Your SlideShare is downloading. ×
Rasdhar ni-vartao-part-1
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Rasdhar ni-vartao-part-1

525
views

Published on

Published in: Education, Technology, Design

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
525
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Page |1 રસધારની વાર્ાાઓ - ૧ ‘સૌરાષ્ટ્રની રસધાર’ માાંથી ચાંટેલી કથાઓ ઝલેયચંદ ભેઘાણી 11 - 2010 પ્રથભ ઈ – વંસ્કયણhttp://aksharnaad.com Page 1
  • 2. Page |2http://aksharnaad.com
  • 3. Page |3http://aksharnaad.com
  • 4. Page |4 અક્ષય-નાદભનુબાઈ ઩ંચો઱ી યચચત ક્રાસવક ગુજયાતી નલરકથા ―ઝેય તો ઩ીધાં છેજાણી જાણી ‖ અંતગગત એક વંલાદભાં કશેલાયું છે , “કભગસ્લાતંત્ર્મ જ જ્ઞાન ,કભાગકભગસલલેક ળીખલે , કભગભાં સુધાયા કયલાનો સલલેક ફતાલે એ જબણતય, ફાકી તો તકગ દુષ્ટતા.” જ્ઞાન ભે઱લલાની આ઩ણી વંસ્કૃસતનીઆદદભ ઩ધ્ધસત એટરે ગુરુ સળષ્મ ઩યં ઩યા , ગુરુ કશે, સળષ્મ વાંબ઱ે , ભનનકયે , આચયણભાં ઉતાયલાનો પ્રમત્ન કયે . શલેના વભમભાં જ્માયે જ્ઞાનનોઅથગ અથો઩ાર્જન ઩ ૂયતો વીભીત યશી ગમો છે એલાભાં આજની અને નલી http://aksharnaad.com
  • 5. Page |5઩ેઢીઓભાં વંસ્કાયસવિંચનનુ ં કાભ વાદશત્મગુરુઓએ જ કયવુ ં યહ્ુ. આ઩ણા ંવદનવીફે આ઩ણા રોકજીલનને , વંસ્કૃસતને અને મ ૂલ્મોને દળાગ લતી અનેકકૃસતઓ ભશાન યચનાકાયોએ આ઩ી છે . “વૌયાષ્રની યવધાય” કે એનીકથાઓ સલળે અજાણ્મો શોમ એલો ગુજયાતી , ખયે ખય ગુજયાતી કશેલાલો નજોઈએ. ભાયી-અભાયી-આ઩ણી આજની ઩ેઢી ખ ૂફ ઝડ઩ી યુગભાં જીલે છે ,ઝડ઩ે ળીખે છે , અને એથીમ લધુ ઝડ઩ે ભ ૂરી જામ છે . કભાગકભગસલલેક અશીંક્ાંમ નથી , ભોટા ભોટા ભેનેજભેન્ટ ગુરુઓ ઩ણ વંસ્કાય સવિંચન કેરોકવંસ્કૃસતના ઘટડા તો ન જ ઩ાઈ ળકે ને? ંૂ http://aksharnaad.com
  • 6. Page |6રગબગ જુરાઈ-2010થી જેનુ ં ટાઈ઩કાભ અને ઈ-઩ુસ્તક સ્લરૂ઩આ઩લાનુ ં કાભ ળરૂ કયે લ ું તે “યવધાયની લાતાગઓ” ઈ-સ્લરૂ઩ને રઈને ,લાંચનની વગલડતા ખાતય ફે બાગભાં ઈ-પ્રકાસળત કયલાનુ ં નક્કી કયુું છે .એ અંતગગત પ્રથભ બાગ પ્રસ્તુત છે . ટાઈ઩ ભાટે ગો઩ારબાઈ ઩ાયે ખ(http://gopalparekh.wordpress.com)ની ભશેનત, તેભાંથી ભ ૂરો ળોધલા,સુધાયલા અને ઈ-઩ુસ્તક સ્લરૂ઩ આ઩લાની ભાયી ભશેચ્છા વાથે નોકયી઩છીના ફચેરા વભમની ભશેનત અને ઉજાગયા આજે રેખે રાગી યહ્ાં છેએ લાતનો આનંદ છે . http://aksharnaad.com
  • 7. Page |7આ ઈ-઩ુસ્સ્તકા પ્રવ ૃસિભાં વતત પ્રોત્વાશન આ઩લા ફદર શ્રી ભશેન્રબાઈભેઘાણી અને “યવધાયની લાતાગઓ” ઈ-સ્લરૂ઩ે પ્રકાસળત કયલાની઩યલાનગી ફદર શ્રી જમંતબાઈ ભેઘાણીનો જેટરો આબાય ભાનુ ં , ઓછોજ ઩ડલાનો. એ ફંને પ્રેયણાદાતાઓને લંદન. આળા છે આ પ્રમત્ન આ઩ને઩વંદ આલળે. ક્ષસતઓ અને સુધાયા રામક ફાફતો ઩ય ધ્માન દોયળો તોઆબાયી થઈળ.- જીજ્ઞેળ અધ્મારૂ, ધનતેયવ વલ. વં. 2066 http://aksharnaad.com
  • 8. Page |8સ્નેશીશ્રી ગો઩ારબાઈ તથા જજજ્ઞેળબાઈ,તભાયા વંદેળા ભળ્મા. આબાયી છં. ભેઘાણી વાદશત્મની ઩વંદકયે રી વાભગ્રી તભે ઈન્ટયનેટ દ્વાયા ભોક઱ી ભેરો છો એ જાણીઆનંદ થમો. દુસનમાબયભાં લવતા ગુજયાતી લાચકો ઩ાવે આલાનગી ઩શોચળે એ વયવ ઘટના ગણાળે. તભાયા આ નેકઅચબમાનભાં વહના વાથ અને શુબેચ્છા શોમ જ ુ , તેભાં ભાયીશુબકાભના ઩ણ ઉભેરું છં.- શ્રી જમંતબાઈ ભેઘાણી – પ્રવાય, 1888, આતાબાઈ એલન્યુ, બાલનગય http://aksharnaad.com
  • 9. Page |9 ુ અનક્રભણણકા1. ચાં઩યાજ લા઱ો ............................................................................................. 11 ંૂ2. ધધ઱ીનાથ અને સવદ્ધનાથ ............................................................................. 373. દીકયો! .......................................................................................................... 734. ઢેઢ કન્માની દુલા ! ........................................................................................ 935. કાસનમો ઝાં઩ડો ............................................................................................ 1046. ઘોડી અને ઘોડેવલાય ................................................................................... 128 http://aksharnaad.com
  • 10. P a g e | 107. બીભો ગયાણીમો .......................................................................................... 1588. દે ઩ા઱દે ...................................................................................................... 1969. દુશ્ભન ........................................................................................................ 21310. ભશેભાન .................................................................................................... 24111. ચભાયને ફોરે ........................................................................................... 25212. અણનભ ભાથાં .......................................................................................... 26913. વીભાડે વય઩ ચચયાણો ................................................................................ 301 http://aksharnaad.com
  • 11. P a g e | 111. ચાં઩યાજ લા઱૊ભ૊ટંુ બ઱કડું શત.ંુ શફવીના ભ૊ઢા જેવ ંુ અંધારં ુ શત.ંુ ક્ાંક ક્ાંક લીજ઱ીનાવ઱ાલા થતા શતા. તેભાં બાદયન ંુ ડશ૊ફૄં ઩ાણી ક૊ઇ જ૊ગણના બગલાઅંચ઱ા જેવ ંુ દે ખાત ંુ શત.ંુ ુએ અંધાયે જેત઩ય ગાભભાં શાર જમાં ―ચાં઩યાજની ડેરી‖ નાભે ઓ઱ખાત૊ખાંચ૊ છે , તમાંની દયફાયી ડ૊ઢી ની નાની ફાયી ઊઘડી અને જુલાનયજ઩ ૂત ચાં઩યાજ લા઱૊ જ ંગર જલા નીકળ્મ૊ (લા઱ા યજ઩ ૂત૊ લટરીનેકાઠી થમા ઩શેરાંની આ લાત શ૊લાન૊ વંબલ છે .) એક શાથભાં ઩૊ટણરમ૊ http://aksharnaad.com
  • 12. P a g e | 12છે , ફીજ૊ શાથ ફગરભાં દાફેરી તયલાયની મ ૂઠ ઉ઩ય છે . અંગે ઓઢેર૊કાભ઱૊ લયવાદના ઝીણા ઝીણા ઝયભરયમા છાંટા ઝીરત૊ આલે છે .એકાએક યજ઩ ૂત બાદયની બેખડ ઉ઩ય થંબી ગમ૊. કાન ભાંડયા.આઘેઆઘેથી ક૊ઇ ય૊ત ંુ શ૊મ ને બેફૄં ગાત ંુ ઩ણ શ૊મ એલા સ ૂય વંબ઱ામછે . ક૊ઇ ફાઇ ભાણવન ંુ ગફૄં રાગય.ું―નક્કી ક૊ક વનયાધાય ફ૊ન – દીકયી!‖ એભ ભનભાં ફ૊રીને ચાં઩યાજે ઩ગઉ઩ાડયા. તયલાય ફગરભાંથી કાઢીને શાથભાં રઇ રીધી. કાછ૊ટી છ૊ડીનાખી, અલાજની રદળા ફાંધીને એકદભ ચાલ્મ૊. થ૊ડેક ગમ૊ તમાં ચ૊ખ્ ંુચ૊ધાય ય૊ણ ંુ વંબ઱ાણ. લીજ઱ીને વફકાયે ફે ઓ઱ા લયતાણા. ંુ http://aksharnaad.com
  • 13. P a g e | 13“ભાટી થાજે, કુ કભી!” એલી શાકર દે તા ચાં઩યાજે નદીની ઩ર઱ે રી બેખડ૊ ંૂ ંૂઉ઩ય ગાય૊ ્દતાં ્દતાં દ૊ટ દીધી. નજીક ગમ૊. તમાં ઊબ૊ યશી ગમ૊.ક૊ઇ આદભી ન દીઠ૊. ભાત્ર તેજના ફે ઓ઱ા જ દે ખમા. અંગ ચ૊ખખાં નદે ખાણાં, ઩ણ શતી ત૊ સ્ત્રીઓ જ. એક ગામ છે ને ફીજી રુએ છે .“ક૊ણ, ચાં઩ાયાજ લા઱૊ કે?” ગાતા ઓ઱ાએ ભીઠે કં ઠે ઩ ૂછ્.ું ંુ“શા, તભે ક૊ણ ફાઇય? અટાણે આંશીં ળીદ કલ્઩ાંત કય૊ છ૊?”“ચાં઩યાજ લા઱ા! ફીળ નરશિં કે?”“ફીઉં ળીદ? હું યજ઩ ૂત છં.” http://aksharnaad.com
  • 14. P a g e | 14“તમાયે અભે અ઩વયાઉં છીએ.”“અ઩વયાઉં! આંશીં ળીદ ?”“આંશીં કારે વાંજે જુદ્ધ થાળે. આ બાદયભાં રુવધય ખ઱કળે.”“તે?”“એભાં ભ૊ખયે ફે જણ ભયળે. ઩શેર૊ તાય૊ ઢ૊રી જ૊ગડ૊ ; ને ફીજ૊ ત ંુચાં઩ાયાજ લા઱૊. એભાં ઩શેરા ભયનાય વાથે આ ભાયી ભ૊ટે યી ફે ‖નનેલયવ ંુ ઩ડળે , એટરે ઇ કલ્઩ાંત કયે છે ; ને ફીજા ભયનાય ચાં઩ાયાજને ભાયાશાથથી લયભા઱ા ય૊઩લાની છે ; તેથી હું ધ૊઱ભંગ઱ ગાઉં છં.” http://aksharnaad.com
  • 15. P a g e | 15બ઱કડું લેગે લશી જલા રાગય ંુ ને ફેમ ઓ઱ા વંક૊ડાલા ભંડયા. રુદનનાસ ૂય અંધાયાભાં ત ૂટતા ત ૂટતા શેફકાં જેલા ફનલા રાગમા. થડક છાતીએચાં઩યાજ ઩ ૂછે છે , “શે અ઩વયા! ભાયે ઩ાદય જુદ્ધ કેવ ંુ ? ભેં ત૊ ક૊ઇ શાયે લેયનથી કમાા. લસ્તી ને યાજા લચ્ચે લશાર઩ લતે છે .”“ચાં઩યાજ! આંશીં રદલ્રીન ંુ કટક ઊતયળે. શાલ્ય ંુ આલે છે , ભાય ભાય કયત.ંુએક જણને ઩ા઩ે તારં ુ આ્ ંુ ઩ાટ ય૊઱ામ છે .”“ક૊ણ એક જણ ? શ ંુ ઩ા઩ ?” http://aksharnaad.com
  • 16. P a g e | 16“તાય૊ ભ૊ચી , એને ક૊ક જ૊ગીએ યાજી થઇ લયદાન ભાગલાન ંુ કહ્ ં ુ ,કભવતમા ભ૊ચીએ ભાગય ંુ કે “હું ણચિંતવ ંુ તે શાજય થામ.” ફ૊રે ફંધામેરજ૊ગીએ ત઩સ્મા લેચીને એક દીલી ઉતાયી ભ૊ચીને દીધી , કહ્ ં ુ કે ―જા,ચભાય! પ્રગટજે. ચાય દૂ ત નીક઱ળે , કશીળ તે કયળે. કડ ભાગીળ ત૊ તરં ુ ૂનગય ય૊઱ાળે.”“઩છી?”“઩છી ત૊,ચાં઩યાજ! ભ૊ચીડે ભધયાતે દીલી પ્રગટી. ચાય રપયસ્તા નીકળ્મા.કાભીએ ભાગય ંુ કે રદલ્શીની ળાશજાદીને ઩રંગ વ૊તી આણ૊.” http://aksharnaad.com
  • 17. P a g e | 17ચાં઩યાજના શૈમાભાંથી અંધાયે વનવાવ૊ ઩ડય૊.“઩છી ત૊, ચાં઩યાજ! ય૊જ યાતે ળેજાદીને ઩રંગ વ૊તી ભંગાલે. ફૂર જેલીળેજાદી ચાભડાંની દુગંધે જાગી જામ , ભ૊ચી ફીને એનાથી અ઱ગ૊ યશે.બ઱કડે ઩ાછ૊ ઩રંગ રપયસ્તા ઩ાવે રદલ્રી ઩શોંચાડાલે.”બ઱કડું બાંગલા રાગય ંુ , ઓ઱ા ઝાંખા થલા રાગમા. લાત કશેનાયીન૊અલાજ ઊંડ૊ ફન્મ૊ , “એભ કયતાં , ચાં઩યાજ! છ ભરશને ળેજાદીન ંુ ળયીય ુ ંુસકાણ, હુયભે પ૊વરાલી-઩ટાલી ફેટીને શૈમાની લાત ઩ ૂછે . દીકયીએઅંતયની લેદના લણાલી. ઩ાદળાશને વલગત ઩ાડી. ઩ાદળાશે ળીખવય ંુ કે ,“ફેટી! આજ ઩ ૂછતી આલજે ; ક્ું ગાભ ? ક્૊ યાજા ? ઩૊તે ક૊ણ ? ને નાભ http://aksharnaad.com
  • 18. P a g e | 18 ંુશ? “એ પ્રભાણે તે રદલવની ભધયાતે ભ૊ચીન ઘયભાં આ઱વ ભયડીને ંુ ંુળેજાદી ફેઠી થઇ, ઩ ૂછ્, છ ભરશને સદયી ફ૊રી તેથી યાજી થઇને ભ૊ચીએનાભઠાભ દીધાં. એ એંધાણે ઩ાદળાશન ંુ કટક ચડ્ ંુ છે . કારની યાતે આ઩ણે ુ ંુફેમ સયા઩યીભાં વંગાથી શશ. ચાં઩ાયાજ! ભાટે હું આજ શયખ બયી ગાઉંછં.”એ જ લખતે ફીજા ઓ઱ાએ જાણે કે જરટમાં ઩ીંખમાં , ચીવ૊ ઩ાડી. અને઩ય૊રઢમાના ફૂટતા તેજભાં ફેમનાં અંગ ઓગ઱ી ગમાં.બાદય ય૊તી ય૊તી લશેતી શતી. આબની શજાય૊ આંખ૊ભાંથી ઝીણાં ઝીણાં ુઆંસડાં ઩ડતાં શતાં. ચાં઩યાજ આઘે આઘે ભીટ ભાંડીને બેખડ ઉ઩ય ઊબ૊ http://aksharnaad.com
  • 19. P a g e | 19શત૊ અને વાદ ઩ાડીને ફ૊રત૊ શત૊ , “ય૊ ભા , ય૊ ભા! હું જ૊ગડાને ઩શેર૊નરશ ભયલા દઉં!”઩ાઘડીન૊ આંટ૊ રઇ જાણનાય એકેએક જેત઩યીઓ જુલાન ને ઘયડ૊ ુ ુયજ઩ ૂત ડ૊ઢીભાં શરક્૊ છે . ળયણાઇઓ વવિંધડાના વેંવાટ ખેંચી યશી છે .અને તયઘામ૊ ઢ૊ર ધ્રવકાલત૊ જ૊ગડ૊ ઢ૊રી ઘ ૂભે છે . જુલાન૊ની ભજાઓ ુ ુપાટે છે . કેવરયમા યં ગનાં યં ગાડાં ઊક઱ે છે .“ઇ ભ૊ચકાને ફાંધીને ચીયી નાખ૊! ઇ કુ કભીને જીલત૊ વ઱ગાલીદ્ય૊!” ડામયાના જુલાન૊એ યીરડમા કમાં. ઩ણ એ ફધાને લાયત૊ ચાં઩યાજધીયે ગ઱ે કશેલા રાગમ૊ , “ફા઩! થલાની શતી તે થઇ ગઇ. એભાં ભ૊ચીને http://aksharnaad.com
  • 20. P a g e | 20ભામે આજ કાંઇ જુદ્ધ અટકળે ? અને ઇ ત૊ ગાભ ફધાન ંુ ઩ા઩. યાજાનેયૈ મત વહુન ંુ ઩ા઩. નકય યજ઩ ૂતને ગાભ ટીંફે ક૊ઇને આલી કભતમ સ ૂઝે જકેભ? ઩ણ શલે આ જ૊ગડા ઢ૊રીને શ ંુ કયવ ંુ છે ?”“ફા઩ ચાં઩યાજ!” એન૊ વ઩તા એફરલા઱૊ ફ૊લ્મ૊ , “ઘા લા઱ે ઇ અયજણ!લીય શ૊મ ઇ અ઩વયાને લયે . એભાં નાતમજાતમ ન જ૊લામ. ભાય૊ જ૊ગડ૊ ુ઩ે‖ર૊ ઩ોંખાત૊. જેત઩યને ઝાઝ૊ જળ ચડળે.”“઩ણ ફા઩!ુ ઓરી વ૊઱ લયવની યં બા આજ બ઱કડે કાંઇ ય૊તી ‖તી! ફહુ જલશરં ુ ય૊તી‖તી, ફા઩!ુ એના ભનખમ૊ ધ ૂર ભ઱ળે. ભાટે કહું છં કે જ૊ગડનેક૊ઠાની ભારીક૊ય આજન૊ રદલવ ઩ ૂયી યાખીએ.” http://aksharnaad.com
  • 21. P a g e | 21“ઇ તે કેભ ફને , ચાં઩યાજબાઇ!” ફીજા જુલાન૊એ કહ્ ં ુ , “એન૊ તયઘામ૊લગડયા વલના કાંઇ શ ૂયાતન થ૊ડું ચડલાન ંુ ? ફીજા શાથની ડાંડી ઩ડયે કાંઇભાથાં ઩ડે ને ધડ થ૊ડાં રડે?‖“ત૊ ચાં઩યાજ, હું જુક્તત સઝાડું.” એબરલા઱ાએ ધ્માન ઩શોંચાડ્.ું ુ“જ૊ગડાને રઇ જાલ ક૊ઠાને ભાથે. તમાં એના રડરને દ૊યડે ફાંધી લા઱૊ ,શાથ છ૊ટા યાખ૊ ને શાથભાં ઢ૊ર આ઩૊. ઊંચે ફેઠ૊ ફેઠ૊ એ લગાડે , ને શેઠેધીંગાણ ંુ ચારે. ઩ણ ભજબ ૂત ફાંધજ૊. જ૊જ૊, ત૊ડાલી ન નાખે!” http://aksharnaad.com
  • 22. P a g e | 22“વાચી લાતછે ફા઩ની ,” કશીને જુલાન૊ અંગ કવલા રાગમા. કેવરયમાં ુલ ૂગડાંન૊ ઘટાટ૊઩ ફંધાઇ ગમ૊. વ઩મારા જેલી તયલાય૊ વજાઇ ગઇ, ગાઢા ંુકસફા ઘ૊઱ાલા રાગમા અને ―છે લ્રી લાયની અંજણ઱ય ંુ , ફા઩! ઩ી લ્મ૊!઩ાઇ લ્મ૊! ‖ એલા શાક૊ટા થમા. તડક૊ નમ્મ૊. સ ૂયજ ધધ઱૊ થલા રાગમ૊. ંૂગગનભાં ડભયી ચડતી દે ખાણી.“જ૊, બાઇ જ૊ગડા! વાભે ઊભ ંુ એ ઩ાદળાશન ંુ દ઱કટક. આ઩ણા જણ છે઩ાંખા. જેતાણ ંુ આજ ફ૊઱ાઇ જાળે. તને ફાંધ્મ૊ છે તે આટરા વારુ. ભજાય ંુ ંુ ુત૊ડી નાખજે. ઩ણ તયઘામ૊ થ૊બાલીળ ભા! આ ક૊ઠા વાભા જ અભાયાંભાથાં ઩ડે ને ધડ રડે એલ૊ ઢ૊ર લગાડયે યાખજે!” http://aksharnaad.com
  • 23. P a g e | 23શ ૂયાતને થયક થયક કં ઩ત૊ જ૊ગડ૊ ઢ૊રી ચકચ ૂય આંખે ચાં઩યાજની વાભેનીયખી યહ્ય૊. કવકવીને એની કામા ફંધાઇ ગઇ છે . ધ્ર ૂવાંગ! ધ્ર ૂવાંગ!ધ્ર ૂવાંગ! એની ડાંડી ઢ૊ર ઉ઩ય ઩ડલા રાગી. અને ડેરીભાંથી લા઱ાયજ઩ ૂત૊ન ંુ કેવયી દ઱ દાંતભં તયલાય રઇ શાથભાં બારા વ૊ત ંુ દ૊ટ દે ત ંુનીકળ્ય.ું઩ણ ન યશી ળક્૊ જ૊ગડ૊ ઢ૊રી ! ભાથે કવકવાટ ફાંધ્મ૊મ ન યશી ળક્૊. ુકામયને ઩ણ ઩ાણી ચડાલનાયી એની ફે ભજાઓભાં ક૊ણ જાણે ક્ાંથી ંુજ૊ભ ઊબયાણ. ક૊ઠા નીચે ફેઉ વૈન્મ૊ની ઝીંકાઝીંક ભંડાલાને શાં કે ઘડી-ફઘડી જામ છે . તયલાય૊નાં ત૊યણ ફંધાઇ ગમા છે . અને યણઘેલ ૂડ૊ http://aksharnaad.com
  • 24. P a g e | 24ચાં઩યાજ ભ૊ખયે ઘ ૂભી યહ્ય૊ છે ુ , તમાં આંશીં જ૊ગડાની ભજાઓએ અંગઉ઩યના ફંધ ત૊ડી નાખમા. ગ઱ાભાં ઢ૊ર વાથે એને ઊંચા ક૊ઠા ઉ઩યથીરડરન૊ ઘા કમો , અને વહુથી ઩શેરાં એના પ્રાણ નીક઱ી ગમા વહુથીપ્રથભ એને ભયલાન ંુ વયજેલ ં ુ શત ંુ તે વભથમા ન થય.ું―આગે છે લ્રી ઊઠત૊, ઩ેરી ઊઠમ૊ ઩ાંત,ભ ૂ઩ાભાં ઩ડી ભ્ાંત, જભણ અબડાવય,ુ જ૊ગડાં! [1][શે જ૊ગડા ઢ૊રી! ત ંુ ત૊ નીચા ક઱ન૊ ૂ , અગાઉ ત૊ તાયે વહુથી છે લ્રી઩ંગતભાં જભલા ઊઠલાન ંુ શત ંુ , ઩ણ આજ યદ્ધફૃ઩ી જભણભાં ત૊ તેં ઩શેરી ુ http://aksharnaad.com
  • 25. P a g e | 25઩ંગતભાં ફેવીને તયલાયના ઘા ફૃ઩ી જભણ જભી રીધ.ું તેં ત૊ભ ૂ઩વતઓભાં ભ્ાંવત ઩ડાલી. બ૊જન તેં અબડાલી નાખય ંુ ]જ૊ગડ૊ ઩ડય૊ અને ચાં઩યાજે વભળેય ચરાલી. કેલી ચરાલી ?ખાંડા તણ૊ ખરડમે, ઩૊શલ! ઩ાયીવ૊ રકમ૊.કય દીધા કરફે, આડા એબરયાઉત! [2] ુ[એ યાજા ! તેં ત૊ યદ્ધક્ષેત્રફૃ઩ી જભણભાં ખાંડાના ઝાટકા ઩ીયવલાભાંડયા.એટલ ંુ ફધ ંુ વ઩યવણ ંુ કયં ુ કે શે એબરના ઩ત્ર ! મવરભાન જ૊દ્ધાઓ ુ ુ http://aksharnaad.com
  • 26. P a g e | 26ફૃ઩ી જભલા ફેઠેરા ભશેભાન૊એ શાંઉ! શાંઉ! કયી આડા શાથ દીધા , અથાાતતેઓ તાયા શ ૂયાતનથી ત્રાવી ગમા.]વય ગ૊઱ી વાફ઱ તણા, ભાથે ભે વથમા,(ત૊મ) ચાં઩૊ ચામે ના, ઓ઱ા એબરયાઉત! [3][ચાં઩ાયાજના ભાથા ઉ઩ય ત૊ તીય , ગ૊઱ી અને બારાંઓન૊ લયવદલયવત૊ શત૊. તે છતાં એ એબર લા઱ાન૊ દીકય૊ ક૊ઇ ઓથ રઇને એલયવાદભાંથી ઊગયલા ભાગત૊ નથી, અથાાત નાવત૊ નથી]ત ંુ તા઱ાં આલધ તણી, ચકલત ચ ૂક્૊ ના, http://aksharnaad.com
  • 27. P a g e | 27વળમ૊ મ ત઱ા઩ વદા, અથમો ચ ૂકે એબરયાઉત! [4] ુ[શે એબર લા઱ાના ઩ત્ર ! વવિંશ જેલ૊ વનળાનફાજ ઩ણ જયાક ઉતાલ઱૊થઇને કદી કદી ઩૊તાની તયા઩ભાં વળકાયને ચ ૂકી જામ છે : ઩ણ ત ંુ તાયાં ુઆયધ૊ન૊ એકેમ ઘા ન ચ ૂક્૊.]એ ઊબા થમેરા ધડને જાને કે છાતીએ નલી આંખ૊ નીક઱ી. તયલયલીંઝત ંુ ધડ ળત્રઓન ંુ ખફૄં કયત ંુ કયત ંુ ુ , પ૊જને ભ૊ઢા આગ઱ નવાડત ંુઠેઠ રાઠી સધી શાંકી ગય.ું તમાં જઇને એ થાકેલ ં ુ ધડ ઢ઱ી ઩ડ્.ું જુલાન ુ ુ ુચાં઩યાજ ઩૊તાની લાટ જ૊નાયીની ઩ાવે સયા઩યીભાં વવધાવમ૊. http://aksharnaad.com
  • 28. P a g e | 28 ુજ૊ગડા ઢ૊રીન૊ છગ૊ (઩ાણ઱મ૊) જેત઩યના એ ક૊ઠા ઩ાવે છે નેચાં઩યાજની ખાંબી રાઠીને ટીંફે શજુ ઊબી છે . ચાં઩યાજ ત૊ ખ઩ી ગમ૊ ,઩ણ ઩ાદળાશના શૈમાભાં કેલ૊ પડક૊ ફેવી ગમ૊?઩તળાશે ઩તગયીમાં નૈ, ઩૊શ઩ ઩ાછાં જામ,ચાં઩૊ છાફાંભાંમ, ઊઠે એબરયાઉત! [5][઩ાદળાશ ઩ાવે પ્રબાતે ભારણ ફૂરછાફ રઇને ફૂર૊ દે લા ગઇ. ઩દળાશે઩ ૂછ્ ંુ કે ―ળેનાં ફૂર૊ છે ?‖ ભારણ કશે કે ―ચં઩૊‖ ―અયયય, ચં઩૊‖ કયત૊઩ાદળાશ ચભકે છે ; ―ચં઩૊‖ ફૂરન ંુ નાભ વાંબ઱તાં ઩ણ એને રાગે છે કે http://aksharnaad.com
  • 29. P a g e | 29 ુક્ાંક ચાં઩૊ (ચાં઩યાજ) છાફડીભાંથી ઊઠળે! ભારણ ઩ષ્઩૊ની છાફડી રઇ઩ાછી ચારી જામ છે .]“ના, ફા઩ એબર લા઱ા! એભ હું ઘ૊ડ૊ રેલાન૊ નથી. ઇ ત૊ ચાં઩ાયાજલા઱૊ ઩ંડે બયડામયા લચ્ચે આલીને દાન કયે ત૊ જ ભાયે ઘ૊ડ૊ ખ઩ે , નરશત૊ હું આંશીં ભાય૊ દે શ ઩ાડીળ. હું મ ૂલાનાં દાન રઉં કાંઇ?”એબર લા઱ાની આંખ૊ભાં ઩ાણી આવમાં , શવીને ફ૊લ્મ૊, “ગઢલા, ગાંડ૊ થાભાં. ચાં઩ાયાજ તે શલે ક્ાંથી આલે ? ભયે રા ભાણવ૊ને શાથે ક્ાંમ દાનથમેરાં જાણમાં છે ? અને ચાં઩ાયાજ કશીને ગમ૊ છે કે ઘ૊ડ૊ ગઢલીને દઇદે જ૊.” http://aksharnaad.com
  • 30. P a g e | 30ચાયણ એકન૊ ફે થમ૊ નરશ. એ ત૊ રાંઘણ ઉ઩ાય રાંઘણ ખેંચલા રાગમ૊ ,ચાં઩યાજ લા઱ાને સ્ભળાનભાં ફા઱ે રા તમાં જઇને ફેઠ૊ અને ણફયદાલલારાગમ૊. આખયે ચાં઩યાજ લા઱ાન ંુ પ્રેત દે ખાય.ું ચાયણને લચન દીધ ંુ કે “જાગઢલા, વલાયે ડામય૊ બયીને ઘ૊ડ૊ તૈમાય યાખજે, હું આલીળ.”ચાયણે જઇને દયફાયને લાત કયી. દયફાય શસ્મા ; વભજી રીધ ંુ કે ચાયણબાઇથી ઩ેટભાં ભ ૂખ વશેલાતી નથી એટરે આ જુક્તત કયી છે . આલી યીતેડામય૊ બયાળે ; આ઩ને જ ચાં઩ાયાજ લા઱ાને નાભે દાન કયી દે શ ંુ ; ચાયણપ૊વરાઇ જાળે; આ઩ણે ચાયણ-શતમાભાંથી ઊગયશ. ચાયણને લાફૄં કયાવય.ું ંુ http://aksharnaad.com
  • 31. P a g e | 31ફીજે રદલવે વલાયે ડામય૊ જામ્મ૊ , ઘ૊ડાને વજ્જ કયી રાલલભાં આવમ૊ ,ચાયણ લાટ જ૊ઇને ઊબ૊. આખ૊ ડામય૊ શાંવી કયલા રાગમ૊ , વહુને થય ંુ કેઆ બા થ૊ડ૊ક ડ૊઱ કયીને શભણાં ઘ૊ડ૊ રઇ રેળે. તમાં ત૊ ઉગભણી રદળાતયપ ફધાની નજય પાટી યશી. સ ૂયજનાં રકયણ૊ ની અંદયથી તેજ઩રુ઴ ુચાલ્મ૊ આલે છે . આલીને ઘ૊ડાની રગાભ ઝારી અને ચાયણના શાથભાંરગાભ મ ૂકી લણફ૊લ્મ૊ ઩ાછ૊ એ ઩રુ઴ સ ૂમાર૊કને ભાગે વવધાલી ગમ૊! ુ ંુ“ખભા! ખભા તને ફા઩!” એલી જમ ફ૊રાલીને ચાયણ ઘ૊ડે ચડય૊. આખ૊ડામય૊ થંબી ગમ૊ અને ચાયણે દુશ૊ કહ્ય૊ -કભ઱ વલણ બાયથ કીમ૊, દે શ વલણ દીધાં દાન, http://aksharnaad.com
  • 32. P a g e | 32લા઱ા! એ વલધાન, ચાં઩ા! કેને ચડાલીએ? [6][ભાથા વલના જુદ્ધ કયં ુ અને દે શ વલના દાન દીધાં: એલાં ફે દુરાબ ણફરુદઅભે ફીજા ક૊ને ચડાલીએ , ચાં઩ાયાજ લા઱ા ? એ ત૊ એકરા તને જચડાલામ] ુભાયલાડન૊ એક ફાય૊ટ ચારત૊ ચારત૊ જેત઩ય આલી ઩શોંચ્મ૊. એબરલા઱ા ઩ાવે જઇને એણે વલાર કમો , “યજ઩ ૂત, હું ભાગ ંુ તે દે ળ૊ ? તભે ત૊દાનેશ્વયી ચાં઩ાયાજના વ઩તા છ૊.”એબર લા઱૊ ફ૊લ્મ૊ :”બરે ફાય૊ટ! ઩ણ જ૊ઇ વલચાયીને ભાગજ૊, શાં !” http://aksharnaad.com
  • 33. P a g e | 33ફાય૊ટ કશે “ફા઩ા, તભને ઩૊તાને જ ભાંગ ંુ છં.” ુએબર લા઱ાને અચંફ૊ રાગમ૊. એ ફ૊લ્મ૊ , “ફાય૊ટ , હું ત૊ બઢ્ઢ૊ છં , ભનેરઇને ત ંુ શ ંુ કયલાન૊ શત૊ ? ભાયી ચાકયી તાયાથી ળી યીતે થળે ? તેં આકઇ યીતની ભાગણી કયી?”ફાય૊ટે ત૊ ઩૊તાની ભાગણી ફદરી નરશ , એટરે એ વ ૃદ્ધ દયફાય ઩૊તાન ંુયાજ઩ાટ ચાં઩ાયાજથી નાનેયા દીકયાને બ઱ાલીને ફાય૊ટની વાથે ચારીનીકળ્મા. યસ્તે જતાં દયફાયે ઩ ૂછ્ ંુ : “શેં ફાય૊ટ ! વાચેવાચ ંુ કશેજ૊ ; આલીવલણચત્ર ભાગણી ળા ભાટે કયી ?” http://aksharnaad.com
  • 34. P a g e | 34ફાય૊ટે શવીને કહ્ ં ુ , “ફા઩ ભાયલાડભાં તેડી જઇને ભાયે તભને ઩યણાલલાછે .” એબર લા઱ા શવી ઩ડયા ને ફ૊લ્મા , ”અયે ગાંડા , આ ત ંુ શ ંુ કશે છે ?આટરી ઉંભયે ભને ભાયલાડભાં રઇ જઇને ઩યણાલલાન ંુ કાંઇ કાયણ?”ફાય૊ટ કશે:” કાયણ ત૊ એ જ કે ભાયે ભાયલાડભાં ચાં઩ાયાજ લા઱ા જેલ૊લીય નય જન્ભાલલ૊ છે , દયફાય!”એબર લા઱ાએ ફાય૊ટન૊ શાથ ઝારીને ઩ ૂછ્ ંુ , “઩ણ ફાય૊ટ , તાયાભાયલાડભાં ચાં઩ાયાજની ભા ભીન઱દે લી જેલી ક૊ઇ જડળે કે ? ચાં઩ાયાજક૊ને ઩ેટે અલતયળે?” http://aksharnaad.com
  • 35. P a g e | 35“કેલી ભા?”“વાંબ઱ તમાયે . જે લખતે ચાં઩ાયાજ ભાત્ર છ ભરશનાન ંુ ફા઱ક શત૊ તેલખતે હું એક રદલવ યણલાવભાં જઇ ચડેર૊. ઩ાયણાભાં ચાં઩યાજ સ ૂત૊સ ૂત૊ યભે છે . એની ભાની વાથે લાત કયતાં કયતાં ભાયાથી જયક અડ઩લ ં ુથઇ ગય.ું ચાં઩યાજની ભા ફ૊લ્માં, શાં, શાં, ચાં઩યાજ દે ખે છે , શાં!”“હું શવીને ફ૊લ્મ૊ , ―જા યે ગાંડી. ચાં઩યાજ છ ભરશનાન ંુ ફા઱ક શ ંુ વભજે ?‖ફાય૊ટ! હું ત૊ આટલ ં ુ કહું છં , તમાં ત૊ ચાં઩યાજ ઩ડ્ ંુ પેયલીને ફીજી ફાજુજ૊ઇ ગમ૊. હું ત૊ યાણીલાવભાંથી ફશાય ચાલ્મ૊ આવમ૊ , ઩ણ ઩ાછ઱થી એ http://aksharnaad.com
  • 36. P a g e | 36ળયભને રીધે ચાં઩યાજની ભાએ અપીણ ઩ીને આ઩ઘાત કમો. ફ૊ર૊ ,ફાય૊ટ! આલી વતી ભાયલાડભાં ભ઱ળે?” ંુવનયાળ થઇને ફાય૊ટે કહ્: “ના.” ુ“ફવ તમાયે , શાર૊ ઩ાછા જેત઩ય.”ચાં઩૊ ઩૊ઢય૊ ઩ાયણે, એબર અ઱વમા કયે .મ ૂઇ ભીણરદે , વ૊રંકણ વાભે ઩ગે . [7] http://aksharnaad.com
  • 37. P a g e | 37 ંૂ2. ધધ઱ીનાથ અને વવદ્ધનાથ“તેં દુ ‖ની લાત ંુ શારી આલે છે , બાઇ! અયધી વાચી ને અયધી ખ૊ટી. શજાયલયવની જૂવનય ંુ લાત!ંુ ક૊ણ જાણે ળી ફાફત શળે ?”એટલ ંુ ફ૊રીને એ બઢ્ઢા ભારધાયીએ રદળાઓને છે ડે ભીટ ભાંડી. એક ુશજાય લ઴ા ઩શેરાંના અક્ષય૊ લાંચ્મા. થ૊ડુંક શસ્મ૊. ડાંગને ટે કે ઊબાં ઊબાં ુએણે ચરભ વ઱ગાલી. એની ધ૊઱ી દાઢીભાંથી ધભાડા નીતયલા રાગમા. ંુગ૊ટેગ૊ટા ઊંચે ચડલા રાગમા. ભોં ભરકાલી એણે કહ્: http://aksharnaad.com
  • 38. P a g e | 38“ઇ ફધ ંુ આવ ંુ , બાઇ! આ ધભાડા જેવ.ું અભાયા વ૊યઠભાં ત૊ કૈં ક ટાઢા ુ઩ૉ‖યના ગ઩ાટા શારે છે ; ઩ણ હું ત૊ ઢાંકને ડુંગયે ડાંગન૊ ટે ક૊ રઇ નેજમાયે ચરભ ચેતવ ંુ છં ંૂ , તમાયે ભને ધધ઱ીનાથ-વવદ્ધનાથની જ૊ડીજીલતીજાગતી રાગે છે .શજાય લયવ ત૊ ભાયી આંખના ઩રકાયા જેટરાં જ ંૂ ંૂફની જામ છે . આ ધલાડાની ફૂં ક જેલ૊ ધધ઱ીનાથ અને આ આગની ઝા઱જેલ૊ શેભલયણ૊ ફૃડ૊ વવદ્ધનાથ શાજયાશજૂય રાગે છે .”“લાત ત૊ કશ૊!” http://aksharnaad.com
  • 39. P a g e | 39“અયે , લાત કેલી ? ઇ ત૊ ટાઢા ઩૊ ‖યના! ફે ઘડી ગ઩ાટા શાંકીને ડ૊ફાંચાયીએ. થ૊ડીક યાત ્ ૂટે ! આ ત૊ લે ‖રાંની લાત ંુ, ભ૊ઢાભ૊ઢ શારી આલે ,એના કં ઇ આંકડા થ૊ડા ભાંડેર છે ?”એટલ ંુ ફ૊રતાં એની આંખભાં ચરભન૊ કેપ ચડત૊ ગમ૊. આંખના ્ ૂણારારચટક ફન્મા, એને ડાંગને ટે કે અજલા઱ી યાતે લાત ભાંડી...ધધ઱ીનાથન ંુ અવર નાભ ત૊ ધધ૊ ; જાતન૊ ક૊઱ી. આ લાંવાલડ દીભન૊ ંૂ ંૂયે ‖ત૊. હું ઩ીઉં છં એલી ફજયના લાડા લાલત૊. જરભ ક૊઱ીને ઩ેટ ઩ણજીલ ઩ય૊લાણ૊ દમાદાનભાં. રશિંવા નાભ ન કયે . લયવ૊લયવ ફજયનાં http://aksharnaad.com
  • 40. P a g e | 40઩ડતર લેચીને જામ ણગયનાયને ભે઱ે. નાણ ંુ શ૊મ એટલ ં ુ ગયીફગયફાંનેખલયાલી દ્યે . ઩ાછ૊ આલીને ફજય લાલલા ભાંડે.ધીયે ધીયે તે ધધ૊ ને ણગયનાય ફેમ એકાકાય થાલા ભાંડયા. જેવ ંુ ધ્માનતેવ ંુ ંૂરદરન ંુ ગજુ ;ં જેવ ંુ અન્ન તેલ૊ ઓડકાય ; ધધાનેત૊ ણગયનાયન ંુ જ ધ્માનયાત ંૂને દી રાગી ગય.ું એન૊ આતભ૊ લધલા ભાંડય૊. વંવાયની ગાંઠ લછૂટીગઇ.ફજયના લાડા ગાય ંુ ઩ાવે બે઱ાલીને એ ત૊ ણગયનાયભાં ચાલ્મ૊ ગમ૊. ૂક૊ઇક ટક ઉ઩ય ફેવીને ધ ૂણી ધખાલી , ત઩સ્મા આદયી દીધી. એભ ફાય ુલયવે ણગયનાયની ગપાઓભાંથી ગે ફના ળબ્દ વંબ઱ાણા કે ંૂ “ધધ઱ીનાથ!ધધ઱ીનાથ! નલ નાથ બે઱૊ દવભ૊ નાથ ત ંુ ધધ૊.” ંૂ ંૂ http://aksharnaad.com
  • 41. P a g e | 41“અશારેક!‖ ળબ્દની વાથે ગરુ દત્તે ધ્માન ધયં ુ અને નલ નાથ૊ન ંુ સ્ભયણ ુકય.ું સ્ભયણ કયતાં ત૊ જ૊ગવવદ્ધ ભછે ન્દયનાથ , જરંધયનથ, ળાંવતનાથ,એલા નલ નાથ૊ ગરુની વન્મખ શાજય થઇ ગમા. ગરુ ફ૊લ્મા “જ૊ગંદય૊ , ુ ુ ુઆ઩ણી જભાતભાં આજ નલ૊ વવદ્ધ આવમ૊ છે . તભે નલ નાથ બે઱ા એદવભ૊ ધધ઱ીનાથ તભાયી ઩ંગતભાં જગભાં ઩ ૂજાળે. ભાય૊ આળીલાાદ છે . ંૂતભાયી ચરભ વાપી એને આ઩૊.” (વાપી=ગાંજ૊ ઩ીલા ભાટે ચરભની વાથે ૂલ ૂગડાન૊ ટકડ૊ યાખલાભાં આલે છે તેને ―વાપી‖ કશે છે .)જ૊ગંદયનાથ ફધા બે઱ા થામ તમાયે એક વાપીએ ચરભ ઩ીએ. ફીજાને ંૂચરભ આ઩ે. ઩ણ વાપી ન આ઩ે. ધધ઱ીનાથને ચરભ આ઩ી. વાપી http://aksharnaad.com
  • 42. P a g e | 42આ઩તાં નલે વવદ્ધ૊ કચલાણા. ગરુદેલે કાયણ ઩ ૂછ્.ું નલનાથ૊એ ્રાવ૊ ુ ુકમો “ગરુદેલ , ધધ૊ નાથ ખય૊ , ઩ણ એન ંુ દૂ ધ શરકું છે ; એ દૂ ધ ક૊ક દી ુ ંૂ ંૂએને શાથે ક૊ક કા઱૊ કાભ કયાલળે. એટરે ધધ઱ીનાથજી શજી લધાયે ત઩કયે , લધાયે શદ્ધુ દ્ધ કયે , ઩છી અભે વાપી આ઩ીએ.”અને ગરુ દત્તન૊ ફ૊ર ઩ડય૊ કે “ધધ઱ીનાથ! ફાય લયવ ફીજાં ; આબભાં ુ ંૂ ુજઇ ધ ૂણી પ્રગટ૊! જાલ ફા઩! ચ૊યાવી વવદ્ધને ઩ંગતભાં તભાયી લાટજ૊લાળે.”આબની અલવધ ઩ણ ઩ ૂયી થઇ અને ત઩ કયી ધધ઱ીનાથ ઩ાછા ગરુ ઩ાવે ુ ંૂ ુઆવમા. પયી ગરુએ નલ નાથને શાજય કમાં. અને ફધાએ વાથે ભ઱ી એક ુ http://aksharnaad.com
  • 43. P a g e | 43વાપીએ ચરભ ઩ીધી. ઩ણ નલેમ નાથ અંદય૊અંદય કશેલા રાગમા કે”આનાથી ત઩ જીયલાળે નરશ. એ શરકું દૂ ધ છે ; ક૊‖ક દી ને ક૊ક દી એ નકયલાના કાભ૊ કયી ફેવળે.”તેજની જીલત જમ૊ત જેલા ધધ઱ીનાથ જગતભાં ઘ ૂભલા રાગમા. ઘ ૂભતાં ંૂઘ ૂભતાં અયલલ્રીને ડુંગયે ણચત૊ડગઢભાં એભન ંુ આલવ ંુ થય.ુંણચત૊ડના યાણાએ ગરુને ઝાઝાં ભાન દીધાં. ગરુના ચયણભાં ઩ડીને યાણ૊ ુ ુયાતે ઩ાણીએ ય૊મ૊. યાણાના અબયબમાા યાજભાં વલાળેય ભાટીની ખ૊ટશતી. ભયણ ટાણે ફા઩ની આગ રઇને ભ૊ઢા આગ઱ શારનાય૊ દીકય૊નશ૊ત૊. http://aksharnaad.com
  • 44. P a g e | 44ધધ઱ીનાથે ધ્માન ધય.ું યાણાના બાગમભાં એણે ફે દીકયા રખેરા લાંચ્મ ; ંૂ઩ણ એક જ૊ગી , ને એક વંવાયી. એણે કહ્ ં ુ , “યાણાજી ! ફાય લયવે ઩ાછ૊આવ ંુ છં. ફે કું લય તાયે ઘયે યભતા શળે. ગરુની આજ્ઞા છે કે આભાંથી એક ુતાય૊ ને એક ભાય૊. તૈમાય યાખજે. તે દી ‖ આંસ ુ ઩ાડલા ફેવીળ ભાં. ફાયલયવે ઩ાછ૊ આવ ંુ છં.”ફાય લયવને જાતાં ળી લાય ? જટાધાયી જ૊ગીએ ણચત૊ડને ઩ાદય અશારેકજગાવમ૊. એટરે યાજાયાણી ફેમ યાજકું લયને આંગ઱ીએ રઇ ફશાયનીકળ્માં. ફેભાંથી એક ઘયાણે લ ૂગડે બાંગી ઩ડત૊ , અને ફીજ૊ ભેરેઘેરે઩શેયલેળે. યાજાયાણી કડ કયીને તેજીર૊ દીકય૊ યાખલા ભાગતાં શતાં ઩ણ ૂ http://aksharnaad.com
  • 45. P a g e | 45તેજની વલભ ૂવત કાંઇ ભેરે લ ૂગડે ઢાંકી યશે ? ને એમ ધધ઱ીનાથની નજય ંૂફશાય યશે ? ભેરાઘેરાને જ જ૊ગીએ ઉ઩ાડી રીધ૊. ફાય લયવન૊ ફા઱ક૊દ૊ટ દઇને ગરુને કાંડે ફાઝી ઩ડય૊. ભાતાવ઩તા નજયે દે ખે તેભ એ ફાય ુલયવના ફા઱કે ભાથ ંુ મડાલી બગલા ઩શેયાવમાં. બભ ૂત ધયી ચારી ંૂનીકળ્મા. યાજા યાણી ખ૊ફ૊ ખ૊ફ૊ આંસ ુ ઩ાડતાં ણચત૊ડગઢ ઩ાછા લળ્માં.ધધ઱ીનાથે ચેરાને વવદ્ધનાથ કયી થાપ્મ૊. એના કાનભાં ગરુભત્ર ફૂં ક્૊ ંૂ ુ ંઅને બેખના ઩ાઠ બણાલતા બણાલતા આ આ઩ણે ઊબા છીએ તમાં આલી઩શોંચ્મા. આ ઢાંક તે દી નશ૊ત.ંુ આંશીં ત૊ પ્રેશ઩ાટણ નગયી શતી.ચેરાઓને ગરુએ કહ્ ં ુ “ફા઩, હું આ ડુંગયભાં ફાય લયવની વભાવધ રગાવ ંુ ુ http://aksharnaad.com
  • 46. P a g e | 46છં. તભે વો ઘય૊ઘય ઝ૊઱ી પેયલીને આંશીં વદાવ્રત યખજ૊. ભ ૂખમાંદુખમાં ુઅને અ઩ંગ૊ને ઩૊તાનાં ગણી ઩ા઱જ૊. ભાયી ત઩સ્માભાં ઩ન્માઇ઩ ૂયજ૊.” એભ ફ૊રીને ધધ઱ીનાથે આવન લાળ્ય.ું ંૂલાંવેથી ચેરાઓની કેલી ગવત થઇ ગઇ ? નગયીભાં ઝ૊઱ી પેયલે , ઩ણક૊ઇએ ચ઩ટી ર૊ટ ન દીધ૊. દમા ભાનન૊ છાંટ૊મ ન ભ઱ે એલાં ર૊કલવતાં‖તાં. ઩ણ વત્તય-અઢાય લયવન૊ વવદ્ધનાથ ત૊ યાજન ંુ ફીજ શત૊ ;વભજુ શત૊ ; એણે એક્કે ક ચેરાને એક્કે ક કુ શાડ૊ ઩કડાલી કહ્ ં ુ કે ઩શાડભાંરાકડાં લાઢી નગયભાં જઇ બાયીઓ લેચ૊ અને આ઩ ભશેનતથી ઉદય http://aksharnaad.com
  • 47. P a g e | 47બય૊! જ૊ગીન૊ ધયભ શયાભન ંુ ખાલાન૊ ન શ૊મ. ક૊ઠાભાં જયે નરશિં , જાઓજ ંગરભાં.ફીજ૊ દી , ત્રીજ૊ દી , અને ચ૊થ૊ દી થતાં ત૊ કુ શાડા ભેરી-ભેરીને ફધાચેરાએ ભાયગ ભાપ્મા. ફાકી યહ્ય૊ એક ફા઱૊ વવદ્ધનાથ. યાણા કુ ઱ન ંુ ફીજ,એભાં પેય ન ઩ડે. પ્રબાતને ઩શ૊ય પ્રાગડના દ૊યા ફૂટયા ઩શેરાં ત૊ આશ્રભલા઱ી ચ૊઱ી , ઝાડલાને ઩ાણી ઩ાઇ , વવદ્ધનાથ લનભાં ઊ઩ડી જામ. વાંજેફ઱તણની ફાયી ફાંધી ળશેયભાં લેચી આલે. નાણ ંુ નરશ જેવ ંુ ની઩જે. તેન૊ર૊ટ રે. આખા ગાભભાં એક જ ડ૊ળી એલી નીક઱ી કે જે એને ય૊ટરા http://aksharnaad.com
  • 48. P a g e | 48 ંુટી઩ી આ઩ે. એ શતી કું બાયની ડ૊ળી. અઢાય લયવના સલા઱ા ફૃ઩ા઱ાફા઱ા જ૊ગીને જ૊ઇ ડ૊ળી ર઱ી ર઱ી શેત ઢ૊઱ે છે . ુઆભ ફાય લયવ સધી ફા઱ વવદ્ધનાથે બાયી ઉ઩ાડી વદાવ્રત ચરાવમાં.ભાથ ંુ છ૊રાઇને જીલાત ઩ડી. સલા઱ી કામા ખયીને! કેટલક વશેલામ ? દુ:ખ ંુ ંુત૊ ણચત્ત૊ડની ભ૊રાતભાં ક૊ઇ રદલવ દીઠું નશ૊ત.ંુ અને આંશીં એના ંૂ ંૂએકરાના ઉ઩ય જ બાય આલી ઩ડય૊. વવદ્ધનાથ મગ૊ મગ૊ આ ઩ીડાલેઠત૊ અનાથની વેલા કમે ગમ૊. ફાય લયવે ધધ઱ીનાથન ંુ ધ્માન ઩ ૂરં ુ ંૂથય.ું આંખ૊ ઉઘાડીને ગરુએ આશ્રભ નીયખમ૊. આટરા ફધા ચેરકાભાંથી ુ http://aksharnaad.com
  • 49. P a g e | 49એક વવદ્ધનાથને જ શાજય દે ખમ૊. ઩ ૂછ્ ંુ કે ફીજા ફધા ક્ાં છે ુ ? ચતયવવદ્ધનાથે ભ૊ટંુ ઩ેટ યાખીને ખ૊ટ૊ જલાફ લાળ્મ૊; ગફૃ ઩ટાલી રીધા. ુઘણાં લયવન૊ થાક્૊ વવદ્ધનાથ તે રદલવે ફ઩૊યે ઝાડલાને છાંમડે જ ં઩ીગમ૊ છે . ળી઱ા લાતયાની રે ‖યે રે ‖યે એની ઉજાગયબયી આંખ૊ ભ઱ી ગઇછે . ગરુજી ચેરાનાં અઢ઱ક ફૃ઩ નીયખી યહ્યા છે . વળષ્મના ફૃડા બેખ ઉ઩ય ુઅંતય ઠરલામ છે . તે લખતે વવદ્ધનાથે ઩ડ્ ંુ પેયવય.ું ભાથા ઉ઩યન ંુ ઓઢણવયી ઩ડ્.ું ભાથે એક ભાખી ફેઠી. ગરુને લશેભ આવમ૊. ઩ાવે જઇને જ૊ય ંુ , ુભાથાભાં ખ૊ફ૊ ભીઠું વભામ એલડું ઘારં ુ ઩ડ્ ંુ છે . ગંધ લછૂટે છે .“કાંઇ નરશ, ફા઩ ુ ! ગ ૂભડું થય ંુ છે .” વભદય઩ેટા વવદ્ધનાથે વાચ ંુ ન કહ્. ંુ http://aksharnaad.com
  • 50. P a g e | 50“વવદ્ધનાથ!” ગરુની ભ્ર ૂકુ રટ ચડી: “જ૊ગ ઩શેમો છે એ ભ ૂરીળ ભાં. અવતથી ુતાયી જીબ ત ૂટી ઩ડળે. ફ૊ર વાચ,ું ગરુદુશાઇ છે .” ુ ંૂવવદ્ધનાથ ધીય૊ યશીને લાત૊ કશેત૊ ગમ૊. તેભ તેભ ધધ઱ીનાથનીઆંખભાંથી ધભાડા છૂટતા ગમા. ત઩વીન ંુ અંતય ખદખદી ઊઠ્.ું ુઅડતા઱ીવ લયવની ત઩સ્માન૊ ઢગર૊ વ઱ગીને બડકા નાખત૊ શ૊મ તેવ ંુફૃ઩ ફંધાઇ ગય.ું શૈમાભાંથી “શામ! શામ! ”” એભ શાશાકાય નીક઱ી આબનેઅડલા ભાંડયા , “અયે શામ શામ! જગતનાં ભાનલી! દમા ઩યલાયી યહ્યાં!ભાય૊ ફાર વવદ્ધનાથ ભાથાની મડભાં કીડા ઩ડે તમાં સધીમે બારયય ંુ ખેંચે! ંૂ ુઅને ભાયી ત઩સ્મા! બડકે બડકે પ્રરેકાય ભચાલી દઉં! ભાયે ત઩સ્માને શ ંુ http://aksharnaad.com
  • 51. P a g e | 51કયલી છે ! વવદ્ધનાથ! ફચ્ચા! દ૊ડ , ઓરી કું બાયણને ચેતાલ. ભાંડ બાગલા.઩ાછં લા઱ીને ન જ૊લે શોં, આજ હું પ્રેશ઩ાટણને ઩રટાવ ંુ છં.”એટલ ંુ કશેતાં ત૊ આશ્રભ કાંપ્મ૊. ઝાડલાં ધ ૂણમાં. અને ત્રારશ! ત્રારશ!઩૊કાયત૊ વવદ્ધનાથ શાથ જ૊ડીને કયગયે છે કે “ગરુદેલ! ગરુદેલ! ત઩સ્માનાં ુ ુ઩ણમ એભ નથી ખ૊લાં. અયે ફા઩!ુ ભાનલીઓ ત૊ ફધાંમ ભાટીનાં. એનાં ુ઩ેટ છીછયાં જ શ૊મ. એની વામ ંુ ન જ૊લામ. આ઩ણા બેખ વાભે જુઓ.ગજફ કય૊ ભા ! રાખખ૊ની શતમા, વનવાવા, કલ્઩ાંત કેભ જ૊માં ને વાંબળ્માંજાળે, ગરુદેલ?” ુ http://aksharnaad.com
  • 52. P a g e | 52઩ણ ગફૃ લામાા ન યહ્યા. ત઩સ્માને ભંડયા શ૊ભલા. શાથભાં ખપ્઩ય ઉ઩ાડ્ ંુ ; ુધયતી ય૊તી શ૊મ એવ ંુ ધીરં ુ ધણેણલા રાગી. ડુંગય ડ૊લ્મા. રદળાના ઩ડદાપાડીને ઩લન લછૂટલા રાગમા. છે લ્રી લાય ગરુએ કહ્: ”વવદ્ધનાથ ! શલે ુ ંુકભાનભાંથી તીય છૂટે છે . દ૊ડ ; દ૊ડ, કું બાયણને ચેતાલ , ભાંડે બાગલા ,઩ાછં ન જુએ, નરશ ત૊ સ ૂકાં બે઱ાં રીરાંમ ફ઱ળે, ફચ્ચા!”વવદ્ધનાથે દ૊ટ દીધી , ઩૊તાને ય૊જ ય૊ટરા ઘડી દે નાયી ભાડીને ચેતાલી ,છ૊કયાંને આંગ઱ીએ રઇ ડ૊વી બાગે છે , અને આંશીં ઩ાછ઱ ધધલામેર૊ ંૂ ંૂધધ઱ીનાથ શાથભાં ખપ્઩ય ઉ઩ાડી ઩૊તાની તભાભ ત઩સ્માને ઩૊કાયે છે ,“ઓ ધયતી ભૈમા! ઩ટ્ટણ વ૊ દટ્ટણ! અને ભામા, વ૊ વભટ્ટી!” http://aksharnaad.com
  • 53. P a g e | 53એભ ઩૊કાયીને એણે ખપ્઩ય ઊંધ ંુ લાળ્ય.ું લા઱તાં જ લામયા લછૂટયા ,આંધી ચડી , લાદ઱ાં ત ૂટી ઩ડયાં. ભ૊ટા ઩શાડ મ ૂ઱ભાંથી ઊ઩ડી-ઊ઩ડીનેઊંધા ઩ટકાણા. પ્રેશ઩ાટણ નગયી જીલતજાગત ઩ ૃથલીના ઩ેટા઱ભાં દટાઇ ંૂગઇ. એક પ્રેશ઩ાટણ નરશ , ઩ણ એલાં ચ૊યાવી ઩ાટણ તે દી ધધ઱ીનાથે઩૊તાના ખપ્઩ય શેઠ ઢાંક્ાં અને એના ભશાકં ઩ભાં ભામા તભાભ વભટ્ટીફનીને ગાયદ થઇ ગઇ.ઓરી કું બાયણ જાતી શતી બાગતી , ઩ણ વીભાડે જાતાં એની ધીયજ ્ ૂટી.પ્રરમની ચીવ૊ વાંબ઱ીને એણે ઩ાછ઱ જ૊ય.ું ભા ને છ૊કયાં તમાં ને તમાં઩ાણકા ફની ગમાં. એ શજી ઊબાં, ઢાંકને વીભાડે! http://aksharnaad.com
  • 54. P a g e | 54આવ ંુ ભશા઩ા઩ કયનાય એ જ૊ગીને ભાટે આબ ુ અને ણગયનાય ભાથે ઩ણશાશાકાય ફ૊રી ગમ૊. નલ નાથ અને ચ૊યાવી વવદ્ધ૊એ અલાજ દીધ૊કે, “આજથી એની ચરભવાપી ફંધ કય૊!” કં ઇક લ઴ોની કભાણી લેચીને ંૂ ંૂધધ઱ીનાથ વભાવધભાં ફેઠ૊. વવદ્ધદ્ધઓ વલના એન૊ એ યાંક ધધ૊ ક૊઱ી થઇગમ૊. “બાઇ! ગભે તેલ૊ ત૊મ ક૊઱ીન ંુ દૂ ધ ના?”આં અશીં ફા઱ા જ૊ગી વવદ્ધનાથન ંુ શ ંુ ફન્ય ંુ ? ડુંગયે ઊબીને એણેપ્રેશ઩ાટણ દટાત ંુ દીઠું. દટ્ટણ ઩ ૂરં ુ થમા ઩છી એન૊ જીલ જ ંપ્મ૊ નરશ. ગરુએ ુકયે રા કા઱ા કાભન ંુ પ્રામવિત ળી યીતે થામ એ વલચાયે એને તમાંથી ખવલાદીધ૊ નરશ. અયે યે! ઘડી ઩શેરાં જમાં શજાય૊ નય નાયી ને નાનાં છ૊કયાં http://aksharnaad.com
  • 55. P a g e | 55કલ્ર૊ર કયતાં શતાં તમાં અતમાયે ક૊ઇ શોંકાય૊ દે લા ઩ણ શાજય નરશ ? હુંવવદ્ધનાથ: ગરુએ ઉથાપ્ય ંુ તે હું થા઩ ંુ ત૊ જ ભાયી વવદ્ધદ્ધ વાચી. ક૊ઇક આ ુનગયીન૊ અવધકાયી આલળે. હું લાટ જ૊ઇળ , ભાયાં ત઩ વંઘયીળને એવ ંુવલચાયીને એ કં કુલયણા ફા઱ાજ૊ગીએ આવન બીડ્.ું નાળ ઩ાભેરા એથાનક ઉ઩ય એનાં નેત્ર૊ની અમ ૃતધાયાઓ છંટાલા રાગી , ફ઱ે લ ં ુ શત ંુ તેફધ ંુ તેના ઩ણમને નીયે ઠયલા રાગય.ું ુએ...રદલવ વાંજ નભતી શતી. ઓછામા રાંફા થમા શતા. પ્રેશ઩ાટણન ંુખંડેય ખાલા ધાત.ંુ એભાં ફે જીલતાં ભાનલી બટકે છે . ધ ૂ઱ ઉખે઱ી ઉખે઱ીગ૊તે છે .અંદય ઊંધા લ઱ી ગમેરાં ઩ાણણમાયાં , ખાયણણમા ને વભટ્ટી થઇ http://aksharnaad.com
  • 56. P a g e | 56 ુગમેર ધાતનાં લાવણ૊ નીયખે છે . ભાને ધાલતાં ફચ્ચાંનાં ભડદાં એભ નેએભ જાભી ગમેરાં જુએ છે . જ૊ઇ જ૊ઇને ફેમ ભાનલી ય૊લે છે . જ૊ગીવવદ્ધનાથે ફેમને જ૊માં, ફ૊રાવમાં, ઩ ૂછ્ ંુ “ક૊ણ છ૊?”“આ અબાગી નગયીની હું યાજયાણી. આ ભાય૊ ફેટ૊ નાગજણ જેઠલ૊.”“કેભ કયીને ફચી નીકળ્માં ?”“યાજાથી રયવાભણે હું ભાયે વ઩મય ત઱ાજે ગમેરી. કું લય ભાયી બે઱૊ હ્ત૊.”“ફચ્ચા નાગજણ! હું તાયી જ લાટ જ૊ત૊ શત૊. ત ંુ આવમ૊ , ફા઩? ભાયીદુલા છે તને કે : http://aksharnaad.com
  • 57. P a g e | 57જેવ૊ રંકેળ તેવ૊ ઢં કેળ,દુશ્ભન ભાય લવાલ દે ળ.[જેલ૊ રંકાન૊ સ્લાભે યાલણ શત૊ તેલ૊ જ ત ંુ આ ઢં કામેરી નગયીન૊ સ્લાભીફનીળ. તાયી ઢં ક(ઢાંક)રંકા નગયીને ત૊રે આલળે. ભાટે , ફેટા, પયી લાયઆંશીં આ઩ણે નગય લવાલીએ.]ઢં કામેરા પ્રેશ઩ાટણને ટીંફે નવ ંુ નગય ફંધાલા રાગય.ું ઢાંકે ત૊ ફીજાંનગય૊ને ઩૊તાની રયદ્ધદ્ધ વવદ્ધદ્ધભાં ઢાંકી દીધાં. વવદ્ધનાથે ઩૊તાની કયણીનાજ૊યે લસ્તીની લેરડી ક૊઱ાલી મ ૂકી. નાગાજણ ચેર૊ અને વવદ્ધનાથ ગરુ ુ ,ફે જણાની જ૊ડરીએ ફ઱ે રી લાડીને વજીલન કયી. ઓલ્મ૊મ જ૊ગી અને http://aksharnaad.com
  • 58. P a g e | 58આમ જ૊ગી, ઩ણ ફેભાં કેટલ ં ુ અંતય! ગરુના ભશાદ૊હ્યરા દં ડ બયત૊ બયત૊ ુજુલાન જ૊ગી યાજી થાત૊ શત૊. ઩૊તાન ંુ જીવય ંુ એને રેખે રાગત ંુ શત.ંુદુવનમાભાં વંશાય વશેર૊ છે ; વયજવ ંુ દ૊હ્યલ ં ુ છે , ફા઩! વવદ્ધનાથે વયજીજાણય.ું઩ણ કા઱ન૊ આલલ૊ છે ના ! એક દી નાગાજણ જેઠલે આલીને શાથજ૊ડયા.“કેભ, ફચ્ચા ?”” જ૊ગીએ ઩ ૂછ્.ું“ળી” http://aksharnaad.com
  • 59. P a g e | 59“આ઩ે કશેલ ંુ કે જેવ૊ રંકેળ તેવ૊ ઢં કેળ !”“શા.”“ત૊ ફવ, ભાયી ઢાંક રંકા વયખી વ૊નાની ફની જામ એટલ ં ુ કયી આ઩૊.”“નાગજણ!” ગરુએ વનવાવ૊ નાખમ૊, “એલ૊ અયથ રીધ૊? આ વમ ૃદ્ધદ્ધ ઓછી ુરાગી, તે વ૊ને ર૊બાણા, યાજ?”“આ઩ન ંુ લેણ છે .”“લેણે લેણ વાચ ંુ કયવ ંુ છે ?” http://aksharnaad.com
  • 60. P a g e | 60“શા.”“ત૊ ઩છી ઢાંકની ગવત ઩ ૂયે ઩ ૂયી રંકા વયખી વભજજે , યાજા! વ૊નાની રંકાય૊઱ાણી શતી.”“રપકય નરશ.”“તને બાગમ ભરાલે છે , યાજા! ઩ણ ખેય , શલે ઩ ૂરં ુ કયીળ. નાગાજણ! ુઉગભણ ંુ મગી઩ય ઩ાટણ છે . તમાંન૊ યાજા ળાયલણ (ળાણરલાશન) ગ૊રશર ; ંુ ુએને ઘેય વ૊નદે લ વતી ; એ જ૊ગભામા આલીને જેટરી ગાય કયે , એટલ ં ુવ૊ન ંુ થઇ જામ, ફ૊રાવ?” ંુ http://aksharnaad.com
  • 61. P a g e | 61“ફ૊રાલ૊.”“અધભા નરશ કમા ને ?”“ભા-જણી ફ૊ન ભાનીળ.”“ળાણરલાશન વાથે લેય ઩ારલળે ?”“યે ગરુદેલ! હું નાગાજણ, હું જેઠલ૊, ઝૂઝી જાણ ંુ છં.” ુ ંુ ુ઩છી ત૊ વવદ્ધનાથે ત઩૊ફ઱ છ૊ડયાં. મગી઩યને ભશેરેથી વતી વ૊નયાણીન૊઩રંગ યાતભાં ઢાંકને ગઢે ઊતમો. વતી જાગી , જ૊ગી આઘેય૊ ઊબ૊ યહ્ય૊. http://aksharnaad.com
  • 62. P a g e | 62નાગાજણે શાથ જ૊ડયા: “ફ૊ન, ભને તાય૊ ભા-જણમ૊ બાઇ ભાનજે. અધયભકાજે નથી આણી તને. ભાયી ઢાંક વ૊નાની કયલી છે , ત ંુ જ૊ગભામાને શાથેજયા ઩૊ત ંુ પેયલાલવ ંુ છે . ભાયે ક૊ટકાંગયે તાયા શાથ પેયલ, ફા઩ !”ય૊જ ફ૊રાલે. ય૊જ ઓ઱ી઩૊ કયાલે ,઩ાછી ઩શોંચાડે. છે લ્રે રદલવે નાગાજણશાથ જ૊ડીને ઊબ૊ યહ્ય૊, ”ફ૊ન, કં ઇક કા઩ડાની ક૊ય ભાગી રે.”“ટાણે ભાગીળ, બાઇ !”કશીને યાણી ચારી ગઇ. આખી લાત યાજા ળાણરલાશનને કશી. યાજા ફૃઠય૊.ફૃઠેર યાજાએ વ૊યઠની બ૊ભ ઉ઩ય વેન શાંક્ાં. ક૊ઇ કશે કે એ ત૊ http://aksharnaad.com
  • 63. P a g e | 63ળાણરલાશન, એટરે કે ળા઱ને દાણે દાણે એકેક ઘ૊ડેવલાય ઊઠે એલ૊ ભંત્રજાણનાય૊. ક૊થ઱ા ને ક૊થ઱ા ળા઱ બયીને યાજા નાગાજણને દં ડલા શાલ્માઆલે છે .આંશીં ત૊ ઢાંક રંકા જેલા ઝગયા કયે છે . છત્રીવ-છત્રીવ ત૊ એના કનકક૊ટળ૊બે છે . ગરુ વવદ્ધનાથ એ અક્કે ક ક૊ઠા ઉ઩ય નાગાજણને રઇને ચડત૊ ુગમ૊. ચડીચડીને એણે આગભ બાખમાં. જુગજુગની બવલષ્મલાણી કાઢી ,ક્ાયે શ ંુ શ ંુ ફનળે , જેઠલા કુ ઱ની કેલી ચડતી઩ડતી થાળે એન૊ કા઱રેખઉકેરી-ઉકેરી વવદ્ધનાથે કશી વંબ઱ાવમા. ઩છી યજા ભાગી. http://aksharnaad.com
  • 64. P a g e | 64“નાગાજણ! શલે ત૊ ભને યજા દે , ફચ્ચા! ગરુએ ભાયે કાયણે ભશા઩ા઩ ુઆદય.ું એણે ત઩ લેચીને શતમા ફ૊રાલી. એ ફધા ભેર ધ૊ઇને હું શલે ભાયેભાગે જાઉં છં. અભાયા ઩ંથ અઘ૊ય છે , ફા઩! તાયી વન્ભવત થાજ૊! તાય૊કા઱ ચાલ્મ૊ આલે છે , ઩ણ ત ંુ વતન૊ ઩ંથ ચ ૂકીળ ભાં! ફાકી ત૊ તેં જીલીજાણય.ું તને ભ૊તન૊ બ૊ ળ૊ યહ્ય૊ છે ?”જુલાન વવદ્ધનાથ ભાગે ઩ડયા. એક ત૊ ક્ષત્રીમ અને લ઱ી ણચત૊ડગઢન ંુકુ ઱; તેભાં બળ્માં જ૊ગનાં તેજ , લીયબદ્ર જેલ૊ એ ભશાજવત. ભ૊ક઱ી રટેઅશારેક! અશારેક! ફ૊રત૊ , દુવનમાને જગાડત૊ , ક૊ઇ અંધાયી ગપાભાં ુચાલ્મ૊ ગમ૊. http://aksharnaad.com
  • 65. P a g e | 65નાગાજણન૊ કા઱ નજીક ને નજીક આલત૊ જામ છે . ળાણરલાશનનીવભળેય૊ ઝફકે છે . કનકક૊ટે ચડીને યાજા ભયણણમ૊ થઇને ફેવી યહ્ય૊.ળાણરલાશનની પ૊જે ઢાંક પયતાં દે યાતંબ ૂ તાણી રીધા. ક૊ટ ઉ઩ય ભાય૊ચરાલલા ભાંડય૊. ઩ણ જ૊ગીન૊ દીધેર ગઢ ત ૂટત૊ નશી ; એક વળરા ઩ણચવ દે તી નથી.“ક૊ઇ નાગાજણન ંુ ભસ્તક રાલી આ઩ે ? હું એ એક ભાથ ંુ રઇને ઩ાછ૊ જાઉં.”ળાણરલાશન યાજાએ વાદ ઩ાડય૊. http://aksharnaad.com
  • 66. P a g e | 66એક ચાયણને કુ ભતમ સ ૂઝી , એણે શ૊કાય૊ દીધ૊. ચાયન ઢાંક નગયભાંચાલ્મ૊. આગરા વભમભાં ત૊ ચાશે તેલી રડાઇઓ ચારતી શ૊મ ત૊મચાયણ, પકીય કે વાધને ક૊ઇ અટકાલત ંુ નશ૊ત.ંુ ચાયણ ળત્ર઩ક્ષન૊ , ત૊઩ણ ુ ુએ ત૊ ચાયણ: એન૊ એલ૊ બય૊વ૊ , બય૊વે ભ ૂરીને દયલાને નગયભાંઆલલા દીધ૊. ુઅને કા઱મખા ચાયણે જઇને નાગાજણના દવોંદીને જગાડય૊. “આલી જા ,વ૊ગઠે યભીએ. શ૊ડભાં ઩૊ત઩૊તાના યાજાન ંુ ભાથ ંુ ભેરીએ.”તે રદલવે ત૊ , બાઇ! યાજાનાં ભાથાં અને ભાન ઩ણ ચાયણને જ શાથવચલાતાં ખયાં ને ! કભવતમા દવોંદીએ ચ૊઩ાટભાં નાગાજનન ંુ ળીળ ભાંડ્.ું http://aksharnaad.com
  • 67. P a g e | 67ળાણરલાશનના કરડમા ચાયણે કડના ઩ાવા ઢાળ્મા, ભનભાન્મા દાલ આણમા, ૂ ૂજીતમ૊, ભાટી થમ૊. કશે કે “રાલ તાયા યાજાન ંુ ભાથ.ું ”દવોંદી શ ંુ ભોં રઇને જાત ! ઩ણ નાગાજણને કાને લાત ઩શોંચી અનેરરકાયી ઊઠય૊ , “અયે , ભાય૊ દવોંદી ! એનાં લેણ ભાથી ત૊ ભાયી આંટચારે. શજાય૊ રારચ૊ લચ્ચેમ એન ંુ ઩ાણી ન ભયે . એના ખ૊઱ાભાં ક્ષત્રીમભાથ ંુ ભેરીને વનબામ ફની સ ૂઇ જામ; ફ૊રાલ૊ એ ચાયણને.” ંૂદવોંદી કાં઩તે ઩ગે નીચી મડી ઘારીને યાજાની ઩ાવે આલી ઊબ૊ યહ્ય૊.઩ણ નાગાજણની આંખભાં એને ન દે ખમ૊ ક્ર૊ધ કે ભોં ઉ઩ય ન દીઠ૊ ઉદ્વેગ.એના શ૊ઠ ત૊ ચાયણ વામ ંુ ભયક ભયક શવતા શતા. એની ઩છલાડે http://aksharnaad.com
  • 68. P a g e | 68ળાણરલાશન યાજાન૊ ચાયણ ઩ણ આલી ઊબ૊. વ૊નાની થા઱ી ભંગાલીયાજાએ ચાયણને શાથભાં દીધી , “આજ ભને ફૃડ૊ કયી દે ખાડય૊ , ચાયણ! ત ંુભારં ુ ભાથ ંુ શ૊ડભાં શામો ન શ૊ત ત૊ હું ગઢ ફાય૊ ન નીક઱ત અને જગતભારં ુ જુદ્ધ જ૊લા ન ઩ાભત. અને શલે ?” દુશ્ભન યાજાના દવોંદી તયપ નજયકયી નાગાજણ ફ૊લ્મ૊ , “શલે ત૊ ભાથા લગયન ંુ ધડ ઉલ્કા઩ાત ભાંડળે.ચાયણ! આ ભાથ ંુ રઇને તાયા યાજાને આ઩જે અને કશેજે કે નાગાજણનાધડ વાભે ભયદ શ૊ ત૊ ઝૂઝજે અને તાયી જ૊ગભામા યાણીભાને - ભાયીફ૊નને કશેજે બાઇન ંુ જુદ્ધ જ૊લા ફશાય નીક઱ે .” http://aksharnaad.com
  • 69. P a g e | 69એટલ ંુ ફ૊રીને નાગાજણે તયલાયન૊ ઘવયક૊ દીધ૊. ભાથ ંુ જઇ ઩ડ્ ંુથા઱ીભાં, રઇને દવોંદીએ દુશ્ભનના ચાયણને દીધ.ું ચાયણે દ૊ટ દીધી.દયલાજા ફશાય નીક઱ી ગમ૊.આંશીં નાગાજણન ંુ કફંધ (ધડ) ઊઠ્.ું ફે શાથભાં ફે વભળેય૊ રીધી , અનેભસ્તક વલના ભાગે ચાલ્ય.ું ઉ઩ય યગતની ળેડય૊ ફૂટતી આલે છે , ભાથેજાણે યાતી કરણગય ંુ યભે છે અને છાતીએ જાણે ફે આંખ૊ ફૂટી છે .લીય ચાલ્મ૊ , તયલાય૊ લીંઝી , ળાણરલાશનના વૈન્મભાં ત્રાટક્૊. ઘ ૂભલા ુરાગમ૊. ળત્રઓનાં ભાથાં છે દાલા રાગમાં , વૈન્મ બાગય.ું યાજા બાગમ૊ , http://aksharnaad.com
  • 70. P a g e | 70઩ાછ઱ કફંધે દ૊ટ દીધી. ળાણરલાશનન૊ કા઱ આલી ઩શોંચ્મ૊ , ઉગાયનશ૊ત૊.એલી અણીને વભમે વ૊નયાણી નીક઱ી. યસ્ત૊ ફૃંધીને આડી ઊબી યશી.઩ારલ ઩ાથમો. તયલાય લીંઝત ંુ કફંધ જાણે ફશેનને દીઠી શ૊મ તેભ થંબીગય.ું તયલાય ઢા઱ી દીધી અને શાથ જાણે કં ઇ આ઩લા જત૊ શ૊મ એભઊંચ૊ ગમ૊. જાણે કફંધ ઩ ૂછે છે કે, “ફ૊ન, ભાગી રે.”“લીયા ભાયા! તે દી લેણ દીધ ંુ‖ત ંુ કે કા઩ડની ક૊ય આ઩ીળ. આજ ભાગ ંુ છં કેભાયા ચ ૂડાને કાયણે તાયાં શ ૂયાતન ળભાલી રે, બાઇ!” http://aksharnaad.com
  • 71. P a g e | 71ળબ્દ વાંબ઱ીને ધડ ટાઢંુ ઩ડ્.ું વભળેય૊ બોંમ ઩ય ભેરી ઢ઱ી ગય.ુંશજાય૊ રાળ૊ યગદ૊઱ાઇ યશી શતી એલા યણથ઱ભાં વભી વાંજે ગરુ ુ ુવવદ્ધનાથ દે ખાણા , અને નાગાજણના ળફ ઩ાવે ફેવીને જ૊ગંદયે આંસડાંત઩કાવમાં. તમાં ને તમાં એણે વભાવધ રીધી.“આલાં અભાયાં ભારધારયયનાં ગપ્઩ાં , બાઇ ! ભ૊રુકી લાત ંુ શારી આલે છે . ંુઅભે ત૊ યાતને ટાઢે ઩૊ ‖યે ડ૊ફાં ચાયીએ અને આલા ગ઩ગ૊઱ા શાંકીનેયાત વલતાડીએ.” http://aksharnaad.com
  • 72. P a g e | 72એટલ ંુ ફ૊રીને એ બઢ્ઢ૊ ભારધાયી ઩ાછી ચરભ ઩ેટાલી ધભાડાના ગ૊ટા ુ ુકાઢલા રાગમ૊, અને રાર રાર આંખે ભીત ભાંડી યહ્ય૊. ધયતીની વીભાડાઉ઩ય ક૊ઇ જ૊ગીના જટાજૂટની રટ૊ જેલી લાદ઱ીઓ ઝૂરતી શતી. ઊગત૊સ ૂયજ, ક૊ઇ અફધ ૂતની રારઘ ૂભ આંખ ય૊તી ય૊તી ણફડાતી શ૊મ એલ૊ ,લાદ઱ીએ લીંટાત૊ શત૊. http://aksharnaad.com
  • 73. P a g e | 733. દીકય૊!“આ઩ા દે લાત! આ તભ વારુ થઇને શ૊કાની ફજયન ંુ ઩ડતલ ં ુ આણય ંુ છે .ભીઠી ફજય શાથ ઩ડી , તે ભનભાં થય ંુ કે આ ફજયન૊ ધલાડ૊ ત૊ આ઩ા ંુ ંૂદે લાતની ઘટભાં જ ળ૊બે.”એભ કશીને બયદામયાભાં એક કાઠી અલી લચ્ચ૊લચ ફેઠેર એક ઩ડછંદ઩રુ઴ની વાભે તભાકુ ન ંુ ઩ડતલ ં ુ ધયે છે અને જાણે ક૊ઇ ખંરડમાની ઩ાવે ુનજયાણ ંુ રેત૊ શ૊મ તેલ૊ એ ઩રુ઴ જયાક ડ૊કી શરાલે છે . એની વ૊નાના ુલેઢલા઱ી આંગ઱ીઓ દાઢીના કાતયા ઉ઩ય યભે છે . http://aksharnaad.com
  • 74. P a g e | 74તમાં ત૊ ફીજ૊ કાઠી ઊબ૊ થામ છે , આ઩ા દે લાત! આ નલ૊નક૊ય શ૊ક૊મ હુંગંગા-જભની તાય ભઢાલીને ખાવ તભાયા વાટુ જ રાલેર છં. વારં ુ યાચ ત૊ઠેકાણે જ ળ૊બે ને, ફા!”થ૊ડુંક ભોં ભરકાલીને આ઩૊ દે લાત શ૊કાની બેટ સ્લીકાયે છે .“... ને આ ઊનની દ઱ી” એભ કશેતા ત્રીજા બાઇ આગ઱ આલે છે , “આ઩ાદે લાત, તભાયી ઘ૊ડીને ભાથે આ ભળફૃ જેલી થઇ ઩ડળે. ઘ૊ડીન ંુ રડર નરશછ૊રામ. ખાવ ફનાલીને આણી છે , શોં!” http://aksharnaad.com
  • 75. P a g e | 75ચરા઱ા ગાભના ચ૊યા ઉ઩ય દયફાય ઓઘડ લા઱ાનાં આઇને કાયજે કાઠી ંુડામય૊ એકઠ૊ ભ઱ે ર છે તમાં તભાભ કાઠીઓની ભીટ પતત ગદા઱ાનાગરઢેયા દે લાત લાંકને ભાથે જ ઠયી ગઇ છે .દે લાતને જ યીઝલલા વારુ વહુ ભથે છે . દે લાતની આંખ કયડી થામ એલાતન૊ તભાભને પપડાટ છે . દે લાત લાંક જેન૊ દુશ્ભન ફને તેન ંુ ગાભડુંત્રણ રદલવભાં ટીંફ૊ ફને.આઘેની એક થાંબરીને થડ રડર ટે કલીને એક આઘેડ અલસ્થાન૊ ભદાફેઠેર૊ છે . ઩છે ડીની ઩રાંઠ બીડી છે . એની મ ૂછ૊ પયકી યશી છે . એના શ૊ઠભયક ભયક થામ છે . ઩ડખે ફેઠેરા કાઠીને એ શ઱લે વાદે ઩ ૂછે છે , http://aksharnaad.com
  • 76. P a g e | 76“કાઠીઓભાં આ કઢીચટ્ટા઩ણ ંુ ક્ાયથી ઩ેઠું બાઇ? જેની આટરી ફધીબાટાઇ કયલી ઩ડે છે એલ૊ ભાંધાતા ક૊ણ છે ઈ દે લાત લાંક?”“ચ ૂ઩, બાઇ ચ ૂ઩! આ઩ા રાખા! ત ંુ શજી છ૊કરં ુ છ૊. તારં ુ રાખા઩ાદય શજીદે લાતના ઘ૊ડાના ડાફરા શેઠ ઩ડ્ ંુ નથી રાગત.ંુ નીકય તમ આ઩ા ંુદે લાતને તાયી ત઱ીની કેરયય ંુ દે લા દ૊ડય૊ જાત.”“હુ? ભાયા આંફાની કેરયય ંુ હું દે લાતને ડયથી દે લા જાઉં ? ના, ના એથી ત૊ ંબલ ંુ કે સ ૂડા , ઩૊઩ટ ને કાગડા ભાયાં પરને ઠ૊રે. કાઠીના દીકયા ત૊ વહુવયખા, ક૊ણ યાંક , ને ક૊ણ યાણા! આલી યજલાડી બાટાઇ ભાયાથી ત૊ખભાતી નથી.” http://aksharnaad.com
  • 77. P a g e | 77ફ૊રનાય ઩રુ઴ન૊ અલાજ ઊંચ૊ થમ૊. એના ફ૊ર ડામયાને કાને ઩ડયા ુ ,અને લચ્ચ૊લચ ફેઠેર વલકયા઱ કાઠી દે લાત લાંકન ંુ કાંધ એ લાત૊ કયનાયતયપ કયડું થય.ું ધગે ર ત્રાંફા જેલી યાતી આંખ ઠેયલીને એણે ઩ ૂછ્ ંુ , “ઇક૊ણ મછા઱૊ ચાંદા કયે છે તમાં ફેઠ૊ ફેઠ૊? ઉઘાડું ફ૊ર૊ ને, ફા઩ા!” ુ“આ઩ા, દે લાત લાંક! ” આદભીએ થડક્ા વલના જલાફ દીધ૊ , “ઇ ત૊ હુંરાખ૊ લા઱૊ છં ને બણ ંુ છં કે કાઠીના દીકયા વહુ વયખા; છતાં કાઠી ઊઠીનેયજલાડી બાટાઇ કયલા ફેવી જામ , ઇથી ત૊ આ઩ા દે લાતને ઩ણ દુ:ખથાવ ંુ જ૊લે, શયખાવ ંુ ન૊ જ૊લે.”“આ઩ા રાખા લા઱ા! તમેં ત૊ શલે રાખા઩ાદય પયતા ગઢ ફંધાલજે, ફા!” http://aksharnaad.com
  • 78. P a g e | 78“ત ંુ તાયે ચડી આલજે , આ઩ા દે લાત! હું નાની ગાભડીન૊ ધણી ગઢ ત૊ શ ંુચણાવ,ું ઩ણ ઩ાણીન૊ ક઱વળમ૊ બયીને ઊબ૊ યશીળ ; આ઩ા દે લાતનેળ૊બતી ભશેભાનગવત કયીળ.”“રે તમાયે , રાખા લા઱ા! ” એભ ફ૊રીને દે લાત લાંકે ઩૊તાની અંજણ઱ભાંકસફ૊ રીધ૊ શત૊ તે ધયતી ઉ઩ય ઢ૊઱ી નાખમ૊ ને કહ્ ં ુ ંુ , “રાખા઩ાદયનેભાથે જ૊ હું ભીઠાના શ઱ શાંકંુ ંુ , ત૊ ત૊ ગદા઱ાન૊ દે લાત લાંક જાણજે ,નીકય.... ” http://aksharnaad.com
  • 79. P a g e | 79“શાં, શાં, શાં, ગજફ કય૊ ભાં ફા!” એભ કયત૊ ડામય૊ આડ૊ ઩ડય૊. ઘયડીમાકાઠીઓએ દે લાતના ઩ગ ઝારીને કહ્ ં ુ , “આ઩ા , રાખ૊ લા઱૊ ત૊ ફા઱કછે , એને ફ૊લ્માન ંુ બાન નથી. તભાયે વભદય઩ેટ યાખવ ંુ જ૊લે.”“ના ના , આ઩ા દે લાત! ભારં ુ ન૊તરં ુ અપય જાણજે , શોં કે! ” એભ કશીનેરાખ૊ લા઱૊ તયલાય બાર૊ રઇને ઊઠી ગમ૊. ઘ૊ડીએ ઩઱ાણીને નીકળ્મ૊.કશેત૊ ગમ૊, “કાઠી ત૊ વંધામ વભલરડમા. કાઠીભાં ઊંચનીચ ન શ૊મ ;઩ણ ૂં ુતભે વહુએ ફી ફી ને દે લાત જેલા એક ભ૊ટા લટાયાની ્ળાભત ભાંડી છે .ભાયે ત૊ દે લાતને કે દલ્રીના ધણીને નજયાણાં દે લાન૊ ભ૊ખ નથી , ફાંધેએની તયલાય, અને ઘા લા઱ે ઇ અયજણ; એભાં બેદબાલ ન શ૊મ.” http://aksharnaad.com
  • 80. P a g e | 80એટરાં લેણ વંબ઱ાલીને રાખા઩ાદયન૊ ધણી ય૊ઝડી ઘ૊ડી શાંકી ગમ૊.ચરા઱ા ગાભથી ચાય ગાઉ ઉ઩ય , ફયાફય ગીયને કાંઠે ળેર નાભની એકનદી ચારી જામ છે . કા઱ા ઩થથય૊ની એની બેંકાય ઊંચી બેખડ૊ લચ્ચેધીયાં ધીયાં ગર્જતાં એનાં ઩ાણી લહ્યાં જામ છે : જાણે ક૊ઇ ભ ૂતાલ઱નાંછ૊કયાં ભાને ધાલતાં ધાલતાં શોંકાયા કયી યહ્યાં છે .એ વલકયા઱ નદીને કાંઠે ઩ંખીના ભા઱ા જેલડું નાન ંુ રાખા઩ાદય ગાભડું છે .રાખા઩ાદયની ચ૊઩ાવ નદીઓ જ ચારી જામ છે . ચ૊ભાવાભાં ત૊ જાણે઩ાતા઱ર૊કની નાગકન્માઓ ઩ ૃથલી ઉ઩ય નાચ કયલા નીક઱ી ઩ડી શ૊મતેભ અનેક ઝયણાં ફૂટી નીક઱ે છે . વતજુગના ઋવ઴ જેલા એક જૂના http://aksharnaad.com
  • 81. P a g e | 81લડરાની છાંમડી નીચે ઩થથયની બેખડભાંથી ઩ાણીન૊ ભ૊ટ૊ ધ૊ધ ઩ડે છે . ુ ુએ ધ૊ધની આવ઩ાવ ર૊ક૊એ ગોમખી ફાંધીને ગોમખી ગંગા સ્થાપ્માં છે . ુ઩ડખે જ ળંકય ફેઠા છે . તમાં કુ દયતે એકવાભટી ગરાફી કયે ણ ઉગાડી છે . ુઆંફાની ઘટા જાભી છે . નીચે એ ગોમખીને ઝીરનાય૊ કુ દયત ભાતાએજાણે ભા઩ી કં ડાયે ર૊ વનભા઱ કું ડ આલેર૊ છે . નીચાણભાં ઊંડ૊ ધય૊ છે . ુલડરા ઉ઩ય ભ૊યરા ટહુકે છે . ગોમખીનાં નીય ખ઱ખ઱ે છે . કું ડભાં નાનીભાછરીઓ તગતગે છે , ને ધ ૂનભાં ભગય૊ ળેરે છે . કુ દયતના ફૃ઩ભાં ક૊ભ઱અને વલકયા઱ ફેમ યે ખા કેલી જુક્તતથી આંકેરી છે ! એલે સ્થ઱ે જન્ભનાયાભાનલી ઩ણ એક લખત એલા જ ક૊ભ઱ અને વલકયા઱ શતાં , શ ૂયલીય ને http://aksharnaad.com
  • 82. P a g e | 82પ્રેભી શતાં , એ ગાભનાં ત૊યણ ફાંધનાય૊ જ આ રાખ૊ લા઱૊. ધાનાણીળાખન૊ એ કાઠી શત૊.રાખા઩ાદય આલીને એને બાઇઓને ખફય દીધા કે ઩૊તે દે લાત લાંકન ંુબમંકય લેય લશ૊યે ર છે . વાંબ઱ીને બાઇઓ ઩ણ થથમાા.તે રદલવથી રાખ૊ લા઱૊ ઩યગાભ જઇને યાત નથી ય૊કાત૊. જમાં જામતમાંથી ઝારયટાણે ત૊ ઝાં઩ાભાં આલી જ ઩શોંચે. http://aksharnaad.com
  • 83. P a g e | 83 ંુએ લાતને છ - આઠ ભરશના થઇ ગમા , રાખા લા઱ાને રાગયકે દે લાત કાંત૊ ભ ૂરી ગમ૊ , ને કાં ત૊ થડકી ગમ૊.. એ યીતે ભનભાંથી પડક૊ ઓછ૊થમ૊.એક રદલવ રાખ૊ લા઱૊ ચરા઱ે ગમેર છે . ઓઘડ લા઱ાની ને એનાબત્રીજાની લચ્ચે તકયાય ઩તાલલાની શતી. વાંજ ઩ડયે એણે યજા ભાગી ,઩ણ ઓઘડ લા઱૊ કશે , “આ઩ા , આજની યાત ત૊ નરશ જાલા દઇએ ; અનેશલે ક્ાં દે લાત તભાયી લાંવે બભત૊ પયે છે ?” રાખ૊ લા઱૊ કચલાતે ભનેય૊કામ૊. http://aksharnaad.com
  • 84. P a g e | 84આંશીં રાખા઩ાદયભાં શ ંુ થય ંુ ? વાંજ ઩ડી અને લાલડ ભળ્મા કે દે લાતકટક રઇને આલે છે . ગાભન૊ ઝાં઩૊ ફંધ કયી , આડાં ગાડાં ગ૊ઠલી , ર૊ક૊શવથમાય રઇ ઊબા યહ્યા. ઩ણ ઩૊તાના ભ૊લડી વલના ર૊ક૊ની છાતી બાંગીગઇ. ઊરટાના ર૊ક૊ ત૊ આવ ંુ લેય શાથે કયીને લશ૊યી આલનાય રાખાલા઱ા ઉ઩ય દાઝે ફ઱ી ગમા.દે લાતન ંુ કટક ઩ડ્.ું ઝાં઩ા ઉ઩ય રાખા઩ાદયના કં ઇક જુલાન કાભ આવમા.ઝાં઩૊ ત ૂટય૊ , કટક ગાભભાં ઩ેવીને લસ્તીને ધભય૊઱લા ભાંડ્.ું નક્કી કયં ુશત ંુ કે લટ કયીને વહુએ ઩યફાયા ગાભને વીભાડે ક૊ઇ ઝાડ નીચે ભ઱વ.તે ૂં ંુપ્રભાણે વહુ ચારલા ભંડયા. http://aksharnaad.com
  • 85. P a g e | 85ગાભભાં ભવાણ જેલી ળાંવત છલાઇ ગઇ. દે લાત વભજત૊ શત૊ કે રાખ૊ઘયભાં વંતાઇ યહ્ય૊ છે . એ રાખા લા઱ાની પ઱ીભાં જઇને શાકરા કયલાભાંડય૊,”કાઠી! ફા‖ય૊ નીક઱, ફા‖ય૊ નીક઱. તે દી ત ંુ ક્ે ભ૊ઢે ફકી ગમ૊‖ત૊!”ઓયડાભાં ઊબી ઊબી રાખા લા઱ાની સ્ત્રી થયથયતી શતી. એણે જલાફદીધ૊, “આ઩ા દે લાત! કાઠી ઘયે શ૊ત ત૊ ળેરને વાભે કાંઠે તને રેલાઆલત, વંતાત નરશ.” http://aksharnaad.com
  • 86. P a g e | 86ઊંચી ઊંચી ઓવયીની એક થાંબરીને ટે ક૊ દઇને રાખા લા઱ાની દીકયીશીયફાઇ ઊબી શતી. ઩ંદય લયવની ઉંભય થઇ શળે. દે લાતના ઩ડકાયા ,ર૊શીતયફ૊઱ બાર૊ કે રારઘ ૂભ આંખ૊ એ છ૊કયીને ભન જાણે કાંઇક જ૊લાજેવ ંુ રાગત ંુ શત ંુ , ફીલા જેવ ંુ નરશ. એ ળાંત ઊબી શતી. અંધાયી યાત્રેજ૊ગભામા જેલી રાગતી શતી. ભ૊તની રીરા ત૊ જાણે ્ ૂફ નીયખી શ૊મ ુ ુતેલી ઠયે રી એની મખમદ્રા શતી. ઩ેરા લડરાની છાંમડીએ યભેરી ; કછ૊ટાબીડીને ઝાડલે ચડેરી ; ધયાભાં ઢફીઢફીને લજ્ર જેલી એની કામા ફનેરી ;ળેર નદીના ધ ૂનાભાં એને ભગયભચ્છના ભોંભાંથી ફકરં ુ ઩ણ છ૊ડાલેલ: ને ંુ ંુશીયફાઇએ ત૊ રાખા઩ાદયના ચ૊કભાં , ળેર નદીના કાંઠા ગજી ઊઠે એલ૊―તેજભર ઠાક૊ય‖ ન૊ યાવડ૊મે કં ઇ કં ઇ લાય ગામ૊ શત૊. ગાય ંુ શત ંુ કે, http://aksharnaad.com
  • 87. P a g e | 87ઉગભણી ધયતીના, દાદા, ક૊યા કાગ઱ આવમા યેએયે કાગ઱ દાદે ડેરીએ લંચાવમા યે .કાક૊ લાંચે ને દાદ૊ યશ યશ ય૊લે યેઉ઩યલાડેથી તેજભર ડ૊કાણાં યેળીદને ય૊લ૊ છ૊,દાદા, શ ંુ છે અભને કે‖જ૊ યેદ઱કટક આવય,ું દીકયી, લાયે ક૊ણ ચડળે યે !વાત વાત દીકયીએ દાદ૊ લાંણઝમ૊ કે‖લાણા યે !શૈમે રશિંભત યાખ૊, દાદા, અભે લાયે ચડશ ંુ યે http://aksharnaad.com
  • 88. P a g e | 88દે લાતે જ૊ય ંુ ત૊ પ઱ીભાં એ કન્મા ઊબી શતી તે થાંબરી ઩ાવે જ એકલછે ય૊ ફાંધેર૊. ફા઩ વગા દીકયાને ચડલા ન આ઩ે એલ૊ એ લછે ય૊ શત૊.રાખા લા઱ાન૊ આતભાયાભ એ લછે ય૊! દે લાતે વલચાયં ુ કે ―આ લછે ય૊ રઇજઇને જગતને ફતાલીળ: રાખ૊ લા઱૊ જીલળે તમાં રગી નીચ ંુ જ૊ઇનેશારળે!‖઩૊તાના શાથભાં બાર૊ શત૊ તે ઓવયીની ક૊યે ટેકલીને લછે યાના ઩ગની઩છાડી છ૊ડલા દે લાત નીચે ફેથ૊. ભાથ ંુ નીચ ંુ યાખીને ઩છાડી છ૊ડલાભંડય૊. ફયડ૊ ફયાફય દીકયી શીયફાઇની વાભ૊ યહ્ય૊.ઓયડાભાંથી ભાં કશે, “ફેટા શીયફાઇ, આંશીં આલતી યશે.” http://aksharnaad.com
  • 89. P a g e | 89઩ણ શીયફાઇ શ ંુ જ૊ઇ યશી છે ? તૈમાય બાર૊ , તૈમાય ફયડ૊ અને વનર્જનપણ઱ય!ું વલચાય કયલાન૊ એને લખત નશ૊ત૊ , એણે બાર૊ ઉ઩ાડય૊ ; તમાંઊબાં ઊબાં જ ફે શાથે ઝારીને એ જ૊ગભામાએ દે લાતના ઩શ૊઱ાફયડાભાં બારાન૊ ઘા મ ૂક્૊. બચ દે ત૊ બાર૊ ળયીય વોંવયલ૊ ગમ૊.દે લાતને ધયતી વાથે જડી દીધ૊.નીચી ઊતયી દે લાતની જ તયલાય કાઢી શીયફાઇએ એને ઝાટકા મ ૂક્ા. ુળત્રના ળયીયના કટકા કમાા. ઩છી ભાને ફ૊રાલી , “ભાડી , ઩છે ડી રાવમ ,ગાંવડી ફાંધીએ. ” દાણાની ગાંવડી ફાંધે તેભ ગાંવડી ફાંધીને ઓયડાભાંમ ૂકી દીધી, ક૊ઇને ખફય ન ઩ડલા દીધી. http://aksharnaad.com
  • 90. P a g e | 90ધીભે ધીભે ગાભભાંથી આખી પ૊જ નીક઱ી ગઇ શતી. વહુને ભન એભ શત ંુકે દે લાતત૊ ભ૊ઢા આગ઱ નીક઱ી ગમ૊ શળે. દીકયીએ તે જ ટાણે ગઢલીને ુફ૊રાવમા. કશે “ગઢલા , ચરા઱ે જાઓ , ને ફા઩ને કશ૊ કે ઩યફાયા ક્ાંમન જામ. આંશીં આલીને એક લાય ભ૊ઢે થઇને ઩છી બરે દે લાતની વાભેજામ, ઩ણ ઩યફાય જામ ત૊ ભને ભયતી દે ખે.”ગઢલી ચરા઱ે ઩શોંચ્મા. દયફાયે લાત વાંબ઱ી કે દે લાતે ગાભ બાંગય ંુ ,રાખા લા઱ાને ભાથે જાણે વાતેમ આકાળ ત ૂટી ઩ડયા! “શલે હું શ ંુ ભ૊ઢું રઇરાખા઩ાદય આવ ંુ ? ઩યફાય૊ ળત્રઓને શાથે જ ભયીળ. ઩ણ એકની એક ુ http://aksharnaad.com
  • 91. P a g e | 91દીકયીના વભ! ડાશી દીકયી ળા વારુ ફ૊રાલતી શળે ? ભાયાં વંતાનને ભારં ુભ૊ઢું કાફૄં કયલાની કુ ભવત સ ૂઝે શ? કાંઇક કાયણ શળે! જાઉં ત૊ ખય૊.‖ ંુદયફાય ઘેય ઩શોંચ્મા તમાં ધીયે ક યશીને દીકયીએ કહ્ ં ુ , “ફા઩ ુ, તભાયે જવ ંુશ૊મ ત૊ બરે , ઩ણ કટક ક૊રં ુ નથી ગય.ું એક જણને ત૊ ભેં આંશીં યાખમ૊છે .” એભ કશીને ઓયડાભાં રઇ જઇને ગાંવડી છ૊ડી ફતાલી. રાખાલા઱ાએ ભ૊ઢંુ ઓ઱ખય.ું એ ત૊ દે લાત લાંક ઩૊તે જ.દયફાયન ંુ શૈય ંુ શયખથી અને ગલાથી પાટલા રાગય.ું એણે દીકયીને ભાથેશાથ મ ૂક્૊ , “ફેટા! દુવનમા કશેતી ‖તી કે રાખા લા઱ાને દીકયી છે ; ઩ણના,ના, ભાયે ત૊ દીકય૊ છે ! ―અને મ ૂયખા દે લાત! લછે યાની ઩છાડી કાઢલા http://aksharnaad.com
  • 92. P a g e | 92ત ંુ ળીદ નીચે ફેઠ૊! ઊબાં ઊબાં તયલાયથી કા઩તાં ન આલડ્ ંુ ? ઩ણ તાયાંઅબેભાન ક્ાં ઓછાં શતાં!” http://aksharnaad.com
  • 93. P a g e | 934. ઢેઢ કન્માની દુલા !વવશ૊ય ગાભના દયફાયગઢની ડેરીએ તે રદલવે ફા઩-દીકયા લચ્ચે યકઝકથઇ યશી છે . વ૊઱ લયવન૊ યાજફા઱ આત૊બાઇ બારે ને તયલાયે તૈમાયથઇ ઘ૊ડીના ઩ાગડાભાં ઩ગ નાખી ચડલા જામ છે , અને બઢ્ઢા ફા઩ ુ ુઅખેયાજજી એન ંુ ફાલડું ઝારી ભનાલી યહ્યા છે : “બાઇ, એભ ન ચડામ ,તાયાથી ન ચડામ. ત ંુ ભાયે એકન૊ એક છ૊. ત ંુ ગ૊રશર-ગાદીન૊ યખેલા઱છ૊.”“ફા઩,ુ ફાલડું ભેરી દ્ય૊. હું ઩ગે ઩ડું છં, ભેરી દ્ય૊.” http://aksharnaad.com
  • 94. P a g e | 94વ૊઱ લયવની એની અલસ્થા શતી. ઩યણમા ઩છી ઩શેરી યાતે જેભ કન્માળયભાતી ળયભાતી કં થના ઓયડાભાં આલતી શ૊મ તેભ જુલાની ઩ણઆતાબાઇના અંગભાં ધીયે ધીયે પ્રલેળ કયી યશી શતી. શજુ ઘઘટ નશ૊ત૊ ંૂઉઘાડય૊.તે રદલવે ફ઩૊યે દયફાયગઢની ડેરી ઉ઩યની ભેડીભાં આતાબાઇની આંખભ઱ી ગઇ શતી. અચાનક ઊંઘભાંથી ઝફકી ઊઠય૊ , અને કઠ૊ડાભાં આલીનેજ૊ય ંુ ત૊ ડેરીએ એક બઢ્ઢ૊ અને એનાં ફા઱ફચ્ચાં ધ્રવકે ધ્રવકે ય૊તાં શતાં. ુ ુ ુકું લયે ઩ ૂછ્,ું “એરા ક૊ણ છ૊?”“અન્નદાતા, ઢેઢ છીએ.” http://aksharnaad.com
  • 95. P a g e | 95“કેભ રુલ૊ છ૊ ?”“ફા઩,ુ અભે આ નેવડા ગાભભાં યશીએ છીએ. ભાયી દીકયીને ઘેરાળાનાફયલા઱ે ઩યણાલી છે . ફાઇ નાની છે , ને જભાઇ ફહુ ક઩ાતય ભળ્મ૊ છે .ફાઇને ભાયી ભાયી અધમ ૂઇ કયે છે . દુ:ખની ભાયી દીકયી આંશીં બાગીઆલેરી. લાંવેથી એને તેડલા આવમાં તે અભે ન ભ૊કરી, એટરે ઘેરાળાનાકાઠી ઘ૊ડે ચડીને આવમા , તે શભણાં જ દીકયીને ઘ૊ડે નાખીને ફયલા઱ેઉ઩ાડી ગમા. ફા઩ ુ ! ભાયી ઩ાયે લડી જેલી દીકયીન ંુ શ ંુ થાળે ? અભાયાઢેઢુંન૊ ક૊ઇ ધણી ન ભ઱ે ! ” એ લેણ જુલાન આતાબાઇના કરેજા વોંવરં ુ઩ેવી ગય.ું http://aksharnaad.com
  • 96. P a g e | 96“તાયા ધણી ફા઩ ુ છે , ય૊ ભા.” એભ કશીને ન૊કય૊ને હુકભ કમો, “ભાયી ઘ૊ડીશાજય કય૊.”઩૊તે શવથમાય ધયીને નીચે ઊતમો , ઘ૊ડીને ઩રાણ નાખલાની લાટ નજ૊ઇ.ઉ઩ય ચડે તમાં ગઢભાંથી ફા઩ ુ અખેયાજજીએ વાદ કમો , “બાઇ, ઊબ૊ યશે. ”આલીને ફા઩એ ઘ૊ડીની રગાભ ઝારી રીધી. દીકયાન ંુ ફાલડું ઝાલ્ય.ું ુ ુઅખેયાજજીને એકન૊ એક દીકય૊ શત૊. દયફાયન૊ બઢા઩૊ શત૊. http://aksharnaad.com
  • 97. P a g e | 97 ુકું લય ફ૊લ્મા, “ફા઩, અતમાયે ભને ય૊ક૊ ભા, આ ઢેઢની છ૊કયીને અને ભાયેછે ટંુ ઩ડે છે . એ કશે છે કે અભાય૊ ક૊ઇ ધણી નથી.”“ફા઩, તથી જલામ નરશ, પ૊જ ભ૊કલ.ું ” ંુ“ના ફા઩,ુ ભાયે એકરાને જ જાવ ંુ છે .”“ફેટા, એકરા ન જલામ; દુશ્ભન૊ ક્ાંક ભાયી ઩ાડે.”“ફા઩,ુ છ૊ડી દ્ય૊. આ઩ણે યાજા , લસ્તીન ંુ યક્ષણ કયલા આ઩ણે જાતે જચડવ ંુ ઩ડે.” http://aksharnaad.com
  • 98. P a g e | 98“ના, ભાયા ફા઩! આ્ ંુ કટક જામ, ઩ણ ત ંુ નરશ. ત ંુ શજી ફા઱ક છ૊.”આતાબાઇને ફા઩ની ભયજાદની શદ આલતી શ૊મ એભ થય.ું એના શ૊ઠપપડલા રાગમા , એના ભ૊ઢા ઉ઩ય રાર રાર ર૊શી ધવી આવય ંુ , ત૊મફા઩ ુ વભજમા નરશ ; તમાયે એણે ફા઩ન૊ શાથ ઝોંટી ઘ૊ડીને એડી ભાયી ંુકહ્, “ખવી જા બગતડા! એભ યાજ ન થામ!”ફા઩ જ૊તા યહ્યા , ડામય૊ ―શાં શાં ‖ કયત૊ યહ્ય૊. આતાબાઇની ઘ૊ડીને જાણે઩ાંખ૊ આલી. જ૊તજ૊તાભાં ત૊ ઩ંથ કા઩ી નાખમ૊. દૂ ય દુશ્ભન૊ને દીઠા. ફેઅવલાય૊ છે . એકની ફેરાડયે ફાઇ ભાણવ ફેઠેલ ં ુ છે . ફાઇની ચદડી ંૂ઩લનભાં ઊડતી જામ છે . લગડાભાં અફ઱ા ધા ઉ઩ય ધા નાખી યશી છે . http://aksharnaad.com
  • 99. P a g e | 99ફીજ૊ અવલાય એની ઩ાછ઱ ઘ૊ડી દ૊ડાલત૊ ઩૊તાની ઝગભગતી ફયછીફતાલીને ફાઇને ડયાલત૊ જામ છે . ―ઢેઢન ંુ ક૊ઇ ધણી નરશ ‖ એલી ધાવંબ઱ામ છે . લગડાભાં કાભ કયતાં ર૊ક૊ ઊબાં થઇ યશે છે અને લીરે ભોંએલાત૊ કયે છે , ―ફાઇ બાગે ડુ રાગે છે .‖વ૊઱ લયવન૊ એકરલામ૊ આત૊બાઇ આ ત્રાવ જ૊ત૊ , ઘ૊ડીને દફાલત૊ ,લંટ૊ણ઱મા જેલ૊ લેગ કયત૊ , રારચટક ભ૊ઢે રગ૊રગ આલી ઩શોંચ્મ૊.ખ઱ખણ઱મા લ૊ક઱ાને લ઱૊ટી ફયાફય વાભા કાંઠા ઉ઩ય ચડય૊. શાક ઩ાડી,“શાં કાઠીડાઓ! શલે ભાટી થાજ૊, હું આત૊બાઇ!” http://aksharnaad.com
  • 100. P a g e | 100તમાં ત૊ ઘ૊ડાંનાં બેટંબેટાં થઇ ગમાં. કાઠીડાઓ ફયછીન૊ ઘા કયે તે઩શેરાંત૊ આતાબાઇન૊ બાર૊ એકની ઘ૊ડીનાં ત૊રયિંગનાં ઩ારટમાં લીંધીને઩ાય થઇ ગમ૊, અને ફીજાન ંુ ફાલડું તયલાયને એક ઝાટકે ઉડાલી નાખય.ુંકાઠીઓને જીલ ફચાલલાની ફીજી ફાયી નશ૊તી યશી. ઩૊તાની છાતી વાથેફાંધેરા ફંધ છ૊ડી નાખીને અવલાયે ઢેઢ કન્માને ઩ડતી મ ૂકી દીધી. ફેમજણા ―બાગ૊! બાગ૊!‖ ફ૊રતા નીક઱ી ગમા. કન્મા થયથય ધ્ર ૂજે છે .“ફીળ ભા શલે. હું આત૊બાઇ , તાયી બેયે ઊબ૊ છં. આલી જા ભાયીબેરાડયે!” એભ ફ૊રીને આતાબાઇએ ફાઇન ંુ કાંડું ઝાલ્ય.ું ઩૊તાના ઩ગન૊઩૊‖ચ૊ ટટાય કયીને કહ્,ું “આના ઉ઩ય ઩ગ ભાંડીને આલી જા ભાયી લાંવે.” http://aksharnaad.com
  • 101. P a g e | 101કન્મા ઊબી થઇ યશી, “ફા઩ા, હું ઢેઢ છં. તભને આબડછે ટ....”“આબડછે ટ કેલાની લ઱ી ? ત ંુ ત૊ અભાયી ફ૊ન-દીકયી છ૊. આલી જા ઝટઘ૊ડી ભાથે , નીકય આ઩ને ફેમ આંશીં ઠાભ યશેશ. શભણાં કાઠીડાન ંુ કટક ંુઆંફી રેળે.”આતાબાઇએ કન્માને ફેરાડયે રીધી. “શા, શલે ભાયા રડરને ફયાફય ઝારીયાખજે, નીકય ઩ડીળ નીચે ને ભનેમ ઩ાડીળ. ઝાલ્મ , ફયાફય ઝાલ્મ! ”એલી ફથથડ લાણી ફ૊રત૊ આત૊બાઇ ઉઘાડી વભળેયે લગડ૊ ગજલત૊઩ાછ૊ લળ્મ૊. ઘ૊ડાના વપેદ દૂ વધમા ઩ ૂછ્ન૊ ઝંડ૊ , કન્માની ઓઢણી અનેજુલાન આતાબાઇની ઩ાઘડીન ંુ છ૊ગ ંુ શલાભાં પયકતાં ગમાં. http://aksharnaad.com
  • 102. P a g e | 102ભાગે એને ઩૊તાના વ઩તાન ંુ ભ૊કરેર કટક ભળ્ય.ું કટકને ભ૊ખયે ઢેઢકન્માનેફેરાડયે રઇને ઉઘાડી વભળેયે જમાયે આત૊બાઇ વવશ૊યની ફજાયેનીકળ્મ૊, તમાયે શજાય૊ની આંખ૊નાં ત૊યણ થઇ યહ્યાં શતાં. આતાબાઇના આ઩શેરા ઩યાક્રભ ઉ઩ય એ શજાય૊ નેત્ર૊ની અંજણ઱ઓ છંટાતી શતી. ફાઇઓઆ લીયનાં લાયણાં રેતી શતી.ઢેઢકન્મા ત૊ નાટાયં બ કયતી ઘ૊ડી ઉ઩ય ુફા઩ને જ૊યથી ઝારીને જ ફેઠી યશી.ડેરીએ ઊતયીને એણે કન્માનાં ય૊તાં ભાલતયને દીકયી સ઩યત કયી. ફા઩ ુ ુઅખેયાજજીને ફા઱૊યાજા ઩ગે રાગમ૊. ગદગદ કં ઠે ઢેઢકન્માએ કહ્ ં ુ , “ફા઩!ુ http://aksharnaad.com
  • 103. P a g e | 103હું નીચલયણ નાય ઠયી. હું તને ત૊ શ ંુ આ઩ ંુ ? આંતયડીની આવળ઴ આ઩ ંુ છં ંુકે ત ંુ જમાં ચઢીળ તમાં તાયી આલી જ પતેશ થાળે.” http://aksharnaad.com
  • 104. P a g e | 1045. કાવનમ૊ ઝાં઩ડ૊ભશાયાજને આથભલાન ંુ ટાણ ંુ થત ંુ શત.ંુ તે લખતે વીભભાંથી યખ૊ણરમાએ ુશાંપતાં શાંપતાં આલી સદાભડા ગાભે લાલડ દીધા કે વીભાડે ખે઩ટ ઊડતીઆલે છે . ભાણ઱માના વભમાણાન ંુ ઩ા઱ એકવાભટી વ૊-વ૊ ફંદૂક૊ વાથેસદાભડા બાંગલા ચાલ્ય ંુ આલે છે . ુવાંબ઱ીને દયફાય ળાદૂ ઱ ખલડના ભાથાભાં ચવક૊ નીક઱ી ગમ૊. આજએને ઩૊તાની આફફૃ ધ ૂ઱ ભ઱લાન ંુ ટાણ ંુ આવય ંુ રાગય.ું એના તભાભ ુકાઠીઓ ગાભતયે ગમા શતા. ગાભભાં ઘયડાં-બઢ્ઢાં વલના ક૊ઇ રડનાય૊ ન http://aksharnaad.com
  • 105. P a g e | 105ભ઱ે . શવથમાય શતાં નરશ , તેભ શવથમાય ફાંધી જાણે તેલી લસ્તીમે નશ૊તી.ઘડીક લાય ત૊ રભણે શાથ દઇને ળાદૂ ઱ ખલડ ફેવી યહ્યા.“઩ા઱ આલે છે ! વભમાણાંન ંુ ભ૊ટંુ ઩ા઱ આલે છે ! ” એલ૊ ઩૊કાય આખા ુસદાભડાભાં ઩ડી ગમ૊ , અને એ ઩૊કાય વાંબળ્મા બે઱ા ત૊ ર૊ક૊ ઘયભાંથીધભાકા દે તાં ફશાય આવમાં. કારઠમાણીઓ વાંફેરાં રઇ રઇને ઉંફયે ઊબીયશી. છ૊કયાં ત૊ ઩ા ‖ણાની ઢગરી કયી ળત્રઓની વાભે ધીંગાણ ંુ ભચાલલા ુટ૊઱ે લળ્માં. http://aksharnaad.com
  • 106. P a g e | 106ક૊ઇએ કહ્ ં ુ કે , “ફા઩ ુ મઝાઇને ફેઠા છે , શવથમાય નથી, ભાણવ નથી, ગાભ ંૂલટાળે, ફાઇયને ભાથે તયકડાઓના શાથ ઩ડળે. એટરે ફા઩ ુ તયલાય ૂં ંુખાઇને ભયળે!”“અયે ભમાં! ભમાં ! અભે શ ંુ ચ ૂરડય ંુ ઩ે ‖યી છે ?” નાનાં નાનાં ટાફરયમાં અને ુખ૊ખડધજ બઢ્ઢા ફ૊રી ઊઠયાં.“અને અભે ચ ૂડણરયની ઩ે ‖યનારયય ંુ શ ંુ તાણી કાઢેર છીએ તે એભ અભાયે ંુભાથે ઩ાયકા શાથ ઩ડલા દે શ ંુ ? અભાય૊ ચ ૂડર૊ જેને ભાથે ઝીંકશ ંુ એનીખ૊઩યીનાં કાચરાં નરશ ઊડી જામ ? જાલ ફા઩ ુ ઩ાવે , અને એને શયભતઆ઩૊.” http://aksharnaad.com
  • 107. P a g e | 107લસ્તીના જે દવ-લીવ ભાણવ૊ શતા તે ળાદૂ ઱ ખલડની ડેરીએ ગમા ;જઇને શોંકાયા કયી ઊઠયા કે , “એ આ઩ા ળાદૂ ઱! એરા ળાદૂ ઱૊ થઇને આભક્ાયન૊ વલચાય શ ંુ કયછ ? અભાયાં ખ૊ણ઱માભાં પ્રાણ છે તમાં સધી ફા઩ડા ુવભમાણા શ ંુ સદાભડાન૊ ઝાં઩૊ લ઱૊ટી ળકે ? અયે , શવથમાય ફાંધ્મ. તાયા ુગાભની ફામરડય ંુ કછ૊ટા લા઱ીને ઊબી થઇ ગઇ છે !”તમાં એક લાઘયણ ફ૊રી , “અયે ફા઩ ળાદૂ ઱ ખલડ! અભે ફધાંમ ત૊ ુસદાભડાનાં ધણી છમેં. તે દી રાખા કય઩ડાએ નીંબણી નદીને કાંઠે ગાભફધાંને શ ંુ નશ૊ત ંુ કહ્ ં ુ કે ―સદાભડા ત૊ વભે ભાથે! ‖ તે દી‖થી આખી લસ્તી ુ http://aksharnaad.com
  • 108. P a g e | 108ગાભની વયખી બાગીદાય થઇ છે . તાયી ડેરી અને અભાયા કફા લચ્ચે ૂ ુ ંુપયક નથી યહ્ય૊. સદાભડાને ભાથે ભાથાં જામ ત૊મ શ? ધણી છૈં મેં!” ુ―શા! શા! અભે ફધાં સદાભડાનાં વયખે બાગે ધણી છીએ” - એભ આખીલસ્તી ગયજી ઊઠી.વંલત 1806 ની અંદય આ્ ંુ ગાભ એક ળત્રુ વાભે રડ્ ંુ શત.ંુ તે રદલવથી ુજ ―વભે ભાથે સદાભડા ‖ના કયાય થમેરા. એટરે કે આખી લસ્તીને વયખેબાગે ગાભની જભીનની લશેંચણ થઇ શતી તે લાત ગાભની લાઘયણ ઩ણનશ૊તી લીવયી. http://aksharnaad.com
  • 109. P a g e | 109એક ઝાં઩ડ૊ ઩ણ એ લખતે તમાં ઊબ૊ શત૊. “એરા, છે ટ૊ યે ‖! છે ટ૊ યે ” એભવહુ એને હુડકાયતાં શતાં. તમાં ત૊ એની વાભે આંગ઱ી ચીંધીને એની લહુકશેલા રાગી “અને ળાદૂ ઱ ફા઩!ુ આ ભાય૊ ધણી કાવનમ૊ તભને શ ૂયાતન ુચડાલલા બણં ૂ ગમ૊ લગાડળે. ઇમે સદાભડાન૊ બાગદાય છે . અને ય૊મા!સદાભડા વારુ જ૊ ત ંુ આજ ભયીળ નરશ ને , ત૊ હું તને ઘયભાં નરશ ગયલા ુદઉં!”ઝાં઩દ૊ શસ્મ૊ , કાંઇ ફ૊લ્મ૊ નશીં , ઩ણ ગ઱ાભાં ક૊ઠી જેલડ૊ ઢ૊ર ટાંગીને઩૊તાના યાઠ૊ડી શાથ લદે તયઘામ૊ લગાડલા ભાંડય૊. એની જ૊યાલય દાંડી઩ડી, એટરે જાણે કે આવભાન ગજલા રાગય.ું એન ંુ નાભ કાવનમ૊ ઝાં઩ડ૊. ંુ http://aksharnaad.com
  • 110. P a g e | 110“એરા, ગાડાં રાલ૊ , ઝટ ગાડાં બે઱ાં કય૊. ” એલી શાકર ઩ડી. કાવનમાનેતયઘામે કામયને છાફડે ઩ણ શરય આવમા.શડેડાટ કયતાં ગાડાં આલી ઩શોંચ્માં. ધફ૊ધફ ગાભના ઝાં઩ાફંધ થમા ,અને ઝાં઩ા આડાં આખા ગાભનાં ગાડાં ઠાંવી દીધાં. એની આડા દવ-દવભાણવ૊ તયલાય રઇને ઊબા યહ્યા. ઝારયટાણ ંુ થઇ ગય.ું ગાભન૊ ફાલ૊ધ્માન ધયીને ઠાકય ભા ‖યાજની આયતી ઉતાયલા ભાંડય૊. ઩ાંચ ળેયવ઩ત્ત઱ની એ ઊજ઱ી આયતીભાંથી દવ-દવ જમ૊તના ઝ઱ે ઱ાટ ઠાકયભા‖યાજના ભ૊ઢા ઩ય યભલા ભંદ્યા. ટ઩ ૂરડમાં છ૊કયાં શાંપતાં શાંપતાં ચ૊યાનાએ ત૊વતિંગ નગાયા ઉ઩ય ડાંડીના ઘા દે લા રાગમાં. અને ફીજી ફાજુ ઝાં઩ા http://aksharnaad.com
  • 111. P a g e | 111ફશાય આછા આછા અંધાયાભાં નીંબણી નદીને કાંઠે દુશ્ભન૊ની ફંદુકનીજાભગયીઓ ઝબ ૂકલા ભાંડી.ઓરી લાઘયણન૊ કફ૊ ફયાફય ઝાં઩ાને ઩ડખે જ શત૊. વળકાય કયલાની ૂફંદૂકભાં દાફૃગ૊઱ી ધયફીને જાભગયી ઝેગલી લાઘયણે ઩૊તાના ધણીનાશાથભાં દીધી અને કહ્ ં ુ , “એમ ય૊મા! તેતય ને વાંવરાં ત૊ ય૊જ ભાયછ ,તંઇ આજ એકાદ ભ૊લડીને ભાયીને ગાભન ંુ ધણી઩ણ ંુ ત૊ વાચ ંુ કયીદે ખાડય!”લાઘયીને ચાનક ચડી. શાથભાં ફંદૂક રઇને ગાડાના ગ ૂરડમા લચ્ચેગ૊ઠલાઇને એ ફેવી ગમ૊. વભમાણા આલી ઩શોંચ્મા. ભ૊ખયે એન૊ વયદાય http://aksharnaad.com
  • 112. P a g e | 112રખ૊ ઩ાડેય ચાલ્મ૊ આલત૊ શત૊. રખા ઩ાડેયના શાથભાં જે જાભગયીઝગતી શતી તેના અજલા઱ાભાં એની યાક્ષવી કામા ફયાફય ચ૊ખખીદે ખાતી શતી. એને દે ખતાં જ કફાને ઓટે ઊબાં ઊબાં લાઘયણે લાઘયીને ૂચીવ ઩ાડી, “એમ ઩ીટયા! જ૊ઇ શ ંુ રયમ૊ છ૊? દે , દે , ઇ ભ૊લડીના ક઩ા઱નીટીરડીભાં નોંધીને કય બડાક૊! ને કાચરાં કયી નાખમ એની ખ૊઩યીના. દેઝટ! ચાય જુગ તારં ુ નાભ યે ‖ળે.”઩ણ લાઘયીના શાથ કં ઩લા ભાંડયા. ફંદૂક પ૊ડલાની એની છાતી ન ચારી.ભાથે લીજ઱ી ઩ડી શ૊મ એલ૊ એ તમાં ને તમાં વજ્જડ થઇ ગમ૊. તે લખતે ુએક સતાય શાથભાં શાથર૊ રઇને ઊબ૊ શત૊. કાવનમાએ તયઘામા ઢ૊ર http://aksharnaad.com
  • 113. P a g e | 113઩યડાંડી નાખી, તમાં સતાયન ંુ વત જાગી ગય.ું એના ભનભાં અજલાફૄં થઇ ુગય ંુ કે ―શામ શામ! હુંમ સદાભડાન૊ વયખ૊ ધણી! અને આલ૊ રાગ જામ!” ુએણે દ૊ટ દીધી. લાઘયીના શાથભાંથી ઝૂંટલીને એણે ફંદૂક ખબે ચડાલીરખા ઩ાડેયના ક઩ા઱ વાભે નોંધી , દાગી, અને શડુડુડુ દે તી ગ૊઱ી છૂટતાંલાય જ રખાની ખ૊઩યીભાં ―પડાક!‖ અલાજ થમ૊. શયદ્વાયના ભે઱ાભાં ક૊ઇ ુજ૊યદાય શાથની થ઩ાટ લાગતાં દૂ ફ઱ા વાધડાના શાથભાંથી વલાળેયખીચડી વ૊ત ંુ યાભ઩ાતય ઊડી ઩ડે તેભ રખાની ખ૊઩યી ઊડી ઩ડી. ુજીલતયભાં ઩શેરી જ લાય શાથભાં ફંદૂક ઝારનાયા એ સતાયે યં ગ યાખીદીધ૊. http://aksharnaad.com
  • 114. P a g e | 114અને ઩છી ત૊ ―દ્ય૊! દ્ય૊! એભ દે કાય૊ ફ૊લ્મ૊. ઩ાડેય ઩ડય૊ અને અંધાયાભાંવભમાણા આકુ ઱ વમાકુ ઱ થમા. ભનભાં રાગય ંુ કે ઝાં઩ાભાં ક૊ણ જાણે કેટરાજ૊દ્ધા ફેઠા શળે.ગ૊કીય૊ ઩ણ કા઱ા ગજફન૊ થઇ ઩ડય૊. ઩થયા છૂટયા.વભમાણાની જાભગયીઓભાં ફંદૂક૊ના કાનભાં ચં઩ાલા રાગી. બડાકા થમા.઩ણ ગ૊઱ીઓ ઠણણણ દે તી ગાડા વાથે બટકાઇને બોંમે ઩ડલા ભાંડી.ત૊મે એ ત૊ વભમાણાની ફંદૂક૊! કં ઇકને ઘામર કયીને રખા ઩ાડેયની રાળરેતા કે વભમાણા યલાના થમા. ઝાં઩ા ઉ઩ય ત૊ યં ગ દાખી દીધ૊. ઩ણકાવનમ૊ ઢ૊રી ગ૊તે છે કે ―આ઩૊ ળાદૂ ઱ ક્ાં ?‖ ઝાં઩ે ડં કતા ડં કતા જેઘામર૊ ઩ડયા શતા તે કશે , “કાવનમા! આ઩ા ળાદૂ ઱ને ગ૊ત , એનેફચાલજે.” http://aksharnaad.com
  • 115. P a g e | 115કાવનમ૊ ઢ૊રી ધણીને ગ૊તલા રાગમ૊. શાથભાં ઉઘાડી તયલાય રઇનેઆ઩૊ ળાદૂ ઱ ગઢની યાંગે યાંગે અંદયથી ત઩ાવતા ત઩ાવતા ચાલ્મા જામછે . ફીજુ ં ક૊ઇ આદભી એની ઩ાવે નથી. એને પડક૊ શત૊ કે ક્ાંક ળત્રઓ ુગઢ ઉ઩યથી ઠેકીને ગાભભાં ઩ેવી જળે.વભમાણા ઩ણ ફશાયને યસ્તે ફયાફય ગઢની યાંગે યાંગે ચાલ્મા જતા શતા ,એલાભાં તેઓએ ગઢની દીલારભાં એક નાનકડું ગયનાફૄં દીઠું. રાગજ૊ઇને વભમાણા અંદય ઩ેવલા રાગમા , અને ઩ડખે શાડકાંન૊ એક ભ૊ટ૊ન઱૊ ઩ડય૊ શત૊ , એ ઉ઩ાડીને વભમાણાએ આ઩ા ળાદૂ ઱ને ભાથે ઝીંક્૊. http://aksharnaad.com
  • 116. P a g e | 116઩શેરલાન વભમાણાના પ્રચંડ ઘાએ આ઩૊ ળાદૂ ઱ ફેશ૊ળ ફનીને ધયતીઉ઩ય ઢ઱ી ઩ડયા.઩ણ તમાં ત૊ ―ધડ! ધડ! ધડ!‖ એભ ક૊ણ જાણે એકવાભટી કેટરી તયલાયનાઝાટકા વભમાણાઓને ભાથે ત ૂટી ઩ડયા. ભ ૂતનાથના બેયલ જેલા કદાલયઅને ્ ૂની વભમાણા , ભ૊ટા ઩શાડને ભાથેથી ઩થયા ઩ડે તેભ ધયતી ઉ઩ય઩ડલા રાગમા. આ ક૊ની તરલાય૊ ઝીંક ફ૊રાલે છે તે જ૊લા ઊંચી નજયકયલાનીમે લે઱ા નશ૊તી. ―આ રે! આ રે! રેત૊ જા! ‖ એભ ચવકા થતા ુજામ છે ને તયલાયના ઝાટકા ઩ડતા જામ છે . ળત્રઓન૊ વ૊થ લ઱ી ગમ૊.વાભવાભી તયલાય૊ની તા઱ી ફ૊રી ગઇ. ઩ણ ક૊ણ ક૊ને ભાયે છે તેની http://aksharnaad.com
  • 117. P a g e | 117અંધાયે ગભ ન ઩ડી. વભમાણા બાગમા , અને બાગમા તેટરા ઩ણ દ્વાયકાના ુજાત્રાફૄની જેભ સદાભડાની જાત્રાનાં એંધાણ તયીકે તયલાયના ઝાટકાનીદ્વાયકાછા઩ રેતા ગમા. ુએ છા઩૊ દે નાયી ભજા ક૊ની શતી ? એ અંધાયાભાં ક૊ણ , કેટરા જણા લાયેઆલી ઩શોંચ્મા શતા ? ફીજુ ં ક૊ઇ નરશ એકર૊ કાવનમ૊ જ શત૊. કાવનમ૊ ુ ુફા઩ને ગ૊તત૊ શત૊. ફયાફય ટાણે એ આલી ઩શોંચ્મ૊.ફા઩ન૊ ફેશ૊ળ દે શ઩ટકાઇને ઩ડય૊ શત૊. તેની જ કં ભયભાંથી કાવનમે તયલાય ખેંચી રીધી. ુઅને અંધાયાભાં એની એકરી ભજાએ ઩ંદય-઩ંદય ઝાટકા વાભટા ઩ડતા http://aksharnaad.com
  • 118. P a g e | 118શ૊મ એટરી ઝડ઩થી તયલાય આંટી. એણે એકરાએ દે કાય૊ ફ૊રાવમ૊.સદાભડાને વહુથી લધ ુ ફચાલનાય એ કાવનમ૊ શત૊. ુઆ઩ા વાદૂ ઱ની ક઱ ઊતયી , એણે આંખ૊ ઉઘાડી, ઩ડખે જુએ તમાં ઩ચીવ-઩ચીવ ઘાભાં કટકા થઇ ગમેર૊ કાવનમ૊ ઩ડય૊ છે .“ફા઩!ુ સદાભડા” એટલ ંુ જ એ ફ૊રી ળક્૊. ઩છી એના પ્રાણન૊ દીલ૊ ુઓરલાઇ ગમ૊.વલાયે ચ૊યાભાં ડામય૊ બયાણ૊. ભયે રાઓને દે ન દે લાની તૈમાયી થતી શતી.ફધી રાળ૊ વાભે ઩ડી શતી. એ ટાણે ભાણવ૊ન૊ અપવ૊વ ઉડાડલા ભાટે http://aksharnaad.com
  • 119. P a g e | 119ગઢલીએ ઩૊યવનાં લેણ કાઢયાં , “ખભા! ખભા તને , આ઩ા ળાદૂ ઱! આજ તેંકારઠમાણીની કખ ઉજા઱ી! જ૊ગભામાએ સદાભડાન ંુ નાક યાખય.ું લાશ ૂ ુયણના ખેરણશાય!”છ૊શડાં યણબડાં કે‖ એભ વાદ૊,ર૊શ ઝડાકા ફેવરડાં,બડ ઊબે ઝાં઩૊ બે઱ામે,(ત૊) બઠ છે જીલન એશ બડાં. http://aksharnaad.com
  • 120. P a g e | 120[ળાદૂ ર ખલદ કશે છે : ”શે ફ઱લાન જ૊દ્ધાઓ , શે તયલાય૊ના વાધેરા લીયનય૊, તભે શાજય શ૊ છતાં જ૊ ગાભના દયલાજાભાં દુશ્ભન૊ દાખર થઇજામ, ત૊ લીય એલા શ ૂયલીય૊ન ંુ જીલતય ધ ૂ઱ ભળ્ય.ું ”] ુએભ ભયદ લણાઓત આખે.વણજ૊ ગલ્રાં નયાં વયાં,નય ઊબે બે઱ામ નીંગરં ુ ,ત૊ નાનત છે એશ નયાં. ુ[લ ૂણા ખલડન૊ ઩ત્ર ળાદૂ ઱ કશે છે કે “શે ઩રુ઴૊ , વાંબ઱જ૊.કે જ૊ ભયદ ુ ૂંઊબ૊ શ૊મ છતાં ગાભ લટામ,તે ત૊ એલા ભયદને રાંછન શજ૊.”] http://aksharnaad.com
  • 121. P a g e | 121લ઱ગમા ગઢે ભાણ઱માલા઱ા,ભાયટી઩ણાયા બયે ર વભિંમા,઩૊તે ચકચ ૂય વથમ૊ ઩લાડે,એભ કેક બડ ચકચ ૂય રકમા. ૂં[ભાણ઱માલા઱ા વભમાણા લટાયા , કે જે ભયદાનગીબયે રા શત તે ,સદાભડાના ગઢ ઉ઩ય ત ૂટી ઩ડય. તે લખતે ફશાદુય ળાદૂ ઱ ભયણણમ૊ ુફન્મ૊ અને ફીજા કં ઇકને એણે શ ૂયાતન ચઢાવમાં] ુવાદે ગઢ યાખમ૊ સદર઩ય,દ૊ખી તણ૊ ન રાગે દાલ, http://aksharnaad.com
  • 122. P a g e | 122એભ કયી કવ઱ે ઊગરયમ૊,યં ગ છે થાને, ખલડાયાલ.[સદાભડાન૊ ગઢ ળાદૂ ઱ ખલડે એલી યીતે ફચાલી રીધ૊. દુશ્ભન૊ને રાગ ુ ંુપાવમ૊ નરશ. એ યીતે ળાદૂ ર ખલડ , તમે ક્ષેભકુ ળ઱ ઉગયી ગમ૊. ખલડ૊નાયાજા, યં ગ છે તને.]઩૊તાના ઩યાક્રભન ંુ ગીત વાંબ઱ીને ળાદૂ ઱ ઉદાવ મખે ડ૊કું શરાવય.ું ુ ંુચાયણ ઩ ૂછે , “કાં, ફા઩! કાંઇ ભ૊ફૄં કહ્?”“ગઢલા! કવલની કવલતામે આબડછે ટથી ફીતી શળે કે ?” http://aksharnaad.com
  • 123. P a g e | 123“કાંઇ વભજાણ ંુ નરશ, આ઩ા ળાદૂ ઱!”“ગઢલા! તભાયા ગીતભાં ભાય૊ કાવનમ૊ ક્ાં ? કાવનમાના નાભ વલનાનીકવલતને હું શ ંુ કરં ુ ?”ચાયણને બોંઠાભણ આવય.ું એણે પયીથી વયસ્લતીને વાદ કમો. ફે શાથજ૊ડીને એણે રદળાઓને લંદના દીધી , તમાં એની જીબભાંથી લેણ ઝયલાભાંડયાં,[ગીત-જાંગડું] ુઅડડ ભાણ઱મ૊ કડડ સદાભડે આપળ્મ૊, http://aksharnaad.com
  • 124. P a g e | 124બજ નગય લાતન૊ વથમ૊ બાભ૊,ક૊ડ અ઩વય તણા ચ ૂડરા કાયણે, ંૂસડરાન૊ લા઱તર ણગમ૊ વાભ૊. ુ ુ[ભાણ઱માના વભમાણા સદાભડા ઉ઩ય ત ૂટી ઩ડયા , જાણે કે ભજ અને નગયલચ્ચે યદ્ધ ભંડાય.ું એ લખતે યણક્ષેત્રભાં ભયીને અપ્વયાઓને ઩યણલાના ુક૊ડથી એક ઝાડુ કાઢનાય બંગી ળત્રઓ વાભે ગમ૊.] ુલયતરયમા તણ૊ નકે રયમ૊ લારયમ૊, ંુધધબ્મ૊ ઩ા઱ ને ચડય૊ ઘ૊ડે,ઢ૊રના લગડાલતર કેભ નલ ધડરકમા, http://aksharnaad.com
  • 125. P a g e | 125ઢ૊રન૊ લગાડતર ણગમ૊ ઘ૊ડે.[઩૊તાની ફામડીન૊ લામો ઩ણ એ ન યહ્ય૊ , રશ્કય તૈમાય થય.ું ઩૊તેમઘ૊ડે ચડય૊ , અને ઩ાવે ઢ૊ર લગડાલનાયઓને શ ૂયલીય૊ને ત૊ શજી ળોમાચઢત ંુ યહ્. તમાં ત૊ ઢ૊ર લગાડનાય૊ ઩૊તે જ યણઘેર૊ ફનીને દ૊ડય૊.] ંુલીબડા તણાં દ઱ કયભડે લારઢમાં,વબાવય આટકે ર૊શી સ ૂકાં,અ઩વયા કાયણે ઝાટકે આટકી,ઝાં઩ડ૊ ઩૊઱ લચ વથમ૊ ઝૂકા. http://aksharnaad.com
  • 126. P a g e | 126 ુ[ળત્રઓનાં ટ૊઱ાંને એણે તયલાયથી કા઩ી નાખમાં. અપ્વયાઓને લયલાન૊ઉતવાશી એ કાવનમ૊ બંગી રડીને આખયે ળેયી લચ્ચે ભમો.]બડયા ફે યખેશય જેત઩ય બોંમયે ,લજાડી ખાગ ને, આગ લધક૊,યં ગે ચડય૊ ગાભને, વાભે કયા઱ે રયમા,એટર૊ કાવનમાન૊ ભયણ અધક૊. ુ[અગાઉ ઩ણ ફે અછૂત૊ રડેરા શતા:એક જેત઩યભાં ચાં઩યાજ લા઱ાના ુયદ્ધ લખતે ને ફીજ૊ બોંમયગઢની રડાઇભાં. તે ફન્ને ઩ણ ઩૊તાના ગાભનેખાતય ખડ્ગ લા઩માા. ઩ણ કાવનમાન ંુ ભયણ ત૊ એથીમે અવધક છે , કેભ કે http://aksharnaad.com
  • 127. P a g e | 127એક ત૊ એણે ગાભને વલજમન૊ યં ગ ચડાવમ૊ , ને લ઱ી ઩૊તાના ભાણરકનેએણે કુ ળ઱ યાખમા.] http://aksharnaad.com
  • 128. P a g e | 1286. ઘ૊ડી અને ઘ૊ડેવલાયબોં બીની, ઘ૊ડા બરા, ડાફા ઊ઩રડમા,(કાં) ભયઘાનેણે ભાણલા, (કાં) ખગ લાલા ખરડમા. ુ[એક વખી ફીજી વખીને ઩ ૂછે છે કે આલી ભેઘબીની, મશ્કેર બ૊ભને ભાથેઆલા બરા ઘ૊ડા ઩ય ચડીને ઊ઩ડતે ડાફરે આ અવલાય ક્ાં જાતાશળે? જલાફ ભ઱ે છે કે ફીજે ક્ાં જામ? - ફેભાંથી એક ભાગે ; કાં ઩૊તાનીમ ૃગનમની સ્ત્રીને ભ઱લા, ને કાં વંગ્રાભભાં ખડગ લીંઝલા; કાં પ્રેભ઩ંથે નેકાં ળોમા઩થે.] ં http://aksharnaad.com
  • 129. P a g e | 129ક૊ઇ ઘ૊ડ૊, ક૊ઇ ઩યખડ૊, ક૊ઇ વચંગી નાય,વયજનશાયે વયજજમાં, તીન ંુ યતન વંવાય. ુ[પ્રભએ ત્રણ યતન૊ વંવાયભાં વયજમાં છે ; ક૊ઇ તેજી ઘ૊ડ૊, ક૊ઇ શ ૂયલીય઩રુ઴ ને ક૊ઇ એને ળ૊બાલનાયી સરક્ષણા નાયી, ત્રણેમ ન૊ ભે઱ પ્રભ ુ જ ુ ુભે઱લી ળકે છે .]બર ઘ૊ડા, લર લંકડા, શર ફાંધલા શવથમાય,ઝાઝા ઘ૊ડાભાં ઝીંકલા, ભયવ ંુ એક જ લાય. http://aksharnaad.com
  • 130. P a g e | 130[બરા ઘ૊ડા વલાયી કયલાના શ૊મ, વળય ઩ય લાંકરડમા લા઱ શ૊મ ને અંગેફાંધલાને શવથમાય શ૊મ: ઩છી ફશ૊઱ા ળત્રુ - ઘ૊ડેવલાય૊ ઩ાય ત્રાટકલાન ંુશ૊મ, ત૊ ઩છી બરે ભ૊ત આલે - ભયવ ંુ ત૊ એક જ લાય છે ને !]ભેથ઱ી ગાભને ચ૊યે એક રદલવ વાંજે કારઠમાલાડનાં ઘ૊ડાંની લાત૊ ભંડાણીશતી, ક૊ઇ ભાણકીનાં લખાણ કયત ંુ શત,ંુ ત૊ ક૊ઇ તાજણનાં ઩યાક્રભ કશેત ંુશત.ંુ એભ ફેયી, ફૂરભા઱, યે ળભ, લાંદમા... લગે યેની લાત૊ નીક઱ી. એક ંૂ ંુજણે ડૂંઘાની ઘટ રેતાં રેતાં કહ્, "એ ફા઩ ! જે ઘડીએ જાતલંત અવલાયચડે, તે ઘડીએ જાતા આબનેમ ટે ક૊ દ્યે , શ૊!”એક ચાયણ ફેઠ૊ શત૊, એના શ૊ઠ ભયકતા શતા. http://aksharnaad.com
  • 131. P a g e | 131“કાં ફા, શવ૊ કાં? ભ૊ટા અવલાય દે ખાઓ છ૊ !” [ફા = ઩રુ઴ ભાટે ન ંુ ુવાભાન્મ વન્ભાનસ ૂચક વંફ૊ધન.]“અવલાય હું ત૊ નથી, ઩ણ એલ૊ એક અવલાય અને એલી જ જ૊ડીદાયઘ૊ડી ભેં જ૊મેર છે !”“તમાયે , ફા, કશ૊ને એ લાત! ઩ણ લાતભાં ભ૊ણ ન ઘારજ૊! જ૊ય ંુ શ૊મ એવ ંુજ કશી દે ખાડજ૊.”ખોંખાય૊ ભાયીને ચાયણે ઩૊તાન ંુ ગફૄં ઠીક કયી રીધ ંુ ઩છી એણે ડામયાનેકહ્, "ફા, જ૊ય ંુ છે એવ ંુ જ કશીળ, ભ૊ણ ઘાલ ં ુ ત૊ જ૊ગભામા ઩શોંચળે. ંુ http://aksharnaad.com
  • 132. P a g e | 132઩ણ ચાયણન૊ દીકય૊ છં, એટરે શ ૂયલીયાઇને રાડ રડાવમા લગય ત૊ નરશયશેલામ.”શ૊કાની ઘટ રઇને એણે લાત ભાંડી, "લધ ુ નરશ, ઩ચીવેક લયવ લીતમાં ંૂશળે. વ૊યઠભાં ઇતરયમા ગાભે સ ૂથ૊ ધાંધર નાભન૊ એક કાઠી યશેત૊ શત૊. ુ઩ચીવેક લયવની અલસ્થા. ઘયન૊ સખી આદભી. એટરે અંગને ફૃંલાડેફૃંલાડે જુલાની જાણે રશર૊઱ા લ્મે છે . ઩યણમાં એકાદ-ફે લયવ થમાં શળે. ુકારઠમાણીન૊ ખ૊઱૊ બયીને વ઩મરયમાભાં સલાલડ કયલા રઇ ગમાં છે . ુદીકય૊ અલતમો છે . ફે ભરશના સલાલડ ઩શેરાંના, અને ફે ભરશના ુસલાલડ ઩છીના એભ ચાય ચાય ભરશનાન૊ વલજ૊ગ થમ૊. એની લેદના ત૊ http://aksharnaad.com
  • 133. P a g e | 133આ઩ા સ ૂથાના અંતયજાભી વલના ફીજુ ં ક૊ણ વભજી ળકે? એભ થાતાં થાતાંત૊ આબભાં અ઴ાઢી ફીજ દે ખાણી. ઇન્દ્ર ભશાયાજ ગે ડીદડે યભલા ભાંડયાશ૊મ એભ અ઴ાઢ ધડૂકલા ભંડય૊. ડુંગયાને ભાથે વ઱ાલા કયતી લીજ઱ીઆબ જભીનનાં લાયણાં રેલા ભાંડી. વાત વાત થય ફાંધીને કા઱ાંઘ૊યલાદ઱ાં આવભાનભાં ભંડાઇ ગમાં.઩છી ત૊, લાદ઱ાંનાં શૈમાંભાં વલજ૊ગની કા઱ી ફ઱તયા વ઱ગતી શ૊મ તેલીલીજ઱ી આકાળનાં કા઱જાં ચીયી ચીયીને બડબડાટ નીક઱લા રાગી. ક૊ણજાણે કેટરામે આઘેયા વાગયને કાંથે રદરડાંનાં વંગી ફેઠાં શળે,તેને વંબાયીવંબાયીને વલજ૊ગી લાદ઱ાંઓ ભનભાં ભનભાં ધીરં ુ ધીરં ુ ય૊લા ભંડયાં. http://aksharnaad.com
  • 134. P a g e | 134઩૊તાની વાંક઱ (ડ૊ક) ના ત્રણ-ત્રણ કટકા કયીને ભ૊યરા ―કેહ.ૂ ..ક! કેહ.ૂ ..ક!‖ ેળબ્દે ગે શકાટ કયલા ભંડયા; ઢેરડીઓ ―ઢેકક! ઢેકક! કયતી સ્લાભીનાથને ૂ ૂલીંટ઱ાલા રાગી. લેરડીઓ ઝાડને ફાથ બયી બયી ઊંચે ચડલા ભંડી.આ઩ા સ ૂથાએ આબભાં નીયખમા જ કય.ું એન૊ જીલ ફહુ ઉદાવ થઇ ગમ૊.એક યાત ત૊ એણે ઩થાયીભાં આ઱૊ટીને કાઢી. વલાય ઩ડ્ ંુ તમાં એનીધીયજની અલવધ આલી યશી. ઩૊તાની ભાણકી ઘ૊ડી ઉ઩ય અવલાય થઇનેઆ઩૊ સ ૂથ૊ વવયાને ગાભ ભેંકડે યલાના થમા.ભેંકડે ઩શોંચીને તયત જ આ઩ાએ ઉતાલ઱ કયલા ભાંડી. ઩ણ વાવરયમાભાંજભાઇયાજ ભશેભાન થામ એ ત૊ ઩ાંજયાભાં ઩૊઩ટ ઩યામા જેવ ંુ કશેલામ! એ ુ http://aksharnaad.com
  • 135. P a g e | 135઩૊઩ટન૊ છૂટકાય૊ એકદભ ળી યીતે થામ? એભાંમ લ઱ી લયવાદ આ઩ાન૊લેયી જાગમ૊, રદલવ અને યાત આબ ઇન્દ્રાધાય લયવલા રાગમ૊. શાથીની ંૂસઢ૊ જેલાં ઩યના઱ાં ખ૊યડાંનાં નેલાંભાંથી ભંડાઇ ગમાં. એ ઩ાણીની ધાય૊નશ૊તી લયવતી, ઩ણ આ઩ાને ભન ત૊ ઇન્દ્ર ભશાયાજની ફયછીઓલયવતી શતી! વાવયાના લાવભાં ઩૊તાની કારઠમાણીના ઩ગની ઩ાની ત૊શ ંુ , ઩ણ ઓઢણીન૊ છે ડ૊મે નજયે ન ઩ડે! એભ ત્રણ રદલવ થમા. આ઩ાન૊વભજાજ ગમ૊. એને જાશેય કયી દીધ ંુ કે, “ભાયે ત૊ આજે જ તેડીને જાવ ંુ છે .”વાસ ુ કશે, “અયે ફા઩! આ અનયાધાય ભે‖ ભંડાણ૊ છે ... એભાં ક્ાં જાળ૊?” http://aksharnaad.com
  • 136. P a g e | 136“ગભે તમાં - દરયમાભાં! ભાયે ત૊ તભાયા ઘયન ંુ ઩ાણી અતમાયથી શયાભ છે .ભાયે લાલણી ખ૊ટી થામ છે .”આ઩ાને ળાની લાલણી ખ૊ટી થાતી શતી !- શૈમાની લાલણી!ગાભન૊ ઩ટેર આવમ૊. ઩ટે રે કહ્ ં ુ :”આ઩ા ! તભને ખફય છે ? આડી ળેત્રજી ંુ ંુ઩ડી છે . આજ ત્રણ-ત્રણ રદલવ થમાં ળેત્રજીનાં ઩ાણી ઊતયતાં નથી.ચાયે ક૊ય જ઱ફંફાકાય થઇ ગય ંુ છે અને તભે ળી યીતે ળેત્રજી ઊતયળ૊?” ંુ“તમાં લ઱ી થામ તે ખરં ુ . ઩ણ આંશીંથી ત૊ નીકળ્મે જ છૂટક૊ છે .” http://aksharnaad.com
  • 137. P a g e | 137“ઠીક, આજન૊ રદલવ જા઱લ૊. આંશીંન ંુ ઩ાણી શયાભ શ૊મ ત૊ ભારં ુ આંગણ ંુ઩ાલન કય૊. કારે વલાયે ગભે તેલ૊ ભે‖ લયવત૊ શ૊મ ત૊ ઩ણ ભાયા છફ઱દ જ૊ડીને તભને ઇતરયમા બે઱ા કયી દઇળ.”તે રદલવ આ઩૊ ય૊કાણા, ફીજે રદલવે છ ફ઱દ જ૊ડીને ઩ટેર ગાડું રઇશાજય થમ૊. લયવાદ ત૊ આબભાં ત૊઱ાઇ યહ્ય૊ શત૊. ફધાંએ જભાઇના ભોંવાભે જ૊ય.ું ઩ણ જભાઇન ંુ શૈય ંુ ન ઩ીગળ્ય.ું જુલાન કારઠમાણીએ ભાથાફ૊઱નાશીને ધ ૂ઩ દીધેરાં નલાં લ ૂગડાં ઩શેમાં. (ધ ૂ઩= અવરી કારઠમાણીઓઅને ચાયણમ૊ આ સગધી ધ ૂ઩ જુદી જુદી સગધી લનસ્઩વતભાંથી ઩૊તાને ુ ં ુ ં ુશાથે જ ફનાલતી, અને ધ૊મેરાં લસ્ત્ર૊ને એન૊ ધભાડ૊ દઇ સ્નાન ક્ર્મા ઩છી http://aksharnaad.com
  • 138. P a g e | 138 ુ઩શેયતી. એકેક ભરશના સધી ુ ્ળફ૊ ન જામ તેલ૊ એ ધ ૂ઩ શત૊. વોંધાનાભન૊ ―઩૊ભેટભ‖ જેલ૊ જ ચીકણ૊ ઩દાથા ઩ણ તે સ્ત્રીઓ જાતે તૈમાયકયતી. ઓ઱ે રા લા઱ ઉ઩ય એન ંુ રે઩ન થત ંુ તેથી લા઱ કા઱ા, વમલક્સ્થત ુ ં ંુઅને સગધી યશેતા. નેણભાં ઩ણ એ વોંધ૊ બયીને સ્ત્રીઓ સદય કભાન૊ક૊યતી. ગાર ઉ઩ય ઩ણ એની ઝીની ટ઩કી કયીને વૌંદમા લધાયતી.) ભાથ ંુ ુ ંઓ઱ીને ફેમ ઩ાટી બભયાની ઩ાંખ જેલ૊ કા઱૊, સગધી વોંધ૊ રગાવમ૊.વેંથાભાં રશિંગ઱૊ ઩ ૂમો. ભાતા અને ફે ભરશનાન ંુ ફા઱ક ગાડાભાં ફેઠાં.ભેંકડા અને ઇતરયમા લચ્ચે, ભેંકડાથી અઢી ગાઉ ઉ઩ય, ક્રાંકચ ગાભને઩ાદય, ળેત્રજી નદી ગાંડી ત ૂય ફને છે . ઠેઠ ગીયના ડુંગયભાંથી ળેતર ંુ http://aksharnaad.com
  • 139. P a g e | 139 ંુ ુ(ળેત્રજી)નાં ઩ાણી ચાલ્માં આલે એટરે આઠ-આઠ રદલવ સધી એનાં ઩ ૂયઊતયે નરશ. એક કાંઠેથી ફીજે કાંઠે જવ ંુ શ૊મ ત૊ મવાપય૊ને ત્રા઩ાભાં ુફેવીને નદી ઊતયલી ઩ડે.ગાડું અને ભાણકીન૊ અવલાય ળેત્રજીને કાંઠે આલીને ઊબાં યહ્યાં. ભાતેરી ંુ ુળેતર ઘઘલાટા કયતી ફે કાંઠે ચારી જામ છે . આજ એને આ જ૊ફનબમાાકાઠી જુગરની દમા નશ૊તી. નદીને ફેમ કાંઠે ઩ાણી ઊતયલાની લાટ ુજ૊તાં લટેભાગાઓની કતાય ફંધાઇને ફેઠી શતી. હુંમ તે દી ળેતરને કાંઠેફેઠ૊ શત૊, ને ભેં આ ફધ ંુ નજય૊નજય જ૊ય. ત્રા઩ાલા઱ાઓ ત્રા઩ા ફાંધીને ંુચરભ ફૂં કતા શતા. ફધાંમ લટે ભાગા ુ આ કારઠમાણીની વાભે જ૊ઇ યહ્યાં, http://aksharnaad.com
  • 140. P a g e | 140જાણે આયવની ઩ ૂત઱ી વાભે જ૊ઇ યહ્યાં શ૊મ! જ૊ગભામાના વભ, શ ંુ એફૃ઩! નદીને જ૊ આંખય ંુ શ૊ત ત૊ એ નભણાઇ દે ખીને ઩ ૂય ઉતાયી નાખત!આ઩ા સ ૂથાએ ત્રા઩ાલા઱ાને ઩ ૂછ્:ું ”વાભે કાંઠે રઇ જળ૊?”ક૊઱ીઓ ફ૊લ્મા: “દયફાય, આભાં ઊતયામ એભ નથી. જુઓ ને, ફેમ કાંઠેઆટરાં ભાણવ૊ ફેઠાં છે !”“઩ાણી કમાયે ઊતયળે?”“કાંઇ કશેલામ નરશ.” http://aksharnaad.com
  • 141. P a g e | 141 ંુગાડાલા઱ા ઩ટેરે આ઩ાને કહ્, "આ઩ા! શલે ખાતયી થઇ? શજીમ ભાનીજાલ ત૊ ગાડું ઩ાછં લાફૄં .”“શલે ઩ાછાં લ઱ીએ ત૊ ફુઇ [વાસ] ત્રણ તસ ુ બયીને નાક કા઩ી લ્મે! ઩ાછાં ુત૊ લ઱ી રયમાં, ઩ટેર!”આ઩ાની યાંગભાં ભાણકી થનગનાટ કયી યશી શતી. શભણાં જાણે ઩ાંખ૊પપડાલીને વાભે કાંઠે ઩શોંચી જાઉં એલા ઉછા઱ા એ ભાયી યશી શતી. ુનદીના ભસ્ત ઘઘલાટાની વાભે ભાણકી ઩ણ શણશણાટી દે લા રાગી. ઘડીકવલચાય કયીને ઘ૊ડેવલાય ત્રા઩ાલા઱ા તયપ પમો. “જ૊ઇ યીતે વાભે ઩ાયઉતાયળ૊?” http://aksharnaad.com
  • 142. P a g e | 142“કેટરા જણ છ૊?” રારચ ુ ત્રા઩ાલા઱ાઓએ રશિંભત કયી.“એક ફાઇ ને એક ફચ્ચ,ું ફ૊ર૊, શ ંુ રેળ૊?‖“ફૃવ઩મા વ૊઱ શ૊મ ત૊ શભણાં ઉતાયી જઇએ.”“વ૊઱ના કાકા!” કશી આ઩ાએ કભયે થી લાંવ઱ી છ૊ડીને ―ખરડિંગ....ખરડિંગ‖કયતા વ૊઱ ફૃવ઩મા ગણી દીધા. જાણે એ યણકાયભાં આ઩ાની આજનીઆલતી ભધયાતના ટક૊યા લાગમા. એણે શાકર કયી, "ઊતય૊ શેઠાં.”કારઠમાણી નીચે ઊતયી. ફે ભરશનાન ંુ ફા઱ક ફે શાથે શૈમાવયસ ંુ દાફીનેફાઇએ ધયતી ઉ઩ય ઩ગ ભાંડયા. શ ંુ એ ઩ગ! જાણે ઩ગની ઩ાનીઓભાંથી http://aksharnaad.com
  • 143. P a g e | 143કં કુની ઢગરી થાતી જામ. કસફર ભરીયના ઩ાત઱ા ઘઘટભાંથી એન ંુ ભોં ંુ ંૂદે ખાત ંુ શત.ંુ કા઱ાં કા઱ાં લાદ઱ાંન ંુ કાજ઱ ઉતાયીને આંજેરી જાણે એ ફેઆંખ૊, અને એ આંખ૊ના ્ ૂણાભાં ચણ૊ઠીના યં ગ જેલી યાતીચ૊઱ ચટકી,શેભની ળયણાઇઓ જેલી એના શાથની ક઱ાય,ું ભાથે રીરાં રીરાં છૂંદણાં,ફંવીધાયી કા‖ન અને ગ૊઩ીનાં એ ભ૊યાં: અને શેભની દીલીભાં ઩ાંચ-઩ાંચજમ૊ત વ઱ગતી શ૊મ તેલી, ડાફ-જભણા શાથની ઩ાંચ-઩ાંચ આંગ઱ીઓ, ુમવાપય૊ની નજય જાણે એ ઩ ૂત઱ીએ ફાંધી રીધી. ફધાંમ ફ૊રી ઊઠયાં,"આ઩ા ગજફ કાં કય૊? આવ ંુ ભાણવ પયી નરશ ભ઱ે , શ૊! આવ ંુ કેસ ૂડાનાજેવ ંુ ફા઱ક કયભાઇ જાળે. આ઩ા, ઩સ્તાળ૊; ઩૊ક મ ૂકીને ય૊ળ૊.” http://aksharnaad.com
  • 144. P a g e | 144“જે થામ તે ખયી, બાઇઓ! તભાયે કાંઇ ન ફ૊રવ.ું ” આ઩ાએ જયાક ંુક૊ચલાઇને ઉત્તય દીધ૊. કારઠમાણીને કહ્, "ફેવી જાઓ.”જયામે અચકામા વલના, કાંઇમે ઩ ૂછ઩યછ કમાા વલના, "જે ભાતા! કશીનેકારઠમાણી ત્રા઩ા ઉ઩ય ફેઠી. ઩રાંઠી લા઱ી ખ૊઱ાભાં ફા઱ક સલાડ્.ું ુઘ ૂભટ૊ કાઢીને ઩ગ શેઠ઱ દફાલી દીધ૊. ચાય તફડાં, અને એની ઉ઩ય ંૂઘંટીએ દ઱લાની નાની ખાટરી ગ૊ઠલીને કયે ર૊ એ ત્રા઩૊! ભ૊ઢા આગ઱ધીંગ ંુ યાંઢવ ંુ ફાંધેલ ંુ શ૊મ. એ યાંધવ ંુ ઝારીને ફે તરયમા એ ત્રા઩ાને તાણે.આ યીતે ત્ર઩૊ તણાલા રાગમ૊. આ઩ા ભાણકીને ઝારીને કાંઠે ઊબા ઊબાજ૊ઇ યહ્યા છે . ત્રા઩૊ વાભે ઩ાય ઩શોંચી જામ તે ઩છી ભાણકીને ઩ાણીભાં http://aksharnaad.com
  • 145. P a g e | 145ના્,ું અને નાખમા બે઱૊ જ વાભે કાંઠે કારઠમાણીને આંફી રઉં, એલાઅડગ વલશ્વાવથી એ ઊબ૊ શત૊. ભાણકીને ત૊ એણે આલાં કેટરાંમે ઩ ૂયઊતયાવમાં શતાં. અને ભાણકી ઩ણ જાણે ઩૊તાની વભ૊લડ કારઠમાણી઩૊તાની આગ઱ તયી જામ છે , એ દે ખી ળકાત ંુ ન શ૊મ તેભ ડાફરા઩છાડલા રાગી. જાણે એના ઩ગ નીચે રા ફ઱તી શ૊મ એભ છબ્મા -નછબ્મા ઩ગે એ ઊબી છે .ત્રા઩૊ ળેતરની છાતી ઉ઩ય યભલા રાગમ૊. નાન ંુ ફા઱ક નદીની રીરાવનશા઱ીને ઘ ૂઘલાટા દે ત ંુ ઊછ઱લા રાગય.ું ભાતાએ ત્રા઩ાની વભત૊રતાવાચલલા ફા઱કને દફાવય,ું તમાં ત૊ ભધલશેણભાં ઩શોંચ્માં. http://aksharnaad.com
  • 146. P a g e | 146 ંૂ“ભડી થઇ !” એકાએક આ઩ાના ભોંભાંથી ઉદૌ ગાય નીકળ્મ૊.“ગજફ થમ૊ !” ફેમ કાંઠાના ભાણવ૊એ જાણે ઩દઘ૊ દીધ૊.આળયે એક વ૊ આંખ૊ એ ત્રા઩ા ઉ઩ય ભંડાણી શતી, લાંબ એક રાંફ૊, ંૂકા઱૊તય૊ વા઩ મઝાત૊ ભધલશેણભાં ઊડત૊ આલત૊ શત૊. નાગ ઩ાણીભાંઅક઱ાઇ ગમેર૊. ઩ાણીના ર૊ઢ એને ફશાય નીક઱લા દે તા નશ૊તા. એઊગયલાન ંુ વાધન ગ૊તત૊ શત૊. એણે ત્રા઩૊ દે ખમ૊. અજુ ાનના બાથાભાંથીતીય જામ તેભ આ્ ંુ ળયીય વંકેરીને નાગ છરંગ ભાયી ત્રા઩ા ઉ઩ય જઇચડય૊; ફયાફય કારઠમાણીના ભોં વાભે જ ભંડાણ૊. સ ૂ઩ડા જેલી પેણ ભાંડીને―ફૂં .... અલાજ કયત૊ એ કારઠમાણીના ઘ ૂભટા ઉ઩ય પેણ ઩છાડલા રાગમ૊. http://aksharnaad.com
  • 147. P a g e | 147઩ણ એ ત૊ કારઠમાણી શતી! એ ન થડકી. એનાં નેત્ર૊ ત૊ નીચે ફા઱ક ુઉ઩ય ભંડાણાં છે . એના મખભાંથી ―જે ભા.... જે ભા! ના જા઩ ઊ઩ડયા.“આ઩ા, ગજફ કમો!” ભાણવ૊ એકીશ્વાવે ફ૊રી ઊઠયા. આ઩ા ત૊ એકધ્માનફની યહ્યા છે . એણે જ૊ય ંુ કે નાગે પેણ વંકેરી ભોં પેયવય.ું યાંઢલા ઉ઩યળયીય રાંબ ંુ કયીને એ ચાલ્મ૊. આ઩ાએ બ ૂભ ઩ાડી :” એ જુલાન૊! વાભાકાંઠા સધી યાંધવ ંુ ન છ૊ડજ૊, શ૊! વ૊ ફૃવ઩મા આ઩ીળ.” ુત્રા઩ાલા઱ાને કાને ળબ્દ૊ ઩ડયા, આ ળી તાજુફી! વ૊ ફૃવ઩મા ફીજા! ઩ાછંપયીને જુએ તમાં ત૊ કા઱ને અને એના શાથને એક લેંતન ંુ છે ટંુ ! ―લ૊મ http://aksharnaad.com
  • 148. P a g e | 148ફા઩!” ચીવ નાખીને એભણે શાથભાંથી યાંઢવ ંુ મ ૂકી દીધ;ું ―ઢફ-ઢફ-ઢફાક!” ઢફતા ઢફતા ફેમ જણા કાંઠે નીક઱ી ગમા.યાંઢવ ંુ છૂટ્,ું અને ત્રા઩૊ પમો. ભધલશેણભાં ઘ ૂભયી ખાધી.... ઘયયય!ઘયયય! ત્રા઩૊ તણામ૊. એ ગમ૊... એ ગમ૊.... કેય કમો, આ઩ા! –કેયકમો.‖ એલી યીરડમાયભણ ફેમ કાંઠે થઇ યશી. યાંઢલે ચડેર૊ નાગ ઩ાણીભાંડૂફકી ખાઇને ઩ાછ૊ ત્રા઩ા ઉ઩ય આવમ૊, ફાઇની વાભે ભંડાણ૊. ફાઇનીનજયના તાય ત૊ ફીજે ક્ાંમ નથી - એના ફા઱ક ઉ઩ય છે ; અને એનાઅંતયના તાય રાગમા છે ભાતાજીની વાથે. ત્રા઩૊ ઊબે લશેણે ઘયે યાટતણાત૊ જામ છે . ‖જે જગદમ્ફા‖ન૊ મ ૃતયુજા઩ જ઩ાત૊ જામ છે . http://aksharnaad.com
  • 149. P a g e | 149આ઩૊ જુએ છે કે કારઠમાણી ચારી ! એક ઩રકભાં ત૊ એણે અસ્ત્રી વલનાન૊વંવાય કલ્઩ી રીધ૊. અને -ડુંગય ઉ઩ય દલ ફ઱ે , ખન-ખન ઝયે અંગાય,જાકી શેડી શર ગઇ, લાકા બ ૂયા શલાર.અનેકં થા ઩શેરી કાભની, વાંમા ળેં ભામે,યાલણ વીતા રે ગમ૊, લે રદન વંબામે.એલા એ ધ્રાવકા ઩ડી ગમા. ઩ણ વલચાયલાન ંુ લેફૄ ક્ાં શત ંુ ? http://aksharnaad.com
  • 150. P a g e | 150 ંૂકાઠીએ ભાણકીની લાગ ઉતાયીને કાઠાની મડકી વાથે બયાલી. ભ૊યડ૊મઉતાયી રીધ૊, ઊગટાને તાણીને ભાણકીને ત્રાજલે ત૊઱ે તેભ ત૊઱ી રીધી.ઉ઩ાય ચડય૊. નદીને ઊબે કાંઠે શેટહ્વાવ ભાણકીને લશેતી મ ૂકી. ભણણકા-ભણણકા જેલડા ભાટીના વ઩િંડ ઉડાડતી ભાણકી એક ખેતયલા ઉ઩ય ઩રકલાયભાં ઩શોંચી. આ ફધ ંુ લીજ઱ીને લેગે ફન્ય.ું“ફા઩ ભાણકી! ભાયી રાજ યાખજે!” કશીને ઘ૊ડીના ઩ડખાભાં એડી રગાલી. ંુળેત્રજીના ઊંચા ઊંચા બેડા ઉ઩યથી આ઩ાએ ભાણકીને ઩ાણીભાં ઝીંકી. ુ―ધબ્ફાંગ‖ દે તી દવ શાથ ઉ઩ય ભાણકી જઇ ઩ડી. ચાયે મ ઩ગ રાંફા કયીનેએ ઩ાણીભાં ળેરાયા દે લા રાગી. ઩ાણીની વ઩ાટી ઉ઩ય પતત ભાણકીન ંુ http://aksharnaad.com
  • 151. P a g e | 151ભ૊ઢંુ અને ઘ૊ડેવલાયની છાતી, એટર૊ જ બાગ દે ખાત૊ શત૊. ભાણકી ગઇ.ફયાફય ભધલશેણભાં ત્રા઩ા આડી પયી. ત્રા઩૊ વયી જલાભાં ઩રક લાયશતી. આ઩ાના શાથભાં ઉઘાડી તયલાય શતી. ફયાફય ત્રા઩૊ ઩ાવે આલતાંજ આ઩ાએ તયલાય લાઇ: ―ડુ પ‖ દઇને નાગન ંુ ડ૊કું નદીભાં જઇ ઩ડ્.ું઩રક લાયભાં આ઩ાએ યાંઢવ ંુ શાથભાં રઇ રીધ.ું―યં ગ આ઩ા ! લાશ આ઩ા ! નદીને ફેમ કાંઠેથી ર૊ક૊એ બરકાયા દીધા.ભસ્તીખ૊ય નદીએ ઩ણ જાણે ળાફાળી દીધી શ૊મ તેભ ફેમ બેડાભાંથી઩ડછંડા ફ૊લ્મા. http://aksharnaad.com
  • 152. P a g e | 152ચાયે મ રદળાભાં યાક્ષવ જેલા ર૊ઢ ઊછ઱ી યહ્યા છે , કારઠમાણી અને ફા઱ક઩ાણીભાં તયફ૊઱ છે . ભા-દીકયાનાં ભોંભાં ઩ણ ઩ાણી જઇ યહ્ ં ુ છે . આ઩૊ઉ઩યલાવ નજય કયે તમાં ત૊ આય૊ અધો ગાઉ અઘ૊ તશી ગમેર૊; વાભે ુ઩ાણીએ ઘ૊ડી ચારી ળકળે નરશ. વન્મખ નજય કયે તમાં ત૊ નદીના બેડાભાથ૊ડું-ભાથ૊ડું ઊંચા! કેલી યીતે ફશાય નીક઱વ? ંુ“ફા઩ ભાણકી ! ફેટા ભાણકી !” કયીને આ઩ાએ ઘ૊ડીની ઩ીઠ થાફડી.ઘ૊ડી ચારી.“કારઠમાણી, શલે તારં ુ જીલતય યાંઢલાભાં છે , ભાટે ફયાફય ઝારજે.”કાઠીએ ંુકહ્. http://aksharnaad.com
  • 153. P a g e | 153કારઠમાણીએ ફા઱કને ઩રાંઠીભાં દફાવમ૊, ફે શાથે યાંઢવ ંુ ઝાલ્ય.ું યાંઢલાન૊ ંૂછે ડ૊ આ઩ાએ કાઠીમાણીની મડકીભાં બયાવમ૊. ભાણકી કાંઠા ઩ાવે ઩શોંચી;એના ઩ગ ભાટી ઉ઩ય ઠેયાણા.“કારઠમાણી! ઝારજે ફયાફય!” કશીને આ઩ાએ ભાણકીના ઩ડખાભાં ઩ાટુનાખી ચાયે ઩ગ વંકેરીને ભાણકીએ એ ભાથ૊ડું — ભાથ૊ડું બેડા ઉ઩યછરંગ ભાયી... ઩ણ બેડા ઩ર઱ે રા શતા. ભાટીન ંુ એક ગાડા જેલડું ગાંદફૄંપવક્ુ. ભાણકી ઩ાછી ઩ાણીભાં જઇ ઩ડી. ત્રા઩૊ ઩ણ, એ ફા઱ક અને ંભાતા વ૊ત૊, ઩ાછ૊ ઩છડાણ૊. ભા-દીકય૊ મઝાઇને ઩ાછાં શદ્ધુ દ્ધભાં આવમાં. ંૂ http://aksharnaad.com
  • 154. P a g e | 154“ફા઩ ભાણકી !” કશીને પયી લાય બેખડ ઩ાવે રઇને આ઩ાએ ભાણકીનેકુ દાલી. ઉ઩ય જઇને ભાણકી ઩ાછી ઩ાણીભાં ઩છડાણી. ભ ૂતાલ઱ જેલાંભ૊જાંજાણે બ૊ગ રેલા દ૊ડયાં આવમાં.ત્રીજી લખત જમાયે ભાણકી ઩ડી, તમાયે કારઠમાણી ફ૊રી, "કાઠી, ફવ! શલેત્રા઩૊ ભેરી દ્ય૊! તભાય૊ જીલ ફચાલી લ્મ૊, કામા શેભખેભ શળે ત૊ ફીજીકારઠમાણી ને ફીજ૊ છ૊કય૊ ભ઱ી યશેળે. શલે દાખડ૊ કય૊ ભા.” http://aksharnaad.com
  • 155. P a g e | 155“ફ૊ર ભા!—એવ ંુ લવમ ંુ ફ૊રીળ ભા! નીક઱ીએ ત૊ ચાયે મ જીલ વાથે ંુ ંુનીક઱શ; નીકય ચાયે મ જણાં જ઱વભાવધ રેશ, આજની યાત યશેલાનીપ્રવતજ્ઞા છે કાં ઇતરયમાને ઓયડે, ને કાં વભદયના ઩ાતા઱ભાં.” ંુ“ભાણકી! ફા઩ ! આંશીં આંતયૈ મા઱ યાખીળ કે શ?” કશીને ચ૊થી લાય એડીભાયી. ભાણકી તીયની ભાપક ગઇ. બેડાની ઉ઩ય જઇ ઩ડી. કલાભાંથી ફ૊ખ ૂનીક઱ે તેભ કારઠમાણી અને એના ફા઱ક વરશત શેભખેભ ત્રા઩૊ કાંઠેનીક઱ી ઩ડય૊. યં ગ આ઩ા! યં ગ ઘ૊ડી! એભ રકરકમાયી કયતાં ભાણવ૊ ટ૊઱ેલળ્માં. આ઩ા ભાણકીને ઩લન નાખલા ભંડયા. ઩ણ ભાણકીને શલે ઩લનની http://aksharnaad.com
  • 156. P a g e | 156જફૃય નશ૊તી: એની આંખ૊ નીક઱ી ઩ડી શતી, એના ઩ગ ત ૂટી ગમા શતા,એના પ્રાણ છૂટી ગમા શતા.ભાથા ઉ઩ય વાચી વ૊નેયીથી બયે ર૊ પેંટ૊ ફાંધ્મ૊ શત૊ તે ઉતાયીને સ ૂથાધાધરે ભાણકીના ળફ ઉ઩ય ઢાંક્૊. ભાણકીને ગ઱ે ફથ બયીને ઩૊તે ઩૊કે઩૊કે ય૊મ૊. ―ફા઩ ભાણકી! ભા ભાણકી!‖ – એલા વાદ ઩ાડી ઩ાદીનેઆ઩ાએ આકાળને ય૊લયાવય.ું તમાં ને તમાં જ઱ મ ૂક્ું કે જીલતા સધી ફીજા ુક૊ઇ ઘ૊ડા ઉ઩ય ન ચડવ. કારઠમાણીનાં નેત્ર૊ભાંથી ઩ણ ચ૊ધાય આંસ ુ ંુચાલ્માં જતાં શતાં. http://aksharnaad.com
  • 157. P a g e | 157એંળી લયવન૊ થઇને એ કાઠી ભમો. ઩૊તાના બાણેજ દે લા ખાચયનીઘ૊ડાયભાં ફાય-ફાય જાતલંત ઘ૊ડાં શતાં; ઩ણ ઩૊તે કદી ક૊ઇ ઘ૊ડે નશ૊ત૊ચડય૊.―યં ગ ઘ૊ડી - ઝાઝા યં ગ !‖ એભ કશીને આખા ડામયાએ કાન ઩કડયા.[ઘ૊ડી ઠેકાલતી લખતે ત્રા઩૊ અને તે ઩ય ફેઠેરાં ફા઱ક — ભાતા ત્રણ-ત્રણ લાય ળી યીતે વાથે યશી ળકે એલી ળંકા વભત્ર૊એ ઉઠાલી છે . એન ંુવભાધાન કયલા ભાટે ઩ેર૊ નજયે જ૊નાય લાતાાકાય આજે શાજય નથી, ુએટરે આ઩ણે સખેથી વભજી રઇએ કે અવલાયે કારઠમાણીને ફા઱ક વ૊તીઘ૊ડી ઉ઩ય ફેરાડયે (઩ાછ઱) ફેવાડી રઇ ઩યાક્રભ કયં ુ શળે.] http://aksharnaad.com
  • 158. P a g e | 1587. બીભ૊ ગયાણીમ૊ભચ્છ નદીને કાંઠે ભ૊યરીધયે આશીય૊ને લયદાન દીધાં , તે રદલવથી આજસધી આશીય૊ના દીકયા છાફડે - જ૊ એ છાફડું વતન ંુ શ૊મ ત૊ - ભ૊યરીધય ુફેવતા આવમા છે . આશીય ત૊ ધ ૂ઱ીય ંુ લયણ ; ઘ૊ડે ચડીને પ૊જ બે઱૊ શારેકે ન શારે , ઩ણ આમયન૊ દીકય૊ ગાભને ટીંફે ઊબ૊ યશીને ખયે ખય ફૃડ૊દે ખામ. એલ૊ જ ફૃડ૊ દે ખાણ૊ શત૊ એક ગયાણણમ૊ ; આજથી દ૊ઢવ૊ લયવ ુઉ઩ય વાત઩ડા ગાભને ટીંફે , વાત઩ડાને ચ૊યે ભશેતા - ભસદી અને ઩ગી઩વામતા મઝાઇને ફેઠા છે . શ ંુ કયવ ંુ તેની ગભ ઩ડતી નથી. ંૂ http://aksharnaad.com
  • 159. P a g e | 159઩ારીતાણાના દયફાય પ્રતા઩વંગજી આજ ઩૊તાના નલા ગાભનાં ત૊યણફાંધલા આવમા છે . એટરે ના ઩ણ કેભ ઩ડામ ?"ફીજુ ં કાંઇ નશીં, "એક આદભી ફ૊લ્મ૊ : “઩ણ ન૊ખાં ન૊ખાં ફે યજલાડાંનાંગાભ અડ૊અડ ક્ાંમ બાળ્માં છે ? નતમન૊ કજજમ૊ ઘયભાં ગયળે." ુ"઩ણ ફીજ૊ ઉ઩ામ ળ૊ ! એના ફા઩ની જભીન આ઩ણા ગઢના ઩ામા સધી઩૊ગે છે એની કાંઇ ના ઩ડામ છે ?" ફીજાએ લાંધ૊ ફતાવમ૊. http://aksharnaad.com
  • 160. P a g e | 160"અયે ફા઩કી શ ંુ , વાત ઩ેઢીની જૂની જભીન શ૊મ ત૊મ ભેરી દે લી જ૊ઇએ ; ુગાભ ગાભ લચ્ચેના વં઩ વાટુ શ ંુ ઩ારીતાણાન૊ ધણી આટર૊ ર૊બ નરશછ૊ડે?""શા જ ત૊! શજી કાર વલાયની જ લાત ; વધયા જેવંગની ભા ભીણરદીભરાલ વય૊લય ખાંડું થાત‖ંુ ત ંુ ત૊મ લેશ્માન ંુ ખ૊યડું નશ૊ત ંુ ઩ાડ્.ું ""અને આ઩ણે ક્ાં જભીનનાં ફટકાં બયલા છે ? પતત ગોંદયા-લા જભીન ંુ ુભેરી રદમે. એટરે ફેમ ગાભ લચ્ચે ગોંદય૊ કયશ. ણફચાયાં ઩શડાં ઩૊ય૊ખાળે, લટેભાગા ુ વલવાભ૊ રેળે અને લ઱ી કજજમ૊-કં કાવ નરશ થામ.” http://aksharnaad.com
  • 161. P a g e | 161"઩ણ ઇ વાલજને ક૊ણ કે‖લા જામ કે તારં ુ ભ૊ઢું ગંધામ છે ?""ભે‖ત૊ જામ, ફીજુ ં ક૊ણ ?"રભણે આંગ઱ી મ ૂકીને ફેઠેરા લશીલટદાયને ળયીયે ઩યવેલ૊ લ઱ી ગમ૊.એણે જલાફ દીધ૊ કે "એ ભારં ુ કાભ નરશ , બાઇ ! તભે વહુ ઩વામતાઓજઇને ભાયા નાભે દયફાયને વભજાલ૊.”"ત૊ બરે , શાર૊ ! ” કશેતા ઩વામતા ઊબા થમા ; ઩ાદય જામ તમાંપ્રતા઩વંગજી ઢ૊ણરમ૊ ઢ઱ાલીને ફેઠેરા... ઩ારીતાણાન ંુ ખ૊યડું ગાંડુંકશેલામ છે , તેન ંુ વાક્ષાત ૌ પ્રભાણ દે તી એની વલકયા઱ મખાકૃવતની વાભે ુ http://aksharnaad.com
  • 162. P a g e | 162ક૊ઇ શારીભલારી ત૊ ભીટ ભાંડી ળકે નશીં એલ૊ તા઩ ઝયે છે . ફેઠા ફેઠા ંૂદયફાય જયીપ૊ને શાકર કયે છે , "શાં ! બયતય કયીને નાખ૊ ્ટ. અને ઩છી઩ામ૊ દ૊યી લ્મ૊ ઝટ.”"ફા઩,ુ યાભ યાભ!” કશીને નીચા લ઱ી વરાભ કયતા ઩વામતા ઊબા યહ્યા.“કેભ શ ંુ છે ?” પ્રતા઩વંગજીએ ત૊યભાં ઩ ૂછ્.ું“ફા઩, લશીલટદાયે કશેલયાલેલ ં ુ છે કે જભીન તભાયી વાચી , ઩ણ નતમન૊કજજમ૊ ન૊ થામ ભાટે ગોંદયા-લા જભીન ભેરી....” http://aksharnaad.com
  • 163. P a g e | 163“ભેરી દઉં , એભ ને ?‖ પ્રતા઩વંગજીન૊ વ઩ત્ત૊ પાટી ગમ૊ , “રીરાંછભભાથાંના ખાતય બમાા છે , એ જભીન ભેરી દઉં, ખરં ુ કે ? જભીનનાં મ ૂર ઇશ ંુ જાણે ? જાઓ ઘયબે઱ા થઇ જાઓ. કશેજ૊ એને કે વીભાડે ત૊ વય઩ણચયાણ૊‖ત૊, કાછડા!”ઝાંખાઝ઩ટ ભોં રઇ ઩વામતા ઩ાછા પમાા . ચ૊યે જઇ લશીલટદાયને લાતકયી. ફધા ચ૊યે સ ૂનવાન થઇ ફેઠા. બાલનગય આઘ ંુ યશી ગય ંુ , એટરે તમાંવભાચાય ઩શોંચતા ઩શેરાં ત૊ પ્રતા઩વંગજી ઩ામા ય૊઩ી દે ળે. વહુના શ્વાવઊંચા ચડી ગમાં છે . http://aksharnaad.com
  • 164. P a g e | 164“઩ણ તભે આટરા ફધા કાં઩૊ છ૊ ળીદ ને ? પ્રતા઩વંગજી શ ંુ વાલઝ-દી઩ડ૊ છે ? ભાણવ જેવ ંુ ભાણવ છે . આ઩ણે જઇને ઊબા યશીએ , પયીવભજાલીએ, ન ભાને ત૊ ઩ાણીના ક઱ળ૊ બયીને આડા ઊબા યશીએ. આભય૊મે શ ંુ લ઱ળે?‖વહુની નજય આ લેણ ફ૊રનાય ભાણવ ભાથે ઠેયાઇ. આછા-઩ાંખા કાતયા ;એકલરડય ંુ રડર , પાટરત ૂટર લ ૂગડાં , ખબે ચ૊પા઱ન ંુ ઓવારડય ંુ નાખેલ ંુ ,કાખભાં તયલાય શાથભાં શ૊ક૊ , ચ૊યાની ઩ડવા઱ની ક૊યે વહુથી આઘેય૊ એઆદભી ફેઠ૊ છે . ંુ“તમાયે , બીભા ગયણણમા,” ભાણવ૊એ કહ્; “તભે અભાયી શાયે આલળ૊?” http://aksharnaad.com
  • 165. P a g e | 165“બરે, એભાં શ? તભે કશેતા શ૊ ત૊ હું ફ૊લ.ું ” ંુ“જે ઠાકય” કયીને વહુ ઊ઩ડયા. ભ૊ખયે બીભ૊ ગયણણમ૊ શાલ્મ૊. વડેડાટધીયે ઩ગરે વીધ૊ ઩શોંચ્મ૊ , પ્રતા઩ વંગજીને ગ૊ઠણે શાથ નભાલી ફ૊લ્મ૊ ,”ફા઩,ુ યાભ યાભ!”“યાભ યાભ! ક૊ણ છ૊ ?" દયફાય આ આમયના લશયા લેળ જ૊ઇ યહ્યા , ભોંઆડ૊ ફૃભાર યાખીને શવવ ંુ ખાળ્ય.ું“છઉં ત૊ આમય.” http://aksharnaad.com
  • 166. P a g e | 166 ંૂ“ખાખય૊ ફૃંઢ ને આમય મઢ! ” દયફાયે ભશ્કયી કયી ; “ફ૊ર૊ આમયબાઇ, ળ૊હુકભ છે ?”“ફા઩,ુ હુકભ અભાયા ગયીફના તે વળમા શ૊મ! હું ત૊ આ઩ને લીનલલાઆવમ૊ છં કે ગોંદયા-લા ભાયગ છ૊ડીને ગાભન૊ ઩ામ૊ નખામ ત૊ વહુનાપ્રભ ુ યાજી યે ‖!”“આમયબાઇ!” પ્રતા઩વંગન ંુ તા઱વ ંુ ત ૂટંુ ત ૂટંુ થૈ યહ્ ં ુ , ”તભે બાલનગયનાકાયબાયી રાગ૊ છ૊ !”“ના, ફા઩! હું ત૊ ઩વામત૊મ નથી.” http://aksharnaad.com
  • 167. P a g e | 167“તમાયે ?”“હું ત૊ મવાપય છં. અસ ૂય થય ંુ છે ને યાત રયમ૊ છં.” ુ“ત૊ ઩છી આફફૃ વ૊તા ઩ાછા પયી જાલ!”“અભાયે આમયને આફફૃ ળી , ફા઩? હું ત૊ એભ કહું છં કે બાલનગય અને઩ારીતાણ ંુ ફેમ એક છ૊ડલાની ફે ડાળ્ય ંુ ; એક જ ખ૊યડું કશેલામ ,ગંગાજણ઱ય ંુ ગ૊રશર કુ ઱ ફેમન ંુ એક જ, અને એક ફા઩ના ફે દીકયા આલીભાર લગયની લાતભં ફાધી ઩ડે એવ ંુ કજજમાન ંુ ઝાડ કાં લાલ૊?"“શલે બાઇ, યસ્ત૊ રે ને! બરે બાલનગયન૊ ધણી ભને પાંવીએ રટકાલે.” http://aksharnaad.com
  • 168. P a g e | 168“અયે ફા઩! ” જેભ જેભ ઠાક૊ય ત઩તા જામ છે તેભ તેભ ગયણણમ૊ ટાઢ૊યશીને ડાભ દે ત૊ જામ છે , “ળેત્રજાના ફાદળાશ! એભ ન શ૊મ. શેડાશેડાવનય ંુ ંુઆટકે તમાયે અક્ગન ઝયે ; લજ્જયે લજજય બટકામ તે લખતે ઩છીદાલાન઱ ઊ઩ડે.”“આમયડા!” પ્રતા઩વંગની આંખભાંથી તણખા ઝમાા.“ફા઩,ુ તભાયે આવ ંુ ત૊છડું ઩ેટ ન જ૊લે , અને બાલનગય-઩ારીતાણાફાખડે -” ંુ“તે ટાણે તને લષ્ષ્ટ કયલા ફ૊રાલશ.” http://aksharnaad.com
  • 169. P a g e | 169“ એ ટાણે તેડાવમાન ંુ લેફૄ નરશ યશે. બેંસ્ય ંુ જે ઘડીએ ભાંદણાભાં ઩ડે તેઘડીએ ડેડકાં ણફચાયાં ઓલા઱ે ચડે , ફા઩ ુ ! ઇ ટાણે લષ્ષ્ટન૊ લખત ન યશે.઩છી ત૊ જેના ઘયભાથી ઝાઝાં નણ઱માં—"“ત૊ ઩છી ત ંુ અભાયાં નણ઱માં ઉતયાલી રેજે.”“હું ત૊ અસ ૂય થય ંુ છે તે યાત રયમ૊ છં. ઩ણ, ફા઩,ુ યે ‖લા દ્ય૊.”“નીકય ! ત ંુ શ ંુ ફંધ કયાલીળ ?”“ઇ મે થામ !” http://aksharnaad.com
  • 170. P a g e | 170 ંૂ“એ - ભ ! ” પ્રતા઩વંગજીએ જયીપ૊ને શાકર દીધી , ”નાખ૊ ્ટ , ગધેડીઓખ૊દ૊, આમયડ૊ આવમ૊ ફંધ કયાલલા !”ઠાક૊યની શાકર વાંબ઱ીને જયીપ૊ ડગલ ં ુ ભાંડે તે ઩શેરાં ત૊ બીભાભામ્માનભાંથી તયલાય ખેંચાણી. ઉઘાડી તયલાય રઇને બીભ૊ આડ૊ ઊબ૊ ંુઅને જયીપ૊ને કહ્, ”જ૊જ૊ શોં, ટ૊ચ૊ ઩ડય૊ કે કાંડાં ખડયાં વભજજ૊!”ઘડી ઩શેરાંન૊ ઩ાભય આદભી ઘડી એકભાં ફદરામ૊ ને ફદરાતાં ત૊ તાડજેલડ૊ થમ૊. જયીપ૊ના ઩ગ જાણે ઝરાઇ ગમા , ઠાક૊યની આંખભાં ઩૊તાનીનજય ઩ય૊લીને ઩ડકાયં ુ , ”તમાં જ ફેઠા યે ‖જ૊, દયફાય ! નીકય ઓખાતફગડી જળે. હું ત૊ આમયડ૊ છં. ભયીળ ત૊ ચ઩ટી ધ ૂ઱ બીંજાળે. ઩ણ જ૊ http://aksharnaad.com
  • 171. P a g e | 171તભાયા ગ઱ાને આ કા઱કા રફયક૊ રેળે ને , ત૊ રાખ ત્રાંવણ઱ય ંુ ખડખડી ંુ઩ડળે. ળેત્રજાના ધણી ! આ વગી નરશ થામ.”પ્રતા઩વંગજીએ આજ જીલતયભાં ઩શેરી જ લાય વાચા યં ગભાં આલેરા઩રુ઴ને દીઠ૊. વ૊઱ ક઱ાના શતા , ઩ણ એક ક઱ાના થઇ ગમા. આંખ૊ની ુ઩ાં઩ણ૊ ધયતી ખ૊તયલા ભંડી. તમાં ત૊ પયી લાય બીભ૊ ફ૊લ્મ૊ , ”અભારં ુભાથ ંુ ત૊ ઘયધણી ભાણવન ંુ , દયફાય ! ચા઱ીને ફ૊કડ૊ ભમો ત૊મ શ ંુ ?઩ણ વંબા઱જ૊. શાલ્મા છ૊ કે શભણાં ઉતાયી રઇળ ભાથ ંુ - ચાકડેથીભાટીન૊ ઩ીંડ૊ ઉતાયે એભ.” http://aksharnaad.com
  • 172. P a g e | 172ભ ૂલ૊ ધ ૂણત૊ શ૊મ એભ બીભાન ંુ રડર ધ્ર ૂજી ઊઠ્.ું ભાણવ૊એ બીભાને ઝારીરીધ૊. પ્રતા઩વંગજી ઊઠીને શારી નીકળ્મા. ફીજે રદલવે બ઱કડે ઊઠીને઩ારીતાણે ઩શોંચી ગમા.આ ફાજુથી વાત઩ડાના લશીલટદાયે ભશાયાજ લજેવંગને ભાથે કાગ઱રખમ૊ કે આલી યીતે બીભા ગયણણમા નાભના એક આમયે બાલનગયનીઆફફૃ યાખી છે . એલી તભાભ વલગતલા઱૊ કાગણ઱મ૊ ફીડીને એકઅવલાયને ફીડા વાથે બાલનગય તયપ લશેત૊ કયી દીધ૊ અને ગાભડેગાભડે બીભા ગયણણમાની કીવતિન૊ ડં ક૊ લાગમ૊.“દયફાય કેભ દે ખાતા નથી ?” http://aksharnaad.com
  • 173. P a g e | 173“ભાભા, એ ત૊ ત્રણ દીથી ભેડી ભાથે જ ફેઠા છે . ફા‖યા નીક઱તા જ નથી.”“ભાંદા છે ?”“ના, ભાભા, કામા ત૊ યાતીયાણમ જેલી છે .”“તમાયે ?‖“ઇ ત૊ યાભધણી જાણે.઩ણ વાત઩ડેથી આવમા તે દીથી તેરભાં ભાખી બ ૂડીછે . લાત ંુ થામ છે કે ક૊ઇક આમયે ફા઩ને બોંઠાભણ દીધ.ું ” ુ“ઠીક, ખફય આ઩૊ દયફાયને, ભાયે ભ઱વ ંુ છે .” http://aksharnaad.com
  • 174. P a g e | 174એન ંુ નાભ શત ંુ લા઱ા ળાભ઱૊ બા. દાઠા તયપના એ દયફાય શતા.઩ારીતાણા ઠાક૊ય પ્રતા઩વંગજીના એ વા઱ા થતા શતાં. ભાથા ઉ઩યભર૊ખાં ભેરીને પગ ફાંધતા શતા.[ ―પગ‖ એ જૂના જભાનાની ઩ાઘડી શતી] ુએના ભજફ઱ની ખમાવત આખી વયલૈમાલાડભાં ઩થયાઇ ગઇ શતી. ભેડીઉ઩ય જઇને એણે દયફાયને રશિંભત દીધી ંુ , “ળેત્રજાના ધણી કચાયીએકસફા ઩ીલા ન આલે એ ફૃડું ન દે ખામ, દયફાય ! અને, એભાં બોંઠાભણ શ ંુ ંુછે ?”“઩ણ, લા઱ા ઠાક૊ય, ભા઱૊ એક આમય નય઩રાઇ કયી ગમ૊ !”“અયે , વાંજે એના કાતમાાભાં ધ ૂ઱ બયશ. આમયડું શ---” ંુ ંુ http://aksharnaad.com
  • 175. P a g e | 175“યં ગ, લા઱ા ઠાક૊ય ! ” કશેતાં દયફાયને સ્ફૂવતિ આલી. ઩ણ તયત ઩ાછ૊ગયણણમ૊ નજયે તયલા ભાંડય૊ , અને ફ૊લ્મા, ”઩ણ લા઱ા ઠાક૊ય ! વાત઩ડેજાલા જેવ ંુ નથી, શ૊! આમય ફશ૊ ક૊ફાડ ભાણવ છે , ફહુ લવભ૊ છે .”“શલે દ૊ઠા જેટર૊ છે ને ?”“અયે , યં ગ ! લા઱ા ઠાક૊ય ! ઩ણ લા઱ા ઠાક૊ય , ઇ તયલાય લ્મે છે તમાયેતાડ જેલ૊ રાગે છે શોં ! જા઱લ૊ ત૊ ઠીક.”તાડ જેલડ૊ છે કે કાંઇ નાન૊ભ૊ટ૊ , એ હું શભણાં ભા઩ી આવ ંુ છં. દયફાય , ંુતભતભાયે રશેયથી કસફ૊ ઩ીઓ. ફાકી એભ ય૊મે યાજ નરશ થામ.” http://aksharnaad.com
  • 176. P a g e | 176દ૊ઢવ૊ અવલાયે ળાભ઱૊ બા વાત઩ડાને ભાથે ચડયા. ઢ૊ય લાંબલાની લે઱ાથઇ તમાયે વીભભાં આલી ઊબા યહ્યા. ગ૊લા઱ને શાકર દીધી , ”એરાઆમડું ! ક્ા ગાભન૊ ભાર છે ?”“ફા઩,ુ વાત઩ડાન૊.”“શાંક્ ભ૊ઢા આગ઱, નીકય બારે ઩ય૊લી રઉં છં.”“એ શાંકંુ છં , ફા઩ા ! હું ત૊ તભાય૊ લાછયલેણરમ૊ કે ‖લાઉં.” એભ કશીનેગ૊લા઱ે ગામ૊ બેંવ૊ ઘ૊઱ીને ઩ારીતાણાને ભાગે ચડાલી. ભ૊ખયે ભાર નેલાંવે ળાભ઱ા બાની વેના. http://aksharnaad.com
  • 177. P a g e | 177ધ્રવાંગ! ધ્રવાંગ! ધ્રવાંગ ! વાત઩ડે ઢ૊ર થમ૊. ઩ારીતાણાની લાયવાત઩ડાનાં ધણ તગડી જામ છે , એભ લાલડ ઩શોંચ્મા, ઩ણ આમય૊ ફધાજ૊ઇ યહ્યા કે દ૊ઢવ૊ અવલાય બારે આબ ઉ઩ાડતા , તયલાય૊ ફાંધીનેશાલ્મા જામ છે . એને જેતાળે ળી યીતે ! વહુનાં ભોં ઝાંખાંઝ઩ટ થઇ ગમાં.તમાં ત૊ બીભાની ઘયલા઱ી આમયાણી ફશાય નીક઱ી. ચ૊યે જઇને છૂટેચ૊ટરે એણે ચવક૊ કમો , ”અયે આમરુ ! એ બાઇ ઩વામતાઓ ! ક૊ઇ લાવ ંૂનરશ યાખે શ૊ ! અને આજ ગયાણણમ૊ ગભતયે ગમેર છે તે ટાણે ભડાદે ખાવ ંુ છે ?” http://aksharnaad.com
  • 178. P a g e | 178એભ લાત થામ છે તમાં ત૊ બીભ૊ ગયાણણમ૊ ગાભતયે થી શાલ્મ૊ આલત૊દે ખાણ૊. ખ૊બ઱ે બાલ ં ુ , ખબાભાં ઢાર૊તય , કેડયે તયલાય , અને શાથીનીકું બથ઱ને ભાથે જાતી ડાફા ભાંડે એલી યાંગભાં ઘ૊ડી. ઝાં઩ાભાં આલતાં જએણે ઩ ૂછ્,ું ”ળ૊ ગ૊કીય૊ છે , બાઇ ?”“બીભબાઇ, દુશ્ભન૊ પેય૊ કયી ગમા.”“ક૊ણ ?”“઩ારીતાણાના દયફાયન૊ વા઱૊.” http://aksharnaad.com
  • 179. P a g e | 179વાંબ઱તાં જ બીભાનાં ફૃંલાડાં અલ઱ાં થઇ ગમાં. શાકર કયી કે “એરાઆમય૊, ઊબા થાઓ, નીકય ક૊ઇ લાવ નરશ યાખે.”“અને આમયાણી ! ભાયી વાંગ રાવમ.”઩ાણીની તયવે ગ઱ે કાંચકી ફાઝી ગઇ શતી.઩ણ બીભે ઩ાણી ન ભાગય ંુ ,વાંગ ભાગી , ઘ૊ડાન ંુ ઩રાણ ન છાંડ્.ું આમયાણીએ દ૊ટ દીધી , ધણીનીદે ણરમા વાંગ ઩ડેરી તે ઉ઩ાડીને રાંફી કયી. વાંગ દઇને ફાઇ ઩ાછી લ઱ી;ભાથે ભ૊તીબયે રી ઇંઢ૊ણી ભેરીને શેલ્મ ચડાલી , ખંબે વાંફેલ ં ુ રીધ ંુ અનેઆમયાણીઓને શાકર કયી. ઘયે ઘયભાંથી આમયની લહુ-દીકયીઓ શેલ્મ૊ નેવાંફેરા રઇને નીક઱ી. યણઘેરડી આમયાણીઓન૊ શેરાય૊ ચડય૊. http://aksharnaad.com
  • 180. P a g e | 180ગાભ કરક્ુ. ખં઩ા઱ી , ક૊દા઱ી કે રાકડી ઉ઩ાદી , યીરડમા ચવકા કયત ંુ ંટ૊ફૄં નીવય.ું ભ૊ખયે બીભ૊ ઩૊તે ઘ૊ડી ઉ઩ય , ને ફીજા ફધા ઩ા઱ા , બીભ૊એકર૊ છે , ઩ણ એકે શજાયા જેલ૊ દે ખામ છે . ઘ૊ડીને આધવ૊ડે રેત૊ આલેછે . ભાણવ૊ લાંવે દ૊ડયા આલે છે . આમયાણીઓન૊ શેરાય૊ ગાજત૊ આલેછે .વીભાડે ભર દે ખાણ૊. ળાભ઱ા બએ ત૊ ત્રીજી ઩ાંવ઱ીએ તયલાય ફાંધેરી ,કભાડ જેલડી ઢાર ગ઱ાભાં રીધેરી , ને ભાથે ભર૊ખાં ગ૊ઠલીને પગ઩શેયેરી, લાંવે જ૊ય ંુ ત૊ એક અવલાય લહ્ય૊ આલે છે . http://aksharnaad.com
  • 181. P a g e | 181―અયે , એક અવલાય ફા઩ડ૊ શ ંુ કયત૊ ‖ત૊ ?‖ એભ વલચાયીને થ૊બા ભાથેશાથ નાખે છે તમાં બીભ૊ આવમ૊. શયણ ખ૊ડાં કયી દે એલી ઘ૊ડીના ડાફાગજમા, શાથભાં ગણણ....ગણણ.... ગણણ વાંગ પયતી આલે છે . આલતાં જશાકર કયી. તાદ જેલડ૊ થમ૊. ”ક્ાં છે દયફાયન૊ વા઱૊ ?” શાકરવાંબ઱તાં અવલાય૊ ઓઝ઩ાણા. ઘડીભાં ત૊ બીભાએ પ૊જ લચ્ચે ઘ૊ડ૊ઝં઩રાવમ૊, ઩ાડ૊ ઩ાડાને કાઢે એભ એણે બાના ઘ૊ડાને ફશાય કાઢી઩ાટીએ ચડાવમ૊.રગાપગ....રગાપગ....રગાપગ કયતા બા બાગમા: દ૊ઢવ૊ ઉજ્જડ ભ૊ઢાંઊબાં થઇ યહ્યા. પયડક —હું, પયડ ! પયડક —હું, પયડ ! પયડક —હું, પયડ ! http://aksharnaad.com
  • 182. P a g e | 182એભ પડકાયા ફ૊રાલતા બા ‖ના ઘ૊ડાને ઩૊ણ૊ક ગાઉને ભાથે કાઢી જઇને઩છી રગ૊રગ થઇ બીભાએ વાંગ ત૊઱ી. ફ૊લ્મ૊ , ”જ૊, ભારં ુ ત૊ આટરીલાય રાગે . ઩ણ ભને અને બાલનગયને ખ૊ટય ફેવે ; ત ંુ ઩ારીતાણા -કું લયન૊ ભાભ૊ કે‖લા ! ઩ણ જ૊ ! આ ત૊ નરશ ભેલ.ું ”એભ કશી બીભાએ વાંગ રાંફી કયી ળાભ઱ા બાને ભાથેથી ભર૊ખાંની પગઉતાયી દીધી. વાંગની અણીભાં ઩ય૊લામેરી પગ રઇને આમય ઩ાછ૊લળ્મ૊. કાંધય૊ટ૊ દે ત૊ નીકળ્મ૊. દ૊ઢવ૊ અવલાય૊ની ગાંઠ ઩ડી ગઇ છે ,઩ણ ક૊ઇએ તેને છંછેડય૊ નરશ.ળાભ઱૊ બા ત૊઩ાટીએ ચડી ગમા, તે ઠેઠ ડુંગયાભાં દયળાણા. http://aksharnaad.com
  • 183. P a g e | 183એક કશે :”અયે , ફા઩ાની પગ ઉ઩ાડી રીધી.”ફીજ૊ કશે :”ઇ ત૊ ભાથાન૊ ભેર ગમ૊.”ત્રીજ૊ કશે : ‖ઇ ત૊ ભ૊યરીધય ફા઩ાને છાફડે આવમા. પગ ગઇ ત૊ ઘ૊઱ી.ભાથાન૊ ભેર ઊતમો , ફા઩ા ! લાંધ૊ નરશ. કેડયેથી પાણ઱ય ંુ છ૊ડીને પેંટ૊ફાંધી લ્મ૊.”દીલે લાટય૊ ચડી તમાયે ળાભ઱૊ બા ઩ારીતાણાભાં દાખર થમા.પ્રતા઩વંગજી નજય કયે તમાં રભણાં ઉજ્જડ દીસ્માં. ભોં ઩ય વલભ ૂવતન૊છાંટ૊મે ન ભ઱ે . બાએ વરાભ કયી. http://aksharnaad.com
  • 184. P a g e | 184“ગયાવવમાના ઩ેટન૊ છ૊?” દયફાયે કહ્,ું ”ભેં ન૊‖ત૊ ચેતવમ૊?”“ભા઱૊.... આમયદ૊ ત્રણ તાડ જેલડ૊ થામ છે ! કાઠાભાં વભાત૊ નથી! ”બા‖ની જીબના ર૊ચા લ઱લા રાગમા.“ન થામ? અભથ૊ હું શાલ્મ૊ આવમ૊ શ૊ઇળ? જાલ, ભને ભ૊ઢું દે ખાડળ૊ ભા”ળાભ઱૊ બા ઩ાટીએ ચડી ગમા. તે રદલવથી એલા ત૊ અફ૊રા યહ્યા કેપ્રતા઩વંગજીના ભ૊તને ટાણે ઩ણ એનાથી અલાય ંુ નશ૊ત.ંુ઩તંણગમા જેલ૊ બીભ૊ પગ રઇને વીભાડેથી ઩છ૊ લળ્મ૊. લાંવે ધણ ચાલ્ય ંુઆલે છે . ગાભર૊ક૊એ એને આલત૊ બાળ્મ૊ અને રરકાય કમો , ”યં ગ http://aksharnaad.com
  • 185. P a g e | 185બીભા ! યં ગ ગયાણણમા ! ” “અયે ફા , ભને યં ગ ળેના ?” બીભે કં ઇમે ઩૊યવલગય જલાફ લાળ્મ૊, “એ ત૊ બાલનગયના ફાદળાશન ંુ નળીફ જબ્ફય છે ,અને ફાકી ત૊ આમય-કાઠીન ંુ કાભ છે કે લાયે ચડવ.ું ”બાલનગયના દયફાયગઢની ભેડીએ કનૈમારાર લેજેવંગ ભશાયાજરકચડૂક.... રકચડૂક.... શીંડ૊઱ાખાટે શીંચકે છે . વાભે દીલાન ઩યભાણંદદાવઅને ભેરુબાઇ ફેઠા છે . વાત઩ડેથી ફીડ૊ આવમ૊ છે અને પયી પયી લાંચીલાંચીને ભશાયાજ ફ૊રે છે , “઩યભાણંદદાવ, આમયે ભા઱ે અણખમાત કયી ,શોં ! એને આંશીં તેડાલીએ. ભાયે એને જ૊લ૊ છે .”“બરે ભશાયાજ, અવલાય ભ૊કરીએ.” http://aksharnaad.com
  • 186. P a g e | 186“એરા, ક્ાંન૊ ફીડ૊ ?”“ફા઩ ુ વાત઩ડાન૊.”“ઉઘાડ૊, ઝટ ઉઘાડ૊, ઩યભાણંદદાવ !”઩યભાણંદદાવ લાંચે છે તે ભશાયાજ વાંબ઱ે છે , રખય ંુ શત ંુ કે બીભાગયણણમાએ ફીજી લાય ભશાયાજને ફૃડા દે ખાડયા છે , દ૊ઢવ૊ અવલાયનેએકરે તગડી , ધણ ઩ાછં લાળ્ય ંુ છે અને ળાભ઱ા બાની પગ વાંગનીઅણીએ ઉતાયી રઇ જીલતા જાલા દીધા છે .‖ http://aksharnaad.com
  • 187. P a g e | 187લજા ભશાયાજની છાતી ઩શ૊઱ી થલા ભાંડી. ઩ાવાફંધી અંગય્ ંુ ઩શેયં ુ છે ુતેની કવ૊ ત ૂટી ઩ડી. “યં ગ ! ઘણા ઘણા યં ગ ! ” એભ ભશાયાજના મખભાંથીધન્મલાદ લછૂટયા અને હુકભ કમો , ‖઩યભાણંદ દાવ ! દાદન ળેખને઩ચાવ ઘ૊ડે વાત઩ડે ભ૊કર૊, બીભાને તેડી આલે.”“બરે, ફા઩ુ !”“઩ણ કેલી યીતે રાલલા, ખફય છે ?’“પયભાલો.” http://aksharnaad.com
  • 188. P a g e | 188“પ્રથભ તો એને જે પગ ઉ઩ાડી રીધી છે તે વાથે રેતા આલલી અને ફીજુ,ંવાત઩ડા ને બાલનગય લચ્ચે આ઩ણાં જેટરાં ગાભ આલે છે એ દયે કગાભને ચોયે લસ્તીને બે઱ી કયી, કસુફા કાધી, બીભા ગયચણમાના ં઩યાક્રભને ચચી દે ખાડવુ.ં ગાભેગાભ એ આમયને છતો કયલો.”જભાદાય ઊ઩ડયા. વાત઩ડા ભાથે જઇને બીભા ગયચણમાને ફાથભાં રઇરીધા.“અયે યં ગ ગયાચણમા ! ભશાયાજની રાજ લધાયી !”“અયે ફા઩ુ ! ઇ તો ભશાયાજનાં બાગ્મ જફયાં ! હુ ં શુ ં કયી ળકતો’તો ?’ http://aksharnaad.com
  • 189. P a g e | 189“લ્મો, થાલ વાફદા, તભાયે બાલનગય આલલાનુ ં છે .”“અયે ફા઩ા, હુ ં ગયીફ ભાણવ ! ભશાયાજ ઩ાવે ભેંથી કાંઇ અલામ ?”“અને ઓરી પગ વાથે રેલાની છે .”બીભો તૈમાય થમો, ઩ણ પગ રેલાનુ ં ન ભાન્મો. એટરે દાદન ળેખે ઩ટે રનેરઇ બીભાના ઘયભાંથી વાંગભાં ઩યોલેરી પગ ગોતી કાઢી, વંચોડી વાંગજ વાથે રઇ રીધી.“લ્મો ગયચણમા, નાખો વાંગ ઩ાઘડાભાં.” http://aksharnaad.com
  • 190. P a g e | 190“અયે ફા઩ ! ભારંુ ભોત કાં કયાલો ?”“તો અભે રેશ.ંુ ”ભોખયે પગ વોતી વાંગ, ઩છી ગયચણમો અને લાંવે અવલાયો:એભઅવલાયી ચારી. ગાભડે ગાભડે વાભૈમાં, લધાભણાં અને કંકુનાચાંદરાં.ગાભડે ગાભડે ચોયાભાં દામયો બે઱ો થામ છે , ગયચણમાનાશ ૂયાતનની લાત ભંડામ છે , ળયભા઱ આમય નીચે સનશા઱ીને ફેઠો યશેછે .ઘાટા કસુફાની અંજ઱ીઓ ઉ઩ય અંજ઱ીઓ અ઩ામ છે . એભ થતાં થતાં ંબાલનગય આવયુ.ં http://aksharnaad.com
  • 191. P a g e | 191ળયભાતે ઩ગરે ગયચણમો ભેડી ઉ઩ય ચડલા ભાંડયો અને જે ઘડીએ દાદયઉ઩ય તે શ ૂયલીયનુ ં ડોકું દે ખાણુ ં , તે જ ઘડીએ ગાદી ઉ઩યથી ચાયે ઩રાઝાટકીને અઢાયવેં ઩ાદયના ધણી ઊબા થઇ ગમા.“અયે ફા઩ ! યે ’લા દ્યો ! ભને બોંઠાભન દ્યો ભા !”એભ બીભે અલાજ દીધો.઩ણ ભશાયાજની તો છાતી પાટતી શતી. એ ળી યીતે અટકે ? આઠ કદભવાભા ચાલ્મા.“આલો ! ગયચણમા, આલો ! આલો ! એભ આદય દીધો, ઩ણ ભોંભાં ળબ્દવભાતો નથી. દોડીને બીભો ભશાયાજના ઩ગભાં શાથ નાખલા જામ ત્માં તો http://aksharnaad.com
  • 192. P a g e | 192ભશાયાજે ફાલડું ઩કડી રીધુ.ં રઇ જઇને ઩ોતાને ઩ડખે ફેઠક દીધી. ભયકભયક ! ભશાયાજ તો શોઠભાં શવતા જામ છે અને દૂ ફ઱ા ઩ાત઱ા ઩યોણાનીવાભે ઩ગથી તે ભાથા સુધી નજય કયતા જામ છે . બીભાની ઩ાં઩ણો તોનીચે ઢ઱ીને ધયતી ખોતયતી યશી છે , અને ભોંએ ળયભના ળેયડા ઩ડે છે .આખી લાત ભાંડીને દાદન ળેખે કશી વંબ઱ાલી. વાંબ઱ીને ભશાયાજ ભોં ભાંઆંગ઱ા નાખી ગમા.“ગયચણમા !” ભશાયાજે ઩ ૂછ્ુ,ં “શુ ં દયફાય તભને ઩ા઱ે છે ?” http://aksharnaad.com
  • 193. P a g e | 193“ના ફા઩ુ, હુ ં તો લદડમા તાફે અકા઱ા ગાભનો લાવી છં. અશીં તોવગાલ઱ોટે આવમો’તો.”“ઠીક, ભેરુજી ! ત્ાંફાનુ ં ઩તરંુ ભંગાલો.” ભશાયાજે લજીયને કહ્ુ.ંત્ાંફાનુ ં ઩તરંુ આવયુ.ં“રખો ચાય વાંતીની જભીન , ફે લાડીના કોવ , યાજની ગાદીએ દીલો યશેત્માં સુધી બીભા ગયચણમાના લંળના ખામ.”રેખ રખાણો. http://aksharnaad.com
  • 194. P a g e | 194“શલે રાલો ઩શેયાભણી.”઩ોળાક આવમો. રાટ઩ાટા ળણગાયે રી ઘોડી આલી. શીયની વયક ફેમ ફાજુશીંડો઱તી આલી છે , વાચા દકનખાફના આગેલા઱ અને જેયફંધ ઘોડીનીગયદને ળોબી યહ્ાં છે ; કોઇ કુળ઱ લે઩ાયીએ રેખણ ઘડી શોમ એલીકાનોટી ઘોડીને યશી ગઇ છે ; અને જેભ કોઇ આણાત કાદઠમાણી રાજનાઘ ૂભટા તાણતી શોમ તેભ ઘોડીની કાનસ ૂયીની અલ઱ વલ઱ દોઢય ચડીયશી છે . ગયચણમાને ઩ોળાક ઩શેયાવમો અને ઩છી ઘોડીની વયક શાથભાંઆ઩ી ભશાયાજે આમયનો લાંવો થાફડયો , ફોલ્મા ”બીભા ગયચણમા ! http://aksharnaad.com
  • 195. P a g e | 195તભાયી વ ૃદ્ધ અલસ્થા છે એટરે તભાયે કંઇ નોકયી નથી કયલાની. ખાલ,઩ીઓ અને આનંદ કયો.”ફાય ભદશના ચારે તેટલું ઩઱ાચણમા લીડભાંથી ખડ અને દવ ક઱ળીફાજયો ભશાયાજે બે઱ાં ભોકરાવમાં. અવલાયો જઇને લાજતે ગાજતે બીભાનેવાત઩ડે મ ૂકી આવમા.આજ ઩ણ એના લંળજો ગયાવ ખામ છે . http://aksharnaad.com
  • 196. P a g e | 1968. દે ઩ા઱દેઉના઱૊ આવમ૊ છે . ધ૊ભ તડક૊ ધખે છે . આબભાંથી જાણે અક્ગન લયવે છે .ઊની ઊની લ ૂ લામ છે . ઩ાયે લાં પપડે છે . ુચૈત્ર ભરશન૊ ગમ૊. લૈળાખ ગમ૊. નદી-વય૊લયનાં ઩ાણી સકાણાં , ઝાડલાંનાં ુ ુ ુ઩ાન સકાણાં , ભાણવ૊નાં ળયીય સકાણાં , ઩શ-઩ંખી ઩૊કાય કયલા રાગમાં . ુયાજા દે ઩ા઱દે ગ૊રશર બગલાનના બકત છે ; યાતે ઉજાગયા કયે છે , પ્રભનેઅયજ કયે છે , “શે દમાફૄ! ભે ‖ લયવાલ૊! ભાયાં ઩શ ુ , ઩ંખી અને ભાનલીભ ૂખમાં - તયસ્માં ભયે છે .” http://aksharnaad.com
  • 197. P a g e | 197 ુપ્રભએ જાણે યાજાજીની અયજ વાંબ઱ી. અ઴ાઢ ભરશન૊ ફેઠ૊ ને ભેહરા ુલયવલા રાગમા. ધયતી તયફ૊઱ થઇ. ડુંગયા ઉ઩ય ઘાવ ઊગમાં.દે ઩ા઱દે ઘ૊ડે ચડયા. યાજમભાં પયલા નીકળ્મા. ―જ૊ઉં ત૊ ખય૊. ભાયી લસ્તીસખી છે કે દુ:ખી? જ૊ઉં ત૊ ખય૊, ખેડત ખેતય ખેડે છે કે નરશ ? દાણા લાલે ુ ૂછે કે નરશ? તભાભનાં ઘયભાં ઩ ૂયા ફ઱દ ને ઩ ૂયા દાણા છે કે નરશ?‖ઘ૊ડે ચડીને યાજા ચાલ્મા જામ , ખેતયે ખેતયે જ૊તા જામ. ભ૊યરા ટોકે છે , ુ ૂ઩શડાં ચયે છે , નદીઓ ખ઱ખ઱ લશે છે , અને ખેડત૊ ગાતા ગાતા દાણાલાલે છે . વહુને વાંતીડે ફબ્ફે ફ઱દ૊ , ફ઱દ૊ ઩ણ કેલાં! ધીંગા અનેધપરડમા. http://aksharnaad.com
  • 198. P a g e | 198઩ણ એક ઠેકાણે યાજાજીએ ઘ૊ડ૊ ય૊ક્૊. જ૊ઇ જ૊ઇને એન ંુ રદર દુબાય ંુ .ક઱ીએ ક઱ીએ એન૊ જીલ ક઩ામ૊.એક ભાણવ શાંકે છે , ઩ણ શ઱ને ફેમ ફ઱દ નથી જ૊તમાા ; એક ફાજુજ૊તયે ર છે એક ફ઱દ , ને ફીજી ફાજુ જ૊તયે ર છે એક ફામડી. ભાણવશ઱ શાંકત૊ જામ છે , ફ઱દનેમ રાકડી ભાયત૊ જામ છે . ફામડીનેમ રાકડીભાયત૊ જામ છે . ફામડીના ફયડાભાં રાકડીઓના વ૊઱ ઊઠી આવમા છે .ફાઇ ત૊ ણફચાયી ય૊તી ય૊તી શ઱ ખેંચે છે . ઊબી યશે ત૊ ભાય ખામ છે .યાજા દે ઩ા઱દે એની ઩ાવે ગમા. જઇને કહ્ ં ુ , “અયે બાઇ ! શ઱ ત૊ ઊભ ંુયાખ.” http://aksharnaad.com
  • 199. P a g e | 199“ઊભ ંુ ત૊ નરશ જ યા્.ું ભાયે લાલણી ભ૊ડી થામ ત૊ ? ત૊ ઊગે શ ંુ , તારં ુક઩ા઱? લાલણી ને ઘી-તાલણી! ભડું ઢાંકીનેમ લાલણી કયલી ઩ડે, ઠાક૊ય!”એટલ ંુ ફ૊રીને ખેડતે શ઱ શાંક્ે યાખય.ું એક રાકડી ફ઱દને ભાયી અને ૂએક રાકડી ફાઇને ભાયી. ૂયાજાજી શ઱ની વાથે વાથે ચાલ્મા. ખેડતને પયી લીનવમ૊ , “અયે યે, બાઇ!આલ૊ વનદા મ? ફામડીને શ઱ભાં જ૊ડી!”“તાયે તેની ળી ઩ંચાત ? ફામડી ત૊ ભાયી છે ને ? ધયાય જ૊ડીળ. ધયાયભાયીળ.” http://aksharnaad.com
  • 200. P a g e | 200“અયે બાઇ, ળીદ જ૊ડી છે ? કાયણ ત૊ કશે!”“ભાય૊ એક ઢાંઢ૊ ભયી ગમ૊ છે . હું ત૊ છં ગયીફ ચાયણ. ઢાંઢ૊ રેલા ઩ૈવ નભ઱ે . લાલણી ટાણે ક૊ઇ ભાગમ૊ ન આ઩ે , લાવ ંુ નરશ ત૊ આ્ ંુ લયવ ખાઉંશ? ફામડી-છ૊કયાંને ખલયાવ ંુ શ? એટરા ભાટે આને જ૊ડી છે !” ંુ ંુ“વાચી લાત! બાઇ , વાચે વાચી લાત! રે , હું તને ફ઱દ રાલી આ઩ ંુ ઩ણફામડીને ત ંુ છ૊ડી નાખ. ભાયાથી એ નથી જ૊લાત.ંુ ”“઩ે‖રાં ફ઱દ ભગાલી આ઩ , ઩છી હું એને છ૊ડીળ ; તે ઩શેરાં નરશ છ૊ડું.શ઱ને ઊભ ંુ ત૊ જ નરશ યા્.ું આત૊ લાલણી છે , ખફય છે ?” http://aksharnaad.com
  • 201. P a g e | 201યાજાએ ન૊કય દ૊ડાવમ૊ , “જા બાઇ , વાભાં ખેતય૊ભાં ભોં-ભાગમાં મ ૂર દે જે.ફ઱દ રઇને ઘડીકભાં આલજે.” ૂત૊મ ખેડત ત૊ શ઱ શાંકી જ યહ્ય૊ છે . ફાઇ શ઱ ખેંચી ળકતી નથી. એનીઆંખ૊ભાંથી આંસ ુ ઝયે છે .યાજા ફ૊લ્મા, “રે બાઇ, શલે ત૊ છ૊ડ. આટરી લાય ત૊ ઊબ૊ યશે.”ખેડુ ફ૊લ્મ૊ , “આજ ત૊ ઊબા કેભ યશેલામ ? લાલણીન૊ રદલવ ; ઘડીકનાખ૊ટી઩ાભાં આખા લયવના દાણા ઓછા થઇ જામ!” http://aksharnaad.com
  • 202. P a g e | 202યાજાજી દુબાઇ ગમા, “ત ંુ ઩રુ઴ થઇને આટર૊ ફધ૊ વનદા મ? ત ંુ ત૊ ભાનલી ુકે યાક્ષવ?” ૂ ૂખેડતની જીબ ત૊ કુ શાડા જેલી! તેભાંમ ઩ાછ૊ ચાયણ ખેડત! ફ૊રે તમાયે ત૊જાણે લશાયને ક૊ઢનાં ફૂરડાં ઝયે ! એવ ંુ જ ફ૊લ્મ૊ , “ત ંુ ફહુ દમાફૄ શ૊ ત૊ ુચાર, જૂતી જા ને! તને જ૊ડું ને ફામડીને છ૊ડું. ઠાર૊ ખ૊ટી દમા ખાલા ળાવારુ આવમ૊ છ૊?”“ફયાફય! ફયાફય! “કશીને યાજા દે ઩ા઱દે ઘ૊ડા ઩યથી ઊતમાા અને શ઱ ંુખેંચલા તૈમાય થઇ ગમા; કહ્, “રે, છ૊ડ એ ફાઇને અને જ૊ડી દે ભને.” http://aksharnaad.com
  • 203. P a g e | 203ફાઇ છૂટી. એને ફદરે યાજાજી જુતાણા. ભાણવ૊ જ૊ઇ યહ્યાં.ચાયણ ત૊ અણવભજુ શત૊. યાજાને ફ઱દ ફનાલીને એ ત૊ શ઱ શાંકલારાગમ૊. ભાયત૊ ભાયત૊ શાંક્ે જામ છે . ખેતયને એક છે ડેથી ફીજે છે ડેયાજાએ શ઱ ખેંચ્ય.ું એક ઊથર ઩ ૂય૊ થમ૊. તમાં ત૊ ફ઱દ રઇને ન૊કયઆલી ઩શોંચ્મ૊. યાજા છૂટા થમા. ચાયણને ફ઱દ આપ્મ૊. ચાયણીની ુઆંખભાંથી ત૊ દડ દડ શેતનાં આંસડાં દડયાં. એ ત૊ યાજાનાં લાયણાં રેલારાગી.“ખમ્ભા, ભાયા લીય! ખમ્ભા , ભાયા ફા઩! કય૊ડ રદલા઱ી તાયાં યાજ઩ાટત઩જ૊!” દે ઩ા઱દે યાજા બાયે શૈમે ચાલ્મા ગમા. http://aksharnaad.com
  • 204. P a g e | 204ચ૊ભાસ ંુ ઩ ૂરં ુ થય.ું રદલા઱ી ઢૂંકડી આલી. ખેતયભાં ઊંચા ઊંચા છ૊ડલાઊગમા છે . ઊંટ ઓયાઇ જામ તેટરા ફધા ઊંચા! દયે ક છ૊ડની ઉ઩ય અક્કે કડૂંડું, ઩ણ કેલડું ભ૊ટંુ ? લેંત લેંત જેલડું! ડૂંડાભાં બયચક દાણા! ધ૊઱ી ધ૊઱ીજુલાય અને રીરા રીરા ફાજયા! જ૊ઇ જ૊ઇને ચાયણ આનંદ ઩ામ્મ૊.઩ણ આખા ખેતયની અંદય એક ઠેકાણે આભ કેભ ? ખેતયને એક છે ડેથીફીજા છે ડા સધીની શામાભાં એકેમ છ૊ડને ડૂંડાં નીંઘરેરાં જ ન ભ઱ે ! આ શ ંુ ુ ુકોતક !ચાયણને વાંબયં ુ , “શા શા! તે દી હું લાલણી કયત૊ શત૊ ને ઓલ્મ૊ દ૊ઢડાહ્ય૊ યાજા આવમ૊ શત૊. એ ભાયી ફામડીને ફદરે શ઱ે જૂતમ૊ ‖ત૊. આ ત૊ http://aksharnaad.com
  • 205. P a g e | 205એને શ઱ ખેંચેલ ંુ તે જ જગમા. ક૊ણ જાણે કેલ૊મ ઩ાવ઩મ૊ યાજા! એનાં઩ગરાં ઩ડયાં એટરી બોંભાં ભાયે કાંઇ ન ઩ાક્ુ. લાલેરા દાણામ પ૊ગટ ંગમા !”ણખજાઇને ચાયણ ઘેય ગમ૊ , જઇને ફામડીને લાત કયી , “જા , જઇને જ૊ઇઆલ ખેતયભાં. એ ઩ાવ઩માના ઩ગ ઩ડયા તેટરી બોંમભાં ભારં ુ અનાજેમન ઊગય!ું ”ફાઇ કશે, “અયે ચાયણ! શ૊મ નરશ. એ ત૊ શતા યાભયાજા. વાચે જ ત ંુ જ૊તાંભ ૂલ્મ૊.” http://aksharnaad.com
  • 206. P a g e | 206“તમાયે ત ંુ જઇને જ૊ઇ આલ.પયી ભ઱ે ત૊ હું એને ટી઩ી જ ના્ ંુ , એણે ભાયાદાણા ખ૊લયાવમા. કેલા ભેરા ઩ેટન૊ ભાનલી! ભ઱ે ત૊ એને ભાયી જ ના્.ું ”દ૊ડતી દ૊ડતી ચાયણી ખેતયે ગઇ. ઩ેટભાં ત૊ થડક થડક થામ છે , સ ૂયજ ુવાભે શાથ જ૊ડે છે . સ્તવત કયે છે , “શે સ ૂયજ , તભે ત઩૊ છ૊ , તભાયાં વતત઩ે છે ; ત૊મ વવતમાનાં વત ળીદ ખ૊ટા થામ છે ? ભાયા યાજાના વતનીયક્ષા કયજ૊, ફા઩!”જુએ તમાં ત૊ વાચ૊વાચ એક ઊથર જેટરા છ૊ડલાનાં ડૂંડાં નીંઘલ્માં જનશ૊તા, ને ફીજા ફધા છ૊ડલા ત૊ ડૂંડે બાંગી ઩ડે છે ! આ શ ંુ કોતક! ુ http://aksharnaad.com
  • 207. P a g e | 207 ુ ુ઩ણ એ ગાંડા ચાયણની ચાયણી ત૊ ચતય સજાણ શતી. ચાયણી શ઱લેશ઱લે એ શામાના એક છ૊ડલા ઩ાવે ગઇ. શ઱લે શ઱લે છ૊ડલ૊ નભાવમ૊ ;શ઱લેક ડૂંડું શાથભાં રીધ.ું શ઱લે ડૂંડાં ઩યથી રીલ ં ુ ઩ડ ખવેડ્.ુંઆશાશાશા! આ શ ંુ ? દાણા નરશ , ઩ણ વાચાં ભ૊તીડાં! ડૂંડે ડૂંડે ભ૊તીડાં ,ચકચકતાં ફૃ઩ા઱ાં , યાતાં , ઩ી઱ાં અને આવભાની ભ૊તીડાં. ભ૊તી!ભ૊તી! ભ૊તી! યાજાજીને ઩ગરે ઩ગરે ભ૊તી ની઩જમાં.ચાયણીએ દ૊ટ દીધી , ઘેય ઩શોંચી. ચાયણન૊ શાથ ઝાલ્મ૊ , “અયે મ ૂયખા ,ચાર ત૊ ભાયી વાથે! તને દે ખાડું કે યાજા ઩ા઩ી કે ધભી શત૊.” ઩યાણે એનેરઇ ગઇ ; જઇને દે ખાડ્ ંુ ; ભ૊તી જ૊ઇને ચાયણ ઩સ્તામ૊ , “ઓશ૊શ૊શ૊! ભેં http://aksharnaad.com
  • 208. P a g e | 208આલા ઩ન૊તા યાજાને – આલા દે લયાજાને - કેલી ગા઱૊ દીધી!” ફધાંભ૊તી ઉતામાા. ચાયણે પાંટ ફાંધી, ઩યબામો દયફાયને ગાભ ગમ૊.કચેયી બયીને યાજા દે ઩ા઱દે ફેઠા છે . ખેડત૊નાં સખદુ:ખની ૂ ુ લાત૊ વાંબ઱ેછે . મખડું ત૊ કાંઇ તેજ કયે છે ! યાજાજીના ચયણભાં ચાયણે ભ૊તીની પાંટ ુમ ૂકી દીધી. લ ૂગડું ઉઘાડી નાખય ંુ , આખા ઓયડાભાં ભ૊તીનાં અજલા઱ાંછલામાં.યાજાજી ઩ ૂછે છે , “આ શ ંુ છે , બાઇ?”ચાયણ રરકાયીને ભીઠે કં ઠે ફ૊લ્મ૊ : http://aksharnaad.com
  • 209. P a g e | 209જાણમ૊ શત જડધાય, નલ઱ં ગ ભ૊તી ની઩જે;(ત૊) લલાયત લડ લાય, દી ફાધ૊, દે ઩ા઱ દે ![શે દે ઩ા઱દે યાજા ! જ૊ ભેં ઩શેરેથી જ એભ જાણય ંુ શ૊ત કે ત ંુ ળંકયન૊અલતાય છે , જ૊ ભને ઩શેરેથી જ ખફય ઩ડી શ૊ત કે તાયે ઩ગરે ઩ગરેત૊ નલરખાં ભ૊તી ની઩જે છે , ત૊ ત૊ હું તને તે રદલવ શ઱ભાંથી છ૊ડતળા ભાટે ? આખ૊ રદલવ તાયી ઩ાવે જ શ઱ ખેંચાલત ને ! —આખ૊ રદલવલાવમા કયત ત૊ ભારં ુ આ્ ંુ ખેતય ભ૊તી ભ૊તી થઇ ઩ડત !]યાજાજી ત૊ કાંઇ વભજમા જ નરશ. http://aksharnaad.com
  • 210. P a g e | 210“અયે બાઇ! ત ંુ આ શ ંુ ફ૊રે છે ?”ચાયણે ફધી લાત કયી. યાજાજી શવી ઩ડયા , “અયે બાઇ! ભ૊તી કાંઇ ભાયે ુ ુ઩ણમે નથી ઊગમાં. એ ત૊ તાયી સ્ત્રીને ઩ણમે ઊગમાં છે ; એને તે વંતા઩ીશતી એભાંથી એ છૂટી એન૊ જીલ યાજી થમ૊ ; એણે તને આવળ઴ આ઩ી ,તેથી આ ભ૊તી ઩ાક્ાં.”ચાયણ યડી ઩ડય૊: “શે દે લયાજા ! ભાયી ચાયણીને હું શલે કે ‖દીમે નરશવંતા઩.ું ” http://aksharnaad.com
  • 211. P a g e | 211ચાયણ ચારલા ભાંડય૊. યાજાજીએ એને ઊબ૊ યાખમ૊ , “બાઇ! આ ભ૊તીતાયાં છે . તાયા ખેતયભાં ઩ાક્ાં છે . ત ંુ જ રઇ જા!” ુ“ફા઩ા! તભાયા ઩ણમનાં ભ૊તી! તભે જ યાખ૊.” ુ“ના, બાઇ! તાયી સ્ત્રીનાં ઩ણમનાં ભ૊તી એને ઩શેયાલજે. રે , હું વતીનીપ્રવાદી રઇ રઉં છં.”યાજાજીએ એ ઢગરીભાંથી એક ભ૊તી રીધ ંુ , રઇને ભાથા ઩ય ચડાવય ંુ ,઩છી ઩ય૊લીને ડ૊કભાં ઩શેય.ું http://aksharnaad.com
  • 212. P a g e | 212ચાયણ ભ૊તી રઇને ચાલ્મ૊ ગમ૊; ઘેય જઇને ચાયણીના ઩ગભાં ઩ડય૊.કહ્ ં ુ,“ચાયણી, ભેં તને ઘણી વંતા઩ી છે . શલે નરશ વંતા઩ ંુ શ૊!” http://aksharnaad.com
  • 213. P a g e | 2139. દુશ્ભનભ૊તી જેલાં વનભા઱ ઩ાણી નદીભાં ખ઱ખ઱તાં શતાં અને નદીને કાંઠેળંકયન ંુ ભંરદય શત.ંુ એક રદલવ સ ૂયજ ભશાયાજ ઊગીને વભા થમા તે ટાણેભંરદયને ઓટરે ગાભના ઩ચાવ પાટેરા જુલાવનમા બે઱ા થમા છે . અંગઉ઩ય ઩ાણક૊યાની ઘેયદાય ઩ખતી અને ત્રણ-ત્રણ ડ૊યણાલા઱ી ચ૊યણીઓને ઩ાવાફંધી કેરડમાં ઩શેયેરાં. કમ્ભયે કા઱ી અને યાતી ક૊યછે ડાલા઱ી઩છે ડીઓની બેટ લા઱ે રી, ભાથે ગડી ઩ાડીને બાતીગ઱ પેંટા ફાંધેરા, ુજભણા ઩ગની જાંઘે ઩ડખાના બાગ ઉ઩ય, ઢીંચણસધી ઢ઱કતી નાડીનેછે ડ, વાત-વાત યં ગની ઊનનાં ગથેરાં ફૂભકાં ઝૂરી યહ્યા છે . કેરડમાની ે ંૂ http://aksharnaad.com
  • 214. P a g e | 214કવ૊ને ફાંધેરા, કાંટા કાઢલાના અને કાનભાંથી ભેર કાઢલાના ફૃ઩ેયી,નાના, ઘ ૂઘયીદાય ચીવ઩મા રટિંગામ છે . ઩ાઘડીને ભાથે ખડાં છ૊ગાં ઩લનભાંઊડઊડ થામ છે . ડ૊કભાં બાતબાતના ઩ાયાની ફનાલેરી ભા઱ાઓચ઩૊ચ઩ ળ૊બે છે . શાથભાં કરડમા઱ી, વ઩ત્ત઱ના તાયના ચા઩ડા બયે રી નેઘ ૂઘયીઓ જડેરી, રાંફી ફૃ઩ા઱ી રાકડીઓ રશર૊઱ા રે છે .ક૊ઇ જુલાવનમા ઩ાઘડી ઉતાયીને ભાથે ખ૊વેરા અધાચદ્રાકાય દાંવતમાથી ં઩૊તાના ભાથાના રાંફા રાંફા ચ૊ટરા ઓ઱ી યહ્યા છે . ક૊ઇ ઩ાઘડીભાંથીનાનકડી ળીળીઓ કાઢીને આંખભાં વ૊મરં ુ આંજે છે . ક૊ઇ ઩ાઘડીભાં ખ૊વેરનાનાં નાનાં આબરાં કાઢીને ઩૊તાનાં નાક-નેણ જ૊તા જ૊તા ડ૊કની http://aksharnaad.com
  • 215. P a g e | 215ભા઱ાના ભેયન ંુ ફૂભકું ફયાફય લચ્ચ૊લચ ગ૊ઠલતા ગ૊ઠલતા, ઝીણી ઝીણીમ ૂછ૊ને લ઱ દે તા, ભાથાના ચ૊ટરાની ઩ાટી ફયાફય રભણા ઉ઩ય લીંટતાલીંટતા વાભવાભા ઠઠ્ઠા ભશ્કયીઓ કયી યહ્યા છે .ક૊ઇ ફૂભકાંલા઱ી દ૊યીએ ફાંધેરા ફબ્ફે ઩ાલા લગાડીને રાંફ૊ સ ૂય કાઢીયહ્યા છે , અને નદીના ભ૊તી વભા વનભા઱ લશેણભાંથી અયીવા જેલી શેલ્મબયીને ભર઩તી ચાલ્મે ચારી આલતી જુલાન ફાઇઓનાં ભોં ઉ઩ય ઩ેરાંઆબરાંનાં ઝ઱કઝ઱ક પ્રવતણફિંફ૊ ઩ાડી, એ ઩વનમાયીઓની કા઱ી કા઱ી ૂ ૂ ંૂભ૊ટી આંખ૊ને અંજાલી દઇને કડી કડી મઝલણ ઉ઩જાલી યહ્યા છે .઩વનમાયીઓ ફેડાં રાલી, ઠારલીને, ઘેય ઩ાણીની જફૃય ન શ૊મ ત૊મે http://aksharnaad.com
  • 216. P a g e | 216ધભાકા દે તી દે તી ઩ાછી આલે છે . જાણીજ૊ઇને ફેઠી ફેઠી ફેડાં ભાંજમાં જ ંુકયે છે . એના કસફર કીરડમા બાતનાં, ફાંધણીદાય ઓઢણાં, નદીને કાંઠે઩લનભાં, કાભદે લની ધજાઓ જેલાં પયક પયક થામ છે . કાનભાં ઩ાંદડીઓઅને આક૊ટા શીંચે છે . નેણની કભાન૊ જાણે શભણાં કાનને અડી જળે એલીરંફામેરી છે . નદીને કાંઠે ય૊જ પ્રબાતે જે યં ગ જાભત૊ તે આજેમ જમ્મ૊ છે .એ ગાભન ંુ નાભ ફીરખા. એ નાનકડી વનભા઱ નદીન ંુ નાભ બઠી. એજુલાન૊ અને જુલાનડીઓ જાતનાં ખાંટ શતાં. વગા઱ળા ળેઠને અને ચેરૈમાદીકયાની જનભબ૊ભકા એ ફીરખાભાં, ફવ૊ લયવ ઩શેરાં ખાંટ ર૊ક૊નાંયાજ શતાં. દીન૊નાથ નલય૊ શળે તે રદલવ એણે આ બીનરા લાનની, http://aksharnaad.com
  • 217. P a g e | 217લાંબલાંબના ચ૊ટરાલા઱ી, કા઱ાં બમ્ભય નેણા઱ી, નભણી, કાભણગાયીઅને જ૊યાલય ખાંટડીઓને ઘડી શળે.વળલારમને ઓટે આ ઘ ૂઘયીના અને ફૂભકાંના ઠાઠભાઠથી ઊબેરા ખાંટ૊નેજુલાની જાણે આંટ રઇ ગઇ શતી. ફધા ભશ્કયી ઠઠ્ઠાભાં ભળગ ૂર ઊબા શતાતમાં ઩ડખે થઇને એક ફાલ૊ નીકળ્મ૊. બગલાં લસ્ત્ર શતાં, ક઩ા઱ે બસ્ભશતી, ભાથે ભ ૂરયમાં ઝરટમાં શતાં, શાથભાં ઝ૊઱ી શતી. ―આરેક‖ ―આરેક‖કયત૊ ફાલ૊ ચીવ઩મ૊ ફજાલત૊ ચાલ્મ૊ ગમ૊.કભયભાં ખ૊વેરી છયીન ંુ ફૂભકું ફાંધત૊ ફાંધત૊ એક ભદ૊ન્ભત્ત જુલાવનમ૊ફ૊લ્મ૊, "એરા, આ ફાલ૊ ત૊ શલે શદ કયે છે .” http://aksharnaad.com
  • 218. P a g e | 218“શા, શા,” ફીજ૊ જુલાન ચ૊ટર૊ ઓ઱ત૊ ઓ઱ત૊ ફ૊લ્મ૊.“ફાલ૊ ત૊ લંઠી ગમ૊ છે ; એની ઝ૊઱ી ક્ાંમ તયતી નથી. ઢેઢલાડેથીમફાલ૊ ણબક્ષા રે છે .”“અયે , ભેં ત૊ ભાયી નજય૊નજય જ૊ય ંુ ને !” ત્રીજ૊ શ઱લેથી ફ૊લ્મ૊, "શભણેજ ઢેઢલાડેથી ભયે રા ઢ૊યની ભાટી રઇને એ લમ૊ જામ.”“એરા, તમાયે ત૊ એ જ૊ગટાને પજેત કયલ૊ જ૊લે. શાર૊ એની શાંડરીત઩ાવીએ. ભાય૊ ફેટ૊ ક્ાંક જ્ગમાને અબડાલત૊ શળે.” http://aksharnaad.com
  • 219. P a g e | 219“શાર૊, શાર૊,” એભ કશીને ઩ટ૊઩ટ ચ૊ટરા લીંટી રઇ, ભાથે પેંટા ભેરી,આબરાં, ળીળી અને દાંવતમા પેંટાભાં ખ૊વી, એ ફૂભકાંલા઱ા જુલાન૊ શાથભાંરાકડીઓ રશિંડ૊઱તા રશિંડ૊઱તા ન ૂય વતાગયની જગમાભાં જઇ ઩શોંચ્મા.ફાલા જેયાભબાયથીજી ફેઠા ફેઠા ચરભ ઩ીતા શતા. ―આરેક! આરેક!ફ૊ભ ગયનાયી!‖ કશીને એલ૊ દભ ભાયતા શતા, કે ચરભને ભાથે લેંતલેંતના ઝડપા દે તી ઝા઱ ઊઠતી શતી. ઓયડીભાં ચ ૂરા ઉ઩ય શાંડીચડાલેરી શતી; અન્ન ઩ાકત ંુ શત.ંુ“ફાલાજી ફા઩ ુ ! અભાયે શ૊ક૊ બયલ૊ છે . જયા દે લતા (દે તલા?) ભાંડલાદે જ૊.” http://aksharnaad.com
  • 220. P a g e | 220“શા, ફચ્ચા, ચરે જાઓ ચ ૂરાકે ઩ાવ!”ખાંટ જુલાવનમા એક ઩છી એક ચ ૂરા ઩ાવે ચાલ્મા. શાંડીની ઢાંકણી ઉ઩ાડીજુએ ત૊ અંદય ચ૊ખા પવપવે છે ! લાઢે ત૊મ ર૊શી ન નીક઱ે એલાં ઝાંખાડાચાં રઇને જુલાન૊ ફશાય નીકળ્મા. ફાલ૊ ક઱ી ગમ૊ શત૊. ક૊ચલાઇને એ ુફ૊લ્મ૊, "ક્ોં? દે ખ ણરમા? ્રાવા શ૊ ગમા? ઇતના અશંકાય? જાલ૊,ખાંટ વફ ઝાંટ શ૊ જાલ૊ગે .” ફાલાએ ળા઩ દીધ૊. ુપાટીને ધભાડે ગમેરા ખાંટ૊થી ક૊ચલાઇને એ વંત ણગયનાયની છાંમડીએયાભદાવજીની જગમાભાં જઇને યશેલા રાગમા. તમાં એક રદલવ એક વ ૃદ્ધકારઠમાણી, બે઱ા વ૊-વ૊ અવલાય૊ રઇને, ફાલાજીનાં દળાને આવમાં. http://aksharnaad.com
  • 221. P a g e | 221ફાલાએ ધ ૂણીભાંથી બભ ૂતની ચ઩ટી બયીને કારઠમાણી વાભે શાથરંફાવમ૊, "રે ભૈમા, યાભજી તેયેક૊ ફીરખાક ધની દે તા શૈ.”વાઠ લયવની કારઠમાણીન ંુ કયચણરય ંુ ભ૊ઢું ધયતી ઩ય ઢળ્ય,ું ફાલ૊ ત૊એના ફા઩ જેલ૊ શત૊. ઩ણ કારઠમાણીને બોંઠાભણ એ આવય ંુ કે ―અયે ,આલાં તે લચન કાંઇ પ઱ે ? શલે વાઠ લયવની અલસ્થાએ કાંઇ દીકય૊થામ? ઩ણ ફાલ૊જી જાણત૊ શત૊ કે એ કારઠમાણીને ભાથે ક્ા કાઠીન ંુઓઢણ ંુ ઩ડ્ ંુ શત.ંુકે‖ ડેયા કે‖ ડ૊રઢય,ું કે‖ આલાવ કે‖લામ(઩ણ) લીય૊ વ્રશભંડ઱ વાયખ૊, (જેની )વા‖ભાં જગત વભામ. http://aksharnaad.com
  • 222. P a g e | 222[ક૊ઇ ક૊ઇ લીય ઩રુ઴૊ એલા શ૊મ, જેને ડેયા તંબ ૂની ઉ઩ભા આ઩ી ળકામ. ુએથીમે ભશાન નયલીય૊ શળે, જેને ઘયની ડેરીઓ વાથે વયખાલામ.એથી઩ણ ચરડમાતા શ૊મ. તેને આખા આલાવ જેલાં ભશાન શ૊લાન ંુ ભાનઅ઩ામ; ઩ણ લીય૊ લા઱૊ ત૊ કેલ૊? આકાળ જેલડ૊. એની છામાભાં ત૊આ્ ંુ જગત વભામ.] ુજેત઩યનાં ઩૊ણાફવ૊ ગાભડાં ફલ ૂચ૊ના શાથભાંથી જીતી રેનાય ુવભવતમા઱ાના લીજા ખવવમાને ત૊ડલાભાં વાભત ્ભાણને વશામ કયનાય,અને ણચત્ત઱ના જ ંગભાં આતાબાઇ વાભે આપ઱નાય એ ફંકા કાઠી ંુલીયાલા઱ાની લયદાન ઩ાભેરી કારઠમાણીને વાઠ લયવે ઓધાન યહ્. નલ http://aksharnaad.com
  • 223. P a g e | 223ભરશને ઩ ૂનભના ચાંદ જેલ૊ દીકય૊ અલતમો. ફાલાજીન૊ ફક્ષેર૊ એટરેએન ંુ નાભ ઓઘડ ઩ાડ્. બયજ૊ફનભાં વશેતી એ ઊંડી ને ગાંડી બાદય ંુનદીના ઊંચા ઊંચા કાંઠા ઉ઩ય લીયા લા઱ાના લાવ શતા.જૂનાગઢના ફાફી યાજાને ઓઘડ અલતમાાના ખફય ભળ્મા. લીયા લા઱ાનીવાથે ફાફી વયકાયને ફે વગા બાઇ જેલી શેતપ્રીત શતી, તેથી―કું લય઩છે ડ૊‖ ત૊ કયલ૊ જ૊ઇએ. ફીરખાન૊ ત્રીજ૊ બાગ જૂનાગઢના શાથભાંશત૊. ઩ણ ભદભસ્ત ખાંત૊ જૂનાગઢને એ ત્રીજ૊ બાગ ઩ણ વખે ખાલા દે તાનશ૊તા, એક શાથ જીબ કઢાલતા. જૂનાગઢ પયતાં ઩ણ ખાંટ૊નાં ગાભલીંટ઱ાઇ લળ્માં શતાં, ફાફીએ વલચાયં ુ કે આ લીય૊ લા઱૊ ખાંત૊ને ઩ ૂય૊ http://aksharnaad.com
  • 224. P a g e | 224઩ડળે. ફીરખાની ઩ાટી વયકાયે ઓઘડ લા઱ાને કું લય઩છે ડીભાં ફક્ષી.કારઠમાણીને વાંબયં ુ કે ફાલાની લાણી વાચી ઩ડી. ઓઘડ લા઱૊ ત૊અલતયતાંની વાથે જ ફીરખાના ત્રીજા બાગન૊ ધણી થઇ ચ ૂક્૊. ુલીયાલા઱ાએ કું ઩ા અને કાંથડ નાભે ફે ભ૊ટે યા દીકયાને જેત઩યની ઩ાટીબ઱ાલી. અને ઩૊તે ઓઘડની વાથે ફીરખે જઇને ખ૊યડાં ફાંધ્માં.જેની એક શાકર થાતાં ત૊ ખાંટ૊ની ફાય શજાય ચાખડીઓ ફીરખાને ચ૊યેઊતયે , શવથમાય ફાંધનાય૊ એક ઩ણ ખાંટ જ૊દ્ધ૊ ઘયભાં વંતાઇ ન યશી ળકે, ુતેલા ખાંટ યાજા બામા ભેયની આણ કું ડરાના ઝાં઩ા સધી લતાાતી શતી. ંૂચ૊યે ય૊જ વલાય વાંજ અડાફીડ ડામય૊ બયાત૊ શત૊. શાથીની સઢ જેલી http://aksharnaad.com
  • 225. P a g e | 225 ુભજાઓલા઱ા શજાય-શજાય કા઱ઝા઱ ખાંટ લીયાવન લા઱ીને ફેવતા શતા.ભ૊ઢા આગ઱ ભાણવાઇ કે વળય૊શીની તયલાય૊ ઩ડતી. ભ ૂતના છયા જેલાંબારાં ચ૊યાની થાંબરીએ થાંબરીએ ટે કલાતાં અને અને આબરાં જરડતભોંવરયમાં ભ૊ઢાં ઉ઩યથી છ૊ડી છ૊ડીને જમાયે દાઢીના ઩લ્રા ઝાટકતાં ંુઝાટકતાં વાભવાભા શ ૂયલીય૊ના કસફા અંજણ઱ઓ રેલાતી તમાયે ઩૊તાનારાંફા રાંફા કાતયા છૂટા ભેરીને આત૊ બામ૊ ઩ણ વ૊નાના તાયે ભઢેરા ંૂ ુનકળીદાય શ૊કાની ઘટ૊ રેત૊ રેત૊ ફેવત૊. આતા બામાની મખાકૃવતભાંબાયી ફૃડ઩ શતી. આત૊ બામ૊ દાઢી, મ ૂછ અને ભાથાના લા઱ને ગ઱ીભાંયં ગત૊. ઘડ઩ણભાં એણે નવ ંુ ઘય કયં ુ શત.ંુ http://aksharnaad.com
  • 226. P a g e | 226“આતા બામા!” ડામયાભાં લાત૊ ચારી, "જૂનાગઢે ત૊ જુગવત કયી. શલે એકમ્માનભાં ફે તયલાયં ુ કેભ વભાળે?” ંુ ંુ“એન૊ વનલેડ૊ આણી નાખશ, ફા!” બામા ભેયે મ ૂછ૊ને લ઱ દે તાં કહ્, "કાંકાઠી નરશ ને કાં ખાંટ નરશ.”ખાંટ ર૊ક૊ લીયા લા઱ાની લસ્તીને વંત઩લા ભંડયા, એના ઊબા ભ૊રબે઱લી દે છે , કાઠીઓનાં વાંતી જૂતલા દે તા નથી, લાતલાતભાં કાઠીઓનીવાથે કજજમા ઊબા કયે છે ; ઩ણ શલે ત૊ ઓઘડ લા઱ાનેમ મ ૂછના દ૊યા ુફૂટતા શતા. એની સલાવ આખા ભરકભાં પ૊યલા ભાંડી. એને ચાયણ૊એફયડાઇ દીધી, http://aksharnaad.com
  • 227. P a g e | 227ત૊઱ે ઘય તાંફરડય ંુ તણે, દૂ ધ દડેડા થામ, ંુ(એભાં) ધય઩વતયનાં ઢં કામ, લાજાં ઓઘડ લીયાઉત.[લીયા લા઱ાના કું લય ઓઘડ લા઱ા, તાયે ઘેય એટરી ફધી બેંળ૊ ફાંધી છેકે એને દ૊શતી લખતે તાંફડીભાં દૂ ધની ધાય૊ન૊ જે અલાજ થામ છે તેઅલાજ ફીજા યાજાઓના લાજજિંત્ર૊ના – ળયણાઇ અને ઢ૊રના નાદને ઩ણવંબ઱ાલા દ્યે નરશ તેટર૊ પ્રચંડ ફને છે .]ધીભે ધીભે લીય૊ લા઱૊ ઩૊તાના ભાણવ૊ જભાલલા ભંડય૊. ખાંટની જભીનદફાલલાન૊ આદય કમો. એક રદલવ લીય૊ લા઱૊ ઘેયે નથી; જુલાનકાઠીઓને રઇને ક્ાંક ચડી ગમેર૊. લાંવેથી એની રીરીછભ લાડીભાં http://aksharnaad.com
  • 228. P a g e | 228ખાંત૊એ ફે ફ઱દ ચયલા મ ૂક્ા. ફ઱દને ઩કડીને લીયા લા઱ાન૊ કાઠીદયફાયી લાવભાં દ૊યી આવમ૊. ઓઘડ લા઱ાનાં લહુ જે ઓયડે યશેતાં શતાંતેની પ઱ીભાં જ ફ઱દ ફાંધી દીધા. ઩ાકટ ઉંભયના કાઠીઓ આઇની ચ૊કીકયતા કયતા પ઱ીની ફશાય આઘેયા ફેઠા શતા. ક૊ઇન ંુ ધ્માન નશ૊ત.ંુતમાં બામા ભેયની નલી લહુન૊ બાઇ બેટભાં તયલાય, એક શાથભાં બાલ ં ુઅને ફીજા શાથભાં દસ્ત૊ રઇને આવમ૊, ઩યફાય૊ આઇને ઓયડે ઩શોંચ્મ૊.઩યભેશ્વયે જાણે કે ઘેય યભલા વારુ ઩ાળેય ભાટીભાંથી જ ઩ ૂત઱ી ઘડી શ૊મતેલી ફૃડી કારઠમાણી ઉંફયાભાં ફેઠી ફેઠી ઩૊તાના શાથ઩ગ ધ૊તી શતી.઩ણ બામાન૊ ભદ૊ન્ભત્ત વા઱૊ અચકામ૊ નરશ, વડેડાટ ચાલ્મ૊ આવમ૊ અને http://aksharnaad.com
  • 229. P a g e | 229ફ઱દ છ૊ડયા. ફાઇએ ગર્જના કયી મ ૂકી, "આંશીં ક૊ઇ કાઠીના ઩ેટન૊ છે કેનરશ? ન શ૊મ ત૊ રાલ૊ ફયછી ભાયા શાથભાં. આભ તભને ખાંટ ગયાવખાલા દે ળે?” ુબઢા઩ાભાં જેનાં ડ૊કાં ડગભગી યહ્યાં શતાં, તે ડ૊વાઓ એકાએક આ અલાજવાંબ઱ીને ઝફકી ઊઠયા, અને એક જણાએ દ૊ડીને બામાના વા઱ા ઉ઩યફયછીન૊ ઘા કમો. ઩ાડા જેલા એ ઩શેરલાનના પ્રાણ નીક઱ી ગમા.ગાભભાં તેની ખફય ઩ડી તમાં ત૊ ખાંટની ઩ાટીભાં ગ૊કીય૊ થમ૊ અને ખાંટચડી આવમા. એ ધીંગાણાભાં એંળી ખાંટ જુલાન૊ ભમાા, અને ચા઱ીવ બઢ્ઢા ુકાઠીઓ કાભ આવમા. http://aksharnaad.com
  • 230. P a g e | 230બામા ભેયને ભનભાં થય,ું ફહુ થય ંુ ! લીય૊ લા઱૊ કટક૊મ નરશ ભેરે.‖ફન્મા તેટરા ઉચા઱ા રઇને એ બાગમ૊; ગોંડ઱ન ંુ ગાભ વયવાઇ છે તમાંગમ૊. બા‖કું બાન ંુ ળયણ ભાગય.ું બા‖કું બા તે લખતે ગોંડ઱ના નલાં ગાભલવાલતા શતા; દગાથી, આજીજીથી ને તયલાયથી ગયાવ કભાતા શતા. વં. ુ1809ની અંદય નલાફની વાથે એને નલાગઢ મકાભે રડાઇ થઇ, તમાયેલીયા લા઱ાએ અને બામા ભેયના બાઇ જેભર ભેયે આલીને એને ભદદ કયીશતી. લીયા લા઱ાને કું બાજીએ કાગ઱ રખમ૊ કે ―આંશીં ઩ધાય૊, ફીરખાના ંુવીભાડા નક્કી કયી આ઩ીને હું તભાય૊ કજજમ૊ ઩તાવ.‖ http://aksharnaad.com
  • 231. P a g e | 231 ુલીય૊ લા઱૊ તે લખતે જ જેત઩યથી આ ખફય વાંબ઱ીને ફીરખે આલેર૊.ખાંટના રફાચા લીંખાલાની તૈમાયી શતી, ઩ણ એને બા‖કું બા ઉ઩ય બય૊વ૊ફેઠ૊. ઩ચીવ ઘ૊ડે એ વયવાઇભાં બા‖કું બાન૊ ભશેભાન ફન્મ૊.વયવાઇ ગાભના દયફાયગઢભાં ફે વાભવાભી દ૊ઢી, એકભાં બામા ભેયન૊ઉતાય૊; અને ફીજીભાં લીયા લા઱ાન૊ ઉતાય૊; ય૊ટરા ખાલાને લખતે એક઩ડખે ખાંટ૊ની ઩ંગત અને ફીજે ઩ડખે કાઠીઓની ઩ંગત ઩ડતી. લચ્ચેઊબા ઊબા બા‖કું બ૊ હુકભ કયતા જામ કે "દૂ ધનાં ફ૊ઘયાં રાલ૊." "દશીંનાંદ૊ણાં રાલ૊." "ઘીની તાંફડીઓ રાલ૊", ઩૊તે શાથભાં તાંફડી રઇનેભશેભાન૊ને ઩ીયવલા ભાંડે, શાકરા ઩ડકાય કયે , વાભવાભાં ફટકાં રેલયાલે, http://aksharnaad.com
  • 232. P a g e | 232ઘડીલાય બામા ભેયની થા઱ીભાંથી ક૊ણ઱મ૊ રે, લ઱ી ઘડીલાય લીયાલા઱ાના બાણાભાં ફેવી જામ. ભશેભાન૊નાં શૈમાભાં આલી ઩ય૊ણાગતદે ખીને શેતપ્રીત ભાતી નશ૊તી. એભ કયતાં ફે રદલવ લીતમા. બા‖કું બ૊ળાની લાટ જ૊ત૊ શળે? ગોંડ઱થી કાંઇક આલલાન ંુ શત;ંુ ઩ય૊ણાચાકયી શજીઅધ ૂયી શતી.ત્રીજે રદલવે વલાયે બમ૊ ભેય ઩૊ટરીએ (રદળાએ) ગમા શતા. ઩ાછાઆલીને નદીભાં એક લીયડ૊ શત૊ તમાં ક઱વળમ૊ ભાંજલા ફેઠા. ઊંચે જુએતમાં એક છ૊કયી ફેઠેરી. છ૊કયી થયથયતી શતી. http://aksharnaad.com
  • 233. P a g e | 233બામ૊ ભેય ફ૊લ્મા, "અયે , ફેટા ભ૊ટી! ત ંુ આંશીં ક્ાંથી? ફીરખેથી બાગીકેભ ગઇ, દીકયી?ભ૊તીના શૈમાભાં જીલ આવમ૊. એ ફ૊રી, “ફા઩,ુ ભાયી ભ ૂર થઇ, ભેં તભાયાગઢન ંુ સખ ખ૊ય.ું ” ુ ુ”ના યે ના, કાંઇ રપકય નરશ, દીકયી! તાયી ભયજી શ૊મ તમાં સધી આંશીંયશેજે. આંશીંથી જીલ ઊઠી જામ તમાયે ફીરખે આલતી યે ‖જે. આરે, આખયચી.” http://aksharnaad.com
  • 234. P a g e | 234બામા ભેયે છ૊ડીના શાથભાં ત્રીવ ક૊યી દીધી. બામા ભેયના ગઢની એલડાયણ બાગીને ફા‖ કું બાના ગઢભાં આલી શતી. આજ એ વંતાતી પયતીશતી. એના ભનભાં પડક૊ શત૊ કે બામ૊ ભેય બા઱ળે ત૊ ભાયળે. ઩ણ આ ત૊ઊરટી ત્રીવ ક૊યી ભ઱ી!જભલાની લે઱ા થઇ. ફાજઠ નખાણા. કાંવાની તાંવ઱ીઓભાં રાડલા઩ીયવાઇ ગમા. ઩ંગતભાં પતત બામા ભેયની જ લાટ જ૊લાતી શતી. બામ૊ભેય દયફાયગઢની ઘ૊ડાયની ઩છીતે ઩ેળાફ કયલા ગમ૊ શત૊. ઩ેળાફકયીને ઊઠે છે તમાં વાભેથી વવવકાય૊ વાંબળ્મ૊, ઊંચ ંુ જુએ ત૊ ભ૊તી http://aksharnaad.com
  • 235. P a g e | 235લડાયણ ઊબેરી. ભ૊તીએ ઇળાય૊ કમો. બામ૊ ભેય એની ઩ાવે ગમ૊. “ફા઩ ુ! ઝેય !” ભ૊તીન૊ વાદ પાટી ગમ૊.”ઝેય? ક૊ને, ભને?” ુ‖ના, ફા઩! લીયા લા઱ાને.””એકરા લીયા લા઱ા જ?”"શા! આજે જ ગોંડ઱થી અવલાય રઇને આવમ૊. રાડલાન ંુ ફટકું ભ૊ઢાભાંભેલ્મા બે઱ા જ એ પાટી ઩ડળે.” http://aksharnaad.com
  • 236. P a g e | 236"ઠીક, જા, ફેટા !”બામ૊ ભેય લળ્મ૊, એક જ ઘડીભાં એના અંતયભાં અજલાફૄં થય,ું "અયયય! ુહું બામ૊! હું ઊઠીને લીયા લા઱ા જેલા લીય ળત્રને કતયાને ભ૊ત ભયલા ૂદઇળ? ઩ણ શલે શ ંુ કરં ુ ? ઉઘાડ૊ ઊઠીળ ત૊ બા‖ કું બ૊ કટકા કયી નાખળે.અને લીય૊ લા઱૊ બેદ નરશ વભજે. શે ધણી, કાંઇ વભત દે ! આભાંથી દૃશ્મ ુસઝાડય !”઩ેળાફ કયીને બામ૊ ભેય ઩ંગતભાં આવમ૊. શાથ-ભોં ધ૊ઇને બાણા ઉ઩ાયફેઠ૊. એની રશરચારભાં, અને આંખ૊ના ઩રકાયાભાંમે ક્ાંમ આકુ ઱તાનથી. બા‖ કું બાની વાથે એ ખડખડ શવી યહ્ય૊ છે . http://aksharnaad.com
  • 237. P a g e | 237બા‖કું બાએ વાદ કમો, “તમાયે શલે ફા, કય૊ ચારત.ંુ ”઩ણ બામા ભેયના શૈમાભાં શરય જાગી ગમા શતા. જમાં લીય૊ લા઱૊ રાડલ૊બાંગીને ફટકું ઉ઩ાડે છે તમાં ત૊ બામ૊ ભેય ક૊ચલાતે અલાજે, જાણેરયવાભણે ફેઠ૊ શ૊મ તેભ, ફ૊રી ઊઠય૊, "એ ફા઩, લીયા લા઱ા! આજ ત ંુજ૊ ભારં ુ વભાધાન કમાા ઩શેરાં ખા, ત૊ ગા‖ ખા, શ૊!”આખી ઩ંગતના શાથ રાડલાના ફટકા વ૊તા થંબી યહ્યા. લીયા લા઱ાએફટકું શેઠું ભેલ્ય. વહુએ બા‖ કું બા વાભે જ૊ય.ું બા‖ કું બાની ને બામા ભેયની ંુચાયે મ નજાય એક થઇ. http://aksharnaad.com
  • 238. P a g e | 238”ખાંટડ૊ કે?” એટલ ંુ ફ૊રીને વડવડાટ બા‖ કું બ૊ ગધન ક૊ઠાભાં ચડી ગમ૊.અંદયથી ફાયણાં લાવી દીધાં. જભનાયાનાં ભોં પાટયાં યહ્યાં. ઩ાવે ણફરાડીપયતી શતી. લીયા લા઱ાએ ઩૊તાના રાડલાભાંથી એક ફટકું એને નાખય.ુંફટકું સઘતાં જ ણફરાડી ઢ઱ી ઩ડી. વભજાણ ંુ કે આ વ૊ગંદ નશ૊તા, ંૂવાલધાની શતી."બામા! ભાયા જીલનદાતા!” - એભ કશીને લીયા લા઱ાએ દ૊ટ દીધી. બામાભેયને ફથભાં ઘારીને બીંસ્મ૊. ક૊ઠાની વાભે જ૊ઇને ચીવ નાખી, "લાશ,બા‖ કું બા! લાશ બૈફધ! બા‖કું બા! ક૊ઠ૊ ઉઘાડીને જ૊ ત૊ ખય૊! દુશ્ભન કેલા ંશ૊મ છે - એ જ૊ઇને ઩ાલન થા, ઩ાવ઩મા!” http://aksharnaad.com
  • 239. P a g e | 239તયત બામા ભેયે એને લામો, "લીયા લા઱ા! એ ફધી ઩છી લાત. એક લાયઝટ ઘ૊ડે ચડી જા!”"બામા, ત ંુ શાલ્મ. જમાં તાયા ઘ૊ડાના ડાફા ઩ડે તમાં હું લગય ફ૊લ્મેવીભાડ૊ કાઢી આ઩.ું શાર૊, ઝટ ઘ૊ડાં ઩રાણ૊.” ુઅન્નદે લતાને ફે શાથ જ૊ડીને ઩ગે રાગી ફે ળત્રઓ ઘ૊ડે ચડયા.ફીરખાભાં બામા ભેયે ભાગય ંુ તે મજફ લીયા લા઱ાએ વીભાડ૊ કાધ્મ૊. ફેમ ુ ુજણા જીવમા તમાં સધી બાઇફંધ યહ્યા. http://aksharnaad.com
  • 240. P a g e | 240[બામા ભેયના ભ૊ત ઩છી ધીયે ધીયે ખાંટ૊એ ઩૊તાની જભીન ઓઘડલા઱ાને ઘેય ભંડાલી દીધી. અતમાયે ફીરખાની ઩ાવે પકત લાઘણણમાનાભન ંુ એક જ ગાભ ભેય નાભના ખાંટે લવાલેલ ં ુ ભ૊જૂદ છે . ફાકીન૊ ફધ૊ગયાવ છૂટી ગમ૊ છે .] http://aksharnaad.com
  • 241. P a g e | 24110. ભશેભાનબડ઱ીની ઊબી ફજાય લીંધીને ઘ૊ડેવલાય ચાલ્મ૊ જામ છે . એનાબારાના પ઱ાભાં જુલાયન૊ એક ય૊ટર૊ અને ડુંગ઱ીન૊ એક દડ૊ ઩ય૊લેરાંછે . અવલાયના શ૊ઠ ભયક ભયક થામ છે . ુચ૊યે ફેઠેર૊ કાઠી ડામય૊ આ કોતક જ૊ઇ યહ્ય૊. ફધાંનાં ભોં કા઱ાંભળ થઇગમાં. વહુને રાગય ંુ કે ભશેભાન કાંઇ ભભા કયત૊ જામ છે . ક૊ઇએ લ઱ી લધ ુ઩ડતા કોતકના ભામાા ઩ ૂછ્ ંુ , “આ઩ા ચીતયા કય઩ડા! આ ચા઱૊ લ઱ી શ ંુઊ઩ડય૊ છે ?” http://aksharnaad.com
  • 242. P a g e | 242અવલાયે ઉત્તય દીધ૊ , “એ ફા , આ ત૊ આ઩ા બાણની ભે ‖ભાનગવત!બડરીની વયબયા બાયે લખાણભાં છે ને , ફા, એટરે ત્રણેમ ઩યજુ ંભાં એન૊ફૃડ૊ નમ ૂન૊ દે ખાડલા રઇ જાઉં છં.”બડરીન ંુ નાક લાઢત૊ લાઢત૊ એ ચીતય૊ કય઩ડ૊ ગાભડે ગાભડાંની ઊબીફજાય૊ લીંધીને કણફાવમ ચાલ્મ૊ ગમ૊. ક૊ણ જાણે ક૊ની ભ ૂર થઇ ગઇ કેક૊ઇ રદલવ નરશ ને આજ જ બડરીના દયફાય બાણ ખાચયના ગઢભાંચીતયા કય઩ડાન ંુ બાણ ંુ ન વચલાણ! બાણ ખાચય ઘેયે નરશ ંુ , અને ક૊ઇકેકય઩ડાને ડુંગ઱ી-ય૊ટર૊ ઩ીયસ્માં. http://aksharnaad.com
  • 243. P a g e | 243બાણ ખાચય જમાયે ઘેય આવમા તમાયે ફાઇએ લાત કયી કે ચીતય૊ ડુંગ઱ીને ય૊ટર૊ બાણે ચડાલીને આ઩ણા ખ૊યડાને પજેત કયત૊ ગમ૊. બાણખાચાય ણખજામા , “ફા઩ડ૊ એક ગાભડીન૊ ધણી ભાયી આફફૃ ઉ઩ય શાથનાખી ગમ૊!” એટલ ં ુ ફ૊રીને એણે લેય રેલાન૊ કવલચાય કમો. ઩ણ ભાથાંલાઢયે એલાં લેય થ૊ડાં લ઱ે છે ? તયલાયનાં લેય તયલાયથી રેલામ અનેય૊ટરાનાં લેય ય૊ટરાથી!ચીતયે કય઩ડે ઘેય જઇને ઩૊તાની કારઠમાણીને ચેતાલી દીધી , “ધ્માનયાખજ૊, બાણ ખાચય નાક કા઩લા આલળે. રાખ લાતેમ આવમા વલના નરશયશે.” http://aksharnaad.com
  • 244. P a g e | 244ફાઇ કશે, “રપકય નરશ.”તે રદલવથી ય૊જય૊જ ગાભના કાઠીઓના ઘેયેઘેયે ચ ૂરાભાં અક્ગન તૈમાય જયશે. દશીંના ઩ેડાં , દૂ ધનાં દ૊ણાં , દ઱ે ર વાકય અને ચ ૂરે મ ૂકલાના ચ૊ખાતૈમાય યશે. વાજણી બેંવ૊ ઩ણ શાજય યાખે , અને ચીતય૊ કય઩ડ૊ ઩ણ પેય૊કયલા જામ તમાયે વાકય-ચ૊ખા વવલામ ફીજુ ં કાંઇ લટે નરશ. ૂં[વાજણી બેંવ૊=વલાયે અને વાંજે ત૊ બેંવ૊ દ૊શલા આ઩ે , ઩ણ ફ઩૊યનાં ુઅને ભધયાત જેલે કટાણે દૂ ધની જફૃય ઩ડે તેટરા ભાટે જ અમક બેંવ૊નેવલાય—વાંજ ન દ૊શતાં ફ઩૊યે અને ભધયાતે દ૊શે તેને ંુ ―વાજણણય‖કશેલામ.] http://aksharnaad.com
  • 245. P a g e | 245એક લાય ચીતય૊ પેયે ચાલ્મ૊ , કશેત૊ ગમ૊ , “બાણ ખાચય આલે ત૊ ભાયાઆલતાં ઩શેરાં યજા દે ળ૊ નરશ.”ફીજે રદલવે ફયાફય ભધ્માહ્ને બાણ ખાચયે એકવ૊ ઘ૊ડે આલીને ઩ ૂછ્ ંુ ,“આ઩૊ ચીતય૊ છે ઘેયે?” ંુઓયડેથી આઇએ કશેલયાવય , “કાઠી ત૊ ઘેયે નથી, ઩ણ કાંઇ ઘય શામે રેતાનથી ગમા. બાણ ખાચય જ૊ જામ ત૊ એને સ ૂયજ દે લ઱ની આણ છે !”બાણ ખાચયને ત૊ એટલ ંુ જ જ૊ત ંુ શત.ંુ કાઠીઓએ આલીને વ૊મેઅવલાય૊નાં ઘ૊ડાં ગાભભાં ઘેય ઘેય ફાંધી રીધાં , રીરાછભ ફાજયાનાં http://aksharnaad.com
  • 246. P a g e | 246જ૊ગાણ ચડાલી દીધાં , કસફ૊ લટાલા રાગમ૊ અને ફીજી ફાજુ ગાભના ંુકાઠીઓને ઘેય ઘેય વ઱ગતા ચ ૂરા ઉ઩ય ચ૊ખા ને રીલ ં ુ ળાક ચડી ગમાં.અશીં જમાં અભરની અંજણરઓ ―આ઩ાના વભ , ભારં ુ ર૊શી ‖ લગે યે વ૊ગંદઆ઩ી આ઩ીને વ઩લયાલી દીધી , તમાં ત૊ ખલાવ ફ૊રાલલા આવમ૊ છાળ઩ીલા.દયફાયગઢની રાંફી , ધ૊઱ે રી અને ચાક઱ા-ત૊યણથી ળણગાયે રી ફૂરજેલી ઩યવા઱ની અંદય યે ળભી યજાઇઓ ઉ઩ય ઩ચાવ-઩ચાવ ભ ૂખમાકાઠીની ઩ંગત વાભવાભી ફેવી ગઇ. તાંવ઱ીભાં ચ૊ખા , વાકય અને દૂ ધ ુ઩ીયવાણાં. ઩ડખે ઘઉંની ઘીમા઱ી ય૊ટરીઓ મકાણી , તાણ કયી કયીને http://aksharnaad.com
  • 247. P a g e | 247 ુભશેભાન૊ને ગ઱ા સધી જભાડયા. ઩છી વીવભના ઢ૊ણરમાભાં ઩૊ઢણ ; યોંઢે ંુઆંગ઱ી જેલી જાડી ધાય થામ તેલા કસફા , અને યાતે ઩ાછી દૂ ધ , વાકયને ચ૊ખા ઉ઩ય ઝા઩ટ. અને એક રદલવ લીતમે ભશેભાન કશે , “શલે ળીખ ંુરેશ.”આઇ કશે, “ફા઩, જ૊ જાલ ત૊ કાઠીન૊ અભને ઠ઩ક૊ ભ઱ે .”ફીજે રદલવે ઩ણ વલાય , ફ઩૊ય અને વાંજની ત્રણેમ ટં ક કારઠમાણીઓએ઩૊તાની તભાભ ક઱ાકાયીગયી ખયચી નાખીને ઩ે઩ડીનાં , ફાલ઱ના઩ારડિમાનાં, શાથરા થ૊યનાં , ઩યફ૊ણ઱માનાં, ભીઠાનાં અને દૂ ધનાં પીણનાં ,એલાં બાતબાતનાં ત૊ ળાક ફનાલીને ખલયાવમા. ભશેભાન૊ને ડુંગ઱ીન૊ http://aksharnaad.com
  • 248. P a g e | 248દૂ ધ઩ાક કયીને જભાડય૊. ભાથી બાતમ ઊ઩ડે એલા વાકયના ય૊ટરાફનાવમા. ચ૊ખાની ફયજ , ળેલની ફયજ અને શયીવ૊ યાંધ્મ૊. ક૊ણ જાણેએલ૊ ત૊ ઓ઩ એ શયીવાને આપ્મ૊ કે , એનાં ચ૊રાંભાં ભાણવન ંુ ભોં દે ખામ.કાઠીઓ ખાલા ફેવતા તમાયે આંગ઱ાં કયડતા અને ક૊ઇ ળાક ઩ાંડદાંને ત૊ઓ઱ખી જ ળક્ા નરશ.એભ ત્રણ રદલવ લીતમા , ઩ણ ભશેભાનગવતભાં જયામ ભ૊઱઩ કશેલામ એવ ંુઆ઩ા બાણને ક્ાંમ ન રાગય.ું એણે ફે શાથ જ૊ડીને ઓયડે કશેલયાવય,ું“આઇ, શલે ત૊ શદ થઇ. ચીતયાના ખ૊યડાની ઓ઱ખાણ શલે ત૊ ઩ ૂયી થઇગઇ. શલે યજા આ઩૊.” http://aksharnaad.com
  • 249. P a g e | 249આઇએ જલાફ ભ૊કલ્મ૊ , “આ઩ા બાણ! તભાયે ઓયડે ત૊ જ૊ગભામાકભયીફાઇનાં ફેવણાં છે . અભે ત૊ યાંક કાઠી કશેલાઇએ. ગજા વં઩ત પ્રભાણેયાફ-છાળ ઩ીયવી છે અને તભે ભ૊ટંુ ભન યાખીને અભાયી ઩ય૊ણાગતરીધી. એ તભાયી ળ૊બા લદે .”એકવ૊ ઘ૊ડે બાણ ખાચય ચડી નીકળ્મા. આવમા‖તા લેય રેલા, ઩ણ આ ત૊ઊરટંુ ઩૊તાને ભાથે લેય લળ્ય!ું તમાં વીભાડા ઉ઩ય જ કય઩ડ૊ ભળ્મ૊.વાભવાભા યાભયાભ થમા. ચીતય૊ કશે, “ફા, ઘ૊ડાં ઩ાછાં પેયલ૊.” ંુબાણ ખાચયે ફે શાથ જ૊ડયા ; કહ્, “આ઩ા, ત્રણ ત્રણ રદલવ થઇ ગમા ;અને આઇએ કાંઇ ફાકી નથી યાખય.ું ” http://aksharnaad.com
  • 250. P a g e | 250 ંુ“અયે , લાત છે , કાંઇ? બાણ ખાચય જેલ૊ કાઠી ફામરડયન૊ ભશેભાન ફનીનેલહ્ય૊ જામ?‖બાણ ખાચયે ફહુ આજીજી કયી ; ભભાભાં જણાલી દીધ ંુ , “આ઩ા! ઘયની઩યીક્ષા ત૊ ઘયની ફામડી જ આ઩ે.” ંુ઩છી તમાં એક લાલ શતી. લાલને કાંઠે ફેવીને ચીતયે કસફ૊ કાઢય૊ , ઩ણકસફ૊ રેલાઇ યહ્યા ઩છી કાંઇક ગળ્ય ંુ જ૊ઇએ. ઉના઱૊ ધ૊ભ ધખત૊ શત૊. ંુવહુનાં ગ઱ાં ળ૊઴ાતાં શતાં. ળયફા કયવ ંુ શત.ંુ ઩ણ ઠાભ ન ભ઱ે ! http://aksharnaad.com
  • 251. P a g e | 251“લ્મ૊ ફા , સ ૂઝી ગય!ું ” એભ કશીને એણે ચાયે મ છારકાંની વાકય લાલભાં઩ધયાલી.ડામય૊ કશે :”અયે , આ઩ા, શાં! શાં!” ંુએભાં શાં શાં શ? બાણ ખાચય જેલ૊ ભશેભાન ક્ાંથી?આખી લાલભાં ળયફત થઇ ગય.ું વહુએ ઩ીધ.ું યાભયાભ કયીને ચારીનીકળ્મા. ચારતાં ચારતાં બાણ ખાચય ફ૊લ્મા , “ફા, ચીતય૊ ય૊ટરા લીંધેએમ ઩યભાણ!” http://aksharnaad.com
  • 252. P a g e | 25211. ચભાયને ફ૊રેલાંકાનેયના દયફાયગઢભાં આજ યં ગયાગની છ૊઱૊ ઊડે છે . ગઢનાં ભાણવ૊ત૊ શ ંુ ,઩ણ કતયાં-ભીંદડાંમે ગરતાનભાં ડ૊રે છે . ઓયડાભાં લડાયણ૊નાં ૂ ુગીત૊ ગાજે છે , અને દ૊ઢીભાં ળયણાઇઓ પ્રબાવતમાંના સ ૂય છે ડીનેલયયાજાને ભીઠી નીંદયભાંથી જગાડે છે . દયફાયનાં કું લય ઩યણે છે .લાંકાનેયની લસ્તીને ઘેય વ૊નાન૊ સ ૂયજ ઊગમ૊ છે .આ્ ંુ ગાભ જમાયે શયખભાં ગયકાલ શત ંુ તમાયે એક જ ભાનલીના શૈમાભાંથીઅપવ૊વના વનવાવા નીક઱ી યહ્યા છે . આખી યાત એણે ઩થાયીભાં આ઱૊ટી http://aksharnaad.com
  • 253. P a g e | 253આ઱૊ટીને વલતાલી છે , ભટકું મે નથી ભાય.ું જાગીને ભનભાં ભનભાં ગામાકયં ુ છે કે -લીયા ચાંદણરમ૊ ઊગમ૊ ને શયણય ંુ આથભી યે ,લીયા, ક્ાં રગણ જ૊ઉં તભાયી લાટ યે ,ભાભેયા લે઱ા લશી જાળે યે .ડેરીએ જયાક ક૊ઇ ઘ૊ડા કે ગાડાન૊ વંચાય થામ તમાં ત૊ આળાબયી ઊઠી ુઊઠીને એણે ડેરીભાં નજય કમાા કયી છે . ઩ણ અતમાય સધી એ જેની લાટજ૊તી શતી તે ભશેભાનના ક્ાંમે લાલડ નથી. http://aksharnaad.com
  • 254. P a g e | 254એ ળ૊કાતય ભાનલી ફીજુ ં ક૊ઇ નરશ , ઩ણ લયયાજાની ્દ જનેતા છે . જેન ંુ ુ ુ઩ેટ ઩યણત ંુ શ૊મ એને અંતયે લ઱ી શયખ કેલા ? એને ત૊ કં ઇક કં ઇકરયવાભણાંનાં ભનાભણાં કયલાનાં શ૊મ , વંબાયી વંબાયીને વહુ વગાં-લશારાંને રગનભાં વોંડાડલાનાં શ૊મ.એ ફધ ંુ ત૊ શ૊મ ,઩ણ લાંકાનેયના યાજકું લયની ભાતાને શૈમે ત૊ ફીજી લધ ુઅણીદાય ફયછી ખટકતી શતી. યાજાજી આલી આલીને એને ભે‖ણાં ભાયતાશતાં, “કાં! કશેતાં ‖તાંને કું લયના ભાભા ભ૊ટંુ ભ૊વાફૄં કયલા આલળે! કાં ,ગાંપથી ઩શેયાભણીન ંુ ગાડું આલી ઩શોંચ્ય ંુ ને ? તભાયાં વ઩મરયમાંએ ત૊ ંુતભાયા ફધામ ક૊ડ ઩ ૂમાા ને શ?” http://aksharnaad.com
  • 255. P a g e | 255ઊજફૄં ભોં યાખીને યાણી ભયકતે શ૊ઠે ઉત્તય દે તાં શતાં કે “શા! શા! જ૊જ૊ ત૊ખયા, દયફાય! શલે ઘડી-ફેઘડીભાં ભાયા વ઩મયનાં ઘ૊ડાંની શણશણાટીવંબ઱ાવ ંુ છં. આવમા વલના એ યશે જ નરશ.”઩શેયાભણીન ંુ ચ૊ઘરડય ંુ ફેવલા આવય.ું ગ૊ખભાં ડ૊કાઇ ડ૊કાઇને યાણી નજયકયે છે કે ગાંપને ભાગે ક્ાંમ ખે઩ટ ઊડે છે ! ક્ાંમ ઘ૊ડાના ડાફા ગાજે છે !઩ણ એભ ત૊ કં ઇ કં ઇ લાય તણાઇ તણાઇને એ યજ઩ ૂતાણીની આંખ૊ ુઆંસડે બીંજાતી શતી. એલાભાં ઓણચિંત૊ ભાયગ ઉ઩યથી અલાજ અવમ૊“ફા, જે શ્રી કયળન!” http://aksharnaad.com
  • 256. P a g e | 256વાંબ઱ીને યાણીએ નીચે નજય કયી. ગાંપના ચભાયને બાળ્મ૊ - કેભ જાણે઩૊તાન૊ ભાન૊ જણમ૊ બાઇ આલીને ઊબ૊ શ૊મ , એલ૊ ઉલ્રાવ વ઩મયનાએક ચભાયને દે ખીને એના અંતયભાં ઊ઩જલા રાગમ૊, કેભ કે એને ભન ત૊આજ આ્ ંુ ભરશમય ભયી ગય ંુ રાગત ંુ શત.ંુ એ ફ૊લ્માં , “ઓશ૊શ૊! જે શ્રીકયળન બાઇ! ત ંુ આંઈં ક્ાંથી, ફા઩?” ુ“ફા, હું ત૊ ચાભડાં લેચલા આવમ૊ છં. ભનભાં થય ંુ કે રાલ ને , ફાન ંુ ભ૊ઢંુજ૊ત૊ જાઉં. ઩ણ ગઢભાં ત૊ આજ રીર૊ ભાંડલ૊ ય૊઩ાત૊ શ૊મ , બાભણફાભણ ઊબા શ૊મ એટરે ળી યીતે જલામ ? ઩છી સ ૂઝય ંુ કે઩છલાડેને ગ૊ખેથી ટોક૊ કયત૊ જાઉં!” http://aksharnaad.com
  • 257. P a g e | 257“શેં બાઇ! ગાંપના કાંઇ લાલડ છે ?” ંુ ંુ“ના, ફા! કેભ ઩ ૂછ્? લીલાએ ક૊ઇ નથી આવય?”યાણી જલાફ લા઱ી ન ળક્ાં. શૈય ંુ બયાઇ આવય.ું ટ઩ ટ઩ આંખ૊ભાંથી઩ાણી ઩ડલા રાગમાં. ચભાય કશે , “અયે , ફા! ફા઩! ખમ્ભા તભને. કાંક૊ચલાલ?”“બાઇ! અટાણે કું લયને ઩ે ‖યાભણીન૊ લખત છે . ઩ણ ગાંપન ંુ ક૊ઇ નથીઆવય.ું એક ક૊યીમ ભાભેયાની નથી ભ૊કરી. અને ભાયે ભાથે ભે ‖ણાંના ભે ‖લયવે છે . ભાયા વ઩મરયમાં તે શ ંુ ફધા ભયી ્ ૂટયાં?” http://aksharnaad.com
  • 258. P a g e | 258“ક૊ઇ નથી આવય?” ચભાયે અજામફ ફનીને ઩ ૂછ્.ું ંુ“ના, ફા઩! તાયા વલના ક૊ઇ નરશ.”ચભાયના અંતયભાં એ લેણ અમ ૃતની ધાય જેવ ંુ ફનીને યે ડાઇ ગય.ું ભાયાવલના ક૊ઇ નરશિં! - શાં! ભાયા વલના ક૊ઇ નરશ! હુંમ ગાંપન૊ છં ને! ગાંપનીઆફફૃના કાંકયા થામ એ ટાણે હું ભાય૊ ધયભ ન વંબાફૄં ? આ ફે ‖નડીનાંઆંસડાં ભાયાથી ળેં દીઠાં જામ? એ ફ૊રી ઊઠય૊, “ફા! ત ંુ ય૊ ત૊ તને ભાયા ુછ૊કયાંના વ૊ગંદ. શભણાં જ૊જે, ગાંપની આફફૃને હું જાતી ય૊કું છં કે નરશ?”“અયે યેયે, બાઇ! ત ંુ શ ંુ કયીળ?” http://aksharnaad.com
  • 259. P a g e | 259“શ ંુ કયીળ ? ફા , ફા઩ને હું ઓ઱્ ંુ છં. શલે ત ંુ શયભત યાખજે શ૊ , ભાં! શ ંુ ુકયવ ંુ તે ભને સ ૂઝી ગય ંુ છે .”એભ કશીને ચભાય ચાલ્મ૊. દયફાયગઢની દ૊ઢીએ જઇને દયફાયને ખફયભ૊તલ્મા, “ગાંપથી ખેવ઩મ૊ આવમ૊ છે અને દયફાયને કશ૊ , ઝટ ભ૊ઢે થાવ ંુછે .”દયફાય ફશાય આવમાં તેભણે ચભાયને દે ખમ૊ , ભશ્કયીનાં લેણ કાઢયાં , “કાં ,બાઇ! ભાભેરં ુ રઇને આવમા છ૊ કે ?”“શા, અન્નદાતા! આવમ૊ છં ત૊ ભાભેરં ુ રઇને જ.” http://aksharnaad.com
  • 260. P a g e | 260“એભ! ઓશ૊! કેભ , તભને ભ૊કરલા ઩ડયા! ગાંપના યજ઩ ૂત ગયાવવમા શ ંુદલ્રીને ભાથે શલ્ર૊ રઇને ગમેર છે ?”“અયે ,દાદા! ગાંપના ધણીને ત૊ ઩૊તાની તભાભ લસ્તી ઩૊તાના કુ ટંુ ફ જેલીછે . આજ ભાયા ફા઩ ુ ઩ંડે આલતા શતા , ઩ણ તમાં એક ભયણ ંુ થઇ ગય.ુંક૊ઇથી નીક઱ામ તેવ ંુ ન યહ્, એટરે ભને દ૊ડાવમ૊ છે .” ંુ“તમાયે ત૊ ભાભેયાનાં ગાડાં ની શેડય લાંવે શારી આલતી શળે, કાં ?” ુ“એભ શ૊મ , ફા઩ા! ગાંપના બાણેજનાં ભ૊વા઱ાં કાંઇ ગાડાંની શેડ્ભાંવાભે?” http://aksharnaad.com
  • 261. P a g e | 261“તમાયે ?”“એ અભારં ુ ખવતા ગાભ કું લયને ઩ે‖યાભણીભાં દીધ.ું ”દયફાયે ભોંભાં આંગ઱ી નાખી , “એને થય ંુ કે આ ભાણવની ડાગ઱ી ખવી ંુગઇ શળે. એણે ઩ ૂછ્, “કાંઇ કાગ઱ દીધ૊ છે ?”“ના, દાદા! કાગ઱ લ઱ી શ ંુ દે લ૊ ‖ત૊! ગાંપના ધણીને એભ ખફય નરશ શ૊મકે જીલતાજગતા ભાનલીથીમે કાગ઱ની કટકીની આંઇ લધ ુ ગણતયી શળે!”ચભાયના ત૊છડા લેણની અંદય લાંકાનેયના યાજાએ કં ઇક વચ્ચાઇ બયે રીબા઱ી. આખા ગઢભાં લાત પ્રવયી ગઇ કે ગાંપન૊ એક ઢ૊ય ચીયનાય૊ ઢેઢ http://aksharnaad.com
  • 262. P a g e | 262આલીને ખવતા ગાભની ઩શેયાભણી વંબ઱ાલી ગમ૊. યાણીને ભાથે ભે ‖ણાંનાઘા ઩ડતા શતા તે થંબી ગમા. અને ફીજી ફાજુએ ચભાયે ગાંપન૊ કેડ૊઩કડય૊. એને ફીક શતી કે જ૊ કદાચ લાંકાનેયથી અવલાય છૂટીને ગાંપજઇ ખફય કાઢળે ત૊ ગાંપન ંુ ને ભારં ુ નાક ક઩ાળે. એટરે મ ૂઠીઓ લા઱ીનેએ ત૊ દ૊ડલા ભાંડય૊. ગાંપ ઩શોંચીને ગઢભાં ગમ૊ , જઇને દયફાયનેભ૊ઢાભ૊ઢ લેણ ચ૊ડયાં , “પટય છે તભને , દયફાય! રાજતા નથી ? ઓરીફ૊નડી ફચાયી લાંકાનેયને ગ૊ખે ફેઠી ફેઠી ઩ાણીડાં ઩ાડે છે . એનેધયતીભાં વભાલા લે઱ા આલી ઩શોંચી છે . અને તભે આંશીં ફેઠા રયમા છ૊ ?ફા઩!ુ ગાંપને ગા઱ ફેવે એનીમ ખેલના ન યશી?” http://aksharnaad.com
  • 263. P a g e | 263“઩ણ છે શ ંુ , મ ૂયખા?” દયફાય આ ભીઠી અમ ૃત જેલી ગા઱૊ વાંબ઱ીનેશવતા શવતા ફ૊લ્મા.“શ૊મ શ ંુ ફીજુ ં ? બાણેજ ઩યણે છે ને ભાભા ભ૊વા઱ાં રઇને અફઘડીઆલળે એલી લાટ જ૊લામ છે .”“અયયય! એ ત૊ વાંબયં ુ જ નરશ, ગજફ થમ૊! શલે કેભ કયવ?” ંુ“શલે શ ંુ કયલાન ંુ શત ંુ ? ઇ ત૊ ઩તી ગય.ું શલે ત૊ ભાયે જીલવ ંુ , કે જીબ ંુકયડીને ભયવ, એ જ લાત ફાકી યઇ છે .”“કાં એરા! તારં ુ તે શ ંુ પટકી ગય ંુ છે ?‖ http://aksharnaad.com
  • 264. P a g e | 264“શા ફા઩!ુ પટકી ગય ંુ ‖ત ંુ એટરે જ તભાયા થકી ભાભેયાભાં ખવતા ગાભદઇને અવમ૊ છં .”“ળી લાત કયછ? ત ંુ આ઩ણ ંુ ખવતા દઇ આવમ૊?”“શા, શા! શલે તભાયે જે કયવ ંુ શ૊મ તે કશી નાખ૊ ને એટરે ભને ભાય૊ભાયગ સ ૂઝે.”દયફાયન ંુ શૈય ંુ બયાઇ આવય ંુ , “લાશ! લાશ, ભાયી લસ્તી! ઩યદે ળભાંમ એનેભાયી આફફૃ લશારી થઇ. ગાંપન ંુ ફેવણ ંુ રાજે એટરા ભાટે એણે કેટલ ં ુજ૊ખભ ખેડ્!ું લાશ! ભાયી લસ્તીને ભાયા ઉ઩ય કેટર૊ વલશ્વાવ!” http://aksharnaad.com
  • 265. P a g e | 265“બાઇ! ખવતા ગાભ તેં તાયા ફ૊ર ઉ઩ય દીધ ંુ એ ભાયે અને ભાયી વ૊઩ેઢીને કબ ૂર ભંજૂય છે . આજ તાયે ભયલાન ંુ શ૊મ ? તાયા વલના ત૊ ભાયેભયવ ંુ ઩ડત!”ચભાયને દયફાયે ઩ાઘડી ફંધાલી , અને ડેરીએ બાણેજનાં રગન ઊજલલાંળફૃ થમાં. ચભાયલાડે ઩ણ ભયદ૊ ને ઓયત૊ ઩૊યવભાં આલી જઇ લાત૊ ુકયલા રાગમાં, લાત ળી છે ? આ઩ણા બાણબા ઩યણે એનાં ભ૊વા઱ાં આ઩ણે ુન કયીએ ત૊ ક૊ણ કયે ? ધણી ભ ૂલ્મ૊, ઩ણ આ઩ણાથી ભરામ?” http://aksharnaad.com
  • 266. P a g e | 266લાંકાનેયના અવલાયે આલીને ખફય કાઢયા. ગાંપના ધણીએ જલાફભ૊કલ્મ૊, “એભાં ઩ ૂછલા જેવ ંુ શ ંુ રાગય ંુ ? ગાંપની લસ્તીને ત૊ ભેં ક૊યે કાગ઱ેવરશય ંુ કયી આ઩ી છે .”લયની ભાતા શલે દાઝ કાઢી કાઢીને લાંકાનેયના દયફાયગઢભાં રગનગીતગજલી યહ્યાં છે કે –તયલાય વયખી ઊજ઱ી યે ઢ૊રા !તયલાય બેટભાં વલયાજે યે લારીડા લીયને,એલી યે શ૊મ ત૊ ઩યણજ૊ યે ઢ૊રાનીકય વાયે યી ઩યણાવ ંુ યે લારીડા લીયને. http://aksharnaad.com
  • 267. P a g e | 267આજે એ ખવતા ગાભ ત૊ છે ક બારભાં ગાંપ યાજની ઩ડખે જ છે .આજુફાજુ ગાંપની જ વીભ છે , અને લાંકાનેય ત૊ તમાંથી ઩ચાવ ગાઉ દૂ યશળે. છતાં અતમાયે એ ગાભ લાંકાનેયને તાફે છે . આજુફાજુ ફીજે ક્ાંમએક તસ ુ જભીન ઩ણ લાંકાનેયની નથી.[આ કથા બારભાં પ્રચણરત છે . કશેલામ છે કે એને ફન્મા આજ (1925ભાં)300 લ઴ા થમાં શળે. નાભઠાભ જડતાં નથી. ચ૊ક્કવ લ઴ા તથા નાભઠાભભે઱લલા ભાટે લાંકાનેય દીલાનવાશેફને વલનંતી કયતાં તેભણે જણાવય ંુ કેજૂનાં દપતય૊ તથા અન્મ સ્થ઱ે ત઩ાવ કયતાં આ દં તકથાભાં કાંઇવતમાંળ શ૊લાન ંુ રાગત ંુ નથી. તેભ છતાં પ્રચણરત કથા તયીકે અશી આ઩ી http://aksharnaad.com
  • 268. P a g e | 268છે . રાગે છે કે , ખવતા ગાભની બોગ૊ણરક ક્સ્થવત જ૊તાં લાંકાનેયના અને ંુતે ગાભના જ૊ડાણની વાથે કં ઇક સદય ઇવતશાવ જફૃય વંક઱ામ૊ શ૊લ૊જ૊ઇએ.] http://aksharnaad.com
  • 269. P a g e | 26912. અણનભ ભાથાંઆ વંવાયની અંદય બાઇફંધ૊ ત૊ કં ઇક બાળ્મા , પ્રાણને વાટે પ્રાણ કાઢીદે નાય દીઠા, ઩ણ જુગજુગ જેની નાભના યશી ગઇ એલા ફાય એકર૊રશમાદ૊સ્ત૊ ત૊ વ૊યઠભાં આંફયડી ગાભને ટીંફે આજથી વાડા ચાયવ૊ લયવઉ઩ય ઩ાક્ા શતા.ફે નરશ, ચાય નરશ, ઩ણ ફાય બાઇફંધ૊ન ંુ જૂથ. ફાયે મ અંતય એકફીજાનેઆંટી રઇ ગમેરાં. ફાય ભંક૊ડા ભે઱લીને ફનાલેરી ર૊ઢાની વાંક઱ જ૊ઇલ્મ૊. ફાય ખ૊ણ઱માં વોંવયલ૊ એક જ આતભા યભી યહ્ય૊ છે . http://aksharnaad.com
  • 270. P a g e | 270સ ૂયજ-ચંદ્રની વાખે ફેવીને ફાયે મ બાઇફંધ૊એ એક રદલવ વભી વાંજને઩શ૊યે કાંડાં ફાંધ્માં. છે લ્રી લાયની ગાંઠ લા઱ી. ફાયે મન૊ વયદાય લીવ઱યાફ૊; ઩યજજમ૊ ચાયણ ; વાત ગાભડાંન૊ ધણી ; શ઱લદના યાજવાશેફન૊જભણ૊ શાથ ; જેનાં લાંવાભાં જ૊ગભામાન૊ થા઩૊ ઩ડય૊ છે ; જેણે ઩૊તાનીતયલાય વલના આ ધયતીના ઩ડ ઉ઩ય ફીજા ક૊ઇને ભાથ ંુ ન નભાલલાનાંવ્રત રીધાં છે , દે લતા જેને ભ૊ઢાભ૊ઢ શોંકાયા દે છે , એલા અણનભકશેલાતા લીવ઱ યાફાએ લાત ઉચ્ચાયી “બાઇ ધાનયલ! બાઇ વાજણ! બાઇનાગાજણ! યવલમા! રખભણ! તેજયલ! ખીભયલ! આરગા! ઩ારા! લેયવર!અને કેળલગય! વાંબ઱૊.” http://aksharnaad.com
  • 271. P a g e | 271“ફ૊ર૊, લીશ઱બા!” એભ શોંકાય૊ દઇને ળંકયના ગણ વયખા અણગમાયજણાએ કાન ભાંડયા.“વાંબ઱૊, બાઇ! જીલતાં રગી ત૊ દુવનમા ફધી દ૊સ્તી નબાલતી આલે છે .઩ણ આ઩ણા વ્રતભાં ત૊ ભાતાજીએ લળેકાઇ ભેરી છે . આ઩ણને ળાસ્ત્રનીઝાઝી ગતાગભ નથી. આ઩ણ ંુ ળાસ્ત્ર એક જ કે જીલવ ંુ તમાં સધીમ ુએકવંગાથે, ને ભયવ ંુ ત૊મ વંગાથે લાંવા ભ૊મા નરશ, છે કબ ૂર?”“લીશ઱બા! ફૃડી લાત બણી. વયગા઩યને ગાભતયે લીશ઱ ગઢલી જેલ૊વથલાય૊ ક્ાંથી ભ઱ળે ? વહુ ઩૊ત઩૊તાની તયલાયને વળય ઉ઩ય ચડાલીનેવ૊ગંદ ખાઓ કે જીલવ ંુ ને ભયવ ંુ એક જ વંગાથે.” http://aksharnaad.com
  • 272. P a g e | 272ડારાં ડારાં જેલડાં ફાયે મ ભાથાં ઉ઩ય ખડગ ભંડામા. અને ફાયે મન ંુ ર૊શીબેફૄં કયીને રખત રખમાં કે ―જીલવ-ભયવ ંુ ફાયે મને એક વંગાથે – ઘડી ંુએકનમ છે ટંુ ન ઩ાડવ.ું ‖ ંુ ુઅણગમાય ઩યજજમા ચાયણ અને એક કેળલગય ફાલ૊ ; ભ૊તને મકાભે વહુબે઱ા થાલાના છીએ, એલા ક૊ર દઇને આનંદે ચડયા છે ; વલજ૊ગ ઩ડલાનાઉચાટ ભેરીને શલે વહુ ઩૊ત઩૊તાના ધંધા઩ાણીભાં ગયકાલ છે . ક૊ઇ ગોધનચાયે છે , ક૊ઇ વાંતીડાં શાંકે છે , ક૊ઇ ઘ૊ડાની વ૊દાગયી કે઱લે છે , અનેકેળલગય ફાલ૊ આંફયડીના ચ૊યાભાં ઇશ્વયનાં બજન - આયતી વંબ઱ાલેછે . ફીજી ફાજુ ળ૊ ફનાલ ફન્મ૊ ? http://aksharnaad.com
  • 273. P a g e | 273અભદાલાદ કચેયીભાં જઇને લીવ઱ ગઢલીના એક અદાલવતમા ચાયણે ુસરતાનના કાન ફૂં ક્ા કે “અયે , શે ઩ાદળાશ વરાભત! તેં વાયામ વ૊યઠ ુદે ળને કડે કમો , ભ૊ટા ભ૊ટા શાકેભ તાયા તખતને ઩ામે મગટ ઝુકાલે , ઩ણતાયી ઩ાદળાશીને અલગણનાય૊ એક ઩રુ઴ જીલે છે .” ુ“ક૊ણ છે એલ૊ ફે ભાથા઱૊ ંૂ , જેની ભાએ વલાવેય સઠ ખાધી શ૊મ ?”઩ાદળાશે ઩૊તાના ્ ૂની ડ૊઱ા પેયલીને ઩ ૂછ્.ું ંુ“આંફયડી સદયીનાં વાત વાંજણ ગાભન૊ ધણી લીવ઱ યાફ૊. જાતન૊ચાયણ છે .” http://aksharnaad.com
  • 274. P a g e | 274 ુ“રા શ૊ર લલ્રાશ! મા ્દાતારા! મા ઩ાક ઩યલયરદગાય!” - એલી ંૂકરફરી બા઴ાભાં ધલાડા કાઢતા , ઝયણખમાના ઝાં઩ા જેલી દાઢીને ભાથેશાથ પેયલતા , ધ૊ભચખ આંખ૊લા઱ા , ઩ાડા જેલી કાંધલા઱ા , લવભી ત્રાડદે લાલા઱ા, અક્કે ક ઘેટ૊ શજભ કયલાલા઱ા , અક્કે ક ફતક ળયાફ ુ઩ીલાલા઱ા, ર૊ઢાના ટ૊઩-ફખતય ઩શેયલાલા઱ા મરતાની , ભકયાણી,અપઘાની અને ઇયાની જ૊દ્ધાઓ ગ૊ઠણબેય થઇ ગમા.“શ ંુ વાત ગાભડીન૊ ધણી એક ચાયણ આટરી વળયજ૊યી યાખે ? એની ઩ાવેકેટરી પ૊જ?” http://aksharnaad.com
  • 275. P a g e | 275“પ૊જ-ફ૊જ કાંઇ નરશ , અલ્રાના રપયસ્તા! એક ઩૊તે ને અણગમાય એનાબાઇફંધ૊. ઩ણ એની ભગફૃફી આવભાનને અડી યશી છે . ઩ાદળાશને ફબ્ફેકટકા ગાળ્ય ંુ કાઢે છે .”વડડડ! સરતાનની ફુરગરાફી કામાને ભાથે નલાણ ંુ શજાય ફૃંલાડાં ફેઠાં ુ ુથઇ ગમાં. પ૊જને શંકાયલાન૊ હુકભ દીધ૊. અલ્રાન૊ કા઱દૂ ત ધયતીનેકડાકા રેલયાલત૊ આંફયડી ગાભ ઩ાય આવમ૊. ગાભની વીભભાં તંબ ૂતાણીને પયભાવ કયી કે, “ફ૊રાલ૊ લીવ઱ યાફાને.”એક શાથભાં વત્રશ ૂ઱ , ફીજા શાથભાં ફ઱દની યાળ , ખબે બલાની , બેટભાંદ૊ધાયી કટાયી , ગ઱ાભાં ભા઱ા ને ભાથે ઝૂરત૊ કા઱૊ ચ૊ટર૊ - એલા http://aksharnaad.com
  • 276. P a g e | 276દે લતાઇ ફૃ઩લા઱૊ લીવ઱ યાફ૊ ઩૊તાની વીભભાં વાંતીડું શાંકે છે .આબાભંડ઱ન ંુ દે લ઱ કયં ુ છે ; સ ૂયજના રકયણની વશસ્ત્ર વળખાઓ ફનાલી છે .નલયં ગીરી દવ રદળાઓ ચાક઱ા-ચંદયલા કલ્પ્મા છે , અને ફ઩૊યનીલયા઱૊ નાખતી ધયતી દે લીના મજ્ઞ-કું ડ જેલી વડવડે છે . ભાંશી ઩લનનીજાણે ધ ૂ઩દાની પ્રગટ થઇ છે ! એલા ચોદ બ્રહ્ાંડના વલશ્વને ભંરદય વયજી ,ભાંશે ઊબ૊ ઊબ૊ બતત લીવ઱૊ ભશાભામાન ંુ અઘ૊ય આયાધન ગજાલી યહ્ય૊છે .જમ૊તે પ્ર઱ં ફા, જુગદમ્ફા, આદ્ય અંફા ઇવયી,લદનં ઝ઱ં ફા, ચંદ ફંફા, તે જ તમ્ફા ત ંુ ખયી http://aksharnaad.com
  • 277. P a g e | 277શ૊તે અથાકં , ફીય શાકં , ફજે ડાકં ફમ્ભણી,જગભાંમ ઩યચ૊ દીઠ જાશેય યાવ આલડ યમ્ભણી.જીમ યાવ આલડ યમ્ભણી, જીમ યાવ આલડ યમ્ભણી.બેયલે શલ્રા, બલ્ર બલ્રાં ખાગ ઝલ્રાં ખેરીમં,શ૊તે શભલ્રાં, શાક શલ્રાં, ઝુઝ ભલ્રાં ઝેલ્રીમં,ગાજે તફલ્રાં, ફીય ગલ્રાં, ખેણ ટલ્રાં ખમ્ભણી,જગભાંમ ઩યચ૊ દીઠ જાશેય યાવ આલડ યમ્ભણી. ુ ંુ ુગભભભ ગભભભ આબન૊ ઘમ્ભટ ગજે છે , રદળાની ગપાઓ શોંકાયા રદમેછે , અને વાંતીની ક૊ળને જાણે ળે઴નાગની પેણ ભાથે ઩શોંચાડીને http://aksharnaad.com
  • 278. P a g e | 278઩ાયવભણણના કટકા કયલાન ંુ ભન શ૊મ એલ૊ જ૊ય કયીને ફેમ ઇંડા જેલાધ૊઱ા ફ઱દ વાંતીડું ખેંચે છે . બક્તતના ન ૂયભાં બીંજામેરી આંખે લીવ઱ ુ઩ાછ૊ વત્રભલનની ઇવયી ળક્તતના આયાધન ઉ઩ાડે છે .આકાળ ઩ાતા઱ ત ંુ ધય અંફય નાગ સયંનય ઩ામ નભે, ુરદગ઩ાર દગમ્ફય, આઠશી ડુંગય, વાતશીં વામય તેણ વભે,નલનાથ અને નય ચ૊વઠ નાયીએ શાથ ઩વાયીએ તેભ શયી,યલયામ યલેચીએ, જગગ પ્રભેવીએ લક્ક઱ લેવીએ ઇવલયી.દે લી લક્ક઱ લેવીએ ઇવલયી, ભાડી લક્ક઱ લેવીએ ઇવલયી. http://aksharnaad.com
  • 279. P a g e | 279 ુભેઘભા઱ ગાજી શ૊મ એલ૊ ભરાલ૊ ખાઇને ભ૊યરા ભલ્રાય ગાલા રાગે છે . ુલીવ઱ને અંગે અંગે બક્તતની ઩રકાલ઱ ઊ઩ડી આલી છે .એલે ટાણે ઘ૊ડેવલાયે આલીને લાલડ દીધા કે “લીશ઱બા! ઩ાતળા તભાયે઩ાદય આજ ઩ય૊ણા થઇને ઊતયે ર છે .”“઩ાતળાની ત૊ ઩યલા નથી, ઩ણ ઩ય૊ણ૊ એટરે જ ઩ાતળા.” એભ ફ૊રીનેચાયણ વાંતીડે ધીંવરં ુ નાખી , ફ઱દ શાંકી ઘેય ઩શોંચ્મ૊. ફ઱દ ફાંધી ,કડફ નીયી , ક૊ઇ જાતની ઉતાલ઱ ન શ૊મ એભ ઩ાતળાશને ભ઱લાચાલ્મ૊. http://aksharnaad.com
  • 280. P a g e | 280“લીવ઱બા, વંબા઱જ૊! ચાડી ઩શોંચી છે .” ફજાયના ભાણવ૊એ વળખાભણવંબ઱ાલી.“હું તે ફેભાંથી ક૊ને વંબાફૄં , બાઇ? ઩ાતળાને કે ચોદર૊કની જગતજનનીને?” ુએટર૊ જલાફ લા઱ીને લીવ઱ ગઢલી સરતાનના તંબ ૂભાં દાખર થમા.વવત્તેયખાં અને ફ૊તેયખાં ઉભયાલ ઩ણ જમાં અદફ બીડી , વળય ઝુકાલી ુગરાભ૊ની યીતે હુકભ ઝીરતા ફેઠા છે , વ૊યઠના યાજયાણાઓ જમાં અંજણરજ૊ડી આજ્ઞાની લાટ જ૊તા ઊબા છે , તમાં વાત ગાભડીના ધણી એકચાયણે, યજેબમે લ ૂગડે , અણથડકી છાતીએ , ધીયે ધીયે ડગરે ઩ાતળાશના http://aksharnaad.com
  • 281. P a g e | 281તખતા વાભા આલીને એક શાથે આડી તયલાય ઝારીને ફીજે શાથે વરાભદીધી. એન ંુ ભાથ ંુ અણનભ યહ્. ંુ ુ“લીવ઱ ગઢલી!” સરતાને નખ૊યાં ફુરાલીને ઩ડકાય૊ કમો , “વરાભ ક૊નીકયી?”“વરાભ ત૊ કયી આ ળક્તતની - અભાયી તયલાયની, બણેં, ઩ાતળા!” લીવ઱ેઠં ડે કરેજે જલાફ લાળ્મ૊.“વ૊યઠના શાકેભને નથી નભતા?” http://aksharnaad.com
  • 282. P a g e | 282“ના, ભ૊઱ા ફા઩! જ૊ગભામા લન્મા અલયાશીં કભણેંશીં આ શાથની વરામ ંુન૊મ કે આ ભાથાની નભણય ંુ ન૊મ ; ફાકી ત૊઱ી આલયદા ભાતાજી કય૊ડલયવની કયે !”“કેભ નથી નભતા?”“કાણા વારુ નભાં ? ભાણશ ભાણશશીં કેલાન૊ નભે? શાથ જ૊ડલા રામક ત૊એક અલ્રા અને દૂ જી આદ્યળક્તત , એક ફા઩ અને દૂ જી ભાલડી ; આ઩ણાવંધા ત૊ બાઇય ંુ બણામેં. ફથ ંુ બયીને બેટીએ , ઩ાતળા! નભીંએ નરશ. ત ંુ કેમ, ફેભાં કભણેમ ઊંચ કે નીચ નવેં ત૊ ઩છેં , ફ૊લ્મ ઩ાતળા , કાણા વારં ુ ંુનભાં?” http://aksharnaad.com
  • 283. P a g e | 283 ુચાયણને લેણે લેણે જાણે સરતાનની ભગફૃફી ઉ઩ય ર૊ઢાના ધણ ઩ડયા. ુનાના ફા઱કના જેલી વનબામ અને વનદો઴ લાણી સરતાને આજ઩શેરીલશેરી વાંબ઱ી. અદફ અને તાફેદાયીના કડક કામદા ઩઱ાલત૊ એ ુમવરભાન શાકેભ આજ ભાનલીના વાપ રદરની બા઴ા વાંબ઱ીને અજામફ ુથમ૊. ઩ણ સરતાન ફયાડય૊, “કાં વરાભ દે , કાં રડાઇ રે.”“શા! શા! શા! શા!” શવીને લીવ઱બા ફ૊લ્મ૊ , “રડાઇ ત૊ ણરમા ; અફ ઘડીણરમા. ભયણના બે ત૊ ભાથે યાખમા નવેં , ઩ણ ઩ાતળા! ભ૊઱૊ એક લેણયાખમ.”“ક્ા શૈ?” http://aksharnaad.com
  • 284. P a g e | 284“બણેં ઩ાતળા, ત૊઱ી ઩ાવે દૂ ઠ દભંગ઱ પ૊જ, અને ભ૊઱ી ઩ાવેં દવ ને એકદ૊વદાય, ત૊઱ા ઩ાવેં ત૊઩ ંુ , ફંધ ૂકું , નાળ્ય ંુ - ઝંઝાળ્ય ુ , અને અભણી ઩ાવેંઅક્કે ક ખડગ ; બણેં રડાઇ ણરમાં ; ઩ણ દાફૃગ૊઱૊ નરશ ; આડ શવથમાયે .ત૊઱ા વૈકડા ભ૊ઢે રડલૈમા ; અમ ંુ ફાય બાઇફંધ: આલી જા. અભણાં શાથજ૊ત૊ જા, અણનભ ભાથાં રેને કીભ કલ઱ાવે જલામ ઇ જ૊ત૊ જા!”સરતાને ફેરપકય યશીને કેલ઱ તયલાય —બારાં જેલાં અણછૂટ આયધ૊ન ંુ ુ ુ ુયદ્ધ કયલાની કબ ૂરાત આ઩ી .“યં ગ લીવ઱બા! રડાઇ રેને આદ૊! યં ગ લીવ઱બા! ઩ાતળાની આગ઱અણનભ યૈ ને http://aksharnaad.com
  • 285. P a g e | 285આદ૊!”એભ શયખના નાદ કયતા દવ બાઇફંધ૊એ વાભી ફજાયે દ૊ટ દીધી ,લીવ઱ને ફાથભાં રઇ રીધ૊ દવ ને એક અણગમાય જણા કેવરયમાં ઩ાણી ુકયીને લ ૂગડાં યં ગે છે . વાભવાભા અફીર ગરાર છાંટે છે . ભાથાના ભ૊ટાભ૊ટા ચ૊ટરા તેરભાં ઝફ૊઱ે છે .ભ૊યરા જેલા ફાય બાઇફંધ૊નાં ભ૊તના ઩રયમાણની આલી લાત૊ જે ઘડીએ ુસરતાનના તંબ ૂભાં ઩શોંચી તે લખતે દાઢીએ શાથ પેયલીને ઩૊તે ઩સ્તાલ૊કયલા રાગમ૊ કે “ભ ૂર થઇ, જફયી ભ ૂર થઇ. ફાય વનય઩યાધી લીય ઩રુ઴૊ ુલટના ભામાા ભાયી પ૊જને શાથે શભણાં કતર થઇ જાળે. મા અલ્રા! ભેં http://aksharnaad.com
  • 286. P a g e | 286ખ૊ટ ખાધી. ભાયે ભાથે શતમા ચડળે. ક૊ઇ આ આપતભાંથી ઊગયલાન૊ઇરાજ ફતાલે?” ુ“ઇરાજ છે , ્દાલંદ” લજીય ફ૊લ્મ૊ , “આ઩ણ૊ ઩ડાલ ગાભના ઝાં઩ા઩ાવેથી ઉ઩ાડીને ગાભની ઩છલાડેની દીલારે રઇ જઇએ. લીવ઱ યાફ૊ઝાં઩ેથી નીક઱લા જળે એટરે એની ઩ીઠ આ઩ણી ફાજુ થળે. ફવ ,એને આ઩ણે વંબ઱ાલી દે શ ંુ કે અભને તે ઩ીઠ દે ખાડી, શલે જ ંગ શ૊મ નરશ.” ુસરતાનની પ૊જ ગાભની ઩છલાડેની રદળાએ જઇ ઊબી. અણગમાયે મબાઇફંધ૊ વગાંલશારાં ને જીવમા - મ ૂઆના જુશાય કયીને ડેરીએથીનીક઱લા જામ છે તમાં લસ્તીએ અલાજ દીધ૊, http://aksharnaad.com
  • 287. P a g e | 287“લીવ઱બા! લેયીની પ૊શ ગાભની ઩છીતે ઊબી છે . અને ઝાં઩ેથી જાળ૊ ત૊અણનભ લીવ઱ે બાયથભાં ઩ાય૊ઠનાં ઩ગરાં બમાં કશેલાળે , શ૊!” (઩ાય૊ઠના= ઩ીઠનાં)“઩ાય૊ઠનાં ઩ગરાં! લીશ઱૊ બયળે ?” લીવ઱બાની આંખ૊ભાં તેજ લધ્માં.“ધાનયલ બા! નાગાજણ બા! યવલમા! રખભણ! ખીભયલ! દયફાયગઢની઩છીત ત૊ડી નાખ૊. વાભી છાતીએ ફા‖ય નીક઱ીએ.” ુ઩છીત ત૊ડીને અણગમાય મ૊દ્ધા , મજ્ઞના ઩ય૊રશત જેલા , ફશાય નીકળ્મા. ુસરતાને શાથીના શ૊દ્દા ઉ઩યથી હુતાળણીના ઘૈયૈમા જેલા ઉલ્રાવભાંગયકાલ અણગમાય દ૊સ્તાય૊ને દે ખમા. http://aksharnaad.com
  • 288. P a g e | 288“અલ્રાશ! અલ્રાશ! અલ્રાશ! ઇભાનને ખાતય દુવનમાની વભટ્ટી ખંખેયીનેભ૊તના ડાચાભાં ચાલ્મા આલે છે . એની વભળેયના ઘા ઝીરળે ક૊ણ?” એલેટાણે લીવ઱ યાફાએ કેળલગયને વલાર કમો : ુલીશ઱ ઩ ૂછે બ્રાહ્ણા, સણ કેળલ કં ધા઱,કણ ઩ગરે વયગ ઩ાભીએ, ઩ળતક નૈમા઱ા? ુ[અયે , શે કેળલગય ભશાયાજ , શે બ્રાહ્ણ , વાંબ઱, શે ઩સ્તક-઩૊થીનાવનશા઱નાય જ્ઞાની, ફ૊ર, આ઩ણે કેલી યીતે ભયીએ ત૊ સ્લગા ઩ભામ ? એજ્ઞાન ફતાલનારં ુ ક૊ઇ ઩સ્તક તેં વનશાળ્ય ંુ છે ?] ુ http://aksharnaad.com
  • 289. P a g e | 289 ુઅંતયભાં જેને જ્ઞાનનાં અજલા઱ાં પ્રગટ થઇ ગમાં છે , જેની સયતાના તાય઩યભ દે લની વાથે ફંધાઇ ગમા છે , વલદ્યા જેની જીબને ટે યલે યભે છે , તેકેળલગયે ઩૊તાના ક૊ઠાની અજાણી લાણી ઉકેરીને ઉત્તય દીધ૊ કે શેલીશ઱બા!કું ડે ભયણ જે કયે , ગ઱ે શેભા઱ાં.કયલત કે બેયલ કયે , ળીખયાં ળખયા઱ાં.વત્રમા, ત્રંફાવ, આ઩ત઱ જે ભયે શઠા઱ા,તે લય રદમાં લીશ઱ા, વગ વથમે બલા઱ા. http://aksharnaad.com
  • 290. P a g e | 290[લીશ઱બા, કાં ત૊ ભાણવ કું ડા઱ે ઩ડીને પ્રાણ છાંડે , કાં શેભા઱૊ ગ઱ે , કાંકાળીએ જઇ કયલત ભેરાલે , કાં ણગયનાયને ભાથે જઇ બૈયલ-જ઩ ખામ , કાંઅફ઱ા ભાટે , ગામ ભાટે કે ઩૊તાના ગયાવ ભાટે જાન આ઩ે ; એટરીજાતનાં ભ૊તભાંથી એકીમ ભ૊તના વ્રત ધાયણ કયે , તેને જ આલતે બલ ુઅભયા઩યી ભ઱ે , શે બાઇ લીશ઱!]વાંબ઱ીને લીશ઱ે વભળેય ખેંચી , વભળેયની ઩ીંછીએ કયીને ―ખ઱ાલા‖જભીનભાં રીટ૊ દઇને કં ડાફૄં કય.ું ૂ“જુલાન૊!” લીશ઱ે લાણીન૊ ટં કાય કમો , “જુલાન૊! આજ આ઩ણાં ુઅભયા઩યનાં ગાભતયાં છે . અને કેળલગયે ગણાવમાં એટરા કેડાભાંથી http://aksharnaad.com
  • 291. P a g e | 291―કં ડા઱ે ભયણ ‖ન૊ કેડ૊ આજ રગી દુવનમાને ભાથે ક૊ય૊ ઩ડય૊ છે . ફીજે ૂભાગે ત૊ ઩ાંડલ૊ વયખા કં ઇકનાં ઩ગરાં ઩ડયાં છે . ઩ણ આજ આ઩ણેવહુએ આ નલી લાટે શારી નીક઱વ ંુ છે . જ૊જ૊ શ૊ , બાઇફંધ૊! આજબાઇફંધીના ઩ાયખાં થાળે. આજ આખય રગી રડજ૊ અને વાંજ ઩ડે તમાયેભ૊તની વેજડીએ એક વંગાથે સ ૂલા આ કં ડા઱ે વહુ આલી ઩શોંચજ૊. કશ૊ , ૂકબ ૂર છે ?” “ફૃડું લેણ બણય,ું લીશ઱બા!” દવેમ જણાએ રરકાય દીધ૊.“આક઱ા થાઓ ભા , બાઇ, વાંબ઱૊! કં ડા઱ે આલવ ંુ ત૊ ખરં ુ ૂ , ઩ણ઩૊ત઩૊તાનાં શવથમાય ઩રડમાય , પેંટાપાણ઱મા અને કામાની ઩યજે઩યજન૊ખાં થઇ ગમાં શ૊મ તેમે લીણીને વાથે આણલાં. ફ૊ર૊, ફનળે?” http://aksharnaad.com
  • 292. P a g e | 292“લીશ઱બા!” બાઇફંધ૊ ગયજમા, “ચંદય—સ ૂયજની વાખ ભાથે ખડગ ભેરીનેવ્રત રીધાં છે . આ કેવરયમા લાઘા ઩શેમાં છે . આ કં કુના થા઩ા રીધા છેઅને શલે લ઱ી નલી કબ ૂરાત ળી ફાકી યશી ? અભે ત૊ તાયા ઓછામા , ંુફા઩! લાંવ૊લાંવ ડગરાં દીધ્મે આલશ.”“જુઓ, બાઇ! અતમાયે આજ વાંજયે આ઩ણાભાંથી આંશીં જે કં ડા઱ા ફશાય , ૂએ ઇશ્વયને આંગણેમ કં ડા઱ા ફશાય, લીવયળ૊ ભા.” ૂદવેમ જણાએ ભાથાં નભાવમાં.“અયે , ઩ણ આ઩ણ૊ તેજયલબા ક્ાં?” http://aksharnaad.com
  • 293. P a g e | 293“તેજયલ ઩યગાભ ગમ૊ છે .”“આ....શા! તેજયલ યશી ગમ૊. શઠા઱૊ તેજયલ લાંવેથી ભાથાં ઩છાડીને ંુભયળે. ઩ણ શલે લે઱ા નથી. ઓરે અલતાય બે઱ાં થાશ.”અણગમાયે મ જણાએ એકફીજાને ફાથભાં રઇ બેટી રીધ.ું જીવમા -મ ૂઆનાયાભયાભ કમાા. જુદા ઩ડલાની ઘડી આલી ઩શોંચી.વાભે એક ્ ૂણાભાં ઊબેરા શાથી વાભે આંગ઱ી ચીંધાઈ લીવ઱ ફ૊લ્મ૊ ,“બાઇ, ઓરી અંફાડીભાં ઩ાતળા ફેઠ૊ છે , એને ભાથે ઘા ન શ૊મ , શોં કે! http://aksharnaad.com
  • 294. P a g e | 294 ંુ઩ાતળા ત૊ ઩ચીવન૊ ઩ીય કશેલામ. રા્ન૊ ઩ા઱નાય ગણામ. એને ત૊ર૊ઢાના શ૊દ્દાભાં ફેઠાં ફેઠાં આ઩ણી યભત જ૊લા દે જ૊, શોં!”“શ૊, બાઇ!”ભાથે ઩ાણીન૊ ગ૊઱૊ ભાંડીને નેવભાંથી ભાંજૂડી યફાયણ શારી આલે છે .આલીને એણે કં ડા઱ા ઢૂકડ૊ ગ૊઱૊ ઉતામો. “લીશ઱ આ઩ા! આ ઩ાણી!” ૂ“ભાંજૂડી, ફેટા, યં ગ તને , ઠીક કય.ું ઩ાછા લ઱શ ંુ તમાયે તયવ ફહુ રાગી ુશળે. અભે લ઱ીએ તમાં સધી આંશીં ફેવજે, ફેટા! http://aksharnaad.com
  • 295. P a g e | 295એટલ ંુ ફ૊રીને અણગમાય મ૊દ્ધાએ ―જે ચંડી , જે જ૊ગણી! ‖ ―જે ચંડી જેજ૊ગણી!‖ ની શાકર૊ દીધી , દ૊ટ કાઢી. અણગમાય જણા ઩ગ઩ા઱ા અનેવાભે -શે જરંગા, શંવરા કભંધ ભકયાણી,ળ૊઩ કેઆડા ભંકડા આયફ ખયવાણી,ગયલય જ ંગા ગ૊શણા ઩ે ઩ંથા ઩ાણી.જાણ ળળંગી ઝ૊વ઩મા યાજરકમા ઩તળાણી.યે લતલંકા યાલતાં ભખભર ઩રાણી,વલયે લાજડે લાજતી ઘ૊ડે ચડી ઩ઠાણી. http://aksharnaad.com
  • 296. P a g e | 296ઝરંગા, શંવરા, ભાયલાડી, ભકયાણી, ક્ાડા, ભાંકડા, અયફી, ખ૊યાવાની- એલા જાતજાતના ઩ાણી઩ંથા અને ઩શાડને લીંધે એલી જાંઘ૊લા઱ા ભાથેભખભરના ઩રાણ ભાંડીને ઩ઠાણ૊ ઊતમાા.ઝાકાઝીક, ઝાકાઝીક , ઝાકાઝીક , વાભવાભી તયલાય૊ની તા઱ીઓ ઩ડલા ુભંડી. એક એક બાઇફંધ વ૊ -વ૊ ળત્રના ઝાટકા ઝીરલા ભંડય૊. એક જણેજાણે અનેક ફૃ઩ કાઢીને ઘ ૂભલા ભાંડ્.ું અને શાથીને શ૊દ્દે થી સરતાન જ૊ઇ ુજ૊ઇને ઩૊કાય કયલા રાગમ૊ કે ―મા અલ્રાશ! મા અલ્રાશ! ઇભાનને ખાતયઇંવાન કેલી જજગયથી ભયી યહ્ય૊ છે !‖ http://aksharnaad.com
  • 297. P a g e | 297“લાશ, કેળલગય! લાશ ફાલાજી! લાશ બ્રાહ્ણ , તાયી લીયતા!” એલાધન્મલાદ દે ત૊ દે ત૊ લીવ઱ યાફ૊ કેળલગયન ંુ ધીંગાણ ંુ નીયખે છે .શ ંુ નીયખે છે ? કેળલગયના ઩ેટ ઩ય ઘા ઩ડયા છે , ભાંશીથી આંતયડાંનીક઱ીને ધયતી ઩ય ઢવયડામ છે . આંતયડાં ઩ગભાં અટલામ છે , અનેજ ંગ ખેરત૊ ફાલ૊ આંતયડાંને ઉ઩ાડીને ઩૊તાને ખબે ચઢાલી રે છે .“લીશ઱બા!” લીવ઱ના નાનેયા બાઇ રખભણે વાદ દીધ૊ , લીશ઱બા , ુ ુજીલતાં સધી ભાયી વાથે અફ૊રા યાખમા , અને આજ ભયતક આવમાં ત૊મ ુભ૊ઢાન૊ ભીઠ૊ શકન નરશ! લીશ઱, કેળલગયને બરકાયા દઇ રયમા છ૊, ઩ણઆભ ત૊ નજય ભાંડ૊!” http://aksharnaad.com
  • 298. P a g e | 298ડ૊ક પેયલીને જમાં લીવ઱ ઩૊તાના બાઇની વાભે ભીટ ભાંડે તમાં ત૊જભણ૊ ઩ગ જૂદ૊ ઩ડી ગમ૊ છે એને ફગરભાં દાફીને એક ઩ગે ઠેકત૊ઠેકત૊ રખભણ લેયીઓની તયલાય ઠણકાલી યહ્ય૊ છે . બાઇને બા઱તાં જજીલતયના અફ૊રા ત ૂટી ઩ડયા. લીવ઱ની છાતી પાટપાટ થઇ યશી.“એ ફા઩ , રખભણ ત ંુ ત૊ યાભન૊ બાઇ , તને બરકાયા ન શ૊મ , ત ંુશ ૂયલીયાઇ દાખલ એભાં નલાઇ કેલી ? ઩ણ કેળલ ત૊ ર૊ટની ચ઩ટીન૊ભાગતર ફાલ૊, ભાગણ ઊઠીને આંતયડાંની લયભા઱ ડ૊કે ઩શેયી લ્મે એનીલળેકાઇ કશેલામ, ભાયા રખભણ જવત!” http://aksharnaad.com
  • 299. P a g e | 299વાંજ ઩ડી. ઝડલઝડ રદલવ યહ્ય૊. સરતાનન ંુ કા઱જુ ં પપડી ઊઠ્ ંુ ુ , “મા ુ્દા! આડ શવથમાયે આ ફશાદુય૊ નરશ ભયે . અને શભણાં ભાયી પ૊જન ંુભાથેભાથ ંુ આ અણગમાયે મ જણા ફાજયાના ડૂંડાની જેભ રણી રેળે. ““તીયકાભઠાં ઉઠાલ૊! ગર૊રીઓ ચરાલ૊!” શાથીની અંફાડીભાંથી પયભાનછૂટતાંની લાય ત૊ શડુડુડુડુ! શભભભભ! ધડ! ધડ! ધડ! -વીંગણ છૂટે બાયસ,ું શથના઱ લછટ્ટે,વાફ઱ છૂટે વોંવયા, સ ૂયા વબટ્ટેવ્રણ પ્રગટે ઘટ લચ્ચે, ઩ટા પ્રાછટ્ટે, ુત્રટે ઝુંવણ ટ૊઩તણ, ખાગે અલઝટ્ટે. http://aksharnaad.com
  • 300. P a g e | 300઩ાતળાશી પ૊જની ગર૊રીઓ છૂટી. ઢાર૊ને લીંધીને વીવાં વોંવયલાં ગમાં.છાતીઓભાં ઘા ઩ડયા. નલયાતયના ગયફા ફનીને અણગમાય બાઇફંધ૊જુદ્ધભાંથી ફશાય નીકળ્માં. ક૊ઇ એક ઩ગે ઠેકત૊ આલે છે , ક૊ઇ આંતયડાંઉ઩ાડત૊ ચાલ્મ૊ આલે છે , ક૊ઇ ધડ શાથભાં ભાથ ંુ રઇને દ૊ડ્.ું એભઅણગમાય જણાં ઩૊તાની કામાન૊ કટકે કટક૊ ઉ઩ાડીને કં ડા઱ે ઩શોંચ્મા ૂ ,઩છી લીવ઱ે છે લ્રી લાયન૊ ભંત્ર બણમ૊ ુ , “બાઇફંધ૊, સયા઩યીનાં ધાભદે ખામ છે . શારી નીક઱૊!” http://aksharnaad.com
  • 301. P a g e | 30113. વીભાડે વય઩ ણચયાણ૊કથા એલી ચારે છે કે જૂનાગઢ તાફે ભાણેકલાડા અને ભઘયલાડા નાભનાંચાયણ રોકોનાં ફે ગાભ છે . ફન્ને લચ્ચે વીભાડાનો કજજમો શતો. લાયં લાયજયીપો ભા઩ણી કયલા આલતા ઩યં ત ુ ટંટો ટ઱તો ન શતો. એક દદલવ ફંને઩ક્ષો વીભાડો કાઢલા ભાટે વીભભાં ઊબા છે . કોઇ એકભત થતો નથી.રાકડીઓ ઊડલા જેટરો ઉશ્કેયાટ થઇ ગમો છે , તે લખતે તેઓએ વાભેથીએક જફયદસ્ત વ઩ગને આલતો દીઠો. કોઇકે ભશ્કયીભાં કહ્ું કે ‘બાઇ, આનાગદે લતાને જ કશીએ કે આ઩ણો વીભાડો લશેંચી આ઩ો.’ તયત જ ફંને઩ક્ષો શાથ જોડીને વ઩ગને વંફોધીને એકવાભટા ફોરી ઊઠયા ,’શે ફા઩ા ! http://aksharnaad.com
  • 302. P a g e | 302વાચી લાત છે . તભે દે લ-પ્રાણી છો. લશેંચી દ્યો અભાયો વીભાડો. તભાયાળયીયનો રીટો ઩ડે, એ અભાયા વેભાડા તયીકે કબ ૂર છે .’ ંૂવાંબ઱ીને તયત જ એ પણધય થંભ્મો, લાંકીચકી ચાર છોડીને એણે વીધુંવોટી જેવું ળયીય કયુું અને ઩છી એ ચાલ્મો. એનો રીટો ઩ડતો ગમો, તે ંૂપ્રભાણે ખટ નખાતા ગમા અને રીટાથી ઩ોતાની જભીનની ફયાફય વયખીલશેંચણી થતી જોઇને ફેમ ઩ક્ષો ‘લાશ ફા઩ા ! લાશ ભાયા દે લતા !’ઉચ્ચાયતા ઉચ્ચાયતા વ઩ગની ઩ાછ઱ ચાલ્મા ગમા. વ઩ગ ચારતો ચારતોફયાફય એક સલકટ સ્થ઱ે આવમો. કેયડાના ઝાડનુ ં એક સુકાઇ ગમેલ ું http://aksharnaad.com
  • 303. P a g e | 303અણીદાય ઠૂંઠું ઩ોતાના વાભે ઊભુ ં છે . ફયછી જેલી ઝીણી એની અણીજોઇને નાગ ઩઱બય થંબી ગમો. અને તયત ભાણવો ફોરી ઊઠયા , ―શલેશ ુ ંથાળે ? ફયાફય આ઩ણા વયખેવયખા વીભાડા ઉ઩ય જ આ કેયડો ભોટાફા઩ુએ લાલેરો. શલે જોઇએ કે દાદો કોને યે શ દે ળે.’આ ળબ્દો જાણે કાન ભાંડીને વ઩ગ વાંબ઱તો શોમ એભ પેણ ચડાલીને ઊબોછે . એના અંતયભાં ઩ણ વભસ્મા થઇ ઩ડી કે કઇ ફાજુ ચાલુ? જે ફાજુ ંચારીળ તે ફાજુલા઱ાની એક તસુ જભીન ક઩ાઇ જળે.એક જ તસુ જભીનનો પ્રશ્ન શતો. છતાં વ઩ે સનણગમ કયી નાખ્મો. ઩ોતે http://aksharnaad.com
  • 304. P a g e | 304વીધો ને વીધો ચાલ્મો. કેયડાના થડ ઉ઩ય જ ચડયો. વીધેવીધો એ ઠૂંઠાનીઅણી ઉ઩ાય ચડયો. અણી એની પેણભાં વોંવયી ઩યોલાઇ ગઇ. વ઩ગ જોયકયીને ફીજી ફાજુ ઊતયલા રાગ્મો. એભ ને એભ ઩છ્ડી સુધી ચચયાઇ ંૂગમો. રગાય ઩ણ તમો શોત તો લશેંચણ અણવયખી કશેલાત.એનુ ં નાભ વીભાડે વ઩ગ ચચયાણો ! આજ ભાણેકલાડા ગાભની નદીને વાભેતીય એ વ઩ગની દે યી છે . રોકો ‘ભારફા઩ા’ નાભે ઓ઱ખે છે . ચબન્નચબન્નકાદઠમાલાડી કુટુંફોના એ કુરદે લતા ભનામ છે . લય-કન્માની છે ડાછે ડી ત્માંજઇને છોડામ છે . <<------------- બાગ 1 વભાપ્ત ------------------- >> http://aksharnaad.com
  • 305. P a g e | 305http://aksharnaad.com એટરે અંતયની અનુભ ૂસતનો અક્ષય ધ્લસનઆંગ઱ીના ટેયલે ઉ઩રબ્ધ , ગુજયાતી બા઴ાભાં અઢ઱ક ઓનરાઈનલાંચનનો યવથા઱, જેભાં ગયલા ગીયનાં પ્રલાવલણગનો , ફા઱લાતાગઓ અનેકાવમો, કસલતા ગઝર અને વલગ ઩દ્ય ૂ , ટંકી લાતાગ ઓ , સલસલધ પ્રકાયનીઉ઩મોગી લેફવાઈટ સલળે ભાદશસત , રોક વાદશત્મ , બજન અને ગયફા ,અનુલાદીત વાદશત્મ , ઩ુસ્તક વભીક્ષા , મુરાકાતો અને ડાઊનરોડ કયલાભાટે અનેક સુદય ઈ ઩ુસ્તકો, એવુ ં ઘણુ ં સલચાયપ્રેયક વાદશત્મ એટરે.... ં અક્ષયનાદ.ક૊ભ http://aksharnaad.com