Emocje i Stres

34,202 views
33,568 views

Published on

Published in: Health & Medicine, Travel
3 Comments
17 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
34,202
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
284
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
3
Likes
17
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Emocje i Stres

  1. 1. EMOCJE I STRES Wioletta Borys-Kierszniewska I rok uzupełniających studiów MGR Ścieżka Internet
  2. 2. Zagadnienia (1) Emocje (1.2) Emocje a nastroje (1.3) Teorie emocji (1.3.1) Teoria dziedziczności Darwina (1.3.2) Uniwersalność emocji (1.3.3) Emocje a kultura (1.3.4) Kultury indywidualistyczne i kolektywistyczne (1.3.5) Teorie emocji: (1.3.5/1) Fizjologia emocji (1.3.5/2) Teoria Jamesa-Langego (1.3.5/3) Teoria Cannona-Barda (1.3.5/4) Teoria oceny poznawczej (1.3.5/5) Podsumowanie teorii emocji (1.4) Funkcje emocji (1.4.1) Motywacja i uwaga (1.4.2) Społeczne funkcje emocji (1.4.3) Wpływ emocji na funkcje poznawcze (1.4.4) Emocjonalna mapa ciała (1.4.5) Choroby psychosomatyczne (1.4.6) Asertywność (2) Stres (2.1) Emocje a stres (2.2) Fizjologiczne reakcje na stres (2.3) Model stresu (2.4) Reakcja ciała na stres (2.5) Ogólny syndrom adaptacyjny i stres chroniczny (2.6) Psychologiczne reakcje na stres (3) Bibliografia
  3. 3. (1) Emocje <ul><li>Emocje – skomplikowane wzorce zmian, na które składają się: </li></ul><ul><li>pobudzenie fizjologiczne (np. kołatanie serca) </li></ul><ul><li>ocena poznawcza (np. interpretacje, wspomnienia, oczekiwania) </li></ul><ul><li>reakcje behawioralne: </li></ul><ul><ul><li>ekspresja uczuć – zarówno pozytywnych i negatywnych (np. uśmiech) </li></ul></ul><ul><ul><li>działania (np. przytulanie) </li></ul></ul><ul><li>reakcje ekspresyjne (np. mimika twarzy, postawa ciała) </li></ul>emocje umysł ciało
  4. 4. (1.2) Emocje a nastroje <ul><li>Emocje to: </li></ul><ul><ul><li>specyficzne reakcje na specyficzne wydarzenia </li></ul></ul><ul><ul><li>krótkotrwałe </li></ul></ul><ul><ul><li>stosunkowo intensywne </li></ul></ul><ul><li>Nastroje to: </li></ul><ul><ul><li>mogą być ogólne (bez związku ze specyficznym wydarzeniem) </li></ul></ul><ul><ul><li>mogą być długotrwałe (np. apatia) </li></ul></ul><ul><ul><li>są mniej intensywne niż emocje </li></ul></ul>
  5. 5. (1.3.1) Teoria dziedziczności Darwina <ul><li>Darwin poddając emocje analizie zauważył, że: </li></ul><ul><li>emocje podlegały procesom ewolucji </li></ul><ul><li>(podobnie jak inne ludzkie i zwierzęce struktury i funkcje) </li></ul><ul><li>funkcje adaptacyjne to bardzo specyficzne skoordynowane działania </li></ul><ul><li>ludzkiego mózgu </li></ul><ul><li>specyficzne stany psychiczne są przeznaczone do radzenia sobie z pewnymi </li></ul><ul><li>rodzajami powtarzających się sytuacji – co wskazuje na ich dziedziczność </li></ul><ul><li>Silvan Tomkins określił emocje jako: </li></ul><ul><li>natychmiastowe nie wyuczone reakcje afektywne (emocjonalne) </li></ul>
  6. 6. (1.3.2/1) Uniwersalność emocji <ul><li>Wg. Paula Ekmana , (w którego badaniach widoczny jest nurt Teorii Darwina): </li></ul><ul><li>istnieje 7 uniwersalnych stanów emocjonalnych : </li></ul><ul><ul><li>szczęście </li></ul></ul><ul><ul><li>zdziwienie </li></ul></ul><ul><ul><li>złość </li></ul></ul><ul><ul><li>wstręt </li></ul></ul><ul><ul><li>strach </li></ul></ul><ul><ul><li>smutek </li></ul></ul><ul><ul><li>pogarda </li></ul></ul>
  7. 7. (1.3.2/2) Uniwersalność emocji <ul><li>podstawowy zakres reakcji emocjonalnych, wspólny wszystkim ludziom </li></ul><ul><li>stanowi produkt ewolucji </li></ul><ul><li>Uniwersalność emocji była potwierdzona przez badanie reakcji emocjonalnych: </li></ul><ul><li>niemowląt różnych kultur (np. USA i Chiny) i ras </li></ul><ul><li>dorosłych (np. plemię Fore z Nowej Gwinei) </li></ul>
  8. 8. (1.3.3/1) Teoria neuro-kulturowa Ekmana <ul><li>Zakłada: </li></ul><ul><li>biologiczne uwarunkowania mimiki twarzy (mózg steruje napinaniem mięśni </li></ul><ul><li>w chwili wzbudzenia określonej emocji) </li></ul><ul><li>ograniczenia kulturowe wpływają na mechanizm biologiczny: </li></ul><ul><ul><li>różne kultury mają różne standardy określające sposoby kontrolowania </li></ul></ul><ul><ul><li>emocji, w szczególności mimiki twarzy </li></ul></ul><ul><li> Mózg (produkt ewolucji) </li></ul><ul><li> + Kultura </li></ul><ul><li> => Ogólna ekspresja emocji </li></ul>
  9. 9. (1.3.3/2) Teoria neuro-kulturowa Ekmana <ul><li>Przykład </li></ul><ul><li>Badania grupy 6 krajów: </li></ul><ul><ul><li>Japonia </li></ul></ul><ul><ul><li>Polska </li></ul></ul><ul><ul><li>Stany Zjednoczone </li></ul></ul><ul><ul><li>Sumatra </li></ul></ul><ul><ul><li>Węgry </li></ul></ul><ul><ul><li>Wietnam </li></ul></ul><ul><li>Wykazały, że: </li></ul><ul><ul><li>dorośli Japończycy gorzej radzili sobie z rozpoznawaniem złości niż dorośli </li></ul></ul><ul><ul><li>Amerykanie, Węgrzy, Polacy, Wietnamczycy </li></ul></ul><ul><ul><li>Wietnamczycy gorzej rozpoznawali wstręt niż obywatele wszystkich państw </li></ul></ul><ul><ul><li>badanej grupy </li></ul></ul>
  10. 10. (1.3.4/1) Kultury indywidualistyczne i kolektywistyczne <ul><li>Wg Triandisa : </li></ul><ul><li>Kultura indywidualistyczna  ukierunkowanie na potrzeby jednostki </li></ul><ul><li>Kultura kolektywistyczna  ukierunkowanie na potrzeby spoleczności </li></ul><ul><li>Przykład </li></ul><ul><li>Porównując kulturę zachodnią (indywidualistyczną) i afrykańską (kolektywistyczną) </li></ul><ul><li>widoczne są duże różnice w wyrażaniu emocji. </li></ul><ul><li>w kulturze afrykańskiej: </li></ul><ul><ul><li>wyrażanie emocji uzależnione jest od przynależności do określonej </li></ul></ul><ul><ul><li>grupy społecznej (kasty) </li></ul></ul><ul><ul><li>ważna jest: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>samodyscyplina </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>szacunek dla rodziców i starszych </li></ul></ul></ul><ul><li>w kulturze zachodniej (amerykańskiej) istnieje wolność doboru wrażeń i spełniania </li></ul><ul><li>własnych potrzeb: przyjemności, ekscytacji (życiem) </li></ul>
  11. 11. (1.3.4/2) Kultury indywidualistyczne i kolektywistyczne uczucie komfortu związane z wyrażaniem uczuć Kostaryka Stany Zjednoczone 0,5 4 Badanie reakcji emocjonalnych studentów z Kostaryki i Stanów Zjednoczonych. Skala: 0 – uczucie dużego dyskomfortu 5 – uczucie dużego komfortu
  12. 12. (1.3.5/1/1) Fizjologia emocji <ul><li>Teorie emocji definiują związek pomiędzy fizjologicznymi a psychologicznymi </li></ul><ul><li>aspektami doświadczania emocji. </li></ul><ul><li>Fizjologia emocji : </li></ul><ul><li>emocje mobilizują ciało do walki z ich źródłem </li></ul><ul><li>do reakcji emocjonalnej ciało jest przygotowywane przez Autonomiczny </li></ul><ul><li>Układ Nerwowy ( AUN ), poprzez działanie: </li></ul><ul><ul><li>części sympatycznej ( współczulnej ) </li></ul></ul><ul><ul><li>części parasympatycznej ( przywspółczulnej ) </li></ul></ul>
  13. 13. (1.3.5/1/2) Fizjologia emocji układ nerwowy ośrodkowy układ nerwowy (mózg i rdzeń kręgowy) obwodowy układ nerwowy (tkanka nerwowa poza mózgiem i rdzeniem kręgowym) somatyczny układ nerwowy (nerwy czuciowe i ruchowe; dowolny) autonomiczny układ nerwowy (układy wewnętrzne; mimowolny) układ sympatyczny (ratownik;zachowanie w sytuacjach nadzwyczajnych) układ parasympatyczny (gospodarz; zachowanie i procesy wewnętrzne w sytuacjach rutynowych) Hierarchiczna organizacja układu nerwowego człowieka
  14. 14. (1.3.5/1/3) Fizjologia emocji <ul><li>Układ nerwowy składa się z układu: </li></ul><ul><li>centralnego i </li></ul><ul><li>obwodowego </li></ul><ul><li>Centralny układ nerwowy : </li></ul><ul><li>obejmuje mózgowie (mózg, pień mózgu, móżdżek) </li></ul><ul><li>rdzeń kręgowy </li></ul><ul><li>Obwodowy układ nerwowy : </li></ul><ul><li>nerwy czaszkowe </li></ul><ul><li>nerwy rdzeniowe </li></ul><ul><li>nerwy obwodowe </li></ul>* Prezentacja: Układ Nerwowy
  15. 15. (1.3.5/1/4) Fizjologia emocji <ul><li>Sytuacje, którym towarzyszą łagodne emocje: </li></ul><ul><li>nieprzyjemna sytuacja  uaktywnia układ sympatyczny </li></ul><ul><li>przyjemna sytuacja  uaktywnia układ parasympatyczny </li></ul><ul><li>im więcej bodźców tym większa aktywność obu układów </li></ul><ul><li>Sytuacje, którym towarzyszą silne emocje: </li></ul><ul><li>np. strach, lęk  aktywują System Reakcji Alarmowej Organizmu, </li></ul><ul><li>który przygotowuje go do reakcji </li></ul>
  16. 16. (1.3.5/1/5) Fizjologia emocji Układ gruczołów dokrewnych: 1 – szyszynka 2 – przysadka 3 – tarczyca i przytarczyce (w dolnej części) 4 – grasica 5 – nadnercza - glikokortykosteridy: kortyzon (hydrokortyzon) - mineralokortykoidy: aldosteron 11-dezoksykortykosteron 6 – trzustka (wysepki Langerhansa) 7 – jajniki 8 – jądra * Prezentacja: Układ Dokrewny
  17. 17. (1.3.5/1/6) Fizjologia emocji <ul><li>układ sympatyczny w sytuacji emocjonalnej steruje wydzielaniem hormonów </li></ul><ul><li>(adrenaliny i noradrenaliny) z gruczołów nadnerczy </li></ul><ul><li>hormony pobudzają narządy wewnętrzne do: </li></ul><ul><li>uwolnienia cukru do krwi </li></ul><ul><li>podniesienia ciśnienia krwi </li></ul><ul><li>zwiększenia wydzielania potu i śliny </li></ul>układ parasympatyczny (dla uspokojenia organizmu po reakcji emocjonalnej) hamuje wydzielanie hormonów aktywujących
  18. 18. (1.3.5/2/1) Teoria Jamesa-Langego <ul><li>Wg. Williama Jamesa : </li></ul><ul><li>źródłem emocji są informacje zwrotne z ciała </li></ul><ul><li>Teoria obwodowa Jamesa i Langego : </li></ul><ul><li>bodziec emocjonalny powoduje pobudzenie autonomiczne i inne reakcje oraganizmu </li></ul><ul><li> jest to doświadczenie określonej emocji </li></ul><ul><li>podkreśla rolę reakcji organizmu AUN, przebiegające na obwodzie względem OUN </li></ul>
  19. 19. (1.3.5/3/1) Teoria Cannona-Barda <ul><li>Powstała jako połączenie dwóch teorii: </li></ul><ul><li>Williama Cannona (fizjologa) odrzucającego teorię obwodową </li></ul><ul><li>na rzecz centralistycznej: </li></ul><ul><ul><li>wykazał brak korelacji między aktywnością narządów wewnętrznych a AUN </li></ul></ul><ul><ul><li>określił reakcję AUN jako zbyt wolną, aby mogła być udziałem emocji </li></ul></ul><ul><ul><li>powstanie emocji wymaga pośrednictwa mózgu pomiędzy </li></ul></ul><ul><ul><li>stymulacją na wejściu, a reakcją na wyjściu </li></ul></ul><ul><li>Philipa Barda (fizjologa), który uznał: </li></ul><ul><ul><li>reakcje trzewne za pierwsze ogniwo łańcucha emocji </li></ul></ul>
  20. 20. (1.3.5/3/2) Teoria Cannona-Barda bodziec stymulujący sympatyczny układ nerwowy kora mózgowa pobudzenie cielesne subiektywne doświadczanie emocji
  21. 21. (1.3.5/4/1) Teoria oceny poznawczej <ul><li>Stanowi rezultat badań m.in.: </li></ul><ul><li>Stanleya Schachtera : </li></ul><ul><li>doświadczanie emocji to łączny efekt pobudzenia fizjologicznego i oceny poznawczej </li></ul><ul><li>pobudzenie fizjologiczne rozpoczyna sekwencję procesów emocjonalnych </li></ul><ul><li>Richarda Lazarusa : </li></ul><ul><li>istotne są interakcje z otoczeniem podlegające ocenie </li></ul><ul><li>pobudzenie jest zmienną niezależną, wpływającą na nieprawidłową </li></ul><ul><li>interpretację emocji </li></ul>
  22. 22. (1.3.5/5/1) Podsumowanie teorii emocji
  23. 23. (1.3.5/5/2) Podsumowanie teorii emocji <ul><li>Trzy klasyczne teorie emocji zakładają występowanie odmiennych elementów składowych emocji oraz różne sekwencje procesów bodziec  emocja : </li></ul><ul><li>Teoria Jamesa-Langego </li></ul><ul><ul><li>bodźce wywołują pobudzenie autonomiczne oraz czynności behawioralne, których postrzeganie </li></ul></ul><ul><ul><li>prowadzi do specyficznych doświadczeń emocjonalnych </li></ul></ul><ul><li>Teoria Cannona-Barda </li></ul><ul><ul><li>zdarzenia są najpierw przetwarzane w różnych ośrodkach mózgu, które następnie kierują </li></ul></ul><ul><ul><li>równolegle reakcjami pobudzenia, behawioralnymi oraz doświadczeniami emocjonalnymi </li></ul></ul><ul><li>Teoria oceny poznawczej </li></ul><ul><ul><li>zarówno bodźce jak i pobudzenie fizjologiczne są oceniane poznawczo w tym samym czasie, </li></ul></ul><ul><ul><li>zgodnie ze wskazówkami sytuacyjnymi oraz kontekstem, doświadczenie emocjonalne jest </li></ul></ul><ul><ul><li>wynikiem interakcji poziomu oraz natury pobudzenia </li></ul></ul>
  24. 24. (1.4.1/1) Funkcje emocji – Motywacja i uwaga <ul><li>Rola emocji w naszym życiu: </li></ul><ul><li>motywacja i uwaga </li></ul><ul><ul><li>emocje są siłą napędową działania  MOTYWUJĄ </li></ul></ul><ul><ul><li>kierują i podtrzymują zachowania ukierunkowane na realizację pewnych celów </li></ul></ul><ul><li>lewe ciało migdałowate – jego rola w postrzeganiu zdarzeń emocjonalnych </li></ul><ul><ul><li>efekt błysku uwagi (attentional-blink effect)  zjawisko sterujące </li></ul></ul><ul><ul><li>postrzeganiem świata: </li></ul></ul><ul><ul><li>skoncentrowanie uwagi na jednym bodźcu zmniejsza </li></ul></ul><ul><ul><li>świadomość drugiego bodźca, pojawiającego się po nim </li></ul></ul><ul><ul><li>bodźce emocjonalne wyzwalają dodatkową uwagę  doświadczalnie </li></ul></ul><ul><ul><li>udowodniono rolę lewego ciała migdałowatego w tym procesie (Anderson </li></ul></ul><ul><ul><li>i Phelps, 2001) </li></ul></ul>
  25. 25. (1.4.2/1) Funkcje emocji – Społeczne funkcje emocji <ul><li>regulacyjna rola emocji w życiu społecznym : </li></ul><ul><li>wiążą lub dystansują jednostkę: </li></ul><ul><ul><li>zachowania zachęcające do kontaktu: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>uśmiech zachęca do nawiązania kontaktu </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>zachowania odstraszające : </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>warczenie i złość odpycha </li></ul></ul></ul><ul><li>zjawisko tłumienia emocji wobec pozycji lub siły innej osoby </li></ul>
  26. 26. (1.4.2/2) Funkcje emocji – Społeczne funkcje emocji <ul><li>emocje pobudzają do zachowań prospołecznych </li></ul><ul><li>(Hoffman, 1986, Isen 1984, Schroeder i in. 1995) </li></ul><ul><li>dobry nastrój sprzyja zachowaniom charytatywnym (Carlson i in. 1988) </li></ul><ul><li>potrzeba zmniejszenia poczucia winy skłania do oferowania dobrowolnej </li></ul><ul><li>pomocy (Carlsmith i Gross 1969) </li></ul><ul><li>szczególna rola lewego ciała migdałowatego w relacjach społecznych </li></ul><ul><li> jego brak uniemożliwia postrzeganie emocji  prowadzi to </li></ul><ul><li>do ograniczenia relacji społecznych poprzez uniemożliwienie prawidłowej </li></ul><ul><li>reakcji (Scott i in. 1997) </li></ul>
  27. 27. (1.4.3/1) Funkcje emocji – Wpływ emocji na funkcje poznawcze <ul><li>Funkcja poznawcza emocji to wpływ na to: </li></ul><ul><li>co zwraca naszą uwagę </li></ul><ul><li>w jaki sposób postrzegamy siebie i innych </li></ul><ul><li>w jaki sposób interpretujemy i zapamiętujemy różne elementy sytuacji życiowych </li></ul><ul><li>Wg. Bradley’a : </li></ul><ul><li>stany emocjonalne mogą wpływać na: </li></ul><ul><ul><li>uczenie się </li></ul></ul><ul><ul><li>pamięć </li></ul></ul><ul><ul><li>sądy społeczne </li></ul></ul><ul><ul><li>kreatywność </li></ul></ul><ul><ul><li>ogólnie  na doświadczenia życiowe ludzi </li></ul></ul>
  28. 28. Gordon Bower (i jego studenci) badając rolę emocji w przetwarzaniu informacji opracowali model zakładający: osoba w danej sytuacji doświadcza jakiejś emocji emocja ta, jest przechowywana w pamięci wraz ze wspomnieniami towarzyszących jej zdarzeń (elementy jednego kontekstu) (1.4.3/2) Funkcje emocji – Wpływ emocji na funkcje poznawcze
  29. 29. (1.4.3/3) Funkcje emocji – Wpływ emocji na funkcje poznawcze <ul><li>Przetwarzanie zgodne z nastrojem </li></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>zachodzi w sytuacjach, w których ludzie są wybiórczo uwrażliwieni na </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><li>przetwarzanie i wydobywanie informacji zgodnych z ich aktualnym nastrojem </li></ul></ul><ul><li>Pamięć zależna od nastroju </li></ul><ul><li>odnosi się do okoliczności, w których ludziom łatwiej jest przypomnieć sobie </li></ul><ul><ul><li>informacje, gdy ich nastrój w tym czasie jest podobny do nastroju, </li></ul></ul><ul><ul><li>w jakim byli, kiedy po raz pierwszy je zapamiętali </li></ul></ul>
  30. 30. <ul><li>EMOCJONALNA MAPA CIAŁA: </li></ul><ul><li>różne rodzaje emocji znajdują określone miejsce w naszym ciele </li></ul><ul><li>chroniczne bloki napięciowe spowodowane są długotrwałym działaniem stresującej </li></ul><ul><li>sytuacji bądź też jednorazowym, ale bardzo silnym przeżyciem szoku </li></ul><ul><li>rozpoznając obszary zablokowane w naszym ciele możemy odpowiedzieć sobie </li></ul><ul><li>na pytanie: jakiego problemu dotyczy istniejące napięcie? </li></ul><ul><li>nie musi to być jedynie wyjaśnienie – może to być jednostka chorobowa, która </li></ul><ul><li>powinna być zdiagnozowana przez lekarza medycyny i leczona </li></ul><ul><li>w odpowiedni sposób </li></ul>(1.4.4/1) Funkcje emocji – Emocjonalne mapa ciała
  31. 31. Zaciśnięte szczęki / „wyszczerzony” uśmiech Zablokowane wyrażanie złości - emocji Oczy zablokowanie kontaktu wzrokowego – deficyt kontaktu wzrokowego we wczesnym dzieciństwie krótkowzroczność – strach przed przeszłością Kark napięcie, ból – nadmierna kontrola emocjonalna, blokada między uczuciami a świadomością, brak kontaktu z przeżywanymi uczuciami Krtań, gardło zablokowanie wyrażania emocji , np. krzykiem i słowami Barki – ból, napiecie : zablokowana agresja, brak przełożenia energii na działanie czyli zablokowana zdolność zaspokajania potrzeb, przeciążenie „ wdowi garb” brak przepływu energii między łopatkami – zablokowanie agresji, tendencja do biernej agresji Pachy, ramiona drętwienie , itp. zablokowanie brania Górna część klatki piersiowej ból, ucisk – zablokowanie uczucia tęsknoty Serce ból, usztywnienie mostka, klatki piersiowej, pancerz – ochrona przed byciem zranionym, lęk przed miłością wynikający z negatywnych doświadczeń, oddzielenie seksu od miłości Przepona zablokowana – zmniejszenie dopływu energii, odcięcie od silnych przeżyć, zwłaszcza seksualnych, brak poczucia bezpieczeństwa, zablokowana energia związana z ekspansją życiową, poczuciem przemocy Biodra, odbyt napięcie, dysfunkcje – zablokowanie energii seksualnej, również agresji Nogi napięcie, drętwienie : - nieumiejętność wyjścia z danej sytuacji życiowej - zahamowana agresja, złość Stopy zimne, częste kontuzje , sztywne, stawy skokowe, drętwienie – brak poczucia bezpieczeństwa, pewności, brak kontaktu z rzeczywistością Twarz Wyrażanie uczuć (1.4.4/2) Funkcje emocji – Emocjonalne mapa ciała
  32. 32. (1.4.5/1) Funkcje emocji – Choroby psychosomatyczne <ul><li>Choroby psychosomatyczne – choroby, w których etiologii istotną rolę </li></ul><ul><li>odgrywają czynniki psychiczne: </li></ul><ul><li>są przewlekłe, okresowo nasilające się </li></ul><ul><li>zaburzenia emocjonalne są widoczne jeszcze przed wystąpieniem objawów, a silniej </li></ul><ul><li>ujawniają się w okresie zaostrzeń </li></ul><ul><li>(z obserwacji) różne choroby psychosomatyczne występują u jednej osoby </li></ul><ul><li>(pewna tendencja) występowania rodzinnego oraz znaczenie płci predysponuje </li></ul><ul><li>do określonych chorób </li></ul><ul><li>Najważniejsze koncepcje etiologiczne zakładają: </li></ul><ul><li>nieprawidłowe mechanizmy przetwarzania lęku pojawiającego się w związku </li></ul><ul><li>z konfliktami wewnątrzpsychicznymi </li></ul><ul><li>udział odruchów warunkowych (patologia korowo-trzewna) </li></ul><ul><li>predysponujący typ osobowości </li></ul><ul><li>znaczenie dysfunkcjonalnego środowiska rodzinnego </li></ul>
  33. 33. (1.4.5/2) Funkcje emocji – Choroby psychosomatyczne <ul><li>Charakterystyka chorób psychosomatycznych jest wciąż niejasna, </li></ul><ul><li>a różne badania doprowadzają nowych wniosków. </li></ul><ul><li>Choroby najczęściej kwalifikowane jako psychosomatyczne to: </li></ul><ul><li>nadciśnienie tętnicze </li></ul><ul><li>choroba niedokrwienna serca (wieńcowa) </li></ul><ul><li>nadczynność tarczycy </li></ul><ul><li>cukrzyca </li></ul><ul><li>otyłość </li></ul><ul><li>astma oskrzelowa </li></ul><ul><li>katar sienny </li></ul><ul><li>choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy </li></ul><ul><li>wrzodziejące zapalenie jelita grubego </li></ul><ul><li>pokrzywka </li></ul><ul><li>neurodermatitis </li></ul><ul><li>Atopowe Zapalenie Skóry </li></ul><ul><li>depresja </li></ul>
  34. 34. (1.4.6/1) Funkcje emocji – Asertywność <ul><li>Asertywność to umiejętność pełnego wyrażania siebie w kontakcie </li></ul><ul><li>z inną osobą czy osobami. </li></ul><ul><li>zachowanie asertywne oznacza: </li></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>bezpośrednie </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>uczciwe </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>i stanowcze </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><li> wyrażanie wobec innej osoby swoich: </li></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>uczuć </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>postaw </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>opinii </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>i pragnień </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>w sposób respektujący: </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>uczucia </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>postawy </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>opinie </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>i pragnienia </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><li> tej drugiej osoby </li></ul>
  35. 35. (1.4.6/2) Funkcje emocji – Asertywność <ul><li>Asertywne wyrażanie złości </li></ul><ul><li>Złość i gniew pełnią dwie funkcje: </li></ul><ul><li>informacyjną – sygnalizują, że na zewnątrz człowieka dzieje się coś niepożądanego </li></ul><ul><li>energetyczną – dostarczają energii do zmiany tego stanu </li></ul><ul><li>Asertywny sposób wyrażania złości oznacza skoncentrowanie się na zadaniu, </li></ul><ul><li>jakim jest zmiana niepożądanej rzeczywistości zewnętrznej, w sposób pozwalający </li></ul><ul><li>na ekspresję i uwolnienie się od napięcia emocjonalnego, lecz nie naruszający </li></ul><ul><li>praw innych ludzi. </li></ul><ul><li>Ważne jest, aby stosować komunikaty zaczynające do „ja” zamiast od „ty”, </li></ul><ul><li>np. „Irytuje mnie ton, w jakim się do mnie zwracasz.” </li></ul>
  36. 36. (2.1/1) Emocje a stres <ul><li>Układ limbiczny oraz oś </li></ul><ul><li>podwzgórze - przysadka - nadnercza </li></ul><ul><li>Za powstawanie emocji takich jak smutek, radość, szczęście czy strach odpowiedzialnych jest wiele różnych struktur mózgu m.in.: </li></ul><ul><li>hipokamp </li></ul><ul><li>sklepienie połączone w uk. limbiczny </li></ul><ul><li>ciało sutkowate </li></ul><ul><li>jądro migdałowate </li></ul><ul><li>które razem tworzą tzw. układ limbiczny </li></ul><ul><li>bodźce pochodzące z układu limbicznego powodują aktywację innej części </li></ul><ul><li>mózgu – podwzgórza  sprawuje przy pomocy przysadki mózgowej </li></ul><ul><li>kontrolę nad gruczołami dokrewnymi (m.in. tarczycą, nadnerczami, jądrami </li></ul><ul><li>czy jajnikami)     </li></ul>
  37. 37. <ul><li>oś podwzgórze – przysadka – nadnercza , w połączeniu z układem limbicznym odgrywa bardzo istotną rolę w odpowiedzi organizmu na stres </li></ul><ul><li>Czym tak właściwie jest stres? </li></ul><ul><li>Według definicji wprowadzonej przez Hansa Selye’go jest to: </li></ul><ul><li>niespecyficzna reakcja organizmu na wymagającą sytuację, a czynniki ją wywołujące to tzw. stresory </li></ul>(2.1/2) Emocje a stres bodźce wewnętrzne bodźce zewnętrzne
  38. 38. (2.1/3) Emocje a stres <ul><li>możemy wyróżnić dwie formy stresu: </li></ul><ul><ul><li>eustres - pozytywnie oddziaływujący na organizm  mobilizujący </li></ul></ul><ul><ul><li>do działania (np. podczas randki) </li></ul></ul><ul><ul><li>dystres – negatywnie oddziaływujący, utrudniający </li></ul></ul><ul><ul><li>lub uniemożliwiający realizację ważnych zadań </li></ul></ul>
  39. 39. (2.2/1) Fizjologiczne reakcje na stres
  40. 40. (2.2/2) Fizjologiczne reakcje na stres <ul><li>Fizjologiczne reakcje na stres : </li></ul><ul><li>to automatyczne, przewidywalne, wrodzone reakcje nie podlegające </li></ul><ul><li>świadomej kontroli </li></ul><ul><ul><li>Co dzieje się w organizmie w wyniku oddziaływania stresorów? </li></ul></ul><ul><ul><li>Układ limbiczny indukuje uwalnianie z podwzgórza hormonu - kortykoliberyny (CRH; przekaźnik wielopeptydowy), który pobudza przysadkę do wydzielania hormonu adrenokortykotropowego (ACTH; in. kortykotropina). </li></ul></ul>
  41. 41. (2.2/3) Fizjologiczne reakcje na stres <ul><ul><li>ACTH (nazywany hormonem stresu ) wpływa stymulująco na komórki </li></ul></ul><ul><ul><li>kory nadnerczy, powodując uwolnienie hormonów steroidowych </li></ul></ul><ul><ul><li>(glikokortykosteroidów: kortyzolu), które regulują funkcjonowanie organizmu </li></ul></ul><ul><ul><li>(metabolizm), a w stosunku do układu immunologicznego wywierają działanie </li></ul></ul><ul><ul><li>immunosupresyjne : </li></ul></ul><ul><ul><li>hamując: </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>- podziały leukocytów </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>- wydzielanie cytokin (m.in. IL-1, IL-3, TNF) </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>- mediatorów zapalenia takich jak prostaglandyny i </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li> leukotrieny </li></ul></ul></ul></ul></ul>
  42. 42. (2.3/1) Model stresu Co to jest stres? Stres odczuwamy, kiedy stajemy w obliczu wyzwania, świadomie lub nieświadomie spostrzegamy jakieś zagrożenie lub możliwość wystąpienia zaburzenia równowagi pomiędzy stawianymi przez innych lub przez siebie wymaganiami, a tym, co mamy do dyspozycji, a więc możliwościami lub zasobami wewnętrznymi. stresor wydarzenie bodźcowe: wewnętrzne lub zewnętrzne zakłócenie stanu równowagi stres reakcja organizmu
  43. 43. (2.3/2) Model stresu
  44. 44. (2.3/3) Model stresu <ul><li>ocena poznawcza sytuacji stresowej (interpretacja zdarzenia) wchodzi </li></ul><ul><li>w interakcję ze stresorem, oraz dostępnymi zasobami fizycznymi, społecznymi </li></ul><ul><li>i osobistymi, wykorzystywanymi do radzenia sobie ze stresorem </li></ul><ul><li>ludzie reagują na zagrożenie na różnych poziomach: </li></ul><ul><ul><li>fizjologicznym </li></ul></ul><ul><ul><li>behawioralnym </li></ul></ul><ul><ul><li>emocjonalnym </li></ul></ul><ul><ul><li>poznawczym </li></ul></ul><ul><li>określone reakcje mają charakter: </li></ul><ul><ul><li>adaptacyjny </li></ul></ul><ul><ul><li>inne nie adaptacyjny </li></ul></ul><ul><ul><li>w skrajnych przypadkach mogą spowodować nawet śmierć </li></ul></ul>
  45. 45. (2.4/1) Reakcja ciała na stres
  46. 46. (2.4/2) Reakcja ciała na stres <ul><li>Fizjologiczne reakcje na stres : </li></ul><ul><li>wiele reakcji fizjologicznych wywoływanych przez emocje dotyczy również stresu </li></ul><ul><li>wyróżniamy stres: </li></ul><ul><ul><li>ostry – przejściowy stan pobudzenia, o zwykle jasno określonym początku </li></ul></ul><ul><li> i przebiegu reakcji </li></ul><ul><ul><li>chroniczny – stan (rozciągniętego w czasie) trwającego pobudzenia, </li></ul></ul><ul><li> w trakcie którego żądania otoczenia są postrzegane </li></ul><ul><li> jako przekraczające dostępne zasoby (fizyczne, osobiste, </li></ul><ul><li> społeczne) wewnętrzne i zewnętrzne do radzenia sobie z nim </li></ul>
  47. 47. (2.4/3) Reakcja ciała na stres <ul><li>Reakcja na niebezpieczeństwo – reakcja „walcz lub uciekaj” : </li></ul><ul><li>(Walter Cannon, lata 20. XX w.) </li></ul><ul><li>sekwencja działań zostaje wyzwolona w nerwach i gruczołach, przygotowujących </li></ul><ul><li>organizm do obrony, walki lub ucieczki w bezpieczne miejsce </li></ul><ul><li>centrum tej reakcji na stres stanowi podwzgórze – nazywane „ośrodkiem stresu”: </li></ul><ul><ul><li>w sytuacjach niebezpieczeństwa: </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>kontroluje AUN </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>aktywuje przysadkę mózgową </li></ul></ul></ul></ul>
  48. 48. <ul><li>AUN reguluje aktywność narządów ciała: </li></ul><ul><li>szybszy i głębszy oddech </li></ul><ul><li>wzrasta puls </li></ul><ul><li>naczynia krwionośne zwężają się </li></ul><ul><li>rośnie ciśnienie krwi </li></ul><ul><li>mięśnie otwierają przejścia w gardle i nosie (dotlenienie płuc) </li></ul><ul><li>charakterystyczny wyraz twarzy </li></ul><ul><li>mięśnie gładkie (po otrzymaniu informacji) zatrzymują funkcje nieistotne w </li></ul><ul><li>przygotowaniach do reakcji na niebezpieczeństwo – zatrzymują trawienie </li></ul><ul><li>wyzwalany jest adrenalina do krwioobiegu (wytwarzana przez rdzeń nadnerczy </li></ul><ul><li>adrenalina i noradrenalina sygnalizuje innym organom konieczność </li></ul><ul><li>uruchomienia specyficznych funkcji: </li></ul><ul><ul><li>śledziona wydziela więcej czerwonych ciałek krwi (ułatwia to krzepnięcie </li></ul></ul><ul><ul><li>przy zranieniach) </li></ul></ul><ul><ul><li>szpik kostny produkuje więcej białych krwinek (dla zwalczenia ew. infekcji) </li></ul></ul><ul><ul><li>wątroba produkuje i uwalnia więcej cukru (energia dla organizmu) </li></ul></ul>(2.4/4) Reakcja ciała na stres
  49. 49. (2.4/5) Reakcja ciała na stres <ul><li>Wg Shelly Taylor : </li></ul><ul><li>reakcje fizjologiczne na stres są różne u kobiet i mężczyzn </li></ul><ul><li>mężczyźni doświadczają reakcji „walcz lub uciekaj” </li></ul><ul><li>kobiety nie doświadczają reakcji: </li></ul><ul><li>„ walcz lub uciekaj” </li></ul><ul><li>doświadczają reakcji </li></ul><ul><li>„ opiekuj się i bądź przyjazny” </li></ul>
  50. 50. (2.5/1) Ogólny syndrom adaptacyjny i stres chroniczny <ul><li>Teoria stresu (chronicznego) wg Hansa Salye’go : </li></ul><ul><li>wiele rodzajów stresorów może wywołać tę samą reakcję lub </li></ul><ul><li>ogólny zespół reakcji organizmu </li></ul><ul><li>wszystkie stresory mobilizują organizm do adaptacji: </li></ul><ul><ul><li>musi on utrzymać lub odzyskać swoją integralność poprzez </li></ul></ul><ul><ul><li>przywrócenie równowagi ( homeostazy ) </li></ul></ul><ul><li>pozwoliła wyjaśnić zjawisko chorób psychosomatycznych – niewytłumaczalnych </li></ul><ul><li>w pełni przyczynami fizycznymi </li></ul><ul><li>Pełen obraz wpływu stresu na organizm to powiązanie teorii fizjologicznej Saly’ego </li></ul><ul><li>z późniejszymi badaniami czynników psychologicznych. </li></ul>
  51. 51. (2.5/2) Ogólny syndrom adaptacyjny i stres chroniczny <ul><li>reakcja na stresory to ogólny syndrom adaptacyjny </li></ul><ul><li>( GAS – General Adaptation Syndrome) złożona z trzech stadiów : </li></ul><ul><ul><li>reakcji alarmowej – krótki okres pobudzenia cielesnego, przygotowujący </li></ul></ul><ul><ul><li> organizm na intensywną aktywność </li></ul></ul><ul><ul><li>stadium odporności – stadium umiarkowanego pobudzenia, umożliwiający </li></ul></ul><ul><ul><li> wytrzymanie i oparcie się dalszym wycieńczającym </li></ul></ul><ul><ul><li> efektom przedłużającego się działania stresora </li></ul></ul><ul><ul><li>stadium wyczerpania – zasoby organizmu wyczerpują się </li></ul></ul>
  52. 52. (2.6/1) Psychologiczne reakcje na stres <ul><li>psychologiczne reakcje na stres są w głównej mierze wyuczone, zależne </li></ul><ul><li>od postrzegania i interpretacji świata </li></ul><ul><li>reakcje psychologiczne zależą od kategorii stresorów </li></ul><ul><li> wydarzeń traumatyzujących </li></ul><ul><li>wydarzeniami traumatyzującymi mogą być zmiany: </li></ul><ul><ul><li>negatywne </li></ul></ul><ul><ul><li>pozytywne </li></ul></ul>
  53. 53. (2.6/2) Psychologiczne reakcje na stres <ul><li>narzędzie pomiarowe, służące do oceny stopnia przystosowania, </li></ul><ul><li>jakiego wymagają różne zmiany życiowe (przyjemne i nieprzyjemne) to: </li></ul><ul><li>Skala Oceny Ponownego Przystosowania Społecznego ( SOPPS ) </li></ul><ul><li>SOPPS pozwala ocenić wysiłek włożony w proces przystosowania do nowej </li></ul><ul><li>sytuacji życiowej narzucony przez określoną (na liście) zmianę w porównaniu </li></ul><ul><li>do małżeństwa z arbitralnie przypisaną wartością 50 jednostek zmiany życiowej </li></ul><ul><li>uzyskana liczba jednostek zmiany życiowej dla każdej osoby stanowią miarę </li></ul><ul><li>wielkości doświadczonego stresu </li></ul><ul><li>w porównaniu z badaniami z lat 60. w latach 90. wzrósł odczuwany poziom stresu </li></ul>* Prezentacja: Asertywność
  54. 54. (2.6/3) Psychologiczne reakcje na stres <ul><li>Ogólna skala ociągania się (Lay, 1986) </li></ul><ul><li>Wyróżnia osoby: </li></ul><ul><li>osoby ociągające się – posiadające tendencję do odkładania rzeczy na później) </li></ul><ul><li>nie ociągające się (szybko podejmujące obowiązki) </li></ul><ul><li>Skala ocenia: </li></ul><ul><li>objawy chorób fizycznych doświadczanych przez ludzi w w/w sytuacjach </li></ul><ul><li>Konkluzja (wg. Tice i Baumeister, 1997): </li></ul><ul><li>w określonym czasie ilość objawów chorobowych w grupie osób ociągających się </li></ul><ul><li>znacząco wzrasta w porównaniu z grupą osób nie ociągających się </li></ul>
  55. 55. (2.6/4) Psychologiczne reakcje na stres <ul><li>Wydarzenia traumatyczne </li></ul><ul><li>to zdarzenia : </li></ul><ul><li>o charakterze negatywnym </li></ul><ul><li>niemożliwe do opanowania </li></ul><ul><li>nieprzewidywalne lub wieloznaczne </li></ul><ul><li>są szczególnie stresujące </li></ul><ul><li>mogą dotyczyć jednostki lub grupy osób </li></ul><ul><li>jeśli wydarzenia traumatyczne dotyczą grupy osób możemy mówić </li></ul><ul><li>o syndromie PTSD – zespole stresu pourazowego </li></ul><ul><li>(Posttraujmatic stress disorder) </li></ul><ul><ul><li>niosącym ze sobą wiele zagrożeń, m.in. : </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>alienację od innych ludzi </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>znieczulenie na problematyczne sytuacje dnia codziennego </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>problemy ze snem </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>poczucie winy </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>problemy z koncentracją </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>przesadzone reakcje w sytuacjach doświadczania strachu </li></ul></ul></ul>
  56. 56. <ul><li>Bibliografia </li></ul><ul><li>Gerrig Richard J., Zimbardo Philip G.: Psychologia i Życie – Wyd. Nowe, </li></ul><ul><li>Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006 </li></ul><ul><li>(2) Szewczuk Włodzimierz: Podstawy Psychologii, Fundacja Innowacja Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna, </li></ul><ul><li>Warszawa, 2000 </li></ul><ul><li>(3) Wikpedia, http:// pl.wikipedia.org/wiki/Kortykoliberyna [dostęp 5 kwietnia 2008] </li></ul><ul><li>(4) Wydawnictwo naukowe PWN, http://aneksy.pwn.pl/psychologia/?id=343 [dostęp 5 kwietnia 2008] </li></ul><ul><li>(5) Grupa Synapsis Online, Choroby Psychosomatyczne, </li></ul><ul><li>http://online.synapsis.pl/Slowniczek/Choroby-psychosomatyczne.html [dostęp 20 kwietnia 2008] </li></ul>

×