Danny Wildemeersch    Laboratorium voor Educatie en Samenleving                     KU LeuvenVormingsavond levensbeschouwe...
1.   De uitdaging: leven met verschillen2.   Omgaan met het verschil in de school3.   Compenseren en interculturaliseren4....
 Niks is wat het lijkt Anders is anders, niet noodzakelijk slechter of beter Belang van plekken en momenten waar we kun...
‘Een gemeenschap van scholieren is een uniekegemeenschap: een gemeenschap van mensen die (nog)niets gemeen(schappelijks) h...
 De competitiviteit en de maatschappelijke druk zijn groot Van scholen wordt verwacht dat ze allerlei taken op zich  nem...
‘De andere is voor sommigen veelal een bedreiging: eenconcurrent, een rivaal, een tegenstander, een vijand of gewooniemand...
 Toenemende beleidsaandacht sinds de jaren tachtig:    sindsdien staat diversiteit (multiculturaliteit) bovenaan de    po...
 Concreet werken scholen vooral aan diversiteit door  kansengroepen te omschrijven en dan te kijken hoe ze de  schoolresu...
 Het is dan ook belangrijk om deze risicos en/of nadelen te vermijden  door:    beleidskeuzes regelmatig in vraag stelle...
Wat veel Moslims niet weten is dat wat wij vandaag ‘westers’ noemenvan recente datum is. Toen ik jong was zaten vrouwen aa...
Maar, ik denk dat het altijd pijnlijk is om de last op de schouders teleggen van deze meisjes. Wat deze meisjes doen is wa...
Uittreksel uit eenTV programma vande VRTuitgezonden opCanvas op 12december 04, onderde titel: GroteVragen: Kunnen wijleven...
 Velen spreken over ‘de dialoog’ als een manier om de problemen op    te lossen van de multiculturele wereld.   De dialo...
 Ga er niet vanuit dat je je zomaar kunt inleven in de    positie van de ander (onherleidbaar verschil)   De dialoog is ...
 In de eerste plaats is de school een ‘vrijplaats’: een plaats die  bevrijd is van de druk van buitenaf, waar de mogelijk...
In de inkomhal van de school hangen tegen de wandachttien mooi ingekaderde kleurenfoto’s. Ze maken deeluit van een wissele...
 Het Regina Pacis instituut in Laken is het prototype van een  concentratieschool: de voorbije decennia veranderde de  le...
   Zo is die plek een laboratorium waar jonge mensen de kans    krijgen geïnteresseerd te geraken in iets (anders), en du...
Wanneer we - als oude generatie - niets op tafel leggen, ontnemenwe de jonge generatie de kans om zelf betekenis te geven ...
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)

1,152 views
1,041 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,152
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
72
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Hoe positief omgaan met diversiteit in het onderwijs? (Danny Wildemeersch)

  1. 1. Danny Wildemeersch Laboratorium voor Educatie en Samenleving KU LeuvenVormingsavond levensbeschouwelijke diversiteit in het onderwijs Kortrijk - 14 november 2012
  2. 2. 1. De uitdaging: leven met verschillen2. Omgaan met het verschil in de school3. Compenseren en interculturaliseren4. De dialoog als oplossing?5. De dialoog op school: een toepassing6. Tot slot: iets op tafel leggen en het tegelijk uit handen geven
  3. 3.  Niks is wat het lijkt Anders is anders, niet noodzakelijk slechter of beter Belang van plekken en momenten waar we kunnen stilstaan bij onze spontane reacties en onvermijdelijke vooroordelen:  De school in principe een erg belangrijke plaats waar attitudes van reflectiviteit, aandacht en openheid kunnen gevormd worden  Waar de druk van buitenaf (tijdelijk) kan onderbroken worden gezet en waar men zich kan bezighouden met de zaak zelf waar het in de school om gaat: de taal omwille van de taal, de wiskunde omwille van de wiskunde, de houtbewerking omwille van de houtbewerking (Wildemeersch, Masschelein & Simons, 2011, School en gemeenschap, in: Alert2, p.9)
  4. 4. ‘Een gemeenschap van scholieren is een uniekegemeenschap: een gemeenschap van mensen die (nog)niets gemeen(schappelijks) hebben, maar die inconfrontatie tot wat op tafel ligt kunnen ervaren wat hetbetekent iets te delen, en in staat zijn de wereld tevernieuwen. Natuurlijk zijn er verschillen tussenleerlingen, van kleding en religie, over geslacht enachtergrond en cultuur. Maar in de klas, door deconcentratie op wat op tafel ligt, kunnen die verschillen(tijdelijk) worden opgeschort en kan een gemeenschapgevormd worden vanuit een gezamenlijke betrokkenheid.(Masschelein & Simons, Apologie van de school. Eenpublieke zaak. Leuven: Acco, p. 56)
  5. 5.  De competitiviteit en de maatschappelijke druk zijn groot Van scholen wordt verwacht dat ze allerlei taken op zich nemen die hen afleiden van waar het in het onderwijs in de kern om gaat Er is vroege oriëntering (selectie) bij de start van het secundair onderwijs: de gemaakte keuze zet de jongeren op een spoor waar ze de rest van leven slechts met grote moeite uit kunnen. Er is het watervalsysteem: leerlingen zakken weg naar een onderwijsniveau dat relatief weinig kansen biedt (van aso, naar tso, naar bso). Dat hangt samen met de negatieve betekenis die in de samenleving wordt toegekend aan de meer technisch en beroepsgerichte opleidingen
  6. 6. ‘De andere is voor sommigen veelal een bedreiging: eenconcurrent, een rivaal, een tegenstander, een vijand of gewooniemand anders met een andere taal, huidskleur, seksuelegeaardheid, godsdienst die u niet het gevoel van ‘thuis’ geeft.Mensen zijn dikwijls op zoek naar zekerheden. Die vinden zehet makkelijkst bij gelijkgezinden of bij mensen die het zelfde‘bloed’ hebben. Aan de rest moet men ‘wennen’. Iemand die metzichzelf verzoend is, went makkelijker aan het ‘vreemde’. Wiedat niet is en dus onzeker is, heeft moeite met de andere. Hij ofzij kan zelfs de neiging hebben de andere als minderwaardig tebeschouwen om toch maar aan eigenwaarde te komen. Ik benmaar iets in de mate dat ik ‘meer’ ben dan de andere of liever datde andere minder is dan ik. Het is het ‘vijanddenken’. (HermanVan Rompuy, Omgaan met levensbeschouwelijke diversiteit,Lezing Leerstoel Triest-Guislain 2007)
  7. 7.  Toenemende beleidsaandacht sinds de jaren tachtig: sindsdien staat diversiteit (multiculturaliteit) bovenaan de politieke agenda Veel lovenswaardige pogingen in diverse praktijken: onderwijs, welzijn en hulpverlening, vorming en training, huisvesting, … De multiculturele realiteit creëert nieuwe scheidingslijnen in de samenleving (the clash of civilisations, Huntington) Van naïef optimisme naar onzekerheid en scepsis: de multiculturele samenleving is mislukt Overheersend discours: inpassing of inclusie van wie buiten de samenleving staat of erbuiten dreigt te vallen: integratie als assimilatie
  8. 8.  Concreet werken scholen vooral aan diversiteit door kansengroepen te omschrijven en dan te kijken hoe ze de schoolresultaten en de participatie van deze groepen in het onderwijs kunnen verbeteren. Deze pogingen om tekorten te compenseren (of de toegankelijkheid te verbeteren) zijn belangrijk. Anderzijds houdt deze manier van werken een aantal risicos in:  ze versterkt clichébeelden: "de moslim", "de allochtoon" die moeilijkheden heeft op school en voor problemen zorgt  er wordt alleen nagedacht over: hoe passen we die kansengroepen in, in het bestaande systeem - en niet: moet het onderwijssysteem zelf, op een aantal punten, aangepast worden aan de nieuwe multiculturele realiteit?
  9. 9.  Het is dan ook belangrijk om deze risicos en/of nadelen te vermijden door:  beleidskeuzes regelmatig in vraag stellen: waarom vinden we het belangrijk dat…, is het wel de opdracht van de school om…  voortdurend met elkaar in dialoog te gaan, te onderhandelen over hoe we het samenleven, het onderwijs, het omgaan met diversiteit… willen aanpakken Interculturalisering gaat immers over een leerproces dat de samenleving engageert tot onderhandeling over verschillende omgangsvormen en perspectieven op de werkelijkheid. Het gaat niet om éénrichtingsverkeer, maar om tweerichtingsverkeer. De mogelijkheid tot tweerichtingsverkeer wordt echter grondig verstoord wanneer (één van) beide partijen, of beide partijen, van tevoren grenzen afbakenen.
  10. 10. Wat veel Moslims niet weten is dat wat wij vandaag ‘westers’ noemenvan recente datum is. Toen ik jong was zaten vrouwen aan een kantvan de kerk en mannen zaten aan de andere kant. Vrouwen moesteneen hoed dragen in de kerk, enzovoort… Veel van wat wij vandaag alsnormaal beschouwen is pas ingevoerd na de tweede wereldoorlog.Voor die tijd waren er geen bikini’s, laat staan monokini’s enzerokini’s. Dat zijn allemaal recente ontwikkelingen. En, dezemensen moeten de kans krijgen om zichzelf te ontwikkelen in dezerichting. Maar, tezelfdertijd moeten we ons verzetten tegenontwikkelingen die in de tegenovergestelde richting gaan. Wanneerjonge Moslimmeisjes verkiezen om naar het zwembad te gaan in eenbadpak uit een stuk, en niet in een bikini, dan moeten we datrespecteren. Maar, natuurlijk niet in een burka. Dat jonge vrouwenzich netjes willen kleden is geen probleem. Ik zou dit zelfs sterkrespecteren. Maar, wanneer zij de hoofddoek wensen te dragen, endaarbij teruggaan naar hun traditie, dan gaat het in de verkeerderichting.
  11. 11. Maar, ik denk dat het altijd pijnlijk is om de last op de schouders teleggen van deze meisjes. Wat deze meisjes doen is wat ze denkendat ze moeten doen. Wanneer ik naar de mis ging iedere dag en dekruisweg deed, dan handelde ik zo omdat ik dacht dat God me datvroeg. Ook deze meisjes doen dit om gelijkaardige redenen. Maar,ze beseffen niet dat ze geïndoctrineerd zijn. Daarom zijn zij het dieindoctrineren die hun opinie moeten veranderen. De Verlichtingmoet van binnenuit komen. We kunnen dat niet aan hen opleggen.We kunnen hen enkel uitnodigen en zeggen: “neem dit inoverweging; kijk waar we naartoe zouden moeten gaan”.Dus, wat we ten gronde nodig hebben is de dialoog.
  12. 12. Uittreksel uit eenTV programma vande VRTuitgezonden opCanvas op 12december 04, onderde titel: GroteVragen: Kunnen wijleven met elkaar
  13. 13.  Velen spreken over ‘de dialoog’ als een manier om de problemen op te lossen van de multiculturele wereld. De dialoog als houvast in een wereld waar de fundamenten aan het verdwijnen zijn Maar, tezelfdertijd is er veel scepsis, zijn er veel verschillende opvattingen over de betekenis en de praktijk van de dialoog. Zo spreekt Vermeersch over ‘de dialoog’ met de Moslimmeisjes. Maar bedoelt hij wel ‘dialoog’ als hij blijkbaar al weet wat de oplossing is, waar het voor die meisjes moet naartoe gaan (naar de Verlichting, de bevrijding van zichzelf (van binnenuit) van bijgeloof en indoctrinatie? En wie bepaalt de richting van die bevrijding? Wat zijn de criteria?
  14. 14.  Ga er niet vanuit dat je je zomaar kunt inleven in de positie van de ander (onherleidbaar verschil) De dialoog is nooit gedaan, nooit voor eens en altijd beslist Je zal blijvend geconfronteerd worden met vreemdheid en andersheid (het blijft dus lastig) We zullen moeten leren leven met onzekerheid, en met het feit dat er mensen zijn die met die onzekerheid last hebben en teruggrijpen naar oude zekerheden Niemand kan bepalen waar de dialoog moet uitkomen; iedereen loopt dus risico’s We kunnen er maar beter van uitgaan dat identiteiten en culturen altijd "in constructie zijn", voortdurend veranderen en niet vastliggen
  15. 15.  In de eerste plaats is de school een ‘vrijplaats’: een plaats die bevrijd is van de druk van buitenaf, waar de mogelijkheid bestaat om de wereld te verkennen. De leraar is een ‘meester’ die keuzes maakt en iets op tafel legt; die aandacht vraagt voor wat hij belangrijk vindt. Hij/zij is ook een ‘amateur’, vanuit de liefde voor zijn vak en liefde en zorg voor de leerlingen Hij/zij zegt niet wat de leerlingen moeten denken of doen; hij/zij ‘spreekt hen aan’ op hun mogelijkheden, niet op hun tekorten Hij/zij nodigt de leerling uit om ‘buiten zichzelf te treden’ (de school is geen plek van bevestiging van de identiteit, maar een plek waar de eigen leefwereld op ‘het spel kan worden gezet’)Bron: Masschelein & Simons (2012). Apologie van de school.Leuven: Acco
  16. 16. In de inkomhal van de school hangen tegen de wandachttien mooi ingekaderde kleurenfoto’s. Ze maken deeluit van een wisselende galerij van zesendertig portrettenvan leerlingen. Het is een fascinerende verzameling vanindividuen die samen een groep vormen. Een steekproefvan wie op deze school studeert: moslima’s met en zonderhoofddoek, zwarten, witten, gekleurden; sommigen metsieraden of religieus symbool, anderen heel sober. Zestralen zelfzekerheid en fierheid uit. De verzamelingportretten is een statement van de school. ‘Dit zijnleerlingen. En dit is een school voor iedereen en niemandin het bijzonder’. De schoolpoort betreden is je ongelijkeidentiteit verliezen en als leerling je singulariteit winnen.
  17. 17.  Het Regina Pacis instituut in Laken is het prototype van een concentratieschool: de voorbije decennia veranderde de leerlingenpopulatie bijna helemaal van ‘wit’ naar ‘zwart’. De directie en de leerkrachten proberen van de school een plek te maken waar de uitsluitingsmechanismen zo veel mogelijk geneutraliseerd worden. Dat doen ze door in de eerste plaats geconcentreerd te zijn op de inhoud. Daarbij is de gelijkheid voor de zaak een belangrijk uitgangspunt. Dit blijkt uit een kunstenproject dat werd opgezet met een kunstenares (de fotografe Malou Swinnen) in samenwerking met een kunsteducatief centrum (de kunstbank, Brussel). Dit project past in de pedagogische visie van directie en leerkrachten. De school hoeft in hun ogen geen weerspiegeling te zijn van de samenleving daarbuiten. Integendeel. Het kan een plek zijn, een eiland waar de leerlingen een wereld leren kennen - die van de kunst - die niet de hunne is. Maar ook een plek van gelijkheid in een maatschappelijke omgeving die zeer ongelijk is.
  18. 18.  Zo is die plek een laboratorium waar jonge mensen de kans krijgen geïnteresseerd te geraken in iets (anders), en dus ook steeds uit hun leefwereld gehaald kunnen worden. De leerlingen leren tijdens de lessen hoe mensen in de loop van de geschiedenis door kunstenaars werden afgebeeld. Wat zeggen de portretten van Rembrandt over de tijd waarin hij leefde? Er wordt een brug geslagen tussen de oude portrettenkunst en de manier waarop Malou Swinnen vandaag de dag mensen fotografeert. De pedagogie van de school is een delicate evenwichtsoefening tussen de ‘identiteit erkennen’ en de ‘identiteit loslaten’ De portrettengalerij drukt de ‘gemeenschap’ van de school uit; een gemeenschap van zij die niets gemeen hebben. Het zijn geen foto’s van de iconen van de school of van de samenleving. Maar prachtige afbeeldingen van de leerlingen in hun singulariteit en kwetsbare schoonheid.
  19. 19. Wanneer we - als oude generatie - niets op tafel leggen, ontnemenwe de jonge generatie de kans om zelf betekenis te geven aan dewereld. We ontnemen hen dan gewoon de kans om zichzelf alseen nieuwe generatie te ervaren. En hen de kans bieden eennieuwe betekenis te geven aan de wereld is precies wat van belangis in het onderwijs. Maar daarvoor moeten we dus iets doen, eenverantwoordelijkheid opnemen; iets op tafel leggen, en het dusook tegelijkertijd uit handen geven. En, die ervaring vannieuwheid, mogelijkheid, veranderbaarheid enverantwoordelijkheid - die we jonge mensen op school, enmisschien vooral op school, kunnen geven - is bij uitstek eenvoorwaarde om te blijven geloven in het politieke. Het onderwijsheeft op die manier zo zn eigen politieke agenda - ingeschrevenin het onderwijs zelf. Maar dat betekent natuurlijk dat de oudegeneratie er zelf nog in gelooft. Dit wil zeggen: geïnteresseerd enaandachtig kan en durft te zijn of, zoals Arendt zegt, de wereldmeer liefheeft dan zichzelf. (Wildemeersch, Masschelein,Simons, 2011, School en Gemeenschap, In: Alert2, p. 11)

×