Chapter 3

175 views
81 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
175
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Chapter 3

  1. 1. บทที่ 3 วิธีดาเนินการศึกษา ua lm ai การศึ ก ษาวิจ ัย เรื่ อ ง “แนวทางพัฒ นาการจัด การความรู ้ ภู มิ ปั ญ ญาท้อ งถิ่ น ด้า นปราชญ์ ชาวบ้า นขององค์ก ารบริ หารส่ วนตาบลวัง มะปรางเหนื อ อาเภอวัง วิเศษ จัง หวัดตรั ง ” เป็ นการ ศึก ษาวิจย เชิ ง คุ ณภาพ (Qualitative Method) เพื่อศึ กษาถึ งลัก ษณะการจัดการความรู้ ภูมิ ปัญญา ั ท้องถิ่ นของปราชญ์ชาวบ้าน โดยการเก็บจากเอกสารตาราต่างๆ และการรวบรวมข้อมูลภาคสนาม โดยมีข้ นตอนและวิธีการดาเนินการดังนี้ ั พืนทีดาเนินการ ้ ่ n N สถานที่ เก็บข้อมูลที่ ใช้ในการวิจยครั้ งนี้ คือเขตพื้นที่ รับผิดชอบขององค์การบริ หารส่ วน ั ตาบลวังมะปรางเหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง ko r ประชากรและกลุ่มเป้ าหมาย Th an a ในการศึกษาวิจยครั้งนี้ เป็ นการวิจยเชิงคุณภาพ ประชากรที่ใช้ในการวิจยประกอบด้วย ั ั ั 1. ผู้ให้ ข้อมูลสาคัญ (Key Informants) ผู ้ที่ ไ ด้ รั บ การยกย่ อ งจากคนในท้ อ งถิ่ น ว่ า มี ค วามรู ้ ด้ า นภู มิ ปั ญญาท้ อ งถิ่ น มี ความสามารถและมีประสบการณ์ในการทางานด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นจนได้รับการยอมรับว่าเป็ น ปราชญ์ชาวบ้านที่ มีอยู่ภายในตาบลวังมะปรางเหนื อ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง เพื่อป้ องกันการ เกิดผลกระทบแก้ผให้ขอมูล ผูวจยจึงได้กาหนดนามสมมุติเพื่อใช้ในการวิจยดังนี้ ู้ ้ ้ิั ั 1.1 ด้านอุตสาหกรรมและหัตถกรรม ได้แก่ 1.1.1 คุ ณยายร่ วง ทองคา(นามสมมติ ) หมู่ที่ 3 บ้านช่ องหาร ตาบลวังมะปราง เหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.1.2 คุณยายปลอม เพชรหนู(นามสมมติ) หมู่ที่ 6 บ้านสวนป่ า ตาบลวังมะปราง เหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.1.3 คุ ณ ตานิ ย ม ส าเนี ย งหวาน(นามสมมติ ) หมู่ ที่ 9 บ้า นทอนแจ้ ต าบลวัง มะปรางเหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง
  2. 2. 59 Th an a ko r n N ua lm ai 1.2 ด้านการแพทย์แผนไทย ได้แก่ 1.2.1 คุ ณยายร่ วง ทองคา(นามสมมติ ) หมู่ที่ 3 บ้านช่ องหาร ตาบลวังมะปราง เหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.3 ด้านกองทุนและธุ รกิจชุมชน ได้แก่ 1.3.1 คุ ณ ตานิ ย ม ส าเนี ย งหวาน(นามสมมติ ) หมู่ ที่ 9 บ้า นทอนแจ้ ต าบล วังมะปรางเหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.4 ด้านศิลปกรรม ได้แก่ 1.4.1 คุณยายปลอม เพชรหนู(นามสมมติ) หมู่ที่ 6 บ้านสวนป่ า ตาบลวังมะปราง เหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.4.2 คุณตาสมนึก มณี รัตน์(นามสมมติ) หมู่ที่ 10 บ้านอ่าวกลาง ตาบลวังมะปราง เหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.4.3 คุ ณ ตาสมปอง หนู ป ลื้ ม (นามสมมติ ) หมู่ ที่ 10 บ้า นอ่ า วกลาง ต าบลวัง มะปรางเหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.5 ด้านปรัชญา ศาสนาและประเพณี ได้แก่ 1.5.1 คุณตาดวน อุยกิ้ม(นามสมมติ) หมู่ที่ 3 บ้านช่องหาร ตาบลวังมะปรางเหนื อ ้ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.5.2 คุ ณ ตาสมปอง หนู ป ลื้ ม (นามสมมติ ) หมู่ ที่ 10 บ้า นอ่ า วกลาง ต าบลวัง มะปรางเหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 2. ผู้บริหารองค์ การบริหารส่ วนตาบล / ผู้นาท้องที่ / พนักงานส่ วนตาบล ผูบริ หารองค์การบริ หารส่ วนตาบล/ผูนาท้องที่/พนักงานส่ วนตาบล คือ นายกองค์การ ้ ้ บริ หารส่ วนตาบลวังมะปรางเหนือ ผูนาท้องที่ในตาบลวังมะปรางเหนือ และพนักงานส่ วนตาบลใน ้ องค์การบริ หารส่ วนตาบลวังมะปรางเหนื อซึ่ งมีส่วนในการส่ งเสริ มและอนุ รักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่ น ่ ั ให้คงอยูคู่กบท้องถิ่นตลอดไป 3. ผู้ใช้ งานองค์ ความรู้ ภูมิปัญญาท้ องถิ่น ผูใช้งานองค์ความรู ้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น คือ ผูที่อยูในพื้นที่หมู่บานเดียวกันกับแหล่งภูมิ ้ ้ ่ ้ ปั ญญาท้องถิ่ นเพื่ อให้ได้ขอมู ล ภู มิปัญญาท้องถิ่ นอย่างแท้จริ ง เนื่ องจากอยู่ใ กล้แหล่ ง เผยแพร่ ภูมิ ้ ปั ญญาท้องถิ่นจึงน่าจะมีโอกาสในการใช้ งานภูมิปัญญาท้องถิ่นมากกว่า จานวนกลุ่มละ 5 – 10 คน
  3. 3. 60 เครื่องมือทีใช้ ในการศึกษา ่ ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพผูวจยได้ใช้เครื่ องมือในการศึกษาดังนี้ ้ิั Th an a ko r n N ua lm ai 1. แบบการสั มภาษณ์ เจาะลึก (In-depth Interview ) จากแนวคิ ดและทฤษฎี ผูวิจยได้กาหนดเป็ นแนวทางการสนทนาและการสัมภาษณ์ ้ ั เจาะลึกผูให้ขอมูลสาคัญ (Key Informants) และผูบริ หารท้องถิ่น/ผูนาชุมชนดังนี้ ้ ้ ้ ้ 1.1 แบบการสัมภาษณ์ชุดที่ 1 สาหรับข้อมูลสาคัญ (Key Informants) คือผูที่ได้รับ ้ การยกย่องและยอมรับว่าเป็ นปราชญ์ชาวบ้าน ประกอบด้วย 1.1.1 ส่ วนที่ 1 ประวัติส่วนตัวของปราชญ์ชาวบ้าน 1.1.1.1 ประวัติส่วนตัว ่ 1.1.1.2 ที่อยูปัจจุบน ั 1.1.1.3 วุฒิการศึกษา 1.1.2 ส่ วนที่ 2 ความเชี่ยวชาญด้านภูมิปัญญา 1.1.2.1 ความเชี่ ย วชาญภู มิ ปั ญ ญาในด้า นต่ า งๆ 9 ด้ า นได้ แ ก่ 1)ด้า น เกษตรกรรม 2)ด้า นอุ ตสาหกรรมและหัตถกรรม 3)ด้านการแพทย์แผนไทย 4)ด้านการจัดการ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่ งแวดล้อม 5)ด้านกองทุนและธุ รกิจชุ มชน 6)ด้านศิลปกรรม 7)ด้านภาษา และวรรณกรรม 8)ด้านปรัชญา ศาสนาและประเพณี และ 9)ด้านโภชนาการ 1.1.2.2 ได้รับความเชี่ยวชาญในภูมิปัญญามาอย่างไร 1.1.3 ส่ วนที่ 3 ประสบการณ์การทางานด้านที่เชี่ยวชาญ 1.1.3.1 ประสบการณ์ทางานด้านที่เชี่ยวชาญเฉพาะ 1.1.3.2 ระยะเวลาในการทางานด้านที่มีความเชี่ยวชาญ 1.1.3.3 การถ่ายทอดและการพัฒนาการถ่ายทอดความรู ้ 1.1.3.4 เครื อข่ายของปราชญ์ชาวบ้าน 1.1.4 ผลงานที่ปรากฏของปราชญ์ชาวบ้าน 1.1.4.1 ผลงานที่ริเริ่ มสร้างสรรค์ 1.1.4.2 ผลงานซึ่งเป็ นที่ยอมรับในสังคม 1.1.5 ส่ วนที่ 4 ปัญหาและอุปสรรคในการทางาน 1.1.6 ส่ วนที่ 5 ข้อเสนอแนะ
  4. 4. 61 ua lm ai 1.2 แบบการสัมภาษณ์ชุดที่ 2 สาหรับผูบริ หารท้องถิ่ น/ผูนาท้องที่/พนักงานส่ วน ้ ้ ตาบล ประกอบด้วย 1.2.1 ข้อมูลทัวไป ่ 1.2.1.1 ชื่อ – สกุล 1.2.1.2 อายุ 1.2.1.3 ระดับการศึกษา 1.2.1.4 สถานภาพการสมรส 1.2.2 อานาจหน้าที่ขององค์การบริ หารส่ วนตาบล 1.2.3 การจัดการองค์ความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.2.4 สภาพปัญหาในการนาภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ 1.2.5 การอนุรักษ์และการสื บทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.2.6 ข้อเสนอแนะอื่นๆ Th an a ko r n N 2. การสั งเกตแบบไม่ มีส่วนร่ วม (Non Participant Observation) การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่ วม(Non Participant Observation) ใช้สาหรับการเข้าไป ่ สังเกตการดาเนินงานต่างๆ ของปราชญ์ชาวบ้านเช่น สภาพแวดล้อมที่อยูอาศัยของปราชญ์ชาวบ้าน กระบวนการสร้างองค์ความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่น กระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้แก่ผที่สนใจและด้านการนาภูมิปัญญาท้องถิ่นไปใช้ในชีวตประจาวัน เป็ นต้น ู้ ิ 3. การสนทนากลุ่ม (Focus group discussion) การสนทนากลุ่ม หมายถึง การรวบรวมข้อมูลจากการสนทนากับกลุ่มผูให้ขอมูลใน ้ ้ ประเด็นปัญหาที่ เฉพาะเจาะจง โดยมีผดาเนินการสนทนา (Moderator) เป็ นผูคอยจุดประเด็นในการ ู้ ้ สนทนา เพื่อชักจูงให้กลุ่มเกิดแนวคิดและแสดงความคิดเห็นต่อประเด็นหรื อแนวทางการ สนทนา อย่างกว้างขวางละเอียดลึ กซึ้ ง โดยมี ผูเ้ ข้าร่ วมสนทนาในแต่ละกลุ่ ม ซึ่ งเลื อกมาจากประชากร ่ เป้ าหมายที่กาหนดเอาไว้คือผูใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่อาศัยอยูในหมู่บานเดียวกันกับปราชญ์ชาวบ้าน ้ ้ การเก็บรวบรวมข้ อมูล ในการเก็บรวบรวมข้อมูลครั้งนี้ ผูวจยได้มีการเก็บข้อมูลจากแหล่งข้อมูล 2 ระดับดังนี้ ้ิั 1. ข้ อมูลทุติยภูมิ เป็ นการเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร และตาราต่างๆ ที่ได้มีการศึกษาค้นคว้าไว้แล้ว ได้แก่ขอมูลเกี่ยวกับการจัดการสารสนเทศ ข้อมูลเกี่ยวกับประเภทต่างๆ ของภูมิปัญญาท้องถิ่น ้
  5. 5. 62 Th an a ko r n N ua lm ai 2. ข้ อมูลปฐมภูมิ เป็ นการศึกษาข้อมูลภาคสนาม ซึ่ งจะเก็บข้อมูลโดยใช้แนวทางการสัมภาษณ์ และการ สังเกตแบบไม่มีส่วนร่ วม ผูวิจยทาการเก็บข้อมูลด้วยตนเองเพื่อให้ทราบถึ งกระบวนการในการ ้ ั จัดการความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของปราชญ์ชาวบ้าน โดยมีข้ นตอนในการดาเนินการดังนี้ ั 2.1 การสัมภาษณ์ แบบเจาะลึ ก (In-depth Interview) ปราชญ์ชาวบ้านผูให้ขอมูล ้ ้ สาคัญ (Key Informants) และผูบริ หารองค์การบริ หารส่ วนตาบล/ผูนาชุ มชน เพื่อสามารถตอบ ้ ้ ประเด็นการวิจยได้อย่างสมบูรณ์ โดยใช้วธีการนังพูดคุยกันตัวต่อตัว การขออนุ ญาตบันทึกเสี ยงการ ั ิ ่ สนทนา เพื่อป้ องกันความผิดพลาดที่อาจจะเกิดขึ้นจากการเก็บประเด็นสาคัญไม่ครบและการพูดคุย ระหว่างทางาน หรื อการชมกิจกรรมของปราชญ์ชาวบ้านไปด้วย 2.2 การสัมภาษณ์แบบไม่เป็ นทางการ ได้แก่การสัมภาษณ์ขอมูลพื้นฐานสภาพทัวไป ้ ่ ของชุมชน เพื่อประกอบการวิเคราะห์ขอมูล โดยวิธีการสัมภาษณ์ทางโทรศัพท์ในกรณี ที่ได้ขอมูลมา ้ ้ ไม่ครบถ้วน ด้วยการขออนุ ญาตสัมภาษณ์เพิ่มเติมและกาหนดเวลาในการสัมภาษณ์ชดเจน เพื่อให้ ั ผู ้ใ ห้ ข ้อ มู ล ทราบว่ า จะต้อ งใช้ เ วลาพู ด คุ ย นานเท่ า ใด นอกจากนั้น ยัง ใช้ วิ ธี ก ารพู ด คุ ย ถามไถ่ สารทุกข์สุกดิบ 2.3 การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่ วม (Non Participant Observation) เป็ นการเข้าไป ่ สังเกตการดาเนินงานต่างๆ ของปราชญ์ชาวบ้านเช่น สภาพแวดล้อมที่อยูอาศัยของปราชญ์ชาวบ้าน กระบวนการสร้างองค์ความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่น กระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้แก่ผที่สนใจ ู้ การวิเคราะห์ ข้อมูล เนื่ อ งจากการศึ ก ษาวิ จ ัย ครั้ งนี้ ผูวิ จ ัย ได้ใ ช้วิ ธี ก ารจัด เก็ บ ข้อ มู ล เชิ ง คุ ณ ภาพ ดัง นั้น การ ้ วิเคราะห์ขอมูลเชิงคุณภาพผูวจยได้วเิ คราะห์โดยการใช้เทคนิคดังต่อไปนี้ ้ ้ิั 1. การจาแนกประเภทข้อมูล (Typological Analysis) โดยการนาข้อมูลมาจัดเรี ยงเป็ น หมวดหมู่ หรื อประเภทโดยจาแนกประเภทข้อมูลระดับจุลภาค ซึ่ งได้แก่กลุ่มคา และในระดับมหา ภาคซึ่ งได้แก่การวิเคราะห์เหตุการณ์ 2. การเปรี ยบเทียบข้อมูลด้วยการวิเคราะห์องค์ประกอบ (Compo Mental Analysis) เป็ น การเปรี ยบเทียบข้อมูลที่สาคัญในลักษณะกรณี ศึกษา (Case Study) เป็ นการแสวงหาความเหมือน และความแตกต่างอย่างเป็ นระบบ ในการจัดการความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของปราชญ์ชาวบ้านผล ของการจัด การความรู ้ ภู มิ ปั ญ ญาท้อ งถิ่ น ของปราชญ์ ช าวบ้า นเพื่ อ น าไปสร้ า งเป็ นข้อ สรุ ป (Generalization)
  6. 6. 63 3. การสร้างข้อสรุ ปแบบอุปนัย (Analytical Induction) เป็ นการสร้างข้อสรุ ปแบบอุปนัย เป็ นการสร้างคาอธิ บายทัวไป (Universal Explanation) เกี่ยวกับปรากฏการณ์ ซึ่ งได้แก่กรอบแนวคิด ่ ในการวิจย ั ตารางที่ 1 ตารางประเด็นวิเคราะห์และวิธีการศึกษาจาแนกตามวัตถุประสงค์ในการวิจย ั วิธีการศึกษา 1. ศึกษาจากเอกสาร (Documentary Study) 2. การสัมภาษณ์แบบ เจาะลึกผูให้ขอมูลสาคัญ ้ ้ (Key Informants) 3. การสนทนากลุ่ม (Focus Group) 4. การสังเกตแบบไม่มี ส่ วนร่ วม (Non Participant Observation) ua lm ai แนวประเด็นที่นามาวิเคราะห์ 1. แนวคิดเกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.1 ความหมายของภูมิปัญญา ท้องถิ่น 1.2 ความสาคัญของภูมิปัญญา ท้องถิ่น 1.3 หลักการเกิดภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.4 ลักษณะของภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.5 ประเภทของภูมิปัญญาท้องถิ่น 2. แนวคิดเกี่ยวกับการจัดการความรู ้ 2.1 ความหมายของการจัดการ ความรู้ 2.2 ชนิดของความรู้ 2.3 การเรี ยนรู ้เกี่ยวกับการจัดการ ความรู้ 2.4 หลักการจัดการความรู้ 2.5 วิธีดาเนินการจัดการความรู้ 2.6 กระบวนการของการจัดการ ความรู้ 2.7 ความหมายของการจัดการ ความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่น 3. แนวคิดเกี่ยวกับองค์การบริ หาร ส่ วนตาบล Th an a ko r n N วัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาถึงกระบวนการ จัดการความรู้ภูมิปัญญา ท้องถิ่นด้านปราชญ์ชาวบ้าน ขององค์การบริ หารส่ วน ตาบลวังมะปรางเหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง
  7. 7. 64 ตารางที่ 1 ตารางประเด็นวิเคราะห์และวิธีการศึกษาจาแนกตามวัตถุประสงค์ในการวิจย (ต่อ) ั วิธีการศึกษา 1. ศึกษาจากเอกสาร (Documentary Study) 2. การสัมภาษณ์แบบ เจาะลึกผูให้ขอมูลสาคัญ ้ ้ (Key Informants) 3. การสนทนากลุ่ม (Focus Group) 4. การสังเกตแบบไม่มี ส่ วนร่ วม (Non Participant Observation) Th an a ko r n N ua lm ai วัตถุประสงค์ แนวประเด็นที่นามาวิเคราะห์ 2. เพื่อศึกษาถึงสภาพปัญหา 1. แนวคิดเกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่น การจัดการความรู้ภูมิปัญญา 1.1 ความหมายของภูมิปัญญา ท้องถิ่นด้านปราชญ์ชาวบ้าน ท้องถิ่น ของ องค์การบริ หารส่ วน 1.2 ความสาคัญของภูมิปัญญา ตาบลวังมะปรางเหนือ ท้องถิ่น อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง 1.3 หลักการเกิดภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.4 ลักษณะของภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.5 ประเภทของภูมิปัญญาท้องถิ่น 2. แนวคิดเกี่ยวกับการจัดการความรู ้ 2.1 ความหมายของการจัดการ ความรู้ 2.2 ชนิดของความรู้ 2.3 การเรี ยนรู ้เกี่ยวกับการจัดการ ความรู้ 2.4 หลักการจัดการความรู้ 2.5 วิธีดาเนินการจัดการความรู้ 2.6 กระบวนการของการจัดการ ความรู้ 2.7 ความหมายของการจัดการ ความรู ้ภูมิปัญญาท้องถิ่น 3. แนวคิดเกี่ยวกับองค์การบริ หาร ส่ วนตาบล
  8. 8. 65 ตารางที่ 1 ตารางประเด็นวิเคราะห์และวิธีการศึกษาจาแนกตามวัตถุประสงค์ในการวิจย (ต่อ) ั แนวประเด็นที่นามาวิเคราะห์ 1. แนวคิดเกี่ยวกับภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.1 หลักการเกิดภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.2 การถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น 1.3 รู ปแบบการถ่ายทอดภูมิปัญญา ท้องถิ่น 2. แนวคิดเกี่ยวกับการจัดการความรู ้ 2.1 ชนิดของความรู้ 2.2 การเรี ยนรู ้เกี่ยวกับการจัดการ ความรู้ 2.3 หลักการจัดการความรู้ 2.4 วิธีดาเนินการจัดการความรู้ 2.5 กระบวนการของการจัดการ ความรู้ 3. แนวคิดเกี่ยวกับองค์การบริ หาร ส่ วนตาบล วิธีการศึกษา วิเคราะห์และสรุ ปผลจาก วัตถุประสงค์ขอที่ 1 และ ้ วัตถุประสงค์ขอที่ 2 ้ Th an a ko r n N ua lm ai วัตถุประสงค์ 3. เพื่อศึกษาแนวทางการ พัฒนาการจัดการความรู้ภูมิ ปั ญญาท้องถิ่นด้านปราชญ์ ชาวบ้านขององค์การบริ หาร ส่ วนตาบลวังมะปรางเหนือ อาเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง

×