• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
κοινωνια της πληροφοριας ευκαιριες και απειλες
 

κοινωνια της πληροφοριας ευκαιριες και απειλες

on

  • 1,285 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,285
Views on SlideShare
1,268
Embed Views
17

Actions

Likes
0
Downloads
9
Comments
0

2 Embeds 17

http://www.webvistas.org 15
http://www.slideshare.net 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    κοινωνια της πληροφοριας ευκαιριες και απειλες κοινωνια της πληροφοριας ευκαιριες και απειλες Document Transcript

    • ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ: ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΠΕΙΛΕΣΜιχάλης Βαφόπουλος* *Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σαπφούς και Αρίωνος, 81100, Μυτιλήνη, Λέσβος, Ελλάς, +302251036621, vaf@aegean.grΣύντομη ΠερίληψηΗ γνώση αποτελεί δυσυπόστατο συντελεστή (εισροή και εκροή) στην παραγωγικήδιαδικασία και την επιστήμη. Για την επιχείρηση και την οικονομία σημαίνειανταγωνιστικότητα, καινοτομία και ανάπτυξη. Για την κοινωνία συνδέεται άμεσα με τηνποιότητα ζωής και τις αποφάσεις των μελών της. Σήμερα, η στρατηγική χρήσητεχνολογικών μεθόδων – η λεγόμενη Κοινωνία της Πληροφορίας – φαίνεται να ανοίγειτο δρόμο στην αλματώδη παραγωγή και αξιοποίηση της γνώσης. Κατά την γνώμη μας,κομβικό σημείο στην κατεύθυνση αυτή αποτελεί η μετάβαση από το υπόδειγμα της τηλε-εργασίας (e-work) [37] στην δημιουργία προσωπικού ηλεκτρονικού χώρου εργασίας γιακάθε πολίτη (g-work). Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να συντονίσει τιςδυνάμεις της προς την δημιουργία ενός ενιαίου περιβάλλοντος συνεργασίας, προσωπικήςδημιουργίας, διακίνησης και πολυ-χρησιμοποίησης της δημόσιας πληροφορίας με στόχοτην προσωπική, κοινωνική και επιστημονική ανάπτυξη. Δηλαδή, το άλμα από τηνμυωπική και περιορισμένη χρήση της τεχνολογίας στην θεματική και σημασιολογικήδιασύνδεση υλικού, λογισμικού και ανθρώπων.1. ΕισαγωγήΗ ανάλυση της επίδρασης των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ)στον κοινωνικό τομέα ξεκινάει από την διάκριση και τον ορισμό του τετράπτυχου«δεδομένα – πληροφορία – γνώση – σοφία». Στην δεύτερη ενότητα οριοθετούμε τηνιστορική καταγωγή της έννοιας της Κοινωνίας της Πληροφορίας (ΚτΠ) καιπεριγράφουμε τις βασικές διαστάσεις της. Το διπλό πρόσωπο της ΚτΠ αναλύεται στηντρίτη ενότητα. Από την μία πλευρά δίνεται η ευκαιρία για την υλοποίηση αναπτυξιακήςπρακτικής εντάσεως γνώσης όπως αυτή κωδικοποιείται μέσα από το υπόδειγμα g-work,ενώ παράλληλα αυξάνει ο κίνδυνος δημιουργίας μίας Κοινωνίας της Επιτήρησης μέσααπό την εκμετάλλευση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων. Στην επόμενη ενότηταακολουθεί μία σύντομη κριτική στις γενικές κατευθύνσεις της πολιτικής της ΕυρωπαϊκήςΈνωσης, ενώ στην έκτη ενότητα περιγράφονται επιγραμματικά οι προεκτάσεις και οιδυνατότητες των ΤΠΕ στην ευρύτερη πολιτική διαδικασία και ειδικότερα στηνγεφύρωση του νέου δημοκρατικού ελλείμματος. Στην τελευταία ενότητα παρουσιάζονταιτα συμπεράσματα της παρούσας ανάλυσης και διατυπώνονται προτάσεις για περαιτέρωέρευνα. 1
    • 2. Δεδομένα – Πληροφορία – Γνώση – Σοφία: το θεμελιώδες τετράπτυχοΤο θεμελιώδες τετράπτυχο «δεδομένα – πληροφορία – γνώση – σοφία» παρουσιάστηκεγια πρώτη φορά με συστηματικό τρόπο από τον Milan Zeleny [1] ως «Πυραμίδα ήΙεραρχία της Γνώσης» και σήμερα είναι γνωστό με το αρκτικόλεξο DIKW (DataInformation Knowledge and Wisdom Hierarchy). Η διεθνής βιβλιογραφία [2,3,4]1συγκλίνει στους ακόλουθους εξειδικευμένους ορισμούς: • Τα δεδομένα αφορούν αριθμούς, αρχεία σε φυσική και ηλεκτρονική μορφή και εν γένει αποτυπωμένα γεγονότα σε πρωτογενές επίπεδο καταγραφής και επεξεργασίας. • Η πληροφορία ορίζεται ως «διασυνδεδεμένα γεγονότα με συγκεκριμένο νόημα». Η μετατροπή των δεδομένων σε πληροφορία στις επιστήμες των υπολογιστών και της πληροφορίας πραγματοποιείται διαμέσου των σχεσιακών βάσεων δεδομένων, και των τεχνολογιών διαλειτουργικότητας δεδομένων (data interoperability)2. • Η γνώση αποτελείται από δομημένη πληροφορία με βάση γεγονότα, κανόνες, έννοιες, παρατηρήσεις και θεωρίες. • Η σοφία, ουσιαστικά αποτελεί την ηθική αξιολόγηση της γνώσης και προσεγγίζει ένα από τα βασικότερα φιλοσοφικά ζητήματα.Η συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση εξυπηρετεί την κατανόηση της διαδικασίαςδημιουργίας της γνώσης και την αυξανόμενη επίδραση των ΤΠΕ σε όλο και περισσότεραστάδια της διαδικασίας αυτής. Σε πρώτη φάση αναφερόμαστε στην δημιουργία καιεπικράτηση των ψηφιακών αγαθών, τα οποία ορίζονται απλά ως ακολουθίες από ψηφία 0και 1 που έχουν οικονομική αξία, με την έννοια της χρησιμότητας ή της ανταπόδοσης.Πέντε χαρακτηριστικά είναι αυτά που διαφοροποιούν τα ψηφιακά αγαθά από τακανονικά αγαθά: τα ψηφιακά αγαθά είναι πολλαπλής χρήσης, απείρως διασταλτικά,αδιαίρετα, άϋλα και ανασυνθέσιμα [5,6,32]. Οι συγκεκριμένες ιδιότητες σε συνδυασμόμε τις τεχνολογίες επικοινωνίας δημιούργησαν ένα νέο περιβάλλον εργασίας, αποφάσεωνκαι κοινωνικής δράσης.Η δεύτερη φάση της επίδρασης των ΤΠΕ στην διαδικασία παραγωγής γνώσης καισυλλογικής μνήμης αφορά την αντιμετώπιση του λεγόμενου «πληθωρισμού τηςπληροφορίας» (Information overload problem) [8,9,10], την αξιοποίηση μέσωκαινοτόμων μεθόδων δηλαδή, της συσσωρευμένης και μη επαρκώς δομημένηςπληροφορίας και ηλεκτρονικών υπηρεσιών.Μέσα από την παρούσα ανάλυση οριοθετείται, επομένως, ένα απλό και αποτελεσματικόπλαίσιο ανάλυσης του καθοριστικού αντίκτυπου των τεχνολογικών εξελίξεων στηνεπιστημονική, επιχειρηματική και ατομική δράση των ανθρώπων.Τα τελευταία χρόνια, ο δημοφιλέστερος όρος για την περιγραφή της επίδρασης των ΤΠΕστο κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό γίγνεσθαι είναι η λεγόμενη Κοινωνία τηςΠληροφορίας (ΚτΠ – information society) ή εναλλακτικά η Κοινωνία της Γνώσης. Πότεκαι πως όμως επικράτησε ο συγκεκριμένος όρος;1 Εναλλακτικούς ορισμούς για τα δεδομένα, την πληροφορία και την γνώση μπορείτε να βρείτε στονMaryam Alavi [11].2 Στην κατηγορία αυτή προεξέχουν οι τεχνολογίες XML, RDF, OWL [12, 14] και SKOS [13, 14]. 2
    • 3. Κοινωνία της Πληροφορίας (ΚτΠ)Από τον 17ο και τον 19ο αιώνα η επιστημονική κοινότητα μελέτησε το φαινόμενο τηςαυξανόμενης τάσης στην προσφερόμενη πληροφορία όπως αυτή αποτυπώνεται διαμέσουτης διαχρονικής αύξησης των ακαδημαϊκών δημοσιεύσεων [15, 16], αλλά η έννοια και ηθεμελιώδης επίδραση της ΚτΠ αναγνωρίσθηκε με ευδιάκριτο τρόπο από τονοικονομολόγο Fritz Machlup μέσα από το βιβλίο του με την ονομασία «Η Παραγωγή καιη Κατανομή της Γνώσης στις ΗΠΑ» (The Production and Distribution of Knowledge inthe United States) [17] το οποίο αρχικά εκδόθηκε το 1962. Το βασικό επιστημονικόερώτημα του συγγραφέα εντοπίζεται στην θεμελίωση αιτιακής συσχέτισης μεταξύ τωνπνευματικών δικαιωμάτων, των δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη (R&D) και τωνμηχανισμών παραγωγής γνώσης. Ένα από τα βασικότερα ευρήματα της μελέτης τουMachlup σχετίζεται με την συμμετοχή της πληροφορίας ως συστατικό στοιχείο τουΑκαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) των ΗΠΑ η οποία ποσοτικοποιήθηκε περίπουστο 29%, ενώ το εργατικό δυναμικό – συμπεριλαμβανομένων και των σπουδαστών – πουαπασχολήθηκε με υπηρεσίες εντάσεως γνώσης ξεπέρασε το 42% στις αρχές τηςδεκαετίας του 1960.Οι βασικές ιδέες του Machlup πυροδότησαν ευρεία ακαδημαϊκή δραστηριότητα, μεπροεξέχοντα τον Peter Drucker [18], ο οποίος εισήγαγε τον όρο «Κοινωνία της Γνώσης»(Knowledge Society) και προέβλεψε ότι η γνώση θα συμβάλει άμεσα στην δημιουργίατου μισού ΑΕΠ των ΗΠΑ κατά την δεκαετία του 1970.Ο όρος Κοινωνία της Πληροφορίας (ΚτΠ) καθιερώθηκε διεθνώς μέσα από το ιστορικόσυνέδριο της Αμερικάνικης Ένωσης των Επιστημών της Πληροφορίας (AmericanSociety for Information Science) το οποίο διεξήχθη το 1970 στις ΗΠΑ με τον τίτλο«Κοινωνία της Πληροφορίας» [19].Κατά την διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, η ραγδαία πρόοδος των ΤΠΕδημιούργησε διεθνές ενδιαφέρον για την ΚτΠ στις οικονομικές και κοινωνικέςεπιστήμες, καθώς επίσης και στις επιστήμες των υπολογιστών και της πληροφορίας. Πιοσυγκεκριμένα, δημιουργήθηκε ο επιστημονικός κλάδος της Διαχείρισης Γνώσης(Knowledge Management) [11] και της Κοινωνικής Πληροφορικής (Social Informatics)[20], ενώ αναζωογονήθηκαν τα θεματικά πεδία της Τεχνητής Νοημοσύνης (ArtificialIntelligence) και της Μηχανικής της Γνώσης (Knowledge Engineering). Η έννοια τηςΚτΠ εμπλουτίστηκε με παραδοσιακές κοινωνικές θεωρήσεις όπως ο μαρξισμός, ο μετα-μαρξισμός, ο μοντερνισμός (modernity), ο μετα-μοντερνισμός (postmodernity) και η«δομική» ανάλυση (structuration) [21, 22]. Η εισαγωγή της έννοιας της δικτύωσης στην ΚτΠ θεμελιώθηκε από τον ManuelCastells, ο οποίος έδωσε σάρκα και οστά σε ένα αναλυτικό πλαίσιο βασισμένο στιςσύγχρονες κοινωνικές θεωρίες και την νέα πολιτική οικονομία [23,24,25,26,27]. Στοπλαίσιο αυτό, συγγενείς όροι στην ΚτΠ θεωρούνται η Ψηφιακή Κοινωνία (DigitalSociety) και η Εικονική Κοινωνία (Virtual Society) [28].Σύμφωνα με την ατομική μας θεώρηση, αφενός, σήμερα βρισκόμαστε μακριά από μίαγενική θεωρία για την ΚτΠ και αφετέρου, εξαιτίας του γεγονότος ότι η ΚτΠ και οι ΤΠΕτέμνουν οριζόντια την επιστημονική θεωρία και πρακτική είναι χρήσιμο να εισαγάγουμεένα μετα – επιστημονικό πλαίσιο θεώρησης [29].Στην απαρχή του συγκεκριμένου πλαισίου ανάλυσης βρίσκεται η αναγνώριση των δύοβασικών αντίθετων όψεων της ΚτΠ, της ανάπτυξης και του ελέγχου, αντίστοιχα. 3
    • 4. Ευκαιρίες και Απειλές στην ΚτΠΕιδικότερα, το θετικό πρόσωπο της ΚτΠ αντανακλάται στην προσωπική και οικονομικήανάπτυξη εντάσεως γνώσης (knowledge-based development - ΚΒD), ενώ αντίθετα τοαρνητικό εντοπίζεται στον έλεγχο και την ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων. i. Ανάπτυξη εντάσεως γνώσης και το υπόδειγμα g-workΠροσωπικά πιστεύω ότι η γνώση αποτελεί ταυτόχρονα την πιο πολύτιμη εισροή καιεκροή στην διαδικασία προσωπικής και οικονομικής ανάπτυξης. Παρά το γεγονός ότι ηπληροφορία – βασικό πρωτογενές υλικό της γνώσης – και η γνώση χαρακτηρίζονται απόυπερβάλλουσα προσφορά λόγω της ανάπτυξης των ΤΠΕ, υπο - χρησιμοποιούνται καθώςδεν είναι δυνατή η αυστηρή αθροιστική συσσώρευσή τους, όπως συμβαίνει με ταπερισσότερα κανονικά αγαθά. Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να αθροίσουμε τηνσυσσωρευμένη γνώση σχετικά με το επάγγελμά μας μαζί με αυτή των συναδέλφων μαςόπως θα αθροίσουμε αλγεβρικά εκατό κιλά μαστίχα Χίου στα υπάρχοντα πενήντα κιλάπου βρίσκονται στην αποθήκη μας.Στα πλαίσια της συζήτησης για την πιο αποτελεσματική αξιοποίηση της πληροφορίας καιτων ΤΠΕ στην κατεύθυνση της προσωπικής, επιστημονικής και επιχειρηματικήςανάπτυξης έχει δημιουργηθεί το υπόδειγμα του ηλεκτρονικού χώρου εργασίας για κάθεπολίτη (g-work) [14,30,33]. Ο ηλεκτρονικός χώρος εργασίας αποτελείται από τέσσεραμέρη: 1. Ψηφιακό αποθηκευτικό χώρο - Digital Storage. 2. Μεταφορά δεδομένων διαμέσου ηλεκτρονικών δικτύων - Network Traffic. 3. Ισχύς επεξεργασίας - Processing Power. 4. Ηλεκτρονικές υπηρεσίες μίας στάσης - One-stop Web Services.Οι τρεις πρώτοι παράγοντες σχετίζονται με επενδύσεις τεχνολογικών υποδομών, ενώ οτέταρτος με την παροχή ολοκληρωμένων ηλεκτρονικών υπηρεσιών και συγκροτούν μίαμεθοδολογία αξιοποίησης των ΤΠΕ με σκοπό την οικονομική ανάπτυξη.Στο πρώτο στάδιο, αναπτύσσονται και υποδειγματοποιούνται συνέργιες των βασικώνανθρώπινων λειτουργιών και των αντίστοιχων ροών έργου (workflows) που τιςδιαπλέκουν. Με βάση την δομημένη αυτή πληροφορία δημιουργείται ο προσωπικόςηλεκτρονικός χώρος υπηρεσιών για κάθε πολίτη, ο οποίος εμπεριέχει και συντονίζει τιςβασικότερες ηλεκτρονικές υπηρεσίες, όπως (α) ο ηλεκτρονικός πολιτισμός (e-culture),(β) η ηλεκτρονική εκπαίδευση (e-education), (γ) το ηλεκτρονικό εμπόριο (e-commerce),και (δ) η ηλεκτρονική διακυβέρνηση (-government). Ενδεικτικά, το περιβάλλον g-workπεριλαμβάνει: • Κοινές ηλεκτρονικές υπηρεσίες (π.χ. e-mail, yellow pages, maps, tour guides κλπ.) • Καινοτόμες ηλεκτρονικές υπηρεσίες (π.χ. semantic e-commerce and auctioning services for local goods, human resources, and raw materials based on grid computing technology.) • Δυνατότητα μέγα-διαφημιστικού πακέτου για μία και μοναδική ηλεκτρονική διεύθυνση (π.χ. www.northaegean.com) • Προσωπικό και προσωποποιημένο περιβάλλον επιχειρηματικότητας και ψυχαγωγίας. 4
    • • Συλλογική μνήμη με όλους και για όλους τους πολίτες. • Εφαρμογές ηλεκτρονικής Δημοκρατίας. Το περιβάλλον g-work σε μία τοπική κοινότητα βασίζεται στην δυνατότητα κάθε πολίτηνα επικοινωνεί από οπουδήποτε και οποιαδήποτε στιγμή (hyperconnectivity) με σκοπότην τηλε-εργασία (glocalization), μέσα σε ένα συνεργατικό πλαίσιο ενοποίησης τωνεφαρμογών υλικού και λογισμικού3. Το περιβάλλον g-work χτίζεται πάνω στιςτεχνολογίες του σημασιολογικού ιστού και του πλέγματος4 και οδηγεί στο όραμα τηςΠεριρρέουσας ή Διάχυτης Νοημοσύνης (Ambient Intelligence - AmI) όπως έχειπροδιαγραφεί από την EC Information Society Technologies Advisory Group τηςInformation Society. Η AmI δίνει έμφαση στην ανάπτυξη εφαρμογών καιδιαλειτουργικών συσκευών φιλικών προς τον χρήστη (user-friendliness) οι οποίες δεν θαείναι ορατές. Η AmI αναγνωρίζεται ως ένας από τους βασικούς πυλώνες του 6ου και 7ουΠρογράμματος Πλαισίου [31]5. ii. Κοινωνία της Επιτήρησης και προσωπικά δεδομέναΗ ευρεία έννοια της «ανάπτυξης» στα πλαίσια της ΚτΠ δημιουργεί μία πρωτεύουσαευκαιρία: περισσότερη και καλύτερη πληροφορία, ως εισροή στις αποφάσεις και τιςδράσεις των κοινωνικών εταίρων, και μία απειλή: καταχρηστική εκμετάλλευση τηςπληθώρας των προσωπικών δεδομένων. Το διπλό πρόσωπο της ΚτΠ δεν είναι ευδιάκριτοσε όλους, αλλά αποτελεί το σημαντικότερο διακύβευμα της σύγχρονης κοινωνίας.Περισσότερα προσωπικά δεδομένα σημαίνουν περισσότερες ευκαιρίες γιααποτελεσματική συνεργασία, διαλειτουργία, τηλε–εργασία, προσωπική και οικονομικήανάπτυξη, αλλά και περισσότερες πιθανότητες παραβίασης και εκμετάλλευσηςευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, με το αντίστοιχο κόστος για τον καθένα μας.Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ θεωρούνται μία αρνητική στροφή για τηνΚτΠ. Οι πολιτικές ασφάλειας και επιτήρησης – συμπεριλαμβανομένης τηςπαρακολούθησης του internet και των emails – μετατράπηκαν σε πρώτη προτεραιότηταγια την αμερικάνικη και την ευρωπαϊκή κεντρική ηγεσία [34]. Πριν την καθοριστικήαυτή ημερομηνία η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία των κοινωνικών σπουδών σε σχέση με τασυστήματα παρακολούθησης και επιτήρησης έδινε έμφαση στην έννοια της κεντρικήςδύναμης τύπου “Big Brother” [35]. Σύμφωνα με τον David Lyon [34] οι νέοι καισυνεχώς βελτιούμενοι μηχανισμοί ψηφιακής παρακολούθησης επιτείνουν τις κοινωνικέςδιακρίσεις και αναπαράγουν τις κάθε είδους διακρίσεις στην ΚτΠ.Πέρα όμως από την νομιμοποιημένη ή καθοδηγούμενη από το κράτος παραβίαση τωνπροσωπικών δεδομένων, υπάρχει και η αμιγώς παράνομη εισβολή στα συστήματαεπεξεργασίας και αποθήκευσης ψηφιακών δεδομένων. Το αποκαλούμενο hacking μπορείνα αποτελέσει σοβαρό κόστος για κάθε πολίτη, από την στιγμή κατά την οποία ηδιάδοση των ΤΠΕ συνεπάγεται και μία ευρεία γκάμα από καθημερινές συναλλαγές μεοικονομικό περιεχόμενο, μεταξύ των άλλων. Συμμετρικά, με το κόστος της παραβίασηςτων προσωπικών δεδομένων ενός πολίτη ή ενός νομικού προσώπου αυξάνεται και τοόφελος για τον δράστη, άρα και το ενδιαφέρον για παράνομες δραστηριότητες.3 Organized collaborative working environment.4 Semantic web and grid computing technologies [14,30,33].5 th 6 and 7th Framework Programme. 5
    • Η βασική αιτία στην προβληματική αντιμετώπιση του hacking – αλλά και της κρατικήςπαραβίασης – έγκειται στο ότι τα θύματα και οι θύτες έχουν διαφορετικά κίνητρα,επικοινωνία και οργάνωση. Συνήθως, οι ωφελούμενοι από τα πλεονεκτήματα της ΚτΠσυνιστούν ένα μεγάλο και ασύνδετο πλήθος φυσικών και νομικών προσώπων μεετερόκλητες επιδιώξεις και σχεδόν ανύπαρκτη δυνατότητα επικοινωνίας καισυνεργασίας. Από την άλλη πλευρά, τα οφέλη της παράνομης δραστηριότητας σταπλαίσια της ΚτΠ γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης από μικρές, ευέλικτες και καλάοργανωμένες ομάδες ατόμων. Η παραπάνω αντίστιξη δίνει μία βάσιμη εξήγηση για τονασύμμετρο και καθυστερημένο τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται οι ΤΠΕ από τονκαθημερινό πολίτη σε σχέση με τις επιχειρήσεις, οι οποίες διαθέτουν πιο αυστηρές δομέςκαι διαδικασίες.Στα πλαίσια του υποδείγματος g-work πέρα από το τεχνικό επίπεδο της ασφάλειας καιτης διαχείρισης των προσωπικών δεδομένων, προτείνεται η δημιουργία μίας τοπικήςανεξάρτητης αρχής, η οποία θα συνεργάζεται με την Αρχή Προστασίας ΠροσωπικώνΔεδομένων και θα επανδρώνεται από τους τοπικούς κοινωνικούς εταίρους.Οι ευρωπαίοι πολιτικοί παρότι στην πλειοψηφία τους έχουν αντιληφθεί την εξέχουσασημασία της ΚτΠ στο ατομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι, δεν έχουν καταφέρει νασυλλάβουν μία ολοκληρωμένη πολιτική με απτά αποτελέσματα για τον ευρωπαίο πολίτη.Ακόμα και οι δράσεις που είναι στην σωστή κατεύθυνση παρουσιάζουν επικαλύψεις,ανταγωνισμούς και ακυρώσεις από άλλες ενέργειες ή παραλείψεις τους.Η ΚτΠ πέρα από ένα σημαντικό τεχνολογικό φαινόμενο, αποτελεί μείζον πολιτικόζήτημα. Ως τέτοιο, επομένως, πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ενιαίου και ξεκάθαρουπολιτικού σχεδιασμού και αποφάσεων.5. Η πολιτική της Ευρωπαϊκής ΈνωσηςΣύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου το 2000 στην Λισσαβόνα,αποτελεί πλέον βασική στρατηγική επιλογή των λαών της Ευρώπης η δημιουργία μίαςΚτΠ η οποία θα στηρίζει την οικονομία, την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη, τηναπασχόληση και την κοινωνική συνοχή6. Το πρώτο χρονικό όριο για την επίτευξη τουστόχου αυτού έχει τεθεί το 2010, το οποίο κατά κοινή ομολογία θα αναθεωρηθεί στοαπώτερο μέλλον διότι τα βήματα προόδου είναι περιορισμένα. Οι βασικοί λόγοι για τηναποτυχία επίτευξης του φιλόδοξου αυτού στόχου θα μπορούσαν να κωδικοποιηθούν σταεξής σημεία: • Έλλειψη πανευρωπαϊκού οράματος.Είναι σίγουρο πως μέχρι σήμερα έχουν γίνει πολλά βήματα προς την δημιουργία κοινήςευρωπαϊκής ταυτότητας και πρακτικής. Το κοινό νόμισμα, η ελευθερία μετακινήσεωναγαθών και ανθρώπων συνέβαλαν σε αυτό, αλλά σήμερα είναι φανερό προς πρέπει νααναζητηθεί νέο όραμα και δράση ως συγκολλητική ουσία για τα ευρωπαϊκά έθνη. • Αυξανόμενη γραφειοκρατία.6 “… to become the most competitive and dynamic knowledge-based economy in the world, capable ofsustainable economic growth with more and better jobs and greater social cohesion”, Lisbon EuropeanCouncil in 2000. 6
    • Οι πολύπλοκοι μηχανισμοί λήψης πολιτικών και διοικητικών αποφάσεων αυξάνουν τηναναποτελεσματικότητα και απομακρύνουν τον πολίτη από το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. • Ελλιπής ενίσχυση της έρευνας.Η σχετική δαπάνη υπολείπεται σε μεγάλο βαθμό από τα αμερικάνικα και ιαπωνικάδεδομένα, ενώ γίνεται μία προσπάθεια μεταρρύθμισης και αύξησης στον προϋπολογισμότου 7ου πλαισίου. • Έλλειψη πολιτο-κεντρικών υπηρεσιών.Καθώς οι βασικές υποδομές βελτιώνονται στα περισσότερα κράτη-μέλη και οι νέεςτεχνολογίες μπορούν πλέον να παρέχουν άμεσες διευκολύνσεις στην καθημερινότητατων πολιτών, είναι αναγκαίο να στραφούμε προς την παροχή χειροπιαστών, εύχρηστωνκαι αποτελεσματικών ηλεκτρονικών υπηρεσιών προς τον κάθε ευρωπαίο πολίτηξεχωριστά. • Απουσία συνεργατικών δράσεων.Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην δημιουργία συνεργιών μεταξύ των εθνικών,των διακρατικών και των κοινοτικών πολιτικών. • Κόστος ενσωμάτωσης των νέων μελών.Πέρα από την οικονομική επιβάρυνση την οποία συνεπάγεται η διεύρυνση τηςΕυρωπαϊκής Ένωσης, επαυξάνεται η ανεπάρκεια στους προαναφερόμενους τομείς. • Το νέο δημοκρατικό έλλειμμα.Ως αποτέλεσμα όλων αυτών, δημιουργείται για κάθε ευρωπαίο πολίτη χάσμα πρόσβασηςσε πηγές δομημένης δημόσιας πληροφορίας σε εθνικό και πανευρωπαϊκό επίπεδο. Ηανισότητα αυτή επηρεάζει την ολότητα της ανθρώπινης δράσης και δημιουργεί τολεγόμενο «νέο δημοκρατικό έλλειμα». Το νέο δημοκρατικό έλλειμμα θα μπορούσε ναθεωρηθεί ως η μετάσταση των παρενεργειών του ψηφιακού χάσματος.6. Νέο υπόδειγμα δημοκρατικής οργάνωσηςΗ απάντηση στο νέο δημοκρατικό έλλειμμα ξεκινά, κατά την γνώμη μου, από μίαΚοινωνική Συμφωνία σχετικά με: 1. την ποιότητα της δημόσιας πληροφορίας, 2. την ποσότητα της δημόσιας πληροφορίας και 3. τους μηχανισμούς μετατροπής της πληροφορίας αυτής σε γνώση.Πιο συγκεκριμένα, η ποιότητα αναφέρεται στις οργανωτικές και τεχνολογικέςπροδιαγραφές της πληροφορίας έτσι ώστε να είναι λειτουργική και τεχνολογικάαξιοποιήσιμη, ενώ η ποσότητα αναφέρεται στο τι στοιχεία πρέπει να γνωρίζουμε γιακάθε πολίτη. Μήπως, για παράδειγμα, θα έπρεπε να γνωρίζουμε όλοι για το πόθεν έσχεςτων δημόσιων υπαλλήλων; Τα προηγούμενα δύο σημεία είναι ανέφικτα αν δενσυμπληρώνονται από την ύπαρξη κατάλληλων τεχνολογιών για την αξιοποίηση τηςσυμφωνημένης ποιότητας και ποσότητας δημόσιας πληροφορίας. Πιο είναι αλήθεια το 7
    • όφελος αν στο προηγούμενο ερώτημα του πόθεν έσχες λάβουμε ως απάντηση τηνπρόσβαση σε μία αποθήκη με τα εκατομμύρια έντυπα Ε3 των Ελλήνων δημοσίωνυπαλλήλων; Επομένως, στην τρίτη κατηγορία περιλαμβάνονται οι τεχνολογίες συλλογής,τεκμηρίωσης, διαλειτουργικότητας και καθολικής αξιοποίησης της δημόσιαςπληροφορίας.Αν θέλουμε να προχωρήσουμε ένα βήμα πιο πέρα, προτείνουμε την δημιουργία ενόςενιαίου περιβάλλοντος ηλεκτρονικής και φυσικής συνεργασίας, προσωπικήςδημιουργίας, διακίνησης και πολυ-χρησιμοποίησης της δημόσιας πληροφορίας με στόχοτην προσωπική, κοινωνική και επιστημονική ανάπτυξη κάθε ευρωπαίου πολίτη.Η πολυ-πολιτισμική δομή και η ανάγκη για συνοχή στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσηςθα μπορούσε να υποστηρίξει αρχικά το υπόδειγμα g-work και επακολούθως έναδημοκρατικό υπόδειγμα το οποίο τοποθετείται εγγύτερα στην άμεση δημοκρατία. Ηεπιτάχυνση στην ροή αποτελεσματικής πληροφορίας θα οδηγήσει την ακαδημαϊκή καιτην πολιτική κοινότητα να αντιληφθεί ότι ο τετραετής πολιτικός κύκλος είναι μίαυπερβολική χρονική περίοδος για την εκλογή ηγεσίας και η τακτική θεματική ψήφοςάξια αντικαταστάτης της παρούσας συλλήβδην ψήφου που αναβιώνει ανά τέσσερα έτη.7. Επίλογος και προτάσεις για περαιτέρω διερεύνησηΗ ΚτΠ πέρα από έναν τεχνολογικό όρο, συνιστά μία έννοια με βαθιές πολιτικές καικοινωνικές προεκτάσεις, οι οποίες δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα. Είναιχρήσιμο να κατανοήσουμε την διαλεκτική σχέση ανάμεσα στις ΤΠΕ και την κοινωνία.Οι ΤΠΕ διαμορφώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις και δομές, ενώ την ίδια στιγμήδιαμορφώνονται από αυτές.Στα πλαίσια της ΚτΠ η ανταγωνιστική σχέση γνώσης και ελέγχου θεωρείται θεμελιώδης:περισσότερα προσωπικά δεδομένα σε ένα συνεργατικό περιβάλλον μας προσφέρουνπερισσότερες ευκαιρίες για εργασία, αλλά και αυξημένους κινδύνους από τηνενδεχόμενη παραβίαση τους.Το θετικό πρόσωπο των ΤΠΕ μπορεί να κυριαρχήσει στην καθημερινή ζωή μέσα από τηνδημιουργία ενός ενιαίου περιβάλλοντος συνεργασίας, προσωπικής δημιουργίας και πολυ-χρησιμοποίησης της δημόσιας πληροφορίας με στόχο την ανάπτυξη (g-work). Τοσυνεργατικό αυτό περιβάλλον είναι δυνατόν να οδηγήσει στην κάλυψη του νέουδημοκρατικού ελλείμματος.Οι νέες συνθήκες που διαμορφώνονται στο τεχνολογικό επίπεδο σε συνδυασμό με τιςάμεσες ή οι έμμεσες διασυνδέσεις τους με το οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό7 πεδίοχρήζουν ευρύτερης διερεύνησης από επιστήμονες και πρακτικούς όλων των κλάδων.Είναι χρήσιμο όμως να μη μας διαφεύγει ότι η μελέτη των επιδράσεων των ΤΠΕ στηνζωή των ανθρώπων προϋποθέτει μία πανοραμική γνώση των νέων τεχνολογικώνμεθόδων. Από την άλλη πλευρά, οι τεχνολογικοί επιστήμονες δεν θα πρέπει να αγνοούντον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της επιστημονικής έρευνας.7 Στην βιβλιογραφία, τον τελευταία καιρό οι τεχνολογικές εφαρμογές στην πολιτική διαδικασίαεμφανίζονται με τον όρο real-time politics [36]. 8
    • Βιβλιογραφία[1] M. Zeleny (1987). “Management Support Systems: Towards Integrated KnowledgeManagement”, Human Systems Management, 71, pp. 59-70.[2] F. Dretske (1981). Knowledge and the Flow of Information, MIT Press, Cambridge,MA.[3] F. Machlup (1980). Knowledge: Its Creation, Distribution, and EconomicSignificance, Volume I, Princeton University Press, Princeton, NJ.[4] D. M. Vance (1997). “Information, Knowledge and Wisdom: The EpistemicHierarchy and Computer-Based Information System”, in Proceedings of the ThirdAmericas Conference on Information Systems, B. Perkins and I. Vessey (eds.),Indianapolis, IN, August 1997. [5] D. Quah (1998). A weightless economy. UNESCO Courier. [6] D. Quah (1997). “Increasingly weightless economies”. Bank of England Quarterly Bulletin, 37(1), 49–56.[7] H. Berghel (1997). “Cyberspace 2000: dealing with information overload”,Communications of the ACM 40 (2), p. 19-24.[8] D. Kirsh (2000). “A few thoughts on cognitive overload”, Intellectica.[9] D. Lewis (1996). Dying for Information? London: Reuters Business Information.[10] J. Feather (1998). In The information society: A study of continuity and change.London: Library Association.[11] M. Alavi and D. Leidner (1999). “Knowledge Management Systems: EmergingViews and Practices from the Field”. Communications of the AIS.[12] Y. Gil and V. Ratnakar (2002). “A Comparison of (Semantic) Markup Languages”.Proceedings of the International FLAIRS Conference, Pensacola Beach, Florida, May14-16. http://trellis.semanticweb.org/expect/web/semanticweb/comparison.html .[13] Simple Knowledge Organisation System (SKOS), W3C Semantic Web Activity,http://www.w3.org/2004/02/skos/.[14] M. Vafopoulos, G. Gravvanis and A. Platis (2005), The personal grid e-workspace,In: “Grid Technologies: Emerging from Distributed Architectures to VirtualOrganizations”, M.P. Bekakos, G.A. Gravvanis and H.R. Arabnia, eds., WIT Press,submitted. 9
    • [15] D. Kronick (1962). A history of scientific and technical periodicals. Metuchen, NJ:Scarecrow Press.[16] JS. Billings (1965). Selected papers. Chicago: Medical Library Association.[17] F. Machlup (1962). The production and distribution of knowledge in the UnitedStates. Princeton, NJ: Princeton University Press.[18] P. Drucker (1968). The age of discontinuity. New York: Harper & Row.[19] Proceedings of the American Society for Information Science. Washington, D.C.:ASIS, 1970.[20] R. Kling, H. Crawford, H. Rosenbaum, S Sawyer, S. Weisband (2000). Learningfrom Social Informatics: Information and Communication Technologies in HumanContexts Centre for Social Informatics, Indiana University.[21] A. Giddens (1986). The Constitution of Society. Outline of the Theory ofStructuration. Polity Press, 1984. First paperback edition 1986.[22] A. Giddens (1992). The Consequences of Modernity. Polity Press, 1990. Reprinted1992.[23] M. Castells (1985). “High Technology, Economic Restructuring, and the Urban-Regional Process in the United States”. In Manuel Castells (ed.) High Technology,Space, and Society. Urban Affairs Annual Reviews, Volume 28. SAGE Publications.[24] M.Castells (1989). The Informational City. Information Technology, EconomicRestructuring, and the Urban-Regional Process. Oxford: Basil Blackwell.[25] M. Castells (1996). The Information Age. Economy, Society and Culture. Vol. I:The Rise of the Network Society. Oxford: Blackwell.[26] M. Castells (1997). The Information Age. Economy, Society and Culture. Vol. II:The Power of Identity. Oxford: Blackwell.[27] M. Castells (1998). The Information Age. Economy, Society and Culture. Vol. III:End of Millenium. Oxford: Blackwell.[28] H. Rheingold (1995). The Virtual Community. Finding Connection in aComputerized World. First published in Great Birtain 1994. Reprinted 1995. London:Minerva.[29] M. Vafopoulos, G. Gravvanis and A. Platis (2005). “Intra-and Trans-disciplinarysemantic technologies”, HERCMA conference, 2005, submitted. 10