Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
ติวสมุนไพรแห้ง
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

ติวสมุนไพรแห้ง

  • 9,060 views
Published

 

Published in Health & Medicine
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
  • thank you
    Are you sure you want to
    Your message goes here
  • ขอบคุณค่ะ
    Are you sure you want to
    Your message goes here
  • Thank you very much
    Are you sure you want to
    Your message goes here
No Downloads

Views

Total Views
9,060
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
405
Comments
3
Likes
12

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. ติว สอบภาคปฏิบ ัต ิ ณ.สวนสิร ีร ุก ชาติ มหาวิท ยาลัย มหิด ล ศาลายา
  • 2. โกฐก้า น พร้:า วข้อๆ ลัก ษณะ เป็น คล้ายหางหนู รส : เย็น สรรพคุณ : แก้หอบ สะอึก• อยูในพิกดโกฐทัง 7 และ 9 ่ ั ้• สรรพคุณเสมอ ชิงช้าชาลี สรรพคุณ• ( แก๊ก : หอบทางมะพร้าวไป ทิงตอนเย็นแล้วผูกชิงช้า ้ นอน) รส เสมอ
  • 3. โกฐจุฬ าลัม พา ลัก ษณ ะ : ใบป่นๆ สี นำ้าตาลปนเทา ต้นสี นำ้าตาล มักมาทั้งต้น ใช้ท ั้ง ต้น รส : ขมกลิ่นหอม ( สาวจุฬาฯ ผิวขาวกลิ่น กายหอม ) สรรพคุณ : แก้ไข้ เจรียง• สรรพคุณเสมอ หญ้า
  • 4. ลัก ษณ ะ : เป็นโกฐหัว บัว  ก้อนๆ เหมือนก้อนขี้ หมู  รส : มันสุขุมหอม ( กินเม็ดบัว มัน...หอม )  สรรพคุณ : แก้ลมในกอง ริดสีดวง • อยูในพิกัดโกฐทัง 5, 7 ่ ้ และ 9 • สรรพคุณเสมอ หัว
  • 5. โกฐสอ ลัก ษณะ : รูปร่างคล้าย สากกระเบือ รส : สุขุมกลิ่นหอม สรรพคุณ : แก้หืด แก้ ไอ บำารุงหัวใจให้ ชุมชื่น ่ สุข ุม โกฐสอ 3 ส/ศ สากกระ เบือ ศอ = คอ แก้ หือ แก้ไ อ
  • 6. โกฐเชีย ง ลัก ษณะ : เป็นเส้น นิ่มๆ และมีความ เหนียว รส : หวานสุขุม ( กุน เชีย ง ทอด หวาน กิน มากแล้ว ไอ ) สรรพคุณ : แก้ สะอึก แก้ไอ แก้ลมเสียดแทง 2 ราวข้าง
  • 7. โกฐเขมา ลัก ษณะ : ก้อน เล็กๆ คล้าย ก้อนขี้หมา สีออก เหลืองๆ รส : สุขุมหอม สรรพคุณ : แก้ โรคในปาก ( เขมา = เม๊าท์ / mouth )
  • 8. โกฐกระดูก ลัก ษณะ : ผิวแข็ง มีรู พรุนคล้ายกระดูก ผิว นอกเป็นร่องให้ดมดู กลิ่นฉุนมาก รส : ร้อนกลิ่นหอม สรรพคุณ : แก้ลมวิง เวียน หน้ามืด ตาลาย( แก๊ก : เผากระดูก จะเป็น ลม หน้า มืด ต้อ งใช้ไ ฟร้อ น เผาแล้ว มีก ลิ่น หอม )
  • 9. โกฐชฎามัง สี  ลัก ษณะ : เม็ดเล็กๆ งอๆ เหมือนตัวหนอน ผิวเป็นกำามะหยี่  รส : สุขุมหอม  สรรพคุณ : ขับเลือด เน่าร้าย ( ดูล ะครนางร้า ย ใส่ช ฎา ขับ รสคัน เดีย วกับ เขมา ) ( ชฎา – นึก ถึง ผู้ห ญิง – ขับ เลือ ดเน่า ร้า ย ) • อยู่ในพิกดเนาวโกฐ ั
  • 10. โกฐพุง ปลา  ลัก ษณะ : เป็นกระ เปาะเหมือนพุงปลา  รส : ฝาด ( ลูก ) ( แก๊ก : ฝาก ลูกไว้ใน พุงปลา )  สรรพคุณ : แก้ ท้องร่วง แก้ อาเจียน • จัดเป็นพืชประเภท เถา-เครือ
  • 11. เป็น ท่อ นแข็ง มีเ ส้น เป็น ร่อ ง ตามแนวยาว เป็น ระเบีย บ โกฐกัก กรา  ลัก ษณะ : ผิวเป็น ร่องๆตามยาว มีเส้น กั้น ( กัก )เป็นระยะ  รส : ฝาดน้อยเผ็ดมีเ ส้น กัก ร้อนซ่าเป็น ระยะ  สรรพคุณ : แก้ ริดสีดวงทวาร แก้ คลื่นเหียนอาเจียน ( กักกรา = กรักขฬะ-จนน่า อาเจียอนแข็ง หักยาก เป็นท่ น )
  • 12. โกฐนำ้า เต้าแบบหั่น มาเป็นชิ้น ๆแล้ว  ลัก ษณะ : เปลือกสี เข้มขรุขระหน้าตัดวง เนือข้างในเป็นสีเหลือง ้ เนือแน่นๆ ไม่พรุน ้  รส : ฝาดหอม  ใช้ร าก ( ปอกเปลือก ออกนำาไปนึงแล้วตากแห้ง ่ )  สรรพคุณ : แก้ ริดสีดวงทวาร
  • 13. โกฐกะกลิ้ง ( แสลงใจ, ลูก กระจี้,)  ลัก ษณะ : เหมือน กระดุม  รส : ขมเมา ( ขี้เมา เมาจนกลิ้ง )  สรรพคุณ : แก้ลม อัมพาต บำารุงประสาท บำารุง หัวใจ ( แสลงใจ แต่บำารุง หัวใจ ) • อยูในพิกัดโกศพิเศษ ่
  • 14. เทีย นเยาวพานี ( ผัก ชีก ะเหรี่ย ง )  ลัก ษณะ : เม็ดเล็กๆ คล้าย ลูกผักชีล้อม แต่เล็กกว่า ไม่มีแตกครึ่งซีก  รส : หวานกลิ่นหอม  สรรพคุณ : แก้ คลื่นเหียน อาเจียน ( แก๊ก : น้องนีเป็นน้องเล็ก เป็นคนกะเหรี่ยง หน้าหวาน แต่พอหอม แล้วจะอวก )
  • 15. เทีย นตาตั๊ก แตน ( ผัก ชีล าว  ) ลัก ษณะ : รีๆเหมือน ดวงตา มีหาง เล็กกว่าเทียน ตากบ  รส : ขมเผ็ดร้อนเล็ก น้อย ผัก ชีล าว ( แก๊ก : คนลาวชอบกินตั๊กแตน ทอด ทอดนานไปหน่อยเลย ขม ก่อนกินโรยพริกไทย เผ็ด จะ กินให้อร่อยต้องกินตอนยัง ร้อ น
  • 16. เทีย นตากบ  ลัก ษณะ : คล้าย เทียนตาตั๊กแตน แต่มี ขนาดใหญ่กว่า มี ลักษณะเหมือนรูป ดวงตา  รส : เผ็ดร้อนขม หอม  สรรพคุณ : แก้ กระเพาะอาหารพิการ
  • 17. เทีย นข้า ว เปลือ ก ลัก ษณะ : รูปร่างคล้าย ข้าวเปลือก อ้วนกว่าเทียน ขาว เปลือกมีเส้นลาย มี หางสั้นกว่าเทียนแกลบ รส : หวานเผ็ดหอม( แก๊ก: กินข้าวหอมมะลิตอน เย็น ) สรรพคุณ : ขับผายลม แกท้องอืดท้องเฟ้อ ( แก๊ก : กินข้าวบำารุงกำาลัง
  • 18. เทีย นขาว ( ยีห ร่า ) ่ ลัก ษณะ : คล้าย เทียนข้าวเปลือก แต่ ขนาดเล็กและผอมกว่า รส : เผ็ดร้อนขม ( เราขาว ผัวเราก็ขาว ) สรรพคุณ : บำารุง กำาลัง ( เหมือนเทียนข้าว เปลือก )ขับผายลม แก้เส้น ศูนย์กลางท้องพิการ( เทีย นขาว – ให้น ึก ถึง เส้น ขาวกลางถนนเวลาขับ รถ )
  • 19. เทีย นแดง ลัก ษณะ : เม็ดเล็กๆ สีแดง รส : เผ็ดร้อนขมเล็ก น้อย( เราแดง ผัว เราขาวเล็ก น้อ ย แต่เ ป็น คน (นำ้า )ดี ) สรรพคุณ : ขับ เสมหะ แก้ลม แก้นำ้าดี
  • 20. เทีย นดำา  ลัก ษณะ : เม็ดเล็กๆ สีดำาด้านๆ  รส : เผ็ดขม (แก๊ก : เราดำา ผัวขาวซีด ต้องบำารุงโลหิต )  สรรพคุณ : บำารุง โลหิต( เทีย นดำา , หยัก ใย่ไ ฟ ของ แก้อาเจียนดำา บำา รุง โลหิต ) • อยูในพิกัดเทียนทัง5, 7 ่ ้ และ 9
  • 21. เทีย นเกล็ด หอย  ลัก ษณะ : เม็ดบางๆ ขาวๆ มีรอยบุ๋มตรงกลาง เม็ด  รส : เผ็ดร้อนขม หอม  สรรพคุณ : แก้ลม วิงเวียน แก้หน้ามืด ตามัว
  • 22. เทีย นแกลบ ลัก ษณ ะ : เม็ดใหญ่ กว่าเทียวขาว เปลือก บางกว่าไม่มีลายเส้น มีหางยาว รส : เผ็ดร้อนเล็ก น้อย( แก๊ก :ผัว เราตัว เล็ก นะจะ กิน แกลบอยู่แ ล้ว ยัง ชอบ ขึ้น เบื้อ งสูง ) สรรพคุณ : แก้
  • 23. เทีย นลวด  ลัก ษณะ : คล้ายลวด ตากผ้า ตัดมาเป็น ท่อนๆ สีดำา  รส : ร้อนขมหอม ( ใช้ราก )  สรรพคุณ : แก้ กำาเดา แก้เพ้อคลั่ง• อยูในพิกัด ่ นอนสะดุ้งสะทกเทียนพิเศษ สะท้าน
  • 24. กระดัง งา ไทย ลัก ษณะ : ดอกไม้ แห้ง กลีบเป็น เกลียว ริ้วๆ รส : สุขุมกลิ่นหอม สรรพคุณ : 3 บำา / บำารุงหัวใจ บำารุงโลหิต บำารุงธาตุ
  • 25. พิก ุล ลัก ษณะ : ดอกไม้ เล็กๆ ปลายเหมือน แปรง รส : ฝาดกลิ่นหอม สรรพคุณ : บำารุง โลหิต• อยูในพิกัดเกสรทั้ง5, 7 ่ และ 9• อยูในยาหอม ่
  • 26. สารภี ลัก ษณะ : ดอกไม้ เล็กๆ คล้าย ค๊อปเตอร์ โดเรมอน รส : หอมเย็น สรรพคุณ : บำารุง หัวใจ• อยูในพิกดเกสรทัง5, ่ ั ้
  • 27. มะลิ ( เป็น ไม้เ ถา ยืน ต้น )  ลัก ษณะ : ยังคงรูป ของดอก มะลิอยู่ ชัดเจน  รส : หอมเย็น  สรรพคุณ : แก้ร้อน ในกระหายนำ้า ทำาให้ จิตใจแช่มชื่น ( แก๊ก : ดื่มนำ้าเย็นลอยดอก มะลิแก้ร้อนในกระหาย นำ้า ทำาให้ชื่นใจ ) • จัดอยู่ในประเภท เถา –
  • 28. บุน นาค  ลัก ษณะ : ดอกไม้ แห้งที่ใหญ่ที่สด กลีบ ุ ดอกหนาแข็ง มีเจดีย์ แหลมตรงกลาง  รส : หอมเย็น  สรรพคุณ : บำารุง โลหิต ( ตระกุล บุน นาค ชอบกิน ยาบำา รุง โลหิต )มีเ จดีย แ หลม ์ พิก ุลตรงกลาง • อยูในพิกัดเกสรทัง 5, 7 ่ ้
  • 29. ดอกลำา เจีย ก  ลัก ษณะ : เกสรเล็กๆ จำานวนมาก สีเหลือง เป็นฝอยๆ ฟูๆ เหมือน ปลาดุกฟู  ดอก : รสหอมเย็น บำารุงหัวใจ  รากอากาศ : รสจืด หวานเล็กน้อย ขับปัสสาวะ
  • 30. ลำา ดวน ลัก ษณะ : ก้านดอก ยาว มีกลีบดอก 3 กลีบ เหมือนขนมกลีบ ลำาดวน รส : หอมเย็น สรรพคุณ : บำารุง หัวใจ• อยูในพิกัดเกสรทั้ง 9 ่
  • 31. คำา ไทย ( คำา แสด, คำา เงาะ )  ลัก ษณะ : เป็นดอกไม้ที่ ไม่บาน ก้านดอกเป็นช่อ  รส : หวาน ( นึกถึงนำ้าคำา- หวาน )  สรรพคุณ : บำารุงโลหิต แก้โลหิตจาง • เรียกอีกชื่อหนึงว่า ดอกชาติ ่ • อยู่ในยาบำารุงโลหิต 10 ส่วนดอกไม่ ผลมีข น • ทำาสีผสมอาหารได้ สีแสดบาน คล้า ยเงาะ
  • 32. เกสรบัว  ลัก ษณะ : เกสรเส้น หลวง เล็กๆ ยาวๆ สีเหลือง ยิ่ง ใหม่สียิ่งเหลือง  รส : ฝาดหอม ( เกสร )  สรรพคุณ : บำารุง ครรภ์รักษา แก้ไข้ รากสาดหรือไข้ท้อง เสีย • อยู่ในพิกัดตรีเกสรเพศ, เกสรมาศ  เหง้า : รสหวานมันเล็ก• อยูในยา ่ น้อย แก้ร้อนในกระหาย
  • 33. เกสรดอกคำา ฝอย ( ดอกคำา )  ลัก ษณะ : เกสรสี แดงๆ ส้มๆ  รส : หวาน ( เกสร )  สรรพคุณ : บำารุง โลหิต • ดอก รสหอมร้อน บำารุง หัวใจ • ใช้ทำาสีผสมอาหารได้สี
  • 34. กานพลู ลัก ษณะ : เหมือน ไมโครโฟน รส : ร้อน ( ดอก ) สรรพคุณ : แก้ปวด ท้อง จุกเสียด แก้ปวด ฟัน แก้รำามะนาด• พิกดตรีพษจักร, พิกัดตรี ั ิ คันธวาต• สรรพคุณเสมอ ลูกจันทน์• สสม. ช่วยป้องกันไม่ให้
  • 35. ดอกงิ้ว ลัก ษณะ : ดอกไม้แห้ง เหมือนที่ใส่ใน ขนมจีนนำ้าเงี้ยว สรรพคุณ : ตำาผสมนำ้าทา ระงับปวด
  • 36. กระเจี๊ย บ ลัก ษณะ : เหมือนใน ภาพ ใบ : รสเปรี้ยว กัดเสลด เมล็ด ใน : รสจืด บำารุง ธาตุ ผล : รสจืดเมาเล็กน้อย ขับเหงื่อ ใช้ท ั้ง 5 : แก้พยาธิตัวจี๊ด• ในสสม. ใช้กลีบเลี้ยงและ กลีบรองดอก ใช้รักษาอาการ ขัดเบา โดยนำาไปตากแห้ง และ
  • 37. สมอทะเลแฉกคล้า ย  ลัก ษณะ : หัวเป็นตรารถเบนซ์ แฉกเหมือนตรารถ เบนซ์  รส : ร้อน ( แก๊ก : ขับรถเบนซ์ไปทะเล มันร้อน ลมก็แรง กินอาหารทะเลแล้ว ท้องเสีย อีก )  สรรพคุณ : ถ่าย อุจจาระ ถ่ายลม
  • 38. สมอพิเ ภก  ลัก ษณะ : ส่วนหัวมี จุก ผิวเป็นกำามะหยี่  รส : เปรี้ยวฝาดหวาน ( ผลแก่ ) ( แก๊ก : พิเภกยักษ์แก่ ตา ไม่ดีเลยใช้ให้ ไปเฝ้าวัด )  สรรพคุณ : แก้โรคหัว มี ตาจุก แก้เสมหะจุกคอ แก้ริดสีดวง • พิกดตรีผลา ,ตรีสมอ ั
  • 39. สมอไทย  ลัก ษณะ : ลูกสีดำา เหี่ยวๆ ( สมอไทย ไข่ เหี่ยว )ผิว ลูก จะ  รส : ฝาดติดเปรี้ยวเหี่ย วมาก ( พี่ไทย ไฝติดปาก )  สรรพคุณ : ระบา ยอ่อนๆ คุมธาตุ • อยูในพิกัดตรีผลา , ่
  • 40. สมอเทศ  ลัก ษณะ : ลูกสี นำ้าตาล ผิวลูกตึงกว่า สมอไทย ( แก๊ก : สมอไทยไข่เ หี่ย ว สมอเทศไข่ต ึง )  รส : เปรี้ยวและฝาด จัด ( ปากเลียไฝจัด )  สรรพคุณ : ระบา ยอ่อนๆ
  • 41. สมอดีง ู  ลัก ษณะ : ลูกยาวรี หัวแหลมท้ายแหลม สีดำา ผิวเป็นร่อง  รส : ขมฝาด ( งูขดข้างฝาหมดแรง เพราะถ่ายมาก )  สรรพคุณ : ถ่าย ระบายอุจจาระแรง กว่าสมอชนิดอื่น
  • 42. ลูก กระดอม  ลัก ษณะ : ลูกสีนำ้า ตาลรีๆ ยาวๆ ผิวเปลือก เหี่ยวๆ  รส : ขม  สรรพคุณ : บำารุง นำ้าดี • อยูในยาจันทลีลา ่ ( 3 ทหารขม = บอระเพ็ด
  • 43. ลูก จัน ทน์เ ทศ กะเทาะ เปลือ กแล้ว  ลัก ษณะ : ถ้ายังไม่ กะเทาะเปลือก ลูกกลมรีสดำา ถ้ากะเทาะ ี เปลือกแล้ว เนื้อในลูกจะมีลายยัง ไม่ก ะเทาะเปลือ กออก  รส : หอมฝาดหวาน สุขุม  สรรพคุณ : บำารุง โลหิต
  • 44. รกจัน ทน์( ดอกจัน ทน์ ) ลัก ษณะ : รกหุ้มเมล็ด สีแดง รส : เผ็ดร้อน ( ในยา 9 รส ) หอมฝาดร้อน ( พืชวัตถุ ) สรรพคุณ : บำารุง โลหิต ( สีแดง ) บำารุงเนื้อหนังให้
  • 45. มะขามป้อ ม  ลัก ษณะ : ลูกกลมๆ เหี่ยวๆ ผิวมีลายจุด ลูก ที่แตกจะมีเขี้ยว งอๆมีเ ขี้ย วงอๆ  รส : เปรี้ยวฝาดขม ( ผลแก่ ) (ป้อม ไปเฝ้าขวด ) ฝาดขม ( ผล อ่อน )  สรรพคุณ : แก้เสมหะ ( ผลแก่ ) บำารุงเนื้อหนังให้สมบูรณ์
  • 46. ลูก เบญกานี  ลัก ษณะ : ลูกสีมีหนา นำ้าตาลอ่อนม มีหนามเหมือนลูก ระเบิด  รส : ฝาด  สรรพคุณ : แก้ท้อง ร่วง สมานแผล • อยูในยามันทธาตุ 3 ่
  • 47. ลูก สำา รอง ลัก ษณะ : ลูกสี นำ้าตาลเข้ม ผิวเหี่ยวๆ ใช้เ นือ ในลูก ้ รส : เปรี้ยว สรรพคุณ : แก้ กระหายนำ้า
  • 48. เมล็ด สลอด ลัก ษณะ : เหมือน ในภาพ รส : เมาเบื่อ สรรพคุณ : ถ่าย อย่างแรง• สรรพคุณเสมอ พาดไฉน• ก่อนใช้ต้องนำาไป ฆ่า ฤทธิ์ ก่อน โดยนำาไป ห่อรวมกับข้าวเปลือก
  • 49. ลูก ลักระวาน ว ก ษณะ : คล้ายหั กระเทียม แต่เล็กกว่า สี ครีม รส : เผ็ดร้อนเล็กน้อย ( ลูก ) สรรพคุณ : ขับเสมหะ โลหิต และลม ( แก๊ก : ผัวเราวานลูกให้ ขับ 3 อย่าง ) เผ็ด ร้อ น ลูก
  • 50. ลูก เล็บ มือ นาง ( ไม้เ ถายืน ต้น )  ลัก ษณะ : เหมือนลูก มะเฟือง แต่ขนาดเล็ก กว่า  รส : เบื่อเอียน  สรรพคุณ : ขับพยาธิ ไส้เดือน • เป็นพืชประเภท เถา – เครือ
  • 51. กระเบา  ลัก ษณะ : ลูกกลมๆ คล้ายหินตามนำ้าตก เขย่าจะได้ยินเสียง เมล็ดข้างใน  รส : เมาเบื่อ  สรรพคุณ : นำ้ามัน จากเมล็ด แก้โรค ผิวหนัง
  • 52. มะคำา ดีค วาย  ลัก ษณะ : ลูกสีดำา ผิว เป็นมัน  รส : ขม  สรรพคุณ : บำารุง นำ้าดี แก้กาฬ ภายใน • สุมเป็นถ่าน อยูในยามหา ่ นิลแท่งทอง • ต้มเอาฟองสุมศีรษะเด็กแก้
  • 53. ลูก ผัก ชีล า ลัก ษณะ : เม็ด กลมๆ ( ล้อมรี-ลากลม ) รส : ฝาดร้อนหอม ( ฝากรักหา ก่อนลา ลม ) สรรพคุณ : ขับลม ในลำาไส้ บำารุงธาตุ ( ลา )• พิกดตรีสัตกุลา, ทศ ั
  • 54. ลูก ผัก ชีล ้อ ม  ลัก ษณะ : เม็ดรีๆ คล้ายเทียนเยาวพานี แต่ใหญ่กว่าเล็กน้อยบางเม็ด แตกครึ่ง ซีก บางเม็ดมีแตกครึ่งซีก ( ล้อมรี-ลากลม )  รส : หอมร้อนเล็ก น้อย ( ล้อม-จักร หากรักเล็ก น้อย ) ( ตรีพ ิษ จัก ร )
  • 55. ราชดัด ลัก ษณะ : เมล็ดรี เปลือกย่นคล้ายเม็ด มะละกอ แต่เล็กกว่า รส : ขม สรรพคุณ : บำารุง นำ้าดี• อยูในพิกัดตรีทราวสา ่ ุ• อยูในยาหอมเนาวโกฐ ่ 4 ส่วน
  • 56. เมล็ด ชุม เห็ด ไทย  ลัก ษณะ : เม็ดเล็ก สี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน  รส : ขมหอมเล็กน้อย  สรรพคุณ : ทำาให้ นอนหลับ ( ก่อนใช้ต้องนำาเมล็ดไปคั่ว ให้เกรียม ) • ราก ชุมเห็ดไทย เป็นนำ้า กระสายยาแก้นอนไม่ หลับ
  • 57. ลูก ซัด  ลัก ษณะ : เป็นเม็ด สีเหลี่ยมสีเหลือง ่ เหมือนยาอมโบตัน มีขีดตรงกลาง  รส : ฝาด  สรรพคุณ : แก้ ท้องร่วง ( แก๊ก : ซัดโบตันให้ ร่วง )
  • 58. แมงลัก  ลัก ษณะ : เม็ดเล็ก เหมือนหยดนำ้า  รส : หอมร้อน  สรรพคุณ : ระบาย อุจจาระ • สสม. ใช้เมล็ดแมงลัก 1.2 ชช. ล้างนำ้าให้สะอาด แช่ นำ้าอุ่น 250 ซีซี จนพองตัว เต็มที่ รับประทานก่อนนอน • ข้อควรระวัง ถ้าเมล็ด
  • 59. งา  ลัก ษณะ : เม็ด ใหญ่กว่าเทียนดำา แต่สีอ่อนกว่านิด หน่อย มักมีเม็ดสี นำ้าตาลปน  รส : มัน  สรรพคุณ : บำารุง ไขมัน บำารุง
  • 60. ลูก สะค้า น  ลัก ษณะ : คล้ายเม็ด พริกไทย แต่ใหญ่ กว่า มีก้านยาวที่หัว  รส : เผ็ดร้อน ( แน่น ในทรวงอกเพราะผัว รัก เตะลูก ค้า น )  สรรพคุณ : แก้ลมแน่น ในทรวงอกมีก ้า นยาวที่ห ัว • อยูในพิกัดวาตะผล ่ ( ลูกสะค้าน-รากพริก
  • 61. พริก ไทย ลัก ษณะ : เมล็ดค่อน ข้างกลมเปลือกขรุขระ นิดหน่อย สีออกนำ้าตาล ดำา ดมดูมีกลิ่นฉุน รส : ร้อนเผ็ด ( กิน พริก กลับ เผ็ด ร้อ น ) ( พริก - พฤกษ์ ) สรรพคุณ : แก้ลม อัมพฤกษ์แก้ท้องอืด เฟ้อ บำารุงธาตุ
  • 62. เมล็ด ข่อ ย  ลัก ษณะ : เม็ดกลม ขาวๆ คล้ายพริกไทย แต่บบแล้วแตก ( ถ้า ี พริกไทยบีบไม่แตก )บีบ เม็ดแตกง่า ย  รส : มันร้อนน้อย  สรรพคุณ : บำารุง ธาตุ เจริญอาหาร เป็นยา อายุวัฒนะ
  • 63. พริก หอม  ลัก ษณะ : คล้าย ไดโว่  รส : เผ็ดร้อน  สรรพคุณ : ขับ ลมในลำาไส้
  • 64. ลูก ช้า พลู ลัก ษณะ : ลูกดำาๆ เป็นช่อๆ คล้ายองุ่น เล็ก รส : เผ็ดร้อนเล็ก น้อย สรรพคุณ : แก้ เสมหะในลำาคอ• อยูในพิกัดตรีเสมหะผล ่
  • 65. ลูก พิล ัง กาสา  ลัก ษณะ : คล้าย มังคุดลูกเล็กๆ ก้นลูกมีตุ่มแหลมๆ  รส : ฝาดสุขุม  สรรพคุณ : แก้ท้อง เสีย ( แก๊ก : พิลังกาเสีย ) ที่ก ้น ลูก มีต ุ่ม แหลม
  • 66. คัด เค้า  ลัก ษณะ : ลูกสีดำา เล็กๆ ที่ก้นลูกเป็นวง กลมๆที่ก ้น ลูก เป็นวงกลมๆ  รส : ฝาดอมเปรี้ยว  สรรพคุณ : ขับฟอก โลหิตระดูสตรีที่เน่าร้าย • เป็นพืชจำาพวก เถา-เครือ
  • 67. เร่ว ใหญ่ ลัก ษณะ : คล้ายลูก น้อยหน่า หรือมันสมอง ขนาดใหญ่กว่าเร่วน้อย รส : ขมเผ็ด ( ผล ) สรรพคุณ : แก้ ริดสีดวงทั้ง 9• อยูในพิกดตรีคันธวาต ่ ั และพิกัดทศกุลาผล• จุลพิกัดต่างกันทีขนาด ่
  • 68. เร่ว น้อ ย ลัก ษณะ : คล้ายลูก น้อยหน่า หรือมัน สมอง ขนาดเล็กกว่า รส : ขมเผ็ด ( ผล ) สรรพคุณ : แก้หืด ไอ แก้ริดสีดวง• อยูในพิกัดทศกุลาผล ่• จุลพิกัดต่างกันทีขนาด ่
  • 69. เมล็ด  ลัก ษณะ : คล้ายเมล็ดลำา โพง พริกแต่ใหญ่กว่า เปลือก ลูกมีหนามเหมือนทุเรียน  ใบ : รสเมา พอกฝี ทำาให้ยุบ  ดอกแห้ง : รสเมาเบื่อ แก้ริดสีดวงจมูก  นำ้า มัน จากเมล็ด รส เมาเบือ บำารุงประสาท ่  เมล็ด : รสเมาเบือ รับ ่ ประทานแต่น้อยเพียง 2-3
  • 70. เมล็ด สะแก  ลัก ษณะ : เมล็ดในมี ปีกยื่นออกมา 4 พู คล้ายถั่วพู  รส : เมาเบื่อ  สรรพคุณ : ขับ พยาธิเส้นด้าย ขับพยาธิ ไส้เดือน
  • 71. ลูก ยอ  ลัก ษณะ : เปลือกสี ดำา เนือในเต็มไป ้ ด้วยเม็ด  รส : ร้อนปร่า  สรรพคุณ : แก้ อาเจียน • อยูในพิกดตรีผลสมุฎ ่ ั ฐาน • ลูกยอหมกไฟต้มเอานำ้า เป็นนำ้ากระสายยา แก้ อาเจียน
  • 72. เนื้อ ในฝัก คูณ ลัก ษณะ : หั่นมาเป็น แว่นหนาๆ รส : หวานเอียน สรรพคุณ : ระบาย ท้อง• สสม. ใช้เนือในฝักแก่ ้ ก้อนเท่าหัวแม่มอื ( ประมาณ 4 กรัม ) ต้มกับ นำ้าเกลือเล็กน้อย ดื่มก่อน นอนหรือตอนเช้าก่อน
  • 73. มะแว้ง เครือ  ลัก ษณะ : ลูกก้าน ยาวและมีลาย เถามีหนาม  รส : ขม ( ผล ) ขื่นเปรี้ยวเล็ก น้อย ( ราก )ลูกก้า น  สรรพคุณ : แก้ไอ ขับยาว เสมหะ (ผล ) แก้ไอ แก้นำ้าลายเหนียว ( ราก )
  • 74. ลูก สะบ้า  ลัก ษณะ : กลมๆ แบนๆ สีดำา  รส : เมาเบือ ( เมล็ด ่ ใน )  สรรพคุณ : แก้โรคผิวหนัง ผืนคัน ่ • อยูในยามหานิล ( สุม ่
  • 75. สีเ สีย ดเทศ (สีเ สีย ดแขก )  ลัก ษณะ : เป็นท่อนสี อิฐ ท่อนลักษณะคล้าย ข้าวหลาม  รส : ฝาดจัด  สรรพคุณ : แก้ท้อง ร่วง แก้บิดมูก เลือด
  • 76. สีเ สีย ดไทย  ลัก ษณะ : เป็นก้อนดำา ด้านๆเหมือนนำ้าตาลปึก บางชินด้านหน้ามีเศษ ้ ใบไม้ติด  รส : ฝาดจัด  สรรพคุณ : แก้ท้อง ร่วง แก้บดมูกเลือด ิ • จุลพิกัดต่างกันที่ถนเกิด ิ่ ( ไทย-แขก )
  • 77. ข้า วเย็น ใต้ ลัก ษณะ : ก้อนสี ขาว คล้ายฝรั่งเฉาะ ด้วยปลายมีด รส : กร่อยหวานมัน เล็กน้อย( แก๊ก : เที่ยวสาวเหนือสาวใต้ แล้วเป็นกามโรค เลยกร่อ ย ตอนเที่ยวก็ห วานมัน ดี หรอก สาวใต้ชื่อเล็ก สาว เหนือชื่อน้อ ย ) สรรพคุณ : แก้
  • 78. ข้า วเย็น เหนือ ลัก ษณะ : ลักษณะ เป็นก้อนเฉาะจากหัว เหง้า มีสีเหลือง รส : กร่อยหวานมัน เล็กน้อย( แก๊ก : เที่ยวสาวเหนือสาวใต้ แล้วเป็นกามโรค เลย กร่อ ย ตอนเที่ยวก็ห วาน มัน ดีหรอก สาวใต้ชื่อเล็ก สาวเหนือชื่อน้อ ย ) สรรพคุณ : แก้
  • 79. หัว แห้ว หมู ( พืช ประเภทหญ้า )  ลัก ษณะ : คล้ายหัว เผือก แต่เล็กกว่า มาก  รส : ซ่าติดจะร้อน เผ็ด ( ไอ้แห้วชอบทำาซ่าติดจะ ใจร้อนด้วย )  สรรพคุณ : บำารุง ธาตุ ( หมู ) บำารุงครรภ์
  • 80. กกลัง กา ( กกขนาก ) ลัก ษณะ : หัวเหง้าสี ดำาๆ มีขนเล็กน้อย บางชิ้นจะเห็นเป็นข้อๆ เนื้อข้างในสีนำ้าตาล รส : ขมเอียน สรรพคุณ : บำารุง ธาตุ ( กา ) เจริญอาหาร• พิกดเบญจผลธาตุ ั
  • 81. หัว เต่า เกีย ด ลัก ษณะ : เอามือรูปดู หน้าตัดจะเป็นเสี้ยน เล็กๆ สีนำ้าตาลอมส้ม รส : เย็นหอมฉุน ( ใน พืชวัตถุ ) เผ็ดร้อน ( ในยา 9 รส ) สรรพคุณ : แก้ตเสี้ย นเล็ก เนื้อ สี นำ้า ตาล มีเ ส้น ับ ตลอดหน้า ตัด ปอด พิการ เปลือ กนอก สีน ำ้า ตาลแดงไหม• พิกัดเบญจผลธาตุ
  • 82. รากกล้ว ย  ลัก ษณะบหน้าตัดมี ตี : เสี้ยนแต่น้อยหว่าหัวเต่า เกียด บีบแล้วนุมมือ ฉีก ่ จะเห็นเส้นใย  ราก : รสฝาดเย็น แก้ ไข้ท้องเสีย  ใบ : ฝาดเมา แก้ ริดสีดวงจมูก • อยู่ในพิกด ตรีอมฤต ( กอก- ั กล้ว ย-ดอม ) • อยู่ในยาเหลืองปิดสมุทร 1ฉีก จะเห็น ส่วนเส้น ใย
  • 83. เหง้า ขิง แห้เป็นชิ้นแห้งๆ ลัก ษณะ : ง เหี่ยวๆ รส : หวานเผ็ดร้อน ( นึก ถึง เวลากิน นำ้า ขิง ) สรรพคุณ : เจริญอากาศ ธาตุ ขับลม แก้จุกเสียด• อยู่ในพิกัดตรีกฏุก, เบญจกุล, พิกดตรีสตกุลา ( ขิงสด ) ั ั• ในมหาพิกัดทัวไป ระคนใน ่ กอง วาโย• ฤาษีที่บริโภคชื่อ มหิทธิธรรม• ใน สสม.- แก้ล มจุก เสีย ด แก้ คลื่น เหีย นอาเจีย น ใช้เ หง้า แก่ สดเท่า หัว แม่ม ือ ทุบ ให้แ ตก ต้ม
  • 84. รากเจตมูลเพลิง ( ไฟใต้เ ดิน )  ลัก ษณะ : รากไม้สี แดงคลำ้า  รส : ร้อน  สรรพคุณ : บำารุง ธาตุ บำารุงโลหิต • พิกดตรีสาร เบญจกูล ั ตรีปิตตะผล • ข้อควรระวัง ถ้ารับ ประทานมาก ทำาให้แท้งได้
  • 85. รากช้า พลูรากชี้ล ง ( ผัก อีไ ร )  ลัก ษณะ : เขี่ยให้เจอ ราก จะมีรากตรงข้อ ดู ลักษณะของราก รากชี้ล ง เป็นไม้ต้นเดียว ที่ราก จะลง  รส : เผ็ดร้อนเล็กน้อย  สรรพคุณ : แก้คถ ู เสมหะ • อยู่ในพิกัดตรีสาร, เบญจ
  • 86. เถาสะค้า น  ลัก ษณะ : เถาหน้า ตัดลักษณะเหมือน พัดลม  รส : เผ็ดร้อนหน้า ตัด เป็น ลายพัด ลม  สรรพคุณ : ขับลม ในลำาไส้ • พิกดตรีสาร ,เบญจกูล ั มีปุ่มเล็กๆ เปลือกกับเนื้อไม้มช่อง/ร่อง ี • ฤาษีทบริโภคชื่อ บุพเท ี่ วา
  • 87. บอระเพ็ด ( เจตมูล หนาม )  ลัก ษณะ : เถามีตุ่ม หนาม เถาเล็กๆ ( บอระเพ็ดตัว เมีย ) บอระเพ็ดตัวผู้ ( ชิงช้า ชาลี ) เถาจะใหญ่กว่า ตุ่มเรียบกว่า  รส : ขม  สรรพคุณ : แก้ไข้ ตุ่ม นูน สูง เหนือ บำารุงนำ้าดี มือ รูป แล้ว สะดุด มาก • ใน สสม. แก้ไข้ทกชนิด ุ
  • 88. ท้า วยายม่อ ม ( เป็น ไม้ต ้น ขนาดย่อ ม )  ลัก ษณะ : รากมี ลักษณะเป็นเถามีรูมีร ูต รงกลาง ตรงกลาง ( แก๊ก : ย่ามีลาย ยายมีรู )  รส : จืดขื่น มีวงลางๆ รอบข้อมี 4 ตา ( ราก ) (รอยใบทีหลุดรอบข้อ) ่ ( แก๊ก : ยายกลัวงู ใจจะ มีรูตรงกลาง ขาด ) เนื้อไม้สีขาว  สรรพคุณ : แก้พิษงู
  • 89. เถาวัล ย์ เปรีย ง  ลัก ษณะ : หน้าตัด เป็นวงซ้อนกัน เอามือ รูปดูจะเป็นคลื่นนูนๆ  รส : เบื่อเอียน  สรรพคุณ : แก้ปวด เมื่อย ทำาให้เส้นเอ็น หย่อนหน้า ตัด เป็นคลื่น นูน ( แก๊ก : เบื่อระอาโหน
  • 90. หญ้า นาง ( หญ้า ภคิน ี )  ลัก ษณะ : หน้าตัด กิง ไม้ ่ กลม มีลายเหมือนแยมหน้า ตัด มี โรล ลาย ( แก๊ก : ย่ามีลาย ยาย มีรู )  รส : เย็นขม ( ราก )  สรรพคุณ : แก้ไข้ ทุกชนิด
  • 91. ตองแตก ( ทนดี )  ลัก ษณะ : ราก มีไส้สี ขาวๆตรงกลาง ( คล้าย สำาลีอุด )มีไ ส้ส ีข าวอุด ตรง ( ย่ามีลาย ยายมีรู สำาลีอุดหูกลาง คือตองแตก )  รส : จืดเฝือนขมน้อย ่  สรรพคุณ : ระบา ยอ่อนๆ ( แก๊ก : ตองแตก ขี้แตก ) • อยูในยาถ่าย ่
  • 92. เถาเอ็น อ่อ นเปลือ กมีป ุ่ม คล้า ยฝีแ ตก  ลัก ษณะ : เปลือกสีนำ้า ตาลร่อนๆ หน้าตัดเป็น ขุยๆ มีรูตรงกลาง  รส : ขมเมา ( เถา ) มีร ูบ ุ๋ม ตรงกลาง  สรรพคุณ : แก้เส้น ตึง แก้ปวดเมื่อยตาม ร่างกาย ( เอ็น อ่อ น ) มีรูบุ๋มตรงกลาง • อีกชื่อเรียกต้นตีนเป็ด เครือ ไม่มีวงปีเด่นชัด มีจดเล็กๆ ุ มีป ุ่ม คล้า ยฝีแ ตก เปลือกปุ่มคล้ายฝีแตก
  • 93. เถามวกแดง ( เครือ เขามวก ) ลัก ษณะ : หน้าตัดมีรูอา กาศเล็กๆ คล้ายฟองนำ้า ดึงดูที่เปลือกจะมีเส้นใย รส : เย็นเบือ ่ สรรพคุณ : บำารุงโลหิต แก้โลหิตจาง• จุลพิกัดต่างกันทีสี ( ขาว - ่ แดง ) เนื้อ ไม้ส ีข าว• อยู่ในยาหอมอินทจักร จุดสีนำ้าตาลแดง
  • 94. เถาลิ้น เสือ  ลัก ษณะ : เปลือก เป็นร่องๆสีแดง มีจุด ทั่วหน้าตัด มีรูตรง กลาง มีวงขาวล้อมเปลือ กเป็นร่อ งสีแ ดง รอบอีกวงมีว งขาวล้อ ม  รส : ขื่นรอบอีก วง  สรรพคุณ : แก้ตับ มีจุดทัวหน้าตัด ่ มีรูตรงกลาง ทรุด ตับพิอการม้าแ ดงเข้ม มีวงขาวล้อมรอบอีกวง เปลื กเหี่ย วสี มโต บำารุงตับ น ร่อ งเบีย ดกัน เป็ สับ สนเล็ก น้อ ย ไม่ต รง แต่ย าวต่อ เนื่อ ง
  • 95. จิง จ้อ หลวง ( จิง จ้อ ขาว ) ลัก ษณะ : หน้าตัด เถาเป็นดอกๆ คล้ายม้า กระทืบโรง ( แต่มา ้ กระทืบโรงมีสีแดง ) รส : ร้อน ( ใช้เถา ) สรรพคุณ : แก้สมหะ โลหิตและกำาเดา (แก๊ก : คุยจ้อหน้าร้อนจน เสมหะแห้ง) น้า ตัด เป็น ห รูป ดอกไม้
  • 96. เถาคัน แดง  ลัก ษณะ : หน้าตัดมี ลักษณะเหมือนฟองนำ้า คล้ายดอกไม้เล็กๆ ชัน ้ เดียว ไม่กระจาย เหมือนม้ากระทืบโรง เปลือกสีแดงๆ  ใช้เ ถาทำา ยา  รส : ขื่นขม  สรรพคุณ : ขับหน้า ตัด เหมือ น เสมหะ ขับเลือดเน่าฟองนำ้า และขับนำ้าคาวปลาเป็น รูป ดอกไม้ หลังการคลอด
  • 97. รางจืด  ลัก ษณะ : ราก มีไส้ สีขาวๆตรงกลาง หน้า ตัดเหมือนฟองนำ้า ( ย่ามีลาย ยายมีรู สำาลีอุด หูคือตองแตก )  รส :เย็น  สรรพคุณ :ถอนพิษ เบือเมา ่ )
  • 98. แซ่ม ้า ทลาย ( ปรู ) ลัก ษณะ : หน้าตัด เป็นเส้นๆ คล้ายแส้ ลายเส้นรัศมีเหมือน แสงพระอาทิตย์ ชัดเจน รส :( เถา ) รสฝาด เย็น สรรพคุณ : แก้โรค ผิวหนัง นำ้าเหลือง เสีย
  • 99. ม้า กระทืบ โรง ้อสี  ลัก ษณะ : เนื นำ้าตาลแดงมีช่องเชื่อม แต่ละวง ลายคล้าย กระทืบนำ้ากระจายหน้า ตัด ลายคล้า ย  ใช้ท ั้ง ต้นกระทืบ นำ้า กระจาย  รส : ขมน้อย ( ม้าตัวนี้ ไข่นอย(เล็ก)ต้อง ้ บำารุงกำาหนัด )  สรรพคุณ : บำารุงธาตุ ( ม้า ) บำารุงกำาหนัด
  • 100. กำา แพงเจ็ด ชัก ษณะลุ:่มหน้าตั) เป็น  ลั ้น ( นก ด วง สีแดง  รส : เบื่อเมา  สรรพคุณ : แก้ปวดเส้น วงปีส ีแ ดงชัด เจนมาก ตามข้อ ( แก๊ก : เบื่อปีนกำาแพงตอนเมา ทำาให้ปวดข้อ ) บำารุงโลหิต ( วงสีแดงๆ ) • เป็นไม้เถาขนาดใหญ่ • อีกชื่อหนึงเรียกว่า ตะลุ่ม ่ นก เส้นวงปีสีแดงชัดเจนมาก
  • 101. หางไหล แดง าตัด  ลัก ษณะ : หน้ เป็นวงๆ คล้ายกำาแพง วงมีส ีแ ดง เจ็ดชัน แต่มีสีแดง ้ เหมือ น หมึก ซึม เลอะๆ คล้ายหมึกซึม เลอะ  รส : เอียนเล็กน้อย  สรรพคุณ : ขับบำารุง โลหิต ถ่ายเส้นเอ็นเนื้อไม้สีขาว ถ่ายลม ( โล่ติ๊น ) • จุลพิกัดต่างกันทีสี ( ขาว- ่ วงมีสีแดงเหมือนหมึกซึมเลอะ แดง )
  • 102. กะทือ  ลัก ษณะ : สีขาวๆ มี ลักษณะ หยาบๆ มี เสียน ้  รส : ขมขื่นน้อยๆ  สรรพคุณ : แก้บด ิ บำารุงนำ้านมสตรีให้ บริบรณ์ ู (แก๊ก : กระเทย ถูก ข่ม ขืน น้อ ยๆด้ว ยการบิด หัว นม ) • พิกัดตรีผลธาตุ ( กะทือ-ไพล- ไคร้หอม ) • จุลพิกดต่างกันทีถิ่นเกิด ั ่• อยู่ใ นยาไฟประลัย ( บ้าน-ป่า )
  • 103. ข่า  ลัก ษณะ : เนื้อ หยาบๆ เปลือกสีแดง ดมมีกลิ่นเฉพาะ  รส : เผ็ดร้อนซ่าเปลือ กสีค่อ นข้า ง ( แก๊ก : ผัวเราซ่าเจอเข่าแดง จนจุกเสียด ) เนื้อ ในหยาบ  สรรพคุณ : แก้ กามโรค แก้จุกเสียด • เป็นนำ้ากระสายยา แก้จุก เสียด • จุลพิกัดต่างกันทีขนาด ่ ( เล็ก-ใหญ่ )
  • 104. ไพล  ลัก ษณะ : ให้ดมดู จะมีกลิ่นเฉพาะตัวของ ไพล กลิ่นเหมือนลูก ประคบ  รส : ฝาดขื่นเอียน  สรรพคุณ : ฝนทา แก้เคล็ดบวมยอก ผสม กับนำ้ามันเบนซินทาแก้ เหน็บชาชนิดบวม ( แก๊ก : ป้า ไพลมีไ ฝขาว อวบ อายุ 81 ปีมีว งกลางสีเ หลือ งคลำ้า แกเคล็ด ขัด ยอก ประจำา ) สีเ หลือ งอ่อ น • พิกัดตรีผลธาตุ • ใน สสม. แก้ฟกบวม เคล็ดยอก ขับระดูประจำา
  • 105. ขมิ้น ชัน ลัก ษณะ : เนื้อสีเหลือง เข้ม รส : ฝาดเอียน สรรพคุณ : แก้ทองร่วง ้ สมานแผล• อยูในยาเหลืองปิดสมุทร 6 ่ ส่วน• สสม. แก้โรคกระเพาะ โดย หั่นตากแห้ง บดให้ละเอียดผสม กับนำ้าผึ้ง ปั้นเป็นเม็ดขนาดเท่า ปลายนิ้ว กินครังละ 2-3 เม็ด วัน ้
  • 106. ขมิ้น อ้อ ยของแห้ง มัก เป็น ชิ้น ใหญ่  ลัก ษณะ : หัวโต เมื่อหั่นมาจะมี ลัก ษณะหัว ใหญ่ มีต าโดยรอบ ลักษณะเหมือนยอด เจดีย์ มีสีเหลืองอ่อน  รส : ฝาดเฝือน่  สรรพคุณ : ขับ ปัสสาวะ สมานลำาไส้ แก้ระดู ขาว มีส ีเ หลือ งอมส้ม (น้อ ยกว่า ขมิ้น ชัน ) • สรรพคุณเสมอ ขมินชัน ้ • อยูในยาประสะไพล 8 ่
  • 107. ขมิ้น เครือ ( แห้ม )  ลัก ษณะ : สีเห ลืองๆ  รส : ฝาดเฝือน ่  สรรพคุณ : บำารุงนำ้า เหลือง ฝนหยอดตาแก้ ตาแดง
  • 108. รากหญ้า คา ลัก ษณะ : เป็นรากสี ขาว มีข้อ มีปล้องชัดเจน รส : หวานเย็นเล็กน้อย( แก๊ก : สั่งหวานเย็นใส่ราก หญ้าคาเล็กน้อย กินแก้ร้อน ในกระหายนำ้า ) สรรพคุณ : ขับปัสสาวะ แก้ร้อนในกระหายนำ้า• ในสสม. รสจืด
  • 109. ชะลูด ลัก ษณะ : เป็น รางนำ้าสีขาวๆ รส : หอมเย็น สรรพคุณ : ขับ ผายลม( หอม ชะลูด ปูด ๆ )
  • 110. อบเชยเทศ ลัก ษณะ : เปลือก ไม้ม้วนๆ รส : หอมติดร้อน สรรพคุณ : แก้ลม วิงเวียน• อยูในพิกัดตรีอากาศผล ่ ( ขิง-พัก-เชย ), จตุผลาธิกะ และพิกัดทศกุลาผล
  • 111. ชะเอมเทศ ( ชะเอมจีน ) ลัก ษณะ : มักจะสไลด์ มา เปลือกสีคอนข้าง ่ แดง ชิมดูมีรสหวาน รส : หวาน สรรพคุณ : แก้ นำ้าลายเหนียว ขับเลือด เน่าร้าย• อยู่ในพิกดทศกุลาผล ั• อยู่ในยาอัมฤควาที 43 ส่วน
  • 112. ชะเอมไทย วงปีเ หลือ งเขีย วเปลือ กหยาบๆเหมือ นหนัง ช้า ง  ลัก ษณะ : เนื้อสี เหลือง เปลือกหยาบๆ เหมือนหนังช้าง  รส : หวาน  สรรพคุณ : แก้ นำ้าลายเหนียว • อยู่ในพิกัดทศกุลาผล • จุลพิกัดต่างกันทีถิ่นเกิด ่ ( เทศ–ไทย )
  • 113. เพกา  ลัก ษณะ : เมล็ดแก่ คล้ายไข่ดาว  รส : ขม  สรรพคุณ : เมล็ดแก่ ระบายท้อง ฝักแก่ แก้ร้อนใน กระหายนำ้า • ใน สสม. เมล็ด เพกาเป็น ส่วนประกอบหนึ่งในนำ้า จับเลี้ยง คนจีนดื่มแก้ร้อนใน
  • 114. ส้ม เสี้ย ว  ลัก ษณ ะ : ใบโค้ง มน เหมือนตูดเด็ก  รส : เปรี้ยว  สรรพคุณ : ถ่าย เสมหะ ฟอกโลหิตประจำา เดือน แก้ไอ
  • 115. ใบกระวาน  ลัก ษณะ : ให้ขยี้ดมดู มีกลิ่นหอม  รส : เผ็ดเล็กน้อยกลิ่น หอม  สรรพคุณ : แก้ไข้ เซื่องซึมเส้น กลางใบ 3 เส้น เหมือ นอบเชย • อยู่ในพิกด ตรีสุคนธ์ ั ( วาน-เชย-เสน )
  • 116. หนุม านประสาน กาย ( ไม้เ ถายืน ต้น )  ลัก ษณะ : ใบออก เป็นกลุ่ม 5 ใบ  รส : ฝาดเย็นเอียน  สรรพคุณ : แก้หืด หอบ แก้ไอ • จัดเป็นพืชประเภท เถา - เครือ
  • 117. ใบอิน ทนิล  ลัก ษณะ : ดูที่โคน ใบ มีจุดดำาๆ อยู่ 2 ข้าง  รส : ขมเย็นเล็ก น้อย  สรรพคุณ : แก้ เบาหวาน ( แก๊ก : ขุน อิน ชอบ กิน ของหวาน
  • 118. ยาสูบ ลัก ษณะ : ใบใหญ่ หลังใบสีเข้มกว่าหน้า ใบ ดมดูมีกลิ่นเฉพาะ ตัว รส : เมา สรรพคุณ : แก้ ริดสีดวงจมูก
  • 119. มะกา  ลัก ษณะ : ใบไม้บางๆ สีดำาๆคลำ้าๆ ลายใบย่อย ขนานกัน  รส : ขมขื่น  สรรพคุณ : ถ่ายเสมหะลายใบย่อ ยขนานกัน และโลหิต • อยูใ นยาถ่า ย ่ ( อยู่ใ นยาถ่า ย แต่ไ ม่ ถ่า ยอุจ จาระ )
  • 120. ใบมะดัน  ลัก ษณะ : ใบไม้สี ออกนำ้าตาลอมดำา ชิม ดูรสเปรี้ยว  รส : เปรี้ยว  สรรพคุณ : แก้ระดู เสีย กัดเสมหะ ระบา ยอ่อนๆ ( แก๊ก : ชิมดู ใบดัน เปรี้ยว เสียวจู๊ดๆ )
  • 121. คนทีส อทะเล ( ไม้ เลื้อ ยตามพื้น ทราย )  ลัก ษณะ : ด้านหน้า ใบสีดำา หน้า ใบสีด ำา ด้านหลังใบสีขาวหลัง ใบสีข าว  ใช้ต ้น ทำา ยา **  รส : เผ็ดร้อน  สรรพคุณ : แก้ลม แก้เสมหะ ( แก๊ก : ไปทะเลคนเดียว ร้อนลมแรง )
  • 122. พิม เสนต้น ลัก ษณะ : ลำาต้นเป็น ร่อง ใบมักมาเป็นขยุ้ม ขยี้ดมมีกลิ่นหอม รส : เย็นหอม ( ใบ ) สรรพคุณ : แก้ลม บำารุงหัวใจ• ใบอยู่ในยาเขียวหอม• รากพิมเสนต้น อยู่ใน
  • 123. ใบสัน พร้า หอม ลัก ษณะ : ลำาต้น แห้งจะแบนเป็นเส้น ยาว แต่ใบแหลม คล้ายผักชีล้อม ใช้ใ บทำา ยา รส : จืด สรรพคุณ : แก้ไข้ลำา ต้น แห้ง จะแบน หวัดเป็น เส้น ยาว•ใบรูป หอก ก้ายวหอม 1 อยูในยาเขี น ่ แดง น ส่ว
  • 124. ใบมะขาม แขก ลัก ษณะ : ใบเล็กๆ แหลมหัว แหลมท้าย รส : เปรี้ยว สรรพคุณ : ระบาย ท้อง
  • 125. ฝัก มะขาม แขก เล็กๆ ลัก ษณะ : ฝัก คล้ายฝักถั่ว ลันเตา รส : เปรี้ยว สรรพคุณ : แก้ท้องผูก ระบายท้อง • สตรีมีครรภ์ห้ามใช้
  • 126. ฝัก ส้ม ป่อ ย ( ไม้ เถายืน ต้น )  ลัก ษณะ : ฝักแบนๆ ดำาๆ เป็นข้อๆ  รส : เปรี้ยว  สรรพคุณ : ฟอกล้าง โลหิตระดู • อยูในยาไฟห้ากอง ่ • จัดเป็นพืชวัตถุประเภท เถา-เครือ • อยูในยาถ่าย 1 ส่วน ่
  • 127. กรรณิก า  ลัก ษณะ : ก้าน สี่เหลี่ยม เอามือ รูปดูจะสาก มือ  รส : ขม ( ใบ / ราก ) ขมเย็น ( ต้น ) ขมหวาน ( ดอก )  สรรพคุณ : บำารุง นำ้าดี ( ใบ )ก้า นมีต ุ่ม เอามือ รูปดูจ ะสากๆ บำารุงเส้นผมให้ดกดำา
  • 128. ข้อ ป่อ งๆ ทองพัน ชั่ง  ลัก ษณะ : ก้านสีขาว ข้อป่องๆ หักดูมีไส้แน่นสี ขาว ข้างใน  ราก : รสเบื่อเมา ข้อ ป่อ งๆ แก้กลากเกลื้อนไส้แ น่น สีข าว  ใบ : รสเบือเย็น ่ แก้พยาธิ ผิวหนัง • รากทองพันชั่งอยู่ใน พิกดเนาวโลหะ ั
  • 129. หญ้า ขัด มอน ( ต้น ไม้ กวาด )  ลัก ษณะ : ก้าน ขาวๆคล้ายไม้กวาด เปลือกร่อนๆตรง ราก ใบออกแหลมๆ เล็กๆ  รากเป็นเมือก รส เผ็ด  สรรพคุณ : แก้ ปวดลูก แก้เยื่อหุ้ม
  • 130. ผัก คราดหัว  ลัก ษณะ : ดอกคล้าย แหวน หัวแหวน หาดอกให้ เจอ  ใช้ท ั้ง ต้น  รส : เอียนเบื่อเล็กน้อย  สรรพคุณ : แก้ ริดสีดวง แก้ต่อม ทอนซิลอักเสบ • สสม. ดอกบรรเทาอาการ ปวดฟัน โดยใช้ดอกสดตำา กับเกลือ อมหรือกัดไว้
  • 131. ผัก เสี้ย นผี  ลัก ษณะ : ฝักแหลมๆ มีขนฝัก แห้ง ผัก ( พยายามเขี่ยหาฝักเสี้ย นผี ให้เจอ )  ต้นสด ดอกสีเหลืองใบ เป็นขน  ใช้ท ั้ง 5  สรรพคุณ : แก้ฝีใน ตับ ปอด ( เป็น ฝีใ นตับ ปอด ตายเป็น ผี
  • 132. เหงือ กปลา หมอ ลัก ษณะ : ใบเป็น หนาม ราก : รสเฝื่อนเค็ม แก้โรคผิวหนังทุก ชนิด ใช้ท ั้ง 5 : รสร้อน แก้พิษฝี แก้พิษกาฬ ได้ดีมาก
  • 133. กระเพรา ลัก ษณะ : กิ่งมีขน ดอกมีลักษณะเฉพาะ ( หาดอกให้เจอ ) ใช้ท ั้ง 5 : รสเผ็ดร้อน สรรพคุณ : แก้ปวด ท้อง แก้ท้องอืดเฟ้อ• จุลพิกัดต่างกันที่สี ( แดง- ขาว )• รากอยูในพิกัดตรีกาฬพิษ ่• สรรพคุณเสมอกับ แมงลัก• ใช้สะตุมหาหิงคุ์ ( นำ้ากระ เพราแดงต้ม )
  • 134. มะแว้ง เครือ ลัก ษณะ : เถามีหนาม ลูกผลลาย และมีก้าน ยาว ผล : รสขม แก้ไอ ขับ เสมหะ ราก : รสขื่นเปรี้ยวเล็ก น้อย แก้ไอ ขับเสมหะ แก้นำ้าลายเหนียว
  • 135. โด่ไ ม่ร ล ้ม ู้( หญ้า ปราบ ) มีร ากเป้  ลัก ษณะ : เป็น นกระจุก หญ้า มีรากเป็นกระ จุก มีขี้ดินติด  ใช้ท ั้ง ต้น  รส : จืดขื่น  สรรพคุณ : บำารุง กำาหนัด ( แก๊ก : ต้องบำารุงกำาหนัด เพราะกลัวไม่โด่ ใจจะ ขาด จืดขื่น )
  • 136. หนอนตาย อยาก ลัก ษณะ : มักมา เป็นกระจุก เป็น พวงๆ ใช้รากทำายา รส : เบื่อเมา สรรพคุณ : ฆ่า เหา หิด กลาก
  • 137. ผัก แพวแดง ลัก ษณะ : มีสีม่วง แดง เป็นแผ่นๆบางๆ รส : ร้อน ( ราก ) สรรพคุณ : เส้น ประสาทพิการ• อยู่ในพิกดตรีปิตตะผล ั ( เพลิง -เพรา-แพว )• อยูในยาธรณีสัณฑะฆาต ่ 2 ส่วน
  • 138. ว่า น หอมแดงกสี  ลัก ษณะ : เปลือ แดงๆ  หัว : รสเค็ม ขับลม ในกระเพาะอาหาร และลำาไส้  ใบ : รสเค็ม ตำาสุม กระหม่อ่ใ นยาประสะ • อยู มเด็กแก้ ไพล , ยาถ่า ย หวัดแก้หวัด ต้น สด ใบยาวสีเ ขีย ว เส้น ใบตรงตามความยาวขอกระเปราะสีแ ดง
  • 139. ว่า นสาก เหล็:กลักษณะ  ลัก ษณะ มี คล้ายสาก เป็นท่อนสี ดำาๆ ผิวเป็นร่อง เนือ ้ หน้าตัดเป็นวงๆ  รส : ขมเมาเนื้อ หน้า ตัด  สรรพคุณ : แก้เป็น วงๆ มดลูกอักเสบ ปลายข้างหนึ่งใหญ่ อีกข้าง ( แก๊ก เล็ก ่ม ้า เหล็ก เจอสาก หนึ่ง : ขี จนมดลูก อักำา แข็ง หัก ผิว เปลือ กสีด เสบ ) ยาก ขมเมา มีลายตามยาว ไม่มีขอ ้ หน้าตัดรอยหักมีสีดำาหรือโอ วัลติน
  • 140. ว่า นกลีบ แรด  ลัก ษณะ : รูปร่าง หน้าตัดเหมือนเนือ้ เผือกทอด  รส : เย็นจืด ( แก๊ก : แรดตอนเย็นจัด จนอาเจียน )  สรรพคุณ : นำ้าลาย เหนียว เนื้อสีแดงเรื่อๆ มีขดกระจายเต็มหน้าตัด อาเจียน ี แก้ คล้ายเผือกทอด • อยูในยาเขียวหอม ่เปลือกมีสีเขียวดำา ( 2 เพื่อนแท้ = ว่านกลีบแรด,
  • 141. ว่า นชัก มดลูก  ลัก ษณะ : เห็นขอบ นูน ชัดเจน เนือในสีนำ้าตาลอ่อน ้ ขอบมีต า โดยรอบ มีจุดคลำ้ากระจายทั่ว  รส : ฝาดเบือ่  สรรพคุณ : แก้ มดลูกพิการ ( เบื่อชักมดลูกจนมดลูก พิการ )ื้อ ในสีน ำ้า ตาลอ่อ น มีจ ุด สีแ ดงคลำ้า กระจายไปทั่ว ขอบมีตาโดยรอบ
  • 142. ว่า นนางคำา ลัก ษณะ : สี เหลืองเข้ม เหมือนทองคำา รส : ร้อนฝาด เฝือน ่ ( รักฝากฝัง ) สรรพคุณ : แก้ ปวดท้อง แก้
  • 143. ว่า น มหาเมฆหน้า ตัด เป็นวงสีม ่ว งเหมือ นเมฆบนฟ้า  ลัก ษณะ : มีขอบที่ หน้าตัด หน้าตัดเป็น วงๆ สีม่วงๆ เหมือน ท้องฟ้า  รส : ฝาดเฝื่อน  สรรพคุณ : แก้ปวด มดลูก
  • 144. ว่า นร่อ นทอง  ลัก ษณะ : เป็นราก แข็งๆเป็นท่อนแข็ง มีลายตามแนวนอน มีไส้สีเหลือง เอามือสะกิดมีลายตัดขวางบ้างและไม่เป็นระเบียบ หน้าตัดดู จะมีสีเหลือง เหมือนทอง  รส : ปร่า ( หัว ) ( แก๊ก : ร่อนทองในป่าถูก ตำารวจจับกุม )  สรรพคุณ : ช่วยย่อย
  • 145. ว่า นนำ้า  ลัก ษณะ : เป็น ปล้องๆคล้ายตะไคร้ แต่มีขนๆ ตรงข้อ  รส : ร้อนกลิ่นหอม แรง  สรรพคุณ : แก้ ปวดท้อง แน่นจุก เสียด ( แก๊ก : อากาศร้อน ดื่ม นำ้ามาก แล้วปวดท้องรากคล้า ยกระโปรงซ้อ นกัน จุกเสียด )มีร ากฝอยแทงออกโดยรอบ • อยูในพิกัดจตุกาลธาตุ ่
  • 146. เหง้า ตะไคร้  ลัก ษณะ : สีนำ้าตาล เทาแห้ง เป็นปล้องๆ มีรากรอบข้อ  รส : ปร่าร้อนขมเป็น ท่อ น มีป ุ่มรากรอบข้อ  สรรพคุณ : ขับลม ในลำาไส้ ขับปัสสาวะ • พิกัดตรีผลธาตุ เป็นท่อน มีปุ่มราก รอบข้อ มีราก
  • 147. รากไทร ย้อ ย  ลัก ษณะ : มีจุด ขาวๆที่เปลือกรากมีจ ุด ขาวๆที่เ ปลือ กราก  รส : จืด  สรรพคุณ : บำารุงนำ้านม ขับ ปัสสาวะ • อยู่ในพิกัดตรีธาร ทิพย์
  • 148. เปลือ กส้ม โอ  ลัก ษณะ : เปลือก หนา ผิวเปลือก ขรุขระนิดหน่อย สี ออกนำ้าตาล ดมดูมี กลิ่นหอม  รส : ร้อนหอม  สรรพคุณ : แก้ลม วิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ร้อนหอม ( นึกถึงเราหา ยาดมส้มโอ มือมาดมแก้ลมวิงเวียน )
  • 149. สีเขีย วๆ เปลือ ก เพกาปน  ลัก ษณะ : เปลือกไม้มี สีเขียวๆปน  รส : ฝาดเย็นขมเล็ก น้อย  สรรพคุณ : ดับพิษ โลหิต สมานแผล ตำากับ สีเ ขีย วๆปน สุรา ทา พ่นตามตัวสตรี ที่ทนการอยู่ไฟไม่ได้ • รากเพกา อยูในพิกัดตรีสุ ่ คติสมุฎฐาน ( เดื่อ-กา-แค )
  • 150. แคแดง ลัก ษณะ : เปลือกไม้ บางๆ บิดนิดหน่อย เนื้อ ออกเหลืองๆ เปลือ กต้น : รสฝาดจัด แก้ท้องร่วง สมานแผล ทั้งภายในและภายนอก ใบ : รสจืดมัน แก้ไข้ หวัด ไข้หัวลม• รากอยู่ในพิกัดตรีสคติสมุฎ ุ ฐาน• จุลพิกัดต่างกันทีสี ( แดง- ่
  • 151. เปลือ ก โมกมัน ( โมกน้อ ย )  ลัก ษณะ : เปลือกไม้สี ขาวๆ งอๆ บิดเป็นด้า นในเปลือ กสีน วลมัน ๆ เกลียว ผิวด้านในมัน  เปลือ กต้น : รสฝาด เมา บำารุงธาตุให้เป็นปกติ แก้คดทะราด ุ มัก จะบิด เป็น เกลีย ว  แก่น : รสร้อน แก้ลม
  • 152. สมุล แว้ง ลัก ษณะ : เปลือกไม้ หนาๆ สีคอนข้างแดง ่ เปลือกด้านนอกสี นำ้าตาลมีรอยด่างเนื้อ ไม้เป็นช่วงๆ ให้ดมดู จะมีกลิ่นหอมฉุน ใช้เ ปลือ กต้น ทำา ยา รส : หอมฉุนปร่า สรรพคุณ : แก้ลมวิง เวียน ใจสัน ่• อยูในพิกัดตรีสรผล ( แว้ง - ่
  • 153. ขี้อ ้า ย ลัก ษณะ : สีแดงๆ เอา มือหยิกดูเนื้อจะเป็น เสี้ยน ขุย ๆ รส : ฝาด ( เปลือกต้น ) สรรพคุณ : แก้ อุจจาระเป็นฟอง• ( แก๊ก : อายขี้เป็นฟอง )• อยูในยาประสะกานพลู 4 ่ ส่วน
  • 154. ทิ้ง ถ่อ น ( พญา ช้า งเผือ ก )  ลัก ษณะ : ด้านใน มีลักษณะเหมือนหมู ทุบ เปลือกมีรอยด้า นในเหมือ นหมูท ุบ แตก  รส : ร้อนสุขุม  สรรพคุณ : ขับ ผายลม บำารุงธาตุ แก้เปลือ กมัก มี ธาตุพิการรอยแตก
  • 155. เปลือ กตะโกนา (พระยาช้า งดำา )  ลัก ษณะ : เปลือก ไม้ที่ดำาที่สุด มีรอยแตก  รส : ฝาดติดขม  สรรพคุณ : บำารุงเปลือ กมีส ีด ำา และมัก ธาตุเป็น รอยแตก บำารุงกำาลัง บำารุง กำาหนัด • อีกชื่อหนึงเรียกว่า ่
  • 156. มหาสดำา  ลัก ษณะ : เป็นชันๆ สี ้ ดำาสลับ  รส : เย็นเป็น ชั้น ๆ สีดำา สลับ  สรรพคุณ : แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ • อยู่ในพิกัดเบญจโลธิกะ • อยูในยาเขียวหอม ( 3 ่ เพือนเทียม ) ่
  • 157. พิษ นาศน์ รอยแตก  ลัก ษณะ : ที่เปลือกมี สีส ้ม รอยแตก สี ส้มๆ เป็นระยะ  รส : ขมขื่นเอียน  สรรพคุณ : แก้ไข้ เซื่องซึมรอยแตก ( แก๊ก : พิน าศโดนข่ม ขื่น เอาสีส ม ้ จนเป็น ไข้เ ซื่อ งซึม ) • อยูในยาเขียวหอม ( 3 ่ เพื่อนเทียม )
  • 158. เนระพูส ี ( ไม้จ ำา พวกเฟิร ์น และผัก กูด )  ลัก ษณะ : รากไม้สี ดำา มีรากอากาศเล็กๆ ยื่นออกมารอบๆ  ต้น : รสฝาด แก้ไข้ ท้องเสีย แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ  เหง้า : รสฝาดเย็น ดับพิษไข้ • พิกัดเบญจโลธิกะ ( มด-แดง-ขาว-สี-ดำา )
  • 159. กวาวเครือ ขาว ลัก ษณะ : มีสีขาว คล้ายปลาหมึกแห้ง รีด รส : เย็นเบือเมา ่ สรรพคุณ : บำารุง กำาหนัด บำารุงเนื้อหนัง ให้เต่งตึง• เป็นไม้เถาพาดพันตาม ต้นไม้ใหญ่
  • 160. กวาวเครือ แดง  ลัก ษณะ : ขอบเนื้อ ในสีแดง เนื้อสีครีม  รส : เย็นเบื่อเมา  สรรพคุณ : บำารุง กำาหนัด บำารุงเนื้อหนังให้ขอบเนื้อ ใน มีว งสีแ ดงเลอะๆ เต่งตึง เนื้อ สีค รีม • เป็นไม้เถาพาดพันตาม ต้นไม้ใหญ่
  • 161. กรุง เขมา  ลัก ษณะ : สีออก เหลืองนวลเข้มกว่า มีบ ั้ง เป็น ช่อ ระย่อม แต่หน้าตัดมี ลักษณะเหมือนลูกยอ มีบั้งเป็นช่อ  รส : เย็นหอมสุขุม ( ใช้ราก )  สรรพคุณ : แก้ดีซ่าน บำารุงร่างกายให้แข็งมีบ ั้ง เป็น ช่อ แรง • อยูในยาประสะเจตพังคี ่
  • 162. ระย่อ ม  ลัก ษณะ : เปลือก บางๆ ขาวๆ ไส้โตๆ สะกิดไม่หลุด ไม่มีช่อง อากาศระหว่างเปลือกไม่ม ีช ่อ งอากาศระหว่า งเปลือ ก  รส : ขมเมา  สรรพคุณ : แก้ปวด ศีรษะเนื่องจากความ ดันโลหิตสูง ช่วยย่อยอาหาร ( ระย่อ ม = ระย่อ ย ) • อาการข้างเคียง หน้าแดง ตัวแดง แน่นจมูก และง่วง
  • 163. เจตพัง คี  ลัก ษณะ : เปลือก รากสีออกเหลือง จะ ร่อนง่าย ให้สะกิดดู  รส : เผ็ดขื่นปร่า  สรรพคุณ : แก้ท้อง ขึ้น ปวดแน่นเปลือ ก ในท้องร่อ น
  • 164. กระชาย  ลัก ษณะ : เอามือรูปดู เนื้อจะบุ๋มลงไป มีขอบ ดมจะมีกลิ่นเหมือนนำ้ายา ขนมจีนเหง้ากระชาย  รส : เผ็ดร้อน ( เหง้า )สด ใบรสเค็ม  สรรพคุณ : เหง้า/ใบ แก้ปากเปือย ( แก๊ก : ่ ผู้ชายปากไม่ดี ) แง่งหรือรากใหญ่ แก้ กามตายด้าน • มี 3ชนิด คือ กระชายเหลือง
  • 165. เปราะหอม ลัก ษณะ : คล้าย กระชาย หน้าตัดจะตึง นูน ให้ดมดูจะได้กลิ่น หอม รส : ร้อนหอม สรรพคุณ : ขับลมใน ลำาไส้ให้ผายเรอ แก้ท้อง ขึ้นอืดเฟ้อ• อยูในพิกัดเบญจผลธาตุ ่• อยูในยาประสะเปราะใหญ่ ่
  • 166. หัว ร้อ ยรู( กระเช้า ผีม ด ) ลัก ษณะ : หน้าตัด เป็นรูๆ รส : เย็นเบือ ( หัว ) ่ สรรพคุณ : บำารุง หัวใจ (แก๊ก : ยายเบื่อ หัวใจมี รู รส บำา รุง หัว ใจ หัว ร้อ ยรู
  • 167. หญ้า ชัน กาด ( หญ้า หวาย )  ลัก ษณะ : คล้ายเป็น ท่อ นบิด ไปมา ใช้ม ือ กำาปั้นชนกันกำา จะเจ็บ  รส : จืดเย็น  สรรพคุณ : ขับ ปัสสาวะ แก้อาการ บวมนำ้าเนืองจากโรค ่ ไตและโรคหัวใจ เป็น ข้อ ๆ เหมือ น กำา ปั้น ต่อ กัน• อยูในพิกดเบญจผลธาตุ ่ ั
  • 168. ไส้เ ต่า ร้า ง ( เต่า รั้ง ) ลัก ษณะ : สีแดงๆ เป็น เสี้ยนๆ คล้ายไส้ต้น มะพร้าว บีบดูจะยุบ รส : หวานเย็นขม ( หัวและราก) สรรพคุณ : ดับพิษตับ ปอด แก้หัวใจ
  • 169. แสมทะเล  ลัก ษณะ : ไม้ผุๆ เนื้อไม้เป็นชั้นๆ  รส : เค็มเฝือนขม ่  สรรพคุณ : แก้เป็น กระษัยชั้น ๆ ขับโลหิตประจำา เดือนสตรี ก ัด ต่า ง • จุล พิ กัน ทีถ น เกิด ่ ิ่ ( สาร-ทะเล ) • อยู่ในยาบำารุง โลหิต 1 ส่วน
  • 170. แสมสาร  ลัก ษณะ : เนื้อไม้ ผุๆ เนื้อไม้เป็นเส้นๆ มีจุดสีดำาอยู่ ลูบดูมีจ ุด สีด ำาอยู่ หน้าตัดจะลื่นมือกว่า ขี้เหล็ก มีจ ุด สีด ำา อยู่  รส : ขมกร่อย ( แก่น )  สรรพคุณ : ถ่าย กระษัย ทำาไห้เส้น
  • 171. แก่น ขี้ เหล็ก ลัก ษณะ : สีคอน ่ ข้างดำาแต่อ่อนกว่า แสมสาร นำ้าหนักเบา เป็นลายเส้นตามยาว เอามือลูบหน้าตัดจะ ขรุขระ/สากมือ รส : ขม สรรพคุณ : แก้ กระษัย
  • 172. แกแล ( ไม้เ ถา ยืน ต้น )  ลัก ษณะ : มี 2 สี ออกโทนส้ม กับ ขาว ลายเส้นยามไม่มีเส้น ตัดขวางมีนำ้าหนัก มากกว่ากรัก บางชิน ้ ในเนื้อไม้มีเส้นสี เหลืองแทรกตามแนว ยาว  รส : ขมขื่น• จัดเป็นพืชประเภทเถา-เครือ  สรรพคุณ : บำารุง
  • 173. ฝาง ลัก ษณะ : แก่นไม้สี ค่อนข้างแดง หรือส้ม ลักษณะการหั่น เหมือนฟืน รส : ขมขื่นฝาด สรรพคุณ : แก้ท้อง ร่วง แก้โลหิตออก ทางทวารหนัก• อยู่ในยาบำารุงโลหิต 10 ส่วน• ทำาสีผสมอาหารได้
  • 174. กะลัม พัก  ลัก ษณะ : ไม้ผุๆ สังเกตมีรอยแตก ระแหง บางชินมีขี้ดิน ้ไม้ผ ุๆ มีร อย ปนแตกระแหง  เป็นไม้ยืนต้นตายได้ จาก ต้น สลัดได และ ตาตุ่ม  รส : หอมเย็น  สรรพคุณ : บำารุง
  • 175. ขอนดอก ลัก ษณะ : มีจุดขาว กระจายทั่วเนื้อไม้ คล้ายเชือรา ้ เป็นไม้ยืนต้นตายจาก ต้นพิกุล และต้นตะแบก รส : จืดหอม สรรพคุณ : บำารุง หัวใจ ตับ ปอด บำารุงทารกใน ครรภ์
  • 176. จัน ทน์แ ดง ลัก ษณะ : แก่นไม้สี แดง ได้จากต้นจันทน์ ผา ยกดูจะเบาไม่มี นำ้าหนัก รส : ขมเย็น( แก๊ก : ไอ้แ ดงเป็น คนดีม ร ส 2 ี คัน คือ ขมกับ เย็น ) สรรพคุณ : แก้ไข้ เพื่อดีพิการ• อยูในยาประสะจันทน์ ่
  • 177. แก่น จัน ทน์ เทศ: แก่นไม้  ลัก ษณะ เอาฝนกันจะมีกลิ่น เหมือนธูป เนื้อไม้จะ เป็นสีขาวๆ เนื้อเรียบเปลือ กเทา-ขาว แทรกนำ้า ตาลเล็ก น้อ ย เงา  รส : ขมหอมร้อน  สรรพคุณ : แก้ไข้ดี เดือด เนื้อ เรีย บเงา เป็น ริ้ว ๆ • อยูในพิกัดจันทน์ทง 5 ่ ั้ เหมือ นมีน ำ้า มัน หอมแทรก ( มด-แดง-ขาว-เทศ-นา )
  • 178. จัน ทน์ ชะมด ลัก ษณะ : เนื้อไม้สีโอ วันติล มีกลิ่นหอมหน้า ตัดลื่น รส : ขมหอม ( แก่น ) สรรพคุณ : บำารุง หัวใจ แก้ลมวิงเวียน• อยู่ในพิกดจันทน์ทง5 ( มด- ั ั้ แดง-ขาว-เทศ-นา ) พิกัดเบญจโลธิกะ ( มด-แดง- ขาว –สี-ดำา )( แก๊ก : ไอ้แดงเป็นคนดี แต่ ไอ้เทศเป็นคนบ้าดีเดือด
  • 179. จัน ทน์ข าว ( จัน ทนา)เปลือ กมีร อยกบใส  ลัก ษณะ : เนื้อเนียนสี ขาว ลายเส้นละเอียด หน้าตัดลื่น เปลือกสีดำา ( มีรอยกบไส )  รส : หอมเย็นติดร้อน ( แก่น )  สรรพคุณ : แก้ไข้ กำาเดา • อยู่ในพิกดจันทน์ทง5 ( มด- ั ั้
  • 180. กฤษณา  ลัก ษณะ : เนื้อไม้เบาๆ สีขาวลายเส้น ลายเส้นหยาบๆ เป่าดูมี( เสี้ย น )หยาบๆ รูอากาศเยอะ  รส : ขมหอม  สรรพคุณ : บำารุง โลหิต บำารุงหัวใจ บำารุงตับ ปอด
  • 181. แก่น สน ลัก ษณะ : แก่นไม้ สีนำ้าตาล มีนำ้ามัน แทรกในเนื้อไม้ เหมือนเวเฟอร์ รส : ขมมันเผ็ด สรรพคุณ : แก้ ไข้เพื่อเสมหะ แก้ ประสาทฟุ้งซ่าน ( สบสนจนฟุงซ่าน ้
  • 182. กรัก ( แก่น ขนุน ละมุด )  ลัก ษณะ : แก่นไม้สี เหมือนจีวรพระ นำ้า หนักเบา  แก่น : รสหวานชุ่ม ขม บำารุงกำาลัง บำารุง โลหิต  ใบ เผาเป็นถ่านผสม กับนำ้าปูนใสหยอดหู แก้ปวดหู
  • 183. แก่น ประดู่ ลัก ษณะ : แก่นไม้สี แดงคลำ้า ลายเส้นขัด กันตามยาวไม่มีความ ต่อเนื่องของลายเส้น รส : ฝาดหวาน สรรพคุณ : บำารุง โลหิต
  • 184. สัก ลัก ษณะ : แก่นไม้สี นำ้าตาล หน้าตัดไม่เรียบ ดมดูมีกลิ่นคล้ายขี้เลื่อย หรือเฟอร์นิเจอร์ รส : เผ็ดเล็กน้อย ( เนือไม้ ) ้ สรรพคุณ : บำารุง โลหิต คุมธาตุ( แก๊ก : สักยันต์เลือดไหล บำารุงโลหิต )
  • 185. กำา ลัง วัว เถลิง ( กำา ลัง ทรพี)  ลัก ษณะ : เนื้อสีแดง มีเส้นลายไม้ดำาแทรก ผิวด้าน ลายไม้ไม่ตรง  รส : ขมเฝื่อน  สรรพคุณ : บำารุง โลหิต มีเส้นลายไม้ดำาแทรก บำารุงธาตุ ( วัว ) สีอ อกส้ม แดง บางด้า นมีแ ทรก • อีกชื่อเรียกว่่ง กลางจังทรพีดงกับ กึ า กำาลั น ทน์แเนื้อ ไม้ส ีส ้ม แดง
  • 186. กำา ลัง เสือ โคร่ง  ลัก ษณะ : เปลือกไม้ด้า นในมีจ ุด ดำา ๆคล้า ยลายเสือ หนาๆ สีแดง ด้านในมี จุดสีดำาๆคล้ายลายเสือ  ใช้เ ปลือ กต้น ทำา ยา  รส : ร้อนเล็กน้อยกลิ่น หอม  สรรพคุณ : บำารุงธาตุ ( เสือ ) แก้ปวดเมือยตาม ่
  • 187. โคคลาน  ลัก ษณะ : เปลือกไม้ มี 2 ชั้นคล้ายคนทาเปลือ กถลอกมีส ีแ ดงคล้า ย ชั้นในสีแดงชั้นนอกสีคนทา แต่ม ีห นาม เขียวเทา เป็นร่องตรง ปุ่มตา มีหนามๆออกมา  รส : ขมเบื่อเย็น ( เถา )  สรรพคุณ : แก้ปวดเป็น ร่อ งตรง เมื่อยตามร่างกายปุ่ม ตา
  • 188. คนทา ( สีฟ ัน , กะลัน ทา )  ลัก ษณะ : แก่นไม้ที่มี 2 สี ชั้น 2 สีอ อกแดง ( คนทาสี 2 สี )เปลือ ก2 ชั้น ผิว บางชินเห็นไส้ตรง ้นอกสีข าว กลาง มีปม ที่เปลือก ุ่ร่อ นออกง่า ย คล้ายนม ( สับแตก ไส้ติด มี มีหนามรูปคล้ายนม นม ) เปลือก2 ชั้นผิว นอกสีขาว  รส : ขมเฝื่อนฝาดเย็น ร่อนออกง่าย  สรรพคุณ : กระทุ้ง ชั้น 2 สีออกแดง พิษไข้
  • 189. กะพัง อาด ( พญามือ เหล็ก )  ลัก ษณะ : เปลือก บาง มีจุดสีขาวเล็กๆ กระจายทั่ว คล้าย หนังตุ๊กแก เนือไม้สี ้ ครีม  ใช้แก่นและเนือไม้้  รส : ขมเมาเล็ก น้อย  สรรพคุณ : ดับไข้ เปลือกบางสีเขียวเทา จับสัน ่ มีกระสีขาวจุดเล็กกระจาย คล้ายหนังตุ๊กแก แก้กระษัย แก้รังแค
  • 190. ชิง ชี่  ลัก ษณะ : เนื้อไม้สี ขาวเป็นคลื่นไม่เรียบ เปลือกลายนำ้าตาลขาว เหมือนลายนำ้าไหล  ใช้ร ากทำา ยา  รส : ขมขื่น  สรรพคุณ : แก้ไข้ เพื่อลม แก้ไข้ร้อนในเนื้อ ไม้ไ ม่เ รีย บ ทุกชนิด
  • 191. ขัน ทอง พยาบาท( ยางปรอก, หมา กดูก ) ลัก ษณะ : เปลือกออก สีเขียวเทา เนื้อสีขาว รส : เมาเบื่อ สรรพคุณ : แก้ก ามโรค ( เนือ้ ไม้ )แก้โ รคผิว หนัง กลาก เกลื้อ น ( เปลือ กต้น )
  • 192. รากมะนาว  ลัก ษณะ : เปลือก เขียวๆ เนือขาวออก ้ เหลือง  รส : ขื่นจืด  สรรพคุณ : ถอนพิษ ไข้กลับซำ้า • อยู่ในยาประสะจันทน์แดงเปลือ กสีอ อกเขีย วๆ 4 ส่วน
  • 193. ราก มะปราง ลัก ษณะ : เนื้อออก สีชมพู แดงๆ รส : จืดเย็น สรรพคุณ : ถอนพิษไข้ กลับซำ้า แก้ไข้ตัวร้อน• อยู่ในยาประสะจันทน์ แดง 4 ส่วน• จุลพิกัดต่างกันที่รส ( เปรี้ยว-หวาน )
  • 194. เหมือ ดคน  ลัก ษณะ : หน้าตัดลาย หน้า ตัด ฉีก ออกเป็น ลาย ชัดเจน ฉีกออกเป็นลาย เส้น ตามรัศ มี เส้นตามรัศมี  เนื้อ ไม้ : รสขมน้อย ดับปลือ กบางสีเ ข้ม กว่า พิษร้อน เนื้อ ไม้เ ล็ก น้อ ย  ราก : รสขมน้อย แก้ไข้ หวัด ลายชัด เจน • รากอยูในยาประสะจันทน์ น ่ ฉีก ออกเป็น ลายเส้ ลากจากตามหน้า ต แดง 4 ส่วน ไปด้า นข้า ง
  • 195. มะเดื่อ ชุม พร  ลัก ษณะ : ราก หน้า ตัดมีลักษณะ เป็นชันๆ คล้ายรีม ้ หนังสือ  รส : ฝาดเย็น ( ราก )  สรรพคุณ : แก้ไข้หน้าตัดเหมือนรีมหนังสือ แยกได้ง่าย กระทุ้งพิษไข้ • อยู่ในพิกดเบญจโลก ั วิเชียร,
  • 196. รากไคร้ เครื:อ ลัก ษณะ ตรง กลางมีเส้นเป็นกระ จุก คล้ายเส้นสายไฟ ปลอก รส : ขมขื่นปร่า สรรพคุณ : แก้ ไข้พิษ ไข้กาฬ• อยู่ในยาเขียวหอม
  • 197. มดยอบ ลัก ษณะ : เหมือน ยางมะตอย ที่ทำาถนน ได้มาจากยางไม้ห่อ ด้วยหนังสัตว์ รส : เมาเบือ ่ สรรพคุณ : ขับ เสมหะ
  • 198. ดองดึง  ลัก ษณะ : รูปร่างคล้าย เครื่องหมายยี่ห้อ Nike เนื้อใสๆเหมือนพลาสติก  รส : ร้อนเมา  สรรพคุณ : แก้ปวดข้อ แก้กามโรค • อยูในยาธรณีสัณฑะฆาต ่ • สรรพคุณเสมอ ผักโหมแดง • จัดเป็นพืชจำาพวก หัว-เหง้า
  • 199. บุก ลัก ษณะ : หน้าตัด เหมือนหนอนตายเรียง กันหลายๆตัว รส : เบือเมาคัน ( หัว ) ่ สรรพคุณ : กัด เถาดาน• อยูในยาธรณีสันฑะฆาต 1 ่ ส่วน• เป็นไม้ล้มลุกลงหัว
  • 200. หัว กระดาด แดง ลัก ษณะ : เนื้อหน้า ตัดหยาบ แต่น้อย กว่าบุก สีอ่อนกว่า บุก ใช้หัวทำายา รส : เมาขื่น สรรพคุณ : แก้ เถาดานในท้อง หุง กับนำ้ามันใส่แผลกัด ฝ้าแผล กัดหนอง
  • 201. โลดทะนง ลัก ษณะ : เปลือก ร่อนๆ สีแดง เนือสีขาว ้ ใช้รากทำายา รส : เย็นเมาร้อนเล็ก น้อย สรรพคุณ : ถอนพิษ เบื่อเมา แก้พิษงู( แก๊ก : พี่ท ะนงตอนเย็น แก ชอบดืม เพราะ ่ เมารัก เล็ก น้อ ย ต้อ ง พาไปถอน )
  • 202. จุน สี  ลัก ษณะ : มีสเขียว ี ( แต่จริงๆแล้วมองเห็น ด้วยตาเป็นสีฟ้า )  รส : เปรี้ยวฝาด  สรรพคุณ : กัดหัวหูด คุดทะราด รักษาโรคฟัน ( แก๊ก : กัด เป็น จุน ) • ระวังถ้าแพ้ ฟันจะโยกหลุด ได้ • เป็นธาตุสลายตัวง่าย
  • 203. แก้ว แกลบ  ลัก ษณะ : เป็น เกล็ดขาวบาง  รส : เย็นกร่อย  สรรพคุณ : ขับ ปัสสาวะ แก้ โรคตา ( รส เย็นกร่อย ) ( แก๊ก : ตอนเย็น เยียว ่ รดกองแกลบกระเด็น เข้าตา )
  • 204. กำา มะถัน เหลือ ง ลัก ษณะ : ก้อนสี เหลืองอ่อนนวล สรรพคุณ : แก้โรค ผิวหนัง พุพอง นำ้าเหลืองเสีย หุง กับ นำ้า มัน ทาแก้ หิด• เป็นธาตุสลายตัวง่าย• จุลพิกัดต่างกันทีสี ่ ( เหลือง-แดง )
  • 205. กำา มะถัน แดง ( มาด ) ลัก ษณะ : สีสมแดง้ คล้ายสีดินลูกรัง สรรพคุณ : แก้แผล เปื่อยลาม หุง กับ นำ้า มัน ใส่แ ผล เรื้อ รัง บดผงผสมเหล้าทาดับพิษ ไข้กาฬบางชนิด เช่น ไข้ งูสวัด
  • 206. หรดาล กลีบ ทอง ลัก ษณะ : ก้อนเล็กๆสี เหลืองปนเขียว เป็นมัน เงา สรรพคุณ : - ใช้ผสมยากวาด แก้ เม็ดยอดในปากเด็ก - ใช้ผสมยากัดขน หนวด เครา ให้ร่วงหลุด ไป
  • 207. มหาหิง ค์ ลัก ษณะ : สีเหลืองๆ ได้จากยางของต้นมหา หิงค์ รส : ขมร้อนเหม็น สรรพคุณ : ขับลมในลำาไส้ แก้ท้อง ขึ้นอืดเฟ้อ ใช้ทาท้อง เด็กแก้ท้องขึ้น ปวด ท้อง• อยู่ในยาประสะกระเพรา
  • 208. รงทอง ลัก ษณะ : ก้อนสี ออกส้ม สรรพคุณ : ถ่ายนำ้า เหลืองเสีย ถ่ายเสมหะ ถ่าย โลหิต• อยูในพิกัดตรีฉินทลาม ่ กา, ตรีเพชรสมคุณ• ก่อนใช้ต้องนำาไปสะตุ ก่อน โดยนำามาบดให้
  • 209. ยาดำา ลัก ษณะ : สีดำา ผิว เป็นมันเงา ได้จากยางของต้น ว่านหางจระเข้ สรรพคุณ : ถ่ายท้อง• อยู่ในยาถ่าย 4 ส่วน• ก่อนใช้ต้อง สะตุก่อน โดย นำาเอายาดำาใส่หม้อดิน เติมนำ้าเล็กน้อย ยกขึ้นตั้ง
  • 210. พิม เสน ลัก ษณะ : เป็นเกล็ด เล็กๆ แบนๆ สีขาว มี กลิ่นหอม สรรพคุณ : แก้ลมวิง เวียนหน้ามืด บำารุงหัวใจ• อยูในยาจันทลีลา 1 ส่วน ่• เป็นธาตุสลายตัวง่าย
  • 211. เกลือ สิน เธาว์ ลัก ษณะ : เม็ดเล็กๆ ขาวขุ่น มองรวมๆสี จะคลำ้า รส : เค็ม สรรพคุณ : ล้าง เมือกมันในลำาไส้• ได้จากดินเค็ม ดินโป่ง• อยูในพิกัดเกลือทัง 5 ่ ้• สรรพคุณเสมอ สมอทั้ง3
  • 212. ดีเ กลือ ลัก ษณะ : ขาวใส เป็นเงา เม็ดเป็นแท่ง ใหญ่กว่าผงชูรส รส : เค็มขม สรรพคุณ : ถ่าย ท้องผูก ถ่ายกระษัย ทำาให้เส้น เอ็นหย่อน• อยูในยาถ่าย 20 ส่วน ่
  • 213. การบูร  ลัก ษณะ : สี ขาวละเอียดเป็น ผง มีกลิ่นหอม  รส : ร้อน  สรรพคุณ : แก้ ปวดท้อง จุก เสียด ขับลมในถ้า ทิ้ง ไว้น านจะจับตัว กัน เป็น ก้อ น ลำาไส้
  • 214. ดิน ประสิว ลัก ษณะ : เป็นผลึก สีขาวใส คล้ายนำ้าแข็งก้อน มี รอยร้าวอยู่ข้างใน รส : เค็ม สรรพคุณ : ขับลมที่คั่งค้าง ตามเส้น• เป็นธาตุสลายตัวง่าย
  • 215. นำ้า ตาลกรวด  ลัก ษณะ : ก้อนสี ขาว บางก้อนใส บาง ก้อนขาวขุ่น ให้ชมดู ิ จะมีรสหวาน  รส : หวาน  สรรพคุณ : แก้ คอแห้ง ชูกำาลังทำาให้ เนื้อหนังชุมชื่น ่ • พิกัดตรีสินธุรส
  • 216. หนัง ปลากระเบน  ลัก ษณะ : หนังแข็งๆ มีลายจุดๆ  เป็นสัตว์วัตถุ ( สัตว์ นำ้า )  ใช้ห นัง ทำา ยา  สรรพคุณ : ขับเลือด เน่าร้าย หลัง จากการคลอดบุตร
  • 217. ขี้แ มลงสาบ  ลัก ษณะ : รูปทรง เหมือนขนมเม็ดขนุน เล็กๆ สีดำา บี้ดูจะเป็น ผง  ใช้ม ูล ทำา ยา  สรรพคุณ : แก้ กามโรค • ก่อนใช้ต้องคั่วหรือสุม ก่อน