ )HFA‬كه پنج‬ ‫اولوي��ت عمل مصوب و مورد تأكيد توس��ط كنفران��س جهاني كاهش اثرات ناش��ي ار بحران به منظور‬ ‫1‬ ‫دستيابي به اهداف راهبردياش تا سال 5102، منعكس گرديده است.‬ ‫اولويتهاي مالك عمل هيوگو (‪ )HFA‬براي اقدام عبارتند از :‬ ‫1. حص��ول اطمينان از اينكه كاهش خطرپذيريهاي ناش��ي از بحران اولويتي مل��ي و محلي مبتني بر‬ ‫چارچوب و مبنايي سازمانی بنيادين و قوي براي اجرا باشد،‬ ‫2. شناس��ايي، ارزيابی، كنترل و مراقبت بر خطرپذيري ناش��ي از بحرانها و توس��عه و اصالح سيس��تم‬ ‫هشدار اوليه،‬ ‫3. بكارگيري دانش، نوآوري و آموزش به منظور ايجاد فرهنگ ايمني و پايداري در كليه سطوح،‬ ‫4. كاهش عوامل خطرپذيري اساسي و زير بنايي و‬ ‫5. تقويت آمادگي در برابر بحران به منظور مقابله مؤثر در كليه سطوح.‬ ‫اولويته��اي مالك عم��ل هيوگو (‪ )HFA‬ب��راي اقدام، در اي��ن راهنما به عن��وان چارچوبي براي‬ ‫س��ازماندهي يافتههاي عمده تحليل نظام، شناس��ايي خألها و تقويت و توس��عه پيش��نهادات در خصوص‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (‪ )DRM‬مورد اس��تفاده قرار گرفته است. (مدل 6 را ببينيد.)‬ ‫نتيجه2 م��ورد پيشبيني، اهداف راهبردي و اولويتهاي اجرايي م��الك عمل هيوگو (‪ )HFA‬در نمودار‬ ‫2 .1 3 آمده است.‬ ‫1- براي جزئيات بيش��تر مراجعه ش��ود به مالك عمل هيوگو براي سالهاي 5102-5002 : ايجاد پايداري ملل و جوامع محلي در برابر‬ ‫بحران (اين مبحث در آدرس روبرو قابل دسترسي است : ‪(www.unisdr.org/eng/hfa/hfa.htm‬‬ ‫‪2- Outcome‬‬ ‫3- برگرفته از دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحران س��ازمان ملل متح��د. 7002. كلمات در عمل: راهنمايي‬ ‫براي اجراي مالك عمل هيوگو. ژنو.‬ ‫21‬
    • ‫تعاريف و چارچوب مفهومی‬ ‫(منبع: دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناشي از بحران- ‪)http://www.unisdr.org/eng/hfa/hfa.htm‬‬ ‫مشاركت داوطلبان و جوامع (افراد محلي)‬ ‫ظرفيت سازي و انتقال تكنولوژي و فناوري‬ ‫* زيستبومها(اكوسيستمهاي)پايدار و مديريتمحيطي؛‬ ‫* راهبردهاي ‪ DRR‬تركيب شده و يكپارچه با سازگاري‬ ‫با تغييرات اقليمي؛‬ ‫* امنيت غذايي براي بقاء و پايداري؛‬ ‫* تركيب و يكپارچگي ‪ DRR‬با بخش سالمت و‬ ‫بيمارستان هاي ايمن؛‬ ‫* حفاظت، حفظ و حراست از تسهيالت و تأسيسات‬ ‫عمومي مهم؛‬ ‫* طرحهاي بازتواني و بازسازي و شبكههاي ايمني‬ ‫اجتماعي؛‬ ‫* كاهش آسيبپذيري با گزينههاي درآمدي متفاوت‬ ‫و متنوع؛‬ ‫* سازوكارهاي تسهيم و تقسيم خطرپذيري مالي؛‬ ‫* مشاركت ها و شراكت هاي عمومي � خصوصي؛‬ ‫* برنامه ريزي كاربري اراضي و كدهاي ساختماني؛‬ ‫* طرحهاي توسعه روستايي و ‪.DRR‬‬ ‫* ظرفيت هاي مديريت بحران:‬ ‫سياست ها، ظرفيت هاي اداري و‬ ‫سازماني و فني؛‬ ‫* گفتگو و گفتمان، هماهنگي و‬ ‫تبادل اطالعاتي ميان مديران‬ ‫بحران و بخش هاي توسعه اي؛‬ ‫* رويكردهاي منطقه اي مقابله با‬ ‫بحران ها،با تمركز بر كاهش‬ ‫خطرپذيري؛‬ ‫* مرور و بازنگري و تمرين‬ ‫آمادگي و طرح هاي احتياطي‬ ‫(‪)Contingency Plans‬؛‬ ‫* بودجه هاي اضطراري؛‬ ‫* داوطلب گرايي (گرايش به فعاليت‬ ‫هاي داوطلبانه) و مشاركت؛‬ ‫موارد و مباحث ميان بر و سريع‬ ‫* سهيم شدن و تقسيم اطالعاتي و همكاري(مرتبط)؛‬ ‫* شبكه هاي فراتر از مناطق و نظم هاي اداري،‬ ‫گفتگو و گفتمان؛‬ ‫* استفاده از واژه شناسي استاندارد در خصوص مبحث‬ ‫‪DRR‬؛‬ ‫* وارد نمودن مبحث ‪ DRR‬در داخل چارچوب برنامه‬ ‫و طرح درسي مدارس؛ چه آموزش هاي رسمي و‬ ‫چه آموزش هاي غير رسمي؛‬ ‫* آموزش و يادگيري مبحث ‪ DRR‬؛ در سطوح‬ ‫جوامع(محلي)؛ مسئولين محلي؛ بخشهاي هدف؛‬ ‫دسترسي مساوي و يكسان؛‬ ‫* ظرفيت پژوهشي: كاربردها و استفاده اقتصادي�‬ ‫اجتماعي با خطرپذيري چند وجهي يا چند حادثهاي؛‬ ‫* اطالع رساني عمومي و رسانه ها.‬ ‫3. بكارگيري و استفاده از دانش، نوآوري و ابتكار و‬ ‫آموزش بمنظور ايجاد فرهنگ ايمني و پايداري در‬ ‫كليه سطوح‬ ‫4. كاهش عوامل خطرپذيري (ريسك فاكتورهاي)‬ ‫مهم‬ ‫اولويت هاي اجرايي‬ ‫گنجاندن و درهم آميختن نظامند رويكردهاي كاهش خطر پذيري‬ ‫با اجراي برنامهها و طرحهاي اضطراري آمادگي، مقابله و بازتواني‬ ‫5. تقويت آمادگي در برابر‬ ‫بحران بمنظور مقابله موثر در‬ ‫كليه سطوح‬ ‫ديدگاه جنسيتي و تنوع فرهنگي‬ ‫* ارزيابي ها و تعيين و مطرح كردن حوادث چند‬ ‫خطري يا چند وجهي و گسترش و بسط و‬ ‫همچنين انتشارات مربوطه؛‬ ‫* شاخص هاي ‪ DRR‬و آسيب پذيري؛‬ ‫* اطالعات و دادههاي آماري مربوط به قربانيان؛‬ ‫* هشدار اوليه: با محوريت مردم؛ نظام هاي‬ ‫اطالعاتي؛ سياست هاي مبتني بر مردم‬ ‫محوري؛‬ ‫* توسعه علمي و فني(تكنولوژيك)؛ تقسيم و سهم‬ ‫دادهاي؛ رصدهاي زميني مبتني بر و از فضا؛‬ ‫مدلسازي و پيشبيني اقليمي؛ هشدار اوليه؛‬ ‫* خطرهاي منطقه اي و در حال گسترش و‬ ‫اضطرار.‬ ‫رويكرد چند خطري(نگاه جامع رويدادهاي چند خطري)‬ ‫* سازوكارهاي اداري و سازماني ‪( DRR‬در‬ ‫سطوح ملي)، مسئوليتها و شرح وظايف تعيين‬ ‫و معرفي شده مشخص؛‬ ‫* سياست هاي توسعه و برنامهريزي قسمت‬ ‫‪ ، DRR‬تمركز بخشي و بين بخشي؛‬ ‫* قانون گذاري و وضع قانون براي حمايت‬ ‫‪ DRR‬؛‬ ‫* عدم تمركز مسئوليت ها و وظايف و منابع؛‬ ‫* ارزيابي و بررسي منابع انساني و ظرفيتها؛‬ ‫* پرورش و پروراندن الزامات و تعهدات سياسي؛‬ ‫* مشاركت اجتماعي.‬ ‫1. حصول اطمينان از اينكه كاهش خطر پذيري‬ ‫ناشي از بحران (‪ )DRR‬يك اولويت ملي‬ ‫و محلي با ساختار و سيستم و پايه سازماني‬ ‫قدرتمند براي اجرا ميباشد.‬ ‫2. شناسايي، ارزيابي و كنترل هدايت‬ ‫خطرپذيري هاي ناشي از بحران و تسهيل‬ ‫(سيستم) هشدار اوليه‬ ‫تركيب (عوامل) كاهش خطرپذيري ناشي از بحران با سياست ها‬ ‫و برنامه ريزي هاي توسعه پايدار‬ ‫توسعه و تقويت موسسات، سازوكارها و ظرفيت ها بمنظور‬ ‫پايداري در برابر خطرها‬ ‫اهداف راهبردي‬ ‫كاهش چشمگير و قابل مالحظه قربانيان و خسارت هاي ناشي از بحران، از نظر تعداد افراد و سرمايه ها، موهبتها و داراييهاي اجتماعي، اقتصادي و‬ ‫محيطي جوامع و كشورها‬ ‫خروجي و نتيجه مورد انتظار‬ ‫خروجي، اهداف راهبردي و اولويت هاي اجرايي مورد انتظار براي سالهاي 5002 لغايت 5102‬ ‫نمودار 201‬ ‫خالصه مالك عمل هيوگو براي سالهاي 5002 لغايت 5102 ، ايجاد پايداري ملل و جوامع در برابر بحرانها (‪)HFA‬‬ ‫فعاليتهاي كليدي‬ ‫عرضه و انتشار دستاوردهاي مبتني بر اهداف توسعه اي مورد توافق در سطح بين المللي شامل ‪MDGs‬‬ ‫31‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫چرا تحليل نظامهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪ )DRM‬مهم است؟‬ ‫تحلي��ل دقيق نظامه��اي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران ارتب��اط و هماهنگي جدي با‬ ‫ارزيابي و تقويت ظرفيتهاي س��ازماني موردنياز براي دستيابي به اهداف راهبردي مالك عمل هيوگو و‬ ‫پنج اولويت اجرايي كه از نزديك با گسترهاي عريضتر از توسعه پايدار در ارتباط ميباشند، دارد. نقاط‬ ‫قوت و يا نقاط ضعف نظامهاي موجود مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران ميتواند پيش��رفت‬ ‫و ترق��ي توس��عه را مورد مس��اعدت قرار داده و يا به خط��ر اندازد. ارتباط نزديك بي��ن مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران و توسعه و نقش درست و مناسب مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫در چارچوب توسعه توسط مثالهايي كه در پي ميآيد تفسير و شرح داده ميشود:‬ ‫■ بحرانهاي طبيعي منافع و پيشرفتهاي حاصل از توسعه را عقب نگه مي دارد: تخريب زيرساختها‬ ‫و تحليل تدريجي معيش��تها، خروجي مستقيم بحرانها ميباش��ند. بحرانها فشاري مضاعف بر‬ ‫بودج��ه مل��ي و خانوارها وارد ميآورد به گونهاي كه س��رمايهگذاريها ب��ا هدف كاهش فقر و‬ ‫گرسنگي و فراهم آوردن دسترسي به خدمات پايه را از مسير اصلياش منحرف مي نمايد.‬ ‫■ توس��عه ناپايدار1 احتمال خطر پذيري ناش��ي از بحران را افزايش ميدهد: شهرنش��يني برنامهريزي‬ ‫نش��ده، فرو افت محيطي2 و كاربري اراضي نامناسب، عوامل كليدي در ارتباط مستقيم با افزايش‬ ‫خطره��اي طبيعي و تلفات جاني و دارايي در آن هنگام كه خطرها به بحرانها تبديل ميش��وند،‬ ‫3‬ ‫ميباشند. به طور مثال: تخريب جنگلها و مراتع ميتواند احتمال خطر ناشي از رانشهاي زمين‬ ‫مخرب و ويرانگر را در طول بارانها و طوفانهاي سهمگين را افزايش دهد.‬ ‫■ تلفات ناشي از بحرانها ميتواند به طور قابل مالحظهاي از طريق يكپارچهسازي نمونههاي عملي‬ ‫مديري��ت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران با برنامههاي توس��عهاي: سياس��تها و برنامههاي‬ ‫توس��عهاي ميتوان��د تغيير قاب��ل مالحظه و چش��مگيري در كاهش آس��يب پذي��ري و احتمال‬ ‫خطرپذيري از طريق: الف) تقويت س��ازمانها و س��از و كارها براي اس��تفاده از مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران؛ ب) مساعدت گروههاي آسيبپذير براي ايجاد داراييها، ايجاد تنوع‬ ‫در فعاليتهاي درآمدزا و تقويت سازمانها و مؤسسات خود يا ديگر4 مردم نهاد و ج) سازگاري‬ ‫و تطابق نمونه هاي عملي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران و اصول و اس��اس توسعه‬ ‫بخش و برنامههاي بازسازي و بازتواني پيش از بحران را سبب گردد، كاهش يابد.‬ ‫■ مداخالت5 بلند مدت ويژه، ممكن اس��ت ب��راي افزايش ظرفيتهاي س��ازگاري و تطابق پذيري‬ ‫فقيرتري��ن و آس��يب پذيرترين اف��راد: در حالي كه كل جامعه ممكن اس��ت در مواجه با خطري‬ ‫خاص به طور مثال خشكسالي، سيل و طوفان، آسيبپذير است، مورد نياز باشد. هرچه گروههاي‬ ‫جمعيتي فقيرتر باشند به همان اندازه در معرض احتمال خطرپذيري بيشتري از خطرهاي در حال‬ ‫تغيير ش��كل به بحران خواهند بود. داراييها و س��رمايههاي ناچيزشان، وابستگي سنگين آنها به‬ ‫‪1- Unsustainable development‬‬ ‫‪2- Environmental degradation‬‬ ‫‪3- Mud slides‬‬ ‫‪4- Self-help‬‬ ‫‪5- Interventions‬‬ ‫41‬
    • ‫تعاريف و چارچوب مفهومی‬ ‫جعبه 3 . 1‬ ‫تعاريف‬ ‫يك خانوار گروهي از مردم كه از يك ديگ عمومي غذا ميخورند و در اعتبار عمومي در دائمي‬ ‫نمودن و بهبود جايگاه اجتماعي- اقتصادي خودشان از نسلي به نسل آينده سهيم ميباشند، هستند.‬ ‫يك معيشت شامل تواناييها، سرمايه و داراييها (شامل هر دو منابع مادي و معنوي) و فعاليتهاي‬ ‫مورد نياز و بايسته براي استطاعت و تأمين يك زندگي، ميشود.‬ ‫معيش��ت زماني پايدار اس��ت كه بتواند با بازتواني از فشارها و شوكها، سازگاري و قدرت تطابق‬ ‫داشته باشد و بتواند از تواناييها و سرمايه و داراييهاي خود در حال حاضر و آينده در حالي كه اساس‬ ‫منابع طبيعي را به تحليل نبرد، حمايت و نگهداري نمايد.‬ ‫شغلش��ان براي بقا، فرصت محدود آنه��ا براي مهاجرت و نقل مكان و فقدان يا دسترس��ي كم‬ ‫آنها به بيمه و اعتباري مالي مرتبط با آس��يبپذيري آنها اس��ت. سياستها و برنامههاي توسعهاي‬ ‫كه جوانان، زنان و مردان فقير را براي ش��كلدهي و س��اخت س��رمايهاي معيش��تي، فعاليتهاي‬ ‫درآمدزايي متنوع، بهبود ظرفيتهاي انس��اني (ش��امل: بهداش��ت، وضعيت تغذيهاي، آموزش،‬ ‫مهارتهاي فني) و تقويت سازمانهاي خود يا ديگر مردم نهاد كمك و اثري عمده و قابل توجه‬ ‫در كاهش آس��يبپذيري و احتمال خطرپذيري و بهبود راهبردهاي س��ازگاري و تطابق پذيري‬ ‫فقيرترين افراد ياري نمايد.‬ ‫جعبه 4 . 1‬ ‫معيشتها و پايداري و مقاومت‬ ‫چش��مانداز و منظر معيشتي پيش��نهاد مي نمايد كه خانوارهاي با مجموعه و دستهبندي گستردهتري‬ ‫از س��رمايه و داراييها در برابر خطرها داراي مقاومت و پايداري و انعطافپذيري بيشتري در مقايسه با‬ ‫خانوارهاي با دارايي و سرمايه نسبتاً كمتر ميباشند. مطلب تنها حجم دارايي و سرمايهاي كه مدنظر قرار‬ ‫ميگيرد نيس��ت � به طور مثال در زمان همهگيري بيماري دام و چهارپايان اهلي، يك خانوار چوپان و‬ ‫شبان ثروتمند ميتواند كل گله خود را به مانند يك خانوار فقير از دست بدهد.‬ ‫نكته مهم اين اس��ت كه "سرمايهها" به يك ميزان مثلي است.1 بنابراين يك خانوار شباني ثروتمند‬ ‫2‬ ‫در صورت��ي كه بتواند بر ذخاير و اندوختههاي خالي خ��ود براي خريد غذا و جايگزين نمودن اقالم از‬ ‫دس��ت رفته تأكيد نموده و يا قادر به انتقال و مهاجرت اعضاي خانوار آموزش ديده و با مهارت به طور‬ ‫موقت براي اش��تغال در ناحيهاي ديگر باشد، بيش��تر در برابر بحران مقاوم، پايدار و انعطافپذير خواهد‬ ‫بود. خانوار ش��بان فقير3 ممكن اس��ت هيچ سرمايه و دارايي ديگري غير از دام مرده خود نداشته باشد و‬ ‫يك بحران ميتواند به ش��كل يك تراژدي بزرگ و غيرقابل جب��ران نمود يافته و به عنوان نتيجه ظاهر‬ ‫گردد.‬ ‫‪1- Fungible‬‬ ‫‪2- Rich pastoralist household‬‬ ‫‪3- Poor pastoralist household‬‬ ‫51‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫نمودار 301‬ ‫چارچوب معيشت پايدار سازگار يافته با مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫■ فناوريهاي بهبود يافته ميتواند به ممانعت و يا پيش��گيري از تخريب ايجاد ش��ده توسط خطرهاي‬ ‫طبيع��ي كمك نماي��د: روش متنوع كنترل آب، به طور مثال، ميتوانند خطر تخريبهاي ناش��ي‬ ‫از س��يالب را كاه��ش داده و يا به انس��انها، حيوانات و گياه��ان در بقا و زنده مان��دن در برابر‬ ‫خشكس��الي كمك نمايند. تنوع محصوالت بهبود يافته كه در برابر خشكس��الي و سيالب مقاوم‬ ‫هس��تند و يا مقاوم در برابر بيماريها و حش��رات كه ميتواند به تفاوتي از خرابي محصوالت تا‬ ‫دسترس��ي و برداش��ت خرمن محصوالت بيانجامد منجر گردد. روشهاي كش��ت بهبود يافته يا‬ ‫1‬ ‫صفر و فنون نگهداري خاك ميتواند توليد محصوالت را در نواحي كش��اورزي- اكولوژيكي‬ ‫نامس��اعد كه دچار فرو افت غيرمداوم محيطي2 هس��تند، كه باعث پايداري گس��تردهاي گرديده‬ ‫و از آن حصول اطمينان بيش��تري حاصل ميگردد، را افزايش دهند. برنامههاي توس��عه، نيازمند‬ ‫رس��انيدن فناوريهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران به دستهاي كشاورزان در‬ ‫جوامع آسيبپذير ميباشند.‬ ‫■ بحرانها ممكن اس��ت فرصتي ب��راي ايجاد نمونههاي عملي توس��عهای بهتر فراه��م آورند: امداد‬ ‫همراه با توس��عه در حال گس��ترش و ارتق��اء در دورههاي پس از بحران، بازتواني و بازس��ازي،‬ ‫تأثي��ر مضاعف و چند برابر قدرتمندي دارد. اي��ن بيانگر تفاوت بين در اختيار قرار دادن ماهي به‬ ‫يك فرد و يا آموزش نحوه ماهيگيري به آن فرد (خانم يا آقا) ميباش��د. اين بدان معناس��ت كه‬ ‫او (خانم يا آقا) در آينده بيش��تر مس��تقل و خودكفا3 خواهد بود و بنابراين و در اصطالح طبيعت‬ ‫‪1- Agro-ecological‬‬ ‫‪2- Halting environmental degradation‬‬ ‫‪3- Self-sufficient‬‬ ‫61‬
    • ‫تعاريف و چارچوب مفهومی‬ ‫دورهاي و چرخش��ي چارچوب مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران، به طور مناسبتري‬ ‫قادر به تقويت پايداري و مقاومت او (خانم يا آقا) در مواجه با خطرهاي آينده خواهد گرديد.‬ ‫احتمال خطرپذيري ناشي از بحران، آسيبپذيري و معيشتها‬ ‫احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران معموالً به عنوان تابعي از خطر و مفهوم آس��يبپذيري، كه در‬ ‫برگيرنده پايداري و مقاومت (ظرفيت س��ازگاري و تطابقپذيري) نظام اجتماعي تحت تهديد اس��ت، در‬ ‫نظر گرفته ميش��ود. جوامع و خانوارها ممكن اس��ت تحت تأثير اش��كال مختلفي از آسيبپذيريها1 كه‬ ‫شامل موارد زير است قرار گيرند:‬ ‫3‬ ‫2‬ ‫■ ش�وكهاي مرتبط اقليمي و بحرانهاي طبيعي : خشكسالي، زلزلهها، هريكانها، امواج جذر و مدي ،‬ ‫6‬ ‫سيالبها، برفهاي سنگين، برفك و سرمازدگي4، گرماي مفرط5 و يا امواج سرد‬ ‫■ همهگي�ري حش�رات و بيماريه�ا7 : حم��الت حش��رات، ش��كارچيان، آف��ت و بيماريه��اي مؤثر بر‬ ‫محصوالت، حيوانات و انسانها‬ ‫■ ش�وكهاي اقتص�ادي: تغييرات مؤثر و قوي در اقتصاد ملي و محل��ي و الحاق آن در اقتصاد جهاني،‬ ‫تأثير بر قيمتها، بازار، اشتغال و كسب قدرت‬ ‫11‬ ‫01‬ ‫9‬ ‫■ مناقشات و نزاع هاي مدني8 : جنگ، مناقشات مسلحانه ، اسكان هاي ناكارآمد ، تغيير مكان ، تلفات‬ ‫21‬ ‫جاني و مالي‬ ‫31‬ ‫■ فشارهاي فصلي : فصل گرسنگي ناشي از عدم امنيت غذايي‬ ‫■ فش�ارهاي محيطي: فروافت و كاهش كيفيت زمين، فرس��ايش خاك، آتشس��وزيهاي گس��ترده،‬ ‫آلودگي‬ ‫41‬ ‫■ شوكهاي وابسته به حاالت ويژه (خارجي) : مريضي و يا مرگ در خانواده، از دست دادن شغل و يا‬ ‫سرقت از اموال شخصي‬ ‫■ آسيبپذيري سازهاي: فقدان و يا عدم وجود رأي يا قدرت اقامه دعوي (حقوقي)‬ ‫1- اين فهرس��ت از اش��كال مختلف آسيبپذيري و تعاريف ارائه ش��ده در جعبه 3.1 برگرفته از: س��ازمان خواربار و كشاورزی ملل‬ ‫متحد، 5002، راهنماي سريع براي مأموريتها: تحليل سازمانها و مؤسسات محلي و معيشت آنها، توسط اي.كارلوني (‪،)A.Carloni‬‬ ‫مؤسسات و سازمانهاي روستايي و خدمات مشاركتي. رم، صفحه 3، جعبه 3. در حالي كه اين راهنماي مديريت احتمال خطرپذيري‬ ‫ناش��ي از بحران بر روي آس��يبپذيري ناشي از خطرهاي طبيعي ، در راس��تاي تعهدات و اختيارات سازمان خواربار و كشاورزی ملل‬ ‫متحد فرايندهاي كمكي تشريح شده كه ميتواند به ساير انواع آسيبپذيري مورد اشاره به شكل عالئم نقطهاي، تعديل و اقتباس گردد،‬ ‫متمركز شده است. به هر حال بايد تأكيد گردد كه اين راهنماي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران براي كمك به ساختارهاي‬ ‫سازماني تحت تأثير شوكهاي اقتصادي، مناقشات و نزاعهاي مدني و مالياتهاي فصلي طراحي نشده است.‬ ‫‪2- Natural calamities‬‬ ‫‪3- Tidal waves‬‬ ‫‪4- Early frost‬‬ ‫‪5- Extreme heat‬‬ ‫‪6- Cold waves‬‬ ‫‪7- Pest and disease epidemics‬‬ ‫‪8- Civil strife‬‬ ‫‪9- Armed conflict‬‬ ‫‪10- Failed states‬‬ ‫‪11- Displacement‬‬ ‫‪12- Destruction of lives and property‬‬ ‫‪13- Seasonal stresses‬‬ ‫‪14- Idiosyncratic shocks‬‬ ‫71‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫آس��يبپذيري در انواع متنوع��ش در خطرهاي طبيعي در ميان نواح��ي جغرافيايي و يا در جوامع به‬ ‫صورت مشابه و يكجور نيست. برخي از جوامع و خانوارها در جامعهاي موردنظر ميتواند بيشتر از ساير‬ ‫موارد آسيبپذيرتر باشد.‬ ‫چارچوب معيش�ت پايدار (‪( 1)SL‬نمودار 3 .1) رويكردي تحليلي مفهومي2 را براي كمك به شناس��ايي‬ ‫اينكه چه نوع خانوارهايي احتماالً بيش��تر به طور ويژه آس��يبپذيرند فراهم ميآورد. اين مورد از طريق‬ ‫تحليل روابط داخلي بين ش��وكها، آسيبپذيريها و س��رمايهها و داراييهاي دستهبندي شده خانوارها‬ ‫و راهبردي س��ازگاري و تطابقپذيري در داخل زمينههاي سياس��تهاي جاري و فرايندهاي س��ازماني و‬ ‫توس��عه انجام ش��ده و صورت ميگيرد. چارچوب معيش��ت پايدار خانوارها و معيشتشان را در كانون و‬ ‫مركز تحليل قرار داده و با اين فرض و پندار كه آنها به طور مس��تمر و دائمي تحت تأثير تهديدات بالقوه‬ ‫و شوكها و يا بحران هستند، درنظر ميگيريم.‬ ‫در چارچوب معيش��ت پايدار، آسيبپذيريها از همه انواعش و سازمانها قسمتهاي اصلي و هسته‬ ‫و مفهوم جامع درون آنچه كه فرايندهاي توسعه يافته مي شود، را تشكيل ميدهد. دستهبندي و مجموعه‬ ‫متفاوت از س��رمايه و داراييه��اي خانوارهاي مختلف، گروههاي اجتماعي و جوامع و مفاهيم س��ازماني‬ ‫نهايتاً ظرفيتهاي اين خانوارها، گروههاي اجتماعي و جوامع را براي سازگاري و تطابقپذيري با بحران،‬ ‫قبل، در حين و پس از زمان رخداد آنها مشخص مينمايد.‬ ‫چارچوب معيش��ت پايدار مطابق و س��ازگار با مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران، معرف‬ ‫و نمايانگ��ر ي��ك مدل علت و معلولي3 براي درك وضعيتهايي كه خانوار فقير با آن مواجه ميش��وند،‬ ‫بسته به روابط بين داراييها و اموال خانوار، مفهوم آسيبپذيري و فرايندهاي سازماني كه زندگي آنها را‬ ‫شكل ميدهد، مي باشد. به طور مثال، در حالي كه برخي خطرها ممكن است تمامي اعضاي يك جامعه‬ ‫را در حدي مش��ابه (براي مثال يك هريكان يا برفي سنگين) تحت تأثير قرار دهد، خانوارهاي ثروتمندتر‬ ‫با داراييها و اموال قابل مالحظهتر و بيشتر، ابزار سازگاري و تطابقپذيري مؤثر بيشتري براي سازگاري با‬ ‫راهبردهاي مطابقت كه ميتواند مانع تبديل يك خطر در حال تبديل به بحران گردد، در اختيار دارند. به‬ ‫عالوه تمركز چارچوب مورد نظر بر روي مفهوم سازماني اينكه تا چه ميزان مؤثري جامعه و سازمانهاي‬ ‫س��طوح باالتر ميتوانند تأثيرات يك بحران بر خانوارهاي فقير را مس��تهلك نموده و جامعه را به حركت‬ ‫در آورده و يا فعاليتهاي بيروني را براي س��ودمندي افراد با حداكثر آس��يبپذيري بكار بندد را تشريح‬ ‫مي نمايد.‬ ‫در حالي كه ارتباط ميان مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪ )DRM‬و چارچوب معيشت‬ ‫پاي��دار (‪ )SLF‬پيچيده و در هم تنيده اس��ت، تع��دادي عوامل كليدي را كه درجه آس�يبپذيري گروههاي‬ ‫مختلف اجتماعي- اقتصادي در مواجه با وضعيتهاي بحراني را مشخص مينمايد با مثالها و نمونههايي كه‬ ‫در پي ميآيد مستند نموده است:‬ ‫■ منابع طبيعي، س��رمايهها و داراييهاي معيش��تي كليدي و امنيت، به خصوص در نواحي روستايي را‬ ‫فراهم ميآورد.‬ ‫■ بحرانها، داراييها و س��رمايههاي معيش��تي خانوار را به درجات مختلف وابس��ته به سرمايه و نوع‬ ‫‪1- Sustainable Livelihoods (SL) framework‬‬ ‫‪2- Insightful analytical approach‬‬ ‫‪3- Cause-effect model‬‬ ‫81‬
    • ‫تعاريف و چارچوب مفهومی‬ ‫بحران و به س��مت ناامني معيشتي رهنمون ميش��ود (و منجر به كشته و زخمي شدن ميگردد)،‬ ‫كاهش ميدهد.‬ ‫■ سياس��تها و سازمانها، داراييها و سرمايههاي معيشتي خانوار را به طور مثبت يا منفي تحت تأثير‬ ‫قرار ميدهد.‬ ‫■ سياستها و سازمانها ميتوانند آسيبپذيري در برابر بحرانها را افزايش يا كاهش دهند.‬ ‫■ توانمندسازي سازمانها و داراييها و سرمايههاي تغيير يافته خانوار، گزينههاي معيشتي را عريضتر‬ ‫و گستردهتر مينمايند.‬ ‫■ مالكيت دارايي و س��رمايهها آس��يبپذيري را كاهش داده و توانايي ايستادگي و مقاومت در برابر‬ ‫تأثيرات ناشي از بحران را افزايش ميدهد.‬ ‫■ خروجيهاي معيشتي بستگي به سياستها، سازمانها، فرايندها و راهبردهاي معيشتي دارد.‬ ‫■ خروجيهاي معيش��تي توانايي نگهداري و انباش��تن و گردآوري دارايي و س��رمايههاي معيشتي را‬ ‫تحت تأثير قرار ميدهد.‬ ‫جعبه 5 . 1‬ ‫تعريف سازمان‬ ‫بكارگي��ری اصط��الح "س��ازمان"1 در اين راهنما ب��ه قواعد و اس��تانداردهای اجتماع��ی به مانند‬ ‫سازمانهايی كه هماهنگی بين فعاليتهای انسانی را تسهيل مینمايد اطالق میگردد.‬ ‫دو جزء "سازمان" ، "قواعد بازی"2 (استانداردها، ارزشها، سنتها و قوانينی كه مشخص مینمايد‬ ‫كه از مردم چگونه انتظاری برای رفتار و فعاليت میرود) و "نقش ايفاءكنندگان"3 (سازمانها) و ظرفيت‬ ‫آنه��ا كه مطابق با اين قواعد عمل مینمايند، ميباش��د. هر دو بعد نيازمند تاكيدی در تحليل س��ازمانی‬ ‫میباشد. سازمانهاي شامل و در برگيرنده، سازمانهای رسمی و سازمانهای عضو پذير میباشد:‬ ‫■ سازمانهای رسمی- مؤسسات دولتی، سازمانها، دايرهها، آژانسها و سازمانهای گسترش‬ ‫■ سازمان های عضو پذيررسمی- شركتهای تعاونی و گروههای ثبت شده‬ ‫4‬ ‫■ سازمانهای غير رسمی- گروههای تبادل كار5 و يا گروههای ادواری پسانداز‬ ‫6‬ ‫■ مؤسسات سياسی- مجلس، قانون و دستورات و يا گروههای سياسی‬ ‫■ اقتصادی- بازارها، شركتهای خصوصی، بانكها، حقوق اراضی و يا نظام مالياتی‬ ‫■ مؤسسات اجتماعی، فرهنگی- خويشاوندی، ازدواج، ارث و ميراث، مذهب و يا تسهيم نسق‬ ‫7‬ ‫‪1- Institutions‬‬ ‫‪2- Rules of the game‬‬ ‫‪3- Actors‬‬ ‫‪4- Extension agencies‬‬ ‫‪5- Exchange labour groups‬‬ ‫‪6- Rotating savings groups‬‬ ‫‪7- Draught oxen sharing‬‬ ‫91‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫سياس��تها و س��ازمانها بنابراين عوامل كليدي كه دسترس��ي گروههاي مختلف جمعيتي به دارايي‬ ‫و س��رمايهها و فناوري مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، گزينههاي معيش��تي و راهبردهاي‬ ‫سازگاري و تطابقپذيري همانند خدمات كليدي براي كاهش تلفات جاني و سرمايه و داراييهاي ناشي‬ ‫از عواقب بعدي بحرانها را تحت تأثير قرار ميدهند، ميباشند.‬ ‫نقش بسيار مهم سازمانها‬ ‫سازمانها نقشی كليدی در عملياتی نمودن فازهای مختلف چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناش��ی از بحران (‪ )DRM‬ونقش واس��ط و ميانجی بين ارتباط، توسعه، مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران(‪ )DRM‬و فعاليتهای بشردوس��تانه دارند. بدون سازمانها ، هيچ فعاليتی موجود نخواهد بود و‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران(‪ )DRM‬در حد يك تصور بر روی كاغذ باقی خواهد ماند.‬ ‫به طور مثال در حين مرحله يا فاز پيش��گيری و ممانعت، تنوعی از ايفاءكنندگان نقش س�ازمانی شامل‬ ‫بخش عمومی، وزارتخانهها و مؤسس��ات فنی (مانند : كشاورزی، مرتع و جنگلداری، شيالت، بهداشت،‬ ‫آموزش، دولتهای محلی)، سازمانهای بينالمللی، بدنه و ساختارهای تخصصی، سازمانهای مردم نهاد‬ ‫و غيردولتی و ساير س��ازمانهای جامعه مدنی، برنامههای مهمی را برای دارايیها و سرمايههای معيشتی،‬ ‫بهب��ود توليدات و درآمدهای خانوار و تس��هيل راهبردهای س��ازگاری و تطابقپذيری و مقاومت به كار‬ ‫میبرند. در مرحله امداد، به طور مثال، اين س��ازمانهای متنوع بر روی عملياتهای "نجات"1 و رسيدگی‬ ‫به نيازمندیهای پايه و اساس��ی مانند: اس��كان و تامين آب و غذا متمركز میش��وند. در مرحله بازتوانی2،‬ ‫ه��دف آنها ممانعت و جلوگيری3 از تحليل، از بين رفتن و اس��تهالك دارايیها و س��رمايههای مؤثر و‬ ‫مولد و يا راهبردهای س��ازگاری و تطابق پذيری و كمك به خانوارها برای برقراری مجدد معيش��ت شان‬ ‫میباشد.‬ ‫از وزارتخانهها و مؤسسات محور و با مركزيت مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران(‪)DRM‬‬ ‫تخصص��ی، انتظار میرود تا نقش حيات��ی در هماهنگی اين فعاليتهای متعدد ايف��اء نمايند و از رابطه و‬ ‫ارتباط خود با اهداف و فعاليتهای توس��عهای ميان و بلند مدت اطمينان حاصل كنند. در اين مجموعه،‬ ‫تحليل هماهنگ4 و درك، نقش سازمانهای رسمی و غيررسمی در مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران، ظرفيتهای (شامل نقاط قوت و ضعف) سازمانی و فنی، بهترين نمونههای عملياتی و فنی، و نقاط‬ ‫قوت تطبيقی در هماهنگی و ارتقاء ارتباطات عمودی و افقی5، مورد نياز اس��ت. چالش خاص پيش روی‬ ‫دولتها و مؤسس��ات و سازمانهای توس��عه، ايجاد و بنيان نهادن ظرفيتهای محلی قدرتمند و بسيج و به‬ ‫حركت درآوردن بخشهای عمومی و خصوصی و سازمانهای جامعه مدنی6 در سطح مختلف به منظور‬ ‫مش��اركت فعال با توجه به مزيتهای نس��بی و تطبيقی در طراحی و اجرای راهبردهای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران (‪ )DRM‬مرتبط محلی، میباشد.‬ ‫‪1- Save and rescue‬‬ ‫‪2- Rehabilitation‬‬ ‫‪3- Prevent‬‬ ‫‪4- Sound analyses‬‬ ‫‪5- Vertical and horizontal linkages‬‬ ‫‪6- Civil society organizations‬‬ ‫02‬
    • ‫مدل‬ ‫2‬ ‫برنامهريزی ارزيابی سازمانی سیستمهای‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫اين مدل، تصوير و ارزيابی عمومی از گامهای برنامهريزی وابس��ته به هم، كه هدايت و تحليل نتايج‬ ‫ارزيابی سازمانی نظامهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران را به عهده دارد میباشد. مطالعات‬ ‫عارضهيابی تكميلی1 در س��طوح ملی، اس��تانی، منطقهای و محلی برای بدست آوردن دادههای مقدماتی‬ ‫پايه و اساس��ی برای ارزيابی نيز مورد بحث و بررس��ی خواهد بود. مدل موردنظر پيشنهاد مینمايد كه چه‬ ‫كس��ی میبايستی چه كار و فعاليتی را در كجا در حين فرايند ارزيابی انجام دهد. ترتيب و توالی پيشنهاد‬ ‫ش��ده میبايستی به شيوهای انعطافپذير و تعديل شده با موقعيت و يا ويژگیهای مختص مطالعه مدنظر،‬ ‫همان طوری كه مورد نياز است مورد تبعيت قرار گرفته و تعقيب گردد.‬ ‫چگونگی برنامهريزی و سازماندهی ارزيابی سازمانی‬ ‫پيشنهاد میشود كه ارزيابی سازمانی در سه مرحله، برنامهريزی گردد:‬ ‫1- چگونگی آغاز نمودن2 : مرحله مقدماتی‬ ‫(الف) تمهيدات اساسی و مرور ادبيات موضوع‬ ‫(ب) جلسه و يا جلسات آغازين و جلسات برنامهريزی فعاليتهای ميدانی‬ ‫2- فعاليت ميدانی‬ ‫(ج) مطالعه عارضهيابی در سطح ملی‬ ‫(د) مطالعه عارضهيابی در سطح منطقهای‬ ‫(ه) مطالعه عارضهيابی در سطح محلی‬ ‫(و) ارتباطات و هماهنگی در بين و ميان سازمانها‬ ‫3‬ ‫(ز) عارضهيابی ويژه بخشی‬ ‫3- تحليل دادهها، گزارش نويسی و جلسات جمعبندی‬ ‫(ح) تحليل دادهها و گزارش نويسی‬ ‫(ط) جلسات جمعبندی بين افراد ذینفع و ذينفوذ در سرزمين‬ ‫(ی) يكپارچگی گزارش نهايی‬ ‫1. چگونگی آغاز نمودن: مرحله مقدماتی‬ ‫(الف) تمهيدات اساس��ی و مرور ادبيات موضوع: قبل از ش��روع ارزيابی، ضروری اس��ت كه گروه‬ ‫مطالعاتی ب��ا تصورهای كليدی و اصطالحات علمی و فنی مرتبط با مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی‬ ‫‪1- Complementary diagnostic studies‬‬ ‫‪2- Getting started‬‬ ‫‪3- Sector-specific‬‬ ‫12‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫از بحران، توس��عه سازمانی و معيشتهای پايدار (مدل1) آشنا شوند. ساير گامهايی كه قبل از گردآوری‬ ‫دادههای ميدانی میبايستی برداشته شود عبارتند از:‬ ‫□ پژوهش به روز1 بر روی نيمرخ خطرهای ملی‬ ‫□ بررسی و مرور نقشههای احتمال خطرپذيری و آسيب پذيری ملی (و يا مرتبط منطقهای) موجود‬ ‫□ گردآوری و مرور اطالعات پيش زمينه2 در خصوص ساختارهای سازمانی مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران(‪ )DRM‬موجود، تعهدات و اختيارات، سياستها، قوانين و دستورالعملهای بحران3،‬ ‫پروژهه��ای مرتبط با مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران، راهبرده��ا و برنامههای مرتبط‬ ‫4‬ ‫بخش كشاورزی‬ ‫□ گردآوری و مرور مطالعات مربوط به نظامهای س��ازمانی مردم نه��اد اجتماعی- اقتصادی، فرهنگی‬ ‫و س��نتی متداول و مرس��وم در نواحی آس��يبپذير در بر گيرنده و ش��امل اطالعاتی در خصوص‬ ‫5‬ ‫راهبردهای سازگاری و تطابقپذيری احتمال خطرپذيری ناشی از بحران محلی‬ ‫□ گردآوری اطالعات در خصوص سازمانهای محوری و مركزی ملی ، منطقهای و محلی‬ ‫□ گردآوری و مرور مدارك راهبردی منطقهای و كش��وری و همكاری مرتبط و پروژهها و برنامههای‬ ‫اصلی مرتبط با مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران س��ازمانهای توسعه ملی و بينالمللی‬ ‫مسئول و سازمانهای غيردولتی در حال عمل در كشور‬ ‫اين فعاليتها ممكن اس��ت نيازمند س��ه تا پنج روز كاری، بس��ته به دانش موج��ود گروه ارزيابی و‬ ‫تجارب كاری آنها در خصوص مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران و تحليل س��ازمانی، باشد.‬ ‫مناسبترين مداخل ورودی برای شروع مرور به قرار زير است:‬ ‫□ پايگاه دادهای دبيرخانه راهبرد بينالمللی كاهش خطرپذيری ناش��ی از بحران (‪ )UNISDR‬به آدرس:‬ ‫‪ www.unisdr.org/eng/country-inform/introduction.htm‬ك��ه دادهه��ای پايه در خصوص‬ ‫ويژگیهای كش��ور، نقش��ههای مربوط به ويژگیهای خطر و بحرانها، گزارشهای كش��وری در‬ ‫زمينه مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران (كه لزوماً هميشه به هنگام نيست) و نقاط ارتباطی‬ ‫رسمی را فراهم میآورد.‬ ‫7‬ ‫□ پاي��گاه اطالعات��ی6 بينالمللی تحت مديريت مرك��ز تحقيقات همهگيری شناس��ی و توزيع بحرانها‬ ‫(‪)www.em-dat.net‬‬ ‫□ پايگاههای دادهای وزارتخانهها و كانونهای مركزی و محوری مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران ملی‬ ‫‪1- Desktop research‬‬ ‫‪2- Background‬‬ ‫‪3- Disaster codes‬‬ ‫4- نمودار س��ازماني (‪ )Organigram‬ترتيب س��ازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در سطح ملي براي اين منظور‬ ‫بس��يار سودمند بوده و ممكن اس��ت از طرف مسئولين ملي مورد درخواست قرار گرفته و يا اينكه ترتيب جاري ممكن است از طريق‬ ‫پايگاه دادهاي مربوطه بارگيري و از پايگاه دادههاي مربوطه كپي گردد.‬ ‫5- اين موارد اغلب از طريق س��ازمانهاي غيردولتي ملي و بينالمللي با حضور مقتدر و نيرومند ميداني در نواحي ش��ديدا ً در معرض‬ ‫خطرهاي طبيعي قابل دسترسي ميباشد.‬ ‫‪6- Database‬‬ ‫)‪7- Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED‬‬ ‫22‬
    • ‫برنامه ريزی ارزيابی سازمانی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫(ب) جلسه و يا جلسات آغازين و جلسات برنامهريزی فعاليتهای ميدانی: گام نخست، سازماندهی‬ ‫جلس��ه آغازين با مسئولين كليدی دولت كه مس��ئول هماهنگی جامع و كالن نظامهای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناش��ی از بحران كش��ور همانند آن دسته از مسئولين با مس��ئوليتهای بخشی برای مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران، میباش��د. در كش��ورهايی كه هماهنگی بين مسئولين ملی مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران و دفاتر بخش��ی وزارتخانهها و گروههای خطی، هنوز ضعيف است،‬ ‫حضور نمايندگان مؤسس��ات و سازمانهای اخير در جلس��ه آغازين ممكن است به تقويت اين همكاری‬ ‫كمك نمايد. در غير اين صورت ممكن اس��ت نياز به جلس��اتی جداگانه، به خصوص زمانی كه ارزيابی‬ ‫مركزی با محوريت و ويژگی بخشی باشد، نياز داشته باشد. هدف جلسه يا جلسات آغازين عبارتست از:‬ ‫□ فراهم آوردن حمايت و پشتيبانی و الزامات دولتی در مرحله تصميمسازی باالتر.‬ ‫□ هدايت و انتقال جهتدهی و راهنمايی سياست كلی دولت برای ارزيابی.‬ ‫□ توافق بر سر موضوعات كليدی كه میبايستی در حين فرايند ارزيابی مورد تاكيد قرار گيرند.‬ ‫□ توافق بر سر نواحی مستعد بحران كه میبايستی تحت پوشش ارزيابی قرار بگيرند.‬ ‫مشارکت جويان1 کليدی در جلسه آغازين میبايستی شامل موارد زير شود:‬ ‫□ افراد كليدی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و يا مسئولين با قدرت تصميمگيری مرتبط با‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران، سياستها، راهبردها و برنامهها (به طور مثال: افراد از‬ ‫اداره، شورا و يا دايره مديريت بحران ملی)‬ ‫□ نمايندگانی از س��ازمانهای غير دولتی بينالمللی و ملی و سازمانهای جامعه مدنی فعال در مديريت‬ ‫2‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و در صورت تناسب هر سازمان مرتبط بخش خصوصی‬ ‫نمايندگان مؤسسات و سازمانهای ذيربط میبايستی به طور مناسب دعوت گردند:‬ ‫□ نماينده دولت محلی، به خصوص واحدهای نمايانگر مناطق مستعد بحران‬ ‫□ گروههای فنی و اداری بخشهای آس��يبپذير (به طور مثال: كشاورزی، دامپروری، شيالت، جنگل‬ ‫و مرتع، زيرساختها و فعاليتهای عمومی، منابع آب، بهداشت و آموزش)‬ ‫□ ادارههای برنامهريزی و مالی (در صورت تناسب)‬ ‫□ مؤسسات تحقيقاتی و پژوهشی ملی‬ ‫□ س��ازمانهای غيردولتی بينالمللی و ملی، س��ازمانهای جامعه مدنی و سازمانهای بخش خصوصی‬ ‫(در صورت تناسب)‬ ‫□ سازمانهای توسعه و امداد دو جانبه سازمان ملل متحد (در صورت تناسب)‬ ‫جلسه آغازين میبايستی به طور واضح بين موارد زير ارتباط برقرار كند:‬ ‫■ خصوصيات و ويژگیهای كليدی مفهوم و زمينههای خطر ملی را مورد بحث قرار داده و نقاط قوت‬ ‫‪1- Participants‬‬ ‫2- فدراس��يون بينالمللي جمعيتهاي صليب س��رخ و هالل احمر )‪ ،(IFRC‬به طور مثال مرجعي با ارزش از اطالعات و بازگيري با‬ ‫تجربه در خصوص آمادگي و مقابله اضطراري در بسياري از كشورها ميباشد.‬ ‫32‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫و ضعف عمده سياستها و ساختارهای سازمانی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران جامع‬ ‫كه ممكن است نيازمند تحليل عميق در حين ارزيابی داشته باشد را مورد بحث و بررسی قرار دهيد.‬ ‫■ بر سر سطح حمايت و پشتيبانی همكاران و نام مسئولين همكار از ادارههای هماهنگی و بخشی شامل:‬ ‫مش��اركت آنها، در صورت امكان فعاليتهای ميدانی و تخصيص منابع مالی و حمايت لجس��تيك‬ ‫(به طور مثال حمل و نقل) آن گونهای كه مورد نياز اس��ت، توافق حاصل نماييد. ساير سازمانهای‬ ‫ملی و بينالمللی دولتی، بين دولتی و يا س��ازمانهای كليدی غيردولتی و س��ازمانهای جامعه مدنی‬ ‫درگير و مش��غول در مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طوح مختلف و متنوع را‬ ‫شناسايی نماييد.‬ ‫■ استانها، مناطق و روستاهای نمونه برای انجام مطالعات ميدانی آزمايشی را انتخاب نماييد.‬ ‫■ س��اير سياستها و يا موضوعات مرتبط با منابع كه وابسته به وضعيت و شرايط خاصی میباشد مورد‬ ‫بحث و بررسی قرار دهيد.‬ ‫ب��رای پوش��ش دادن موضوع��ات مد نظ��ر، در صورتی كه زمان جلس��ه آغازين ب��رای نصف روز‬ ‫برنامهريزی گردد س��ودمند و مفيد خواهد بود. از آن جايی كه امكان پوش��ش دادن كليه موضوعات در‬ ‫عمق مناسب و مد نظر در يك جلسه مقدور نمیباشد ضروری است تا جلسات برنامهريزی شدهای برای‬ ‫پیگيری با برخی از ش��ركتكنندگان برای ارائه جزئيات الزم و به منظور انجام برنامهريزی تفصيلی كه‬ ‫در زمينه فعاليت و كار ميدانی تنظيم گردد. در حالی كه جلسه آغازين پيش میرود توصيه میگردد كه‬ ‫رييس و تسهيلكننده مربوطه يك يا چند جلسه متشكل از گروههای فنی كوچكتر برای بحث و تمركز‬ ‫بر روی موضوعاتی خاص، كه او را قادر نمايد تا بتواند بر روی دس��تور جلس��ات اصلی و عمده تمركز‬ ‫نمايد، را تش��كيل دهد. ممكن است دعوت نمايندگان سازمانهای توسعه و امداد بينالمللی به اين چنين‬ ‫جلساتی سودمند و مفيد باشد.‬ ‫جلس��ات برنامهريزی فعاليت و كار ميدانی: پيرو خطوط كلی مورد توافق در جلس��ه آغازين، برای‬ ‫گروه ارزيابی، برگزاری مجموعهای از جلسات برنامهريزی با همكاران و تسهيل كنندگان فعاليت و كار‬ ‫ميدانی به منظور رسيدن به موارد زير ضروری و حياتی است:‬ ‫■ شناسايی و انتخاب ساير كاركنان و معاونين در صورت ضرورت‬ ‫■ اجرای برنامهريزی تفصيلی برنامه و خط سير فعاليت و كار ميدانی‬ ‫■ تهيه مقدمات لجستيكی برای بازديد ميدانی‬ ‫■ توافق بر سر ابزار و شيوه مشاركتی مدنظر برای استفاده‬ ‫■ توافق بر سر تنظيم مناسب سئوالهای كليدی و شاخصهای مرتبط برای ارزيابی سازمانی در سطوح‬ ‫ملی، منطقهای و محلی‬ ‫همچنين شروع برنامهريزی نحوه اجرای تحليل دادهها و به تصوير كشيدن حمايتهای لجستيكی و‬ ‫فنی مورد نياز، سودمند و مفيد خواهد بود.‬ ‫42‬
    • ‫برنامه ريزی ارزيابی سازمانی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫2. فعاليت ميدانی‬ ‫(ج) مطالعة عارضهيابی در س��طح ملی: پيش��نهاد میش��ود كه اولين مطالعات شناختی در سطح ملی‬ ‫صورت پذيرد، زيرا اين مطالعات فهم و دركی كلی در خصوص چارچوب مديريت كاهش خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران، اهداف، سياستگزاریها، فنآوریها، ساختارهای سازمانی و ساز و كارهای هماهنگی‬ ‫برای سيستمهای مديريت كاهش خطرپذيری ناشی از بحران موجود قبل از حركت به سمت سطوح غير‬ ‫متمركز، آنجايی كه س��اختارهای سازمانی و س��از و كارهای هماهنگ ممكن است كمتر توسعه يافته و‬ ‫يا كمتر مؤثر بوده اس��ت، فراهم آورد. مجموعهای از نشس��تهای بارش فكري و مصاحبههای گروهی‬ ‫در خصوص موضوعات و مباحث كليدی با اس��تفاده از نمايندگان س��ازمانهای مربوطه شناس��ايی شده‬ ‫در جلس��ات مقدماتی، میبايس��تی در س��طوح ملی برنامهريزی و اجرا گردد. اگر در جلس��ات مقدماتی‬ ‫تشكيل شده، اينگونه نتيجهگيری شود كه بخشهای خاصی كه به صورت ويژهای آسيبپذير میباشند،‬ ‫وزارتخانهها و گروههای مسئول و پاسخگوی اين بخشها، بهترين گزينه و مدخلی كليدی برای ارزشيابی‬ ‫میباش��ند. جزئيات تفصيلی در خصوص اينكه چه كس��ی میبايستی مورد تماس قرار گرفته و چه چيزی‬ ‫میبايستی مورد جستجو قرار گيرد در مدل سوم تشريح شده است.‬ ‫(د) مطالعة عارضهيابی در س��طح منطقهای: مصاحبهها، نشستهای بارش فكري، جلسات غيررسمی‬ ‫كليدی اطالعرساني، بايستی در س��طح استانی، ايالتی و منطقهای برای موضوعات كليدی شناسايی شده‬ ‫در جلس��ات مقدماتی و س��اير موارد و موضوعاتی كه ممكن است فقط در اين سطح رخ داده شود، اجرا‬ ‫گردد. هدف، ارزيابی نظامهای س��ازمانی رسمی و غيررس��می موجود در سطوح ميانی، نقشهای آنها،‬ ‫نقاط قوت، نقاط ضعف و برتریهای نس��بی برای اجرايی كردن چارچوب مديريت كاهش خطرپذيری‬ ‫ناش��ی از بحران میباش��د. فرايند مربوطه، میبايستی به طور مؤثر برای انتخاب روستاها و جوامعی كه در‬ ‫طول مطالعات شناختی در سطح محالت مورد بازديد قرار خواهد گرفت، هماهنگیهای الزم را به عمل‬ ‫آورد. جزئي��ات تفصيلی در خصوص اينكه چه كس��ی میبايس��تی مورد تماس ق��رار گرفته و چه چيزی‬ ‫میبايستی مورد جستجو قرار گيرد در مدل چهارم ارائه شده است.‬ ‫(ه) مطالعة عارضهيابی در سطح محلی: گام پنجم در طول فرايند ارزيابی، در برگيرنده كار و فعاليت‬ ‫ميدانی در اجتماعات محلی و در روس��تاهای منتخب مورد شناسايی از طريق مشاورههای سطوح ميانی و‬ ‫ملی میباشد. اين مطالعه در سطح اجتماعات محلی در برگيرنده دو گام میباشد:‬ ‫(1) شناخت نيمرخ اجتماعات محلی‬ ‫(2) ارزيابیهای سازمانی در سطح اجتماعات محلی‬ ‫ش��ناخت نيم��رخ اجتماع��ات محل��ی گامی ضروری و اساس��ی قب��ل از انج��ام ارزيابی س��ازمانی‬ ‫در س��طح مل��ی میباش��د، ب��ه دلي��ل اينك��ه فراه��م آورن��ده درك و فهمی اساس��ی از مبح��ث مورد‬ ‫مطالع��ه، پارامتره��ای كلي��دی اجتماع��ی- اقتص��ادی ك��ه در برگيرنده نظامه��ای توليدی و معيش��تی‬ ‫52‬
    • ‫سطح‬ ‫ممانعت‬ ‫پيش از بحران‬ ‫پيشگيري‬ ‫آمادگي‬ ‫مقابله‬ ‫در حين بحران/ شرايط‬ ‫اضطراری‬ ‫جدول 1 . 2‬ ‫نقشها و عملكردهای اصلی سازمانهای مختلف1 در سطوح متنوع و مختلف بوسيله اجزای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫ايفاكنندگان نقش‬ ‫بين المللی‬ ‫پس از بحران‬ ‫بهبودي‬ ‫مؤسسات بين المللی‬ ‫حصول اطمينان از كيفيت بودجه‬ ‫تخصيص يافته توسط سازمان‬ ‫افزايش آگاهی در زمينه ‪ DRM‬اعطاكننده تسهيالت در پروژههای‬ ‫زيرساختی‬ ‫تخصيص كمكهای مالی‬ ‫به عنوان امتياز، تسهيالت‬ ‫و وامهای با بازپرداخت‬ ‫طوالنی‬ ‫بكارگيری ‪ DRM‬به مانند‬ ‫فعاليتی جدی‬ ‫تامين غذا برای برنامههای‬ ‫كاری و باز توانی‬ ‫ملی‬ ‫قرار دادن فعاليتهای‬ ‫‪ DRM‬در مسير اصلی در‬ ‫برنامهريزیهای توسعه‬ ‫دولت ملی‬ ‫ترويج كدهای ساختمانی و قوانين‬ ‫ايمنی‬ ‫آماده سازی برنامه امداد‬ ‫بحران ملی‬ ‫بهبود شرايط اضطراری‬ ‫و تخصيص بودجه برای‬ ‫بهبودی‬ ‫اعالم سطح يك بحران و‬ ‫تشريح شرايط اضطراری‬ ‫آماده كردن كدهای هدايت‬ ‫در امداد و توسعه‬ ‫مؤسسات خطی‬ ‫تخصصی و مؤسسات‬ ‫پژوهشی‬ ‫سازمان های غيردولتی‬ ‫در سطوح ميانی‬ ‫دولت محلی‬ ‫رهبران و نمايندگان‬ ‫محلی‬ ‫كميته شرايط اضطراری‬ ‫محلی‬ ‫سازمان غيردولتی در‬ ‫سطوح محلی‬ ‫واسطه های مالی در‬ ‫سطح ميانی‬ ‫ايجاد نظام های هشدار اوليه،‬ ‫زيرساختها، چارچوبهای‬ ‫سياسی و قانونی برای ‪DRM‬‬ ‫تدوين قواعد سازمانی محلی،‬ ‫ايجاد انگيزههايی برای ترويج‬ ‫فناوریهای كاهش خطرپذيری‬ ‫توسعه فناوریهای كاهش‬ ‫خطرپذيری‬ ‫فراهم كردن آموزش برای‬ ‫سازمانهای غيردولتی محلی‬ ‫توسعه برنامه ممانعت از وقوع‬ ‫بحران محلی‬ ‫برنامهريزی و اجرای معاهدات‬ ‫برای افزايش آگاهی‬ ‫عارضهيابی انجام فعاليتهای‬ ‫خطرپذيری‬ ‫فراهم آوردن آموزش به‬ ‫سازمانهای مردم نهاد محلی‬ ‫عارضهيابی فعاليتهای‬ ‫خطرپذيری‬ ‫سازمانهای مبتنی بر‬ ‫اجتماعاتمحلی‬ ‫استان/منطقه/‬ ‫شهرداری‬ ‫اجتماعات‬ ‫محلی‬ ‫ترويج رويكردهای تركيبی چند‬ ‫بخشی در نظام مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫آزمايش فناوریهای كاهش‬ ‫خطرپذيری و نظامهای پيشبينی‬ ‫بخش محور‬ ‫انجام مطالعات و برنامهريزی‬ ‫مربوط به آبخيزداری و بستر‬ ‫رودخانه ها‬ ‫انجام مطالعات و برنامهريزی‬ ‫مربوط به آبخيزداری و بستر‬ ‫رودخانهها‬ ‫درخواست كمكهای فنی خارج از‬ ‫محدوده در خصوص ‪DRM‬‬ ‫انجام ارزيابی ميزان آسيبپذيری‬ ‫خانوار‬ ‫انجام ارزيابی ميزان آسيبپذيری‬ ‫خانوار‬ ‫توسعه تمرينهای پيشگيرانه‬ ‫عارضهيابی فعاليتهای‬ ‫خطرپذيری‬ ‫ترتيب دادن برنامه زمانبندی‬ ‫انجام ارزيابی ميزان خسارات‬ ‫مجدد وامها و ديگر‬ ‫وارده بر قربانيان‬ ‫فعاليتهای خاص‬ ‫اتحاد شبكههای همياری بسيج كردن اجتماعات برای‬ ‫فعاليتهای مشترك‬ ‫مشتریمدارانه‬ ‫فراهم آوردن توصيهها و‬ ‫حمايتهای اخالقی‬ ‫يكپارچگی ‪ DRM‬در‬ ‫فعاليتهای توسعهای‬ ‫محافظت از زيرساختها،‬ ‫هماهنگی و تعديل‬ ‫فراهم كردن دادههای‬ ‫اجرای‬ ‫اكولوژی خاك برای برنامه فعاليتهای بين سطوح ملی يا سايرطرح غذا در برابر كار ترويج فناوریهای كاهنده‬ ‫برنامههای بازتوانی‬ ‫احتمال خطرپذيری‬ ‫و محلی‬ ‫امداد بحران ملی‬ ‫فراهم آوردن برنامههای‬ ‫همكاری در ارزيابی نيازها ترويج فرايندهای بهبودی، توسعه فناوریها در كاهش‬ ‫مقابله و مديريت خطرپذيری و توزيع ورودیهای بخش‬ ‫احتمال خطرپذيری‬ ‫بخش محور‬ ‫محور‬ ‫بخشی‬ ‫انجام پروژههای بازتوانی‬ ‫فراهم كردن مهارتهای‬ ‫تعديل ميان سطوح محلی برای بازگرداندن دارائیهای ترويج توسعه سازمانی محلی‬ ‫آموزش برای سازمانهای‬ ‫و ميانی‬ ‫از دسترفته‬ ‫غيردولتی محلی‬ ‫آماده كردن نقشههای‬ ‫انجام پروژههای بازتوانی‬ ‫تامين سرپناه برای‬ ‫فراهم كردن برنامههای‬ ‫برای كاالهای موردنياز مردم احتمال خطرپذيری محلی و‬ ‫خانوارهای آواره‬ ‫ساختاری و تخليه اضطراری‬ ‫انتشار اطالعات‬ ‫تسهيل نمودن ارتباطات و‬ ‫ترويج فناوریهای‬ ‫اقدام نمودن به عنوان نقاط‬ ‫انجام معاهدات و تفاهم‬ ‫هماهنگیهای بين سازمانها‬ ‫بهبوديافته‬ ‫محوری مشورتی‬ ‫نامههايی برای افزايش آگاهی‬ ‫گسيل گروه و كميتههای توصيه در خصوص چگونگی‬ ‫گسيل تيمهای جستجو‬ ‫تدارك برنامههای تخليه‬ ‫كاهش آسيبپذيری محلی‬ ‫كمكرسانی غذايی‬ ‫و نجات‬ ‫اضطراری‬ ‫هدايت معاهدات برای افزايش گسيل مربيان متخصص در فراهم آوردن پشتيبانی و مشخص كردن اولويتهای‬ ‫محلی برای كاهش‬ ‫مشاورههای روانی‬ ‫زمينه بهداشت و سالمت‬ ‫آگاهی‬ ‫آسيبپذيری‬ ‫در نظر گرفتن احتمال‬ ‫خطرپذيری‬ ‫حفظ و نگهداری از زيرساختهای‬ ‫عمومی‬ ‫1- نقشها و عملكردهاي شرح داده شده در اين جدول فقط جهت آگاهي و اطالع ميباشد.‬ ‫ايجاد زيرساختها برای‬ ‫حفاظت از دارايیها‬ ‫دولت منطقهای‬ ‫توسعه‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫62‬
    • ‫برنامه ريزی ارزيابی سازمانی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫و ويژگیه��ای آس��يبپذيری كل��ی روس��تاها، جوام��ع محل��ی و خطره��ای وي��ژه م��ورد مواج��ه‬ ‫میباشد، است.‬ ‫بازديدهای ميدانی شايد در سه تا پنج دهكده بسته به زمان در دسترس صورت پذيرد. آنچه از اهميت‬ ‫زيادی برخوردار است آن است كه روشهای مشاركتی و ابزارهايی كه برای شروع مطالعه و بكارگيری‬ ‫ساير روشهای ارزيابی روستايی سريع و مشاركتی و ابزارهايی كه بستگی به نيازها و اطالعات مورد نياز‬ ‫میباش��د، در زمان اندكی مورد تصميمگيری قرار گيرد. آنچه الزم اس��ت در اينجا توصيه شود آن است‬ ‫كه از نيروهای داوطلب در مطالعه مورد نظر خواسته شود كه بيشتر از يك نيم روز را به انجام تمرينات و‬ ‫مباحثهها اختصاص ندهند و به نشستهای گروهی و انفرادی در طول يك روز كامل نپردازند. جزئيات‬ ‫تفصيلی در خصوص اينكه چه كس��ی میبايس��تی مورد تماس قرار گرفته و چه چيزی میبايس��تی مورد‬ ‫جستجو قرار گيرد در مدل پنجم ارائه گرديده است.‬ ‫(و) ارتباط و هماهنگی در بين و ميان سطوح سازمانی: در يك ارزيابی جامع و سراسری، موضوعات‬ ‫هماهنگی، اجتماعات و ارتباطات هماهنگ كننده ميان سطوح سازمانی، موضوعی جدی و حائز اهميت‬ ‫را برای مطرح نمودن از نقطه نظر ارزيابی كلی و جامعه ايجاد و فراهم میآورد. س��ئواالت كليدی برای‬ ‫شناس��ايی نقاط قوت و ضعف ارتباطات عمودی و افقی و پيش��نهادات برای بهبود شرايط، میبايستی در‬ ‫مطالعات در دست اقدام هر سطح در نظر گرفته شده و وارد شود.‬ ‫نشس��ت ويژه و خاصي برای بحث پيرامون اين موضوعات در سراس��ر س��طوح و با تنوعی از ذينفعان‬ ‫كليدی، اجباری و ضروری اس��ت. بهترين زمان برای فراخوانی ذينفعان برای تشكيل جلسات برای بحث‬ ‫در خص��وص ارتباطات عمودی و افقی، ايجاد جريانات اجتماعی و يكپارچگی نتايج حاصل از مديريت‬ ‫كاهش خطرپذيری ناش��ی از بحران ميان سطوح، زمانی است كه دادههای خام و اوليه از سطوح منحصر‬ ‫بفرد و خاص مورد نظارت بدست میآيد و تعدادی از تئوریها و فرصتهايی كه برای طرح و پايهريزی‬ ‫مباحث اوليه جلس��ات، در نظر گرفته میشود فراهم میآيد. در حالی كه نقشهای اوليه و عملكردهايی‬ ‫كه س��ازمانهای مديريت كاهش خطرپذيری ناش��ی از بحران آنها را دارا ميباش��ند و يا میبايس��تی در‬ ‫سطوح ملی، منطقهای و محلی داشته باشند و عملكردهايی كه در مدلهای 3 تا 5 به صورت عميقتری به‬ ‫آنها پرداخته خواهد شد، مثالی از نقشها و عملكردهاي كليدی هر سطح به منظور فراهم آوردن مفاهيم‬ ‫پايهای برای مقايسه كردن همكارهای تكميلی در هر سطح در جدول 1 .2 آمده است، ميباشد.‬ ‫(ز) عارضه يابی ويژه بخش��ی: بس��ياری از عملكردهای مديريت كاهش خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫با تعهدات تعيين ش��ده برای وزارتخانههای بخش��ی و سازمانها همپوشانی، انطباق و همزمانی دارد. برای‬ ‫مثال، وزارتخانه كش��اورزی و يا منابع آبی، اغلب چالشهای مرتبط با مديريت كاهش خطرپذيری ناشی‬ ‫از بح��ران مانند مديريت پاي��دار منابع آب و خاك و مديريت پايدار مناب��ع طبيعی را مطرح مینمايد. به‬ ‫همين منظور، اين نكته اساس��ی اس��ت كه ارزيابی مربوط��ه و نيز اين وزارتخانههای بخش��ی، برنامهها و‬ ‫تعه��دات مبتن��ی بر مديريت كاهش خطرپذيری ناش��ی از بحران و دغدغههای بخش��ی خاص را در نظر‬ ‫بگيرد. اين جنبهها نيازمند تحليلی دقيق برای ايجاد فهم و درك اينكه چگونه ساز و كارهای هماهنگی با‬ ‫72‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫نظام مديريت كاهش خطرپذيری ناشی از بحران رسمی در نظر گرفته شده و به طوری كه مجموعه شكل‬ ‫گرفته و عملكرد دارند، به همان مقدار از اهميت برخوردار اس��ت، میباشد. تفاسير راهنما، فراهمآورنده‬ ‫برخی از بينشها در موضوعات بخش كش��اورزی با نگرشی بر برجسته نمودن احتمال خطرپذيری ذاتی‬ ‫ناشی از بحران در بخش كشاورزی و نقش و همكاریها و هماهنگیهايی كه بخش كشاورزی میبايستی‬ ‫ً‬ ‫با يك نظام كامال عملكردی مديريت كاهش خطرپذيری ناشی از بحران داشته باشد، است.‬ ‫نكته حائز اهميت كه بايد بر آن تأكيد شود آن است كه شناخت مبتنی بر بخش میبايستی با تحليل‬ ‫نظام مديريت كاهش احتمال خطرپذيری ناشی از بحران ملی و ساختارهای سازمانی، يكپارچه و تركيب‬ ‫گردد.‬ ‫3. تجزيه دادهها، نحوه نوشتن گزارشها و نشستهاي جمعبندي‬ ‫(ح) تحلي��ل دادهها و گزارش نويس��ی: يك گزارش پيش نويس ش��امل نتاي��ج كلی و توصيههايی‬ ‫اس��ت كه بايستی برای ارائه در طول جلس��ات جمعبندی كه با حضور نمايندگان سازمانهای دولتی ملی‬ ‫و س��ازمانهای غيردولتی و سازمانهای اعطاكننده تس��هيالت برگزار میشود، آماده شود. يك رويكرد‬ ‫ممكن برای تحليل، يكپارچه كردن و س��اختار دادن نتايج حاصله از مطالعات ميدانی در مدل 6، تش��ريح‬ ‫شده است. حداقل سه تا چهار روز برای تحليل و گزارشنويسی مورد نياز خواهد بود.‬ ‫(ط) جلس��ات جمع بندی: يك نشست منحصر بفرد و يا مجزای جمعبندی میبايستی با سازمانهای‬ ‫در س��طح مل��ی و ميانی، برنامهريزی گردد تا مبحث تأثيرات يافتهه��ا و توصيهها با ذینفعان ملي در ميان‬ ‫گذاش��ته شده و تسهيم گردد. همچنين يك نشس��ت مجزای جمعبندی ميتواند با حضور شركاي پروژه‬ ‫در س��طح ملي و نمايندگان س��ازمانهای اعطاكننده تسهيالت تشكيل ش��ود. تصميم اينكه آيا جلسات با‬ ‫حضور ذینفعان و گروههای عالقمند به طور گروهی و يا مجزا تشكيل گردد میبايستی با توجه به قواعد‬ ‫و دستورالعملها و حساسيتهای محلی صورت پذيرد.‬ ‫(ي) يكپارچگی گزارش نهايی: قبل از تكميل گزارش نهايي ارزشيابی، ممكن است تشكيل جلساتی‬ ‫با افراد كليدی و محور در نظام مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طح ملی برای شفاف‬ ‫سازی اصول و تشريح يافتههای گروهها و امكانسنجی اجرايی توصيههای پيشنهاد شده، مورد نياز باشد.‬ ‫در نتيجه، به منظور تأكيد بر روي توالی منطقی گامها و وابستگی رويكردهای مربوطه، گامهای متنوع‬ ‫مورد اشاره فوق در جعبه 1 . 2 خالصه شده است.‬ ‫82‬
    • ‫برنامه ريزی ارزيابی سازمانی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫جعبه 1.2‬ ‫نمودار گردشكار مطالعه شناختی سيستمهای سازمانی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫گام 1 : تمهيدات مقدماتی و مرور ادبيات موضوع‬ ‫■ جمعآوری و تحليل اطالعات درباره شرايط خطرات ملی و سيستمهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران موجود‬ ‫■ شناسايی پروژههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران كليدی، سئواالت اجرايی و نقاط كليدی ملی، منطقهای و محلی‬ ‫■ جمعآوری و بازنگری اسناد راهبردی، دستورات و سياستها و گزارشات طرح مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران كشوری‬ ‫گام 4 : نيمرخ سازمانی استان/ منطقه/ بخش‬ ‫■ برگزاری نشستهای طوفان ذهنی با مسئولين اداری‬ ‫■ مصاحبه با مسئولين منتخب شهرستان، بخش و شهرداری‬ ‫■ بحث با سازمانهای غيردولتی منطقه و سازمانهای جامعه مدنی‬ ‫■ مصاحبه با كنسرسيوم تجارت مبتنی بر كشاورزی و جوامع همكار‬ ‫■ مصاحبه با كاركنان بخش خصوصی (به طور مثال: توزيعكنندگان، تجار و شركتهای حمل و نقل)‬ ‫گام 5 : اجرای نيمرخهای اجتماعات و مؤسسات محلی‬ ‫■ برگزاری مصاحبه خبری كليدی با حضور نمايندگان سازمانهای محلی‬ ‫■ برگزاری نشستهای گروهی با حضور نمايندگان اجتماعات محلی، رهبران مذهبی، كشاورزان، گروههای‬ ‫توليد كننده و انجمنها‬ ‫■ اجرای ارزشيابی روستايی مشاركتی و تمركز بر نشستهای گروهی در روستاهای منتخب‬ ‫■ تعهد به ارزيابي مؤسسات محلي و نيمرخهاي اجتماعات‬ ‫■ ارزيابی فرصتها و محدوديتها به منظور محدوديتهای در ارتباط با مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران مؤثر و پيشتاز‬ ‫ميانبر گام 1 : ارزيابی افقی و عمودی پيوندها و هماهنگی ميان آنها‬ ‫ارزيابی راهها و مكانيزمهای ارتباطی، برنامهريزی مديريت كاهش خطرپذيری ناشی از بحران در و ميان سازمانها، جريان پيامهای هشدار اوليه، تبادل‬ ‫و همكاری فنی، هماهنگی و اجرای مراحل مختلف مديريت كاهش خطرپذيری ناشی از بحران و راهبردهای افزايش آگاهی‬ ‫گام 3 : نيمرخ سازمانی در سطح ملی‬ ‫■ برگزاری جلسات طوفان ذهنی مجزا با نقاط كليدی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ مصاحبه با نمايندگان وزارتخانهها و گروههای مرتبط‬ ‫■ مباحثه با نمايندگان سازمانهای غيردولتی ملی و بينالمللی‬ ‫■ مصاحبه با نمايندگان سازمانهای آموزشی و تحقيقاتی ملی‬ ‫ميانبر گام 2 : ارتباط بخش محور و هماهنگیهای آن‬ ‫ارزيابی پيوندهای سيستمهای مديريت كاهش خطرپذيری ناشی از بحران با بخشهايی در سطوح مختلف برای مثال: (ادارات، گروهها و وزارتخانههای‬ ‫كشاورزی، دامپروری، شيالت، منابع آبی، بهداشت)، ارزيابی تجربيات فنی و عملياتی موجود بخش محور سيستمهای مديريت كاهش خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران. شناسايی مؤسساتی كه در بهترين موقعيت برای هماهنگی و فعاليت بر روی ابعاد ويژه مديريت كاهش خطرپذيری ناشی از بحران قرار‬ ‫گرفتهاند.‬ ‫گام 2 : نشست آغازين و نشستهای برنامهريزی فعاليتهای ميدانی‬ ‫■ بحث در خصوص خصيصههای كليدی شرايط خطر ملی‬ ‫■ توافق بر سر نقاط مركزی در سطوح ملی، منطقهای و محلی‬ ‫■ ارزيابی ارتباط برنامههای در حال اجرای مديريت احتمال خطر پذيری ناشی از بحران‬ ‫■ انتخاب روستاها و مناطق آسيبپذير و حادثهخيز برای فعاليتهای ميدانی‬ ‫■ شناسايی سازمانهای كليدی بينالمللی، ملی يا غيردولتی/ جامعه مدني(دفاع غيرنظامي) درگير در سطوح‬ ‫مختلف مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ برنامهريزی در خصوص بازديد از روستاها و توالی فعاليتها‬ ‫■ توافق بر سر همكاران و پشتيبانی لجستيك برای انجام كمكهای الزم‬ ‫گام 6 : تحليل دادهها و ارائه گزارش پيشنويس‬ ‫■ تركيب و انسجام و ساختار بخشيدن يافتهها‬ ‫■ ارزيابی مشاهدات خطرپذيری ناشی از بحران در سازمانها و اجتماعات مختلف‬ ‫■ ارزيابی ارتباطات و دغدغههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران برای اجتماعات محلی‬ ‫■ ارزيابی سيستمهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران موجود، ساختارها، نقشها و سياستهای مربوطه موجود و مفاهيم آنها برای سطوح مختلف سازمانی‬ ‫■ بر عهده گرفتن تحليل خألهای(فنی و سازمانی) به منظور شناسايی نواحی كه نيازمند توجه بيشتر هستند.‬ ‫■ ارزيابی فرصتها، محدويتها و قيود برای ايجاد پيوند در درون [قسمتهای مختلف] بخش كشاورزی‬ ‫■ ارزيابی نقاط قوت تطبيقی فنی در فازهای مختلف مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ آمادهسازی گزارش پيشنويس در مواجه با يافتههای جامع و كلی و همچنين پيشنهادات مقدماتی‬ ‫گام 7 : برگزاری نشستهای جمعبندی با ذينفعان داخل كشور و نهايی نمودن گزارش‬ ‫■ مباحثه در خصوص يافتهها، پيشنهادات و مفاهيم‬ ‫■ شناخت و توافق بر خطوط [كلي] آينده و مسير پيش رو‬ ‫■ مرور نيازمندیها برای اجرايی نمودن پيگيریها‬ ‫■ نهايی نمودن گزارش و توصيههای مربوطه [ارائه شده توسط آن]‬ ‫92‬
    • ‫مدل‬ ‫3‬ ‫ارزيابی سیستمهای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫نقش مؤسسات مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی چيست؟‬ ‫مؤسس��ات و نظامهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی، نيروهای محرك‬ ‫برنامهري��زی اجرا، كنترل و ارزيابی فراينده��ا و روندهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران‬ ‫در داخ��ل يك كش��ور بوده و برای حص��ول اطمينان از هماهنگ��ی كليه ذینفعان درگي��ر در هر فاز از‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران میباشد. به عالوه، نقش محوری در يكپارچهسازی فعاليتها‬ ‫و تالشهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران و سياس��تها و برنامههای توسعهای در مواجه‬ ‫با خطرات طبيعی را بر عهده دارد. مؤسس��ات مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در سطح ملی‬ ‫چارچوبهای سياستی و برنامههای مديريت بحران در امداد و توسعه را گسترش میدهند. آنها در توسعه‬ ‫نظامهای هش��دار اوليه و در تعريف فازهای ايالتی اضطراری در طول بحرانها كمك و ياری میرسانند.‬ ‫آنها ارتباطات را به مردم عادی و مؤسسات بخشی در سطوح مختلف هدايت و رهبری میكنند.‬ ‫وجود و نقش هماهنگ كننده مؤسسات به همان درجه از اهميت ارتباطات رسمی با مؤسسات خطی‬ ‫بخش��ی كه وظايف بخش��ی تكميلی را برای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران بر عهده دارند‬ ‫برخوردار میباشند و بنابراين نيازمند تركيب و يكپارچگی جوانب مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران با فعاليتهای توسعهای معمول میباشد. هر چند تأكيدی رو به تزايد بر كاهش احتمال خطرپذيری‬ ‫ناش��ی از بحران در اكثر كش��ورهای در حال توسعه وجود دارد، تعهدی مبنی بر اينكه مؤسسات مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طح ملی، اغلب برای مش��اوره و اجرای راهبردهای ممانعت و‬ ‫پيش��گيری تمركز كنند، وجود دارد. اجرای نهايی فعاليتهای مربوط به ممانعت و پيشگيری و مسئوليت‬ ‫مس��تقيم مقابله در ش��رايط اضطراری، به هر حال، به عنوان هدف مؤسس��ات خطی بخشی همچنان باقی‬ ‫میماند. بنابراين بسته به مداخل ورودی متناسب با موضوعات، ارزيابی مؤسسات بخشی متناسب و مرتبط‬ ‫میبايس��تی در تحليلهای موردنظر وارد شوند. كشاورزی، برای تفسير موضوعات و دغدغههای متناسب‬ ‫بر بخش (بخش محور)، سئواالت، تقاضاها و چالشهای موجود در مبحث مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران مورد استفاده قرار میگيرد.‬ ‫چرا ارزيابی سازمانی در سطح ملی صورت میپذيرد؟‬ ‫هدف از ارزيابی سازمانی در سطح ملی، فراهم آوردن يك بينش و بصيرت، راهنمايی و تهيه چك‬ ‫ليس��تهايی برای كمك به متخصصين درگير در حوزه مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران به‬ ‫منظور:‬ ‫■ درك بهتر از نقاط قوت و ضعف سياستهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران موجود،‬ ‫13‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫جعبه 1 .3‬ ‫چگونه نقاط ورودی مؤسسات به طور مناسب انتخاب شوند؟‬ ‫■ مفاد، اهداف كالن و خرد ويژه ارزيابی چه چيزهايی هستند؟‬ ‫■ آي��ا ارزيابی موردنظ��ر تمركز و رويكردی به خطرات از پيش تعيين ش��ده (به ط��ور مثال: ميزان‬ ‫آمادگی در مواجه با طوفانهای شديد يا فعاليتهای الزم برای پيشگيری از خشكسالی) دارد؟‬ ‫■ آيا ارزيابی تمركزی بخشی دارد؟ اگر نقطه تمركز میبايستی معين شود، با توجه به اهداف مورد‬ ‫نظر ارزيابی، كدام بخش(ها) از اهميت كليدی برخوردار است؟‬ ‫■ آي��ا ارزيابی، تمركزی از پيش تعيين ش��ده بر روی مراحل معين��ی از چارچوب مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناش��ی از بحران، به طور مثال: ميزان آمادگی، پيش��گيری، امدادرس��انی، بازس��ازی،‬ ‫بازتوانی، فعاليتهای تلفيق و يكپارچهسازی و غيره، دارد؟‬ ‫■ كدام مؤسس��ات دارای تعهدات و يا مس��ئوليتهای اجرايی سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران شامل هماهنگیهای كلی و همه جانبه و مسئوليتهای بخشی میباشند؟‬ ‫■ ك��دام وزارتخانهه��ا، مؤسس��ات و آژانسهای فنی بعن��وان نقاط محوری مل��ی جوانب مختلف‬ ‫فعاليتهای مربوط به مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران، معرفی و مدنظر قرارگرفته و‬ ‫تخصيص داده شده است؟‬ ‫دس��تورالعملهای قانونی، كدهای اجرايی، ساختارهای سازمانی و ساز و كارهای هماهنگی شامل‬ ‫نقاط مهم كليدی در س��طح مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران محلی در وزارتخانهها و‬ ‫ديگر وزارتخانههای بخشی مرتبط، سازمانهای تحقيقاتی و يا سازمانهای غيردولتی و سازمانهای‬ ‫جوامع مدنی.‬ ‫■ ارزيابی قابليت دسترس��ی، تناس��ب و ميزان تأثير ابزار كليدی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران، كه درجهای از ميزان اس��تفاده معمول آن توسط مؤسسات در سطح ملی مورد استفاده واقع‬ ‫شده و چگونگی اينكه برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و خدمات در سطوح‬ ‫غير متمركز با هم ارتباط برقرار كرده و ارتقا داده میشوند.‬ ‫■ اجرای ارزيابیهای عميقتر از ظرفيتهای فنی در كشورهايی كه اجرای فرايندهای بازسازی مجدد‬ ‫س��اختار س��ازمانی به منظور حمايت و پش��تيبانی بهتر از طريق تغييری از امداد اضطراری انفعالی به‬ ‫سمت راهبردهای ممانعت، پيشگيری و آمادگی بلند مدت در شرايط اضطراری صورت ميپذيرد.‬ ‫■ همكاری در راس��تای توس��عه سياستی منس��جم و مؤثر مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫در س��طح ملی به منظور هدايت و راهبری توس��عه راهبردها و طرحهای تكميلی منطقهای و محلی‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و‬ ‫■ شناس��ايی صفات سازمانی محسوس (سياستها، ساختارها و تعهدات سازمانی و ابزار پشتيبانی نظير‬ ‫موارد مالی، حمايتهای لجس��تيكی، فناوریها) و صفات و ويژگیهای نامحس��وس نظير (حاالت‬ ‫رفتاری و مشاهدات براي توجه ويژه به عوامل انگيزشی و برانگيزاننده) كه نقش تعيين كنندهای در‬ ‫ميزان موفقيت برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، ميباشد.‬ ‫23‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫جعبه 2 .3‬ ‫گامهای الزم برای ساماندهی جمعآوری دادهها در سطح ملی‬ ‫گامهای موردنظر به منظور گردآوری دادهها در سطح ملی، شاخص و مستدل بوده و با توجه‬ ‫به شرايط خاص میبايستی اصالح و مدنظر قرار بگيرند.‬ ‫1. س��ازماندهی يك نشس��ت ب��ارش فكری با نماين��گان كليدی از س��ازمانهای ذينفع ملی، ش��امل:‬ ‫مؤسسات دولتی، آموزشی و تحقيقاتی، سازمانهای توليدی و تعاونی و سازمانهای غيردولتی و‬ ‫سازمانهای جوامع مدنی برای به دست آوردن يك «تصوير اصلی» و ارزيابی موضوعات جدی‬ ‫و بحرانی، نقاط ضعف و قوت به مانند نواحی بالقوه دارای مناقش��ات اطالعاتی و محدوديتها‬ ‫و موانع. روش اس��تفاده از كارت، برای جمعآوری مش��اهدات اوليه در جلس��ات بارش فكری‬ ‫ابزار مفيدی است. از شركتكنندگان خواسته میشود تا كارتهايی را پر نمايند (هر ايده نو بر‬ ‫روی يك كارت) كه پس از تكميل آنها، دس��تهبندی و گروههای ايده متفاوت از يك نوع بر‬ ‫روی تخته و يا ميز، گروهبندی میشوند. نمونهای از اين روش در جدول 1. 3 نشان داده خواهد‬ ‫ش��د. اولين ستون اين ماتريس با استفاده از سئواالت كليدی پر میشود و ستونهای دوم و سوم‬ ‫خالی باقی میماند. اعضای گروه، در طول يك فرايند فراهم ش��ده بارش فكری تالش میكنند‬ ‫موضوعات مطروحه را به ش��يوهای ساختاربندی شده بيان نمايند. تمرين از اين طريق بحثهای‬ ‫عميقتری را تهييج و برانگيخته و ش��يوهای مناس��ب برای ارائه اطالعات از طريق اين ماتريس‬ ‫خواهد بود.‬ ‫2. خروجی با كيفيت نشس��ت بارش فكری را تحليل نماييد. شناس��ايی اطالعات بيش��تر نيازمندیها،‬ ‫خألها و منابع خبری، ذینفعان مفيد برای تش��كيل جلسات پيگيری مستقل. تعداد مصاحبهها به‬ ‫زمان در دسترس برای ارزيابی بستگی دارد.‬ ‫3. اداره كردن مصاحبههای نيمه س��ازمان يافته با مسئولين دولتی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران منتخب و ديگر ذینفعان مرتبط به منظور دستيابی درك عميقی از بعضی موضوعاتی كه‬ ‫در نشستهای بارش فكری حاصل آمده است.‬ ‫4. به عنوان آخرين گام، اجرای يك نشس��ت گروهی فنی (دو لغايت سه ساعت) و ساز و كار كنترل‬ ‫همزم��ان با دعوتش��دگان منتخب، به منظور تالش در حل تناقضات و مناقش��ات در خصوص‬ ‫اصول و مبانی مالحظه ش��ده و ديدگاههای بسيار متفاوت و پر كردن خألهای باقی مانده. چنين‬ ‫نشس��تی نيازمند فراهم نمودن مقدمات و تداركات به صورت دقيق میباشد؛ موضوعات كليدی‬ ‫كه میبايس��تی مورد بحث قرار گيرد میبايستی به صورت داليل مدغن و مستدل در فرايندهای‬ ‫كاری ارائه گردد.‬ ‫5. در سراس��ر فرايند، بررس��ی مجدد يا ش��فاف نمودن اصول، فرضيات و توصيههای يافته ش��ده در‬ ‫خروجیهای كليدی همانند اسناد راهبردی، بروشورها، جزوات، گزارشهاي ساليانه، اظهارات‬ ‫مالی يا در صورت در دس��ترس بودن، تجارب مستندسازی گزارش��ات و آموزههای فرا گرفته‬ ‫شده از بحرانهای قبلی مورد بررسی قرار بگيرند.‬ ‫33‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫چگونگی آغاز نمودن ارزيابی؟‬ ‫ميزان موفقيت هر ارزيابی سازمانی، بستگی به نقطه ورودی "درست و دقيق" سازمانی دارد. بنابراين،‬ ‫بس��يار مهم اس��ت كه نقطه آغازين شناس��ايی نقاط محوری و كلي��دی ملی كه ميزبان��ی فرايند ارزيابی‬ ‫سازمانهای مرتبط و اصلی همكار را بر عهده دارد، مشخص گردد.‬ ‫در اكث��ر موارد، بهتر اس��ت نقطه ورودی در ص��ورت موجود بودن، اداره مديري��ت بحران ملی، يا‬ ‫س��ازمان يا مؤسس��ه راهبرد و هدايتكننده دارای تعهدات مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران،‬ ‫باش��د.1 آژانس2 مس��ئول برای توسعه، تفسير و انتشار اطالعات هش��دار اوليه، میبايستی همچنين از آغاز‬ ‫مرحله ارزيابی درگير شود. در گام بعدی وزارتخانههای بخشی منتخب همانند وزارت كشاورزی، آب،‬ ‫محيط يا بهداش��ت به مانند وزارتخانهها و آژانسهای منتخب چند بخش��ی مانند وزارتخانههای توس��عه‬ ‫محلی و يا روستايی، مالی و برنامهريزی میبايستی درگير و مدنظر قرار گيرند.‬ ‫س��اير وزارتخانهها مانند وزارت كار و رفاه اجتماعی، وزارت كش��ور، وزارت فعاليتهای مردمی،‬ ‫وزارت ام��داد و بازتوانی و يا دفاع، اغلب فراهم آورن��ده عملكردهايی به عنوان نقاط محوری و كليدی‬ ‫برای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران میباش��ند و بنابراين میبايستی در خصوص جنبههای‬ ‫منتخب مربوط به آنها در سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، آن گونهای كه مناسبتر‬ ‫اس��ت مورد مش��ورت قرار گيرند. مداخل ورودی سازمانی، همچنين بس��تگی به اهداف خاص تحليل و‬ ‫رواب��ط آنها و ي��ا تأكيد آنها بر بخش خاصی، دارد. به طور مثال، در صورتی كه عناصر و عوامل از پيش‬ ‫تعيين ش��ده كليدی مرتبط با موضوعات بهداش��ت اضطراری وجود داشته باشد، وزارت بهداشت مدخل‬ ‫ورودی مناسبی خواهد بود.‬ ‫مبتنی بر خروجیهای حاصل از نشست آغازين و مقدماتی (مدل 2 را مالحظه فرمائيد)، ضروری است‬ ‫تا بحثهای فنی و تكنيكي با مؤسس��ات و س��ازمانهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در‬ ‫س��طح ملی، تعميق يابد. سه روش شناسی اساسی برای ارزيابی اوليه در سطح ملی [به شرح ذيل] پيشنهاد‬ ‫میگردد :‬ ‫■ مصاحبههای چند ساختاری با انتخاب مصاحبه شوندههای كليدی، افراد مرجع كليدی‬ ‫■ نشستهای بارش فكری ذینفعان‬ ‫■ بحثهای گروهی موضوعی تعميق يافته.‬ ‫1- عنوان س��ازمانی مس��ئوليت س��ازمانها و يا مؤسس��ات كليدی برای هماهنگی كليه ام��ور مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران در س��طح ملی، از كش��وری به كش��ور ديگر متفاوت اس��ت. برخی از عناوين بيش��تر مصطلح و معمول ش��امل: اداره مديريت‬ ‫بحران ملی(‪ ،)NDMO‬مرجع يا مس��ئول مديريت بحران ملی(‪ ،)NDMA‬مركز مديريت بحران ملی(‪ ،)NDMC‬دايره مديريت بحران‬ ‫ملی(‪ ،)NDMB‬يا آژانس(س��ازمان) مديريت بحران ملي(‪ ،)NDMA‬ميشود. اين ادارات و مراجع اغلب توسط وزارت كشور(يا امور‬ ‫داخلی) مورد ميزبانی(و مديريت) قرار ميگيرند. اگر چه در برخی از كش��ورها، س��اير وزاتخانهها همانند: وزارتخانه دفاع غيرنظامی،‬ ‫وزارت مديريت بحران يا وزارتخانه امداد و بازس��ازی، اين نقش مديريتی را به عهده دارند. در س��اير موارد واحدها يا نقاط كليدی،‬ ‫ً‬ ‫مستقيما به رييس دولت گزارش میدهند.‬ ‫2- در بيش��تر كشورها، سازمانهای هواشناسی ملی(‪ )NMA‬و سازمانهای ارائه دهنده هيدرواقليمی ملی(‪ ،)NHMS‬نقاط اصلی برای‬ ‫انواع سيستمهای هشدار اوليه هستند و انتشار اطالعات هشدار اوليه و اعالم خطر را بر عهده دارند.‬ ‫43‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫معموالً، فعاليتها و كارهای توليد ش��ده گروهی بيشتر فيلتر ش��ده (تحت كنترل اجتماعی) و بنابراين‬ ‫طبيعیتر بوده و با مقبوليت گسترده و بيشتری، يافتهها و توصيههای مربوطه مورد پذيرش قرار میگيرند.‬ ‫مصاحبههای مس��تقل، فراهم كردن بينشهای عميق و بازتابهای بحرانی در مواجه با خطر را میطلبند.‬ ‫هر چند از هر بازتاب به يك نقطه نظر میرس��يم. بنابراين تقس��يمبندی به شكل مثلثی برای استفاده از هر‬ ‫سه روش، قوياً توصيه میشود.‬ ‫قبل از هماهنگی برای تش��كيل هر نشس��ت، آمادهس��ازی چك ليس��تی از س��ئواالت ويژه كاربردی‬ ‫برای وزارتخانههای مش��خص، ش��عبات و آژانسهای خطی، مطابق با تنوعی از چارچوبها و قوانين و‬ ‫ويژگیهای مختص كشوری، اساسی و ضروری است. اين راهنما تنها و فقط يك شيوه و يا برنامهريزی‬ ‫مصاحبه را پيشنهاد نمینمايد. بلكه استفاده يا انطباق با موضوعات تحليلی، سئواالت كلی و شاخصهای‬ ‫مختلف را توصيه مینمايد كه در جداول 1. 3 و 2. 3 برای شناسايی موضوعات خاص موقعيتی برای بحث‬ ‫و ارائه دس��تورالعملها و سئواالت مصاحبههای مناس��ب توصيه میكند. بنابراين اين جداول نمیبايستی‬ ‫همانند پرسشنامههايی از پيش تعيين شده و آماده، مورد استفاده قرار بگيرد.‬ ‫الزم اس��ت تيم ارزياب، اطالعات كليدی را در خاطر داش��ته باشد. زيرا ممكن است كه با محدوديت‬ ‫زمان��ي مواجه ش��ود. بنابراين تيم مربوطه بدين منظور، بايس��تی كه از خبرگزاریهای پر مش��غله دعوت‬ ‫نمايد و يا بر روی س��ئواالتی كه بيش��ترين ارتب��اط با آنها را دارد تمركز نماي��د. اين نكته به خصوص از‬ ‫اهميت ويژهای برخوردار است كه برای سيستمهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران ملی از‬ ‫خبرگزاریهای معتبر هدايت شده استفاده شود. تحليلی ميان بخشی و دقيق در خصوص يافتههای حاصل‬ ‫ش��ده در سطح ملی، جدی و حياتی است زيرا اين "عوامل تعيين كننده صحنه حادثه" برای تحليل نهايی‬ ‫ساختارهای سازمانی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، فرآيندها و ساز و كارهای سازمانی در‬ ‫سطح غيرمتمركز اساسی و حياتی است.‬ ‫موضوعات خاص برای بيان در سطح ملی‬ ‫جدول 1. 3 مجموعهای از موضوعات كليدی در خصوص جوانب متفاوتی از ساختارهای سازمانی‬ ‫و همچنين چكليس��تی از س��از و كارهای س��ازمانی برای كمك به نحوه ارزيابی ساختارها و نحوه كار‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران و عملكرد مربوط به آنها در س��طح ملی را فراهم میآورد.‬ ‫اين موضوعات گس��ترده میتوانند برای موضوعات بخش- محور بسته به اينكه نوع ارزيابی آنها بر چه‬ ‫معياری متمركز ش��دهاند كامل ش��وند. نمونههايی از بخش كش��اورزی به عنوان مثال در جعبه 3. 3 آمده‬ ‫است.‬ ‫در نظر گرفتن جريان اطالعات در حالی كه ارزيابی در جريان است.‬ ‫با اضافه ك��ردن مجموعه خاص تكميلی از موضوعات فنی مرتبط ب��ا مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناش��ی از بحران جدول 2. 3 تكميل كننده جدول 1. 3 میباش��د. به هرح��ال، هدف اصلی ايجاد كمكی‬ ‫مفهوم��ی همانند كنت��رل خروجیها با كيفيت در ح��ال كنترل و يافتههای حاصل از نشس��تهای بارش‬ ‫فكری، بحث و تبادل فكری گروهی و مصاحبهها و شناسايی خألها به منظور اكتشاف و تحليلهای بيشتر‬ ‫53‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫جدول 103‬ ‫موضوعات اساسی كليدی در مبحث ظرفيت سازمانی ملی برای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫موضوعات كليدی ساختارهای سازمانی مرتبط «محل مراجعه»‬ ‫■ وزارت مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫سياستهای‬ ‫ناشی از بحران تخصصی‬ ‫مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی‬ ‫■ تشكيل كميته ميان دولتها (ميان‬ ‫از بحران موجود‬ ‫كشورها) در خصوص مديريت بحران‬ ‫و چارچوبهای‬ ‫■ هيأت مشورتی/ مجمع مديريت بحران‬ ‫قانونی چه‬ ‫چيزهايی هستند؟ ملی‬ ‫■ اداره مديريت بحران ملی‬ ‫■ شبكه ملی برای كاهش خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫■ كميته/ شورای مديريت بحران ملی‬ ‫■ مؤسسات دولتی بخشی‬ ‫شاخصها و يا ساز و كارهای فرايندهای سازمانی مرتبط‬ ‫■ چارچوب قانونی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران رسمی، قوانين‬ ‫مرتبط يا دستورالعملهای دولتی، كدهای بحران، استانداردهای ايمنی،‬ ‫دستورات دائمی برای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران يا كاهش‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و يا مقابله اضطراری‬ ‫■ چارچوبهای سياست ملی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، اسناد و‬ ‫مستندات سند چشمانداز و يا راهبردها‬ ‫■ تعهدات مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران بخشی مشخص شده،‬ ‫گزارشهای مديريتی و سياستی و راهبردهای مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران بخشی و خطمشی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫مربوط به هر بخش‬ ‫■ راهبرد اجرای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی (همانند‬ ‫مديريت چرخه مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران) و يا برنامه اجرايی‬ ‫موجود‬ ‫■ برنامه اجرايی برای مقابله شرايط اضطراری يا برنامه اجرايی برای مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران كه در دسترس میباشد يا به طور منظم به‬ ‫روز میشوند.‬ ‫■ دستورالعملهای رسمی با اولويتها و شرايط راهاندازی تأييد وضعيتهای‬ ‫اضطراری موجود‬ ‫چه ساختارهای‬ ‫سازمانی در‬ ‫حال حاضر‬ ‫برای اجرای‬ ‫مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫در سراسر كشور‬ ‫به كار گرفته‬ ‫شدهاند؟‬ ‫■ كميتههای مديريت بحران ملی و‬ ‫مراكز عملياتی‬ ‫■ اداره مديريت بحران ملی‬ ‫■ مؤسسه هشدار اوليه ملی‬ ‫■ خدمات آب و هواشناسی و هيدرو‬ ‫اقليمی‬ ‫■ سازمانهای بخشی درگير در مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ مراكز آموزشی مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ مؤسسات پژوهشی‬ ‫■ مؤسسه حفاظت اجتماعی ملی‬ ‫■ سازمانهای غيردولتی بينالمللی،‬ ‫سازمانهای غيردولتی، سازمانهای‬ ‫جوامع مدنی‬ ‫63‬ ‫■ دستورالعملهای رسمی موجود برای اجرای مانورهای مبتنی بر اجتماعات و‬ ‫مشاركتهای مردمی. تمرينات شبيهسازی شده.‬ ‫■ عمليات مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران يا كاهش خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران و مراكز آموزشی در مكان مربوطه‬ ‫■ ستادهای مديريت راهبردی چند منظوره براي مديريت بحران (همچنين كاهش‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران) در مكان مربوطه در كليه سطوح و يا برخی‬ ‫از سطوح‬ ‫■ ستادهای چند منظوره براي مقابله با بحران تشريح شده و تعهدات موجود و در‬ ‫مكان وجود دارد.‬ ‫■ چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، تعيين كننده روند كلی‬ ‫در فعاليتهای وزارتخانههای خطی است. ستادهای موجود در محل به طور‬ ‫مناسب وجود دارد.‬ ‫■ موجود بودن سيستم هشدار اوليه و سيستم ارتباطات شرايط اضطراری در محل‬ ‫■ موجود بودن تيمهای نجات در محل‬ ‫■ نقشها و مسئوليتهای سازمانهای غيردولتی، سازمانهای غيردولتی و‬ ‫سازمانهای جوامع مدنی در مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و‬ ‫واكنشهای اضطراری تعيين شده است.‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫موضوعات كليدی ساختارهای سازمانی مرتبط «محل مراجعه»‬ ‫ظرفيتهای‬ ‫عملياتی سيستم‬ ‫مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫رسمی چه‬ ‫هستند؟ (فازهای‬ ‫متفاوت فرايند‬ ‫مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران)‬ ‫■ اداره مديريت بحران ملی‬ ‫■ وزارتخانههای خطی بخشی‬ ‫■ برنامه جامع مديريت بحران (در‬ ‫صورت موجود بودن)‬ ‫■ مؤسسه آب و هواشناسی و‬ ‫هيدرو اقليمی‬ ‫شاخصها و يا ساز و كارهای فرايندهای سازمانی مرتبط‬ ‫■ ميزان بودجه و تعداد افرادی كه به طور رسمی در سطوح مختلف مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران بكارگيری و استخدام شدهاند.‬ ‫■ فراوانی و زمان انجام مربوط به جلسات و بدنههای مديريت بحران كليدی ملی‬ ‫(در چرخه مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران)‬ ‫■ موجود بودن برنامههای آموزشی ملی و مراكز آموزشی مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران (بودجههای عملياتی و سطوح ستادی)‬ ‫■ موجود بودن مواد آموزشی در دسترس به زبان محلی‬ ‫■ مراكز هماهنگی مديريت بحران‬ ‫■ گروههای مديريت احتمال خطرپذيری ■ موجود بودن سيستم هشدار اوليه در محل (و عملياتی در كدام سطوح؟)‬ ‫■ موجود بودن مراكز عمليات مقابله مناسب و مجهز برای مواقعاضطراری‬ ‫ناشی از بحران مشخص شده در‬ ‫سطح ملی يا ستادهای كاری‬ ‫■ موجود بودن مسئوليتها و تعهدات نوشته شده شفاف برای مراكز و يا ستادهای‬ ‫■ مراكز آموزشی دولتی و وابسته به‬ ‫سازمان غيردولتی بينالمللی و‬ ‫سازمانهای غيردولتی‬ ‫كاری‬ ‫■ موجود بودن ستادهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در‬ ‫سازمانهای خطی بخشی‬ ‫■ مؤسسات وابسته به سازمان ملل متحد ■ موجود بودن مديران ستادها در همه سطوح مسلط به سياستها، دستورات و‬ ‫و شبكههای ملی‬ ‫شرح وظايف مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ سازمانهای غيردولتی بينالمللی،‬ ‫■ موجود بودن يك مركز ارتباطی رسمی كه فراهم آورنده اطالعات مربوطه و‬ ‫سازمانهای غيردولتی و سازمانهای‬ ‫تبادل آن میباشد.‬ ‫جوامع مدنی‬ ‫■ رسيدن پيغامهای هشدار اوليه به گروههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران محلی‬ ‫■ در دسترس بودن و انتشار مواد و اطالعات مربوط به مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ سازماندهی تمرينات آزمايشی‬ ‫ساز و كارهای ■ وزارتخانهها و مؤسسات خطی بخشی‬ ‫هماهنگی در‬ ‫■ مجمع يا گروههای مشورتی در زمينه‬ ‫داخل سيستم‬ ‫مديريت بحران بين رشتهای در سطوح‬ ‫مديريت احتمال مختلف‬ ‫خطرپذيری ناشی ■ كميته و گروههای هماهنگ كننده‬ ‫از بحران ملی‬ ‫■ سازمانهای غيردولتی بينالمللی،‬ ‫چيست؟‬ ‫سازمانهای غيردولتی، سازمانهای‬ ‫جوامع مدنی‬ ‫نقشها و‬ ‫■ شبكه ملی دبيرخانه راهبردی‬ ‫مسئوليتهای‬ ‫بين المللی كاهش احتمال خطرپذيری‬ ‫سازمانهای‬ ‫ناشی از بحرانها‬ ‫بخشمحور،‬ ‫سازمانهای‬ ‫غيردولتی، بخش‬ ‫خصوصی در‬ ‫مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫چيست؟‬ ‫■ در دسترس بودن افراد آموزش ديده برای ارزيابی نيازهای اضطراری‬ ‫■ تعهدات و مسئوليتها برای كليه سازمانها و ذینفعان كليدی تعريف شده‬ ‫توسط مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ وجود برنامه مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران بين بخشی به صورت‬ ‫منسجم و يكپارچه در سطوح مختلف‬ ‫■ برنامههای عملياتی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران بخشی مرتبط‬ ‫با ساير بخشها‬ ‫■ موجود بودن ارتباطات سازمانی و تفاهمنامههايی بين دولت، مؤسسات پژوهشی‬ ‫و آموزشی و سازمانهای غيردولتی‬ ‫■ موجود بودن گروههای مركزی و همچنين ستادهای اصلی مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران در سازمانهای خطی‬ ‫■ جلسات منظم كميتههای هماهنگی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ موجود بودن برنامههای كاری برای كميتههای مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫■ شرح وظايف كاری كه در برگيرنده اهداف مبتنی بر مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران میشود.‬ ‫73‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫موضوعات كليدی ساختارهای سازمانی مرتبط «محل مراجعه»‬ ‫■ سازمانهای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران ملی و بدنه‬ ‫تصميمگيری‬ ‫ساز و كارهای‬ ‫همكاری‬ ‫منطقهای و‬ ‫بينالمللی در‬ ‫مديريت احتمال ■ شبكه ملی‬ ‫خطرپذيری‬ ‫■ هماهنگ كننده سيستم سازمان ملل‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫متحد‬ ‫و يا واكنشهای‬ ‫■ شبكه دبيرخانه راهبردی بينالمللی‬ ‫اضطراری‬ ‫كاهش احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫چيست؟‬ ‫بحرانها‬ ‫■ فدراسيون بينالمللی جمعيتهای‬ ‫صليب سرخ و هالل احمر‬ ‫■ ساز و كار تخصيص بودجه ملی‬ ‫چه منابعی به‬ ‫مديريت احتمال‬ ‫■ بخش اداری و مالی مسئول مديريت‬ ‫خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫اختصاص داده ■ پروژهها و بودجههای موضوعی‬ ‫شده است؟‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران‬ ‫■ پروژهها و بودجههای بخش محور‬ ‫آيا بين مديريت‬ ‫احتمال‬ ‫خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫و برنامهريزی‬ ‫توسعهای ارتباط‬ ‫وجود دارد؟‬ ‫83‬ ‫■ پروژههای كمكی بشردوستانه‬ ‫مؤسسات اهدا كننده تسهيالت،‬ ‫سازمانهای غيردولتی بينالمللی،‬ ‫سازمانهای غيردولتی‬ ‫شاخصها و يا ساز و كارهای فرايندهای سازمانی مرتبط‬ ‫■ موجود بودن مشاركت جويان در سطح ملی به منظور برنامههای منطقهای‬ ‫برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ تورهای مطالعاتی و بحث و تبادالت مطالعاتی با كشورهای ديگر‬ ‫■ برنامههای در دست اقدام بينالمللی در زمينه مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران‬ ‫■ پروژههای سرمايهگذاری با عناصر و اجزاي كاهش خطرپذيری‬ ‫■ ارتباطات ايجاد شده با سيستم دبيرخانه راهبردی بينالمللی كاهش احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحرانهاي سازمان ملل متحد‬ ‫■ درخواستهای سريع و مختصر برای ارائه به كشورهای اهدا كننده تسهيالت‬ ‫■ معاهدات منطقهای برای استانداردسازی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران در سطح برنامهريزی و اجرا (مديريت اثرات ناشی از آتشسوزی)‬ ‫■ كميته، واحد و مركز هماهنگی شرايط اضطراری ملی كمكهای شرايط‬ ‫اضطراری در سطوح ملی و بينالمللی را هماهنگ می نمايد.‬ ‫■ نهادها و مؤسسات مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران به منظور فرايند‬ ‫نگهداری و انجام عمليات منظم، بودجه دريافت میكنند.‬ ‫■ نهادهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران پروژههای مربوط به اهدا‬ ‫كنندگان تسهيالت را اجرا میكنند.‬ ‫■ بودجهها به فعاليتهای كليدی تحت برنامه عملياتی ملی مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران اختصاص میيابد.‬ ‫■ موجود بودن برنامههای توسعهای در برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫■ ميزان بودجه و تعداد افرادی كه به طور رسمی در سطوح مختلف مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران استخدام میشوند.‬ ‫■ گروههای هماهنگی شرايط اضطراری ■ تمهيدات به منظور تغييری از مقابله اضطراری به سمت و سويی كه در برگيرنده‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران باشد، در نظر گرفته میشود.‬ ‫تلفيق شده با سيستم مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ موجود بودن برنامههای توسعهای با عناصر و اجزاي تشكيل دهنده مديريت‬ ‫■ توسعه بخشی مؤسسات خطی‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ سازمانهای غيردولتی‬ ‫■ پروژهها و برنامههای مبتنی بر وجوه‬ ‫سپرده يا بودجههای كشوری‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫جعبه 3.3‬ ‫نمونهای از موضوعات بخش محور در زمينه كشاورزی در سطح ملی‬ ‫کشاورزی رستنیها‬ ‫■ تاريخچه اثرات بحران، پيشبينیهايی از خسارات و آسيبهای وارده به رستنیها‬ ‫■ فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران انجام ش��ده توس��ط وزارتخانه يا بخش‬ ‫كشاورزی سازمانهای مربوطه با منابع مالی كافی‬ ‫■ سياستهای دولت در زمينه امنيت غذا، توليد و تنوع رستنیها، حفاظت از رستنیها، توسعه باغبانی‬ ‫و بكارگيری مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در بخش كشاورزی‬ ‫■ نهادهای رس��می، سازمانهای غيردولتی و جامعه مدنی س��طح ملی درگير در فعاليتهای ويژه به‬ ‫منظور ترويج مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در بخش كشاورزی‬ ‫■ نهادهای رس��می، س��ازمانهای غيردولتی مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در سطح‬ ‫بخشي و عمومي، درگير در تفسير و ترجمه نظامهاي هشدار اوليه و انتقال آنها به كشاورزان‬ ‫■ جزئيات برنامهريزی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، برنامهريزی ساختاری رستنیها،‬ ‫برنامههای بازس��ازی و امدادی، عامالن اصلی، خألها، محدوديتها و يكپارچگی عناصر مربوط‬ ‫به آمادگی و پيش��گيری ب��ا برنامهريزی مديري��ت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در بخش‬ ‫كشاورزی‬ ‫□ برنامههای س��اختاری رس��تنیها برای خشكسالی، سيل، گونههای رس��تنی مقاوم در برابر آب‬ ‫شور، رستنیهای ذخيره شده برای زمانهای قحطی و خشكسالی‬ ‫□ سيس��تم برداش��ت آبباران، مديريت آبياری، حوضچههای موجود در زمينهای كشاورزی،‬ ‫حفاری مجدد كانالها‬ ‫□ گوناگونی رستنیها، اقدامات جايگزين، رستنیهای تركيبی و سيستمهای كشاورزی يكپارچه‬ ‫و...‬ ‫□ احياي خاك، سيستمهای زهكشی، ساختارهای كنترل فرسايش و غيره‬ ‫□ پيشبينی هوا، راهبردهای مديريت جايگزين مناسب‬ ‫□ ارائه پيشبينیهای كوتاه، ميان و بلند مدت به كشاورزان‬ ‫□ نوآوری در عمليات بعد از برداشت محصول، ذخيره كردن بذر‬ ‫□ فعاليتها و اقدامات مربوط به مديريت بيماریها و آفات كشاورزی به صورت يكپارچه‬ ‫□ بازسازی آب انبار و مقاومسازی آنها از طريق ديوارهها برای مقابله در برابر سيل و غيره.‬ ‫■ يكپارچهس��ازی راهبردهای توسعه معيش��تی در برنامهريزی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران برای كشاورزی‬ ‫■ چالشها و موانع و محدوديتهای پيش روی اجرای برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران و پروژهها در بخش كشاورزی‬ ‫■ ظرفيتهای فنی گروههای مركزی تخصصی، افراد محوری سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناش��ی از بحران در وزارتخانه يا واحد كش��اورزی و يا واحد توس��عه و ترويج (مروج آموزش و‬ ‫تجربههای حاصله و ... .)‬ ‫93‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫احشام و دام‬ ‫■ بحرانهايی كه بر روی احشام و دام تأثير میگذارند و ارزيابی ضررها و خسارات بوجود آمده‬ ‫■ فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران انجام شده توسط مؤسسات مسئول احشام‬ ‫و دام‬ ‫■ سياس��ت دولت در بخش كش��اورزی مربوط به دام و ارتباط آنها با مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫■ مؤسس��ات و س��ازمانهای غيردولتی رس��می در س��طح ملی درگير در سيس��تم مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ جايگاه يكپارچهس��ازی دغدغههای پيش��گيری و آمادگی در برابر بح��ران با برنامهريزی مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در بخش احشام و دام‬ ‫■ برنامه س��اختاری- تدارك علوفه، انبار علوفه، پناهگاه احش��ام و دام، مراكز واكسيناسيون، مراكز‬ ‫پرورش ماكيان‬ ‫■ چالشه��ا و موانع پيشروی اج��رای برنامهها و پروژههای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران در بخش احشام و دام‬ ‫■ نقاط قوت و ضعف در ظرفيتهای س��ازمانی و فن��ی و نيازمندیهای الزم برای اجرای برنامههای‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران مؤثر.‬ ‫است. جدول بايستی در پايان فرايند ارزيابی در سطح ملی تكميل و پر شود. جدول مشابهی نيز میبايستی‬ ‫همچنين بعد از تكميل ارزيابی در س��طوح بخش��ی و اجتماعات محلی (به مدلهای 4 و 5 رجوع ش��ود)‬ ‫پر گردد. هر س��ه جدول به عنوان ورودیهای با ارزش��ی برای تحليل كلی و جامع و تدوين توصيهها و‬ ‫پيشنهادات (به مدل 6 رجوع شود) به كار گرفته خواهد شد.‬ ‫مطالعه و بررسی كوتاه مدت «محصوالت» در سطح ملی‬ ‫«محصوالت» موقت و كوتاه مدت كه از مطالعات و بررس��یهايي كه در سطح ملی حاصل میشود‬ ‫و به عنوان ورودی برای ارزيابی كالن محسوب میشود عبارتند از :‬ ‫■ نيمرخ خطرات در سطح ملی‬ ‫■ نقشه آسيبپذيری با خطرات متفاوت‬ ‫■ خالصه نمودار مربوط به س��ازمانهای مختلف درگير در اجرای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران در س��طح ملی كه اين نمودار به طور خالصه، اختيارات، نقشها و مسئوليتهای مختلف‬ ‫اين سازمانها را نشان میدهد.‬ ‫■ نم��ودار نقاط قوت و ضعف (نمودار نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهديدها-‪ )SWOT‬سيس��تم‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫■ برگه نظارت و كنترل تكميل شده.‬ ‫04‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫ابزارها و فرايندهای كليدی‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫قابليت‬ ‫دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫و پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫فنی‬ ‫مهارتهای‬ ‫مالی‬ ‫3‬ ‫منابع‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫1- شاخصها، به شناسايی سازمانها با ظرفيتهای مشخص سازمانی و فنی در هر جزيی از چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و فرصتهايی كه ممكن است در آينده برای مداخله و اقدام پيش آيد، كمك میكند.‬ ‫2- طبقهبندی پيشنهاد شده برای ارزيابی: ‪ :NE‬غيرموجود، ‪ :ENO‬موجود اما غيرعملياتی، ‪ :O‬عملياتی‬ ‫3- طبقهبندی پيشنهاد شده برای ارزيابی: ‪ :G‬خوب، ‪ :S‬رضايتبخش، ‪ :I‬ناكافی‬ ‫■ در دسترس بودن دستورالعملها برای ارزيابی احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ شيوهها و رويكردهای ارزيابی احتمال خطرپذيری ناشی از بحران مورد توافق و استاندارد شده‬ ‫■ در دس��ترس ب��ودن آموزههای فراگرفته ش��ده و همچنين تجربيات گذش��ته ب��رای بكارگيری اب��زار ارزيابی احتمال‬ ‫خطرپذيری مورد ارزيابی‬ ‫1. ارزيابی احتمال خطرپذيری ■ تعريف و عملياتی نمودن مسئوليتها و نقشهای سازمانهای مسئول برای ارزيابی خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫■ ترسيم نقشههای آسيبپذيری و خطرپذيری چندگانه و خطرات ويژه در سطح ملی‬ ‫■ مقياسهای الزم موجود در مكان مورد نظر برای بررسی دقت ارزيابیهای احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ تثبيت رويهها، طبقهبندی و تحليل اطالعات احتمال خطرپذيری ناشی از بحران فراهم شده به همراه معيارهايی برای‬ ‫مشخص نمودن سطوح هشدار‬ ‫■ نيمرخ احتمال خطرپذيری سطح كلی، منتشر و تثبيت شده در طول بخشها‬ ‫■ برنامه مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران جامع در س��طح ملی (به طور مثال: در س��طح كشور)، با تأكيدی‬ ‫خاص بر آسيبپذيری و احتمال خطرپذيریهای چندگانه‬ ‫■ تعريف و مشخص نمودن نواحی خطرپذير و احتمال خطرپذيری ناشی از بحران عمده در سطح ملی و منطقهای‬ ‫■ معرفی نمايندگان گروههايی كه بيشتر تحت تأثير خطر قرار دارند و در فرآيند برنامهريزی مورد مشاوره قرار میگيرند.‬ ‫■ موجود بودن نقشههای آسيبپذيری موجود كه آسيبپذيریهای يگانه و چندگانه را مورد تأكيد قرار میدهند.‬ ‫2. كنترل، نظارت و‬ ‫برنامهريزی مديريت احتمال ■ تعريف ش��اخصهايی برای نظارت اجرای برنامه مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران و ارزيابی اثربخش��ی‬ ‫عناصر مختلف‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ موجود بودن برنامههای كاهش خطرپذيری ناشی از بحران و يا مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ تعريف س��از و كارها و مس��ئوليتهای برنامهريزی، نظارت و به روز رسانی سيس��تم هشدار اوليه و سيستم اطالعات‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ پيشگيری و ممانعت از احتمال خطرپذيری و جنبههای كاهش خطرپذيری (استفاده از تجارب گذشته) شامل برنامهها‬ ‫و پروژههای بازسازی و باز توانی‬ ‫بحران)‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫(مرتبط با چارچوب مديريت‬ ‫جدول 203‬ ‫برگه نظارت فرايندهای كليدی سيستم مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫مالحظات‬ ‫14‬
    • ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫■ ارزيابی تجارب گذشته منتشر شده در خصوص فعاليتهای پيشگيرانه در مواجه با بحران‬ ‫■ تعهدات و مس��ئوليت مؤسس��ات برای ممانعت، مش��خص ش��ده در برنامههای موجود توس��عه و يا مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫3. ممانعت و پيشگيری‬ ‫■ ساز و كارهای تأمين بودجه و منابع در دسترس برای ممانعت و پيشگيری‬ ‫از بحران‬ ‫■ استانداردها و فناوریهای ممانعت و پيشگيری موجود در سطح ملی به كار گرفته شده/ تقويت شده از طريق مؤسسات‬ ‫خطی بخشی‬ ‫■ دانش موجود در مؤسسات پيشرو و پيشتاز در خصوص فناوریهای ممانعت و پيشگيری، در دسترس و يا اينكه قابليت‬ ‫دسترسی در آنها كجا میباشد.‬ ‫■ تركيب عناصر تش��كيلدهنده مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران با برنامههای توس��عه در دس��ت اقدام و‬ ‫طرحهای عملياتی بخشی‬ ‫■ اولويتبندی فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در داخل برنامههای توس��عه و تخصيص منابع‬ ‫4. تركيب مديريت احتمال‬ ‫مالی و انسانی كافی‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ درهم آميختن مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران با برنامههای توسعه بخشی(مانند: كشاورزی، در برگيرنده‬ ‫در برنامهريزی توسعه‬ ‫انتشار و ترويج فناوریهايی به منظور كاهش مخاطرات طبيعی مانند: كنترل منابع آب، مديريت منابع خاك، اقدامات‬ ‫مربوط به زراعت پايدار از لحاظ محيطزيست)‬ ‫■ مكانيزمهايی برای بررسی تمرينات و اقدامات مناسب و آموزههای ياد گرفته شده‬ ‫■ ساز و كارهايی برای ارزيابی احتمال خطرپذيری، درهم آميختن اطالعات و هشدارهای مربوط به سيستم هشدار اوليه‬ ‫و ارتباط احتمال خطرپذيری با بحران‬ ‫5. آگاهسازی و انتشار اطالعات ■ س��از و كارهايی برای انتش��ار و برقراری ارتباط اطالعات خطرپذيری ناشی از بحران در سطوح بااليی به وزارتخانهها‬ ‫مربوط به خطرپذيری‬ ‫و بخشهای مرتبط‬ ‫■ ساز و كارهايی جهت انتشار سريع اطالعات احتمال خطرپذيری برای عموم از طريق رسانههای جمعی و سيستمهاي‬ ‫هشدار محلی با حمايت سازمانهای تخصصی و شبكههای اطالعاتی‬ ‫■ تأسيس و ايجاد نقاط و مؤسسات كليدی هشدار اوليه در سطح ملی و كشوری با بودجهها و منابع انسانی كافی‬ ‫■ ساز و كاري برای برقراری ارتباط با سيستمهای هشدار اوليه بينالمللی‬ ‫6. سيستمهای هشدار اوليه‬ ‫■ ساز و كاري برای ارتباط با وزارتخانههای بخشی و واحدها و مراكز اضطراری‬ ‫در سطح ملی‬ ‫■ موجود بودن س��از و كاري برای حصول اطمينان از انتش��ار سريع اطالعات در خصوص هشدار اوليه در سراسر كشور،‬ ‫سطوح محلی و منطقهای‬ ‫بحران)‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫ابزارها و فرايندهای كليدی‬ ‫(مرتبط با چارچوب مديريت‬ ‫قابليت‬ ‫دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫و پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫فنی‬ ‫مهارتهای‬ ‫مالی‬ ‫منابع‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالحظات‬ ‫24‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫7. آمادگی‬ ‫بحران)‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫ابزارها و فرايندهای كليدی‬ ‫(مرتبط با چارچوب مديريت‬ ‫■ آماده بودن سيستمهای هشداردهنده تأثيرات بخش محور، شاخصها و معيارهای هشدار، برنامههای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران و احتمال خطرپذيری‬ ‫■ وجود ساز و كاري برای ترجمه و تفسير اطالعات حاصل از هشدار اوليه به زبانهای محلی‬ ‫■ داش��تن فهرست قابل دسترسی از اس��امی با آدرسهای تماس، شماره تلفنها، نقشها و مسئوليتهای كليه عامالن‬ ‫اصلی در سطح ملی‬ ‫■ مناب��ع و كمكه��ای امدادي كه به طور س��ريع قابليت جابجايی از نقطهای به نقطه ديگ��ر را دارند (ملی، بينالمللی،‬ ‫منطقهای، مؤسسات و سازمانهای غيردولتی) با نقاط و جزئيات تماسها، مشخص و ليست شوند.‬ ‫■ ايجاد و تجهيز سازمانهای نجات به زيرساختها و تجهيزات الزم براي نجات جان و مال انسانها‬ ‫■ پناهگاهها، زمينهای بلند و امكانات برای حفاظت از جان انسانها و دارايی معيشتی در دسترس (با همكاری مقامات‬ ‫رسمی در سطح منطقهای و محلی)‬ ‫■ بررسي عملياتی بودن و كارآمدی انبارها و امكانات ذخيره مواد غذايی برای شرايط اضطراری‬ ‫■ وجود تجهيزات اساس��ی انبار ش��ده مرتبط و موردنياز عمليات امداد (آب آشاميدنی، غذا، چادر و پتو) در نواحی مستعد‬ ‫و خطر پذير به طور هميشگي و دائم‬ ‫■ برنامه تدارك و پشتيبانی حمل و نقل، تأمين سوخت، تأمين آب و غيره‬ ‫■ آماده بودن گروههای بهداشتی در شرايط اضطراری‬ ‫■ موجود بودن اس��تانداردهای آمادهس��ازی، تدارك امداد برای افرادی كه بيش��تر در معرض آس��يبپذيری قرار دارند‬ ‫(كودكان، سالمندان، معلولين، زنان و فقرا)‬ ‫■ تدوين معيارهايی برای سطوح مختلف هشدار و همچنين تخليه اضطراری‬ ‫■ تعيين رويهها و معيارهايی برای شناسايی مسيرهای تخليه (با همكاری مقامات رسمی در سطح محلی و منطقهای)‬ ‫■ تمرين فعاليتهای تخليه اضطراری و انجام رويههای توافق شده‬ ‫■ سيس��تم ارتباطی شرايط اضطراری در س��طوح مختلف جهت حصول اطمينان از تخليه اضطراری (قبل و بعد از روی‬ ‫دادن بحران) و يا امداد به مانند آنچه موردنياز است در مكان موردنظر‬ ‫■ سيس��تم نظارت و كنترل اجرا ش��ده يا ايجاد شده به منظور حصول اطمينان از واكنش سريع (تخليه اضطراری، امداد‬ ‫متناسب با نيازها)‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫قابليت‬ ‫دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫و پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫فنی‬ ‫مهارتهای‬ ‫مالی‬ ‫منابع‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالحظات‬ ‫34‬
    • ‫1‬ ‫■ سيستم هشدار قابل اتكا در محل موردنظر برای هشدار و اطالعرسانی مقامات مسئول به منظور انجام واكنش و مقابله‬ ‫اضطراری و همچنين اجرای تخليه اضطراری متناسب با نيازها‬ ‫■ تأمينكنندگان خدمات مرتبط و همچنين عمليات بازتوانی تعهد شده و مرتبط از طريق شبكههای اطالعاتی سيستم‬ ‫هشدار اوليه‬ ‫■ كميتههای هماهنگی يا افس��ر كارشناس ارشد، مسئول هماهنگی ملی و وزارتخانههای بخشی مرتبط، نامزد تشكيل‬ ‫دادن كميته اضطراری در شرايطی كه مورد نياز است.‬ ‫■ س��طح بااليی از كمكهای دولتی كه در مواقع اضطراری برای رفع مش��كالت در گذشته هزينه شده است، تضميني‬ ‫براي بودجه كافی و حمايتهای لجستيك الزم ميباشد.‬ ‫■ اظهار موجوديت جايگاه شرايط اضطراری بعنوان اساسی جهت فراخوانی كمكهای بينالمللی و ناحيهای و كمكهای‬ ‫فنی(سازمان ملل متحد، دولتها، سازمانهای غيردولتی بينالمللی)‬ ‫■ نظارت بر عمليات كمك و امداد برای حصول اطمينان از اينكه كمكهای مربوطه به افرادی كه نيازمندترند رس��يده‬ ‫و ممانعت و جلوگيری از انحراف مسير كمك به ساير افرادی كه نيازمند آن نمیباشند.‬ ‫■ تدارك ديدن تجهيزات، استانداردها و فرايندهايی برای ارزيابی تأثيرات، خسارتها و آسيبهای وارده و نيازهايی برای‬ ‫غذا، مكان و آب، دارو و بستری نمودن و ...‬ ‫■ تشكيل و آموزش گروههای بخشی و ميان بخشی‬ ‫■ موجود بودن روشهای تحليل و اشكال مختلف گزارش دهی به طور استاندارد‬ ‫■ موجود بودن ساز و كارها و تعريف شرح وظايف برای طراحی تدابير بازتوانی و مقابله يكپارچه‬ ‫■ ايجاد و عملياتی نمودن تالشهای بازتوانی و مقابله در سطوح ملی و بينالمللی‬ ‫■ تدابيری برای تعمير يا بازسازی تأسيسات زيربنايی (مثل: جادهها، پلها، چاهها، مدارس و ديگر ساختمانهای كليدی)،‬ ‫خدماتی (مانند: بهداشت، گسترش آموزش، امور كشاورزی و منابع اوليه) موجود میباشد.‬ ‫■ موجود بودن راهنما و دستورالعملهايی برای «بازسازی بهتر ساختمانها»‬ ‫■ موجود بودن مالكهايی برای انتخاب مردم جهت اقامت آنها يا تحليل مهارتها و توانايیهای آنها برای بهرهگيری‬ ‫مؤثر آنها هنگام استخدام‬ ‫■ در دس��ترس بودن اطالعات الزم برای ارزيابی گزينههای معيش��تی كسانی كه به طور موقت يا درازمدت نقل مكان‬ ‫كردهاند.‬ ‫■ موجود بودن بودجه ملی برای وضعيتهای اضطراری و بازسازی‬ ‫■ وجود استانداردها و ضوابطی جهت تصميمگيری برای برآورد ميزان كمكهای اضطراری‬ ‫■ موجود بودن ساز و كارهايی برای آمادهسازی برنامههای بازتوانی و احيا اقتصادی‬ ‫شاخصها‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫01. بازسازی سكونتگاهها،‬ ‫زيرساختها و خدمات‬ ‫9. ارزيابی ميزان خسارتها‬ ‫و آسيبها‬ ‫8. ارائه واكنش سريع و يا‬ ‫كمكهای امدادي‬ ‫بحران)‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫ابزارها و فرايندهای كليدی‬ ‫(مرتبط با چارچوب مديريت‬ ‫قابليت‬ ‫دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫و پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫فنی‬ ‫مهارتهای‬ ‫مالی‬ ‫منابع‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالحظات‬ ‫44‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی‬ ‫11. بازسازی اقتصادی و‬ ‫بازيابی اجتماعی‬ ‫بحران)‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫ابزارها و فرايندهای كليدی‬ ‫(مرتبط با چارچوب مديريت‬ ‫■ موجود بودن ساز و كارهای بودجهای به منظور ترويج بازتوانی پشتوانه مالی برای ارتقا عمليات احيا‬ ‫■ مستندات مربوط به تدارك توليدات كليدی برای بازيابی نيازهای معيشتی نظير قايقها و وسائل ماهيگيری، تجهيزات‬ ‫كشاورزی، بذر و كود‬ ‫■ تعريف مؤسسات مالی در مقياس كوچك در بازتوانی‬ ‫■ موجود بودن برنامههايی برای بازسازی نيازها در برنامههای بازتوانی‬ ‫■ موجود بودن راهنما و دستورالعملهايی برای مؤسسات محلی و گروههای غيررسمی برای جوامع تحت تأثير‬ ‫■ به منظور ايجاد پايداری و مقاومت در مقابل خطرهای مورد مواجه در آينده اجزای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران در برنامههای ترميم معيش��تی و توس��عهای جهت آمادگی در مقابل خطراتی كه در آينده پيش خواهد آمد،‬ ‫دخيل خواهند بود.‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫قابليت‬ ‫دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫و پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫فنی‬ ‫مهارتهای‬ ‫مالی‬ ‫منابع‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالحظات‬ ‫54‬
    • ‫مدل‬ ‫4‬ ‫ارزيابی سیستمهای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫نقش مؤسسات مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه چيست؟‬ ‫مؤسس��ات سطح منطقهای1 نقش اساسی را در هماهنگی و واسطهگری بين سطوح ملی و محلی ايفا‬ ‫میكنند. آنها عالوه بر مسئوليتهای خود در زمينه مديريت محلی، میبايستي كه از برنامهها، پروژههای‬ ‫پيش��گيری در كم كردن خس��ارات، آمادگی، مقابله، برنامهها و پروژههای توس��عهای معيشتی كه گاهي‬ ‫اوقات توس��ط نهادها و مؤسس��ات ملی طراحی و نظارت میش��وند، پيروی و تبعي��ت كنند. به خصوص‬ ‫مؤسس��ات مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران منطقهای اغلب مسئول تهيه نقشههای ريسك و‬ ‫نيمرخهای آسيبپذيری، برنامههای تكميلي، توس��عه و اجرای برنامههای ساختاری و احتمالی، تدارك‬ ‫ورودیهای اساس��ی، پيشنهاد و حمايت از تنوعهای معيشتی، انتش��ار پيامهای هشدار اوليه، تهيه برآورد‬ ‫نيازهای فوری برای ارزيابی و امداد و نجات، میباشند.‬ ‫چرا ارزيابيهاي سازماني در سطح منطقه انجام میشود؟‬ ‫مقصود از ارزيابی سازمانی در سطح منطقه اين است كه:‬ ‫■ شناسايی نقاط ضعف و قوت مؤسسات در سطح ميانی داخل سيستمهای مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناش��ی از بحران كش��وری با توجه ويژه به طراحی مؤثر و بكارگي��ری تمرينهای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران مربوطه محلی؛‬ ‫■ شناس��ايی خألهای خاص در ساختارهای س��ازمانی، نقشها و ظرفيتها به منظور طراحی معيارهايی‬ ‫جهت تقويت سيس��تمهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران موجود در سطوح استانی/‬ ‫منطقهای/شهرداریها، بهبود ارتباطات با بخشهای آسيبپذير (به طور مثال: كشاورزی، منابع آب‬ ‫و بهداشت) و تقويت هماهنگیهای افقی و عمودی ميان فعاالن مختلف؛‬ ‫■ تحليل عاليق و ادراكات مختلف (و گاهی مغاير با هم)، توجه به سيستم مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران كليه فعاالن، شامل مقامات رسمی دولتی، سياستمداران، نمايندگان منتخب شوراها،‬ ‫رهبران سنتی، كارآفرينان بخش خصوصی، سازمانهای غيردولتی و سازمانهای جوامع مدنی؛ و‬ ‫■ شناس��ايی صفات و مش��خصات ملموس س��ازمانی (سياس��تها، تعهدات و س��اختارهای سازمانی)،‬ ‫ملزومات پش��تيبانی (همانند: مناب��ع مالی، حمايتها و فناوریهای لجس��تيكی) و صفات ناملموس‬ ‫1- اصطالح "منطقه" برای اشاره (از منظر محلی) به مهمترين اليههای سازمانی ميانی بين سطوح ملی و محلی عملياتی، اطالق ميگردد.‬ ‫اغلب از آن به عنوان سطح "منطقه" نام برده میشود، به هرحال، متناسب و با توجه به چارچوب يك كشور، ممكن است همچنين در‬ ‫برگيرنده "اس��تان"، "ايالت" و "شهرداری" باش��د. در كشورهايی كه ايالت و استانهای دولتی در سطح دولت را به طور جداگانه مورد‬ ‫بحث قرار میدهند، شيوههای مورد بحث در مدل 3 برای ارزيابی سطح ملی، ميتواند قابل بكارگيری باشد.‬ ‫74‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫(مثل: ديدگاهها و ادراكات، همچنين در نظر گرفتن عوامل انگيزشی) كه ميزان موفقيت برنامههای‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه را تعيين مینمايد.‬ ‫جعبه 1 .4‬ ‫مراحل مديريت جمعآوری اطالعات در سطح منطقهای‬ ‫مأموريت خود را در موعد مقرر كه ش��امل درخواس��ت نشست گروه ذينفعان و ذینفوذان كه‬ ‫پيش��تر مطرح گرديده اس��ت، اعالم نماييد. در هنگام ش��روع، ديداری مقدماتی و اوليه با مقام ارشد‬ ‫مؤسسه محوری مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران محلی به منظور توجيه مقدماتی و دعوت‬ ‫و جلب كمك مؤسسه مربوطه را فراهم آوريد:‬ ‫■ برگزاری نشس��تی با ذینفعان و ذینفوذان به منظور: (1) جلب پش��تيبانی و تعهد آنها؛ (2) شناسايی‬ ‫عوام��ل كليدی راهبردهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طح منطقه؛ و (3)‬ ‫توافق بر سر دغدغههای اصلی كه بايد در سطح منطقه اظهار و مورد توجه قرار گيرند.‬ ‫■ پايهريزی نكاتی بر مبنای خروجیهای1 با كيفيت منتج از نشس��ت مربوطه ش��امل آمادهسازی چك‬ ‫ليس��تهايی از سئواالت و ابزار قابل اس��تفاده در مؤسسات متفاوت در سطح منطقه، استفاده از آن‬ ‫به عنوان منابع مرجع، س��ئواالت و موضوعات مورد اش��اره در جداول 1 .4 و 2 .4. سئواالت بخش‬ ‫محور نيز به نحو مقتضی و آنگونهای كه مناسب باشد میبايست تهيه شوند (به طور مثال: سئواالت‬ ‫مربوط به بخش كش��اورزی جدول 2 .4 را ببينيد) و س��پس مجموعهای از مصاحبهها و جلس��ات‬ ‫گروهی را با ذینفعان منتخب متناسب با استفاده از سئواالت و ابزارها برقرار كنيد.‬ ‫■ اگر موضوعات مهم نگرانكننده يا مورد اختالفی در حين اين فرايند پديدار ش��د، تيم ارزيابی نياز‬ ‫پيدا خواهد كرد تا يك جلسه فنی با طرفهای نگران و عالقمند و به منظور حصول شفافسازی‬ ‫حقايق و داللتها و استداللهای الزم در خصوص نكات متنوع ديدگاهها ترتيب دهد.‬ ‫■ قبل از برگزاری جلسه نهايی با ذينفعان: (1) نموداري از ارگانهای مختلفی كه در سطوح منطقهای‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران درگير هستند، خالصهای از شاخصهاي اختيارات‬ ‫مختلف آنها، نقشها و مسئوليت آنها و طبيعت ساز و كار هماهنگی تهيه كنيد؛ و (2) تهيه يك‬ ‫ارائه تصويری كه نتيجه مطالعات در مورد نقاط قوت و ضعف سيس��تمهای سازمانی موجود شامل‬ ‫س��از و كارهای هماهنگی، منابع در دسترس و كاركنان و كارشناسان، فرصتهايی كه برای بهبود‬ ‫بخش الزم هستند را خالصهوار بيان كند.‬ ‫پيشنويس يافتههای خود را برای مرور و نقد و بررسی در جلسه نهايی با ذينفعان آماده كنيد تا‬ ‫در آنجا يافتهها و استنتاجهاي شما مورد بازبينی و بررسي قرار گرفته و اصالح شود.‬ ‫‪1- Outcomes‬‬ ‫84‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫ارزيابی را چگونه آغاز كنيم؟‬ ‫فرايند ارزيابی در س��طح منطقه با اين تصميم كه با چه كس��ی تماس حاصل نماييم ش��روع میشود.‬ ‫تماسهای مفيد برای جمعآوری اطالعات مربوطه به شرح زير است:‬ ‫■ نمايندگان مؤسسات محوری در منطقه برای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و همچنين‬ ‫نمايندگان كميتههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران منطقهای و زير منطقهای؛‬ ‫■ س��ران واحدهای مختلف منطقه و يا نمايندگان آنها (به طور مثال بخشهای كش��اورزی، منابع آبی،‬ ‫بهداشت، آموزش و بخشهای فعاليت همگانی)؛‬ ‫■ نمايندگان بخشهای فرعی منطقهای، سازمانها و مؤسسات تحقيقاتی و آموزشی؛‬ ‫■ نيروهای خبره درگير در پروژههای توسعه در سطح منطقه؛‬ ‫■ نمايندگان سازمانهای غيردولتی و سازمانهای جوامع مدنی؛‬ ‫■ نمايندگان سطح منطقه ای در سازمانهای توليدی، تعاونیها و سازمانهای اقتصادی؛ و‬ ‫■ تجار محصوالت بخش خصوصی، تأمين كنندگان منابع مورد نياز، رسانهها و مسئولين حمل و نقل.‬ ‫گامهای زير میتواند در ارزيابی س��طوح اس��تانی، منطقهای يا ش��هری مؤسس��ات مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران مؤثر باشند. (جعبه 1 .4)‬ ‫از آنجايی كه تنوع گس��تردهای از ذی نفعان درگير سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيري ناشی از‬ ‫بحران در سطح منطقه، وجود دارد، انجام دادن مصاحبههای چندساختاری تنظيم شده متناسب با گروهها‬ ‫و ي��ا نمايندگان مؤسس��ات ذینفع و ذینفوذان متفاوت، روش و ش��يوهای مؤث��ر در ثبت عميق و امكان‬ ‫در نظر گرفتن عقايد و نظرات متفاوت میباش��د. يكی از اهداف تحليل مربوطه، مقايس��ه چشماندازها و‬ ‫ديدگاههای مختلف ذینفعان و ذینفوذان میباش��د. گامهای س��ازمانيافته پيشنهادی در جعبه 1 .4 فقط‬ ‫نشانه و شاخص میباشند و ممكن است نياز به تطبيق آنها در شرايط مختلف به وجود آيد.‬ ‫موضوعات مشخصی كه در سطح منطقه میبايستی مورد اشاره و تأكيد قرار بگيرد‬ ‫(ال�ف) درك خط�رات موجود در منطقه و نيمرخهای ميزان آس�يبپذيری ناش�ی از آنها. اين مطلب ش��امل‬ ‫درك روش��نی از انواع خطرات و بحرانهايی اس��ت كه امنيت معيشتی و توسعهای را به طور اساسی كه‬ ‫ب��ه صورت متناوب و ب��ا توجه به فصول مختل��ف رخ میدهند، مدنظر قرار میده��د. خطرات منطقهای‬ ‫و نقش��ههای آس��يبپذيری به مانند نقشههای محدوده زيست كش��اورزی1 يا تقويمهای خطرات فصلی،‬ ‫اگر در دس��ترس باش��ند، همگی ابزارهايی ايدهآل برای اين منظور هستند. اين البته بسيار دشوار است كه‬ ‫الگوهای اجتماعي- اقتصادی حاكم، موهبتهای منابع طبيعی، فعاليتهای معيشتی و مكان و نيمرخهای‬ ‫احتمال خطرپذيری اطالعات گروهها يا (بخشهاي) بيش��تر در معرض خطر را بفهميم و اين اطالعات را‬ ‫با نقش��ههای نقاط در معرض خطر ارتباط دهيم. در انتخاب معيارهای اس��تفاده شده برای تعريف احتمال‬ ‫خطرپذيری مخاطرات و آسيبپذيری در سطح منطقه بايد فاكتورهای سازمانی و اجتماعي- اقتصادی را‬ ‫كه باعث افزايش ميزان آسيب ناشی از خطرات میشوند را نيز در نظر گرفت. اطالعاتی در مورد تأثيرات‬ ‫بحرانهايی كه در گذش��ته اتفاق افتاده اس��ت، مقابلههای انجام شده و آموزههای فرا گرفته شده از آن به‬ ‫طور مساوی از اهميت بااليی برخوردار است.‬ ‫)‪1- Agro-Ecological Zone (AEZ‬‬ ‫94‬
    • ‫■ كدام فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران به وسيله‬ ‫سازمانهای غيردولتی يا س��ازمان جوامع مدنی انجام میگردد؟ به طور‬ ‫مثال: ممانعت، پيشگيری، آمادگی، مقابله، بازتوانی، بازسازی و مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در سازمانهای مبتنی بر اجتماعات‬ ‫محلی و مردم نهاد؟‬ ‫■ نق��ش س��ازمانهای غيردولت��ی و س��ازمان جوام��ع مدن��ی در بدنههاي‬ ‫برنامهري��زی و تصميمگيری در مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران چيست؟ آيا آنها در كميتههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران در س��طح منطقه ش��ركت میكنند و يا نقش فعالی در اجراي‬ ‫برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران دولتی دارند؟‬ ‫■ از ديدگاه س��ازمانهای غيردولتی يا س��ازمانهای جوامع مدنی در سطح‬ ‫منطق��ه اولويتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران كدام‬ ‫است؟‬ ‫■ كدام گروهها در نواحی روس��تايی و ش��هري بيش��ترين آسيبپذيری را‬ ‫دارند؟ چگونه میتوان به آنها به بهترين نحو دسترسی داشت؟‬ ‫■ آيا هيچگونه ساز و كار هماهنگی ميان مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بح��ران در حال اج��را وجود دارد؟ چگونه بدنهه��ای منتخب محلی،‬ ‫درهم كنش با فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران‬ ‫انجام ش��ده توسط س��ازمانهای غيردولتی و س��ازمانهای جوامع مدنی‬ ‫هماهنگی الزم را انجام میدهد؟ اين س��از و كارها به مانند ارتباطشان با‬ ‫سازمانهای بخش عمومی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫مؤثر بوده؟ و چگونه میتوانند توسعه يابند؟‬ ‫■ نظر ش��ما در مورد كارايي سيستمهای دولتی در اجراي مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران چيست؟‬ ‫■ مناب��ع مالی س��ازمانهای غيردولتی و س��ازمانهای جوام��ع مدنی برای‬ ‫فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران چگونه تأمين‬ ‫ميش��ود؟ به چه ميزان پاس��خگوی نيازها میباش��ند؟ آيا كافی هستند؟‬ ‫چگونه میتوان آنرا افزايش داد؟‬ ‫■ با چه مالحظاتی و چگونه ميتوان خدماتي را كه سازمانهای غيردولتی يا‬ ‫سازمانهای جوامع مدنی به مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫میدهند تقويت كرد و افزايش داد؟‬ ‫مسئولين منطقه‬ ‫■ اينكه كدام فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران‬ ‫بوس��يله چه نوعي از مؤسسات در س��طح منطقه انجام گردد؟ (بطور‬ ‫مثال: ممانعت، پيشگيری، آمادگی، مقابله، بازتوانی و بازسازی)‬ ‫■ آيا برنامه بخشی يا بين بخش��ی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران و يا ساختاری وجود دارد؟‬ ‫■ چه چالشهايی فرا روی س��ازمان شما در به كارگيری و اجرای برنامه‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران خواهد بود؟ چه موانعی‬ ‫باعث تحليل رفتن عملكردهای مؤثر میشود؟‬ ‫■ اولويتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طح‬ ‫منطقه چه هستند؟‬ ‫■ كدام مؤسسه (اگر وجود دارد) آموزش مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران را در سطح منطقه انجام میدهد؟ و آموزش موردنظر‬ ‫به چ��ه ميزان مرتبط و مؤثر اس��ت؟ و چگونه میت��وان آن را بهبود‬ ‫بخشيد؟‬ ‫■ از نظر ش��ما مهمترين جوانب تقويت س��ازمانی برای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه چيست؟‬ ‫■ منطق��ه، منابع مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران را چگونه‬ ‫بسيج میكند؟ به طور مثال منابع ملی يا منطقهای، مالياتهای محلی،‬ ‫مؤسس��ات مختلف اهداكننده منابع مالی و ام��داد و غيره؟ با چه نوع‬ ‫مش��كالتی(اگر وجود دارد) ممكن اس��ت در به دست آوردن منابع‬ ‫مالی متناس��ب مواجه ش��ويم؟ و چگونه میت��وان آن را حل كرد يا‬ ‫كاهش داد؟‬ ‫■ چه حمايت لجستيكی، مالی و يا فنی را منطقه از سطوح ملی میتواند‬ ‫درياف��ت كند؟ هماهنگیهای عم��ودی و افقی به چه ميزان میتواند‬ ‫مؤثر باشد؟‬ ‫■ منابع پيامهای هشدار اوليه در سطح منطقه چه هستند؟ آيا در سطح ملی‬ ‫و يا منطقهای فعال شدهاند؟ چگونه سيستمهای هشدار اوليه را میتوان‬ ‫بهبود بخشيد؟ چه كسی مسئول ترجمه و انتقال پيامهای هشدار اوليه و‬ ‫يا دادن هشدار در مواقع اضطراری میباشد؟‬ ‫■ چگون��ه میتوان به آس��يبپذيرترين افراد دسترس��ی پي��دا كرد؟ آيا‬ ‫رويكردهای مشاركتی به وس��يله سازمان شما برای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران و يا كاهش فقر به كار گرفته شده است؟‬ ‫رهبران محلی‬ ‫(منتخب و سنتی)‬ ‫■ چه نوع از رهبری محلی در سطح‬ ‫منطقهای وجود دارد و نقش آنها‬ ‫در مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران چيست؟‬ ‫■ اولويته��ای مديري��ت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناش��ی از بحران در‬ ‫سطح منطقه چيست؟‬ ‫■ كدام تركيب جمعيتی ش��هري يا‬ ‫روستايی آسيبپذيرترند؟ چرا؟‬ ‫■ آي��ا هن��گام اج��راي برنامههای‬ ‫مديري��ت احتم��ال خطرپذيری‬ ‫ناش��ی از بحران، رهبران محلي‬ ‫در مقايسه با سازمانهای دولتی،‬ ‫س��ازمانهای غيردولت��ی و ي��ا‬ ‫سازمانهای جوامع مدنی مزيت‬ ‫دارند؟‬ ‫■ نظ��ر ش��ما درب��اره كاراي��ی‬ ‫سازمانهای دولتی، سازمانهای‬ ‫غيردولت��ی و ي��ا س��ازمانهای‬ ‫جوام��ع مدن��ی در اج��رای‬ ‫برنامهه��ای مديري��ت احتم��ال‬ ‫خطرپذي��ری ناش��ی از بح��ران‬ ‫چيست؟‬ ‫■ اعض��اي منتخب محل��ی چگونه‬ ‫تعامل و هماهنگی الزم در مورد‬ ‫فعاليته��ای مديري��ت احتمال‬ ‫خطرپذي��ری ناش��ی از بح��ران‬ ‫كه توسط س��ازمانهای دولتی،‬ ‫س��ازمانهای غيردولت��ی و ي��ا‬ ‫سازمانهای جوامع مدنی منظور‬ ‫شده را انجام میدهند؟‬ ‫■ آي��ا در كميتهه��ای مديري��ت احتم��ال‬ ‫خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طح‬ ‫منطقه، بخش خصوصي نيز مش��اركت‬ ‫میجويد؟‬ ‫■ نق��ش س��ازمانهای بخ��ش خصوصی‬ ‫در مديري��ت احتم��ال خطرپذي��ری‬ ‫ناش��ی از بحران چيس��ت؟ به طور مثال:‬ ‫ً‬ ‫ممانعت، پيش��گيری (مثال تنوع خانوار‬ ‫ب��ا توجه ب��ه بازاره��ا، ورودی عرضه و‬ ‫خدمات، تلفنها، ارتباطات)؛ آمادگی‬ ‫(جم��عآوری اطالع��ات سيس��تمهای‬ ‫هشدار اوليه، ذخيره غذا، منابع توليدي‬ ‫و غي��ره)؛ مراح��ل مقابل��ه و بازتوان��ی‬ ‫(انب��ار اجن��اس، اقدامات س��ريع برای‬ ‫تحويل غذا، بذر، وس��ايل كش��اورزی‬ ‫و ماهیگي��ری، تولي��دات دام��ی)؛ و‬ ‫بازس��ازی (جادهه��ا، پله��ا، اس��كان،‬ ‫خدم��ات ب��ازاری، سيس��تمهای حمل‬ ‫و نقل، فروش��گاهها، م��دارس و مراكز‬ ‫بهداشتی و غيره)؟‬ ‫■ آي��ا دول��ت برای بازس��ازی، ب��ا بخش‬ ‫خصوصی ق��رارداد منعق��د مینمايد؟‬ ‫نقاط ضعف و قوت آن چيست؟‬ ‫■ آي��ا در تهي��ه مصال��ح موردني��از برای‬ ‫بازس��ازی مش��كل وج��ود دارد؟ در‬ ‫صورت موجود بودن آيا اين مشكالت‬ ‫قابل حل هستند؟‬ ‫■ آيا بخش خصوصی فراهمآورنده ابزارها‬ ‫و نيازهاي مالي ب��رای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشي از بحران میباشد؟ يا‬ ‫از طريق قرض دادن پول يا كاال اين امر‬ ‫صورت ميگيرد و به چه ميزان؟‬ ‫نمايندگان بخش خصوصی‬ ‫جدول 1 .4‬ ‫سئواالت كليدی منتخب برای مسئولين محلی، سازمانهای غيردولتی، سازمانهای مبتنی بر اجتماعات محلی و مردمنهاد، سازمان جوامع مدنی، رهبران محلی و بخش خصوصی‬ ‫سازمانهای غيردولتی و سازمانهای‬ ‫جوامع مدنی‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫05‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫جعبه 2 .4‬ ‫فهرست موضوعات مطرح در بخش كشاورزی در سطح منطقه‬ ‫مفهوم آسيبپذيري‬ ‫■ نواحی جغرافيايی و زيس��ت كشاورزی در معرض احتمال خطرپذيری، تاريخچه تأثيرات و برآورد‬ ‫خسارت و خرابیها‬ ‫■ گروههای معيشتی در معرض احتمال خطرپذيری (كش��اورزان، گلهداران، ماهیگيران، روستاييان‬ ‫فقير، مردم بومی، زنان، كودكان، افراد مسن و معلولين)‬ ‫■ زير بخشهای بيش��تر در معرض احتمال خطرپذيری (به طور مثال: برداشت محصوالت كشاورزي،‬ ‫ماهیگيری، شيوه معيشتی چوپاني)‬ ‫■ نقشههای احتمال خطرپذيری مرتبط با كشاورزی و بخشهاي وابسته‬ ‫طرحهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، فعاليتها و ظرفيتهای فنی در کشاورزی‬ ‫■ امور و فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران انجام شده در قسمت كشاورزی و‬ ‫بخشهای وابسته‬ ‫■ بخشهای توس��عهای كش��اورزی رس��می، بخشهاي ش��يالت و دامداري درگي��ر در فعاليتهای‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ آمادهس��ازی پيامهای هش��دار اوليه، بولتنهاي پيشبيني كننده و تأثيرات ديدگاههای مطرح ش��ده‬ ‫برای كشاورزان، دامداران و ماهیگيران‬ ‫■ موجود بودن برنامههای ساختاری در مؤسسات بخشی كشاورزی وابسته و مرتبط‬ ‫■ مثالهاي��ی از يكپارچگي فعاليته��ای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در برنامههای‬ ‫بخشی كشاورزی و وابسته منطقه‬ ‫■ راهبردهاي توسعهای معيشتی در كشاورزی و بخشهای وابسته‬ ‫■ نقش گروههای آس��يبپذير در مهيا كردن برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران‬ ‫در بخش كشاورزی‬ ‫■ مواجه با چالشها و محدوديتهاي مؤسس��ات بخش كش��اورزی در اج��رای برنامههای مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ انواع مقاومس��ازی سازمانی درون بخشی مؤسسات قسمت كش��اورزی كه از اهميت بيشتری براي‬ ‫بررسی مؤثر اجرای برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران برخوردار است.‬ ‫■ ميزان مش��اركت كنسرس��يومهای تج��اری- كش��اورزی، اتحادي��ه توليدكنندگان ب��ذر، اتحاديه‬ ‫توليدكنندگان، اتحاديه استفادهكنندگان از آب، گروههای آبياری‬ ‫■ وجود تسهيالت زيربنايی و زيرساختی رسمی مرتبط با مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران،‬ ‫در پشتيبانی و هماهنگی با كشاورزی در سطح منطقه همانند:‬ ‫□ كش��اورزی رس��تنیها: انبارداری، ذخيره بذر، زمينهای خرمنكوبی گروهی، خزينه گروهی،‬ ‫ساختارهای ذخيره آب روستايي، حوضچههای تصفيه آب، آب بندها، چاهها و غيره.‬ ‫□ دامداری: انبار و نگهداري علوفه، محافظت و پناه دادن احشام و دام، محل گردآوری دام و طويله،‬ ‫مراكز مرغداری و تخمگذاری، مراتع و امكانات ذخيره غذايی به منظور تغذيه دام و طيور‬ ‫15‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫سيستم ارزيابی و کنترل‬ ‫■ وجود خألهايی برای كنترل كردن تأثيرات بحرانها بر گروههای جمعيتی مختلف و بر روی اقتصاد‬ ‫روستايي‬ ‫■ ارزيابی منظم از خس��ارات و تخريبهای بحرانها در كشاورزی و بخشهای وابسته و نيرومندي و‬ ‫قابل اتكا بودن روشها و شيوهها‬ ‫■ كنترل شاخصهاي ارزيابی پروژههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫■ وج��ود كانالهای تبادل اطالعات درب��اره بحرانها، هماهنگی و ارتباط با كش��اورزان، دامداران و‬ ‫ماهیگيران‬ ‫(ب) تحليل تنظيم امورات س�ازمانی و تأثيرگذاری آنها و س�از و کارهاي هماهنگیهای افقی و عمودی برای‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناش�ی از بحران. اعضای گروه بايد صراحتاً و به درس��تی درك كنند كه فعاالن‬ ‫اصلی مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در سطح منطقه چه كسانی هستند. آنها همچنين نياز‬ ‫دارن��د بدانن��د كه چه فناوریها، ابزاره��ا و روشها، قوانين و مقرراتی (فرامين و دس��تورالعملهای الزم‬ ‫االج��را) و همچنين منابع انس��انی برای تحليل احتم��ال خطرپذيری و آس��يبپذيری، ممانعت از احتمال‬ ‫خطرپذيری تأثيرات پيشگيرانه، سيستم هشدار اوليه، برنامهريزی ساختاری و برنامهريزی مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری، مقابله در ش��رايط اضطراری در دس��ترس میباش��د. درك اينكه چرا و چگونه مسئوليتها،‬ ‫برای كليه اين اهداف به صورت افقی و عمودی تقسيم و هماهنگ میشود، ضروری است. ارزيابی ساز‬ ‫و كارهای مالی و سطوح بودجهای برای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران نيز ضروری است.‬ ‫(ج) ارزيابی س�از و کارهايی برای رس�يدگی به جوامع و خانوارهای آس�يبپذير و ارتباط آن با جوامع سطوح‬ ‫محلی و ملی. از آنجا كه منطقه به عنوان يك واس��طه بين س��طوح اجتماعی و ملی عمل میكند، اين مهم‬ ‫است كه تأثير و تناسب نقشها و مسئوليتهای آن در اين زمينه ارزيابی شود. به طور مثال: از موضوعات‬ ‫كليدی كه بايس��تی حتماً كنترل ش��وند عبارتند از: موجوديت مدلهای خاص، دستورالعملها، هنجارها،‬ ‫قواعد و سياس��تها در سطح منطقه برای ترجمه و تفسير سياستهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران در س��طح ملی با برنامه راهبردهاي مختص منطقه. كيفيت برنامهها و راهبردهای توسعه يافته در‬ ‫س��طح منطقه میتواند به عنوان ش��اخص خوبی از ظرفيتهای فنی سطح منطقهای باشد. دانش و آگاهی‬ ‫س��طوح منطقهای از ويژگیهای آس��يبپذيری انواع مختلف طبقات اجتماع��ی- اقتصادي جمعيتهای‬ ‫منطقه و برنامهها و س��از و كارهای موجود برای كمك به آنان، ش��اخصهای معتبری از نقش مس��ئوالنه‬ ‫منطقهای در مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران میباش��د. وجود سياس��تهای منطقهای برای‬ ‫ترويج مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی، همچنين میتواند به عنوان‬ ‫شاخصی برای مؤثر بودن منطقه در اجرای نقش واسطهای آن باشد. نهايتاً، ضرورت دارد كه دانسته شود‬ ‫كدام وظايف توس��ط سازمانها و مؤسسات س��طح منطقه معموالً میبايستی صورت پذيرد و چه منابع و‬ ‫تجهيزاتی برای اس��تفاده آنها در شرايط اضطراری يا اينكه برای اقدام به عنوان واسطه بين ساز و كارهای‬ ‫25‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طوح ملی و محلی عمل میكند و يا اينكه به عنوان‬ ‫ايفاگر نقش هماهنگكننده در دسترس باشند.‬ ‫به جای گذاشتن ردپايی از اطالعات به هنگام انجام ارزيابی‬ ‫ج��دول 2 .4 كه به عنوان اطالعات كمكی ب��رای كنترل و نظارت نتايج و خروجیهای با كيفيت و‬ ‫يافتههای حاصل از نشس��تهای بارش فكري، مباحثات و مصاحبههای گروهی و تش��خيص و شناسايی‬ ‫خألها برای كاوشها و تحليلهای آينده میبايس��تی در انتهای ارزيابی در سطح منطقهای پر شود. همراه‬ ‫با جدولهای مش��ابهای كه بعد از تكميل ارزيابیهای س��طح عمومی و ملی (مدلهاي 3 و 5 را ببينيد) پر‬ ‫میشوند، اين جدول ورودیهای با ارزشی جهت تحليل جامع و تدوين پيشنهادات را تهيه میكند (مدل‬ ‫6 را ببينيد).‬ ‫بررسی مطالعه كوتاهمدت «محصوالت» در سطح منطقه‬ ‫«محص��والت» كوتاهمدت كه از مطالعه س��طح منطقهای به دس��ت ميآيد به عن��وان ورودي براي‬ ‫ارزيابی فراگير به كار ميرود و شامل موارد زير است:‬ ‫■ نيمرخ خطرات منطقهای و نقشه آسيبپذيری چند مخاطرهای در سطح منطقه‬ ‫■ نم��ودار خالص��ه (دياگ��رام ون) از س��ازمانهای مختلفی كه در س��طح منطقه ب��ا مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناش��ی از بح��ران درگير بوده، كه بيانگر تعهدات آنها، نقشها، مس��ئوليتها و ميزان‬ ‫تعامل آنها میباشد.‬ ‫■ دياگرامي از نقاط قوت و ضعف (نمودار ‪ )SWOT‬سيس��تمهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی‬ ‫از بحران در سطح منطقه‬ ‫■ جداول تكميل شده كنترل و نظارت‬ ‫35‬
    • ‫ابزارها و فرايندهای كليدی(مرتبط با‬ ‫■ شيوهها و رويكردهای ارزيابی احتمال خطرپذيری مورد توافق و استاندارد شده‬ ‫■ مسئوليتها و نقشهاي بخش خصوصی و عمومی و سازمانهای غيردولتی يا سازمان جوامع مدنی‬ ‫برای ارزيابی احتمال خطرپذيري تعريف شده و اجرايی گرديده است.‬ ‫■ ارزياب��ی تجارب در بكارگيری ابزارهای ارزيابی احتمال خطرپذيري در س��طح منطقه و آموزههای‬ ‫فرا گرفته شده در دسترس‬ ‫■ در دسترس بودن دستورالعملهای ارزيابی احتمال خطرپذيری اجتماعات محلی يا منطقهای‬ ‫■ ش��اخصهای تعريف ش��ده برای كنترل و اجرای برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران و ارزيابی ميزان تأثيرگذاری عوامل متفاوت‬ ‫■ ساز و كارها و مسئوليتهايی براي كنترل كردن و به روز رسانی اطالعات احتمال خطرپذيري ناشی‬ ‫از بحران تعريف شده در سطح منطقه‬ ‫■ نقشههای آسيبپذير موجود، بر آسيبپذيریهای تك يا چندگانه در سطح منطقه تأكيد مینمايد.‬ ‫قابليت دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی و‬ ‫كاركنان‬ ‫مهارتهای فنی‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالی‬ ‫منابع‬ ‫مالحظات‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫1- شاخصها به شناسايی سازمانها با ظرفيتهای مشخص سازمانی و فنی در هر جزيی از چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و فرصتهايی كه ممكن است در آينده برای مداخله و اقدام پيش آيد كمك میكند.‬ ‫2- طبقهبندی پيشنهاد شده برای ارزيابی: ‪ :NE‬غيرموجود، ‪ :ENO‬موجود اما غيرعملياتی، ‪ :O‬عملياتی‬ ‫3- طبقهبندی پيشنهاد شده برای ارزيابی: ‪ :G‬خوب، ‪ :S‬رضايتبخش، ‪ :I‬ناكافی‬ ‫2. كنترل، نظارت و‬ ‫برنامهريزی مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ پروژههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و برنامههاي اجرا شده در سطح منطقه‬ ‫■ درگير بودن گروههای در معرض خطر در فرايندهاي برنامهريزي‬ ‫■ برنامهريزي مش��تركي با سازمانهای غيردولتی يا سازمان جوامع مدنی، رهبران محلی و گروههای‬ ‫مردمی انجام شده است.‬ ‫■ برنامهای جامع از مديريت احتمال خطرپذيری براي تأكيد بر احتمال خطرپذيری و آسيبپذيريهاي‬ ‫كليدی موجود در منطقه، تهيه و تدوين گرديده است.‬ ‫■ وجود تدابير الزم در مكان جهت كنترل دقت ارزيابيهای احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫■ ضوابطي براي س��طوح مختلف هشدارها براي انواع متفاوتي از احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫معين شده است.‬ ‫■ نيمرخ احتمال خطرپذيري در س��طح منطقه در بخشهاي مختلف آمادهس��ازی ش��ده و به صورت‬ ‫منظم به روز ميشوند.‬ ‫1. ارزيابی احتمال خطرپذيری ■ نقشههای آسيبپذيري و خطرات در سطح منطقه آماده و به طور منظم به روز میشود.‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫■ چيدماني از مردمي كه ميزان آسيبپذيري آنها باالست، شامل ويژگيهاي احتمال خطرپذيري يا‬ ‫آسيبپذيري، آماده شده است.‬ ‫ناشی از بحران)‬ ‫چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫جدول 2 .4‬ ‫برگه نظارت فرايندهای كليدی سيستم مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫45‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫ابزارها و فرايندهای كليدی(مرتبط با‬ ‫■ عملياتی بودن ساز و كارهايی برای افزايش آگاهی در سطح منطقه‬ ‫■ تخصيص بودجههای خاص برای اس��تفاده رهبران محلی در مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران و فعاليتهای توسعه مدار و ساز و كارهای پاسخگويی در مكان مورد بررسی‬ ‫■ وج��ود مش��اركت در مديري��ت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بح��ران با فعاليتهای توس��عه مدار‬ ‫دولتي،سازمانهای غيردولتی،جوامعمدنی،بخشخصوصی و رهبرانمحلی در مكان مورد بررسی‬ ‫■ تخصيص بودجه در سطح منطقهاي برای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و فعاليتهاي‬ ‫توسعه مدار آن‬ ‫■ موجود بودن ساز و كارهای بسيج نمودن منابع در سطح منطقه‬ ‫■ موجود بودن ساز و كارهای سازمانی برای هماهنگی و همكاری در سطح منطقه‬ ‫■ ساز و كارهايی برای تعيين مقياس تجارب خوب و متناسب با مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران و آموزههای فرا گرفته شده از آن، در مكان مورد بررسی‬ ‫■ موج��ود و عمليات��ی بودن برنامههايی ب��رای نهادينهس��ازی تكنيكهای جدي��د مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ ارتباطات با ساير بخشها (به طور مثال: كشاورزی) در برنامه تعريف شده است.‬ ‫■ مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران آميخته با برنامههای توسعهاي منطقه است.‬ ‫■ كميتههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه موجود است و شرح وظايف‬ ‫و نقش آنها به صورت شفاف تعريف و تدوين شده است.‬ ‫■ ساز و كارها و منابع مالی در دسترس برای پيشگيری و ممانعت‬ ‫■ تعهدات و مس��ئوليتهای مؤسسات بخش��ي برای ممانعت خاص در برنامههاي توسعهای موجود و‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ فناوريهای پيش��گيرانه و ممانعتكننده و اس��تانداردهايی كه از سطح ملی دريافت شده و از طريق‬ ‫مؤسسات خطي بخشي به كارگيری و تقويت شده است.‬ ‫■ مشاركت اجتماعات محلی در اهداف پيشگيرانه موجود در مكان موردنظر‬ ‫■ تجارب گذشته در رابطه با پيشگيری از بحران در سطح منطقه و آموزههای فرا گرفته شده، تحليل‬ ‫و تقويت شده‬ ‫5. آگاهسازی و انتشار اطالعات ■ س��از و كارهايي در محل مورد بررسی برای برقراری ارتباطات بين اطالعات احتمال خطرپذيري با‬ ‫سازمانها و بخشهاي مسئول (شامل: سازمانهای غيردولتی و جوامع مدنی)‬ ‫مربوط به خطرپذيری‬ ‫■ انتشار اطالعات احتمال خطرپذيري به زبانهاي محلی براي عموم و از طريق رسانهها و شبكههاي‬ ‫اطالعاتي و . . .‬ ‫4. تركيب مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫در برنامهريزی توسعه‬ ‫3. ممانعت و پيشگيری‬ ‫از بحران‬ ‫ناشی از بحران)‬ ‫چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫قابليت دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی و‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫مهارتهای فنی‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالی‬ ‫منابع‬ ‫مالحظات‬ ‫55‬
    • ‫ابزارها و فرايندهای كليدی(مرتبط با‬ ‫■ موجود بودن منابع آب سالم در منطقه‬ ‫■ در دسترس بودن انبارهايی برای غذا و ساير نيازها برای مواقع اضطراری در سطح منطقه‬ ‫■ در دسترس بودن شرايط اسكان و زمينهای مرتفع برای حفظ جان مردم و معيشت آنها‬ ‫■ موجود بودن مؤسسات نجات مجهز به زيرساختها، تجهيزات و وسايل حمل و نقل‬ ‫■ تعريف نقش سازمانهای غيردولتی، جوامع مدنی و رهبران محلی در تخليه اضطراری‬ ‫■ تعريف مسيرهای تخليه اضطراری و اطالعرسانی آن به مردم محلی‬ ‫■ در دسترس بودن تيمهای نجات در سطح منطقه‬ ‫■ موجود بودن سيستمهای ارتباطي اضطراری در سطح منطقه‬ ‫■ موجود بودن برنامههای آمادگی بخش محور‬ ‫■ مش��اركت نمايندگاني از س��ازمانهای غيردولتی و جوامع مدنی در آمادهسازی و اجراي برنامههای‬ ‫ساختاری منطقه‬ ‫1‬ ‫■ در دسترس بودن برنامههای ساختاری منطقه‬ ‫■ در دس��ترس بودن دفترچه راهنمای اسامی، جزئيات تماسها، نقشها و مسئوليتهای مسئولين و‬ ‫افراد كليدی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫■ اجرای منظم تمرينهای ساختگی براي تخليه ساكنين در سطح منطقه‬ ‫■ نصب سيس��تمهاي كنترل ش��بكهاي در س��طح منطقه (به طور مثال باران س��نج، سطح سنج آب‬ ‫رودخانهها)‬ ‫■ موجود بودن س��از و كارهايی برای ترجمه ديدگاهه��اي بخش محور و برنامههاي مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری به زبان قابل فهم محلی‬ ‫■ موجود بودن س��از و كارهايي براي آمادهسازي ديدگاههای مؤثر بخش محور و برنامههای مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري موجود‬ ‫■ بومی سازی دانش به كار گرفته شده در سيستمهای هشدار اوليه‬ ‫■ تهيه و تدوين راهبردهای انتشار اطالعات پيامها و ساز و كارهای هشدار اوليه‬ ‫■ موجود بودن سيس��تمهايی برای حصول اطمينان از دسترس��ی به سيس��تمهای هشدار اوليه توسط‬ ‫مردمي كه بيشتر تحت آسيبپذيري ميباشند.‬ ‫■ موجود بودن ساز و كارهايي براي انتشار هشدار اوليه در سطح منطقه‬ ‫■ پيامهای هشدار اوليه در سطح ملي دريافت شده در سطح منطقه‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫7. آمادگی‬ ‫6. سيستمهای هشدار اوليه‬ ‫در سطح ملی‬ ‫ناشی از بحران)‬ ‫چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫قابليت دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی و‬ ‫مالی‬ ‫)‪1 - District Contingency Plans (DCP‬‬ ‫كاركنان‬ ‫مهارتهای فنی‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫منابع‬ ‫مالحظات‬ ‫65‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح منطقه‬ ‫ابزارها و فرايندهای كليدی(مرتبط با‬ ‫11. بازسازی اقتصادی و‬ ‫بازيابی اجتماعی‬ ‫01. بازسازی سكونتگاهها،‬ ‫زيرساختها و خدمات‬ ‫9. ارزيابی ميزان خسارتها‬ ‫و آسيبها‬ ‫8. ارائه واكنش سريع و يا‬ ‫كمكهای امدادي‬ ‫ناشی از بحران)‬ ‫چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫■ تركيب عناصر مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران با برنامههای توسعه بخش محور‬ ‫■ تعيين كردن اجزاي مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در برنامههای توسعه در حال اجرا‬ ‫■ وجود برنامههای توسعه دراز مدت‬ ‫■ آمادهسازی برنامههايی برای بازتوانی سريع اقتصادی پس از وقوع بحرانها‬ ‫■ موجود بودن برنامههای بازتوانی در سطح منطقه‬ ‫■ موجود بودن س��از و كارهای هماهنگی برای مقابله و بازتوانی در س��طح منطقه (در ارتباط با سطح‬ ‫ملی در صورت نياز)‬ ‫■ در دسترس بودن تدابير مقابله و بازتوانی تلفيق شده‬ ‫■ موجود بودن برنامههای بازسازی و اسكان در سطح منطقه‬ ‫■ موجود بودن س��از و كارهايی برای اجراي برنامههای بازس��ازی در سطح منطقه (كاركنان آموزش‬ ‫ديده، تجهيزات، ابزار، منابع مالی، حمل و نقل)‬ ‫■ در دسترس بودن فرصتهای گزارشدهی استاندارد شده و روشهای تحليل‬ ‫■ گماردن اعضاي گروه بخش��ی و ميان بخش��ی طراحی ش��ده و تعليم ديده برای ارزيابی خسارات،‬ ‫استفاده از وسايل و تجهيزات، استانداردها و فرايندهای ملی‬ ‫■ موجود بودن تيمهای ارزيابی و برآورد خسارات و خرابیها در سطح منطقه‬ ‫■ موجود بودن برنامههايي برای بهبود امكانات معيشتی‬ ‫■ موجود بودن مؤسسات با امكانات مالی اندك در سطح منطقه‬ ‫■ دستورالعملهايی كه به سازمانهای محلی و گروههای غيررسمی برای كمك به اقشار آسيبديده‬ ‫داده ميشود.‬ ‫■ در دسترس بودن اطالعات در زمينه گزينههاي معيشتي ناپايدار‬ ‫■ موجود بودن استانداردهايی براي تداركات امداد برای مردم آسيبديده و بحرانزده‬ ‫■ تشكيل تيمهای اضطراری بهداشت‬ ‫■ موجود بودن ارائهكنندگان خدمات مرتبط و عمليات احيا و بازتوانی‬ ‫■ مستندسازی جزئيات اطالعات تماس مؤسسات پشتيبان و پاسخگو در سطح منطقه‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫قابليت دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫اصلی‬ ‫مسئوليت‬ ‫پشتيبانی‬ ‫نقش حمايتی و‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫مهارتهای فنی‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالی‬ ‫منابع‬ ‫مالحظات‬ ‫75‬
    • ‫مدل‬ ‫5‬ ‫ارزيابی سیستمهای مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران در سطح‬ ‫اجتماعات محلی‬ ‫نقش مؤسسات مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫چيست؟‬ ‫مؤسس�ات و س�ازمانهای اجتماعات محلي1، كاالهای ضروري و خدمات به اقش��ار آسيبپذير و فقير به‬ ‫خصوص در نبود بازارهای با عملكرد متناسب، دولتهای محلی و شبكههای امن را فراهم آوريد. وقتی‬ ‫آنها وظايفش��ان را به درس��تی انجام دهند، میتوانند تس��هيلكننده خوبی برای توسعه وضع معيشتی،‬ ‫افزايش س��طح ممانعت و پيشگيری و فراهم آوردن كمكهای فوری در حين شرايط اضطراری باشند و‬ ‫در بازسازی وضع معيشتی بعد از بحران، پشتيبان و محرك مردم باشند. مؤسسات محلی همچنين میتوانند‬ ‫در طراحی و اجرای برنامههای جامع مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طح محلی و در‬ ‫قالب چارچوب برنامههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی از طريق فعاليتهايي‬ ‫نظير: بر عهده گرفتن و مش��اركت در ارزيابیهای آس��يبپذيری و شناس��ايی ريسكهای مخاطرات در‬ ‫سطح محلي، ارتقاي وضعيت اطالعرسانی در خصوص احتمال خطرپذيري و تدابير پيشگيری و ممانعت‬ ‫عملی و قابل حصول، نگهداری زيرساختهای عمومی، آمادهسازی برنامههای تخليه اضطراری، تشكيل‬ ‫كميتهه��ای داوطلبانه و امدادي، فراه��م آوردن پناهگاه، غذا، آب و ديگ��ر كمكهای حياتی در مواقع‬ ‫اضطراری و كمك به بازگرداندن وضعيت معيشتی پس از وقوع بحران، همكاری جدی داشته باشند.‬ ‫چرا ارزيابیهای سازمانی محلي در سطح اجتماعات محلی انجام میشود؟‬ ‫نفوذ مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران برای اجتماعات محلی كه به طور جدی در معرض‬ ‫آس��يب، باليای طبيع��ی و بحرانها قرار دارند در صورتی مؤثر واقع میش��ود كه ب��ه صورت پايهای در‬ ‫طراحی آنها و اجرا، كنترل و ارزيابیها از مشارکت اجتماعات محلی و همچنين از راهبردهايی كه به وسيله‬ ‫خود اجتماعات محلی تهيه، تكميل و تقويت ش��ده، اس��تفاده ش��ده باشد. چنان مش��اركتی برای حصول‬ ‫اطمينان از تعلق اجتماعات محلی به فرايندهاي مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و سازگاری برنامهها‬ ‫و اص��ول مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران با نيازها و واقعيات محلی ضروری اس��ت. هدف‬ ‫ً‬ ‫1- در اين راهنما اصطالحات «اجتماعات محلی» يا «محلی» تقريبا با كلمات «روس��تا» يا "محله)‪ " (Commune‬قابل جايگزيني اس��ت.‬ ‫اولويتهای صالحيتبندی قطعی برای يك منظر س��ازمانی كه مورد اس��تفاده قرار گرفته اس��ت به سطحی سازمانی كه به طور معمول‬ ‫هيچ حضوري از مؤسس��ات خطی رس��می وجود ندارد، اطالق گرديده و اش��اره مینمايد. اغلب تنها منصب دولتی رسمی در صورت‬ ‫وجود، منصب شهردار است. كلمه "روستا" به طور معمول برای سكونتگاههای با 005 خانوار يا كمتر استفاده میشود. در نواحی كه‬ ‫س��كونتگاههايی با جمعيت پراكنده مش��اهده میشود، "اجتماعات محلي" در صورت عدم وجود "روستا" نيز، میتوانند وجود داشته‬ ‫باش��ند. به هر حال در بعضی كش��ورها، روستاها ممكن اس��ت بيش از 000/01 سكنه داشته باشند. در اين صورت "اجتماعات محلی"‬ ‫ممكن است با يك واحد همسايگی قرار گرفته در روستايی بزرگتر، منطبق گردد.‬ ‫95‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫ارزيابی بدين منظور شامل موارد زير است:‬ ‫■ درياف��ت تصوي��ري از "زندگي واقعي" مردم در مواقع بحران در س��طح اجتماعات محلی و حصول‬ ‫مفهومی از مقايسه آنچه كه انجام شده است با آنچه میبايستی انجام بشود.‬ ‫■ درك، فهم و انعكاس دريافتهای محلی از احتمال خطرپذيري (ريس��ك) و سازگاری ريسك كه‬ ‫به مانند نيازمندیهای س��ازمانی برای افزايش مقاومت (تاب آوری) اجتماعات محلی، در ارزيابی‬ ‫جامع، مهم در نظر گرفته ميشود.‬ ‫■ شناسايي انواع متفاوتي از مؤسسات و سازمانهای حاضر در سطح اجتماعات محلی كه ارزيابيكننده‬ ‫نقش آنه��ا در ظرفيتها و رقابتهای مرك��زی آنها برای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران مبتنی بر اجتماعات محلی، شناس��ايي خألهاي ممكن در تأكيد بر سيس��تم مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران، ميباشد؛ و‬ ‫■ انجام ارزيابي الزم در صورت پيشبينی ساختارها و فرايندها در شاكله برنامهريزی مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران در سطح ملی در صورت موجود بودن سطح محلي و يا اگر آنها توسط‬ ‫اجتماعات محلی به منظور انعكاس نيازهای محلیشان مورد شناسايی قرار گرفته باشند.‬ ‫مؤسسات و نهادهاي اجتماعات محلی چه هستند؟‬ ‫مؤسس�ات و نهاده�اي اجتماع�ات محل�ی در واقع همان قوانين و مناس��باتي هس��تند كه بر س��ازمانهاي‬ ‫ناملم��وس [از نظر فيزيك��ي] حاكم بوده و حكومت ميكنند. مواردي مانند: نس��بتهای خويش��اوندی،‬ ‫ازدواج، تقسيم ارث و حق نسق در سطح اجتماعات محلی از آن جملهاند كه به مانند سازمانهايی كه در‬ ‫سطح اجتماعات محلی عمل میكنند، به وسيله اعضايشان كنترل میشوند. اصطالح "سازمانهاي مبتنی بر‬ ‫اجتماعات محلي" واژهای كلی اس��ت كه به س��ازمانهايی كه تحت كنترل اجتماعات محلی هستند به كار‬ ‫گرفته شده و اطالق میگردد.‬ ‫جعبه 1. 5‬ ‫سازمانهاي مبتنی بر اجتماعات محلي‬ ‫کميتههاي توس�عه روس�تايي1، سازمانهايی دارای اقتدار جمعی در محدوده يك روستا با مسئوليت توسعه‬ ‫میباش��ند ك��ه بر اقتدار جمعی ي��ك اجتماع محلی بر مجموع��هاي از قوانين ذاتی مورد قب��ول به طور مثال‬ ‫مؤسس��ات اجتماعات محلی و يك س��ازمان مس��ئول براي اجرای قوانين و س��ازماندهی فعاليتهای جمعی‬ ‫مربوط با كليه اعضای تشكيل دهنده اجتماعات محلی، تأكيد دارد.‬ ‫گروهه�ای ب�ا عالي�ق مش�ترك2، به س��ازمانهايي كه بعضي از اعض��اي اجتماعات محل��ی گرد هم جمع‬ ‫میش��وند تا به هدف مشتركی برسند، اطالق ميش��ود. انجمنهای كاربران گروههايی با عالقمندی عمومی‬ ‫هستند كه پايهگذاری شدهاند تا يك تسهيالت خاص را كه با منابع مالي خصوصی يا عمومی و يا منابعی كه‬ ‫بوسيله اعضای آن انجمن گردآوری شده نگهداری كنند.‬ ‫س�ازمانهاي با منابع خرد مالي3، گروههايی با عالقمندی عمومی در س��طح اجتماعات محلی هس��تند كه‬ ‫اختصاصاً به كارهای پسانداز، وام و ديگر سرويسهای مالی میپردازند.‬ ‫‪1- VDCs: Village Development Committees‬‬ ‫‪2- CIGs: Common Interest Groups‬‬ ‫‪3- MFIs: Micro-Finance Institutions‬‬ ‫06‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫همان طور كه در جعبه 1. 5 ديده میشود انواع متنوعی از سازمانهای مبتنی بر اجتماعات محلی وجود‬ ‫دارد.‬ ‫متخصصان مديريت بحران تمايل زيادی دارند كه به سازمانهاي مشهود و نسبتاً رسمی همانند آنچه‬ ‫در جعبه 1. 5 توضيح داده ش��د توجه بيش��تری شود، چرا كه شناس��ايي آنها نسبتاً آسانتر است و معموالً‬ ‫موضوعات واضح و درستی برای بيان مطالب دارند. اما مؤسسات، اغلب با سازمانهای غيررسمی و بدون‬ ‫س��اختار اجتماعی مثل قبيلهها يا طبقات مختلف مردم، خويشاوندی، جنسيت، گروههای مختلف سنی و‬ ‫يا عقايد و رس��وم غيررس��می و سنتی تداخل دارند و گاهی ممكن اس��ت بر قوانين رسمی و سازمانهاي‬ ‫ساختار يافته تأثير گذارد.‬ ‫1‬ ‫چگونه ارزيابی را شروع كنيم؟‬ ‫مطالعات ش��ناختي روی مواردی محدود (3-2) از روس��تاها يا اجتماعات محلی منتخب ميبايستي‬ ‫انجام گيرد. فرايند ارزيابی در س��طح اجتماعات محلی بايد به وس��يله مرتبطترين سازمانهای اجتماعات‬ ‫محل��ی، نمايندگان گروههای آس��يبپذير و ديگر مطلعين كليدی در مناطق روس��تايی منتخب، ش��روع‬ ‫گردد. سازمانهاي در سطح اجتماعات محلی شاخص و نقاط تماس برای جمعآوری اطالعات مرتبط با‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران از اين قرارند:‬ ‫■ رهبران مناطق روستايی (س��نتی/ مدرن/ موروثی/ انتخابی/ انتصابی) با عملكرد مديريتي، تشريفاتی،‬ ‫سياسی و يا مذهبی‬ ‫■ رهبران آباديهاي مختلف يا بخشهايي با روستاهاي بزرگتر‬ ‫■ نمايندگان گروههای آس��يبپذير، ايتام، چوپانان، مهاجران، اقليتهای نژادی، قومی و بومی با توجه‬ ‫مضاعف بر موضوعات جنسيتي‬ ‫■ فروش��ندگان و مغازهداران محلی، تجار، فروشندگان مواد مصرفی، خريداران محصوالت، رانندگان‬ ‫و...‬ ‫■ داوطلبان كميتههای مديريت بحران در سطح محلي‬ ‫■ رهب��ران س��ازمانهاي مبتني ب��ر اجتماعات محلی مثل ريشس��فيدان روس��تاها، كميتههای توس��عه‬ ‫روستايي، گروههاي متشكل از كشاورزان، گروههای متشكل از زنان، گروههای جوانان، گروههای‬ ‫توليدكنندگان، كنسرسيومهای كشاورزی- تجاری و انجمنهای بازاريابی‬ ‫■ نمايندگان مؤسسات كوچك مالی و تعاونیهای روستايي‬ ‫■ خبررس��انان كليدی بخشهای مرتبط (معلمين مدارس محلی، كاركنان بهداش��ت، ماماهاي س��نتي،‬ ‫مروجين كشاورزی و . . .)‬ ‫■ كاركنان دولتی محلی شاغل در سطح اجتماعات محلی‬ ‫■ نمايندگان منتخب اجتماعات محلی در شورای شهر‬ ‫■ نمايندگان س��ازمانهای تحقيقاتي، سازمانهای غيردولتی و سازمانهای جوامع مدنی محلی فعال در‬ ‫سطح اجتماعات محلی‬ ‫■ نمايندگان توسعه يا پروژههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران فعال در سطح اجتماعات محلی‬ ‫1- تعاريف برگرفته از فائو. 5002. راهنمای سريعی برای مأموريتها، تحليل سازمانهای محلی و معيشتي. توسط ای. كارلونی. دايره‬ ‫ارائه خدمات مشاركتی و مؤسسات روستايی. رم. صفحه 22.‬ ‫16‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫ماهيت مطالعات شناختی در سطح روستايی يا اجتماعات محلی به طور طبيعي و از نظر ذاتی با آنچه‬ ‫1‬ ‫كه مطالعات در سطوح باالتر آنگونه كه میبايست مبتنی بر اصول و روششناسي سنجش مشارکت روستايی‬ ‫باشد متفاوت بوده و در نحوه به كارگيری شيوهها و روشها میبايستی دارای انعطاف الزم باشد. گامهای‬ ‫قدم به قدم پيشنهادی در جعبه 2. 5 میتواند در برنامهريزی مطالعات شناختی مفيد واقع شوند.‬ ‫كارهای انجام شده كه در جعبه 2. 5 پيشنهاد شد، تفصيلی هستند و ممكن است نياز باشد تا با انواع‬ ‫مختلف وضعيتهاي اجتماعات محلی تطبيق داده ش��ود. تا حد ممكن تحليل مربوطه به منظور مقايس��ه‬ ‫بايد در جهت مقايس��ه رويكردها و گروههای كارفرمايان مختلف هدفگيری ش��ود.2 فهرستی از نواحی‬ ‫موضوعی و كليدي توصيفی و سئواالت مرتبطی كه در حين بكارگيری ابزار خاص اصول و روششناسي‬ ‫سنجش مشاركت روستايی مورد استفاده قرار میگيرند، به شرح ذيل میتواند مورد تأكيد قرار بگيرد:‬ ‫سئواالت و ابزار مورد تأكيد موضوعات خاص در سطح اجتماعات محلی‬ ‫(الف) زمينههاي آس��يبپذيري3 : موضوعات و سئواالت كليدي برای كمك به ارزيابی زمينههای‬ ‫آسيبپذيري عبارتند از :‬ ‫(1) ارزيابی كلی زمينههای آسيبپذيري‬ ‫■ اندازه جمعيت چقدر اس��ت؟ توزيع آن چگونه است؟ چند خانوار بر اساس گروههای نژادی- قومی‬ ‫اگر وابستگي ميان آنها هست، در روستا وجود دارد؟‬ ‫■ چند وقت يك بار اجتماعات محلی دچار بحران و خطرات میشوند؟ آيا حوادث در حال گسترش‬ ‫میباشد؟‬ ‫■ داليل اصلی آسيبپذيری كدامند؟‬ ‫■ استنباط محلی از تفاوت خطرپذيري ناشي از بحران و خطرات طبيعی چيست، اگر متناسب باشد، بر‬ ‫اساس كدام طبقه اجتماعی- اقتصادی يا موقعيت جغرافيايی است؟‬ ‫(2) در معرض گذاری و نمايش خطرات مبتال به گروههای آسيبپذيرتر‬ ‫■ كدام يك از مردم يا خانوارها در اجتماعات محلی آسيبپذيرترند و در كجا قرار گرفتهاند؟‬ ‫■ گروهه��ای نژادی- قوم��ی مختلف در كجا زندگی میكنند؟ اگر ممكن اس��ت، م��كان قرارگيری‬ ‫خانوارهايی4 كه سرپرست آنها زن هستند، كجاست؟‬ ‫■ آنها در مقابل كدام خطرات طبيعی، مشخصاً آسيبپذير هستند و چرا؟‬ ‫‪1- PRA: Participatory Rural Appraisal‬‬ ‫2- اگر چه اجتماعات محلی گروههای اجتماعی- اقتصادی مختلفي را در بر میگيرد، بعضی مواقع با - عاليق متضاد- بعيد است كه در‬ ‫طول اين تمرين وقت باشد تا به طور دقيق ارزيابی سازمانی محلی مشاركتی درگير در كليه فعاليتهای كارفرمايان مورد انتظار به عنوان‬ ‫دغدغه مورد مديريت قرار گيرد. ارزيابی مربوطه در سطح اجتماعات محلی میبايستی با اين حال، تالش در بدست آوردن ديدگاهی‬ ‫از انواع گروههای كارفرما را به خصوص آس��يبپذيرترين آنها كه اغلب در ارزيابیهای س��ازمانی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران باال به پايين سنتی مورد صرفنظر قرار میگيرند، را حاصل آورد. اين امر میتواند بوسيله تقسيم اعضاي تيمهای ارزيابی به‬ ‫چندين گروه كاری كوچك تحقق يابد.‬ ‫ً‬ ‫3- هر چند كه ابزار بسيار ديگری نيز در اين خصوص وجود دارد اما، اين ابزار تنها به منظور يك ارزيابی كامال خشك آسيبپذيری‬ ‫نيس��ت. در اين زمينه تنها فهم الگوهای اصلی آس��يبپذيري به عنوان پايهای برای تحليل سازمانی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران ضروری است.‬ ‫4- نواحی تحت تأثير بيماری ايدز، به عنوان مثال، توصيه ميشود ميان خانوارهايی كه توسط بچهها يا خويشاوندان بزرگتر سرپرستی‬ ‫میشوند، تفاوت قائل شويم.‬ ‫26‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫جعبه 2. 5‬ ‫گامهای پيشنهادی جهت گردآوری اطالعات در سطح اجتماعات محلی‬ ‫1. دو تا سه روستا را انتخاب نموده و قبل از زمانبندی بازديدها به منظور دعوت آنها به مشاركت و‬ ‫همكاری، رهبران و همچنين خبررس��انان كليدي روستا را به طور مطلوبی در جريان قرار دهيد و‬ ‫با آنها در اين مورد كه چه مقدار زمان برای بررسی هر روستا (يك روز به ازای هر روستا) الزم‬ ‫اس��ت، توافق كنيد. توصيه میشود كه اعضای تيم، يك ديدار مقدماتی و كوتاه (بسته به فاصله)‬ ‫تدارك ببينند يا اينكه اين امر میتواند بوسيله يكي از اعضای كليدی ملی يا واحدهای منطقهای‬ ‫به صورت مستقيم و يا از طريق ارتباطات محلی انجام شود.‬ ‫2. قبل از ورود به روستاي موردنظر فهرستی از مؤسسات محلی مرتبط با مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران تهيه شود و اطالعات بدست آمده در جلسات برگزار شده در سطح منطقه مطرح‬ ‫گردد (ليست مربوطه میتواند در خالل كارها و فعاليتهای در سطح اجتماعات محلی تأييد و يا‬ ‫اصالح شود). بر سر ابزار و روشهای ثبت اطالعات اجتماعات محلی و ارزيابی مؤسسات محلی‬ ‫توافق نموده و تصميم بگيريد.‬ ‫3. فعالي��ت ميدانی با فراه��م آوردن برنامه مختصر ب��ا [در نظر گرفتن و همكاری] رهبران روس��تا و‬ ‫نمايندگان س��ازمانهای اجتماعات محلی كليدی آغاز ميگردد. س��پس گشتی در سطح روستا‬ ‫را قبل از اين كه مباحثههای گروههای متمركز با اس��تفاده از انواع متفاوتي از ابزارهای اصول و‬ ‫متدولوژی س��نجش مشاركت روس��تايی با 2 تا 3 گروه مختلف از اعضای اجتماعات محلی كه‬ ‫وضعيت توسعه اجتماعات محلی و نيز نقاط در معرض خطر آن و نيمرخ سازمانی و فعاليتهای‬ ‫مرب��وط به مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران را درك ك��رده و بدانند، ترتيب دهيد.‬ ‫ميت��وان يك گروه كارفرمايی(ذينفع) منحصرا ً متش��كل از زنان تش��كيل ش��ود تا نظرات غير‬ ‫تبعيض جنسيتي و نژادی را هدفگيری نموده و دخيل نمايد. ابزارهای زير، جهت تسهيل مباحث‬ ‫در اين گروههای متمركز پيشنهاد میشود:‬ ‫■ نقش��ه احتمال خطرپذيري مخاطرات و آس��يبپذيری روستا ش��امل مناطق در معرض تهديد است.‬ ‫استفاده از نقشه برای بحث در مورد اينكه كدام دارايیها در معرض تهديد كدام خطرات هستند،‬ ‫مس��يرهای تخليه اضطراری يا معابر مكانهای امن كجا قرار دارند، كدام گروه بيشتر آسيبپذيرند‬ ‫و چه س��از و كارهاي��ي وجود دارد، اگر موجود باش��د، به آنها در وضعي��ت وقوع بحران كمك‬ ‫ميكند؛‬ ‫■ تقويم فصلی، جهت بحث و پيوند دادن فعاليتهای كليدی معيش��تی (برداشت محصوالت، احشام،‬ ‫ديگ��ر فعاليتهای كلي��دی درآمدزا) با ريس��ك وقوع خطر ي��ا در معرض خط��ر و راهبردهای‬ ‫سازگاری موجود؛‬ ‫■ نم��ودار ون1 را برای ارزيابی و فهم نقش س��ازمانهاي اجتماعات محلی كليدی و اهميت ارتباطات‬ ‫آنها در روس��تا، ارزيابی نقش واقعي و پتانسيل عملی آنها در مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران، بحث و مقايسه اهميت ظرفيتهای سازمانهاي محلی در توسعه وضع معيشتي و مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناشی از بحران طراحی كنند؛‬ ‫3‬ ‫■ يك نمودار تحليلی 2‪( SWOT‬كه با س��ئواالت هدايتكننده نقش بس��ته ب��ر كاغذ فليپ چارت از‬ ‫‪1- Venn‬‬ ‫‪2- SWOT equals S: Strength , W: Weakness, O: Opportunity, T: Threat‬‬ ‫‪3- Flip chart‬‬ ‫36‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫پيش تعيين شده است) برای ارزيابی نحوه عملكرد سيستمهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بح��ران و اينكه در س��طح محلی چقدر خوب كار میكنند؟ چه ن��وع راهبردهايی در خصوص‬ ‫سازگاری وجود دارد؟ خألهای دريافتی در چه نقاطی هستند؟ چه چيزهايی میتواند مورد تقويت‬ ‫ق��رار بگيرد؟ چه فرصتهايی وجود دارد؟ چه تهديدهايي عملكرد سيس��تمهاي مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران در سطح محلی را به خطر میاندازد؟‬ ‫■ ديگر ابزارهاي اصول و روششناس��ي س��نجش مشاركت روس��تايی اختياری برای بدست آوردن‬ ‫اطالعات و جزئيات بيش��تر ميتواند در برگيرنده بحثه��ای گروهی، رتبهبندی تجارب به منظور‬ ‫ارزيابی اولويتها و تقويمهای فصلی باشد.‬ ‫4. برگزاری نشس��ت اس��تنتاج و نتيجهگيری (جلس��ات روس��تايی) با كليه گروهه��ای كارفرمايان به‬ ‫منظ��ور معرفي و بحث در خصوص يافتههای گروهها به منظور ايجاد اجماعی بر س��ر اولويتها و‬ ‫پيشنهادات كليدی.‬ ‫شكل 1 .5‬ ‫ترسيم نقشه روستا توسط منابع خبررسانان كليدي و نمايندگان اجتماعات محلی‬ ‫يک گش�ت روس�تايی و ترسيم نقش�ه روستا و اجتماع محلی: (برای توضيح ش��يوه و روش مربوطه پيوست‬ ‫1 را مالحظه فرماييد.) روش��ی س��اده و دقيقترين ابزار برای ارزيابی، انجام يك بررسی و گشت در روستا و‬ ‫ترسيم نقشه آن است و اما مناس��بترين وسيله در زمينههای آسيبپذيری میباشد. چنين ابزارهايی همچنين‬ ‫كمك میكنند تا «يخ را بش��كنند [قالبهای خش��ك و رسمی را از بين میبرد]» و اطمينان اجتماعات محلی‬ ‫را به دنبال داش��ته و تصويری كلی از وضعيت روس��تا و نيمرخ مخاطرات آن را فراهم میآورد. در طول اين‬ ‫گش��ت دامنه وس��يعي از موضوعات میتواند مورد بحث قرار گرفته و بر روي نقشه ترسيم شود. اين مباحث‬ ‫بايد برای تنظيم دقيق سئواالت خاص با در نظر گرفتن سازمانهای محلی با عمق بيشتری از طريق نمودار ون‬ ‫و يا تحليل ‪ SWOT‬مورد استفاده قرار گيرد.‬ ‫46‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫(3) در معرض گذاری و نمايش خطرات و دارايی های معيشتی‬ ‫■ مناب��ع طبيعی اصلی و دارايیهای مول��د كدامند؟ براي مثال (زمين، آب، مرت��ع، درختان، نهالهاي‬ ‫درخت، اس��تخر پرورش ماه��ی، پناهگاههای حيوانات، تجهيزات، سيس��تمهاي آبي��اری، چاهها،‬ ‫وروديها، علوفه، تسهيالت ذخيره غذايي و . . .) و اين موارد در داخل ناحيه جغرافيايی اجتماعات‬ ‫در كجا واقع شده است؟‬ ‫■ آيا دسترس��ی به اين منابع فقط در اختيار اجتماعات محلی بوده و يا توس��ط س��اير قسمتها (دولت،‬ ‫شركتهای چندمليتی، شركتهای محلی بخش خصوصی) نيز مورد استفاده قرار میگيرند؟ كدام‬ ‫گروه در اجتماعات محلی به آنها دسترسی دارند، كدام گروه دسترسی ندارند و چرا؟‬ ‫■ منابع و دارايیهای مولد به چه ميزان در معرض اثر خطرات قرار میگيرد(كه براساس خطرات متمايز‬ ‫میباشد)؟‬ ‫شكل 2 .5‬ ‫نقشه آسيبپذيری مخاطرات روستای آزمايشی تحت مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، لدبورن1،‬ ‫گرانادا2 (7002)‬ ‫‪1- Ludbur‬‬ ‫‪2- Grenada‬‬ ‫56‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫(4) آمادگی در برابر بحران، نجات و تسهيالت زيرساختي مقابله در شرايط اضطراری‬ ‫■ چه زيرس��اخت و تجهيزاتی در س��طح اجتماعات محلی (به طور مثال: مدارس، فروشگاهها، چاهها،‬ ‫قايقها، تجهيزات آتشنشانی، ايستگاههای برق، بيمارستانها و كلينيكهای بهداشتی) برای نجات‬ ‫جان انسانها و معيشت آنها در طول يك بحران و برای فراهم آوردن پناهگاهی موقت و تداركات‬ ‫ش��رايط و وضعيتهاي اضطراری در دسترس هستند؟ در كجا قرار دارند (براي مثال شكل 2 .5 را‬ ‫ببينيد)؟‬ ‫■ چه تسهيالت اجتماعات محلی رسمی و غيررسمی برای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫در دسترس هستند؟‬ ‫شكل 3 .5‬ ‫نمونهاي از تقويم برداشت محصوالت فصلی كه با تقويم تهديد مخاطرات تركيب شده است (شاندونگ1- چين)‬ ‫تقويمهای فصلی(ش��كل 3 .5 را ببينيد) از ابزار ارزش��مند اصول و روششناس��ي سنجش مشاركت روستايی برای‬ ‫ارزيابی الگوهای آس��يبپذيری فصلی و مفاهيم مخاطرات هس��تند. اين ابزارها در جلسات اجتماعات محلی برای‬ ‫كمك به شناسايي احتمال خطرپذيری مخاطرات كليدی كه اجتماعات محلی در معرض قرارگيري آن ميباشند،‬ ‫میتوانند مورد استفاده قرار گرفته و همچنين اين ابزارها، به عنوان مثال، برنامهريزی فصلی فعاليتهای كشاورزی‬ ‫واقع��ی و محس��وس و فعاليتهای مرتبط با معيش��ت، ميتواند ب��رای برانگيختن، تمركز و شبيهس��ازي مباحث بر‬ ‫راهبردهای سازگاری بالقوه و موجود محلی مورد استفاده قرار گيرند.‬ ‫رستنيهاي‬ ‫كليدي‬ ‫ژانويه‬ ‫تقویم رستنی ها، جویی2، شاندونگ، جمهوری خلق چين‬ ‫فوريه‬ ‫مارس‬ ‫آوريل‬ ‫می‬ ‫ژوئن‬ ‫3‬ ‫جوالی آگوست سپتامبر اكتبر‬ ‫نوامبر‬ ‫دسامبر‬ ‫پنبه‬ ‫گندم‬ ‫ذرت‬ ‫هسته سويا‬ ‫برنج‬ ‫احتمالخطرپذيري‬ ‫مخاطرات‬ ‫سيل‬ ‫تقویم فصلی خطرات طبيعی، جویي، شاندونگ، جمهوری خلق چين‬ ‫ژانويه‬ ‫فوريه‬ ‫مارس‬ ‫آوريل‬ ‫می‬ ‫ژوئن‬ ‫جوالی آگوست سپتامبر اكتبر‬ ‫نوامبر‬ ‫دسامبر‬ ‫خشكسالی‬ ‫بادهای گرم‬ ‫توفان تگرگ‬ ‫بادهای قوی‬ ‫‪1- Shandong‬‬ ‫‪2- Juye‬‬ ‫‪3- P.R. China‬‬ ‫66‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫□ كش��اورزی رس��تنیها: انباره��ا، انبار بذر، محل خرمنكوبی، نهالس��تان، س��اختار آب انبارهای‬ ‫روستايی، استخر و حوضچههای تصفيه، كنترل بندهای آبی و چاهها و . . .‬ ‫□ دامداری: تس��هيالت انبار علوفه، پناهگاههای دام��ی، راندن و چراندن گلهها و گلهداری، مراكز‬ ‫جوجهكشي مرغ، زمينهای چرا و تسهيالت انبار غذای دام و طيور‬ ‫□ ماهیگيری و ش��يالت: تس��هيالت انبار ماهی، بازارهاي محلی، واحده��ای توليدي ماهی آزاد،‬ ‫تورهای ماهیگيری، تورهای حفاظتی‬ ‫■ چگونه تسهيالت فوق نگهداری خواهند شد؟‬ ‫(5) برنامهريزی احتمال خطرپذيري مخاطرات و آسيبپذيری فصلی‬ ‫■ چه زمانی مخاطرات اتفاق میافتد؟‬ ‫■ آيا مخاطرات با اوج فصول كاری همزمان است؟‬ ‫■ آيا مخاطرات، دورههای اوج توليد يا برداشت محصول را تهديد میكند؟‬ ‫(6) ساز و كارهای سازگاری محلی و راهبردهای تطابقپذيري‬ ‫■ چه نوع راهبردهای سازگاری برای هر يك از انواع مخاطرات وجود دارد؟‬ ‫■ كدام س��ازمانها يا مؤسس��ات (در صورت موجود بودن) از راهبردهای س��ازگاری موجود حمايت‬ ‫میكنن��د ي��ا راهبردهای جدي��دی را ترويج مینمايند؟ چه كس��انی به اين نوع خدمات پش��تيباني‬ ‫دسترسی دارند و از آنها بهرهمند میشوند؟‬ ‫■ آيا گزينههای فناوري سطح محلی پايدار و تجارب مناسب برای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران كه در سطح اجتماعات محلی قابل دسترسی باشد وجود دارد؟ اگر وجود دارد آنها كدامند؟‬ ‫(ب) راه اندازي سازمانی و ظرفيتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫موضوعات و س��ئواالت كليدی برای كمك به فهم و ش��ناخت نحوه راهاندازي سازمانها در سطح‬ ‫اجتماعات محلی، وظايف و مس��ئوليتهای تعريف ش��ده در س��طح محلی، در ص��ورت موجود بودن،‬ ‫ظرفيتهای محلی عبارتند از :‬ ‫(1) وجود س��ازمانهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران محلی و يا دسترسی به خدمات‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ چه نوع سازمان و انجمنهای رسمی و غيررسمی در سطح اجتماعات محلی وجود دارد؟ كدام يك‬ ‫از اين س��ازمانها مالكيت يا دسترسی به منابع محلی را كنترل و تحت تأثير قرار میدهند و الزامات‬ ‫آنها در امنيت و بازسازی معيشتی در پی يك بحران برای گروههای مختلف اجتماعی- اقتصادی‬ ‫كدامن��د؟ آيا هر يك از اين س��ازمانها عمدا ً يا غيرآگاهانه، و س��هوا ً خانوارهای فقير و بیپناه در‬ ‫معرض احتمال خطرپذيری را از فهرس��ت خدماتش��ان خارج میكنند يا بي��ن آنها تبعيض قائل‬ ‫میشوند؟‬ ‫■ آيا كميتههای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح روستا وجود دارد؟ و اگر وجود‬ ‫76‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫دارد نقش آنها چيست؟‬ ‫■ چه نوع مؤسس��ات و س��ازمانهای رسمی و غيررس��می ديگری وجود دارد كه موضوعات مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناش��ی از بح��ران، مقابله و آمادگ��ي در مواقع اضطراری را م��ورد توجه قرار‬ ‫میدهند؟ عملكرد خاص، مشاركت و ظرفيتها و شايستگیهای مديريتی و فنی آنها چيست؟‬ ‫■ چه امكانات و تسهيالت بهداشتی، در صورت موجود بودن، در داخل اجتماعات محلی وجود دارد؟‬ ‫آيا تسهيالت و امكانات ويژهای برای سازگاری با شرايط اضطراری و همهگيری وجود دارد؟‬ ‫■ آيا سيس��تم هش��دار اوليه محلی وجود دارد و اگر وجود دارد چه كس��ی مسئول آن است؟ آيا مردم‬ ‫میدانند كه اگر هشدارهايي در رابطه با خطرات داده شود به كجا بروند تا در امان باشند؟‬ ‫■ آيا منابع مالی در دس��ترس در س��طح اجتماعات محل��ی برای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران وجود دارد؟ چه س��ازمانهايي براي تخصيص بودجه رسمی و غيررسمی (شامل وامدهندگان‬ ‫و گروهه��ای پساندازی) در داخل اجتماعات محلی كه تا به ح��ال فراهم آورنده و يا به طور بالقوه‬ ‫شكل 405‬ ‫نمونهاي از نمودار ون كه بيانگر تعامالت يک خانوار با سازمانهای اجتماعات محلی روستايی در شهرستان‬ ‫جيان شای1 شمال غربي چين را نمايش ميدهد.‬ ‫نمودار ون، يك ابزار س��اده و كاربردی است كه در بررسی مسائل مؤسسات و سازمانی بسيار مؤثر‬ ‫است، اين مسائل شامل ساختار، ظرفيتها، هماهنگیها و ارتباطات هستند.‬ ‫‪1- Jianshe‬‬ ‫86‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫میتوانند تأمينكننده بودجه برای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران باشند، عمل میكنند؟‬ ‫■ مسئوليت هماهنگی و اجرای برنامهها و نجات و بازتوانی محلی چه كسی است؟‬ ‫■ چ��ه ن��وع كمكهايی، در صورت موجود بودن، فناوریها و يا س��از و كارهای س��ازگاری احتمال‬ ‫خطرپذيري در دسترس میباشد؟ چه كسی اين كمكها را تأمين ميكند؟‬ ‫■ استنباط محلی درباره تناسب و تأثير حمايت دريافت شده چيست؟ در صورت موجود بودن، سازمانها‬ ‫و مؤسسات دولتی متنوع سطوح باالتر مرتبط با توسعه و به طور كلی و به خصوص در زمينه مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيری ناش��ی از بح��ران (به طور مثال كمكهای مالی، مش��اوره فن��ی، ارائه خدمات،‬ ‫سرمايهگذاریها و نگهداریهای زيرساختی و سيستمهای هشدار دهنده اوليه) چيست و كدامند؟‬ ‫شكل 505‬ ‫اجرای تحليل ‪ SWOT‬مرتبط با احتمال خطرپذيري با گروهي از چوپانان و گلهداران در مغولستان‬ ‫1‬ ‫ي��ك تحليل ‪( SWOT‬نقاط قوت، نق��اط ضعف، فرصتها و تهديدها)، اب��زار مفيدی برای بحث و‬ ‫ارزيابی چهار طبقه اصلی از موضوعات میباشد: چه چيزهايی خوب پيش میرود؟ خألهای مشاهده شده‬ ‫كجا هستند؟ و چه چيزهايی بايد تقويت شود؟ چه فرصتهايی وجود دارد و چه تهديدهايي، كارآمدی‬ ‫سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران محلي را تحت تأثير قرار میدهد؟ خروجیهای با‬ ‫كيفيت حاصل از تحليل ‪ SWOT‬در جدول 105 قابل مش��اهده است، اين جدول ارائهكننده خالصهای از‬ ‫نقاط قوت و ضعف را كه توسط گروههای چوپانان روستايی مغولستان انجام شده است، میباشد.‬ ‫روش ‪ SWOT‬حاض��ر به گ��روه ارزيابی و همچنين به خود گلهداران و چوپانان برای شناس��ايی و‬ ‫مروری بر ديدگاهها و چشماندازها و ايدههای چوپانان و گلهداران درباره نقش و مسئوليتهای ايفاگران‬ ‫نقش در س��طح محلی در مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران به مانند تصورات و ديدگاههاي‬ ‫آنها درباره ايفاگران نقش و فعاليتهای آنها در سطح باالتر و اقدامات آنها كمك مینمايد.‬ ‫‪1- Mongolia‬‬ ‫96‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫جدول 105‬ ‫خالصه ارزيابی نقاط قوت و ضعف با گروههای چوپانان روستايی مغولستان‬ ‫فعاالن اصلی‬ ‫گلهداران و‬ ‫چوپانان‬ ‫گروههای‬ ‫گلهداران و‬ ‫چوپانان‬ ‫3‬ ‫(خوتايل )‬ ‫چه كارهايی انجام گرفته (يا انجام نگرفته) در‬ ‫سال معمول‬ ‫■ آمادگی برای‬ ‫زمستان (سطح‬ ‫متوسط) طبيعی‬ ‫■ عادی (در صورت‬ ‫لزوم) همكاری با‬ ‫ديگر عوامل فعال‬ ‫■ بازاريابی به موقع‬ ‫محصوالت‬ ‫آمادگی برای زوود‬ ‫1‬ ‫مقابله در برابر زوود‬ ‫بازتوانی از زوود‬ ‫■ دريافت بستههاي باز‬ ‫■ تعيين نيازهای تكميلی برای افزايش ■ تأمين غذاهای مكمل به‬ ‫انبار شده‬ ‫حيوانات از پا درآمده‬ ‫آمادگی؛‬ ‫■ موافقت با همسايگان در مورد برنامه ■ انتقال دامها و حيوانات بزرگ ■ پيگيري دريافت‬ ‫وام توسط گلهداران‬ ‫مشترك تخليه اضطراری دام و حيوانات و غيرمولد به مكانهاي دور‬ ‫ثروتمندتر و مجرب‬ ‫■ فرار از مناطق زوود‬ ‫■ جستجو و درخواست كمك از ساير‬ ‫■ مشغول شدن به‬ ‫منابع‬ ‫برداشتمحصوالت‬ ‫■ افزايش آمادگی خانوار‬ ‫كشاورزی به عنوان منبع‬ ‫■ افزايش بازاريابی دام زنده و گوشت‬ ‫اضافی معيشتی و تغذيه‬ ‫الشه‬ ‫بهبود يافته‬ ‫■ تسهيم زمينهای آبياری شده برای‬ ‫رشد علوفه (در تارياالن2)‬ ‫■ گردهمايي كارگران ■ انتقال دام و حيوانات بزرگ و مصرفي ■ به اشتراكگذاری حمل‬ ‫و نقل برای حركت به‬ ‫به مناطق پرواربندی4 دورتر‬ ‫براي پيوستن به‬ ‫■ ذخيرهسازی مشترك نمك، مواد معدنی مكانهاي دور‬ ‫گلهداران‬ ‫■ تسهيم و به اشتراكگذاری‬ ‫و تعمير كردن پناهگاهها‬ ‫■ برخی بازاريابی‬ ‫وظايف جمعی (گلههاي كوچك‬ ‫مشترك پيشبينی ■ خريد مقداری از علوفه خشك محلی‬ ‫را به ديگر چوپانان سپردن و‬ ‫نشده‬ ‫بردن گلهها به نواحی حاشيه و‬ ‫نگهداری از آنها)‬ ‫■ فاقد هيچ ايده منطقی‬ ‫مشخص شده‬ ‫■ گروههای تجاری ■ خريد مقداری علوفه برای فروش به‬ ‫■ هيچ راهبردي‬ ‫■ هيچگونه برنامه قطعی و‬ ‫خصوصی توليدكننده اعضا‬ ‫اهداف خاصي شناسايی نشده مشخص و پايداری‬ ‫وجود ندارد.‬ ‫همكاران محلی علوفه برای فروش ■ فروش كاال به اعضا براساس اعتبارشان است.‬ ‫تا پس از اينكه محصوالتشان را‬ ‫■ خردهفروشی توسط‬ ‫مغازههای محلی‬ ‫فروختند آن را بازپرداخت نمايند.‬ ‫■ فراهم آورنده ساختار ■ تهيه و ارائه گزارش منظم روند اداری ■ اطمينان از جريان به موقع‬ ‫اطالعات در زمينه بحران‬ ‫معمول خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫قانونی معمول‬ ‫معادل با سطح‬ ‫و نيازها‬ ‫■ تشويق گلهداران و سازمانهای محلی‬ ‫اجتماعات محلي‬ ‫■ اطمينان از توزيع كمكهای‬ ‫برای بهبود شرايط آمادگیشان‬ ‫(بگ5)‬ ‫خارج (از محدوده مورد‬ ‫آسيب) براي نجات‬ ‫■ فراهم آورنده ساختار ■ اطالعرسانی پيشبينی وضعيت هوا به ■ بسيج كردن منابع محلی‬ ‫جهت اجتناب از فرار‬ ‫گلهداران و اجتماعات محلي‬ ‫قانونی معمول‬ ‫اضطراری‬ ‫■ اجراي سياستهای ■ صحبت با همسايگان منطقه و‬ ‫منطقه (سام6)‬ ‫■ دريافت دادههای خارج (از‬ ‫اجتماعات محلي در طرحهاي‬ ‫مرتبط با شرايط‬ ‫گريز(حركت سريع) به مناطق پرواربندی محدوده مورد آسيب) برای‬ ‫محلی‬ ‫■ اطالعرسانی و درخواست از استان برای توزيع‬ ‫كمكهای بالقوه‬ ‫07‬ ‫■ سازماندهی طرح‬ ‫دوباره در صورت‬ ‫كاربردي بودن‬ ‫■ باز انبارسازی مقدماتی‬ ‫در سطح اجتماعات‬ ‫محلي‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫فعاالن اصلی‬ ‫استان‬ ‫(ايماگ7)‬ ‫دولت ملی‬ ‫سازمانهای‬ ‫غيردولتی‬ ‫چه كارهايی انجام گرفته (يا انجام نگرفته) در‬ ‫سال معمول‬ ‫آمادگی برای زوود‬ ‫1‬ ‫مقابله در برابر زوود‬ ‫■ بسيج كردن ذخاير موجود‬ ‫■ فراهم آورنده ساختار ■ تهيه طرح ممانعت از بحران برای‬ ‫محلی همانند كمكهای‬ ‫منطقه و اجتماعات محلي‬ ‫قانونی معمول‬ ‫خيريه‬ ‫■ اجراي سياستهای ■ اطالعرسانی به دولت مركزی در مورد‬ ‫■ بهبود بخشيدن به ارائه‬ ‫احتمال خطرپذيري ناشي از بحرانها‬ ‫مرتبط با شرايط‬ ‫خدمات برای مناطق نيازمند‬ ‫■ تماس سازمانهای غيردولتی ملی‬ ‫محلی‬ ‫و بينالمللی برای دعوت از گروههای‬ ‫■ تهيه‬ ‫كمكرسانی‬ ‫دستورالعملهای‬ ‫عمومی‬ ‫■ آماده كردن برنامههای منطقه محور به ■ بسيج كردن ذخاير مالی و‬ ‫■ تهيه و تدوين‬ ‫فيزيكی ملی‬ ‫منظور پيشگيری احتمالی از بحران‬ ‫سياستها و قوانين‬ ‫■ تأمين ساختار اداری ■ درخواست از حمايتكنندگان بينالمللی ■ پركردن و انباشت دوباره‬ ‫ذخاير‬ ‫در مورد پيشبينی بحرانهاي بالقوه‬ ‫■ تهيه‬ ‫■ هماهنگي با حمايتكنندگان منابع مالی ■ توزيع ذخاير (علوفه،‬ ‫دستورالعملهای‬ ‫مراتع و ...) جهت كمك به‬ ‫ملی و بينالمللی جهت دريافت كمك‬ ‫عمومی‬ ‫آسيبديدگان‬ ‫از آنها‬ ‫■ كمكرساني به گروههای‬ ‫■ اجرای فعاليتهای ■ بررسي شرايط ارضی‬ ‫هدف واجد شرايط‬ ‫■ تعيين نواحی و اجتماعات در معرض‬ ‫مديريت احتمال‬ ‫احتمال خطرپذيری‬ ‫خطرپذيری ناشی از‬ ‫بحران با مجوزقانونی ■ آمادگی برای ارائه كمك در صورت نياز‬ ‫بازتوانی از زوود‬ ‫■ باز انبارسازی‬ ‫■ تطبيق معيارهاي‬ ‫پيشرفت در زندگي‬ ‫مانند مشاغل، برداشت‬ ‫محصول و . . .‬ ‫■ حمايتهای خارجي‬ ‫(سازمانهایغيردولتی‬ ‫و...) براساس معيارهاي‬ ‫محلی‬ ‫■ شروع به فعاليت در‬ ‫راستای كاهش فقر‬ ‫با حمايتهای ملی و‬ ‫بينالمللی‬ ‫■ اجرای پروژهها و‬ ‫برنامههای امداد در‬ ‫سطح ملت و كشور‬ ‫■ اجرای تمرينات و‬ ‫فعاليتهای كوچك‬ ‫آزمايشی برای‬ ‫گروههای هدف‬ ‫)زوود: وضعيت آب و هوايی بینهايت سرد ( ‪1- ZUD: Extreme cold‬‬ ‫‪2- Tarialan‬‬ ‫‪3- Khot ail‬‬ ‫)اتور: حركت تابستانی برای پرواربندی دام( ‪4- Otor: summer mobility for animal fattening‬‬ ‫‪5- Bag‬‬ ‫‪6- Sum‬‬ ‫‪7- Aimag‬‬ ‫(2) عملكرد خدمات مؤسسات مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران محلی‬ ‫مباح��ث و موضوعات خاص كه میبايس��ت از طريق يك تحليل ‪ SWOT‬ب��ه منظور تكميل تحليل‬ ‫محتواي ابزارهای ديگر مورد توجه قرار گيرد، میتواند شامل موارد زير باشد:‬ ‫■ آيا س��اختارهای مؤسسات محلی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و عناصر كليدی آنها‬ ‫با مسئوليت افراد كليدی مشخص شده تناسب دارند؟‬ ‫■ آيا سازمانهای محلی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران، مهارت، قدرت و مشروعيت الزم‬ ‫برای اجرای مؤثر فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران را دارند؟‬ ‫■ در غير اين صورت اگر موارد مذكور را ندارند آيا س��ازمانهای جديد موردنياز اس��ت؟ و يا اينكه‬ ‫مؤسس��ات موجود در صورت وجود ظرفيتها و امكانات اضافی، دانش و يا منابع بيشتر، میتوانند‬ ‫فعاليتهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران را انجام دهند؟‬ ‫■ آيا هيچ برنامهی مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران محلی وجود دارد؟‬ ‫■ آيا خدمات مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران (از قبيل: نجات، حمل و نقل، ذخيره آب‬ ‫17‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫و برق، غذاهای اضطراری، امكانات دارويي و دامپزش��كی، بازارها، توس��عه كشاورزی، بهداشت،‬ ‫آموزش در دسترس) وجود دارد؟‬ ‫(3) گزينههايي برای س��ازمانهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران بهبوديافته در سطح‬ ‫اجتماعات محلی‬ ‫■ ب��ه چه اندازه مردم محلی از ارائه دهندگان خدمات مرتبط با مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران موجود راضی هستند؟‬ ‫■ آيا ارائه دهندگان خدمات جايگزين در صورتي كه روس��تايیها فكر كنند با دخالت آنها خدمات‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران مؤثرتری ارائه ميشود، وجود دارد؟‬ ‫■ كدام س��ازمانهای محلی بهترين نقطه ورود برای مالحظات مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران هستند؟ و كدام يك از آنها بيشتر مورد اعتماد خانوارهای فقير هستند؟‬ ‫■ سازمانهای كليدی به چه نوع پشتيبانی و حمايتي (ظرفيتسازی، تجهيزات، تمهيدات مالی، افزايش‬ ‫آگاهی) نياز دارند تا بتوانند برنامه مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران را اجرا كنند؟‬ ‫■ آي��ا اجتماع��ات محلی در پروژههای در دس��ت اقدام ك��ه میتواند اجرای برنام��ه مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی را تسهيل نمايد، مشاركت میكنند؟‬ ‫بر جای گذاشتن ردپايی از اطالعات در زماني كه ارزيابي در حال انجام است.‬ ‫جدول 205 (چك ليستی را برای كنترل خروجیهای با كيفيت1) و نتايج حاصل از جلسات مختلف‬ ‫اصول و روششناسي سنجش مشاركت روستايی و مصاحبه با منابع اطالعاتی كليدی است كه ميبايستي‬ ‫در آخر ارزيابی سطح اجتماعات محلی پر شود. اين جدول مكمل اطالعاتی خواهد بود كه پس از اتمام‬ ‫ارزيابی در س��طح ملی و منطقهای پر خواهد شد (مدلهاي 3 و 4 را ببينيد) تا ورودیهای با ارزشي برای‬ ‫تحليل كلی و تدوين پيشنهادات و توصيهها فراهم كند (مدل 6 را ببينيد).‬ ‫مطالعه و بررسی مقدماتي "محصوالت" در سطح ملی‬ ‫محص��والت مقدماتی كه از مطالعات س��طح اجتماعات محلی به عن��وان ورودیهای ارزيابی كلی‬ ‫حاصل میشوند عبارتند از:‬ ‫■ نيمرخ مخاطرات در سطح اجتماعات محلی‬ ‫■ نقشه آسيبپذيری چند مخاطرهای در سطح اجتماعات محلی‬ ‫■ نمودار خالصه ش��ده (نمودار ون) از سازمانهای مختلف كه در مديريت احتمال خطرپذيری ناشی‬ ‫از بحران در س��طح اجتماعات محلی درگير هستند كه نمايانگر خالصهای از اختيارات، نقشها و‬ ‫مسئوليتهای اين سازمانها میشود، است.‬ ‫■ نمودار نقاط قوت و ضعف (نمودار ‪ ) SWOT‬سيس��تمهای مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از‬ ‫بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫■ برگ تكميل شده نظارت و كنترل‬ ‫‪1- Outcome‬‬ ‫27‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫■ اجتماعات محلی در تمرينات ارزيابی احتمال خطرپذيري درگير شده بودند.‬ ‫■ روشهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران مورد تمرين قرار گرفته و به درستی از طرف‬ ‫س��ازمانهای مبتنی بر اجتماعات محلی و س��ازمان جوامع مدنی و اعضای اجتماعات محلی مورد‬ ‫درك و مفاهمه قرار میگيرد.‬ ‫■ خدمات مش��اورهای در زمينه پيشگيری از بحران در سطح روستا يا اجتماعات محلی قابل دسترس‬ ‫میباشد.‬ ‫■ اجتماع��ات محلی و روس��تاها در برنامههای پيش��گيرانه خاص و بخشمح��ور و مخاطرات منطقه‬ ‫لحاظ میگردد.‬ ‫■ فعاليتهای مربوط به كاهش خطرپذيری ناش��ی از بحران در س��طح روس��تاها انجام ش��ده است.‬ ‫(همانند: شرايط وضعيت آب هنگام برداشت محصول)‬ ‫■ در دسترس بودن فناوری كنترل مخاطرات و فرايندهای تعريف و تدوين شده‬ ‫■ گروههای در معرض خطر در فرايند برنامهريزی مشاركت دارند.‬ ‫قابليت‬ ‫دسترسی‬ ‫مسئوليت‬ ‫اصلی‬ ‫نقش حمايتی و‬ ‫پشتيبانی‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫مهارتهای‬ ‫فنی‬ ‫3‬ ‫منابع مالی‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫1- شاخصها به شناسايی سازمانها با ظرفيتهای مشخص سازمانی و فنی در هر جزيی از چارچوب مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران و فرصتهايی كه ممكن است در آينده برای مداخله و اقدام پيش آيد كمك میكند.‬ ‫2- طبقهبندی پيشنهاد شده برای ارزيابی: ‪ :NE‬غيرموجود، ‪ :ENO‬موجود اما غيرعملياتی، ‪ :O‬عملياتی‬ ‫3- طبقهبندی پيشنهاد شده برای ارزيابی: ‪ :G‬خوب، ‪ :S‬رضايتبخش، ‪ :I‬ناكافی‬ ‫3. ممانعت و پيشگيری‬ ‫از بحران‬ ‫2. كنترل، نظارت و‬ ‫برنامهريزی مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫■ موج��ود ب��ودن برنامه مديريت احتمال خطرپذيری ناش��ی از بحران كه خطرات عمده را در س��طح‬ ‫اجتماعات محلی مورد توجه قرار میدهد.‬ ‫■ وجود كميته مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران درسطح اجتماعات محلی و داوطلبان‬ ‫■ دارايیهای معيشتی كه در معرض خطر هستند، مشخص شده است.‬ ‫1. ارزيابی احتمال خطرپذيری ■ نقشههای مخاطرات و آسيبپذيری در سطح اجتماعات محلی آماده و به طور منظم به روز شدهاند.‬ ‫ناشی از بحران‬ ‫■ شرح وضع معيشتی گروههای آسيبپذير مشخص شده است.‬ ‫ابزارها و فرايندهای‬ ‫كليدی(مرتبط با چارچوب‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران)‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫جدول 2 .5‬ ‫برگه نظارت فرايندهای كليدی سيستم مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلي‬ ‫مالحظات‬ ‫37‬
    • ‫■ وجود ساز و كارهايی برای برقراری ارتباط در ميزان خطرپذيري ناشي از بحران در اجتماعات محلی‬ ‫■ پيامهای هشداردهنده اوليه در سطح اجتماعات محلی دريافت میشود.‬ ‫■ رويكردهای آگاهیدهنده مبتنی بر اجتماعات محلی اجرا ش��ده اس��ت (روزهای عملياتی، جلس��ات‬ ‫توجيهی، آهنگهای محلی، تئاترها، راهپيمايیهای محلی، تبادل بازديدها و . . .)‬ ‫■ وجود ساز و كارهايی برای ارتباط خطرپذيری ناشي از مخاطرات در سطح اجتماعات محلی.‬ ‫■ اجتماعات محلی از عالئم هشداردهنده برای انواع مختلف بحران آگاه میباشند.‬ ‫■ ه��دف برنامههای رس��انههای محلی، افزايش آگاهیهای مربوط ب��ه مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران مي باشد.‬ ‫■ اقدامات مربوط به انتشار افزايش آگاهی و خبررسانی در سطح روستا انجام شده است.‬ ‫شاخصها‬ ‫■ تمرينهای تخليه اضطراري نمايشی به طور منظم در سطح اجتماعات محلی اجرا شده است.‬ ‫■ راهها و مسيرهای تخليه اضطراری تعيين شده است و مردم محلی مطلع شدهاند.‬ ‫■ داوطلبين برای ارائه خدمات پشتيبانی در موارد اضطراری آموزش ديدهاند.‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫6. سيستمهای هشدار اوليه‬ ‫در سطح ملی‬ ‫■ انبارها برای غذاهای اضطراری و ديگر ذخاير در ناحيه قابل دسترس میباشد.‬ ‫■ در دسترس بودن پناهگاهها و زمينهای بلند و مرتفع برای نجات زندگی مردم و وضع معيشتی‬ ‫■ نقشها و مس��ئوليتها تعيين ش��ده است و فهرست اسامی و فهرس��ت تجهيزات برای استفاده در‬ ‫شرايط اضطراری قابل دسترس است.‬ ‫■ موجود بودن برنامه آمادگی در اجتماعات محلی‬ ‫■ تركيب دانش محلی با سيس��تمهای هش��دار اوليه (به عنوان مثال: تقويمهای محلی، تدابير محلی،‬ ‫سالنامه و . . .)‬ ‫5. آگاهسازی و انتشار اطالعات ■ سيس��تمهايي برای تضمين امدادرس��انی برای دسترس��ی به سيس��تمهاي هش��داردهنده به افراد‬ ‫مربوط به خطرپذيری‬ ‫آسيبپذيرتر در مكان مربوطه (در صورت تناسب، شامل ترجمه پيامها به زبان محلي)‬ ‫4. تركيب مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيری ناشی از بحران‬ ‫در برنامهريزی توسعه‬ ‫ابزارها و فرايندهای‬ ‫كليدی(مرتبط با چارچوب‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران)‬ ‫1‬ ‫قابليت‬ ‫دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫مسئوليت‬ ‫اصلی‬ ‫نقش حمايتی و‬ ‫پشتيبانی‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫مهارتهای‬ ‫فنی‬ ‫منابع مالی‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالحظات‬ ‫47‬
    • ‫ارزيابی سيستم های مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران در سطح اجتماعات محلی‬ ‫01. بازسازی سكونتگاهها،‬ ‫زيرساختها و خدمات‬ ‫9. ارزيابی ميزان خسارتها‬ ‫و آسيبها‬ ‫8. ارائه واكنش سريع و يا‬ ‫كمكهای امدادي‬ ‫7. آمادگي‬ ‫ابزارها و فرايندهای‬ ‫كليدی(مرتبط با چارچوب‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيری‬ ‫ناشی از بحران)‬ ‫■ عناصر مديريت احتمال خطرپذيری ناشی از بحران با برنامههای بازسازی توسعه وضعيت معيشتی‬ ‫تركيب شده تا مقاومتی در برابر مخاطرات آينده فراهم آورد.‬ ‫■ دس��تورالعملهايی برای مؤسسات محلی و گروههای غيررس��می برای كمك به اجتماعات محلی‬ ‫تحت تأثير وجود دارد.‬ ‫■ وجود برنامههايی برای بازسازی وضع معيشتی نواحی خاص‬ ‫■ مؤسسات مالی كوچك در بازسازی مشاركت میكنند.‬ ‫■ مدارك آمادهس��ازی ورودیهای توليدي كليدي موردنياز براي بهبود بازتوانی معيش��تی (به عنوان‬ ‫مثال: قايقها، تجهيزات ماهیگيری، وسايل كشاورزی، بذرها و كودها).‬ ‫■ موجود بودن ساز و كارهای سرمايهگذاری برای حمايت از بازسازی‬ ‫■ وجود ساز و كاری برای آماده كردن برنامههای بازتوانی و بهبود اقتصادی‬ ‫■ اجتماعات محلی از كمكهای بينالمللی بازسازی سود میبرد.‬ ‫■ اجتماعات محلی از طرحهای جبران خدمات ملي سود میبرد.‬ ‫■ برنامههای بازسازی راهبردهای معيشتی محلی را مدنظر قرار میدهد.‬ ‫■ توجه به بازس��ازی، اسكان مجدد و بازتوانی بخشی و در نظر گرفتن اصول «بازسازی بهينه و بهتر‬ ‫نسبت به گذشته».‬ ‫■ موجود بودن برنامههاي بازس��ازی در س��طح اجتماعات محلی (تهيه و تدوين و مش��اوره با س��طح‬ ‫اجتماعات محلی)‬ ‫■ ارزيابیهای خسارات و تلفات شامل نيمرخ معيشتی و آسيبپذيری‬ ‫■ گروههای ارزيابی خسارات و تلفات به وسيله اجتماعات محلی مورد مشورت قرار بگيرند.‬ ‫■ ساز و كارهايی در سطح اجتماعات محلی برای هماهنگ كردن عمليات مقابله وجود دارد.‬ ‫■ كمكها و امدادهای اضطراری برای خانوارهای آسيبپذيرتر مورد توجه قرار گرفته است.‬ ‫■ موجود بودن ساز و كارها و رويههايی براي سازماندهی پناهگاهها‬ ‫■ وجود ساز و كارها و رويههايی برای توزيع غذا در سطح اجتماعات محلی‬ ‫■ در دسترس بودن گروههای جستجو و نجات در سطح اجتماعات محلی‬ ‫■ وجود شبكههای سرمايه اجتماعی برای حمايت از همسايگان، اقوام و فاميلها‬ ‫شاخصها‬ ‫1‬ ‫قابليت‬ ‫دسترسی‬ ‫وضعيت‬ ‫2‬ ‫مسئوليت‬ ‫اصلی‬ ‫نقش حمايتی و‬ ‫پشتيبانی‬ ‫نام نهادهای درگير با‬ ‫كاركنان‬ ‫مهارتهای‬ ‫فنی‬ ‫منابع مالی‬ ‫مقياسها و ظرفيتهای اجرايی‬ ‫3‬ ‫مالحظات‬ ‫57‬
    • ‫مدل‬ ‫6‬ ‫تحلیل و تفسیر دادهها‬ ‫هدف اين مدل تأكيد بر تعدادي از گامها و ابزار ممكن براي تحليل و تركيب اطالعات گردآوري‬ ‫شده در طول ارزيابي براي در دسترس قرار دادن آن به شكلي كه تسهيل كننده تصميمگيري در خصوص‬ ‫اصالحات1 و ظرفيتس��ازي سازماني است، ميباش��د. تمركز [اصلي] بر تحليل ظرفيتها و ساختارهاي‬ ‫س��ازماني و مؤسسات براي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در سطوح متنوع دولتي، شامل‬ ‫ارتباطات عمودي2، افقي3 و رسمي و يا غيررسمي، ميباشد.‬ ‫رويكرد پيشنهادي مبتني و اضافه بر تجربه كسب شده توسط سازمان خواربار و كشاورزی ملل متحد‬ ‫در زمينه بكارگيري چارچوب معيش��تهاي پايدار براي تحليل مؤسس��ات4 محلي و در توسعه پروژههاي‬ ‫ظرفيتسازي در خصوص مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در مؤسسات كشاورزي مطالبي را‬ ‫توسعه ميدهد. همچنين رجوعي به مالك عمل هيوگو و ساير فعاليتهاي جاري صورت پذيرفته توسط‬ ‫تعدادي از س��ازمانهاي بينالمللي در توسعه ش��اخصهاي مربوط به نظارت بر پيشرفت توانمندسازي و‬ ‫ارتقا مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در برنامهريزي توسعه، صورت پذيرفته است.‬ ‫تعريف كاربردي "مؤسس��ات"5 به كار گرفته ش��ده در راهنماي حاضر ش��امل هر دو مورد "قواعد‬ ‫بازي"6 (قوانين، سياستها، فريندها، نرمهاي7 رسمي و غيررسمي و قواعد و رويهها) و سازمانها به عنوان‬ ‫"بازيگران بازي"8 ، ميشود.‬ ‫گامهاي پيشنهادي براي تحكيم، تثبيت و تحليل دادههاي نهايي شامل موارد زير است:‬ ‫■ ترسيم و نگاشت تركيبات و نظم سازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران؛‬ ‫■ تحليل ساز و كارهاي هماهنگي و ارتباطات عمودي- افقي9؛‬ ‫■ ارزيابي نقاط قوت و ضعف نظام مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران و بررسي ميزان پيشرفت‬ ‫مرتبط با اجراي مالك عمل هيوگو (‪)HFA‬؛ و‬ ‫■ ارائه يافتههاي اصلي و پيشنهادات.‬ ‫جريان تحليل پيش��نهادي، تفسير شده در نمودار 1 .6 از مفهوم آسيبپذيري سطح محلي كه به كار‬ ‫گيرنده منظر و ديدگاهي از پائين به باال ميباشد، آغاز ميگردد.‬ ‫‪1- Reform‬‬ ‫‪2- Vertical‬‬ ‫‪3- Horizontal‬‬ ‫4- س��ازمان خواربار و كش��اورزی ملل متحد. 3002. مؤسسات و معيشتهاي محلي: دس��تورالعملهايي براي تحليل، توسط: ان.مسر‬ ‫(‪ )N.Messer‬و پي.تونسلي(‪ .)P.Townsley‬رم؛ سازمان خواربار جهاني. 5002. راهنماي فوري براي مأموريتها؛ تحليل مؤسسات‬ ‫و معيشتهاي محلي، توسط اي. كارلوني(‪ .)A.Carloni‬رم.‬ ‫‪5- Institutions‬‬ ‫‪6- Rules of the game‬‬ ‫‪7- Norms‬‬ ‫‪8- Players of the game‬‬ ‫‪9- Vertical-horizontal linkages‬‬ ‫77‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫نمودار 106‬ ‫الگوي عمومي در ارائه نظام مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫1‬ ‫مفهوم و زمينه آسيبپذيري‬ ‫راهبردهاي سازگاري‬ ‫و تطابقپذيري محلي‬ ‫ساز و كار هماهنگي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطح محلي‬ ‫خدمات اضافي و توسعهاي، سازمانهاي مردم نهاد، گروههاي جستجو و نجات، انجمن كار براي آب،‬ ‫سازمان توليدكنندگان، شركتهاي تعاوني، آتشنشاني مراتع و جنگلها، مؤسسات مالي و اعتباري و . . .‬ ‫ساز و كار هماهنگي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطح منطقهاي‬ ‫گروههاي خطي‬ ‫در سطح منطقهاي‬ ‫اداره امور منطقه‬ ‫نقطه كانوني(فرد) مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران در سطح‬ ‫منطقهاي‬ ‫ساز و كار هماهنگي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطح ملي‬ ‫ادارات بخشي و مؤسسات تخصصي‬ ‫با تعهدات و اختيارات مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫نقطه كانوني (فرد يا مؤسسه) مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در‬ ‫سطح ملي‬ ‫دواير و سازمانهاي‬ ‫تخصصي پشتيباني‬ ‫چارچوب تنظيمي جامع‬ ‫(مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران، كشاورزي، ماهيگيري، قوانين و سياستهاي مديريت منابع طبيعي و جنگلداري)‬ ‫1- نمودار حاضر نمونه و مثالي تفسيري را ارائه مينمايد. سازمان واقعي و ارتباطات مربوطه مبتني بر كشور و زمينه و مفهوم مربوطه خواهد بود.‬ ‫گام 1 : نگاشت سازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران ملي‬ ‫مدلهاي پيش��ين اهميت مؤسس��ات مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سرتاسر سطوح‬ ‫دولت��ي را مورد تأكي��د قرار داده و نمودها و جنبهه��اي كليدي براي در نظر گرفتن تحليل را شناس��ايي‬ ‫نمودهاند. هدف تمرين نگاش��ت تحليلي پيشنهاد ش��ده فراهم آوردن تصوير كامل سازمانهاي كليدي،‬ ‫مسئوليتها و وظايف آنها و چارچوبهاي معمول كه نظام مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫87‬
    • ‫تحليل و تفسير داده ها‬ ‫و عملكرد آن را شكل ميدهند، ميباشد.1 سازمانهاي كليدي رسمي و غيررسمي كه قابل مالحظه است‬ ‫آن سازمانهايي هستند كه داراي شرايط زير باشند:‬ ‫■ وظيف��ه هداي��ت عملكردهاي عمده مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران را داش��ته باش��د.‬ ‫(صفحههاي ارزيابي ارائه شده در مدلهاي 3 تا 5 را ببينيد)؛‬ ‫■ تعهد داشتن در خصوص بهبود داراييهاي معيشتي، به خصوص در زمينه اقشار فقير، بنابراين كاهش‬ ‫در معرض قرارگيري احتمال خطرپذيري ناشي از خطرها2؛‬ ‫■ تمايل داشتن به ارتقا و ترويج اصالحات و رفرمها و يا ابتكارات و نوآوريهاي سياستي در نمونههاي‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران؛ و‬ ‫■ نماياندن و بيان نمودن عاليق س��هامداران و ذينفعان عمده و يا داش��تن ظرفيت در اختيار گذاشتن و‬ ‫تحويل نمودن خدمات كليدي به اين سهامداران و ذينفعان.‬ ‫به منظور فراهم آوردن و ترس��يم تصوير كلي س��ازمانهاي درگير در مديريت احتمال خطرپذيري‬ ‫ناشي از بحران، تركيب، آراستن و چينش دادههاي گردآوري شده در سه سطح منطبق بر ساختار سازماني‬ ‫موجود با نمودار سازماني جامع واحد، سودمند و مفيد ميباشد. اين مورد به بهترين وجه از طريق شيوهاي‬ ‫انعطافپذير با اس��تفاده از روش كارت3 قابل انجام دادن ميباشد. روش پيشنهادي متشكل از مجموعهاي‬ ‫از گامهاي متوالي به منظور فراهم آوردن و طراحي نموداري مستحكم عبارت است از:‬ ‫■ در ابتدا، كارت بكش��يد (يك س��ازمان به ازاي هر كارت) و كارتها را با توجه به تفاوتهاي ذيل‬ ‫سازماندهي نماييد:‬ ‫□ س��ازمانهاي محل��ي كه فراهم آورن��ده و يا ميبايس��تي ارائه دهنده خدم��ات مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناش��ي از بح��ران براي حمايت و پش��تيباني از نمونهها و راهبردهاي س��ازگاري و‬ ‫تطابقپذيري محلي ميباشند، هستند؛‬ ‫□ س��ازمانهاي س��طح منطقهاي كه فراهم آورنده و يا ميبايس��تي ارائه دهن��ده خدمات مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطوح مياني4 و محلي ميباشند؛ و‬ ‫□ س��ازمانهاي در س��طح ملي ك��ه عملكردهاي مثبت و منفي س��ازمانهاي در س��طح محلي در‬ ‫چارچوب مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران را تحت كنترل و تأثير خود دارند.‬ ‫■ دوم، كارتها را در كنار س��ازمانها در نمودار س��ازماني (با كمك كارتهاي مختلف رنگي) كه‬ ‫نمايانگ��ر چارچوبه��اي (چارچوبهاي قانوني، حقوقي و سياس��تي) س��ازماني عمده معمول كه‬ ‫نقشها، مس��ئوليتها و همكنشها و روابط متقابل س��ازمانهاي مورد بررسي را مورد اطالعرساني‬ ‫قرار داده، تحت كنترل و تأثير خود داشته و يا تنظيم مينمايد ميباشد، قرار داده و اضافه مينمايد.‬ ‫1- ممكن اس��ت برخي از مؤسس��ات در كليه موارد مرتبط و قابل بكارگيري باش��ند اما س��اير موارد مطابق با بخش موردنظر و تمركز‬ ‫ب��ر نوع��ي از خطر كه در مطالعه در جريان اس��ت فرق نمايد. به طور مث��ال، انجمن كارب��ران آب (‪ )water users’ associations‬و‬ ‫گروههاي منابع آب (‪ )water resources departments‬براي مديريت خشكسالي بسيار مرتبط ميباشند در حالي كه انجمن ماهيگيران‬ ‫(‪ )fishermen’s associations‬و سياستهاي مرتبط با مديريت ساحلي براي برنامههاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫(‪ )DRM‬مرتبط با مديريت طوفانهاي حارهاي، مرتبط ميباشند.‬ ‫‪2- Hazard risk‬‬ ‫‪3- Card method‬‬ ‫‪4- Intermediary‬‬ ‫97‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫نمودار 206‬ ‫نظامهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران رسمي در بنگالدش‬ ‫(نمونه و مثالي تفسيري از مركز آسيايي آمادگي در برابر بحران (‪))ADPC‬‬ ‫تدوين سياست و هماهنگي‬ ‫■ شوراي مديريت بحران ملي‬ ‫■ كميته هماهنگي مديريت بحران بين‬ ‫وزارتخانهها1 (‪)IMDMCC‬‬ ‫2‬ ‫■ كميته مشورتي مديريت بحران ملي‬ ‫(‪)NDMAC‬‬ ‫تحليل آسيبپذيري‬ ‫■ دايره مديريت بحران3 (‪)DMB‬‬ ‫■ گروه بازتواني و بازسازي4 (‪)DRR‬‬ ‫■ سازمانهاي غيردولتي ملي و بينالمللي‬ ‫5‬ ‫■ سازمان كاربرد فضا و سنجش از دور‬ ‫(‪)SPARSO‬‬ ‫پيشگيري و ممانعت‬ ‫■ هيأت توسعه آب بنگالدش6 (‪)BWDB‬‬ ‫■ كميتههاي مديريت بحران7 (‪ )DMC‬در سطوح‬ ‫مختلف و متنوع‬ ‫■ دايره مديريت بحران8 (‪)DMB‬‬ ‫■ وزارت كشاورزي‬ ‫■ وزارت محيط زيست و جنگلها‬ ‫■ سازمانهاي غيردولتي و سازمانهاي مردمنهاد‬ ‫تحليل خطر‬ ‫■ دايره مديريت بحران (‪)DMB‬‬ ‫■ برنامه مديريت جامع بحران (‪)CDMP‬‬ ‫■ مؤسسه توسعه چند منظوره بريند51 (‪)BMDA‬‬ ‫■ سازمانهاي غيردولتي بينالمللي، ملي، مؤسسات‬ ‫تحقيقاتي‬ ‫آمادگي‬ ‫■ وزارت غذا، مديريت بحران و امداد‬ ‫(‪)NDMR‬‬ ‫■ دايره مديريت بحران (‪)DMB‬‬ ‫■ كميتههاي مديريت بحران در سطوح منطقه،‬ ‫حوزه استحفاظي كالنتري و جامعه‬ ‫■ برنامه آمادگي در برابر سيكلون‬ ‫■ رهبران مذهبي و سياسي محلي‬ ‫■ راديو و تلويزيون بنگالدش‬ ‫■ گروه ارتباطات عمومي‬ ‫مقابله‬ ‫■ هيأت مديره بازتواني و بازسازي (‪)DRR‬‬ ‫■ كميتههاي مديريت بحران در سطوح منطقه،‬ ‫حوزه استحفاظي، كالنتري و جامعه‬ ‫■ وزارت دفاع‬ ‫■ وزارت بهداشت و رفاه اجتماعي خانواده‬ ‫■ وزارت كشاورزي‬ ‫■ وزارت ماهيگيري و دامپروري‬ ‫9‬ ‫■ هيأت مديره دفاع از روستا و انصار‬ ‫■ اعضاي انجمن پريشاد (‪)Parishad‬‬ ‫■ جمعيت هالل احمر بنگالدش‬ ‫■ پليس‬ ‫■ سازمانهاي غيردولتي و سازمانهاي مردم نهاد‬ ‫بازتواني و بازسازي‬ ‫■ هيأت مديره خيابانها و بزرگراههاي بنگالدش‬ ‫■ وزارت مسكن و فعاليتهاي مردمي‬ ‫■ وزارت رفاه اجتماعي‬ ‫■ وزارت دولتهاي محلي، همكاران و توسعه روستايي‬ ‫■ گروه مهندسي دولت محلي21 (‪)LGED‬‬ ‫■ هيأت توسعه روستايي بنگالدش31 (‪)BRDB‬‬ ‫■ هيأت برقرساني41 روستايي‬ ‫■ وزارت محيط زيست و جنگلها‬ ‫■ سازمانهاي غيردولتي، سازمانهاي مردم نهاد، بخش خصوصي‬ ‫آموزش و آگاهيسازي‬ ‫■ دايره مديريت بحران (‪)DMB‬‬ ‫■ گروه بازتواني و بازسازي (‪)DRR‬‬ ‫01‬ ‫■ دانشگاه مهندسي و فناوري بنگالدش‬ ‫(‪)BUET‬‬ ‫■ گروه محيط زيست11 (‪)DoE‬‬ ‫■ مراكز آموزش تخصصي بخش‬ ‫(كشاورزي، دامپروري و . . .)‬ ‫■ آژانسهاي سازمان ملل متحد،‬ ‫سازمانهاي غيردولتي بينالمللي،‬ ‫سازمانهاي غيردولتي‬ ‫= ‪1- IMDMCC = Inter-Ministerial Disaster Management Coordination Committee 2- NDMAC = National Disaster Management Advisory Committee 3- DMB‬‬ ‫‪Disaster Management Bureau 4- DRR = Department of Relief and Rehabilitation 5- SPARSO = Space Application and Remote Sensing Organisation 6- BWDB‬‬ ‫‪= Bangladesh Water Development Board 7- DMC = Disaster Management Committee 8- DMB = Disaster Management Bureau 9- Ansar and Village Defence‬‬ ‫‪Directorate 10- BUET = Bangladesh University for Engineering and Technology 11- DoE = Department of Environment 12- LGED = Local Government Engi‬‬‫‪neering Department 13- BRDB = Bangladesh Rural Development Board 14- Electrification 15- Barind‬‬ ‫08‬
    • ‫تحليل و تفسير داده ها‬ ‫■ س��وم، فهرس��تبرداري مجزاي��ي از اختي��ارت، تعهدات، وظايف و مس��ئوليتهاي مالحظه ش��ده‬ ‫س��ازمانهاي كليدي متنوع براي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در س��ه س��طح. اين‬ ‫مورد ميتواند از طريق نمودارهاي خاص مجس��م و به تصوير كشيده شود. نمونهاي تفسيري تهيه و‬ ‫تدارك ديده شده براي سطح ملي بنگالدش در نمودار 2 .6 ارائه گرديده است. عملكرد و تعهدات‬ ‫و اختيارات مورد اشاره در نمودار مربوطه مطابق با نواحي مسئوليت كليدي ارائه شده در چارچوب‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران (نمودار1 .1) تدوين، مرتب و چيده ش��ده است. اين‬ ‫نمودارها و تصاوير كمكي به راحتي با استفاده از موارد زير قابل تهيه و تدوين ميباشد:‬ ‫□ اطالعات مرور ش��ده در صفحهها و جداول ارزيابي (مورد اش��اره در انتهاي مدلهاي 3 تا 5) كه‬ ‫ميبايستي پس از ارزيابي در سه سطح سازماني پر و تكميل گردد؛‬ ‫□ اطالعات تكميلي گردآوري ش��ده توس��ط گروه ارزيابي بر روي كارتهاي منتج از جلس��ات‬ ‫بارش فكري1. اين روش خصوصاً براي شناس��ايي نقشها و وظايف غيررسمي و يا پيش فرض‬ ‫مورد اس��تفاده س��ازمانها و براي كنترل اينكه عملكرد حقيقي پاس��خگو و برآورنده نيازهاي‬ ‫مش��خص ش��ده در چارچوب و طرحهاي عملي و اجرايي2 معمولي(در صورتي كه يك نمونه‬ ‫از آن موجود باش��د) مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران رسمي كشورها ميباشد يا‬ ‫نه، ميتواند س��ودمند و مفيد قرار بگيرد. همچنين اين ش��يوه، روش اثربخشي براي استفاده و به‬ ‫كارگيري در سطح محلي، در جايي كه نقشها و مسئوليتها اغلب تركيبي، پيچيده، نانوشته و‬ ‫غيرمكتوب و به راحتي و به سهولت در دسترس ارباب رجوع نميباشد، است.‬ ‫گام 2 : تحليل ارتباطات عمودي و افقي و ساز و كارهاي هماهنگي‬ ‫ارتباط��ات داخلي س��ازماني در چارچوب مديري��ت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران از اهميت‬ ‫بسزايي برخوردار اس��ت. بحرانها [معموالً] در طول جامعه بخشها و گروههاي اجتماعي- اقتصادي را،‬ ‫هر چند برخي از گروهها ممكن اس��ت بيشتر آسيبپذير باش��ند، تحت تأثير قرار ميدهد. بنابراين هر دو‬ ‫مورد يعني هم عمليات واكنش اضطراري3 و هم راهبردهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫بلند مدتتر نيازمند برنامهريزي بين بخش��ي4 مؤثر و س��از و كارهاي اجرايي ميباش��د. به عالوه، تجربه‬ ‫نش��ان داده اس��ت كه مديريت احتمال خطرپذيري5 نيازمند تركيبي از رويكردهاي پائين به باال6 و باال به‬ ‫پائين7 ميباشد. ايفاگران نقش در سطح محلي هنوز نقش كليدي را بازي ميكنند. هنوز آنها بدون دارا‬ ‫بودن تعهدات و اختياراتي از س��وي س��طح مركزي اقدام و عمل مينمايند و يا از آنها انتظار ميرود كه‬ ‫عملكردهاي بحراني را بدون در نظر گرفتن منابع مناسب اجرا نمايند. ارتباطات افقي و عمودي ميان و در‬ ‫داخل س��ازمانها به همين منظور، براي يكپارچهسازي و هماهنگ نمودن فعاليتهاي بخشهاي مختلف‬ ‫و س��هامداران و ذينفعان و براي حصول اطمينان از ارتباط و همكنش س��طوح نظارتي و تعهدي، حياتي‬ ‫و اساسي است.‬ ‫‪1- Brainstorming‬‬ ‫‪2- Action plan‬‬ ‫‪3- Immediate response operations‬‬ ‫‪4- Cross-sectoral planning‬‬ ‫‪5- Risk management‬‬ ‫‪6- Bottom–up‬‬ ‫‪7- Top-down‬‬ ‫18‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫جعبه 106‬ ‫تعاريف ارتباطات افقي و عمودي‬ ‫ارتباطات افقي: برهمكنش و هماهنگي بين وزراتخانهها و گروههاي دولتي مسئول در هر سطح و ساز و‬ ‫كارهاي مشاركت دادن و درگيري سهامداران و افراد ذينفع و ذينفوذ و گروههاي عالقهمند در فرايندهاي‬ ‫تصميمگيري به منظور تأكيد بر دغدغههاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران، اطالق ميگردد.‬ ‫ارتباط��ات عمودي: به برنامهريزي باال به پائين و پائين به باال، اجرا و فرايندها و س��از و كارهاي كنترل‬ ‫و هدايت به منظور حصول اطمينان از بهرهگيري مناسب منابع، اطالعات و دستورالعملها، اطالق ميگردد.‬ ‫تحليلهای ارتباطات افقی و عمودی درون س��ازمانی، عضو خاص مهمی از ارزيابی عوامل كليدی‬ ‫زير از نظامهای مديريت احتمال خطرپذيری ناشي از بحران را شكل میدهد:‬ ‫■ س��از و كارهاي��ی برای حصول اطمينان از همكنشهای مؤثر رس��می و غيررس��می در داخل و بين‬ ‫وزارتخانهها و گروههای مس��ئول در كليه سطوح و درگيری و اشتغال گروههای سهامدار و ذينفع‬ ‫و ذينفوذ در فرايندهای تصميمگيری كه دغدغههای مربوط به مديريت احتمال خطرپذيری ناشي‬ ‫از بحران را مورد تأكيد قرار ميدهد، ميباشد؛‬ ‫■ درجه ثبات و س��ازگاری سياس��تها، فراينده��ای برنامهريزی و اجرا در چارچ��وب و همچنين در‬ ‫سرتاس��ر سطوح دولتی، سازمانهای غيردولتی، س��ازمانهاي جامعه مدني، سازمانهاي مردم نهاد،‬ ‫بخش خصوصي و مؤسسات مردم نهاد؛‬ ‫■ برقراري ش��بكه ارتباطي و ارتباطات داده و اطالعات به خصوص از طريق پيشبيني، هش��دار اوليه،‬ ‫طرحهاي احتمال وقوع و اضطراري به منظور آمادگي در برابر بحران، ارزيابي خس��ارات و تلفات،‬ ‫و بازتواني و بازسازي؛‬ ‫■ هماهنگ��ي فعاليته��اي عمليات��ي و اجرايي، قبل، در حي��ن و پس از بحرانها در س��طوح مختلف‬ ‫سازمانهاي متولي و مسئوليتدار؛ و‬ ‫■ يكپارچگ��ي و ايجاد پيوس��تگي بي��ن دغدغههاي مديريت احتم��ال خطرپذيري ناش��ي از بحران با‬ ‫برنامهريزي توس��عه بخش محور (بخش��ي) و يا توس��عه برنامههاي پيش��گيري از خطرهاي احتمال‬ ‫1‬ ‫خطرپذيري.‬ ‫تحليل ارتباطات با اس��تفاده از نمودار س��ازماني تهيه و تدارك ديده شده در گام تحليلي قبلي قابل‬ ‫انجام و اجرا ميباشد. تمرين در چنين شرايطي بر روي ترسيم خطوط بين كارتها براي تأكيد بر شرايط‬ ‫موجود و يا غايب متمركز ميشود:‬ ‫■ ساز و كارهاي هماهنگي بين بخشي و چند فرد ذينفع و ذينفوذ‬ ‫■ گزارش خطوط، خطوط فرمان و برنامهريزي پائين به باال و فرايندهاي بازخوردي‬ ‫■ تمهيدات تركيبي و مشترك‬ ‫‪1- Hazard risk‬‬ ‫28‬
    • ‫تحليل و تفسير داده ها‬ ‫نمودار 306‬ ‫رونوشتی از يک نمونه و مثال تفسيری از تمرين بوسيله كارت‬ ‫برق��راری ارتباط��ات عمودی و افقی بين نهاده��اي مرتبط با مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران در س��طوح اس��تاني، منطقهاي و محلي (محله من جيو1 ، زمينهاي منطقه لين2 از اس��تان كوانگ‬ ‫تري3، ويتنام).‬ ‫مؤسس��ات مورد تأكيد ب��ه رنگ قرمز، آژانسه��اي مربوط به مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي‬ ‫از بحران را نش��ان ميدهند كه مس��ئول صدور هشدارهاي رس��مي، هماهنگي و نظارت، بسيج تجهيزات‬ ‫و اقدامات پيش��گيرانه ميباش��ند؛ س��ازمانهاي مورد تأكيد به رنگ سبز، مس��ئول حمايت و پشتيباني از‬ ‫آژانسهاي خدماتي ميباش��ند؛ رنگ صورتي بيانگر سازمانهايي هستند با كه در محدوده حاضر بوده و‬ ‫در ميدان قرار دارند؛ كادرهاي تيره در اطراف ايفاكنندگان نقش، نش��انگر اين است كه آنها بازيگراني‬ ‫قوي با ظرفيت باالي عملياتي هستند. خطوط پيوسته بين ايفاكنندگان نقشها نشان دهنده رابطه همبستگي‬ ‫قوي ميان آنهاست. خطوط نقطهچين به همراه فلش نشاندهنده ارتباطات ضعيف است و خطوط شكسته‬ ‫بدون فلش نشاندهنده ارتباطات بسيار ضعيف است.‬ ‫‪1- Gio‬‬ ‫‪2- Linh‬‬ ‫‪3- Quang Tri‬‬ ‫38‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫نمودار 406‬ ‫عناصر تحليلي از اجزاي يک سيستم هشدار اوليه در سطح ملي‬ ‫(فلشهاي بلوكي شكل، اجزاي ايدهآل يك سيستم هشدار اوليه را نشان ميدهند؛ خطوط پيوسته نمايانگر سيستم موجود‬ ‫بوده؛ خطوط و كادرهاي نقطهچين، اجزاي غير موجود و يا ضعيف را نمايش ميدهند).‬ ‫مشاهده / نظارت‬ ‫تحليل دادهها‬ ‫پيشبيني‬ ‫ارزيابي محلهاي خاص احتمال‬ ‫خطرپذيري و آسيبپذير‬ ‫عناصر و بافت محلي در معرض‬ ‫احتمال خطرپذيري‬ ‫ارزيابي تأثيرات بالقوه‬ ‫ساختار هشدار‬ ‫تدارك گزينههاي مقابله‬ ‫انتشار پيامهاي هشدار‬ ‫از طريق رسانهها‬ ‫ارتباط تأثيرات محتمل آينده و گزينههاي‬ ‫مقابله‬ ‫آمادگي اجتماعات محلي، برنامههاي‬ ‫مقابله اضطراري، اطالعرساني و‬ ‫پيشگيري‬ ‫اجتماعات محلي آسيبپذير‬ ‫و يا اضافه نمودن اطالعات كيفي بر روي ارتباطاتي خاص و يا ايفاگران نقشي خاص ميباشد؛ يك‬ ‫فرد ميتواند بر نواحي خاص از نقاط قوت و يا نقاط ضعف از طريق دايرههاي رنگي تأكيد نمايد.‬ ‫نسخه نهايي "نمودار ون" فراهمآورنده نمايي كلي از سازمانهاي كليدي و ارتباطات آنها در سراسر‬ ‫بخشها و س��طوح اداري و دولتي ميباش��د. يك مثال توصيفي از ارتباط��ات افقي و عمودي بين نهادها‬ ‫در س��طح استاني، بخشي و محلي در نمودار 3 .6 آمده اس��ت. به هرحال به منظور تجزيه و تحليل بيشتر،‬ ‫ش��ايد به ارزيابي و س��نجش جنبههاي خاصي نياز باش��د. به هر حال، ارزيابي عميقتر از جنبههاي خاص‬ ‫48‬
    • ‫تحليل و تفسير داده ها‬ ‫احتماالً موردنياز اس��ت. نقش��ههاي تكميلي فرايندي (تركيبي از نمودارهاي گ��ردش كار و نمودارهاي‬ ‫سازماني) در خصوص عناصر خاص سيستم مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران كه ممكن است‬ ‫از عاليق خاص گروه مطالعاتي باش��د، ميتواند رهگي��ري ايفاكنندگان نقش، عوامل، منابع و فرايندهاي‬ ‫تصميمگيري جدي را جهت شناسايي موانع و فرصتهاي ممكن براي بهبود سيستمها، تسهيل كند. مثالي‬ ‫كه نگاه دقيقتري به روابط سازماني و فرايندهاي مربوط به هشدار اوليه دارد، در نمودار 406 آمده است.‬ ‫�تم مديريت احتمال خطرپذيري ناشي‬ ‫گام 3 : تجزيه و تحليل نقاط قوت و ضعف سيس�‬ ‫از بحران موجود‬ ‫سومين گام اصلي از فرايند تحليلي پيشنهادي، شناسايي و تحليل نقاط قوت و ضعف سيستم ارزيابي‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران ميباشد. استفاده از نقشهها و نمودارهاي تهيه شده در مراحل‬ ‫قبلي و نظارت بر صفحات هر يك از اليههاي تش��خيص نارس��ايي سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيري‬ ‫ناش��ي از بحران (يا آن عناصري كه مربوط به ارزيابي هس��تند)، چالش بعدي، رسم نتايج بر حسب نقاط‬ ‫قوت و ضعف كليدي (فاصلهها) سيس��تم كه از زير مؤلفههايش آغاز ميشود، ميباشد. اين امر همچنين‬ ‫ش��امل تفكر در مورد فرصتها و تهديدهايي اس��ت كه ممكن اس��ت در توسعه بيش��تر سيستم مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناشي از بحران مؤثر باشد.‬ ‫مطالب مربوط به ظرفيت در مركز اهميت خواهند بود تا زماني كه هر يك از ارزيابيهاي س��ازماني‬ ‫به دقت وابس��ته به توس��عه ظرفيت باشند. با نگاهي اجمالي به نقاط قوت و ضعف سيستم مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناش��ي از بحران (يا عناصر خاصي از سيستم) به طور خودكار بيانگر نيازهاي توسعه ظرفيت،‬ ‫فرصتهاي تغيير و محدوديتهاي ساختاري، همه آنها سرانجام ارزيابي نتايج نهايي و پيشنهادات گروه‬ ‫را مورد اطالعرساني قرار ميدهد.‬ ‫به عنوان اولين تمرين تحليلي، گروه ترغيب ش��د تا اينكه هر فرد با اس��تفاده از كارت و بر اس��اس‬ ‫حافظه، 5-3 نقطه قوت و نقطه ضعف كه به طور ذهني از كل سيستم مديريت احتمال خطرپذيري ناشي‬ ‫از بحران يافته اس��ت، به همراه تركيبي از نظريات و ادراكات در سطوح ملي، بخشي و اجتماعات محلي‬ ‫را در ليستي ثبت كند.‬ ‫ج��دول 1 .6 ميتواند به عنوان يك چارچوب براي ثبت نقاط قوت و ضعف در س��طوح موضوعي‬ ‫و زير مؤلفهها به طرز معينتر و سيس��تميتر مورد اس��تفاده قرار گيرد. اين راهنما و دستورالعملِ مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، دامنهاي از ش��اخصهاي معيني را كه در جداول 2 .3، 2 .4 و 2 .5‬ ‫جهت ارزيابي و نظارت محدودهاي از جنبههاي كليدي موجود و قابل اس��تفاده سيس��تم مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناش��ي از بحران آمده است، پيشنهاد كرده است. اين شاخصها بايد به عنوان يك ابزار براي‬ ‫شناسايي نقاط قوت و ضعف (خألها) در اين تمرين تحليلي مورد استفاده قرار گيرد.‬ ‫يافت��ه هاي مربوط به تحليل نقاط قوت و ضعف بايد به صورت بصري با نمودار س��اختار س��ازماني‬ ‫يكپارچه، هم پوش��اني و تلفيق ش��ود. نقاط و حوزه هاي قوت ميتواند به طور مثال با نش��انه يا دايره سبز‬ ‫عالمتگذاري ش��ود، در حالي كه نقاط و حوزههاي ضعف با قرمز مش��خص ميشود. اين امر يك ابزار‬ ‫بصري براي نش��ان دادن نقاط قوت سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران را كه ميتواند‬ ‫58‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫جهت تقويت و همچنين نش��انهدار كردن مواردي از سيستم كه نياز به حمايت و توسعه بيشتري در آينده‬ ‫دارد، تأمين كند.‬ ‫همچنين پيش��نهاد ميش��ود كه گروه مربوطه به طور معين و سيس��تمي هر مدرك يا يافتهاي را كه‬ ‫فراهم آورنده فرصتها و نقاط ورودي كه منجر به بهبود سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران موجود يا ظاهر شدن خطرات بالقوهاي كه به عملكرد مؤثر يا توسعه سيستم جامع مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران ميشود، ثبت كنند:‬ ‫■ فرصتهاي شناس��ايي ش��ده: فراهم آورنده ش��اخصهايي از منابع در دس��ترس براي در نظر گرفتن‬ ‫جدول 106‬ ‫نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصتها و تهديدهاي سيستم مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در ميان‬ ‫سطوح دولتي‬ ‫سطوح موضوعي‬ ‫1‬ ‫‪SWOT‬‬ ‫ارزيابي احتمال خطرپذيري‬ ‫‪S‬‬ ‫ناشي از بحران‬ ‫سطح ملي‬ ‫سطح منطقهاي‬ ‫سطح اجتماعات محلي‬ ‫‪W‬‬ ‫‪O‬‬ ‫‪T‬‬ ‫نظارت و برنامهريزي‬ ‫‪S‬‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ‪W‬‬ ‫ناشي از بحران‬ ‫‪O‬‬ ‫‪T‬‬ ‫پيشگيري و ممانعت از‬ ‫‪S‬‬ ‫بحران‬ ‫‪W‬‬ ‫‪O‬‬ ‫‪T‬‬ ‫ورود مديريت احتمال خطر‬ ‫‪S‬‬ ‫پذيري ناشي از بحران به‬ ‫‪W‬‬ ‫درون برنامهريزي توسعهاي‬ ‫‪O‬‬ ‫‪T‬‬ ‫ساير سطوح موضوعي‬ ‫‪S‬‬ ‫همانطور كه در جداول 203 ‪W‬‬ ‫، 204 ، 205 ارائه شده است.‬ ‫‪O‬‬ ‫‪T‬‬ ‫1 - اقتب��اس از دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحران س��ازمان ملل متح��د. (‪ .2007 ،)UN/ISDR‬كلمات در عمل : راهنمايي‬ ‫براي اجراي مالك عمل هيوگو. نيويورك.‬ ‫68‬
    • ‫تحليل و تفسير داده ها‬ ‫(مردم، دانش و فناوري) و فراهم آورنده اس��اس و پايه مناس��بي براي گ��روه تا توصيههاي خود را‬ ‫تنظيم و به شكل قاعده در آورد، و‬ ‫■ تهديدات شناسايي ش��ده: معموالً احتمال خطرپذيري موجود را به منظور عملكرد بهتر سيستم مورد‬ ‫تأكيد قرار داده؛ گروه ميتواند به صورت ضمني و با مالحظه تهديدها و تصميمات راهبردي خود‬ ‫را بر حسب اينكه چگونه پيشنهادها در نهايت شكل گرفته، شناسايي و مدنظر قرار دهد.‬ ‫بنابراين، هم فرصتها و هم تهديدها فراهم آورنده پيشنهادات خاص مورد تدوين گروه و به عنوان‬ ‫پايه و اساسي براي قسمتي از گزارش جامع ميباشد.‬ ‫�تم سازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناشي‬ ‫گام 4 : تائيد اعتبار وضعيت فعلي سيس�‬ ‫از بحران‬ ‫توصيه ميشود كه براي نزديكي و متصل شدن به نقاط قوت و ضعف ثبت شده، ارزيابي گروه ملزم‬ ‫ب��ه يك تمرين ارزيابي كيفي ك��ه درجهاي از كاربردي و به جا بودن (زير) مؤلفههاي سيس��تم مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناشي از بحران را توصيف ميكند.‬ ‫اين امر ميتواند به طور جداگانه براي هر يك از س��طوح س��ازماني انجام ش��ود، و متعاقباً براي كل‬ ‫سيس��تم صورت پذيرد. مجموعه عبارات كيفي ذيل ميتواند اعتبار كيفي وضعيت فعلي س��ازماني را كه‬ ‫نياز به توس��عه كاهش احتمال خطرپذيري و مديريت احتمال خطرپذيري را دارد، تس��هيل كند (سطوح‬ ‫1‬ ‫پيشنهادي با استفاده از منابع متعدد پذيرفته و يكپارچه شده است).‬ ‫س��طح 1. آگاهي اندك از مطالب و موضوعات مربوط به مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران و‬ ‫يا انگيزههاي تأكيد بر آنها: فعاليتها و واكنشهاي محدود به مقابله در برابر بحرانها. ساختارهاي‬ ‫س��ازماني و مؤسس��ات به هيچوجه يا به ندرت با مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران منطبق‬ ‫ميباشند.‬ ‫سطح 2. آگاهيرساني از اهميت موضوعات، دغدغهها و تمايل به تأكيد بر مديريت احتمال خطرپذيري‬ ‫ناش��ي از بحران: ساختارهاي اساسي س��ازماني در جاي خود قرار گرفته، هرچند به طور قطعه قطعه‬ ‫و ظرفيت عملي آنها (دانش و مهارتها، نيروي انس��ان، ابزار و س��اير منابع) همچنان محدود باقي‬ ‫ميماند. تمايل به مداخله قابل مالحظه، تدريجي و كوتاهمدت در جاي خود قرار دارد.‬ ‫س��طح 3. مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران مورد تأكيد واقع ش��ده و به صورت پيش گس��تر‬ ‫توس��عه يافته است: س��اختارها و مقررات نهادي و س��ازماني مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از‬ ‫بحران در تمام س��طوح در جاي خود قرار دارد. ظرفيتهاي عملي و اجرايي وجود دارند. س��از و‬ ‫كارهاي هماهنگي بين بخشي دامنه عملكرد محدودي دارند اما خيلي مؤثر نيستند. تدابير كاربردي‬ ‫عملي براي اس��تقرار يك سيستم منسجم مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران شامل سطوح‬ ‫ملي، منطقهاي و اجتماعات محلي در موارد اجرايي محدود شده است.‬ ‫1- دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناشي از بحران سازمان ملل متحد. (‪ .2007 ،)UN/ISDR‬كلمات در عمل : راهنمايي‬ ‫براي اجراي مالك عمل هيوگو ، تيرفاند 5002. تلفيق كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران: ابزاري براي توسعه سازمانها؛ گروه‬ ‫توس��عه بينالمللي بريتانياي كبير (‪ .2007 .)DFID‬گروه هماهنگي بين س��ازماني كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (‪،)DRR‬‬ ‫ويژگيهاي يك جامعه مقاوم در برابر فاجعه: يك يادداشت راهنما.‬ ‫78‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫س��طح 4. سيس��تم مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران جامع و يكپارچه: ساختارها و ظرفيتهاي‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در كليه س��طوح از جمله از نظر هماهنگي و همكاري‬ ‫بين بخشي پايهاي در جاي خود تعريف شدهاند. اختالالت قابل تشخيص بوده، تمام جنبههاي اصلي‬ ‫سيستم مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران را تحت پوشش قرار داده و با راهبردهاي توسعه‬ ‫بلند مدت كش��ور ارتباط و پيوستگي دارند. اختالالت مكرر است و چشمانداز بلند مدت را فراهم‬ ‫ميآورد.‬ ‫سطح 5. يك «فرهنگ ايمني» بين تمام ذينفعان وجود دارد: مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫تمام جنبههاي مربوط به خطمشي، برنامهريزي، رويه كار، طرز برخورد و رفتار را شامل ميگردد.‬ ‫در كش��ورهايي كه هنوز اطالعرس��اني كمي درباره مطالب مربوط به مديريت احتمال خطرپذيري ناشي‬ ‫از بحران (س��طح 1) وجود دارد، ش��ايد مستقيماً هم پيمان شدن و همكار شدن با دولت امر مشكلي باشد.‬ ‫در اين حالت، س��ازمانهاي غيردولتي و نهادهاي پژوهش��ي و تحقيقاتي شايد با احساس نياز و به نيابت از‬ ‫دولت و ارتقا س��طح آگاهي، مشاركت خود را توسعه دهند. سطوح 2 و 3 نمايانگر يك محيط سازماني‬ ‫حمايتكننده مرتبط با ظرفيتهاي مربوطه و مهارتهاي فني ميباشند. سطوح 4 و 5 متضمن اين هستند‬ ‫كه اين اجزاي سيستم مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران به خود متكي ميباشند. مدافعان و افراد‬ ‫ذينفع و ذينفوذ كليدي و فعال در سيس��تمهاي مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران يا اجزاي‬ ‫سيستمها كه در اين سطوح كار ميكنند، ميتوانند به شكل ارزشمند همكاري را ارتقا دهند و با همكاري‬ ‫يكديگر «بخشهاي ضعيف» سيستم را مورد حمايت قرار دهند.‬ ‫�تم مديريت احتمال خطرپذيري �ي از بحران در‬ ‫ناش�‬ ‫گام 5 : ارزيابي نتايج تحليل سيس�‬ ‫چارچوب پيشرفت و بهبود نظارت بر اجراي مالك عمل هيوگو‬ ‫مالك عمل هيوگ��و 5102- 5002 پايداري ملل و اجتماعات محلي در مواجه با بحرانها (‪)HFA‬‬ ‫در كنفرانس كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحرانها در سال 5002 به عنوان هدف جامعه بينالمللي تعيين‬ ‫ميكند: «خسارات اساسي ناشي از بحرانها، خسارات جاني و اجتماعي، سرمايههاي اقتصادي و محيطي‬ ‫اجتماعات محلي و كش��ورها را كاهش ميدهد». همچنين پنج «اولويت اجرايي» منتج از كنفرانس براي‬ ‫رس��يدن به اين اهداف را تا س��ال 5102 تعيين ميكند و مجموعهاي تفصيل��ي از فعاليتهاي كليدي كه‬ ‫1‬ ‫تحت هر اولويت براي اجرا به طور متناسب و تحت ويژگيهاي هر كشور به كار رود را شامل ميگردد.‬ ‫اين اولويتهاي اجرايي عبارتند از:‬ ‫1. حص��ول اطمينان از اينكه كاهش خطرپذيريهاي ناش��ي از بحران اولويتي مل��ي و محلي مبتني بر‬ ‫چارچوب و مبنايي سازمانی، بنيادين و قوي براي اجرا باشد.‬ ‫2. شناس��ايي، ارزيابی، كنترل و مراقبت بر خطرپذيري ناش��ي از بحرانها و توس��عه و اصالح سيس��تم‬ ‫هشدار اوليه.‬ ‫3. بكارگيري دانش، نوآوري و آموزش به منظور ايجاد فرهنگ ايمني و پايداري در كليه سطوح.‬ ‫4. كاهش عوامل خطرپذيري اساسي و زير بنايي.‬ ‫5. تقويت آمادگي در برابر بحران به منظور مقابله مؤثر در كليه سطوح.‬ ‫1- براي اطالع بيشتر به وب سايت ‪ http://www.unisdr.org/eng/hfa.htm‬رجوع كنيد.‬ ‫88‬
    • ‫تحليل و تفسير داده ها‬ ‫جدول 206‬ ‫پيشرفت كشور در بكارگيري معيارهاي كاهش خطرپذيري‬ ‫سطوح موضوعي‬ ‫چارچوب سازماني‬ ‫2‬ ‫*‬ ‫شاخصهاي1 ‪ISDR‬‬ ‫يك چارچوب قانوني براي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران وجود‬ ‫دارد كه مسئوليتها به صورت آشكار براي تمام سطوح دولت تعريف شدهاند.‬ ‫سطح‬ ‫ملي‬ ‫سطح‬ ‫بخشي‬ ‫سطح‬ ‫اجتماعات محلي‬ ‫مجامع چند بخش��ي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سرتاسر‬ ‫سطوح عملكردي هستند.‬ ‫يك چارچوب خطمشي ملي براي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫موجود ميباشد كه به برنامهها و فعاليتهاي تمام سطوح اداري نياز دارد.‬ ‫منابع كافي براي به كارگيري برنامههاي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از‬ ‫بحران در تمام سطوح اداري وجود دارد و در دسترس ميباشند.‬ ‫ارزيابي احتمال‬ ‫خطرپذيري و هشدار‬ ‫اوليه‬ ‫3‬ ‫اطالع��ات مربوط به احتمال آس��يبپذيري و خطر مبتني بر ارزيابي ريس��ك‬ ‫موجود هستند و شامل ارزيابي ريسك در تمام بخشها ميباشند.‬ ‫سيس��تمهاي نظ��ارت، نگه��داري و انتش��ار اطالع��ات درب��اره خط��رات و‬ ‫آسيبپذيريهاي مهم موجود ميباشند.‬ ‫سيستمهاي هشدار اوليه براي كليه مخاطرات عمده موجود ميباشند.‬ ‫هشدار اوليه در دسترس و در خدمت مردم در سطح جوامع محلي ميباشد.‬ ‫آموزش4 و ارتقا آگاهي‬ ‫راهبردهاي آگاهس��ازي عمومي مختص مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از‬ ‫بحران وجود دارند و در اجتماعات محلي آسيبپذير اجرا شدند.‬ ‫كاهش خطرپذيري در‬ ‫حفظ محيطزيس��ت، مديريت منابع طبيعي(آب و خاك) و سياستهاي تغيير‬ ‫ش��رايط جوي ش��امل عناصر مديري��ت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران‬ ‫ميگردند.‬ ‫بخشهاي كليدي‬ ‫5‬ ‫برنامه تحصيلي مدرس��ه ش��امل عناصر مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي‬ ‫از بحران ميباش��د و مربيان و معلمان دس��تورالعملهاي مربوط به مديريت‬ ‫احتمال خطرپذيري ناشي از بحران را آموزش ديدهاند.‬ ‫برنامههاي توسعهاي بخشي (كشاورزي، منابع آب، بهداشت، محيط، جنگلداري،‬ ‫جهانگردي، صنعت و . . .) ش��امل عناصر مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران ميشوند.‬ ‫برنامهها و منطقهبندي كاربري اراضي، كدهاي س��اختماني و اس��تانداردهاي‬ ‫ايمني موجود بوده و ش��امل عناص��ر مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران كه به طور جدي مورد اجرا قرار ميگيرند، ميشود.‬ ‫گزينههاي مربوط به فناوري در خصوص سيستم مديريت احتمال خطرپذيري‬ ‫ناش��ي از بحران در دس��ترس بوده و بكار گرفته ش��دند. يك برنامه ملي دراز‬ ‫مدت براي حفاظت از زيرس��اختهاي حياتي از بالياي طبيعي مرسوم به كار‬ ‫ميرود.‬ ‫فرايندي براي ارزيابي تأثيرات احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، ناشي از‬ ‫پروپوزاله��اي مربوط به پروژههاي عمده زيرس��اختها و توس��عهاي موجود‬ ‫ميباشند.‬ ‫* طبقات ارزيابي پيشنهادي:‬ ‫خ: خوب؛ ر: رضايتبخش؛ ن: ناكافي؛ ض/غ.م: ضعيف/غيرموجود [الزم به توضيح است كه در متن انگليسي معادل كلمات مورد‬ ‫اشاره به ترتيب عبارتند از: ‪].G: Good; S: Satisfactory; I: Inadequate; P/NE: Poor/Non Existent‬‬ ‫98‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫سطوح موضوعي‬ ‫آمادگي و مقابله در‬ ‫مواجه با بحران‬ ‫6‬ ‫شاخصهاي1 ‪ISDR‬‬ ‫ارزيابي مستقل از ظرفيتهاي آمادگي براي مقابله با بحران و ساز و كارهاي‬ ‫سطح‬ ‫ملي‬ ‫سطح‬ ‫بخشي‬ ‫سطح‬ ‫اجتماعات محلي‬ ‫آن تعهد ش��ده، مسئوليت بكارگيري توصيهها معين گرديده و منابع آن تعيين‬ ‫شدهاند.‬ ‫برنامههاي آمادگي براي مقابله با بحران و برنامههاي ساختاري احتمال وقوع‬ ‫بحران در تمام س��طوح اداري تعريف و تدوين ش��دهاند و مانورهاي آموزشي‬ ‫معمول، برنامههاي توس��عه آموزش و واكن��ش در برابر بحران در نظر گرفته‬ ‫شده است.‬ ‫تمام سازمانها، افراد و داوطلبان مسئول تأمين آمادگي، مجهز و آموزش ديده‬ ‫هستند تا در برابر بحرانهاي مؤثر مقابله كنند.‬ ‫ذخاير مالي و س��از و كارهاي س��اختاري به منظور حماي��ت از مقابله مؤثر و‬ ‫جبران خسارت ناشي از بحران تخصيص داده شده و به كار گرفته ميشوند.‬ ‫رويهها تعريف شدهاند تا در زمان وقوع خطر و بحران مستندسازيها را انجام‬ ‫داده و بازنگريهاي بعد از بحران انجام گردند.‬ ‫1 - اقتباس از دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحران س��ازمان ملل متحد. )‪ .2007 ،(UN/ISDR‬كلمات در عمل : راهنمايي براي اجراي مالك‬ ‫عمل هيوگو‬ ‫2 - رجوع شود به برگههاي ارزيابي، بخش 2.‬ ‫3 - رجوع شود به برگههاي ارزيابي، بخشهاي 1 و 6.‬ ‫4 - رجوع شود به برگههاي ارزيابي، بخش 5.‬ ‫5 - رجوع شود به برگههاي ارزيابي، بخشهاي 3 و 4.‬ ‫6 - رجوع شود به برگههاي ارزيابي، بخشهاي 7 و 11.‬ ‫ج��دول 2 .6 كه از فعاليت دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحران س��ازمان‬ ‫ملل متحد (‪ )ISDR‬اقتباس ش��ده اس��ت، به منظور تسهيل در نظارت و پيش��رفت در اجرا در تمام سطوح‬ ‫ملي، بخش��ي و اجتماعات محلي تعريف ش��ده كه تدابير كاهش احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران در‬ ‫اولويتهاي اجرايي مالك عمل هيوگو، طراحي ش��ده اس��ت. س��تونهاي جدول مربوطه بيانگر جايگاه‬ ‫اجرايي پيشرفت در به كارگيري معيارهاي كاهش خطرپذيري در درون سطوح اقتداري بوده و همچنين‬ ‫رديفها منعكس كننده پيشرفتهاي حاصل در كل سطوح دولتي ميباشد. شاخصهاي دبيرخانه راهبرد‬ ‫بينالمللي كاهش خطرپذيري ناشي از بحران سازمان ملل متحد (‪ )ISDR‬بيانگر اهدافي هستند كه از نظر‬ ‫اين دبيرخانه ويژگيهاي مرتبط در سطح جهاني يك جامعه پايدار در برابر بحران را شامل ميگردد.‬ ‫ش��اخصهاي دبيرخانه راهب��رد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحران س��ازمان ملل متحد‬ ‫(‪ )ISDR‬به عنوان ابزار مرجع پيش��نهاد ش��دهاند. به هر حال، چون اين شاخصها عمومي هستند و ماهيت‬ ‫آنها كيفي اس��ت، گروه ارزيابي ممكن است بخواهد متناس��ب با چارچوبهاي خاص و منظر ارزيابي‬ ‫منعكس ش��ده در هر كش��ور را تحت تأثير قرار دهد. به طور مثال، در كشورهايي كه ميزان پيشرفت زياد‬ ‫اس��ت و ظرفيتهاي جمعآوري داده و نظارت نسبتاً خوب است، ميتوان از شاخصهاي كيفي به همراه‬ ‫شاخصهاي كمي استفاده كرد.‬ ‫09‬
    • ‫تحليل و تفسير داده ها‬ ‫در هر حال، گروه ارزيابي بايد اين حقيقت را بداند كه س��طوح پيش��رفت در رس��يدن به اهداف نيز‬ ‫در يك كش��ور بسته به بخش، نوع خطر و منطقه جغرافيايي متفاوت خواهد بود. سيستمهاي هشدار اوليه‬ ‫ممكن اس��ت به طور مثال، براي سيالبها و طوفانهاي حارهاي و نه خشكسالي مورد استفاده قرار گيرد.‬ ‫آنها ممكن اس��ت نواحي ساحلي و نه نواحي داخلي يك كش��ور را تحت پوشش قرار داده و يا ممكن‬ ‫اس��ت براي نواحي ش��هري در مقايسه با نواحي روستايي هدفگذاري ش��ده باشند. عالوه بر اين، سطح‬ ‫پيش��رفت بين نواحي مختلف جغرافيايي يك كشور ممكن است اساساً متفاوت باشد، عليالخصوص در‬ ‫كش��ورهايي كه عملكردهاي مربوط به مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران به صورت نامتمركز‬ ‫ميباشد.‬ ‫گام 6 : ارائه يافتهها و پيشنهادات‬ ‫گامهاي تحليلي ش��رح داده ش��ده فوق مبنايي خواهند بود براي فراهم آوردن پايه و اساس��ي براي‬ ‫بخش��ي تحليلي در گزارش پاياني در خصوص يافتههاي يكپارچه در س��ه س��طح س��ازماني براي تدوين‬ ‫نتايج و پيش��نهادات اصلي. اين موارد همچنين بايد در گزارش نهايي ارائه گردد. به گونهاي كه در فصل‬ ‫مقدماتي ش��رح داده ش��د، دامنه عملكرد اين راهنما ارزيابيهاي س��ازماني مرتبط با موارد ذيل را شامل‬ ‫ميگردد:‬ ‫■ يكپارچهس��ازي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در توسعه و برنامهريزي بخشي (به طور‬ ‫مثال، بخش كشاورزي)‬ ‫■ تقويت ظرفيتهاي س��ازماني و فني براي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطح ملي‬ ‫و يا در سطوح نامتمركز (چند خطر يا يك خطر مشخص)‬ ‫■ يكپارچهسازي جنبههاي كليدي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در برنامههاي بازسازي‬ ‫■ طراحي و ارتقا مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران مبتني بر اجتماعات محلي (‪)CBDRM‬‬ ‫و يا راهبردهاي گوناگون معيشتي‬ ‫■ عمليات��ي نمودن پاراداي��م تغيير از امداد اضطراري انفعالي به مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از‬ ‫بحران مبتكرانه.‬ ‫در ه��ر يك از اهداف فوق براي ارزيابي خاص بايد گ��روه مربوطه يك گزارش فني ارائه دهد كه‬ ‫شامل پيشنهادات ميگردد. به خودي خود آشكار است كه بر اساس يك دستورالعمل روشهاي طبيعي،‬ ‫تجزيه و تحليل و گزارش درباره همه يافتهها امكانپذير نيس��ت، زيرا آنها به مقدار زيادي به موقعيت و‬ ‫مفهوم خاص بستگي دارند.‬ ‫همچنين حوزههاي پيش��نهادي عملي بيشمار است و ممكن است شامل: پيشنهادات براي بخشها و‬ ‫بهبود سياستها، تدوين و قاعدهمند كردن پروژهها، و طراحي برنامههاي آموزشي و ارتقا ظرفيت شوند.‬ ‫با اين حال گامهاي تحليل عمومي پيشنهادي در اين راهنما به شكل چشمگيري پيشنويس گزارش‬ ‫فني و ش��كلگيري توصيههاي مهم را س��هولت ميبخش��ند. مخصوصاً تحليل ‪ SWOT‬مطرح شده در‬ ‫19‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫جدول 1 .6 ميتواند ابزار مفيدي براي شناخت موارد ذيل باشد:‬ ‫■ نقاط ضعفي كه بايد شناخته شوند تا ظرفيتهاي مورد نياز گسترش يابند و بايد در توصيهها به عنوان‬ ‫مشكالت كليدي برنامه پيگيري معرفي گردند. (چه كاري بايد انجام شود)‬ ‫■ نقاط قوتي كه براس��اس نمونه كارهاي پيش��نهاد ش��ده از طريق ارائه مثالهاي��ي از هماهنگي مؤثر،‬ ‫برنامهريزي و س��از و كارهاي برنامهريزي و اجرا و آموزههاي فراگرفته ش��ده كه نس��بت به آنها‬ ‫آگاهي يافتهايم (چگونگي انجام دادن)‬ ‫■ فرصتهاي��ي ك��ه بايد منعكس كننده پيش��نهادات به همراه توضيحي بر منابع در دس��ترس به منظور‬ ‫تمركز بر آنها باشد (مردم، دانش و فناوري)‬ ‫■ تهديداتي كه ميتواند يا در گزارش نهايي تعريف خطرها و آگاهسازي گروه بر اساس توصيهها ذكر‬ ‫شود يا اينكه تأثيراتي كه با پيشنهادات ارائه شده و يا به گونهاي كه به طور مؤثر تصميمات راهبردي‬ ‫گروهها را مورد اطالعرساني قرار دهند با توجه به قابليت انتخاب و ارائه پيشنهادات مربوطه.‬ ‫برخي از موضوعاتي كه بايد در طول تدوين پيشنويس پيشنهادات مدنظر باشد عبارتند از:‬ ‫■ بررسي عوامل محرك به مانند محدوديتهاي انجام تغييرات‬ ‫■ جستجو براي يافتن سهامداران، ذينفعان و شركا به منظور پيادهسازي و اجرا‬ ‫■ در نظر گرفتن وروديها و منابع موردنياز‬ ‫■ شناسايي افراد توانمندي كه بتوانند فرايندهاي پيگيري را رهبري نمايند.‬ ‫گروه در زمان نوش��تن گزارش بايد خوب اين را به خاطر بس��پارد كه مطالعات س��ازماني و ارزيابي‬ ‫ظرفيت از فرايندهاي حس��اس محسوب ميشوند، كه اغلب در خصوص ارزيابيهاي انجام شده شبهاتي‬ ‫ايجاد شده و مطرح ميشود. از اين گذشته، توسعه ظرفيت، نياز به هدايت دروني فرايند به سمت موفقيت‬ ‫دارد. تا زماني كه س��ازمانهاي دولتي كليدي به طور كامل نياز به ورود و درگير شدن در چنين فرايندي‬ ‫از تغييرات احس��اس ننمايند، پيش��نهادات به عمل واقع نخواهند ش��د و به تحقق نخواهند رسيد. گروه به‬ ‫همين منظور ميبايستي پيشنويس پيشنهادات خود را به ذينفعان و همكاران دولتي كليدي قبل از نهايي‬ ‫نم��ودن آنه��ا چه در كارگاه چند جانبه صن��وف و ذينفعان و يا با به جري��ان انداختن و توزيع گزارش‬ ‫پيشنويس به منظور دريافت بحثهايي در جلسات مشترك به طور كافي مورد بحث قرار دهند.‬ ‫29‬
    • ‫منابع‬ ‫منابع‬ Baas, S., Erdenebatar, B. & Swift J. 2001. Pastoral Risk Management for Disaster Prevention and Preparedness in Central Asia - with special reference to the case of Mongolia; In Proceedings of the International FAO Asia-Pacific Conference on Early Warning, Prevention, Preparedness and Management of Disasters in Food and Agriculture, held in Thailand, May 2001. APDC/01/6. CRED. 2007. The data source - EM-DAT, available at www.em-dat.net. DFID. 2007. DRR Inter-Agency Coordination Group, Characteristics of a DisasterResilient Community: A Guidance Note. London. FAO. 2003. Local institutions and livelihoods: Guidelines for Analysis by N. Messer and P. Townsley. Rome. FAO. 2004. The role of local institutions in reducing vulnerability to recurrent natural disasters and in sustainable livelihoods development. Consolidated report on case studies and workshop findings and recommendations. Rural Institutions and Participation Service (SDAR). Rome. FAO. 2005. Rapid guide for missions: Analysing local institutions and livelihoods, by A. Carloni. Rural Institutions and Participation Service (SDAR). Rome. Liu Y. & Baas S. 2001. Strengthening pastoral institutions in North-West China pastoral area to access improved extension services for risk management and poverty alleviation. (available at www.fao.org/sd/2001/IN0601_en.htm). Swift, J. & Baas, S. 2003. Managing Pastoral Risk in Mongolia - A Plan of Action. ProjectTCP/FAO/MON0066.FAO.Rome. (available at www.fao.org/docrep/009/ ah828e/ ah828e00.htm). Tearfund. 2005. Mainstreaming disaster risk reduction: a tool for development organisations by S. La Trobe and I. Davis. Teddington, Middlesex. UN/ISDR. 2004. Living with Risk: A global review of disaster reduction initiatives. 2004 Version, Volume 1. Geneva. UN/ISDR. 2004. Living with Risk: A global review of disaster reduction initiatives. 2004 Version, Volume II Annexes. Geneva. UN/ISDR. 2005. Hyogo Framework for Action 2005-2015: Building the Resilience of Nations and Communities to Disaster (available at www.unisdr.org/eng/hfa/hfa. htm). UN/ISDR. 2007. Words into Action: a guide for implementing the Hyogo Framework. Geneva. 93
    • ‫پیوست‬ ‫1‬ ‫ابزارها و روش های ارزيابی های‬ ‫سازمانی‬ ‫الف) ابزارها و روشهاي مربوط به شرح مختصر درباره اجتماعات محلي‬ ‫‪ ‬سابقه اجتماعات محلي (زمانبندي): دفعات صدمات و ساز و كارهاي انطباقپذيري و سازگاري‬ ‫‪ ‬زمينه آسيبپذيري: نسبت خانوارهاي تحت تأثير بحرانها و داليل آن‬ ‫‪ ‬ارزيابي احتمال خطرپذيري ناشي از بحران: فرايند مشاركتي تشخيص طبيعت، منظر و بزرگي تأثيرات‬ ‫منف��ي مخاطرات بر روي يك اجتماع محلي و خانوارهاي آن در يك دوره زماني مش��خص و‬ ‫خاص.‬ ‫■ زمانبندي: تاريخچه بحران و وقايع مهم اجتماعي كه در اجتماعات محلي رخ داده است.‬ ‫■ نقش�ه مخاط�رات و مناب�ع مرتب�ط: ب��ه اجتماعات محلي اج��ازه ميدهد تا به صورت نم��وداري افراد‬ ‫آسيبپذير اجتماعات محلي علي الخصوص جوانان، كهنساالن و افراد ناتوان [دچار معلوليت‬ ‫جس��مي و حركتي] كه تحت احتمال خطرپذيري خاصي از مخاطرات ميباش��ند، شناس��ايي‬ ‫نمايد.‬ ‫■ تقويم فصلي: تغييرات فصلي و مخاطرات مربوطه بيماريها، رويدادهاي اجتماعات محلي و س��اير‬ ‫مخاطرات مربوط به يك ماه خاص از سال.‬ ‫■ ردهبندي: تحليل مش��كالت به منظور شناخت اولويتهاي اجتماعات محلي يا مهمترين مشكالتي‬ ‫كه اجتماعات با آنها مواجه است.‬ ‫■ ب�رش عرض�ي: حركت ك��ردن در مناطق جغرافياي��ي متعلق به اجتماعات محلي ب��ه منظور حصول‬ ‫تصويري از آسيبپذيري اجتماعات مربوطه و منابعي كه در دسترس ميباشد و يا ممكن است‬ ‫براي مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در دسترس باشد.‬ ‫■ برش عرضي تاريخي: ارائه گرافيكي تاريخچه بحرانها و توس��عه آن در اجتماعات محلي (با در نظر‬ ‫گرفتن فراخوانها).‬ ‫■ ردهبن�دي ماتريس�ي: اب��زار ردهبن��دي مورد اس��تفاده براي تعيي��ن اولويت مخاط��رات و يا احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحرانها، نيازها يا چارهانديشيها.‬ ‫■ ترکيب خانوار: س��رمايه انساني، نيروي كار، مهاجرت، تحصيل، وضعيت وابستگي گروههاي متنوع‬ ‫اجتماعي- اقتصادي.‬ ‫59‬
    • ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫‪ ‬ردهبندي ثروت: ويژگيهاي واقعي ثروت و گروههاي ثروتمند در اجتماعات محلي‬ ‫■ مايملك و داراييهاي خانوارها مبتني بر گروههاي ثروت (دسترس��ي به خش��كي، منابع آبي و‬ ‫طبيعي، تملك احشام؛ داراييهاي فيزيكي و مادي)‬ ‫■ راهبردهاي نوعي خانوار و منابع دارايي براي هر گروه ثروت‬ ‫■ تخمين تقريبي سهم خانوارها در هر رده ثروت‬ ‫■ ث��روت كدام گروه از خانوارها در حال افزايش اس��ت؛ تغيير نكرده؛ در معرض فقر قرار گرفته‬ ‫است (داليل)‬ ‫‪ ‬نشستهاي سرگروههاي تحليلگر: گردهمايي با افراد اجتماعات محلي، گروههاي غيررهبر،گروه‬ ‫مردان و زنان به صورت جداگانه‬ ‫■ نقش�ه منابع محلي: انواع اصلي زمين، فعاليتهاي معيش��تي بر روي هر نوع زمين، زيرساختهايي‬ ‫فيزيك��ي (جادهها، حمل و نقل عمومي، مناطق تحت آبي��اري، نقاط آبخيز، مدارس، مراكز‬ ‫بهداشت، نزديكترين بازار، برق، بانكها، توسعه كشاورزي و . . .)‬ ‫■ تقوي�م فعالي�ت فصلي: محصوالت، دامها، جن��گل، كار و فعاليتهاي خارج از مزرعه، بازاريابي،‬ ‫فراوري غذا و فراوردههاي طبيعي، صنايع دس��تي (به طور مثال چرم، منسوجات يا فلزكاري)،‬ ‫كار و فعاليت در خانه بر حسب جنسيت، قبيله و سن‬ ‫■ زمينه آسيبپذيري: شوكها، استرسها، نسبت خانوارهايي كه از نظر غذا و درآمد در يك سال‬ ‫متوسط، بد و يا خوب، تأمين نيستند. (داليل مرتبط)‬ ‫■ تحليل مش�كل: مش��كالت معيشتي، علت آنها، س��از و كارهاي سازگاري و فرصتهاي معيشتي‬ ‫زنان و مردان‬ ‫■ بازخوري بر فعاليتهاي انجام شده پروژه و ارائه كنندگان خدمات منتخب‬ ‫ب) ابزارها و روشهاي تجزيه و تحليل روابط عمودي و افقي‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫نشستهاي بارشهاي فكري‬ ‫■ جلسات غيررسمي يك روزه بارش فكري در بين اعضاي گروه ارزيابي.‬ ‫نمودار ون‬ ‫■ نمودار ون و يا «طرح ذهني» نهادهاي محلي، اهميت نسبي آنها و ارتباط آنها با نهادهاي سطح‬ ‫باالتر.‬ ‫تمرين کارت رنگي‬ ‫■ رابطه و وابس��تگي بين نهادها را ميتوان با نوش��تن عوامل كليدي بر روي كارتها و چس��باندن‬ ‫كارت بر روي ديوار و ترس��يم خطوط بين كارتها براي نشان دادن خطوط تحت تأثير تعيين‬ ‫نمود.‬ ‫69‬
    • ‫■ ميت��وان از كارتهاي رنگي براي نمايش بخشهاي متفاوت و فعاليتهاي مربوط به مديريت‬ ‫كاهش خطرپذيري ناشي از بحران آنها استفاده كرد.‬ ‫‪‬‬ ‫تمرين گروهي‬ ‫‪‬‬ ‫طراحي محيط سازماني‬ ‫‪‬‬ ‫■ ش��ركتكنندگان و افراد ذينفع در ارزيابي را ميتوان به چند گروه تقسيم كرد و به هر گروه‬ ‫ناحيهاي تعيين شده و خاص را تخصيص داد تا رابطه مهم بين داخل و بين سازمان را مشخص‬ ‫كند.‬ ‫■ اين ش��كلي از تحليل ذينفعان ميباش��د كه تفس��يركننده روابط بين ايفاگران نقش در سطوح‬ ‫پاييني و روابط بين ايفاكنندگان نقش در بخشي خاص ميباشد.‬ ‫1‬ ‫ارزيابي سازماني- بخشي‬ ‫■ در يك ارزيابي س��ازماني- بخش��ي دادهها گردآوري و در تحليلي طاقتفرس��ا در س��طحي‬ ‫سياس��ي- سازماني، سطح اداري- سيستمي و س��طح فني- بخشي با توجهي ويژه به ديناميك‬ ‫سازماني و ارتباطات بين مؤسسات بخشي مورد تحليل و بررسي قرار ميگيرند.‬ ‫1- "ارزيابي س��ازماني- بخش��ي" اين عبارت توس��ط بانك جهاني به عنوان رويكردي عارضه يابانه و س��ازنده مورد توافق، توسعه و‬ ‫مستندسازي قرار گرفته است و به منظور طراحي و برنامهريزي اصالحات توسعه سازماني و يا تدابير ظرفيتسازي به مانند آنچه كه‬ ‫موردنياز برنامههاي بخش محور است، ميباشد.‬ ‫79‬
    • ‫پیوست‬ ‫2‬ ‫تعاريف اصطالحات و مفاهیم‬ ‫آس��يبپذيري و بحران به عنوان فرايندهاي اجتماعي و به عنوان هدف تداخل اجتماعي و كنترل‬ ‫ميتوان��د با ارج نهادن بر مفاهيم مش��ترك قابل قبول و بيان موضوع��ات مرتبط با كاهش خطرپذيري‬ ‫ناش��ي از بحران بهت��ر درك گردد. جدول ذيل به صورت خالصه تعاريف منتش��ره توس��ط دبيرخانه‬ ‫راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحرانهاي س��ازمان ملل متحد1 را جهت كاهش بحران‬ ‫نشان ميدهد.‬ ‫اينها تركيبي از تعاريف تثبيت و پيشنهاد شده كه توسط تعدادي از سازمانها و كارشناسان مشاور‬ ‫بينالمللي گردآوري ش��ده و توسط دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناشي از بحرانهاي‬ ‫سازمان ملل متحد (‪ )UN/ISDR‬به منظور بازنگري ديدگاهها و تعاريف و دستيابي به تفاهم بر روي‬ ‫واژگان مشترك براي موضوعات كاهش احتمال بحران تدوين شده است.‬ ‫تفاهم بر س��ر مكانيك حركت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحرانها نكتهاي كليدي در حصول‬ ‫اطمينان از مورد تأكيد قرار دادن احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحرانها در چارچوبهاي توس��عه ملي‬ ‫و راهبرده��اي مربوطه ب��ه مانند آنهايي كه در فرايندهاي ارزيابيهاي عمومي كش��وري2 (‪ )CCA‬و‬ ‫چارچوبهاي همياري توسعه سازمان ملل متحد3 (‪ )UNDAF‬توسعه يافتهاند. همچنين به طور خاص‬ ‫به توس��عه «چارچوبهاي كاهش احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران» كه در حال ترويج و پشتيباني‬ ‫توسط دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناشي از بحرانها (‪ )UN/ISDR‬و پروژه توسعه‬ ‫س��ازمان ملل متحد4(‪ )UNDP‬ميباشد به كار گرفته ميشود. بنابراين استفاده از اين فهرست واژگان‬ ‫1- دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناش��ي از بحرانهاي س��ازمان ملل متح��د(‪ :)UN/ISDR‬در پايان دهه 9991-0991،‬ ‫دهه بينالمللي براي كاهش اثرات ناش��ي از بحرانهاي طبيعي (‪ )IDNDR‬به كارگرفته ش��د، راهبرد بينالمللي براي كاهش اثرات ناشي‬ ‫از بحران (راهبردها) توس��ط مجمع عمومي سازمان ملل متحد تصويب ش��د تا فراهم آورنده چارچوبي جهاني براي كاهش خسارات‬ ‫انس��اني، اجتماعي، اقتصادي و محيطي از مخاطرات طبيعي گرفته تا بحرانهاي مرتبط فنآورانه و محيطي. اين اس��تراتژي قصد دارد تا‬ ‫جوامع را در برابر بحرانها انعطافپذير سازد، آنها را آگاه نمايد و اهميت اين موضوع را به آنها گوشزد كند، كه از اجزا مهم توسعه‬ ‫پايدار است. براي اعمال اين راهبرد و حصول اطمينان از تشريك مساعي و ايجاد سينرژي بين ذينفعان متفاوت كاهش اثرات بحران‬ ‫و مرتبط ساختن كاهش اثرات بحران با فعاليتهاي بشردوستانه، دبيرخانه رابط راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناشي از بحرانها‬ ‫(دبيرخانه)، در سال 0002 پايهگذاري شد تا هماهنگي راهبردهاي كاهش اثرات ناشي از بحران و راهبردهاي مربوطه را در نظام سازمان‬ ‫ملل متحد اجرا و ارتقا نموده و تسهيل در شبكههاي ملي را فراهم آورد.‬ ‫‪2- Common Country Assessment‬‬ ‫‪3- United Nations Development Assistance Framework‬‬ ‫4- رجوع ش��ود به: دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش خطرپذيري ناشي از بحرانهاي سازمان ملل متحد (‪ ،)UN/ISDR‬زندگي با احتمال‬ ‫خطرپذيري: مروري جهاني بر دغدغههاي كاهش خطرپذيري ناشي از بحران، چاپ 4002، جلد1. ژنو. "چارچوبي براي كاهش احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران" چارچوبي كلي و فعاليتهاي اصلي برنامههاي كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران، شامل عناصر الزم‬ ‫براي آماده كردن و تدوين راهبردهاي كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران (يا مديريت كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران).‬ ‫99‬
    • ‫(‪ )CCA/UNDAF‬به طور گس��تردهاي توافقهاي گروهي را در مورد راههاي تقويت و نقش متنوع و‬ ‫ابتكارات در دست اقدام براي كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران در سطح كشور منجر ميشود.‬ ‫تعاريف و اصطالحات مرتبط با بحران‬ ‫تركيب تمام نقاط قوت مرتبط با بحران و منابع موجود يك اجتماع محلي، جامعه و يا س��ازمان كه ميتواند از س��طح‬ ‫احتمال خطرپذيري كاسته و يا از تأثيرات يك بحران بكاهد.‬ ‫1‬ ‫مديريت احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از‬ ‫بحران‬ ‫بحران‬ ‫ظرفيت سازگاري‬ ‫ظرفيت سازي‬ ‫ظرفيت‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫عموم��ي در هنگام ارزيابيهاي عمومي كش��وري و چارچوبهاي همياري توس��عه س��ازمان ملل متحد‬ ‫ظرفيت ممكن است شامل و در برگيرنده مفاهيم فيزيكي، سازماني، اجتماعي و يا اقتصادي به مانند پرسنل با مهارت‬ ‫و يا صفتهاي تجمعي مانند، رهبري و مديريت گردد. ظرفيت همچنين ممكن اس��ت به عنوان توانايي و قابليت‬ ‫انجام فعاليت تعبير شود.‬ ‫تالشها و فعاليتهاي مورد هدف براي توسعه مهارتهاي انساني و يا زيرساختهاي اجتماعي در داخل يك اجتماع‬ ‫محلي و يا سازمان كه نيازمند كاهش سطح احتمال خطرپذيري ميباشد.‬ ‫در مفهومي گس��تردهتر ظرفيتس��ازي همچنين شامل توسعه منابع س��ازماني، مالي، سياسي و . . . مانند فناوري در‬ ‫سطوح و بخشهاي مختلف يك جامعه ميگردد.‬ ‫معنايي كه بر اس��اس آن مردم يا س��ازمان منابع در دس��ترس را و همچنين تواناييهايشان را براي مواجه با نتايج‬ ‫فعاليتهايي كه ممكن است به بحران منجر شود، قرار ميدهند.‬ ‫به طور عمومي، اين دربرگيرنده مديريت منابع، چه در ش��رايط معمول و عادي و چه در ش��رايط بحراني و يا شرايط‬ ‫سخت ميشود. تقويت ظرفيتهاي سازگاري به طور معمول پايداري را براي مقاومت در برابر تأثيرات مخاطرات‬ ‫طبيعي و انسانساز ميسازد.‬ ‫اختالل يا در هم ريختگي جدي در عملكرد يك جامعه يا اجتماع كه منجر به لطمات گسترده انساني، منابع اقتصاد‬ ‫و يا محيطزيس��ت كه توانايي جامعه يا اجتماع موردنظر را در س��ازگاري و تطابق با استفاده از منابع خودش را به‬ ‫خطر انداخته و از آن تخطي مينمايد، ميگردد.‬ ‫يك بحران، تابعي از فرايند احتمال خطرپذيري ميباشد. بحرانها منتج از تركيب خطرها، وضعيتهاي آسيبپذيري‬ ‫و ظرفيت ناكافي و يا فقدان و كمبود تدابير كاهش بالقوه نتايج منفي ناشي از احتمال خطرپذيري ميباشند.‬ ‫فراين��د نظاممند بكارگي��ري تصميمات اداري، مهارتهاي عملياتي و س��ازماني و ظرفيتهاي اجراي سياس��تها،‬ ‫راهبردها و ظرفيتهاي سازگاري جامعه و اجتماعات محلي به منظور كاهش تأثيرات مخاطرات طبيعي و محيطي‬ ‫و همچنين بحرانهاي تكنولوژيك.‬ ‫اين بيانگر كليه فعاليتها ش��امل تدابير سازهاي و غيرسازهاي براي جلوگيري(ممانعت) و يا به منظور محدود نمودن‬ ‫(پيشگيري و آمادگي) تأثيرات فزاينده مخاطرات ميباشد.‬ ‫1- تعاريف مورد نظر از فهرس��تي مفصلتر در دس��ترس موجود اقتباس و اس��تخراج گرديده اس��ت: دبيرخانه راهبرد بينالمللي كاهش‬ ‫خطرپذيري ناش��ي از بحرانهاي س��ازمان ملل متحد (‪ .2004 .)UN/ISDR‬زندگي با احتمال خطرپذيري: مروري جهاني بر دغدغههاي‬ ‫كاهش خطرپذيري ناشي از بحران، چاپ 4002، جلد2، پيوستها. ژنو.‬ ‫001‬
    • ‫تعاريف و اصطالحات مرتبط با بحران‬ ‫چارچوب ذهني عناصر در نظر گرفته ش��ده با امكان به حداقل رس��اندن آسيبپذيريها و احتمال خطرپذيري ناشي‬ ‫از بح��ران در ي��ك جامعه براي جلوگيري (ممانعت) و يا محدود نمودن (پيش��گيري و آمادگي) تأثيرات گس��ترده‬ ‫مخاطرات در چارچوب توسعه پايدار ميباشد. چارچوب كاهش احتمال خطرپذيري ناشي از بحران با فعاليتهايي‬ ‫با موضوعيت زير تركيب ميگردد:‬ ‫■ ارزيابي و آگاهيرساني احتمال خطرپذيري شامل تحليل مخاطرات و تحليل ظرفيت آسيبپذيري ميباشد؛‬ ‫■ توسعه دانش شامل: آموزش، تربيت، پژوهش و اطالعات ميباشد؛‬ ‫■ تعهدات و الزامات عمومي و چارچوبهاي س��ازماني، ش��امل: فعاليتهاي س��ازماني، سياستي، اداري و اجتماعي‬ ‫هشدار اوليه‬ ‫مديريت شرايط‬ ‫اضطراري‬ ‫مديريت احتمال خطرپذيري ناشي از بحران‬ ‫(كاهش خطرپذيري ناشي از بحران)‬ ‫1‬ ‫ميباشد؛‬ ‫■ بكارگيري تدابير مختلف شامل: مديريت محيطزيست، برنامهريزي شهري و كاربري اراضي، حفاظت از تسهيالت‬ ‫حساس، بكارگيري علوم و تكنولوژي، مشاركت و فعاليتهاي شبكهاي و ابزار مالي؛‬ ‫■ سيس��تمهاي هشدار اوليه ش��امل: پيشبيني، انتشار اطالعيههاي هشدار و هشدارها، تدابير آمادگي و ظرفيتهاي‬ ‫واكنش و عكسالعمل.‬ ‫س��ازماندهي و مديريت منابع و مس��ئوليتها براي مواجه با كليه جنبههاي شرايط اضطراري و بحرانها به خصوص‬ ‫آمادگي، مقابله و بازسازي.‬ ‫مديري��ت ش��رايط اضطراري در برگيرنده برنامهها، س��اختارها و تمهيداتي ايجاد ش��ده ب��راي درگيري و بكارگيري‬ ‫فعاليتهاي طبيعي دولت، مؤسسات داوطلبانه و خصوصي به شيوهاي جامع و هماهنگ براي مقابله در برابر كليه‬ ‫جوانبي كه ش��رايط اضطراري و بحرانها نيازمند آنها ميباش��د، اس��ت. اين واژه همچنين تحت عنوان مديريت‬ ‫بحران مورد اشاره قرار ميگيرد.‬ ‫تدارك اطالعات مؤثر در زمان مربوطه، از طريق مؤسسات و نهادهاي شناسايي شده كه اجازه ميدهد افراد منحصر‬ ‫ب��ه ف��ردي كه تحت تأثيرات مخاطرات قرار ميگيرند بتوانند تدابيري را براي احتراز از احتمال خطرپذيري و يا به‬ ‫حداقل رساندن و يا كاهش اين احتمال خطرپذيري و براي آمادگي جهت مقابلهاي مؤثر اتخاذ كنند.‬ ‫سيس��تمهاي هش��دار اوليه ش��امل زنجيرهاي از دغدغهها به خصوص فهم و تحليل مخاطرات، نظارت و پيشبيني‬ ‫رويدادهاي در ش��رف وقوع، تحليل و انتش��ار هش��دارهايي قابل فهم به مسئولين سياس��ي و مردم و انجام دادن‬ ‫فعاليتهاي مناسب و در زمان مقتضي در پاسخ به هشدارهاي اعالم شده.‬ ‫پيشگيري‬ ‫خطر‬ ‫رويداد، پديده و يا فعاليت انس��انی بالقوه مخرب فيزيكی كه ممكن اس��ت مس��بب و منجر به از دس��ت دادن جان و‬ ‫يا زخمی ش��دن، تخريب مايملك، بینظمی و اختالل در سيس��تمهای اجتماعی و اقتصادی، انحطاط و فروپاشی‬ ‫محيطی گردد.‬ ‫خطرات ميتوانند ش��امل ش��رايط نهفته و پنهاني كه ش��ايد تهديدات آينده را نش��ان ميدهند باشد و منشأ و منابع‬ ‫متفاوتي ميتواند داش��ته باش��د: طبيعي (زمينشناس��ي، هيدرواقليمي و بيولوژيكي) يا ش��امل فرايندهاي انساني‬ ‫(كاهش كيفيت محيطي و خطرهاي فناورانه يا تكنولوژيكي) باشد. خطرها ميتوانند تك يا منحصربفرد، پيدرپي‬ ‫و يا تركيبي از نظر منش��اء پيدايش و تأثيراتش��ان باشند. هر خطر بوسيله مكان، ش��دت، فراواني و احتمال وقوع‬ ‫شناخته و توصيف ميشود.‬ ‫تدابير سازهاي و غيرسازهاي بكار گرفته شده براي محدود نمودن تأثيرات گسترده مخاطرات طبيعي، كاهش كيفيت‬ ‫محيط و مخاطرات فناورانه.‬ ‫101‬
    • ‫احتمال خطرپذيري‬ ‫پايداري/ پايدار‬ ‫[مديريت احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تحليلي سيس��تمي]‬ ‫امداد/‬ ‫ممانعت‬ ‫آمادگي‬ ‫مقابله‬ ‫آسيب پذيري‬ ‫ارزيابي/ تحليلهاي احتمال‬ ‫خطرپذيري‬ ‫201‬ ‫تعاريف و اصطالحات مرتبط با بحران‬ ‫فعاليتها و تدابير اتخاذ شده زودتر از موعد مقرر به منظور حصول اطمينان از مقابله مؤثر در برابر تأثيرات مخاطرات،‬ ‫ش��امل انتشار و تأثيرگذاري هش��دارهاي اوليه و تخليه اضطراري مردم و مايملك آنها از نواحي و موقعيتهاي‬ ‫مورد تهديد.‬ ‫فعاليتهايي كه فراهم آورنده اجتناب و احتراز بيدرنگ از تأثيرات گسترده مخاطرات و به مفهوم به حداقل رساندن‬ ‫بحرانهاي مرتبط محيطي، فناورانه و بيولوژيكي.‬ ‫1‬ ‫بسته به قابليت انعطاف اجتماعي و فني و مالحظات هزينه فايده، سرمايهگذاري در تدابير پيشگيرانه در نواحي كه به‬ ‫طور متناوب تحت تأثير بحرانها ميباش��د معقول و به صرفه اس��ت. در چارچوب آگاهيرساني عمومي و آموزش‬ ‫مرتب��ط با كاهش احتمال خطرپذيري ناش��ي از بحران، تغيير رفتارها و مناس��بتها ب��راي ترويج يك «فرهنگ‬ ‫ممانعت»، ميباشد.‬ ‫تدارك كمك و يا مداخله در طول و يا بالفاصله پس از رخداد يك بحران به منظور پاس��خگويي به موارد حفاظت‬ ‫جاني و حداقل نيازهاي موردنياز آن دس��ته از مردمي كه تحت تأثير بحرانها ميباش��ند، است. همچنين ميتواند‬ ‫در دورهاي فوري، كوتاه مدت و يا تحت نظر صورت پذيرد.‬ ‫ظرفيت يك نظام يا سيستم، جامعه يا اجتماعات به طور بالقوه در مواجه با خطرها برای سازگاری از طريق مقاومت و‬ ‫ايستادگی و يا ايجاد تغييرات به منظور تداوم و نيل به سطحی قابل قبول از عملكرد و ساختار می باشد. اين نكته‬ ‫از طري��ق ميزان و درجهای كه نظام اجتماعي قادر به س��ازماندهی خود برای افزايش ظرفيت به منظور فراگيری‬ ‫از بحرانهای گذشته برای حفاظت بهتر در آينده و بهبود تدابير كاهش خطرپذيری می باشد، سنجيده و شناخته‬ ‫میشود.‬ ‫احتمال نتايج و پيامدهاي مخرب و يا خس��ارات محتمل (مرگ و مير، جراحات، اموال، معيش��ت، اختالل در فعاليت‬ ‫اقتصادي و يا محيط تخريب ش��ده) منتج از تعامل و همكنش خطرهاي طبيعي و يا با منش��ا انس��اني و ش��رايط‬ ‫آسيبپذير، ميباشد.‬ ‫به طور معمول احتمال خطرپذيري از طريق فرمول زير بيان ميگردد:‬ ‫احتمال خطرپذيري = مخاطرات × آس��يبپذيري. بعضي از قواعد همچنين شامل تصوري از تحت تأثير قرار گرفتن‬ ‫به مانند ارجاع به خصوص به جنبههاي فيزيكي آسيبپذيري ميباشد. فراسوي بيان احتمال آسيبهاي فيزيكي،‬ ‫جدي اس��ت كه تشخيص دهيم كه احتمال خطرپذيري ذاتي اس��ت و يا ميتواند در درون يك سيستم اجتماعي‬ ‫ايجاد ش��ده و يا موجود باش��د. مهم اس��ت كه چارچوبهاي اجتماعي را در مواردي كه احتمال خطرپذيري رخ‬ ‫ميده��د و در آنجاي��ي كه مردم به طور ضروري ديدگاههاي يكس��اني را از احتمال خطرپذيري و تأثيرات آن در‬ ‫ذهن نداشته باشند، در نظر بگيريم.‬ ‫ش��يوهاي براي مش��خص نمودن طبيعت و گس��تره احتمال خطرپذيري از طريق تحليل بالقوه مخاطرات و ارزيابي‬ ‫ش��رايط و وضعيتهاي موجود آس��يبپذيري كه ميتواند تهديدي فيزيكي را ايجاد نموده و يا به مردم، مايملك،‬ ‫معيشتها و محيطي كه آنها به آن وابسته ميباشند، آسيب برساند.‬ ‫فراين��د ايج��اد ارزيابي احتمال خطرپذيري مبتني بر مروري از رخ نمونه��اي فني مخاطرات مانند موقعيت آنها به‬ ‫ش��دت، فراواني و احتمال رخداد؛ و همچنين تحليل ابعاد فيزيكي، اجتماعي، اقتصادي و محيطي آس��يبپذيري و‬ ‫در معرض آن قرار گرفتن ميباشد، در حالي كه ميبايستي به تواناييهاي سازگاري مبتني بر سناريوهاي احتمال‬ ‫خطرپذيري ناشي از بحران اهميت داد.‬ ‫شرايط تعريف شده توسط عوامل و فرايندهاي كالبدي، اجتماعي، اقتصادي و محيطي كه حساسيت و شكنندگي يك‬ ‫جامعه را در برابر خطرها افزايش ميدهد، تعريف ميشود.‬ ‫براي عوامل مثبت كه باعث افزايش توانايي مردم در سازگاري با برخي مخاطرات ميگردد، تعريف ظرفيت را ديده‬ ‫و مالحظه نماييد.‬
    • ‫مجموعه مديريت منابع طبيعي و محيط زيست سازمان خواربار و كشاورزي ملل متحد‬ 1- Africover: Specifications for geometry and cartography, summary report of the workshop on Africover, 76 pages, 2000 (E) 2- Terrestrial Carbon Observation: The Ottawa assessment of requirements, status and next steps, by J.Cihlar, A.S. Denning and J. GOsz, 108 pages, 2002 (E) 3- Terrestrial Carbon Observation: The Rio de Janeiro recommendations for terrestrial and atmospheric measurements, by .Cihlar, A.S. Denning, 108 pages 2002 (E) 4- Organic agriculture: Environment and food security, by Nadia El-Hage Scialabba and Caroline Hattam, 258 pages, 2002 (E and S) 5- Terrestrial Carbon Observation: The Frascati report on in situ carbon data and information, by J.Cihlar, M.Heimann and R.Olson, 136 pages, 2002 (E) 6- The Clean Development Mechanism: Implications for energy and sustainable agriculture and rural development projects, 2003 (E)*: Out of print/not available 7- The application of a spatial regression model to the analysis and mapping of poverty, by Alessandra Petrucci, Nicola Salvati, Chiara Seghieri, 64 pages, 2003 (E) 8- Land Cover Classification System (LCCS) + CD-ROM, version 2, Geo-spatial Data and Information, by Antonio di Gregorio and Louisa J.M.Jansen, 208 pages, 2005 (E) 9- Coastal GTOS. Strategic design and phase 1 implementation plan, Global Environmental Change, by Christian, R.R "et al", 2005 (E) 10- Frost Protection: fundamentals, practice and economics- Volume I and II + CD, Assessment and Monitoring, by Richard L Snyder, J.Paulo de Melo-Abreu, Scott Matulich, 72 pages, 2005 (E) 11- Mapping biophysical factors that influence agricultural production and rural vulnerability, Geospatial Data and Information, by Harri Van Velthuizen "et al", ~90 pages 2006 (E) in printing 12- Rapid Agriculture Disaster Assessment Routine (RADAR) 2008 (E) in printing 13- Disaster risk management systems analysis: A guide book, 2008 (E) in printing 14- Community based adaptation in action, 2008 (E) in printing 2008 ‫قابل عرضه: در جوالي‬ ‫ چندزبانه‬Multi ‫نسخه كاغذي موجود نميباشد‬ ‫در دست تهيه‬ ‫ فرانسه‬F * ** ‫ اسپانيايي‬S ‫مقاالت فني سازمان خواربار و كشاورزي ملل متحد‬ ‫از طريق نمايندگان رسمي فروش سازمان خواربار و كشاورزي ملل متحد و يا‬ .‫به طور مستقيم از طريق آدرس زير در دسترس ميباشد‬ ‫گروه فروش و بازاريابي- سازمان خواربار و كشاورزي ملل متحد‬ Viale delle Terme di Caracalla 00153Rome - Italy 103 ‫ پرتغالي‬P ‫ عربي‬Ar ‫ چيني‬C ‫ انگليسي‬E