ระบบขับถ่าย

76,410 views
75,648 views

Published on

0 Comments
17 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
76,410
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4,583
Actions
Shares
0
Downloads
667
Comments
0
Likes
17
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

ระบบขับถ่าย

  1. 1. การขับถ่าย(Excretion) ครูฉวีวรรณ นาคบุตร โรงเรียนบ้านสวน(จั่นอนุสรณ์) ชลบุรี
  2. 2. การก้าจัดของเสียของเสีย (waste) หมายถึง สารที่เกิดจากกระบวนการเมแทบอลิซึม (Metabolism) ที่เกิดขึ้นภายในร่างกายของสิ่งมีชีวิต ของเสียที่เกิดขึ้น ได้แก่ น้้า คาร์บอนไดออกไซด์ และยูเรีย นอกจากนี้สารที่มี ประโยชน์แต่มีปริมาณมากเกินไปร่างกายก็จะก้าจัดออกเมแทบอลิซึม (Metabolism) หมายถึง กระบวนการหมุนเวียน เปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีที่เกิดขึ้นภายในร่างกายของสิ่งมีชีวิตการก้าจัด ของเสียในคนเกิดขึ้นได้หลายทาง เช่น ทางไต ทางผิวหนัง ทางปอด และทางล้าไส้ใหญ่ ฉวีวรรณ นาคบุตร #
  3. 3. คอนแทรกไทล์แวคิวโอล (Contractile Vacuole) ของโปรโตซัวคอนแทรกไทล์แวคิวโอล ท้าหน้าที่ก้าจัดของเสียที่เป็นของเหลวจากเซลล์ โดยดูดของเหลวที่เป็นของเสียมาสะสมเอาไว้ และเมื่อมีปริมาณเพิ่มสูงขึ้นเรื่อยไปจนถึงขีดหนึ่ง จะบีบตัวขับของเหลวในแวคิวโอลออกสู่ภายนอกเซลล์ ดังนั้น คอนแทร็กไทล์แวคิวโอล จึงท้าหน้าที่ก้าจัดน้้าที่มีมากเกินต้องการออกนอกร่างกาย และบางส่วนของของเสียทีเ่ กิดจากเมแทบอลิซึมของโปรตีนก็อาจขับออกทางนี้ได้ด้วย ฉวีวรรณ นาคบุตร #
  4. 4. เฟลมเซลล์(Flame cell)หนอนตัวแบน (Platyhelminthis) ประกอบด้วยท่อปลายตันสานกันเป็นตาข่าย แตกแขนงอยู่ทั่วร่างกาย ปลายท่อตันหุ้มด้วยเซลล์ เรียกว่า flame bulb ซึ่งมี cilia คอยท้าหน้าที่โบกพัดของเหลวไปตามท่อรับของเหลว แล้วออกนอกร่างกายทางช่องเปิดที่ผนังล้าตัว(nephridiopore) ในรูปของปัสสาวะปัสสาวะของหนอนตัวแบนที่อาศัยในน้้าจืดจะเจือจางมาก ฉวีวรรณ นาคบุตร #
  5. 5. ภาพแสดง ระบบขับถ่ายของพลานาเรียฉวีวรรณ นาคบุตร #
  6. 6. เนฟริเดียม (Nephridium)ในพวกไส้เดือนดิน และพวก annelidsไส้เดือนดิน ล้าตัวเป็นปล้อง มีอวัยวะขับถ่ายที่เรียกว่า เนฟริเดียม(Nephridium) อยู่ทุกปล้อง ประกอบด้วยท่อปลายเปิด ท้าหน้าที่รับของเหลวในร่างกาย เรียกว่า เนโฟรสโตม (nephrostome) มี cilia คอยโบกพัดเอาของเหลวภายในช่องล้าตัวเข้าสู่ภายในท่อ ไปยังกระเพาะปัสสาวะ(bladder) แล้วออกจากร่างกายทางช่อง nephridioporeเนฟริเดียม ท้าหน้าที่ขับถ่ายของเสียพวกแอมโมเนียและยูเรียน้้าและแร่ธาตุที่มีประโยชน์จะถูกดูดกลับโดยผนังท่อเนฟริเดียมเข้าสู่ระบบเลือด # ฉวีวรรณ นาคบุตร
  7. 7. ระบบเนฟริเดียมของไส้เดือนดินการขับของเหลวออกสู่ภายนอกร่างกายส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับการบีบตัวของกล้ามเนื้อรอบผนังล้าตัวในขณะที่ไส้เดือนเคลื่อนที่ ฉวีวรรณ นาคบุตร #
  8. 8. มัลพิเกียน ทิวบูล (Malpighian tubules)แมลงและสัตว์ในไฟลัมอาร์โทรโปดา (Artropoda) ส่วนมากมีวิวัฒนาการระบบขับถ่ายขึ้นมาใหม่เพื่อให้เหมาะสมกับระบบเส้นเลือดที่เป็นวงจรเปิดโดยมีอวัยวะขับถ่ายที่เรียกว่า "มัลพิเกียน ทิวบูล" (malpighian tubule) เป็นหลอดเล็กยาวยื่นออกมาจากบริเวณระหว่างล้าไส้ส่วนกลางและล้าไส้ส่วนท้าย หลอดเหล่านี้มีจ้านวนแตกต่างกันในสัตว์แต่ละชนิดแต่ละหลอดเปิดมีปลายซึ่งอยู่ในช่องว่างของล้าตัวท้าหน้าที่เป็นทางผ่านของเลือด ฉวีวรรณ นาคบุตร #
  9. 9. ปลายหลอด มัลพิเกียนนีสามารถดูดของเสียจากเลือดซึมผ่านเข้าไป ้ได้ ขณะที่ของเสียดูดผ่านเข้ามา เกลือแร่ต่างๆและน้้าบางส่วนอาจถูกดูดกลับออกมาสู่ชองว่างของล้าตัวได้อีก แต่กรดยูริกซึ่งเป็นของเสียจาก ่เมแทบอลิซึมของโปรตีน และละลายน้้าได้ยาก จะตกตะกอนผ่านลงสู่ล้าไส้ส่วนท้ายและไส้ตรง ที่บริเวณไส้ตรงนี้มีกลุมเซลล์ที่มี ่ประสิทธิภาพในการดูดน้้ากลับคืนสูร่างกายได้อย่างดียิ่ง กลุ่มเซลล์นี้ ่จะดูดน้้าที่เหลือเข้าสู่ร่างกายเกือบหมดสิ้น ท้าให้ทั้งปัสสาวะและอุจจาระของแมลงที่ขับออกมามีลักษณะเป็นก้อนแข็ง ฉวีวรรณ นาคบุตร #
  10. 10. อวัยวะขับถ่ายของแมลง #ฉวีวรรณ นาคบุตร
  11. 11. การควบคุมระดับน้าและเกลือแร่ ( Osmoregulation ) ้ สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในทะเล มีความเข้มข้นของของเหลวในร่างกาย หรือ osmolarity เท่ากับน้้าทะเล (isoosmotic) จึงไม่มีปัญหาในการสูญเสียน้้าหรือเกลือแร่ให้กับสิ่งแวดล้อม สัตว์ที่ไม่มี isoosmotic กับสิ่งแวดล้อม เช่นปลาทะเล และปลาน้้าจืด จึงต้องมี osmoregulation คือ การควบคุมระดับน้้า และเกลือแร่ ของร่างกายให้อยู่ในภาวะสมดุล(Homeostasis) ฉวีวรรณ นาคบุตร #
  12. 12. ปลาทะเล ของเหลวในร่างกายเป็น hypoosmotic ต่อน้้าทะเล ดังนั้นโอกาสที่จะเสียน้้าออก และเกลือแร่เข้าร่างกายได้ จึงมีวิธีการควบคุม ระดับน้้าและเกลือแร่ ดังนี้ คือ ดื่มน้้าทะเล ซึ่งมีทั้งน้้าและเกลือ ขับเกลือออกทางเหงือก โดยมีเซลล์พิเศษดึงเอา Cl- ออก และ Na+ ก็จะ 2+ 2+ ออกตาม ขณะที่ไตขับพวก Ca , Mg และ SO4 และขับน้้าออก เล็กน้อย เกลือแร่ที่เข้าไปในร่างกาย จะไม่มการดูดซึม ไตจะขับปัสสาวะที่มี ี ความเข้มข้นสูง #ฉวีวรรณ นาคบุตร
  13. 13. ปลาน้้าจืด ของเหลวในร่างกายเป็น hyperosmotic กับน้้าจืดดังนั้นโอกาสที่น้าจะเข้าไป และเกลือแร่เออกจากร่างกายได้ จึงมีวิธีการควบคุมระดับน้้าและเกลือแร่ ดังนี้ คือ ดื่มน้้าซึ่งมีทั้งน้้าและเกลือเข้าไป - +ใช้เซลล์ที่เหงือก โดยมีเซลล์พิเศษดึงเอา Cl เข้า และ Na ก็จะเข้าตามไปไตจะขับปัสสาวะที่เจือจาง # ฉวีวรรณ นาคบุตร
  14. 14. สัตว์ปก นกหลายชนิดจะมีขนปกคลุม เพื่อ ี ป้องกันการสูญเสียน้้าเนื่องจากความร้อน และยังมีระบบการรักษาดุลยภาพของน้้า ด้วยการขับออกในรูปปัสสาวะนกทะเลที่กินพืชหรือสัตว์ทะเลเป็นอาหาร จะมีอวัยวะที่ท้าหน้าที่ก้าจัดแร่ธาตุหรือเกลือส่วนเกินออกไปจากร่างกาย เรียกว่า ต่อมเกลือ (salt gland)ซึ่งอยู่บริเวณหัวและจมูก โดยแร่ธาตุและเกลือจะถูกก้าจัดออกในรูปของน้้าเกลือวิธีการรักษาสมดุลเช่นนี้ จึงท้าให้นกทะเลต่าง ๆ สามารถด้ารงชีวิตอยู่ได้แม้จะบริโภคอาหารที่มีแร่ธาตุและเกลือสูงเป็นประจ้า # ฉวีวรรณ นาคบุตร
  15. 15. สรุป....... ครูฉวีวรรณ นาคบุตร
  16. 16. สิ่งมีชวิต ี อวัยวะขับถ่าย กระบวนการขับถ่ายฟองน้้า/ไฮดรา ไม่มี การแพร่ออกจากเซลล์ ใช้ซิเลียในเฟลมเซลล์โบกพัด ท้าให้เกิดแรงดึงน้้าพร้อมของเสีย พลานาเรีย เฟลมเซลล์ ที่ละลายอยู่ในน้้าเข้าสู่เฟลมเซลล์ แล้วล้าเลียงเข้าสู่ท่อรับ ของเหลว เพื่อไปก้าจัดออกที่ช่องเปิดที่ผนังล้าตัว ใช้เนโฟรสโตมที่เป็นปลายเปิดของเนฟริเดียมรับของเสียที่ ละลายอยู่ในน้้าแล้วล้าเลียงออกสู่ช่องเปิดที่ผนังล้าตัว น้าและ ้ ไส้เดือนดิน เนฟริเดียม แร่ธาตุบางชนิดทีมประโยชน์จะถูกดูดกลับเข้าสู่ระบบหมุนเวียน ่ี เลือด ที่ปลายท่อของมัลพิเกียนทิวบูลจะรับของเสียจากของเหลว ภายในช่องของล้าตัว และล้าเลียงไปยังทางเดินอาหารซึ่งจะมี มัลพิเกียน แมลง การดูดน้้าและสารที่มีประโยชน์กลับเข้าสู่หลอดเลือดจะเหลือ ทิวบูล ของเสียที่เป็นสารประกอบไนโตรเจนที่มีลักษณะเป็นผลึกคือ กรดยูริกจะถูกขับออกพร้อมกากอาหาร #
  17. 17. ตอบค้าถามกันหน่อย - เพราะเหตุใด ฟองน้้าและไฮดราจึงด้ารงชีวิตอยู่ได้โดยไม่มี โครงสร้างพิเศษที่ใช้ในการขับถ่าย เพราะเซลล์ทุกเซลล์ของฟองน้้าและไฮดราสามารถสัมผัสกับน้้า ตอบ จึงมีการขับถ่ายของเสียพวกแอมโมเนียออกสู่น้าได้โดยตรง สูตรโมเลกุลของแอมโมเนีย ยูเรีย และกรดยูริกเหมือนหรือต่างกันอย่างไร สารทั้ง 3 ชนิด ประกอบด้วยธาตุ N และ H เหมือนกัน แต่ตอบ แอมโมเนียจะมีเฉพาะ N และ H มีสูตรโมเลกุล NH3 ส่วนยูเรียและ กรดยูริกจะมีธาตุ C และ O เป็นองค์ประกอบด้วย ยูเรียมีสูตร โมเลกุลเป็น NH2CONH2 กรดยูริกมีสูตรโมเลกุลเป็น C5O3N4H4 #
  18. 18. นักเรียนทราบหรือไม่ว่า เพราะเหตุใดสัตว์ที่กินสัตว์เป็นอาหารจึง มีปริมาณของเสียที่มีไนโตรเจนเป็นองค์ประกอบในน้้าปัสสาวะสูง กว่าสัตว์ที่กินพืชเป็นอาหาร เมื่อสัตว์กินสัตว์เป็นอาหาร โปรตีนในเนื้อสัตว์จะถูกย่อยจนได้ตอบ สารทีมีโมเลกุลขนาดเล็กคือกรดอะมิโน เมื่อสัตว์น้ากรดอะมิโน ่ เหล่านี้ไปใช้ในการสลายเพื่อให้ได้พลังงานจะได้ยูเรียซึ่งแตกต่าง ไปจากสัตว์ที่กนพืชเป็นอาหาร เพราะอาหารของสัตว์กินพืช ิ ส่วนใหญ่เป้นพวกคาร์โบไฮเดรตและมีโปรตีนน้อยกว่าอาหาร ของสัตว์กินสัตว์ ซึ่งสลายแล้วได้ยูเรียเพียงเล็กน้อย #
  19. 19. - การที่สตว์จ้าพวกแมลงและสัตว์เลื้อยคลานขับถ่ายของเสีย ั ออกมาในรูปกรดยูริก มีความ สัมพันธ์กับการด้ารงชีวิตอย่างไรตอบ การขับถ่ายของเสียในรูปกรดยูริกเป็นการช่วยสงวนน้้าไว้ในร่างกาย เพราะสัตว์เหล่านี้ได้รับน้้าส่วนใหญ่จากอาหารเท่านั้น ไม่ค่อยได้ ดื่มน้้าและมีโอกาสสูญเสียน้้าได้ง่าย #
  20. 20. นักเรียนคิดว่า อะไรเป็นสาเหตุส้าคัญที่ท้าให้สัตว์มีกระดูกสันหลังที่ อาศัยอยู่ในน้้าและบนบก มีการขับถ่ายของเสียในรูปที่แตกต่างกัน สภาพแวดล้อมที่สัตว์อาศัยอยู่ เช่น ในน้้า หรือบนบก มีผลต่อ การได้รับน้้าและการสูญเสียน้้าของร่างกาย ท้าให้สัตว์ต้องขับถ่ายของตอบ เสียในรูปที่ต่างกัน เช่น ปลาจะขับถ่ายของเสียในรูปของแอมโมเนีย ซึ่งเป็นสารพิษส้าหรับร่างกายแต่ละลายน้้าได้ดี ส่วนนก แมลง และสัตว์เลื้อยคลานบางชนิดจ้าเป็นต้องสงวนน้าไว้ใช้ในร่างกายจึงต้อง ้ มีการดูดน้้าจากสารละลายที่มีของเสียกลับไปใช้ในร่างกาย ของเสียที่ เป็นสารประกอบไนโตรเจนจึงอยู่ในรูปผลึกของกรดยูริก #
  21. 21. สวัสดี.......ขอบคุณ แม่แบบ powerpoint จาก www.presentationmagazine.com ครูฉวีวรรณ นาคบุตร

×