Your SlideShare is downloading. ×
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. en ...

796

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
796
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Opdracht onderwerpsverkenning Referentie artikel : BERGSMA D. enVAN DER WILDT G. Restauratievefunctietrainingbij cerebrale blindheid:hoognodig of overbodig? In:Neuropraxis.BohnStafleuvanLoghum ’s.l.’ jaargang13, nummer5, 2009, p.117- 123. Contextartikel: Mijnartikel komtuiteenNederlandstaligtijdschriftdie Neuropraxisheet. Hetisheteerste Nederlandstaligtijdschriftdatingaatop achtergrondenentoepassingen vanactuele neurowetenschappelijkeinformatie. Hettijdschriftbevatinformatie omtrentonderzoek, theorievorming,diagnostiekenbehandelmethodendie praktischenrelevantis. In dittijdschriftbekijktmenallesookvanuit(zeer) verschillende invalshoeken. Ookbevathettelkens eenaantal artikelendie wetenschappersgeschrevenhebben. AlslaatstebevatNeuropraxiseen aantal vaste rubriekenzoals:  ‘Uit de praktijk’;ditzijncasussendie doormensenzelf ingezondenzijn(behandelaarsen patiënten)  ‘Gelezen’;uitgebreide boekbesprekingen  ‘Signalement’;pasverschenenboeken, cursussen,enz.diewordenverzameldindeze rubriek Auteurartikel:  Douwe Bergsma: a. Dit iseenvande twee auteursvanmijnartikel.Erwordtinhetartikel zelf geen informatie gegevenoverdeze auteur. b. Er isnietzoveel te vindenoverdeze persoonop internet.Watikwel terugvindisdat hij eendokterisinUtrecht. Ookhetadres vanhet gebouw waarhij werktisterugte vinden. c. Er isgeenandere catalogi overdeze auteurte vinden.  GertjanVan derWildt a. Dit isde andere auteurvan mijnartikel.Ook overdeze auteurwordterinhetartikel zelf geeninformatie gegeven. b. Deze auteurishet hoofdvande afdeling HealthTechnologyAssessmentinhetUMC St Radboudte Nederland. c. Er isookover deze auteurgeenandere catalogi te vinden. Structuurartikel: a. - Behandelvarianten - Perimetrie - Oogbewegingen? - Graduele groei - Transfereffectennaarniet-getraindetaken
  • 2. - Herstel? - Conclusies - Hoognodigof overbodig - Literatuur b. Het artikel heefteenzeerduidelijke structuurdie logischisopgebouwd. Men legthetvolledige onderzoekuit.Opheteinde wordennogeensnetjesde conclusiesopgesomdomallesoverzichtelijkenduidelijkte maken. c. De voetnotenstaanopheteinde vanhetartikel.Ditvindikpersoonlijknietzo praktisch,wantde term die inde voetnootworduitgelegdgebruiktmendoorheende restvan de tekst.Dus zouje in principe eerstde voetnootmoetenlezenomzode tekstte snappen. Het vormelijkdoornemenvanhetartikel: - Verwijzingen:onderlijnd - Specialisten:rood - Essentiëlebegrippen,definitiesenmoeilijke woorden:geel - Instellingenof organisaties:groen Restauratieve functietraining bij cerebrale blindheid: hoognodig of overbodig? Douwe Bergsma en Gertjan van der Wildt* Neuropraxis jaargang 13,nummer 5 (2009) p. 117-123 Cerebrale blindheidverwijstnaarhetblindzijnindelenvanhetgezichtsveldalsgevolgvanniet- aangeborenhersenschade,waarvaneencva(herseninfarctof hersenbloeding) de voornaamste oorzaakvormt. Bijnade helftvande cortex isverbondenmethetvisuele systeemwaardooreen cva al snel toteenvisueeldefectleidt. Visuele-velddefecten kunnenenormbeperkendzijnendaarom wordter reedssindsde jaren80 gezochtnaar methodenomdeze beperkingentegente gaan. Eén van die methodenbetrefthet(zoveel mogelijk)herstellenvanhetgezichtsvelddefectzelf,ofwel VisueleVeldVergroting(vvv).Inditartikel beschrijvenwe de studiedie we de afgelopenjaren hebbenuitgevoerdinhetkadervanhet falsifiëren of verifiëren vandie methode. Inhoud  Behandelvarianten  Perimetrie  Oogbewegingen?  Graduele groei  Transfereffecten naar niet-getrainde taken  Herstel?  Conclusies  Hoognodig ofoverbodig  Literatuur
  • 3. Eencva komtinNederlandzo’n30.000 keerperjaar voor.Van alle cva’sleidtcirca30% toteen visueel defect(Zihl,2000a) waarvan 75% eenvisueel-velddefectvormt( Zihl,2000b ). In combinatie metde mortaliteitnaeencva (circa30%) en de prognose bij eenchronischcva(gemiddelde overlevingsduurvierjaar) betekentditdater opelkmomentmeerdan20.000 personenin Nederlandzijnmeteendergelijkdefect.De gezichtsvelddefectenwordenvastgesteldmetbehulpvan eenperimeter.Hiermee wordenlichtstimuli aangebodenwaarmeekanwordenbepaald waarde grensvan waarnemingligt(dynamischeperimetrie) of hoe ‘diep’eengezichtsvelddefectis(statische perimetrie).Vooronsonderzoekmakenwe veelal gebruikvandynamischeperimetrie omde omvang van absolute defectente bepalen(zie bijvoorbeeldfiguur3).Visuele-velddefectenkunnenenorm beperkendzijn:erkunnenproblemenoptredenmetbetrekkingtotmobiliteit,lezen,autorijden,tv- kijken,pc-gebruik,verkeersdeelname,objectenherkennenenvinden,sportenenrecreëren, persoonlijke administratiebeheren,etcetera.We houdenonsinUtrechtal enige tijdbezigmet onderzoekomnate gaan of het mogelijkishetgezichtsveldte herstellendoorvisueletraining.Dat ditmogelijkis,lijktte volgenuitdiverse studiesdie diteffectbeschrijven (o.a. Bergsma&Vander Wildt,2008; Muelleretal.,2007; Julkunen etal.,2003; Kastenetal.,2006; 2000; 1998; 1999; Poggel 2001; Sabel etal.2006; 2005; 2000; Werth & Moehrenschlager,1999; Vander Wildt& Bergsma, 1997; Zihl 1985; 1981; 1979). Er zijnechterookonderzoekersdie twijfelenaandeze vormvan behandeling(Roth2009; Horton 2005a; 2005b; Plant2005; Reinhard etal.2005; Ballietetal.1985). Ookblijktuitde artikelenvanBouwmeesteretal.(2007) en Pelak etal.(2007) dat de meeste studies eenmatige interne validiteitbezittenengeenmethodologische standaardhanteren.Hierdoor bestaater bepaaldgeen consensus overde vraagof vvvdoor trainingdaadwerkelijkmogelijkis. Behandelvarianten De meestbasale vraaginonze studie isdus:ishetmogelijkomgezichtsvelddefectenzoals hemianopsie (halfzijdigeblindheid) opstoornisniveaute behandelen?Hemianopsie betreftuitvalvan de linker- of rechterhelftvanhetgezichtsvelddooreenhersenbeschadiging,nietdooreen oogbeschadiging.Hierdoorisde halfzijdigeblindheidaanweziginzowel hetrechter- alshet linkeroog.Erbestaandrie behandelvarianten: compensatie (effectieverrondkijkenmethet overgebleven,gezonde gezichtsveld;opbeperkingniveau),restauratie (hetterugdringenvanhet defectzelf;opstoornisniveau) enadaptatie(hetaanmetenvanprismabrillen,opbeperkingniveau). Compensatie ishetmeest succesvol,prisma’swordenmaarzeldennaartevredenheidaangemeten. Overde restauratiemethode isechternogal watdiscussie gaande:isdie methode noueffectiefof niet?Zoalsgezegdbeschrijvenwe inditartikel de studie diewe de afgelopenjarenhebben uitgevoerdnaarhet falsifiëren danwel hetverifiëren vande restauratiemethode.Drie belangrijke uitkomstenvanditonderzoekzijn: 1. de diverse perimetriemethodendie voorhandenzijn,verschilleninde mate waarinzij relatieve velddefectenkunnendetecteren; 2. 30-40% van de patiëntenverbetertnatrainingsignificantopverscheidene,niet-getrainde maar gerelateerdetakenzoalskleur-en-vormperceptie,lezenenautorijdenineensimulator; 3. er zijnaanwijzingendatde visuele veldvergrotinggebaseerdisop eenresiduele restcapaciteit,ofwel gespaardgeblevenneuronen.
  • 4. Perimetrie Perimetrieuitkomstenmoetenvoorzichtiggeïnterpreteerdworden,wantverschillende perimetriemethoden kunnenonderlingafwijkeninde gemetengezichtsvelden.De ene methode kan relatieve defecten‘beoordelen’als absolute defecten,terwijl eenandere methode ze herkentals relatief defectmetweinig‘defect-diepte’,enweereenandere alsrelatief defectmeternstige ‘defectdiepte’.Hierdoorkanhetookgebeurendateenveldvergrotingnatrainingdoorde ene methode wel endoorde andere methode nietwordtonderkend.Doordeze verschillenzijn interessantediscussiesontstaanrondde vraagof de restauratietrainingwel of nietwerkzaamis.Het isgoedmogelijk,datineenrelatief velddefectnietallestimuli kunnenwordengedetecteerd.Het gaat hierimmersomeendeel vanhetgezichtsveld,datdoorhersenbeschadigingverminderd functioneert.Metandere woorden,alhoewelverschillende perimetriemethodenwaarschijnlijk dezelfdeuitslaglatenzienzodraze wordentoegepastbij gezonde personenmetonaangetaste gezichtsvelden,kunnenze verschillende uitslagenhebbenwanneerhetgezichtsveldbijvoorbeeld door eencvais aangedaan.Alseenteststimuluszeer saillantis(groot,veel licht,langestimulusduur en/of bewegend),danbestaatde kansdat die stimuluswordtgedetecteerdineenbepaaldgebied, terwijl opdiezelfde locatie een niet-saillante stimulus (klein,zwak,kortdurenden/of gestabiliseerd) nietwordtgedetecteerd.Datbetekentechternietdatéénvande twee ‘gelijk’heeftende andere niet. Oogbewegingen? Doordat verschilleninperimetrie-uitslagenvakerwerdengerapporteerd,ontstondde vraagof erbij de ‘effectieve’trainingenwellichtsprake isvan contaminerende oogbewegingendie verklaarden waaromer in sommige gevallenveldvergrotingwerdgevonden.Immers,alsmende ogennaaréén zijde beweegt,‘vergroot’menaandie zijde hetgezichtsveld.Eenaantal onderzoekershebbendit onderzocht. Kastenetal.(2006) rapporterendatergeen significantecorrelatie bestaattussende gemetenoogstandenende gevondenperimetriewaarden.Datbetekentdaternietnaar de gepresenteerde stimuli werdgekekentijdensde perimetrie. Rothetal.(2009) vindendatpatiënten na trainingminderstabielwordeninhuncentrale oogfixatie,die nodigisombetrouwbaar gezichtsveldente meten.Overigenssluitenbeide uitkomstenelkaarnietuit,maarze leggeneen verschillendenadruk.Inonseigenonderzoekhebbenwe de oogstandentijdens perimetrie opeen andere manierbehandeld.Inplaatsvande correlatie te berekenentussende oogstandenende stimuluslocatieshebbenwe ze gemetengedurende de gehele perimetriesessie.Achteraf werdendíe delenvande registratie geïsoleerdwaarinde stimuluswerdaangeboden.Vervolgenswerdbij elke stimulusaanbiedingbepaaldof de ogenwel ophetcentrale fixatiepuntgerichtwaren.Hierbij werd eenmarge van 2° naar beide zijdentoegestaan,aangezienwe hebbengeconstateerddatpatiënten metgezichtsvelddefectenhunfixatie binnendie marge wetente houden.Dathoudttevensin,dat uitbreidingentot2° nietalstrainingseffectwordenbeschouwd.Hetgezichtsveldwordtvervolgens gereconstrueerdopbasisvande perimetrieregistratiesdie tijdens adequate fixatiesplaatsvonden. Op deze wijze vindenwe nogsteedssignificante gezichtsvelduitbreidingbij ongeveerdriekwartvan de getrainde personen.Figuur1ageefteenvoorbeeldvaneenadequate fixatiemetbijbehorende perimetriemeting.Figuur1bdoethetzelfde vooreenfoutieve fixatie.
  • 5. Figuur1a (boven):adequate fixatie (links) enbijbehorende gezichtsveldmeting(rechts). 1b (onder):foutieve fixatie (links) enbijbehorende gezichtsveldmeting(rechts). Data zoalswe latenzieninfiguur1b wordendusnietgebruiktvoorde reconstructie vanhet gezichtsveld.Fixatiefoutenkunnenoptredendoor saccades(oogsprongen,eenoogbewegingnaar eennieuwfixatiepunt).Deze oogsprongenmakenwe bijvoorbeeldveelvuldigtijdenshetlezen,maar ookbij het bekijkenvan foto’sof scènes.Daarnaastkunnenerookfixatiefoutenoptredendooreen parafoveale fixatiedie zichzoukunnenontwikkelentijdensde training. Parafovealefixatie betekent dat hetretinale beeldvanhetfixatiepuntzichvlaknaasthetcentrumvan het gezichtsveld,de fovea bevindt,ofwel iemandrichtde bliknetnaasthetfixatiepunt.Omditte ondervangenwordtinde eerste sessiede positievande blinde vlekalsvastpuntopde retinageplot(gemeten) entijdensalle verdere perimetriesessieswordt getestof de blindevlekverschovenis(erwordteenkleine stimulus inde blinde vlekaangeboden)alsindicatorvoorverschovenfixatie.Eendergelijkeindicatie wordt gebruiktompatiëntenterplekke te kunnencorrigeren,wateenenkele keernodigis.Nu we overeen betrouwbare perimetriemethodebeschikkenwaarinoogbewegingenkunnenwordenuitgesloten, heefthetzinomverderna te gaan hoe de veldvergrotingtotstandkomteninhoeverre ersprake is van transfereffecten naarniet-getrainde maargerelateerde taken. Graduele groei In figuur2 wordtvan elke afzonderlijkestimulushet detectiedrempelverloop gedurendede training weergegeven.De stimuliwordenbij elke sessieopvaste locatiesaangeboden.Te zienishoe de detectiedrempelsvanverscheidene stimulidalentijdenstraining.Ookiszichtbaarhoe de stimulus eersteenaantal sessiesnietwordtgedetecteerd(weergegevenmeteenwaarde bovende 1000 apostilb 1 , de maximale luminantie vaneen Goldmann stimulus).Alsnaverloopvantijdde stimulus wordtgedetecteerd,gaatde drempel snel omlaag.Hetmoment(sessie) tijdenstrainingwaaropdat gebeurt,blijktafhankelijkte zijnvanhoe verde stimulusinhetoorspronkelijke defectligt.Hoe groter de afstandvan de stimuluslocatie tenopzichte vande oorspronkelijkevisuele veldgrens,hoe meer trainingsessiesernodigzijnomdie stimuluste detecteren.Hieruitvolgtdatde visuele veldgrens steedsverderde periferieinschuift,naarmate ermeerisgetraind.Ditiste zienwanneer(meerdere) periodieke gezichtsveldmetingenwordenuitgevoerdgedurende de training.Hieruitblijktdatde
  • 6. gezichtsveldgrenstijdensde traininggradueel verschuiftinde richtingvanhetdefect(zie figuur2). De mate waarinditgebeurtvarieertsterktussenpatiënten (Bergsma&VanderWildt,indruk).Zo is infiguur2 te zienhoe bij geringe excentriciteital geendetectie meeroptreedtbij subjectwd. Figuur2. Links:detectiedrempelsvanalle stimuli,gesorteerdopafstandvande oorspronkelijke gezichtsveldgrens.Stimulidie verderwegliggen,hebbenmeersessiesnodigomgedetecteerdte wordendanstimuli die dichterbij de verticale middenlijnliggen.Rechts:hetbijbehorende gezichtsveld.Weergegevenzijnde resultaten vantwee patiënten.De onderste figuurisvaniemand zondernoemenswaardigtrainingeffect.Detectiedrempel isweergegevenin apostilbs.
  • 7. Figuur3. Voorbeeldenvande graduele groeivanhetgezichtsveldnavisuele-detectietraining. Bij ongeveerdriekwartvande patiënteninonze studiewordtmetde perimetereengedeeltelijk herstel vanhetgezichtsveldgevonden.Bij herhaalde gezichtsveldmetingenblijktde grenstussenhet blinde enhetziende deel met2°-12°op te schuiveninde richtingvanhetdefect.Figuur3 geefteen aantal voorbeeldenvanhetgradueel opschuivenvande grensnavisuele-detectietraining. Weergegevenzijnde grenzen,gemetenvoorafgaandaande training(‘0’),tijdensde training(‘20’) en na de training(‘40’). Transfereffecten naar niet-getrainde taken Voorhetmaatschappelijkbelangvaneenvisueletraining,zoalshierbeschreven,ishetbelangrijkdat de gezichtsveldtoenameookbruikbaarisinhetdagelijksleven.Omditnate gaan,hebbenwe verschillendeexperimentenuitgevoerdwaarinde kwaliteitende bruikbaarheidvanhetdoortraining ‘herwonnen’deelvanhetgezichtsveldin adl-situatieswerdbestudeerd.
  • 8. Figuur4a (links) Gezichtsscherptealsfunctie van excentriciteit.4b(rechts) cff alsfunctie van excentriciteit. Om te beginnenhebbenwe gekekennaarcentrale enperifere gezichtsscherpteinde getrainde gebieden,alskwalificatie vande spatiële eigenschappen vanhetgetraindegebied,enhoe dezezich verhoudttotde gezichtsscherpte inhetgezonde, niet-aangedane gezichtsveld.Tevensvergelekenwe de waardenmetmetingenvancontrolepersonen.Gezichtsscherptewerdgemetenmet Landolt-C- ringen.De hierbij gevondenwaardenblekenvergelijkbaarmetde controlewaarden(zie figuur4a). Hetzelfde konwordengezegdvande maat Critical FlickerFusion(ccf:de hoogste frequentiewaarop je eenstimulusnogzietknipperen),eenmaatomde temporele eigenschappen vanhetveldte kwalificeren (zie figuur4b).Inde grafiekenistevensgoedte ziendaterwel sprake isvanasymmetrie bij de patiënten,metname bij cff.(Bergsma&VanderWildt,2008). Tentweede zijnwe nagegaanof kleur- envormwaarneminginde getrainde veldenverbetertna training.We hebbenhiervoorgetraindepersonengemeten(40sessiesvaneenuurtrainingmet alleenwitte,cirkelvormigestimuli)terwijl we voorennatrainingkleur- envormperceptie hebben gemeten.De responsiesvande patiëntenwerdentoegekendaanéénvanviermogelijke categorieën: 1. recognitie (herkennenvorménkleur); 2. pseudo-recognitie (herkennenvormóf kleur); 3. detectie (ietszien,maarnietkunnenzeggenwat); 4. geendetectie (nietszien). Het bleekdateengrootdeel vande patiënten significantverbeterde inkleur- envormperceptie doordatstimuli tijdensde trainingeenof twee categorieën‘opschuiven’.Erzijnzelfsgevallenwaarin er vóórde traininginbepaalde delenvanhetvisueleveldnietswerdgedetecteerdennade training alleswerdgezienenherkend. Tenderde hebbenwe onderzochtof minder basale,visueel gerelateerde cognitievefunctiesook verbeterennatraining.De eerste enmeestgebruiktemaatdaarvoorislezen.We lietenpersonen voor enna traininggestandaardiseerde tekstenlezen.Bij meerdande helftvande patiëntendie we hebbengetraind,vondenwe eensignificante toename inleessnelheid.We zagendatde grootte van de saccades toenam,waardoorhetaantal saccadesafnam, wat leidtotsnellerlezen.We zagen eveneensdathetaantal regressies(terugsprongeninde tekst) ookafnam.Terugsprongenworden somsgeassocieerd mettekstbegrip,watzouinhoudendatdeze personennaastsnellerlezenook betertekstbegripvertoonden.
  • 9. Eenvierde experimentbetrof hetaanbiedenvaneen filmvaneenverkeerssituatie,waarbij subjecten vanuiteenfixatiepuntmeteenoogbewegingmochtenreagerenophetbeeldvanbinnenkomende verkeersdeelnemers(auto’s,brommers,fietsers,voetgangers).Eenkleindeelbleeknatraining significantverbeterd opdeze taak(zie figuur5).Dat betekende datereerderoogbewegingenwerden gemaakt,omdateenverkeersdeelnemereerderwerdontdekt,omdatde veldomvangaande kant van hetdefectwastoegenomen. Figuur5. Voorbeeldvanmomentvandetectie voor(links) enna(rechts) training,gebaseerdopeen gemetenoogbewegingnaarhetbewegendevoorwerptoe (hiereenfietser). In eenvijfde experimenthebbenwe gekekenof de visuele-detectietrainingookleidde tot effectievere oogbewegingentijdenseenritineen autorijsimulator. Roth(2009) maakt meldingvan hetfeitdat flickertraining(eenvormvanrestauratieve functietraining)nietleidttotstabiele en significanteveranderingeninhetoogbeweginggedrag.We hebbeneengroeppatiëntenindividuele ‘autoritten’latenmakeninde rijsimulator.De ritwas20 km lang - binnenen buitende bebouwde kom- en gevuldmetgebeurtenissenzoalsoverstekende voetgangerseninhalende tegenliggers,en dergelijke.Tijdensde ritwerdenvideo-opnamengemaaktvanhoofdenogenvanhetsubject. Naderhandwerdengemaaktehoofd-enoogbewegingen doortwee beoordelaarsonafhankelijkvan elkaarbeoordeeld.De interbeoordelaarsbetrouwbaarheid (Cohen’sKappa-correlatie)kwamuitop .77 en.62 voor respectievelijklinks-enrechtszijdige oogbewegingen.Volgens Landis&Koch (1977) is eenintraclass-correlatie van.60 - .80 voldoende omde databetrouwbaarverderte analyseren (substantial agreement).Natrainingvolgde eennametinginde rijsimulator.De helftvande groep patiëntenbleeknatrainingsignificantmeerkijkbewegingente makeninde richtingvanhundefect, waardoorze meerzagenendusbeterkondenreagerenopgebeurtenissenomhenheen.Letwel: deze personenwerdendusgetraindmeteenfixatieopdracht.Erwerdze nietgeleerdomzoveel mogelijkomzichheente kijken.Buitende trainingsetting(de rijsimulator) kregenze de opdracht gewoonzogoedmogelijkde verkeersregelste volgenenmaar‘gewoonte gaanrijden’.Erwerdniets gezegdoverkijkbewegingenof andere mogelijke gedragsveranderingen.Deze resultatensprekende resultatenvan Roth(2009) dusenigszinstegen,aangezienheteroplijktdatde trainingwel degelijk kan leidentotordelijkkijkgedragbuitende trainingsetting. Herstel? Betekentditnudater inderdaadbeschadigdehersengedeeltenwordenhersteld?Groei of aanmaak van nieuwe hersencellenlijktonwaarschijnlijk.Eenandere mogelijkheidisdatvisuele functiesdoor andere hersengedeeltenwordenovergenomen.Echter,indatgeval zoumennietzo’nsnel herstel verwachteninde detectiedrempelcurven(zie figuur2).Hieruit zoudenwe moetenconcluderendat er tóch ietsinde hersenenverandertalsgevolgvande training,watvervolgens bewerkstelligtdater meergezichtsveldbruikbaarwordtvoorwaarneming.We zijnderhalve meteen fmri-experiment
  • 10. gestartom na te gaan of we veranderingeninde hersenenkunnenvindendie geassocieerdkunnen wordenmetde perimetrisch vastgestelde gezichtsveldvergroting. fmri-perimetrievindtplaatsmet gebruikvande Retinotopicmapping-techniek:We stimulerende centrale15°van hetgezichtsveld meteenalternerendschaakbordpatroon:eenronddraaiend wigvormige stimulusomde hoekte variëreneneen contraherende ringomde excentriciteitte variëren(zie figuur6).Opbasisvan de gevondenactiveringeninde visuele cortex kanhetcentrale 15°gezichtsveldworden gereconstrueerd inde hoopdatde voor- ennametingeenverschillatenzien. Figuur6. De gebruikte stimuli inhetfmri-experiment. In figuur7 latenwe hetfmri-gezichtsveldvanvoorde trainingzienende Goldmann-gezichtsvelden voor enna training.Zoalste zienis,blijktdatde fmri-gezichtsveldengroterzijndande Goldmann- gezichtsveldenvoortraining.Dit impliceertdatvoorafgaandaande traininghetvergrote gezichtsveld inde hersenenal aanwezigis,watmetde Goldmann na de trainingalstrainingeffectwordtgemeten. De trainingleertde patiëntengebruikte makenvaneenpotentiële,reedsinde hersenenaanwezige, capaciteitinde vorm vaneengrotergezichtsveld. Figuur7. fmri-reconstructievanhet visuele veldvóórtrainingende daadwerkelijke Goldmann- perimetrieresultatenvoorennatraining.Subjectenmettrainingeffect.
  • 11. Er zijnookpatiëntenbij wiede fmri-gezichtsveldennietgroterzijndande Goldmann-gezichtsvelden, zoalsinfiguur8 te zienis.In dat geval iserdus geenpotentiëlecapaciteitaanwezigenindie gevallen vindenwe ookgeentrainingseffectinde vormvan eentoename vanhet Goldmann-gezichtsveld. fmri-perimetrie zoudusgoedgebruiktkunnenwordenalsselectiecriteriumbij hettoelatentotde trainingen.Hiervoorishetwel noodzakelijkdatde fmri-reconstructiesmetstatistische methoden wordengeanalyseerd,inplaatsvanze visueel te beoordelen. Figuur8. fmri-reconstructievanhetvisuele veldvóórtrainingende daadwerkelijke Goldmann perimetrie resultatenvoorennatraining.Subjectenzondertrainingeffect. Conclusies  De vergrotingvanhetgezichtsvelddoorvisueletrainingwordtnietveroorzaaktdoor incorrecte fixatie(oogbewegingen).  fmri-perimetrie kaneengoedevoorspellerzijnvande te verwachtenveldvergroting,endus eengoedselectiecriterium.  De gangbare perimetriezegtnietsover corticale activiteit,maaralleenof ersprake isvan bewuste waarneming.  Het trainingeffectisdusnietgebaseerdophetlatenaangroeienvaneennieuw gezichtsveld, maar op hetlerengebruikmakenvaneenbestaandgrotergezichtsvelddatreedsinde hersenenaanwezigisalspotentiële capaciteit.  De doortrainingteruggewonnengebiedenlijkenvoor35-50% van de subjectenbruikbaarte zijnin adl.  De restauratievefunctietraininglijktde patiëntte lerende aandachtte vestigenophet visuele-velddefect,enwel zodanigdatbuitende trainingssettingbewustermetde aangedane zijde wordtomgegaaninde vormvanoog- enhoofdbewegingennaardie zijde. Hoognodig of overbodig De opmerkinglijktgerechtvaardigddatde predictiekrachtvande fmri-perimetrie grondigmoet wordenonderzocht,zodatde success rate vande training(hetpercentage personendatnatraining gezichtsvelduitbreidinglaatzien)gemaximaliseerdkanworden.Daarnaastishetnoodzakelijkomde functional outcome measures vastte stellenvandiegenendieveldvergrotingnatraininglaten zien. Tenslotte lijkthetzinvol omnate gaan of dezelfde (of eenbetere) predictiekrachtookmet
  • 12. multifocale vep-metingen kanwordenbereikt.Ditiseenandere methodevanobjectieve perimetrie, die echtervele malentoegankelijkerisdaneen fmri-scanner.De hierbesproken onderzoeksresultatengevenonsinziensaandatde trainingvoorsommigenhoognodigisenvoor enkelenoverbodig.Voorspellenwiebaatzal hebbenbij trainingkanervoorzorgendatalleen hoognodige trainingenwordenvoorgeschreven. * Drs. D.P.Bergsma,neuropsycholoog, UniversiteitUtrecht,HelmholtzInstituut,d.p.bergsma@uu.nl; dr. G.J. vander Wildt,klinischfysicus,UniversiteitUtrecht,HelmholtzInstituut, g.j.vanderwildt@uu.nl Noten 1. Apostilb (asb) is een eenheid voor luminantie.Een apostilb is gedefinieerd als de helderheid van een volledig perfect diffuus oppervlak,dat één lumen per vierkante meter reflecteertof emitteert.1 asb = 1/π cd/m2 Literatuur 1. Balliet,R., Blood,K.M. & Rita, P (1985). Visual field rehabilitation in the cortically blind? Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry,48,11,1113-1124. 2. Bergsma,D.P.& Wildt, G.J. van der (2008). Properties of the Regained Visual Field after Visual Detection Training of Cerebral Blindness Patients. Restorative Neurology and Neuroscience,26,365-375. 3. Bergsma,D.P.& Wildt, G.J. van der (in druk). Visual Training of Cerebral Blindness Patients gradually Enlarges the Visual Field. British Journal of Ophthalmology. 4. Bouwmeester,L., Heutink,J. & Lucas,C (2007). The effect of visual training for patients with visual field defects due to brain damage:a systematic review. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry,78, 555-564. 5. Horton, J.C. (2005 ). Vision restauration therapy: confounded by eye movements. British Journal of Ophthalmology, 89,7,792-794. 6. Horton, J.C. (2005). Disappointing results from Nova Vision’s visual restauration therapy. British Journal of Ophthalmology, 89,1,1-2. 7. Julkunen,L., Tenovuo, O., Jaaskelainen,S. et al. (2003).Rehabilitation ofchronic post-stroke visual field defect with computer-assisted training:a clinical and neurophysiological study. Restorative Neurology and Neuroscience,21,1-2,19-28. 8. Kasten,E., Wust, S., Behrens-Baumann,W. & Sabel, B.A. (1998). Computer-based training for the treatment of partial blindness. Nature Medicine, 4,9, 1083-1087. 9. Kasten,E., Poggel,D.A., Muller-Oehring,E. et al. (1999). Restauration ofvision II: residual functions and training-induced visual field enlargementin brain-damaged patients. Restorative Neurology and Neuroscience, 15,2-3,273-287. 10. Kasten E, Poggel,D.A. & Sabel, B.A. (2000).Computer-based training ofstimulus detection improves color and simple pattern recognition in the defective field of hemianopic subjects. Journal ofCognitive Neuroscience,12,6,1001-1012. 11. Kasten,E., Bunzenthal, U. & Sabel, B.A. (2006). Visual field recovery after vision restauration therapy (VRT) is independentofeye movements:an eye tracker study. Behavioural Brain Research, 175,1,18-26. 12. Kerkhoff, G. (1999). Restaurative and compensatorytherapy approaches in cerebral blindness - a review. Restorative Neurology and Neuroscience,15,2-3,255-271. 13. Landis,J.R. & Koch, G.G. (1977) ‘The measurementofobserver agreementfor categorical data’in Biometrics. Vol. 33, pp. 159-174. 14. Mueller, I., Mast, H. & Sabel,B.A. (2007). Recovery of visual field defects: a large clinical observational study using vision restauration therapy. Restorative Neurology and Neuroscience,25,563-572. 15. Pelak, V.S., Dubin,M. & Whitney, E. (2007).Homonymous Hemianopia:a critical analysis ofoptical devices, compensatorytraining,and NovaVision. CurrentTreatmentOptions in Neurology, 9, 41-47. 16. Plant, G.T. (2005).A work out for hemianopia. British Journal ofOphthalmology,89,1,2. 17. Poggel,D.A., Kasten,E., Muller-Oehring,E.M. et al. (2001).Unusual spontaneous and training induced visual field recovery in a patient with a gunshotlesion. Jornal ofNeurology,Neurosurgery and Psychiatry,70,2, 236- 239.
  • 13. 18. Reinhard,J., Schreiber,A., Schiefer, U. et al. (2005).Does visual restitution training change absolute homonymous visual field defects? A fundus controlled study. British Journal of Ophthalmology, 89,1,30-35. 19. Roth, T., Sokolov, A.N., Messias,A. et al. (2009).Comparing explorative saccade and flicker training in hemianopia. Neurology,72,324-331. 20. Sabel,B.A. & Kasten,E. (2000). Restauration ofvision by training of residual functions. CurrentOpinion in Ophthalmology,11,6,430-436. 21. Sabel,B.A., Kenkel,S. & Kasten,E. (2005). Vision restauration therapy. British Journal of Ophthalmology, 89,5, 522-524. 22. Sabel,B.A. (2006). Vision restauration therapyand raising red flags too early. British Journal of Ophthalmology, 90,5,659-660. 23. Werth, R. & Moehrenschlager,M. (1999). The developmentofvisual functions in cerebrally blind children during a systematic visual field training. Restorative Neurology and Neuroscience, 15,2-3,229-241. 24. Wildt, G.J. van der & Bergsma,D.P. (1997). Visual field enlargementby neuropsychological training ofa hemianopsia patient. Documenta Ophthalmologica, 93,4,277-292. 25. Zihl, J. (2000). Rehabilitation ofVisual Disorders After Brain Injury. Hove: Psychology Press. 26. Zihl, J. (2000).Zerebrale Sehstörungen. Aktuelle Neurologie,27,13-21. 27. Zihl, J. & Cramon D.von (1979).Restitution of visual function in patients with cerebral blindness. Journal of Neurology,Neurosurgery and Psychiatry, 42,4, 312-322. 28. Zihl J. (1981). Recovery of visual functions in patients with cerebral blindness.Effectof specific practice with saccadic localization. Experimental Brain Research,44,2,159-169. 29. Zihl J. & Cramon D.von (1985). Visual field recovery from scotoma in patients with postgeniculate damage. A review of 55 cases. Brain,108,Pt 2, 335-365. © 2009, Bohn Stafleu van Loghum,Houten Lijsten  Organisaties: - VeBeS de VerenigingvanBlindenenSlechtziendenLichte enLiefde - Luisterpunt luisterpuntBibliotheek - SintRafaël  Centrumvoorsociale revalidatie enberoepsherscholing - Huis45  Aangepaste woonvormenendagcentrum - Zichtop Cultuur eensocio-culturele beweging - Netwerk- enOntwikkelingsprojectLichtenLiefde  omdatsamenwerken een werkwoordisenstilstaanachteruitgaan - UniversiteitUtrecht - HelmholtzInstituut - UMC St Radboud  Specialisten: - ProffesorJosef Zihl Neuropsycholoog - Douwe Bergsma Neuropsycholoog - GertjanVan derWildt  Klinischfysicus - Mueller - Julkunen - Kasten psycholoog - Poggel - Sabel - Dr. GeraldR Werth  pediatrie - Dr. M Moehrenschlager pediatrie - Dr. Wolff-Michael Roth  kritischpsycholoog - Horton - Plant
  • 14. - Reinhard  praktischpsycholoog - Daniel PBalliet experimentelepsychologie - Jan-WillemBouwmeester psycholoog - Pelak - E.R. Landis  psycholoog - G.G. Koch  Psycholoog  Definitiesenmoeilijke woorden  Moeilijkewoorden - Absoluut=volstrekt,helemaal - Adequaat= geschiktvoorhetbeoogde doel - Adl = Algemene DagelijkseLevensverrichtingen(ADL) - Basaal = aan de basisliggend - Bewerkstelligen=tot standbrengen - Cerebraal = verstandelijk - Consensus=eenstemmigheid,overeenstemmingvanmening - Contaminerend=bevlekkend - Contraherend=samentrekkend - Correlatie =wederzijdse relatie,onderlinge afhankelijkheid - Cortex = hersenschors - Corticaal = metbetrekkingtotde cortex - Cva = herseninfarctof hersenbloeding - Detectie =ietszien,maarnietkunnenzeggenwat - Excentriciteit=buitenissigheid/buitensporig/vreemdheid - Falsifiëren=aantonendateentheorie of uitspraakonjuistis - Fovea= het centrumvanhet gezichtsveld - Geassocieerd=inverbandgebrachtmet… - Geendetectie =nietszien - Geplot= gemeten - Gerelateerd=inverbandgebrachtmet… - Hemianopsie=halfzijdige blindheid - Impliceren=metzichmeebrengen - Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid=de mate waarinde waarnemingenvantwee of meeronafhankelijke beoordelaarsinovereenstemmingzijn. - Kwalificeren=benoemen/beschrijvenals,geschiktmaken - Luminantie =De hoeveelheidlicht,die dooreenoppervlakwordtuitgestraaldof weerkaatst. - Multifocaal = meerdere sterktes - Niet-saillant=klein,zwak,kortdurenden/of gestabiliseerd - Periferie=buitenkant - Perimeter=toestel voorhetbepalenvande omvangvanhetgezichtsveld, instrumentvoorhetbepalenvanhetgezichtsveld - Perimetrie=gezichtsveld-onderzoek - Predictiekracht=de mate waarinietsal dan nietvoorspelbaaris - Prismabril =bril, metnasaal geplaatste prismaglazen,terbehandelingvan evenwichtsstoornissen
  • 15. - Pseudo-recognitie =herkennenvanvormóf kleur - Recognitie =herkennenvorménkleur - Reconstrueren=herbouwen,hetvroegere geheel ineenzetten - Regressies=terugsprongeninde tekst - Relatief =betrekkelijk - Restauratief =herstellend - Retina= netvlies - Saccades= oogsprongen,eenoogbewegingnaareennieuw fixatiepunt - Saillant=groot, veel licht,lange stimulusduur en/of bewegend - Significant=nietaantoeval toe te schrijvenendusbetekenisvol - Spatiële eigenschappen=eigenschappendieleidentoteenvooruitgang - Succesrate = hetpercentage personendat natraininggezichtsvelduitbreidinglaat zien - Temporele eigenschappen=optijdsduurberustende eigenschappen/tijdelijke eigenschappen - Transfereffecten=effectenalsgevolgvaneenverandering - Verifiëren=onderzoekenof ietsecht/juistis - Visuelevelddefecten=defecteninhetgezichtsveld - Wigvormig= inde vorm van eenwig(driehoekig)  Definities - Adaptatie =het aanmetenvanprismabrillen;opbeperkingniveau - Apostilb=Apostilb(asb) iseeneenheidvoorluminantie.Eenapostilbisgedefinieerd alsde helderheidvaneenvolledigperfectdiffuusoppervlak,datéénlumenper vierkante meterreflecteertof emitteert.1asb = 1/π cd/m² - Cerebrale blindheid=hetblindzijnindelenvanhetgezichtsveldalsgevolgvanniet- aangeborenhersenschade,waarvaneen cvade voornaamste oorzaakvormt. - Cohen’skappa= Cohen'skappaof kortwegkappaiseenassociatiemaat,dievooral wordttoegepastomde overeenstemmingte metentussentwee beoordelaarsvan eensituatie of tussende uitkomstenvantwee methoden.We gebruikende Griekse letterκ (kappa) voorde populatiewaarde ende Latijnseletter kvoor de steekproefschattingvan κ. - Compensatie =effectieverrondkijkenmethetovergebleven,gezonde gezichtsveld; op beperkingniveau - Critical FlickerFusion(ccf) =de hoogste frequentie waaropje eenstimulusnogziet knipperen - Dynamische perimetrie=bepalenwaarde grensvande waarnemingligt. - Fmri = FunctioneleMRIof functioneleMagnetische Resonantie Imaging (fMRI) is een type van gespecialiseerde MRI-scan. Hetmeetde hemodynamische respons (veranderinginde bloedstroom) inverbandmet neurale activiteitinde hersenen of hetruggenmergvande mensof andere dieren. - Functional outcome measures =maatregelenvoorhetfunctioneel resultaat - Intraclass-correlatie =methode omde correlatie tussentwee variabelente bepalen - Parafoveale fixatie =hetretinale beeldvanhetfixatiebeeldbevindzichvlaknaastde fovea,ofwel iemandrichtde bliknetnaasthetfixatiepunt. - Residuele restcapaciteit=gespaardgeblevenneuronen
  • 16. - Restauratie =het terugdringenvanhetdefectzelf;opstoornisniveau - Retinotopicmapping-techniek=iseenstandaardprocedure die wordtgebruiktom de grenzenvan de vroege visuele gebiedenin de occipitalecortex (visuele systeem inhet achterhoofd) te definiëren. - Statische perimetrie =bepalenhoe ‘diep’eengezichtsvelddefectis. - Substantial agreement=belangrijke overeenkomst - VEP-metingen =metingvande signalendie lopenvanhetoognaar hetziencentrum inde hersenen.VisuallyEvokedPotentials(VEP). Bronvermeldingafbeeldingpowerpoint:  http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/15/FMRI.jpg

×