1De sociale haalbaarheid van deBelgische pensioenvoorzieningenProf. dr. Jos BerghmanDLL Chair Pension PolicyKU Leuven10th ...
2Overzicht1. Vooraf2. België: Empirische bevindingen3. Uitdagingen voor Belgisch pensioenbeleid• Gelijkgestelde periodes• ...
31. Vooraf1. Pensioenstelsels: inkomensgarantie nietmeer actieven• verzekeringen R = p x s DB – DC - NDC• bijstand IGODoel...
41. Vooraf2. Pensioensverzekeringen: intertemporeleherverdelingkapitalisatiestelsels: intragenerationeel+ niet gevoelig aa...
51. Vooraf3. Solidariteit R = P x S• verzekeringssolidariteitongekende Pindividuele onzekerheid collectieve zekerheid• kan...
61. Vooraf4. Pensioenbeleid• Ter maatschappelijke beveiliging• Impliceert collectief georganiseerd belang• Nationaal: - bi...
72. België: empirische bevindingen• Gebaseerd op Pensioenkadaster, aangevuld metRijksregister• Analyses• Volledige 1ste pi...
82. Empirische bevindingen2.1 Eerste pijler• Bruto individuele pensioeninkomen uit eerste pijler• Netto individuele pensio...
9Grafiek 1. Gemiddeld maandelijks bruto eerstepijlerpensioen in decielen en naar gender, 20082.1 Eerste pijler04008001.200...
1004008001.2001.6002.0002.4002.8003.2003.600D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10Grafiek 2. Gemiddeld maandelijks bruto en netto ...
11Grafiek 3. Gemiddeld maandelijks netto eerstepijlerpensioen naar leeftijd en gender, 20082.1 Eerste pijler02004006008001...
12Grafiek 4. Gemiddeld maandelijks netto eerstepijlerpensioen naar stelsel en gender, 20082.1 Eerste pijler020040060080010...
132.1 Eerste pijlerIndividuen leven in een huishouden, dus• Om individuen te vergelijken in een verschillendehuishoudconte...
142.1 Eerste pijlerGrafiek 5. Gemiddeld maandelijks netto equivalent eerstepijlerpensioen in decielen naar huishoudsamenst...
152.2 Tweede pijlerVoorafgaande opmerkingen:• Voor werknemers kan toegang tot en hoogte vantweedepijlerpensioen worden ond...
162.2 Tweede pijlerGrafiek 6. Toegang tot de tweede pijler naar geslacht, leeftijd en hoogte eerste pijler (in kwintielen)...
172.2 Tweede pijlerGrafiek 7. Gemiddeld netto eerste- (gekleurde balkjes) en tweede- (transparante balkjes) pijlerpensioen...
182.3 Sociale bijstand voor de ouderenGrafiek 8. Percentage ouderen die gebruik maken van de Inkomensgarantie voor Ouderen...
193. Uitdagingen pensioenbeleid3.1 Gelijkgestelde periodes3.2 Overlevingspensioenen3.3 Verschillen tussen pensioenstelsels...
203.1 Gelijkgestelde periodesGrafiek 9. Percentage gelijkgestelde dagen in pensioenopbouw naar leeftijd bij mannelijke arb...
213.1 Gelijkgestelde periodesGrafiek 10. Percentage gelijkgestelde dagen in pensioenopbouw naar leeftijd bij vrouwelijke a...
223.1 Gelijkgestelde periodes• Zonder gelijkgestelde periodes zouden verschillendegepensioneerden (in het bijzonder vrouwe...
233.2 OverlevingspensioenGrafiek 11. Proportie equivalent pensioeninkomen na overlijden huwelijkspartner in vergelijking m...
243.2 Overlevingspensioen• Vrouwen met overlevingspensioen hebben hogeregemiddelde pensioenen dan vrouwen met enkelrustpen...
253.2 OverlevingspensioenGrafiek 12. Longitudinaal echtscheidingscijfer, 1955-2000051015202530351 3 5 7 9 11 13 15 17 19 2...
263.2 Overlevingspensioen• Pensioenbescherming van gescheiden individuenverschillend van die van weduwen(aars) :Verweduwd:...
273.2 OverlevingspensioenFamilie 1. Beide partners werkenTijdens de loopbaan Pensioen vooroverlijden echtgenootPensioen na...
28Alternatieven?• Splitting van pensioenrechten• Onvoorwaardelijke basispensioen• Bijkomende pensioenbijdragen• …3.2 Overl...
293.3 Verschillen tussen pensioenstelsels0200400600800100012001400160018002000Werknemer Zelfstandige Ambtenaar GemengdTota...
30i) Ambtenaren vs. werknemers• Vgl. pensioenopbouw ambtenaren en werknemers• Verschil kan niet (langer) worden gerechtvaa...
313.3 Verschillen tussen pensioenstelselsGrafiek 14. Kwintielverdeling van het gemiddeld maandelijks bruto- en nettopensio...
323.3 Verschillen tussen pensioenstelsels0200400600800100012001400160018002000Werknemer Zelfstandige Ambtenaar GemengdTota...
333.3 Verschillen tussen pensioenstelselsii) Zelfstandigen vs. werknemers• Eerstepijlerpensioen zelfstandigen verhogen?• Z...
343.3 Verschillen tussen pensioenstelsels051015202530354045< 8.676 8.676 - 17.353 17.353 - 49.579 49.579 - 74.368 > 74.368...
353.4 Kapitaaluitkeringen tweede pijler• Van alle 65 jarige werknemers met tweede pijler:• 73% kapitaal• 18% rente• 9% com...
363.4 Kapitaaluitkeringen tweede pijler05101520253035404550198519861987198819891990199119921993199419951996199719981999200...
373.5 Conclusie• Dit zijn zeker niet de enige sociale uitdagingen• Andere sociale uitdagingen:– Pensioensgerechtigde leeft...
384. H.R.4.1 Haalbaar pensioenbeleid:• 1ste pijler• 2de pijler: cao’s4.2 Wat met zwakke sectoren/ondernemingen?• 2/3 – 1/3...
395. Tot slot• Grondige discussie over beleidsuitdagingen essentieel om tekomen tot een pensioensysteem dat voldoende legi...
40Bedankt voor uw aandachtjos.berghman@soc.kuleuven.behttp://soc.kuleuven.be/ceso/pensioenbeleid
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Vlerick HRday 2013: Pensioenen - Prof. Jos Berghman

266

Published on

Vlerick HRday 2013: Pensioenen - Prof. Jos Berghman

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
266
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
10
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Vlerick HRday 2013: Pensioenen - Prof. Jos Berghman

  1. 1. 1De sociale haalbaarheid van deBelgische pensioenvoorzieningenProf. dr. Jos BerghmanDLL Chair Pension PolicyKU Leuven10th Vlerick HR-dayGent, 12 June 2013
  2. 2. 2Overzicht1. Vooraf2. België: Empirische bevindingen3. Uitdagingen voor Belgisch pensioenbeleid• Gelijkgestelde periodes• Overlevingspensioenen• Verschillen tussen pensioenstelsels• Kapitaaluitkeringen in de tweede pensioenpijler4. H.R.5. Tot slot
  3. 3. 31. Vooraf1. Pensioenstelsels: inkomensgarantie nietmeer actieven• verzekeringen R = p x s DB – DC - NDC• bijstand IGODoelstelling:• minimum• levensstandaardbeveiligingSoorten:• rustpensioenen• overlevingspensioenen
  4. 4. 41. Vooraf2. Pensioensverzekeringen: intertemporeleherverdelingkapitalisatiestelsels: intragenerationeel+ niet gevoelig aan demografie- inflatie/beleggingsrendementomslagstelsels: intergenerationeel+ niet gevoelig voor inflatie/belegging- demografie
  5. 5. 51. Vooraf3. Solidariteit R = P x S• verzekeringssolidariteitongekende Pindividuele onzekerheid collectieve zekerheid• kanssolidariteitongelijke P• financiële solidariteitongelijke S - dekking
  6. 6. 61. Vooraf4. Pensioenbeleid• Ter maatschappelijke beveiliging• Impliceert collectief georganiseerd belang• Nationaal: - bij wet verplicht stelsel- bij interprofessionele CAO• Sector/onderneming: bij CAO
  7. 7. 72. België: empirische bevindingen• Gebaseerd op Pensioenkadaster, aangevuld metRijksregister• Analyses• Volledige 1ste pijler (voorheen met dubbeltellingen)• 2de pijler• Van kapitaal naar fictieve rente• Van bruto naar netto• Van individueel naar huishoudniveau• Op dit moment: andere inkomsten van ouderen, linkmet loopbaangegevens, historiek ouderschap &burgerlijke staat
  8. 8. 82. Empirische bevindingen2.1 Eerste pijler• Bruto individuele pensioeninkomen uit eerste pijler• Netto individuele pensioeninkomen uit eerste pijler• Netto equivalente pensioeninkomen uit eerste pijler2.2 Tweede pijler• Toegang tot de tweede pijler• Hoogte van de tweede pijler2.3 Sociale bijstand voor de ouderen
  9. 9. 9Grafiek 1. Gemiddeld maandelijks bruto eerstepijlerpensioen in decielen en naar gender, 20082.1 Eerste pijler04008001.2001.6002.0002.4002.8003.2003.600D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10
  10. 10. 1004008001.2001.6002.0002.4002.8003.2003.600D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10Grafiek 2. Gemiddeld maandelijks bruto en netto eerstepijlerpensioen in decielen en naar gender, 2008
  11. 11. 11Grafiek 3. Gemiddeld maandelijks netto eerstepijlerpensioen naar leeftijd en gender, 20082.1 Eerste pijler0200400600800100012001400160060-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85+Totaal Man Vrouw
  12. 12. 12Grafiek 4. Gemiddeld maandelijks netto eerstepijlerpensioen naar stelsel en gender, 20082.1 Eerste pijler0200400600800100012001400160018002000Werknemer Zelfstandige Ambtenaar GemengdTotaal Man Vrouw
  13. 13. 132.1 Eerste pijlerIndividuen leven in een huishouden, dus• Om individuen te vergelijken in een verschillendehuishoudcontext maken we gebruik van eenequivalentieschaal om rekening te houden metschaalvoordelen• Totale pensioeninkomen tweepersoonshuishoudenwordt gedeeld door equivalentiefactor 1,5 envervolgens toegekend aan beide individuen in hethuishouden
  14. 14. 142.1 Eerste pijlerGrafiek 5. Gemiddeld maandelijks netto equivalent eerstepijlerpensioen in decielen naar huishoudsamenstellingen gender, 2008Armoederisicodrempel €89902004006008001000120014001600180020002200D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10Samenwonend Alleenwonend - man Alleenwonend - vrouw
  15. 15. 152.2 Tweede pijlerVoorafgaande opmerkingen:• Voor werknemers kan toegang tot en hoogte vantweedepijlerpensioen worden onderzocht• Tweedepijlerpensioenen voor zelfstandigen werdentotnogtoe niet betrouwbaar aangegeven inPensioenkadaster; mogelijk wel vanaf 2010• Om eerste- en tweedepijlerpensioenen te vergelijkenworden kapitalen omgezet in fictieve rentes
  16. 16. 162.2 Tweede pijlerGrafiek 6. Toegang tot de tweede pijler naar geslacht, leeftijd en hoogte eerste pijler (in kwintielen) bijrustgepensioneerde werknemers0102030405060708090100Totaal Man Voruw 60-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85+ K1 K2 K3 K4 K5
  17. 17. 172.2 Tweede pijlerGrafiek 7. Gemiddeld netto eerste- (gekleurde balkjes) en tweede- (transparante balkjes) pijlerpensioen vanrustgepensioneerde werknemers, in kwintielen naar geslacht, 200804008001.2001.6002.0002.4002.800K1 K2 K3 K4 K5
  18. 18. 182.3 Sociale bijstand voor de ouderenGrafiek 8. Percentage ouderen die gebruik maken van de Inkomensgarantie voor Ouderen naar leeftijd engender, 200801234567891065-69 70-74 75-79 80-84 85+Man Vrouw
  19. 19. 193. Uitdagingen pensioenbeleid3.1 Gelijkgestelde periodes3.2 Overlevingspensioenen3.3 Verschillen tussen pensioenstelsels3.4 Kapitaaluitkeringen in de tweede pijler
  20. 20. 203.1 Gelijkgestelde periodesGrafiek 9. Percentage gelijkgestelde dagen in pensioenopbouw naar leeftijd bij mannelijke arbeiders enbedienden, geboortecohorte 1937 (pensioenleeftijd in 2002)100755025025507510064595449443934Bedienden Arbeiders
  21. 21. 213.1 Gelijkgestelde periodesGrafiek 10. Percentage gelijkgestelde dagen in pensioenopbouw naar leeftijd bij vrouwelijke arbeiders enbedienden, geboortecohorte 1942 (pensioenleeftijd in 2002)100755025025507510059544944393429Bedienden Arbeiders
  22. 22. 223.1 Gelijkgestelde periodes• Zonder gelijkgestelde periodes zouden verschillendegepensioneerden (in het bijzonder vrouwen)financieel kwetsbaar worden• Is de bestaande solidariteit echter ook de gewenste?Illustratie:Deeltijdse arbeid niet gelijkgesteldIn loopbaanonderbreking/tijdskrediet gelijkgesteld• Andere vorm van solidariteit:Nederlands basispensioen aangevuld metloongerelateerde component
  23. 23. 233.2 OverlevingspensioenGrafiek 11. Proportie equivalent pensioeninkomen na overlijden huwelijkspartner in vergelijking met voor hetoverlijden van de huwelijkspartner in een aantal EU-landen020406080100120140LitouwenZwedenDenemarkenNederlandEstlandIerlandSpanjeFrankrijkFinlandDuitslandHongarijeOostenrijkItaliëPortugalTsjechiëVerenigdKoninkrijkBelgiëPolenLuxemburg
  24. 24. 243.2 Overlevingspensioen• Vrouwen met overlevingspensioen hebben hogeregemiddelde pensioenen dan vrouwen met enkelrustpensioen• Zij vullen hun pensioen minder vaak aan met socialebijstand• Overlevingspensioenen houden weduwen uit dearmoede en slagen erin levenstandaard te behouden• Echter, is de bestaande solidariteit ook de gewenste,gegeven maatschappelijke veranderingen?
  25. 25. 253.2 OverlevingspensioenGrafiek 12. Longitudinaal echtscheidingscijfer, 1955-2000051015202530351 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41%ontbondenhuwelijkenHuwelijksduur2000199519901985198019751970196519601955
  26. 26. 263.2 Overlevingspensioen• Pensioenbescherming van gescheiden individuenverschillend van die van weduwen(aars) :Verweduwd: 60% loon echtgeno(o)t(e) (80% van 75%)Gescheiden: (maximaal) 37,5% (62,5% van 60%)• Gemiddeld pensioen vrouwen met echtscheidings-pensioen €792, 30% vult aan met bijstand• Geen echtscheidings(rust)pensioen voor ex-vrouwenvan ambtenaren• Geen echtscheidingspensioen voor wettelijk of feitelijksamenwonenden
  27. 27. 273.2 OverlevingspensioenFamilie 1. Beide partners werkenTijdens de loopbaan Pensioen vooroverlijden echtgenootPensioen na overlijdenechtgenootMan Loopbaan 45 jaarLoon €1.60060% van 1.600 = €960 /Vrouw Loopbaan 45 jaarLoon €1.40060% van 1.400 = €840 110% van 960 = €1.056Huishouden Loons €3.000 Pensioen €1.800 Pensioen €1.056Familie 2. Enkel de man werktTijdens de loopbaan Pensioen vooroverlijden echtgenootPensioen na overlijdenechtgenootMan Loopbaan 45 jaarLoon €3.00075% van 3.000= €2.250 /Vrouw / / 80% van 2.250 =€1.800Huishouden Loon €3.000 Pensioen €2.250 Pensioen €1.800
  28. 28. 28Alternatieven?• Splitting van pensioenrechten• Onvoorwaardelijke basispensioen• Bijkomende pensioenbijdragen• …3.2 Overlevingspensioen
  29. 29. 293.3 Verschillen tussen pensioenstelsels0200400600800100012001400160018002000Werknemer Zelfstandige Ambtenaar GemengdTotaal Man VrouwGrafiek 13. Gemiddeld maandelijks netto-eerstepijlerpensioen naar stelsel en geslacht, 2008
  30. 30. 30i) Ambtenaren vs. werknemers• Vgl. pensioenopbouw ambtenaren en werknemers• Verschil kan niet (langer) worden gerechtvaardigddoor loonverschillen• Twee optiesVerminderen ambtenarenpensioen?Verhogen werknemerspensioen?3.3 Verschillen tussen pensioenstelsels
  31. 31. 313.3 Verschillen tussen pensioenstelselsGrafiek 14. Kwintielverdeling van het gemiddeld maandelijks bruto- en nettopensioen bij mannelijke ambtenaren,200805001000150020002500300035004000Statutaire ambtenaren Eerste- en tweedepijlerpensioen (allewerknemers)Eerste- en tweedepijlerpensioen (werknemersmet tweedepijlerpensioen)Nettopensioen Brutopensioen
  32. 32. 323.3 Verschillen tussen pensioenstelsels0200400600800100012001400160018002000Werknemer Zelfstandige Ambtenaar GemengdTotaal Man VrouwGrafiek 13. Gemiddeld maandelijks netto-eerstepijlerpensioen naar stelsel en geslacht, 2008
  33. 33. 333.3 Verschillen tussen pensioenstelselsii) Zelfstandigen vs. werknemers• Eerstepijlerpensioen zelfstandigen verhogen?• Zonder de bijdragevoet te verhogen? 40%socialezekerheidsuitgaven gefinancierd dooroverheid (cf. 18% bij werknemers)• Niet enkel probleem van lagebijdragepercentages; ook probleem van lagebedrijfsinkomsten (zie volgende grafiek)
  34. 34. 343.3 Verschillen tussen pensioenstelsels051015202530354045< 8.676 8.676 - 17.353 17.353 - 49.579 49.579 - 74.368 > 74.368Grafiek 15. Procentuele verdeling van het brutobedrijfsinkomen van zelfstandigen in hoofdberoep ininkomensklassen, inkomsten 2007 [Bron: RSVZ]
  35. 35. 353.4 Kapitaaluitkeringen tweede pijler• Van alle 65 jarige werknemers met tweede pijler:• 73% kapitaal• 18% rente• 9% combinatie van beide• Hoog percentage kapitalen in België is uitzonderlijkVerklaring afnemend belang rentes? (cf. volgende grafiek)• Behoud levensstandaard enkel door rentes:rentes moeten verplicht worden gemaakt oftenminste niet zwaarder worden belast
  36. 36. 363.4 Kapitaaluitkeringen tweede pijler05101520253035404550198519861987198819891990199119921993199419951996199719981999200020012002200320042005200620072008Grafiek 16. Percentage rustgepensioneerde werknemers met een tweedepijlerpensioen tenminste gedeeltelijkuitbetaald als rente, naar jaar van pensionering, 1985-2008
  37. 37. 373.5 Conclusie• Dit zijn zeker niet de enige sociale uitdagingen• Andere sociale uitdagingen:– Pensioensgerechtigde leeftijd/loopbaanduur– Koppelingen ervan aan levensverwachting– Toegelaten arbeid– Vervroegd/verlaat pensioen (malus/bonus)
  38. 38. 384. H.R.4.1 Haalbaar pensioenbeleid:• 1ste pijler• 2de pijler: cao’s4.2 Wat met zwakke sectoren/ondernemingen?• 2/3 – 1/3 regel• WG + WN – bijdragen4.3 3de pijler?
  39. 39. 395. Tot slot• Grondige discussie over beleidsuitdagingen essentieel om tekomen tot een pensioensysteem dat voldoende legitimiteitheeft om het hoofd te bieden aan de financiële drukwaarmee het allicht nog lang wordt geconfronteerd• Rol H.R.:Legitimiteit bevorderen voor een houdbaarpensioensysteemMet legitieme solidariteitsmechanismen
  40. 40. 40Bedankt voor uw aandachtjos.berghman@soc.kuleuven.behttp://soc.kuleuven.be/ceso/pensioenbeleid
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×