• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Issue 11834$pdf
 

Issue 11834$pdf

on

  • 1,101 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,101
Views on SlideShare
1,075
Embed Views
26

Actions

Likes
0
Downloads
8
Comments
0

1 Embed 26

http://www.webvistas.org 26

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Issue 11834$pdf Issue 11834$pdf Document Transcript

    • ΤΕΧΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΔΩΔΕΚΑ ΜΙΚΡΟΙ ΝΕΓΡΟΙ ΜΑΡΤΙΟΣ 2010 ΤΕΥΧΟΣ 35 Μ Η Ν Ι Α Ι Α Ε Κ ΔΟ Σ Η Α ΝΑ Ζ Η Τ Η Σ Η Σ Κ Α Ι Δ Ι Α ΛΟ Γ ΟΥΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΥ ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΠΙΛΕΓΕΙΣ ΕΝΑΝ ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΟ ΕΑΥΤΟ, ΕΠΙΝΟΕΙΣ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΥΣ ΣΥΝΟΜΙΛΗΤΕΣ, ΤΟΥΣ ΑΛΛΑΖΕΙΣ, ΤΟΥΣ ΣΒΗΝΕΙΣ ΑΛΛΑΚΑΙ ΜΠΑΙΝΕΙΣ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΕΣ ΠΟΥ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΔΕΝ ΘΑ ΣΕ ΑΦΗΝΕ ΠΟΤΕ
    • °ÈÒÚÁÔ˜ ∫ÏÂÊÙ¿Ú·˜¶√§πΔπ™ªπ∫∏ ∫∞π ¶√§À¶√§πΔπ™ªπ∫∏ ™Àªμ√À§∂ÀΔπ∫∏ªÈ· ·ÚÔ˘Û›·ÛË ÙˆÓ ‚·ÛÈÎÒÓ ÛËÌ›ˆÓ ıˆÚËÙÈÎÔ‡ Î·È Ú·ÎÙÈÎÔ‡ ÂӉȷʤ-ÚÔÓÙÔ˜ Û¯ÂÙÈο Ì ÙË Û˘Ì‚Ô˘Ï¢ÙÈ΋ ÚÔÛ¤ÁÁÈÛË ÁÈ· ¿ÙÔÌ· Ô˘ ·Ó‹ÎÔ˘Ó ÛÂÔÏÈÙÈÛÌÈΤ˜ ÌÂÈÔÓfiÙËÙ˜ Î·È È‰È·›ÙÂÚ· ÁÈ· ¿ÙÔÌ· ‰È·ÊÔÚÂÙÈ΋˜ ÎÔ˘ÏÙÔ‡Ú·˜. °ÈÒÚÁÔ˜ ¡ÈÎÔÏ¿Ô˘ ¢π∞¶√§πΔπ™ªπ∫∏ ¢π¢∞∫Δπ∫∏ ŒÓ·˜ ηÈÓÔ‡ÚÈÔ˜ Î·È ÛËÌ·ÓÙÈÎfi˜ ÙÔ̤·˜ Ù˘ ·È‰·- ÁˆÁÈ΋˜, Ô˘ ÂÍÂÙ¿˙ÂÈ ÙËÓ ·ÚÔ˘Û›· ÙˆÓ ·ÏÏÔ‰·- ÒÓ Ì·ıËÙÒÓ ÛÙÔ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi Û‡ÛÙËÌ· ÌÈ·˜ ¯ÒÚ·˜ Î·È ÚÔÙ›ÓÂÈ Ï‡ÛÂȘ ÁÈ· ÙËÓ ÈÔ ·ÔÙÂÏÂÛÌ·ÙÈ΋ ‰È‰·Ûηϛ· Î·È ‚Ô‹ıÂÈ¿ ÙÔ˘˜. °ÈÒÚÁÔ˜ ΔÛȿηÏÔ˜ √¢∏°√™ ∞¡Δπƒ∞Δ™π™Δπ∫∏™ ∂∫¶∞π¢∂À™∏™ ŒÓ· ‚È‚Ï›Ô Ô˘ ‰Â›¯ÓÂÈ Ò˜ Ë ·ÓÙÈÚ·ÙÛÈÛÙÈ΋ ÂÎ·›‰Â˘ÛË ÌÔÚ› Ó· ÂÊ·Ú- ÌÔÛÙ› Û fiÏ· Ù· ÁÓˆÛÙÈο ·ÓÙÈΛÌÂÓ· Î·È Ì ÔÔÈÔ‰‹ÔÙ ÌÔÓÙ¤ÏÔ ‰È‰·- Ûηϛ·˜, ¯ˆÚ›˜ Ó· ÚÔ¸Ôı¤ÙÂÈ ÚÔηٷÛ΢·Ṳ̂ÓÔ ‰È‰·ÎÙÈÎfi ˘ÏÈÎfi. ¶·ÓÙÂÏ‹˜ ∂. §¤Îη˜ Δ√ ¶∞πáπ¢π ª∂ Δ√¡ Ã√¡√ ªÈ· ıˆÚËÙÈ΋ ÂÂÍÂÚÁ·Û›· ÙÔ˘ ÂıÓÈÎÈÛÌÔ‡ ˆ˜ ÌÈ·˜ ȉÂÔÏÔÁ›·˜ Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ÂÔ¯‹˜, Ì ·fi„ÂȘ Î·È ÂȯÂÈÚ‹Ì·Ù· Ô˘, ·Ó Î·È ·Ú·¤ÌÔ˘Ó ÛÙÔ ·ÚÂÏıfiÓ, ¤¯Ô˘Ó ¯·Ú·ÎÙ‹Ú· ÓÂÔÙÂÚÈÎfi.
    • 05.03.2010 3004 016 017 021 022ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟ ΑΠΟΨΕΙΣΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΟΥ ΚΑΘOΛΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣΟΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΑΠΑΞΙΩΣΗ ΤΟΥ MOBILITY ΝΕΟΙ ΦΑΝΤΟΜΑΔΕΣ ΟΙ ΔΙΑΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΓΡΑΦΟΥΝ ΟΙΓΡΑΦΟΥΝ OI ΓΡΑΦEI O ΓΡΑΦΟΥΝ ΟΙ ΓΙΩΡΓΟΣ Χ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣΑΝΝΑ ΛΥΔΑΚΗ ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΡΟΣΟΣ ΜΠΕΤΤΥ ΤΣΑΚΑΡΕΣΤΟΥ ΓΡΑΦEI O ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Γ. ΚΙΜΟΥΡΤΖΗΣΚΛΗΜΗΣ ΝΑΥΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΝΔΑΚΗΣ Ι. ΓΑΛΙΑΝΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ Ν. ΛΥΤΡΑΣΚΩΣΤΑΣ ΚΟΣΚΙΝΑΣ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΠΩΝΗΣ ΣΟΦΙΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥΜΠΕΤΤΥ ΤΣΑΚΑΡΕΣΤΟΥ ΜΕΜΟΣ ΦΙΛΙΠΠΙΔΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΡΑΜΠΑΤΖΟΣΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΚΟΥΡΤΗ ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΦΟΛΑΣΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΣΙΩΜΟΥΒΑΝΙΑ ΦΙΣΟΥΝΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΕΡΕΛΟΣΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΦΟΠΟΥΛΟΣΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ 027 ΤΕΧΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΓΡΑΦEI Η ΧΡΥΣΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥΛΙΓΟΣ ΧΡΟΝΟΣΓΙΑ ΔΕΥΤΕΡΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ κοινωνικότητα αλλά και η ατομικότητα του αν- σχέση όμως των νέων αυτών κοινοτήτων με την αράλληλα, σε αυτό το τεύχος παρουσιάζουμεΗ θρώπου υπόκειται σε μεγάλες αλλαγές στην επο- Η πραγματικότητα είναι διαφορετική, απουσιάζει Π έναν Φάκελο για τη νέα κινητικότητα που παρα-χή του Διαδικτύου. Η ταχύτητα των αλλαγών και η ρευ- ή είναι ελλιπής και στρεβλή. O χρήστης στο Διαδίκτυο τηρείται στα περισσότερα πεδία της ανθρώπινης ζωής.στότητα των νέων παραμέτρων είναι τέτοιες που αφή- επιλέγει έναν φαντασιακό εαυτό, όπως μπορεί να επι- Η κινητή πληροφορία αλλάζει τη σχέση μας με την κί-νουν πολύ λίγο χρόνο για δεύτερες σκέψεις και θεωρη- νοεί και τους φανταστικούς συνομιλητές του, να τους νηση στον χώρο, μας καθιστά περισσότερο αυτόνο-τικές επεξεργασίες. αλλάζει, να τους σβήνει αλλά και να τους διευρύνει και μους, ενώ διευκολύνει τη συμμετοχή μας σε νέες κοι- να μπαίνει σε κοινότητες και παρέες που η πραγματική νότητες, όπου διαμορφώνονται άλλες προοπτικές και ούμε την εποχή όπου η κοινωνία αλλάζει δομικά ζωή δεν θα τον άφηνε ποτέ. Η διαδικτυακή ομαδικότη- σχέσεις. Η ποιότητα της ζωής μας υπόκειται πλέον σεΖ καθώς η ψηφιακή ζωή εισβάλλει στην πραγματι- τα είναι πολύ διαφορετική από την άμεσα και αδιαμε- άλλες παραμέτρους που βρίσκονται σε συνεχή εξέλιξη.κή ζωή, γίνεται ένα τμήμα της, ενώ ένα άλλο τμήμα της σολάβητα διαπροσωπική. Σε αυτό το πλαίσιο έχουν πα- Στον Φάκελο διερευνούμε το νέο αρχιτεκτονικό τοπίοπαράγει έναν φαντασιακό κόσμο σφυρηλατώντας νέες ρουσιαστεί έρευνες για τις παρενέργειες του Διαδικτύ- μέσα από τις εφαρμογές της επαυξημένης πραγματικό-κοινωνικές σχέσεις. Πρόκειται για μια νέα δημόσια ου, όπως ο εθισμός, ιδιαίτερα των νέων, στη χρήση του. τητας, την κινητικότητα ως επανάσταση στον χώρο τηςσφαίρα που στηρίζεται στα δικτυωμένα κοινά, στην Oι κοινότητες που δημιουργούνται μπορεί να συντεί- προσωπικής τεχνολογίας και τη δυνατότητα που πιθα-οποία συμμετέχουν πλειοψηφικά οι νέοι άνθρωποι. νουν προς μια νέα δημιουργικότητα, αλλά και προς μια νόν έχει να απελευθερώνει καθώς και να βοηθά στηνΠρόκειται για έναν κόσμο που χάνει την ακαμψία του, προτροπή στην παραβατικότητα. αλληλεπίδραση ανθρώπων, ιδεών και συναλλαγών.τον συγκεντρωτισμό του, με συνεχείς ροές, αλληλεπι-δράσεις, ωσμώσεις, χαλαρή σχεδίαση και δομή, και που ο αφιέρωμα του «Βήματος Ιδεών» επιχειρεί να δι-δημιουργεί νέες σχέσεις και συνεργασίες. Τ ερευνήσει αυτές τις νέες διαστάσεις που φέρνει το Διαδίκτυο στην κοινωνία, τα θετικά και τα αρνητικά του, να δημιουργήσει έναν κρίσιμο προβληματισμό ώστε να ληφθούν μέτρα αποφυγής των δυσάρεστων επιδράσεων και να μεγιστοποιηθούν τα ωφελήματα.
    • 4 Του κυβερνοχώρου οι κοινότητες...ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΑΓΩΓΗ: AΝΝΑ ΛΥΔΑΚΗ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΓΓΕΛΟΣ Ή/ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΑΣ; ο παγκόσμιο χωριό στήθηκε στον κυβερνοχώρο Τ και οι πολίτες του ξεκίνησαν γεμάτοι ευεξία τη νέα ζωή. Εκεί, στο νέο δυνητικό περιβάλλον στο οποίο τα τελευταία χρόνια βρέθηκε να ζει ο άν- θρωπος, μεταξύ εικονικού και πραγματικού, η πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία είναι απεριόριστη, η δημοσιοποίηση απόψεων και η διαβούλευση γίνονται ελεύθερα, εργασία και αγορές μπορούν να διεκπεραιωθούν από το σπίτι. Oι ανθρώπινες σχέσεις απέκτησαν μιαν άλλη διάσταση, καθώς πρόσωπα και προσωπεία, επώνυμοι κι ανώνυμοι επικοινωνούν, εκ- δραματίζουν ρόλους, συνδιαλέγονται και σχηματίζουν τις κοινότη- τες του κυβερνοχώρου. Τα οφέλη από την τεράστια ανάπτυξη της τεχνολογίας είναι ποικίλα και αναμφισβήτητα. Παράλληλα όμως άρχισαν να προκύπτουν νέες μορφές παραβατικότητας, όπως ο εκφοβισμός μέσω Διαδικτύου, ενώ ψυχίατροι και ψυχολόγοι μιλούν για συμπτώματα εθισμού και οι κοινωνικοί επιστήμονες προβληματίζονται για το αν οι νέες δυνητι- κές κοινότητες θα αντικαταστήσουν τις παλιές, των οποίων η έλλει- ψη ταλανίζει τον σύγχρονο αστό. Γενικότερα τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πολλά, όπως: Τα παιδιά και οι νέοι που περνούν ώρες ατέλειωτες στον υπολογιστή «συνομιλώντας» με γνωστούς και αγνώστους κινδυνεύουν να προτιμήσουν την εικονική παρέα από την πραγματική, χάνοντας την εμπειρία τής πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνίας, της απαραίτητης για τη συγκρότηση εαυτού; Το Δια- δίκτυο αποτελεί ένα είδος διεξόδου για τους μοναχικούς και εσω- στρεφείς ανθρώπους ή επιδεινώνει την εσωστρέφειά τους; Στα Internet cafe περνά την ώρα του ένα μοναχικό πλήθος ή αναπτύσσο- νται σχέσεις ανάμεσα στους θαμώνες, όμοιες με εκείνες των παλιών καφενείων; Σε αυτά τα ζητήματα επιχειρείται να δοθούν απαντήσεις ή μάλλον να ανοιχθεί μια συζήτηση πάνω σε αυτά. Το Διαδίκτυο, άγγελος ή/και δαίμονας, είναι εδώ.
    • 05.03.2010 5
    • 6 Του κυβερνοχώρου οι κοινότητες... χαλαρή, περισσότερο εγωκεντρική και λιγότερο υποταγμένη στους περιορι- σμούς των αποστάσεων, του χρόνου, της ταυτότητας και της ετερότητας, άρα και της πραγματικότητας. Τα διάφορα φόρα αποτελούν τα κατ’ εξοχήν πρότυ- πά της. Πρόσφατα μια μαθήτρια τιμωρή- θηκε με αποπομπή από το σχολείο της γιατί οργάνωσε στο Facebook μια «ομά- δα» εναντίον της διευθύντριας με θέμα «Ναι, κι εγώ μισώ την Τάδε». Για να την υποστηρίξουν οι διαμαρτυρόμενοι συμ- μαθητές της οργάνωσαν και αυτοί στο Facebook μια άλλη «ομάδα» με θέμα «Θέλουμε τη συμμαθήτριά μας πίσω στο σχολείο» («Ελευθεροτυπία», 11.2.2010). Σε έναν κόσμο οπου σε επίπεδο κοι- νωνικών σχέσεων τον χαρακτηρί- ζουν η έλλειψη ή η δυσκολία ουσια- στικής επικοινωνίας, η απομόνωση, η μοναξιά και η κοινωνική αποσύν- δεση, το διαδικτυακό σύμπαν – όπωςΗ ΟΜΑΔΙΚΟΤΗΤΑ στο κοντινό παρελθόν η τηλεόραση – προσφέρει ίσως μια διέξοδο. Πολλά παιδιά και νέοι παίζουν με τιςΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΚΛΗΜΗΣ ΝΑΥΡΙΔΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ώρες σήμερα διάφορα διαδικτυακά παιχνίδια παρουσιάζοντας όλα σχε- δόν τα χαρακτηριστικά των εξαρτή- Στο Διαδί- σεων από ουσίες: δεν αντέχουν τηνΣτον κυβερνοχώρο τους άλλους και αυτά που εκείνοι υπο- λόγια, μιας εξαιρετικά σύνθετης κα- κτυο πραγματική πραγματικότητα και γι’κτίζονται νέες τίθεται ότι θα περίμεναν από κάποιον τάστασης, όπου ενώ από το ένα μέ- αυτό δεν αντέχουν να περάσει μέρα σαν τον ίδιο. ρος το κάθε μέλος «καθρεφτίζεται» ο έλεγχος χωρίς να βρεθούν οκτώ, δέκα, ακό-ομαδικότητες με πολλά Βρισκόμαστε ακριβώς στο πεδίο της ψυχικά μέσα στα υπόλοιπα και ταυτό- μη και δώδεκα ώρες μπροστά στον της πραγ-θετικά και αρνητικά άμεσης διαπροσωπικής επικοινωνί- χρονα τα «καθρεφτίζει» ατομικά ή υπολογιστή, πράγμα που αντιστοιχείστοιχεία ας, εκείνης επάνω στην οποία βιώνο- συλλογικά, από το άλλο μέρος το κά- ματικότη- βεβαίως στα στερητικά σύνδρομα νται και σφυρηλατούνται οι έννοιες θε υποκείμενο δέχεται διαρκώς από τας, όταν που προκαλεί και η εξάρτηση από τα ταν ο αμερικανός του δεσμού και της ομαδικότητας, τα υπόλοιπα και ταυτόχρονα το ίδιο ναρκωτικά. Το «βύθισμα» στο παι-Ο κοινωνιολόγος όπου η πραγματικότητα για τον εαυτό τους απευθύνει μηνύματα που επιβε- δεν απου- χνίδι, με όλες τις παθολογικά «θερα- Erving Goffman και η πραγματικότητα του εαυτού βαιώνουν, διαψεύδουν ή διορθώνουν σιάζει, πευτικές» του ιδιότητες για τον παί- έγραφε το περίφη- ορίζονται και οριοθετούνται κατ’ εξο- αυτά που «βλέπει» επάνω στα άλλα ή κτη – απόσπαση και ψυχολογική μό- μο βιβλίο του Η χήν από τη φυσική παρουσία των άλ- αυτά που εκείνα «βλέπουν» σε αυτό. είναι περι- νωση από τις ανυπόφορες για ένα παρουσίαση του λων. Γιατί η φυσική τους παρουσία το Διαδίκτυο αυτός ο ορισμένος αδύναμο ή ελλειμματικό Εγώ ψυχι- Σεαυτού στην καθημερινή ζωή (The είναι ακριβώς αυτή που επιτρέπει και έλεγχος της πραγματικό- κές πιέσεις και συγκρούσεις πουpresentation of self in everyday life, στη φαντασία να τους φαντάζεται τητας, όταν δεν απουσιά- ή στρεβλός προκαλεί ενίοτε η επαφή με το πραγ-New York - London, Anchor Books όπως τους φαντάζεται. Η φυσική ζει, είναι περιορισμένος ή ματικό ανθρώπινο περιβάλλον –, εί-Doubleday, 1959) δεν είχε προφανώς τους όμως παρουσία είναι εκείνη που στρεβλός. O κάθε χρή- ναι ανάλογο με τη «μαστούρα» τωνιδέα για το τι θα γινόταν 45-50 χρόνια συγκρατεί και τη φαντασία, προσφέ- στης – να μια λέξη που χωρίς να θέλει τοξικομανών. Σε αυτά θα πρέπει ναμετά, με το Facebook και τους διάφο- ροντας στους μεν και στους δε τη δυ- μας πάει αλλού – έχει τη δυνατότητα να προστεθούν και οι αποδεδειγμέναρους ιστότοπους κοινωνικής δικτύω- νατότητα για έναν απαραίτητο έλεγχο επιλέγει έναν φανταστικό εαυτό και να (κοινωνικές, αλλά και για τον οργανι-σης ή τα πάσης φύσεως παιχνίδια στο της πραγματικότητας. Σε αυτή τη συ- τον διατηρεί ή να τον αλλάζει κατά βού- σμό) βλαπτικές συνέπειες της καθ’Διαδίκτυο, όπου ο κάθε παίκτης ανα- νάντηση του εσωτερικού ψυχικού ληση, να τον εισάγει ή να τον αποσύρει έξιν καταχρηστικής έκθεσης στονλαμβάνει έναν ρόλο ή κατασκευάζει κόσμου με την εξωτερική πραγματι- όποτε θέλει, να κάνει ή να ξε-κάνει πράγ- διαδικτυακό χώρο, που παραπέ-έναν «άλλο» φανταστικό εαυτό, προ- κότητα, που είναι η ίδια η ετερότητα ματα, στα διάφορα παιχνίδια, χωρίς μπουν στα σοβαρά κοινωνικά προ-κειμένου να επικοινωνεί με τους εξί- του άλλου, θεμελιώνεται και η ιδρυτι- εμπόδια αλλά και χωρίς επιπτώσεις στην βλήματα και στα προβλήματα υγείαςσου φανταστικούς συμπαίκτες του, κή πράξη της σύνδεσης με τον κό- πραγματική του ζωή, να επινοεί τους άλ- που απειλούν τους τοξικομανείς. Αρ-προϊόντα της φαντασίας άλλων, αγνώ- σμο, με τη γλώσσα, με την κοινωνία. λους, να τους μετακινεί ή να τους «σβή- κετά από αυτά τα παιδιά και τους νέ-στων μεταξύ τους σε πραγματικό επί- Από πολύ νωρίς, από τη βρεφική και νει» (μόνο από το ίδιο το Διαδίκτυο δεν ους έρχονται σήμερα και ζητούν βο-πεδο ανθρώπων. Αυτό που προσπα- νηπιακή ηλικία, έως την ενήλικη ζωή μπορεί τίποτε να σβήσει), να κάνει «φι- ήθεια, με δική τους πρωτοβουλία ήθούσε να περιγράψει, χτίζοντας τις βά- δεν είναι τόσο οι συμπτώσεις, αλλά οι λίες» με άτομα που αν τα γνώριζε ή αν με των οικείων τους, από εξειδικευ-σεις μιας από τις σημαντικότερες θε- αποκλίσεις ανάμεσα σε αυτό που πε- τον γνώριζαν δεν θα τον έκαναν ποτέ μένες υπηρεσίες κέντρων, όπως τοωρίες της σύγχρονης κοινωνιολογίας, ριμένουμε από τον άλλο και σε αυτό φίλο ή δεν θα τα συναναστρεφόταν ΚΕΘΕΑ ή το «18 Ανω», που παραδο-είναι το πώς ο καθένας από εμάς ανα- που εκείνος φέρνει, οι στιγμές αναντι- ποτέ. Δίνει όμως από το άλλο μέρος και σιακά ασχολούνταν μόνο με την το-καλύπτει διαρκώς τη σχέση του με τον στοιχίας και ασυνέχειας, που μας βο- τη δυνατότητα, ιδιαίτερα σε άτομα κοι- ξικοεξάρτηση και τον αλκοολισμό,(κοινωνικό) εαυτό του μέσα από την ηθούν να προχωρήσουμε, να αναπτυ- νωνικά απομονωμένα ή με δυσκολίες αλλά τα τελευταία χρόνια και με άλ-επικοινωνία σε διάφορες καταστάσεις χθούμε, να δυναμώνουμε και να ωρι- στην πρώτη επαφή, για γνωριμίες που λες μορφές νοσηρών εξαρτήσεων,της καθημερινότητας: στο σπίτι, στο μάζουμε ως άνθρωποι. Και σε κάθε όχι σπάνια μπορεί να έχουν προεκτάσεις όπως ο τζόγος, η υπερφαγία και ησχολείο, στη δουλειά, σε ένα μαγαζί ομάδα – στην οικογένεια, στο σχο- στην πραγματική ζωή. Υπάρχουν αληθι- εξάρτηση από το Διαδίκτυο.που πάει για να ψωνίσει, στον γιατρό, λείο, στην παρέα, στο εργασιακό πε- νές φιλίες, ερωτικοί δεσμοί, ακόμη και Τα άτομα αυτά, εκτός των άλλων,στον δρόμο κτλ. Μας έδειχνε την κοι- ριβάλλον – ο διαπροσωπικός δεσμός, γάμοι που ξεκίνησαν από το Διαδίκτυο. παρουσιάζουν άγχος, μεγάλη δυ-νωνία σαν μια τεράστια θεατρική σκη- αυτό που κάνει δηλαδή μια ομάδα να Είναι όμως γεγονός ότι η διαδικτυακή σκολία έως και αδυναμία να εκφρά-νή, στην οποία ο καθένας σκηνοθετεί είναι ομάδα, έρχεται ως αποτέλεσμα ομαδικότητα είναι πολύ διαφορετική ζουν λεκτικά τα συναισθήματά τουςαενάως τον εαυτό του, σύμφωνα με της αλληλεπίδρασης μεταξύ των υπο- από την άμεσα και αδιαμεσολάβητα δι- και να συνδέονται μεταξύ τους ή καιαυτά που έχει μάθει να περιμένει από κειμένων· ως αποτέλεσμα, με άλλα απροσωπική. Είναι πιο αδέσμευτη και με τους ίδιους τους θεραπευτές. ◊
    • 05.03.2010 7Η ΚΥΒΕΡΝΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣΚΩΣΤΑΣ ΚΟΣΚΙΝΑΣ ΚΑΙ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΤΣΕΚΕΡΗΣΟι συμμετέχοντες χρονη «υλική βάση» πάνω στην σουν τον κόσμο τους» (Κ. Hayles). κώστασ πλοκη και αμφίθυμη: συμπεριέχει κοσκινάσέχουν τη δυνατότητα οποία «βιώνουμε την ύπαρξή μας» Γενικότερα, η κυβερνοκοινωνικότη- ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ αντιφατικά (αλλά όχι ασυμβίβαστα) και «τρέφουμε τα όνειρά μας». τα συγκεντρώνει ένα ετερόκλητο ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ το δημόσιο και το ιδιωτικό, την ομοι-να μεταφέρουν Προφανώς, οι φορμαλιστικοί καρτε- σύνολο ιδιαίτερων χαρακτηριστικών ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙ- ΣΤΗΜΙΟΥ, ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ομορφία και τη διαφορετικότητα, τηνπροσωπικές εμπειρίες, σιανοί δυϊσμοί, όπως λ.χ. σώμα - πνεύ- που μας υπενθυμίζουν τις ομοιότη- ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΨΥΧΟ- ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ εμπιστοσύνη και την καχυποψία, το μα, θεωρία - πράξη, συλλογικό - ατο- τες (συνέχειες) και τις αντιθέσεις δομημένο και το αδόμητο, το προσ-ιδέες, εμπνεύσεις, μικό, αντικειμενικό - υποκειμενικό (ασυνέχειές) της προς τη συμβατική ΤΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΥΝΗΤΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ διορισμένο και το απροσδιόριστο. (ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟπροσδοκίες και οράματα κ.ο.κ., δεν μας βοηθούν καθόλου στο κοινωνικότητα. ΩΜΕΓΑ) Στους ιστότοπους κοινωνικής δικτύ- όρος «κυβερνο- να συλλάβουμε επαρκώς την εκπλη- Πρώτον, φέρει όλα τα «φυσιολογι- ωσης, για παράδειγμα, η ρευστότηταO χαράλαμποσ κοινωνικότητα» κτικά πολύπλοκη «φύση» της κυβερ- κά» συμπτώματα της γήινης κοινω- τσέκερησ του άχωρου και άυλου κυβερνοχώ- (cybersociality) νοκοινωνικότητας. Αλλά το διαρκές νικής αλληλεπίδρασης: θετικά και ΔΡ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ, ρου συνυπάρχει διαλεκτικά με την ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟΥ αναφέρεται στις παιχνίδισμα μεταξύ πραγματικού και αρνητικά συναισθήματα, χαρά και ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙ- προσωποποιημένη αμοιβαιότητα. ποικίλες μορφές δυνητικού (υποκειμένου και υπερκει- λύπη, συμφωνίες και ασυμφωνίες, ΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Στους ιστότοπους αυτούς (βλ. ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΨΥΧΟ- κοινωνικότητας μένου) συνεχίζει να αντι-παραθέτει εισδοχή και αποκλεισμό, αποδοχή ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Facebook, MySpace, YouTube, ΤΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΩΝπου αυτοοργανώνονται και αυτοεξε- δύο διαφορετικές εικόνες. και απόρριψη, απλές γνωριμίες, φι- ΔΥΝΗΤΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Twitter, LinkedIn κτλ.), όπως επίσηςλίσσονται εντός του κυβερνοχώρου. Από τη μια πλευρά, καταθλιπτικά βυ- λίες (κοντινές ή εξ αποστάσεως) ή (ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ και στα online παιχνίδια (MMORPGs), ΩΜΕΓΑ)Στον άυλο αυτόν χώρο επαναπροσ- θισμένοι σε μια άκρως εξατομικευ- ερωτικές σχέσεις, αλλά και ατομικές η κοινωνικότητα αυξητικά αποκτάδιορίζονται ριζικά και επαναδιαπραγ- μένη (ή μάλλον ατομοποιημένη) ή συλλογικές αντιγνωμίες, αντιπαρα- τον ιανόμορφο χαρακτήρα ενός χα-ματεύονται δυναμικά ατομικές και μπλαζέ πραγματικότητα, καλλιερ- θέσεις, συγκρούσεις και οτικού συστήματος: διέπεται από το-συλλογικές ταυτότητες, βιογραφίες γούμε υποκειμενικές (έως σολιψιστι- εχθρότητες. Πάντως η πικούς και προκαθορισμέ-και εαυτοί. Ταυτόχρονα, ο κυβερνο- κές) εκδοχές ζωής, οι οποίες αδιαφο- εγγενής έλλειψη της νους (συγκεκριμένους καιχώρος καθίσταται το πεδίο μιας μη ρούν παγερά για τη ρεαλιστική ευθυ- σωματικότητας λει- συχνά απλούς και εξηγήσι-αντιστρέψιμης, μη κατευθυνόμενης γράμμισή τους με την αλήθεια και τουργεί συχνά μους) κανόνες διατομικήςκαι μη προβλέψιμης διαδικασίας πα- την αντικειμενική πραγματικότητα προς όφελος των συμπεριφοράς, μέσα απόγκοσμιοποίησης. (ναι, υπάρχει και αυτή!). Εδώ η κυ- εφήμερων (ανεύ- τους οποίους προκύπτουνΦυσικά, το φαινόμενο της από- βερνοκοινωνικότητα ισοδυναμεί με θυνων) δεσμεύσεων (αναδύονται) αυθορμή-υπολογιστή-διαμεσολαβημένης μια ψευδαίσθηση κοινωνικότητας και, αντιστρόφως, τως φαινόμενα παγκό-επικοινωνίας και, ειδικότερα, οι τε- (δηλαδή, με μια αυταπάτη) και λει- σε βάρος της ενσυ- σμια, πολύπλοκα και απρό-χνολογίες ISDN (περί το έτος 2002), τουργεί σαν ένα κρυφό αντίβαρο ναίσθησης (empathy). σμενα. Με άλλα λόγια, ο ντε-οι οποίες επέτρεψαν ένα είδος ψη- στις απογοητεύσεις, στις ματαιώ- Δεύτερον, χαρακτη- τερμινισμός πορεύεται χέρι χέρι μεφιακού περιεχομένου δημιουργη- σεις, στο άγχος και στην αβάσταχτη ρίζεται από μια πρω- τη μη προβλεψιμότητα.μένου-από-χρήστες (User-Created μοναξιά της καθημερινότητας. Πα- τόγνωρη και ανεξέ- Τα κοινωνικά γεγονότα παράγονταιContent), αποτέλεσαν την αναγκαία ρά τον εμφανή και αδιαμφισβήτητο λεγκτη ταχύτητα και πλέον με πρωτόγνωρα ιλιγγιώδειςυλική συνθήκη για τη δημιουργία υπερπληθωρισμό των συνδέσεων, κινητικότητα. Oι συμμε- ρυθμούς. O ορίζοντας προβλεψιμό-του λεγόμενου κοινωνικού ιστού των εικόνων, των ειδήσεων και των τέχοντες μπορούν με τητας λοιπόν των νέων μορφών κοι-(Social Web) και τη συνακόλουθη πληροφοριών, «ο κόσμος μας περι- σχετική ευκολία να πη- νωνικότητας ελαχιστοποιείται δρα-ανάδυση, καλλιέργεια και ανάπτυξη βάλλεται όλο και περισσότερο από γαινοέρχονται «online» ματικά. Είναι αυτονόητο ότι αυτή ηνέων και ρηξικέλευθων μορφών αν- τέσσερις τοίχους» (Γ. Κουζέλης). από κοινότητα σε κοινότη- ελαχιστοποίηση είναι ικανή για ταθρώπινης αλληλεπίδρασης και κοι- Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει τα, μεταφέροντας δημι- χειρότερα ή τα καλύτε-νωνικής συμβίωσης. Oι αναδυόμε- τίποτε πιο κοινωνικό από τον ίδιο τον ουργικά προσωπικές ρα.νες εναλλακτικές μορφές κοινοτι- κυβερνοχώρο! O καθένας μπορεί, εί- εμπειρίες, ιδέες, εμπνεύ- Ας ελπίσουμεκής ζωής συνεπάγονται ένα τε ελεύθερα είτε υπό προϋποθέσεις, σεις, προσδοκίες και τουλάχιστον ότια-χωρικό εδώ και τώρα, όπου συ- να έχει την ηλεκτρονική (μη φυσική) οράματα. η κυβερνοκοι-γκεντρώνονται ετερόκλητες φω- παρουσία του σε έναν τόπο στον ς εκ τούτου, η κυβερ- νωνικότητα Ωνές, κουλτούρες, μνήμες και παρα- οποίο τάχιστα ανθούν και αναπτύσ- νοκοινωνικότητα πυ- θα διαδραμα-δόσεις, οι οποίες διαθέτουν μια ελά- σονται εύθραυστες μορφές «ρευ- ροδοτεί διαρκώς (μη τίσει έναν θετι-χιστη κοινή αναφορά: τη συνύπαρ- στής αγάπης» (Z. Bauman), ανοι- γραμμικά) φαινόμενα κό ρόλο στηνξή τους στην παγκοσμιοποιημένη χτές, διαδραστικές και αμφίδρομες ανάδυσης: «πολλές εκπλήρωση βασι-επικράτεια των νέων δυνητικών κό- σχέσεις, χωρίς ουσιοκρατικούς εδα- κοινότητες, πολλές μορφές διακυβέρ- κών προοδευτικώνσμων. Η κοινωνική δικτύωση πλέον φικούς περιορισμούς και προσδέ- νησης, πολλά είδη συμμετεχόντων», ζητουμένων, όπως η πιοψηφιοποιείται, και συνεπώς αλλάζει σεις. αλλά και μια καινοτομική έννοια πολ- ενεργή συμμετοχή των πολιτών σταάρδην αισθητική, ρυθμό, χαρακτή- Στο πλαίσιο του ριζικού κατακερμα- λαπλής ταυτότητας και κοινοτικής κι- κοινά και ο ουσιαστικός εκδημοκρα-ρα, περιεχόμενο και δυναμική. τισμού (fragmentation) του χρόνου νητικότητας, η οποία δημιουργεί εν τέ- τισμός των σύγχρονων πολιτικώνΩστόσο η θεμελιώδης αρχή της δυ- και της πλήρους απόσπασής του από λει «έναν συμμετέχοντα (πολίτη) πολύ δομών, η πολυφωνία και ο πλου-νητικότητας (virtuality), η οποία δι- τον χώρο (το φαινόμενο του απο- πιο ευαίσθητο στις χαρές και στις προ- ραλισμός, η λογοδοσία και ηέπει εξ ολοκλήρου την κυβερνοκοι- τοπισμού), όλοι μπορούν να συνδε- κλήσεις μιας ενεργής πολιτικής ζωής» διαφάνεια, η συνεργασία καινωνικότητα, συνεπάγεται μια κουλ- θούν με όλους. O καθένας λίγο-πολύ (P. Hartzog). η βιωσιμότητα.τούρα ταυτόχρονα πραγματική και μπορεί να βρει τον χώρο του και τους Είναι βέβαιο ότι η καρδιά της κυβερνο- Η περιπέτεια της νέας κοι-δυνητική, εντός της οποίας κρίσιμα ιδιοσυγκρασιακούς τρόπους διαλο- κοινωνικότητας, όπως εύστοχα μας νωνικότητας, ως ενός βαθύ-φιλοσοφικά και κοινωνιολογικά ερω- γικής αυτοέκφρασής του. Η απάντη- υπενθυμίζει ο γάλλος κοινωνιολόγος τερου πολιτιστικού μηχανι-τήματα (περί ταυτότητας, βιογραφί- ση λοιπόν στη νεωτεριστική φετιχι- Dominique Wolton, δεν βρίσκεται σμού ενίσχυσης της κοινωνι-ας, εαυτού, υποκειμενικότητας, δρά- στική εμμονή για έλεγχο, ομοιογέ- στην πλευρά των μηχανών, αλλά στην κής δυναμικής, μόλις έχει ξεκι-σης, αναπαράστασης, γνώσης νεια, καθαρότητα και τάξη δίνεται πλευρά των ανθρώπων και των κοινω- νήσει. Η αναστοχαστικήκ.ο.κ.) μας οδηγούν στο «να δούμε ηχηρά από την αυθόρμητη «συλλο- νιών (στον βαθμό βέβαια που οι δύο επιστροφή του παλαιού αιτήματοςτα πράγματα διαφορετικά» (C. W. γικότητα που αναδύεται όταν πολλα- αυτές πλευρές μπορούν να διακρι- για «φαντασία στην εξουσία» θαMills). Με τα λόγια του Manuel πλοί μέτοχοι της δυνητικής πραγμα- θούν αναλυτικά). πρέπει ίσως να συντροφεύει μόνι-Castells, η δυνητικότητα είναι η σύγ- τικότητας συνεργάζονται για να κτί- Τρίτον, είναι πολυλογική, πολύ- μα το ταξίδι μας. ◊
    • 8 Του κυβερνοχώρου οι κοινότητες...OΙ ΝΕΟΙ«ΠΡΑΓΜΑΤΟ-ΟΥΤΟΠΙΣΤΕΣ» ΜΠΕΤΤΥ ΤΣΑΚΑΡΕΣΤΟΥ ΕΠΙΚOYΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑπό παθητικοί καταναλωτέςέτοιμων ιδεών, συμπαραγω-γοί και συνδημιουργοί συλ-λογικής «ευφυίας» ι είδους ανοιχτότη-Τ τα θέλουμε; Είμα- στε διατεθειμένοι να δώσουμε το προβάδισμα στα συνεργατικά σχή-ματα με κάθε κόστος;Ακούω τον Charles Leadbeater, συγ-γραφέα τού We-Think. Μιλά για τησυνεργασία, την τέχνη να δημιουρ-γούμε και να καινοτομούμε «μαζί»,για το πέρασμα από τα «κλειστά» στα«ανοιχτά» συστήματα καινοτομίας,ενώπιον μιας διεθνούς κοινότηταςπου μετέχει δημιουργικά και παραγω-γικά στην ψηφιακή ζωή μέσα από τακοινωνικά μέσα δικτύωσης (socialmedia / social networking sites), στηνκοινωνία, στην πολιτική, στις τέχνες,στις επιχειρήσεις, στην επικοινωνίακαι στη δημοσιογραφία. Απευθύνεταισε μια ανοιχτή και αναστοχαστικήκοινότητα που δεν την συνέχουν οι των, την εργασία, τη μάθηση, τη δια- νοτήτων για συμμετοχή σε δημόσιες (croudsourcing) αναζητούμε σήμε- Στις ανοι-κοινωνικοί τίτλοι ή η συμμετοχή σε μόρφωση ταυτότητας, την κοινωνι- συζητήσεις, μοίρασμα ιδεών και πό- ρα τους ριζοσπάστες καινοτόμουςμια οργανωσιακή ιεραρχία. κή, πολιτική ή καλλιτεχνική παρέμβα- ρων, για συνεργασία και υλοποίηση χτές κοι- πολίτες που θα συνδιαμορφώσουνΑνήκουν στο ψηφιδωτό των νέων ση, τον συντονισμό της δράσης αν- κοινών δράσεων online και offline νότητες και θα γίνουν καταλύτες αλλαγών«πραγματο-ουτοπιστών» που διαρ- θρώπων και κοινοτήτων για την (Howard Reingold). στην πολιτική, στην κοινωνία, στηνκώς πειραματίζεται με τα νέα ψηφια- επίλυση κοινών προβλημάτων σε πα- ώντας αναστοχαζόμε- αναζητούμε εκπαίδευση, στην οικονομία. Ζ σήμερακά υλικά της καθημερινής κοινωνικής γκόσμιο ή τοπικό επίπεδο. Πρόκειται νοι και δρώντας σε μια Oχι απαραίτητα μεγάλων επαναστα-μας εμπειρίας και συνδεσιμότητας, για «διασπαστικές» (disruptive) κοι- σύνθετη και αντιφατική τικών αλλαγών. Oχι μέσω μιας συμ-που καθιστούν τον ψηφιακό κόσμο νωνικές τεχνολογίες που αναδεικνύ- εποχή, με διάχυτες τους ριζο- μετοχής που γίνεται απαραίτητα οαλληλένδετο με τον «πραγματικό», ουν ως πιο σημαντική συμβολή του προσδοκίες για περισ- σπάστες συνεκτικός οδηγός ζωής για όλους,συνθέτοντας τη «νέα δημόσια σφαί- κοινωνικού δικτύου όχι μόνο το μοί- σότερη δημιουργικότητα, συνεργα- ίσως για πολύ λίγους. Αλλά αυτό πουρα» (Yokai Benkler) ή τα νεανικά «δι- ρασμα ιδεών ή αρχείων αλλά κυρίως σία, για έναν νέο αλτρουισμό, συμμε- καινοτό- έχει σημασία είναι οι μικρές ή μεγά-κτυωμένα κοινά» (Danah Boyd). Εναν το ότι διευκολύνει τους ανθρώπους τοχή στην παραγωγή κοινωνικών και μους πολί- λες, οι συστηματικές ή σποραδικέςκόσμο πορώδη, με συνεχείς ροές, αλ- να υιοθετήσουν νέες πρακτικές και οικονομικών καινοτομιών για ατομική, συνεισφορές του καθενός μας. Μι-ληλεπιδράσεις, οσμώσεις, με αποκε- ρόλους και να τους προσαρμόσουν συλλογική και πλανητική υπευθυνότη- τες που θα κρά βήματα που μεταμορφώνουνντρωμένους πόρους, με χαλαρή σχε- στο δικό τους πλαίσιο και στις δικές τα, για συνεργασία και βιώσιμη ανά- συνδιαμορ- και εξελίσσουν την κοινωνική εμπει-δίαση και δομή, αφήνοντας το σχέδιο τους ανάγκες: να μετακινηθούν από πτυξη, για ανοιχτότητα και κινητικότη- ρία μας, τις αξίες μας και την κοινω-να αναδυθεί επιτόπου, στο πεδίο της τον ρόλο του καταναλωτή (προϊό- τα, και παράλληλα σε μια εποχή κοινω- φώσουν και νική οργάνωσή μας.συνεργασίας, της δράσης ή της δημι- ντων, έτοιμων ιδεών, έτοιμων «από νικής ανασφάλειας, κρίσης, αναθεώ- θα γίνουν Σε αυτή την κατεύθυνση δοκιμάζο-ουργίας. Είναι κοινότητες και δίκτυα τα πάνω» πολιτικών, διαμεσολαβημέ- ρησης και επαναδιαπραγμάτευσης, νται κοινότητες ανοιχτού λογισμικούανοιχτής μάθησης, συμπαραγωγής νης ενημέρωσης και πληροφόρησης) ανασχηματισμού κοινωνιών, κρατών καταλύτες (π.χ. linux), ανοιχτής διακυβέρνησηςιδεών, επίλυσης προβλημάτων. σε μετέχοντες στην παραγωγή συλ- και θεσμών, ο φόβος για την αλλαγή αλλαγών (opengov/gov2.0), ανοιχτών και επα-Δεν έχουν περάσει παρά τρία ή τέσ- λογικήςευφυΐας,σεσυν-δημιουργούς, γίνεται σύμμαχος κλειστών ιεραρχι- στην πολι- ναχρησιμοποιήσιμων δημόσιων δε-σερα χρόνια, όταν στο «σύννεφο» παραγωγούς και καταναλωτές ταυτό- κών δομών εξουσίας. δομένων, επιχειρήσεις που αναζη-(cloud) των δικτυακών ετικετών που χρονα (prosumers), να ασκηθούν στη Στις ανοιχτές κοινότητες, στις οποί- τική, στην τούν μέσα από το croudsourcing τιςέκαναν «buzz» άρχισαν να ξεχωρί- συνεργασία, στο φιλτράρισμα, στην ες συμμετέχουν άνθρωποι συχνά με κοινωνία, καινοτόμες ιδέες τους (Innovate), πό-ζουν με τον αυξανόμενο χώρο που επιμέλεια και την περαιτέρω διάχυση κοινό όραμα και υψηλό κίνητρο για λεις και χώρες σαν ανοιχτά συστήμα-καταλάμβαναν οι λέξεις-«σημαίες» πληροφόρησης και ιδεών. παρέμβαση, δράση, δημιουργική στην εκ- τα καινοτομίας, κοσμο-πολίτες μετων πολυποίκιλων ψηφιακών κοινο- Στο κοινωνικό δίκτυο ο συνεκτικός παραγωγή και έκφραση, στους πα- παίδευση, ισχυρή πολιτική συνείδηση που ανα-τήτων: συνδεσιμότητα, remix, συμ- ιστός των κοινοτήτων είναι ένας συν- θιασμένους χρήστες και καταναλω- λαμβάνουν να ξεπεράσουν τα σύνο-μετοχή, διάλογος, μοίρασμα, συνερ- δυασμός «ανοιχτού αλτρουισμού», δι- τές που οι τεχνολογίες κοινωνικής στην οικο- ρα της λογοκρισίας μέσω της άμεσηςγασία, συνεργατική / ανοιχτή καινο- αφάνειας, άμεσης επικοινωνίας, υπευ- δικτύωσης τους επιτρέπουν την εύ- νομία. ενημέρωσης στο Twitter (π.χ. πρό-τομία, συλλογική δράση. Oλες τους, θυνότητας, αμοιβαιότητας και εμπι- κολη και κυρίως χωρίς απαγορευτι- σφατα για τα γεγονότα στο Ιράν) ήεμβλήματα μιας νέας αντίληψης και στοσύνης που αναπτύσσεται όχι στιγ- κό κόστος αυτο-οργάνωση, στους της συνδιαμόρφωσης πολιτικών κι-θεώρησης για τις κοινωνικές τεχνο- μιαία και αυτόματα σε κάθε διάδραση συνδεδεμένους πολίτες που δημι- νήσεων.λογίες οργάνωσης, την απόκτηση αλλά στον αμοιβαίο μακρό χρόνο που ουργούν ανοιχτές, δημόσιες πλατ- Να είμαστε ανοιχτοί και συνεργατι-κοινωνικών εμπειριών και δεξιοτή- επενδύουν τα μέλη των ψηφιακών κοι- φόρμες γνώσης και πληροφόρησης κοί, είναι το σημείο εκκίνησης! ◊
    • 05.03.2010 9ΑΠΟ ΤΑ ΚΑΦΕΝΕΙΑΣΤΑ ΙNTERNET CAFE ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΚΟΥΡΤΗ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝΧάρη στην τεχνολογία, το internet cafe χρονα, τον φυσικό χώρο και τον κυ- βερνοχώρο. Αποτελούν το σημείο συ-προσφέρει ευκαιρίες δημιουργίας νέων μορφών νάντησης αυτών των χώρων και όχικοινωνικότητας, σύνδεσης με ευρύτερα κοινωνικά της ακύρωσης του ενός από τον άλ- λον, καθώς μπορεί να παρατηρηθείδίκτυα και δίκτυα ενημέρωσης, ενώ παράλληλα μια διπλή κοινωνική παρουσία των θα-αποτελεί φυσικό χώρο επαφών και ψυχαγωγίας μώνων: off και online. Στο πλαίσιο αυτό αναδύονται νέες μορφές κοινω- τις συζητήσεις για τα διάκριτη τη διαφορά μεταξύ ενός νικότητας, καθώς οι δύο χώροι συχνάΣ Ιnternet cafe και τις Internet cafe και αυτών των δημόσιων επικαλύπτονται προσφέροντας μια δραστηριότητες των χώρων. σειρά διαπραγματεύσεων μεταξύ του θαμώνων σε αυτά Στα καφενεία, όπως και στα Internet «πραγματικού» φυσικού και κοινωνι- μέσω Διαδικτύου συ- cafe, μπορεί κανείς, μόνος ή με συ- κού χώρου και του «εικονικού» κοινω- χνά διαφαίνονται ντροφιά, να συζητήσει με άλλους, να νικού χώρου. Eτσι, μολονότι η κεντρι-ανησυχίες, ακόμη και φόβοι, καθώς διαβάσει, να μάθει τα νέα, να γράψει, κότητα της τεχνολογίας που προσφέ-χαρακτηρίζονται χώροι στους οποί- να περάσει την ώρα του. Μπορεί επί- ρεται κατατάσσει τα Internet cafeους επικρατούν η ανωνυμία και η σης, μόνος ή με συντροφιά, να παί- στους «τεχνοχώρους», στην ουσία συ-απουσία ανθρώπινης επικοινωνίας. ξει: τα χαρτιά και το τάβλι, το μπι- νιστούν «κοινωνικούς τεχνοχώρους»,Στον λόγο αυτόν γίνεται σαφέστατα λιάρδο και τα ποδοσφαιράκια ή τα αφού δεν προσφέρεται σε αυτά μόνομια διάκριση μεταξύ του φυσικού ή φλιπεράκια κάλυπταν και καλύπτουν μια συγκεκριμένη τεχνολογία, αλλά«πραγματικού» χώρου και του κυβερ- ένα μεγάλο μέρος του χρόνου των ευκαιρίες για κοινωνικότητα την οποίανοχώρου ή «εικονικού» χώρου, και δί- θαμώνων των ελληνικών καφενείων. η ίδια επιτρέπει. Παράλληλα, τανεται η εντύπωση ότι υπάρχει ένα Παράλληλα, ο ιδιοκτήτης και το προ- Internet cafe αυτά καθαυτά αποτελούν«εδώ» (το πραγματικό και το αληθινό σωπικό των καφενείων έπαιζαν και και αναπόσπαστο φυσικό μέρος μιαςόπου είμαστε όλοι μαζί) και ένα «εκεί παίζουν πάντα σημαντικό ρόλο στη τοπικής κοινότητας, προσφέρονταιέξω» (το κομματιασμένο, το αποσπα- δημιουργία μιας φιλικής ατμόσφαι- για κοινωνική αλληλεπίδραση και ταυ-σματικό, όπου ο καθένας «σερφάρει» ρας που εξασφαλίζει αυτό που επιθυ- τόχρονα επιτρέπουν (τόσο συμβολικάμόνος του), συχνά συνώνυμο με τη μεί πάντα μια μικρή ή μεγάλη επιχεί- όσο και μέσω των δραστηριοτήτωνμοναξιά, την επικίνδυνη ή τη μη απο- ρηση: την επιστροφή του πελάτη. H των πελατών τους) τη σύνδεση με ευ-τελεσματική επικοινωνία. Στην παρα- ενημέρωση επίσης, και όχι μόνο μέ- ρύτερα κοινωνικά δίκτυα σε παγκό-πάνω άποψη ωστόσο παραγνωρίζε- σω των πρόσωπο με πρόσωπο συνα- σμιο επίπεδο. Ως αναπόσπαστο πλέονται μια σημαντική διάσταση. Τα ντήσεων, αποτελούσε από παλιά ένα μέρος σχεδόν κάθε γειτονιάς του κό-Ιnternet cafe δεν είναι αποκλειστικά σημαντικό λόγο για τον οποίο οι άν- σμου, θα μπορούσε κανείς να πει ότικαι μόνο μια πύλη εισόδου στον κυ- θρωποι σύχναζαν και συχνάζουν στα αποτελούν και ένας είδος «τοπικού εκ-βερνοχώρο. Είναι ταυτόχρονα και καφενεία. Η ενημέρωση στα καφε- προσώπου» της παγκοσμιοποίησηςένας φυσικός χώρος εντός του οποί- νεία προέρχεται και από τις τεχνολο- και συνιστούν χώρους όπου η τοπικήου προσφέρονται διάφορες υπηρεσί- γίες επικοινωνίας και ενημέρωσης ε την πάροδο κοινωνία συναντά την παγκόσμια και H εισα- Μες από εργαζoμένους σε πελάτες και της εκάστοτε εποχής: οι εφημερί- του χρόνου και καθίστανται ένα από τα πιο χαρακτη-οι δραστηριότητες χαρακτηρίζονται δες, το τηλέφωνο, το γραμμόφωνο, τη συνεχώς αυ- γωγή του ριστικά παραδείγματα αυτού που πλέ-από την αλληλεμπλοκή χώρου, αν- το ραδιόφωνο, η τηλεόραση, το βί- ξανόμενη διείσ- Διαδικτύου ον συνηθίζουμε να ονομάζουμε «συρ-θρώπων, μέσου, υπηρεσιών. Στην ου- ντεο και πιο πρόσφατα οι γιγαντοο- δυση του Διαδι- ρικνωμένος κόσμος» (Laegran &σία στα Ιnternet cafe δεν προσφέρε- θόνες είναι στη διάθεση των πελα- κτύου στην καθημερινή ζωή στο σπίτι, στα καφε- Steward, 2003).ται αποκλειστικά και μόνο πρόσβαση τών επιτρέποντας την εισροή πληρο- στον χώρο εργασίας και στους δημό- νεία που Εν κατακλείδι, είναι ιδιαίτερα ενδι-στην τεχνολογία, καθώς αποτελούν φοριών και συνεπώς την πυροδότη- σιους χώρους, τα Internet cafe φαίνε- αφέρον να μελετά κανείς τον συνδυ-και χώρο συναντήσεων με άλλους. Oι ση και τον εμπλουτισμό συζητήσεων ται ότι αλλάζουν συνεχώς μορφή για επιτρέπει ασμό πρακτικών που αφορούν τόσοσχέσεις και οι δραστηριότητες που και γνώσεων ή/και την ψυχαγωγία να ανταποκριθούν στις ανάγκες των την ψυχα- τη συγκεκριμένη τεχνολογία (Διαδί-αναπτύσσονται σε αυτούς τους χώ- και την εκτόνωση των πελατών. Στο χρηστών τους. Παρατηρούνται κτυο) όσο και τους χρήστες/κατανα-ρους μπορεί να είναι μερικές φορές πλαίσιο αυτό, η εισαγωγή του Διαδι- Internet cafe με έμφαση στην επικοι- γωγία, την λωτές και το προσωπικό στον συγκε-εύθραυστες και κάποιες φορές και κτύου στα καφενεία (ή του καφέ στο νωνία και στην ενημέρωση που προ- επικοινω- κριμένο φυσικό χώρο (Ιnternet cafe),επικίνδυνες, όχι όμως γιατί το Διαδί- Διαδίκτυο) που επιτρέπει την ψυχα- σφέρουν επιπλέον υπηρεσίες γραφεί- προκειμένου να κατανοήσει τη λει-κτυο και τα Ιnternet cafe είναι αυτά γωγία, την επικοινωνία και την ενη- ου (εκτυπώσεις, φωτοτυπίες κτλ.), νία και την τουργία ενός πεδίου στο οποίο η επι-που είναι, αλλά κυρίως γιατί οι άνθρω- μέρωση δεν αποτελεί παρά τη λογι- Ιnternet cafe που προσφέρουν επιπλέ- ενημέρωση κοινωνία είναι ταυτόχρονα off καιποι, είτε σε φυσικούς χώρους είτε κή εξέλιξη των πραγμάτων. Για να ον υπηρεσίες καφενείου (από σνακ και online, τοπική και παγκόσμια, ή, όπωςστον κυβερνοχώρο, είναι αυτοί που χρησιμοποιήσουμε την ορολογία ποτά ως και γρήγορο φαγητό), ενώ πιο δεν απο- εύστοχα την αποκαλεί ο Wellmanείναι. Σε κάθε περίπτωση όμως στους του Gergen (2002), θα λέγαμε απλά πρόσφατα αναπτύσσονται Internet τελεί παρά (2001), face to face και place to placeχώρους αυτούς τα άτομα βιώνουν μια ότι στα Internet cafe αλλά και σε πολ- cafe που προσφέρουν πιο στοχευμέ- (πρόσωπο με πρόσωπο και χώρος μεεμπειρία επικοινωνίας εκτός σπιτιού, λά σύγχρονα καφενεία με πρόσβαση νες υπηρεσίες για νέους, όπως ηλε- τη λογική χώρο). Oύτε o υπολογιστής ούτε τοόπως ακριβώς στα καφενεία, των στο Διαδίκτυο παρατηρείται το πέ- κτρονικά παιχνίδια σε τοπικό κύκλωμα εξέλιξη Διαδίκτυο έχουν ενδιαφέρον απόοποίων θα μπορούσε κανείς να υπο- ρασμα από τις «μονολογικές» τεχνο- (LAN) ή στο Διαδίκτυο όπου βρίσκει των πραγ- μόνα τους. Αποκτούν ενδιαφέρονστηρίξει ότι αποτελούν μια φυσική λογίες επικοινωνίας (ραδιόφωνο, κανείς τα πιο πρόσφατα βιντεοπαιχνί- μόνο όταν σχετίζονται με ανθρώπουςεξέλιξη. Μάλιστα η αυξανόμενη πα- μουσική, κινηματογράφος, τηλεό- δια αλλά και τους ταχύτερους υπολο- μάτων και την τάση των ανθρώπων να εφευ-ρουσία υπολογιστών με πρόσβαση ραση) στις «διαλογικές» (τεχνολογί- γιστές, ενώ μερικές φορές οργανώνο- ρίσκουν τρόπους έτσι ώστε να εκτρέ-στο Διαδίκτυο σε μπαρ και καφέ, αλλά ες που επιτρέπουν αμφίδρομη αλλη- νται και διαγωνισμοί μεταξύ των πελα- πουν το νέο μέσο από τις αρχικές προ-και η δυνατότητα ασύρματης σύνδε- λεπίδραση), χωρίς όμως να ακυρώ- τών σε τοπικό δίκτυο. Σε κάθε περί- θέσεις των δημιουργών του και να επι-σης των πελατών μέσω του προσωπι- νεται ο βασικός ρόλος αυτών των δη- πτωση, λόγω του Διαδικτύου, οτιδήπο- κοινωνούν μεταξύ τους δημιουργώ-κού τους υπολογιστή, πολύ σύντομα μόσιων χώρων όσον αφορά την τε διαδραματίζεται στα Ιnternet cafe ντας σχέσεις και κοινότητες ανάλογαθα καθιστά όλο και περισσότερο δυσ- πληροφόρηση και την επικοινωνία. μπορεί να γίνει σε δύο χώρους ταυτό- με τις ανάγκες τους. ◊
    • 10 Του κυβερνοχώρου οι κοινότητες... νως όπως η Νορβηγία, με το υψηλότε-ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ρο ποσοστό χρηστών Διαδικτύου (90%) στον κόσμο, το χαμηλό ποσο- στό των εθισμένων εφήβων στο Διαδί-ΕΘΙΣΜΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΙΩΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗΣ ΕΘΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ κτυο μπορεί να εξηγηθεί μόνο μέσα από την ομαλή διείσδυση του Διαδι- κτύου (ποσοστό ανάπτυξης 92,5% τα έτη 2000-2009) και ένα πολύ καλά συ-Η έγκαιρη ενσωμάτωση του Διαδικτύου στη σων και υπάρχει σοβαρός επιστημο- ντονισμένο πρόγραμμα ψηφιακού αλ- νικός προβληματισμός στο να εντα- φαβητισμού από τις πολύ μικρές ηλι-μαθησιακή διαδικασία απαιτεί παράλληλη μελέτη χθεί η διαταραχή στην αναθεωρημέ- κίες που ακολούθησε η χώρα αυτή.παθολογικών τυχόν συμπτωμάτων νη έκδοση του DSM-V το 2013. Η Αντίθετα σε χώρες όπως η Κίνα, η ξαφ- νάμεσα στις νέες κτυακό πορνογραφικό υλικό (cyber πρώτη χώρα που αναγνώρισε επισή- νική και γρήγορη διείσδυση των νέωνA τεχνολογίες, η porn). μως τη διαταραχή είναι η Κίνα τον Νο- τεχνολογιών (1.500% τα έτη 2000- εκρηκτική ανά- 2) Εθισμός στις διαδικτυακές σχέ- έμβριο του 2008, ενώ ενδέχεται να 2009) δημιούργησε προβλήματα. Σύμ- πτυξη της επι- σεις: Υπερβολική ενασχόληση σε δι- ακολουθήσει και η Γερμανία, κυρίως φωνα με τον Τaο Ran, διευθυντή για στήμης της πλη- αδικτυακές διαπροσωπικές σχέσεις. λόγω της αδυναμίας των ασφαλιστι- την αντιμετώπιση των εθισμών στο κε- ροφορικής κατέ- 3) Καθαροί καταναγκασμοί: Εμμονή κών φορέων να καλύψουν τις θερα- ντρικό στρατιωτικό νοσοκομείο τουχει προνομιακή θέση και έχει διανοί- στον τζόγο, στις αγορές ή στις συναλ- πείες των εθισμένων στο Διαδίκτυο. Πεκίνου (το πρώτο στον κόσμο τοξει παγκοσμίως νέους ορίζοντες για λαγές ημέρας. Στην προσπάθεια προσδιορισμού 2005), ο εθισμός στο Διαδίκτυο αφοράτις υπηρεσίες Υγείας, δημόσιας διοί- 4) Υπερβολική αναζήτηση πληροφο- της αιτιολογίας του φαινομένου, ο το 13,7% των κινέζων εφήβων (περί-κησης, εκπαίδευσης, έρευνας και επι- ριών: Καταναγκαστική περιήγηση Beard (2005) προτείνει ένα μοντέλο που 10 εκατ.) και ξεκίνησε ήδη η εφαρ-κοινωνίας. Το Διαδίκτυο έχει αναδει- (σερφάρισμα) στο Διαδίκτυο ή κατα- για την προβληματική χρήση του Δι- μογή πολιτικών μέτρων αντιμετώπι-χθεί σε ένα εξαιρετικά σημαντικό ναγκαστικές αναζητήσεις σε βάσεις αδικτύου, το οποίο περιλαμβάνει βι- σης του φαινομένου με περιορισμόμέσο για προσωπική επικοινωνία, δεδομένων. οχημικούς, γενετικούς, ψυχολογι- της χρήσης των ηλεκτρονικών παιχνι-ακαδημαϊκή έρευνα, ανταλλαγή πλη- 5) Εθισμός στους ηλεκτρονικούς κούς, οικογενειακούς, περιβαλλοντι- διών σε τρεις ώρες την ημέρα. O εθι-ροφοριών και ψυχαγωγία, καθώς το υπολογιστές: Εμμονή στα ηλεκτρονι- κούς και πολιτιστικούς δυναμικούς σμός στο Διαδίκτυο αποτελεί επίσης25,6% του παγκόσμιου πληθυσμού εί- κά παιχνίδια. παράγοντες. Από βιολογικής άπο- ένα από τα σοβαρότερα προβλήματαναι χρήστες του και ο ρυθμός διείσδυ- Η εξάπλωση του φαινομένου είναι ψης, θεωρείται ότι ενδέχεται να υπάρ- δημόσιας υγείας για τη Ν. Κορέα καισής του στα έτη 2000-2009 είναι της παγκόσμια, αφορά όλες τις ηλικιακές χει ένας συνδυασμός γονιδίων που για τον λόγο αυτόν το 2007 εκπαιδεύ-τάξεως του 380,3%. Ενώ όμως τα θε- και τις κοινωνικές ομάδες. Επί του πα- μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη τηκαν 1.100 ειδικοί σε 190 δομές ψυχι-τικά στοιχεία του είναι πασιφανή, αυ- ρόντος, εκτιμάται ότι περίπου 9 εκατ. συμπεριφορών εθισμού. Η ψυχολο- κής υγείας (Block 2008).ξάνεται διαρκώς η ανησυχία σχετικά αμερικανοί και 10 εκατ. κινέζοι πολί- γική προσέγγιση τονίζει τη χρήση Η υψηλή επικράτηση του εθισμούμε προβληματικές συμπεριφορές τες μπορούν να χαρακτηριστούν εθι- κλασικής εξαρτημένης μάθησης για στο Διαδίκτυο στη χώρα μας μπορείστο Διαδίκτυο, όπως ο εθισμός σε σμένοι στο Διαδίκτυο, με επιπτώσεις την έναρξη, διατήρηση ή τροποποίη- να ερμηνευτεί από το γεγονός ότι οαυτό, που απασχολεί πλέον επιστή- στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, ση μιας συμπεριφοράς εθισμού. Η ψηφιακός αλφαβητισμός των παι-μονες διαφορετικών επιστημονικών που περιλαμβάνουν απώλεια ελέγχου κοινωνική προσέγγιση αναγνωρίζει διών στην Ελλάδα ξεκίνησε στο μεγα-πεδίων. των παρορμήσεων, έντονη επιθυμία οικογενειακούς, κοινωνικούς ή πολι- Η υψηλή λύτερο ποσοστό μέσα από την εμπει-Η K.S. Young (1988), καθηγήτρια της για απόσυρση, κοινωνική απομόνω- τιστικούς δυναμικούς παράγοντες επικρά- ρική ενασχόληση και όχι ως αποτέλε-Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Πί- ση, συζυγικά προβλήματα, ακαδημα- που μπορεί να ενισχύσουν τη χρήση σμα συντονισμένης μαθησιακής δια-τσμπουργκ, η οποία με τη ρηξικέλευ- ϊκές αποτυχίες και οικονομικά χρέη. του Διαδικτύου. τηση του δικασίας, καθώς και από την ευρέωςθη έρευνά της έκανε γνωστό τον εθι- Η διαφορά μεταξύ διαταραχής εθι- επιδημιολογία του εθισμού διαδεδομένη αντίληψη μεταξύ των Ησμό στο Διαδίκτυο στο ευρύ κοινό, σμού στο Διαδίκτυο και άλλων ψυχι- φαινομένου είναι αγοριών ότι ο ηλεκτρονικός υπολογι-υποστηρίζει ότι πρόκειται για έναν όρο πολύ σημαντική στο Διαδί- στής και το Διαδίκτυο εξυπηρετούν ατρικών διαταραχών είναι εξαιρετικάο οποίος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα συ- λεπτή. Δεν έχει προσδιοριστεί αν η για την κατανόηση κτυο στη απλώς την ανάγκη τους για ψυχαγω-μπεριφορών και προβλημάτων ελέγ- διαταραχή εθισμού στο Διαδίκτυο εί- της παγκόσμιας χώρα μας γία. Δεν μπορεί λοιπόν παρά να τονι-χου των παρορμήσεων. Ταξινομείται ναι ξεχωριστή συμπεριφορά ή αποτε- έκτασής του και την ανάπτυξη προ- στεί η σημασία της έγκαιρης ενσωμά-σε πέντε ειδικούς υποτύπους: λεί μέρος κάποιας άλλης ψυχιατρικής γραμμάτων πρόληψης και παρέμβα- μπορεί να τωσης των Η/Υ και του Διαδικτύου1) Εθισμός στο διαδικτυακό σεξ: Κα- διαταραχής. Πρέπει να τονιστεί ότι ο σης. Τα περισσότερα ερευνητικά δε- ερμηνευ- στη μαθησιακή διαδικασία ώστε ηταναγκαστική χρήση ιστοσελίδων εθισμός στο Διαδίκτυο δεν αποτελεί δομένα ταξινομούν τους φοιτητές και γνωριμία με τις νέες τεχνολογίες ναπου απευθύνονται σε ενηλίκους για αναγνωρισμένη ψυχιατρική διαταρα- τους εφήβους σταθερά ως τις ομάδες τεί από το γίνεται σε ένα ελεγχόμενο περιβάλ-διαδικτυακό σεξ (cybersex) και διαδι- χή σε κανένα ταξινομικό σύστημα νό- με τον υψηλότερο κίνδυνο για εθισμό γεγονός λον με ισορροπημένη παρουσίαση μεταξύ των χρηστών. Στην Ελλάδα, τε- και έγκαιρη ανίχνευση παθολογικών λευταίες έρευνες όπως παρουσιάστη- ότι ο ψη- σημείων και συμπτωμάτων. καν στο 1ο Πανελλήνιο Διεπιστημονι- φιακός Συνοψίζοντας, φαίνεται να υπάρχει κό Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας ανάγκη για ένα κοινό και αποδεκτό Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο αλφαβη- διαγνωστικό εργαλείο και για ανάλο- Διαδίκτυο, που πραγματοποιήθηκε τισμός γα αποδεκτά διαγνωστικά κριτήρια στη Λάρισα τον Νοέμβριο του 2009, από το σύνολο της παγκόσμιας ψυχι- αποκαλύπτουν το ποσοστό εθισμού των παι- ατρικής κοινότητας σχετικά με τον των εφήβων σε 8,2% στη Θεσσαλία, διών στην εθισμό στο Διαδίκτυο. Ωστόσο παρα- 11,3% στην Κω και 15% στη Χίο μεταξύ μένει το ερώτημα αν η υπερβολική των χρηστών, και τοποθετούν τη χώρα Ελλάδα χρήση του Διαδικτύου είναι συννοση- μας μαζί με την Κίνα (2,4%-11,3%), την ξεκίνησε ρή σε σχέση με προϋπάρχουσες ψυ- Ταϊβάν (12,8%) και τη Ν. Κορέα (1,6%- χιατρικές διαταραχές οι οποίες οδη- στο με- 20,3%) στις χώρες με τα υψηλότερα γούν σε προβληματική συμπεριφορά ποσοστά εθισμού των εφήβων στο Δι- γαλύτερο στο Διαδίκτυο ή αν το μέσο αυτό κα- αδίκτυο παγκοσμίως. O επιπολασμός ποσοστό θαυτό είναι ο καταλύτης για συννοση- του εθισμού των εφήβων στο Διαδί- ρά ψυχολογικά προβλήματα. Επίσης κτυο στην Ελλάδα έχει μεγάλη σημα- μέσα από η ραγδαία αύξηση της χρήσης του Δι- σία, αν συγκριθεί με το 2% του αντί- την εμπει- αδικτύου σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, στοιχου εφηβικού μαθητικού πληθυ- στην εκπαίδευση και στη βιομηχανία σμού της Νορβηγίας (Johansson & ρική ενα- θα απαιτήσει μια δημόσια πολιτική Gοtestam 2004). Σε μια χώρα επομέ- σχόληση απάντηση όσον αφορά το μάρκε-
    • 05.03.2010 11τινγκ, την προώθηση και τη χρήση τες για τον εθισμό στο Διαδίκτυο πρέ- σικά προβλήματα της υπερβολικής ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑτου Διαδικτύου και το πώς αυτή συν- πει να γίνουν ευρέως γνωστές και δι- ενασχόλησης με τα νέα τεχνολογικά 1) Beard K., «Internetδέεται με την ψυχική υγεία. Τέλος, αθέσιμες. Στην ψηφιακή εποχή είναι μέσα, προκειμένου να είναι σε θέση Addiction: A review of currentαποτελεσματικές μέθοδοι θεραπείας υποχρέωση πλέον του κλινικού για- να παρέχει ποιοτικότερη και αποτε- assessment techniques andπου προκύπτουν από κλινικές μελέ- τρού να ανακαλύπτει σταδιακά τα βα- λεσματικότερη φροντίδα υγείας. ◊ potential assessment questions». CyberPsychology and Behavior, ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ 8(1), 2005, 7-14. 2) Johansson A., Gοtestam K., «Internet Addiction: characteristics of a questionnaire and prevalence in Norwegian ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ YDQ youth (12-18 years)», Scandinavian Journal of Ηπια χρήση Psychology, 2004, 45: 223-9. 3) Young K.S., Caught in the Μέτρια χρήση Net: How to Recognize the Signs of Internet Addiction – and a Winning Strategy for Recovery, Εθισμός Wiley, 1998. 4) Σιώμος Κωνσταντίνος, Εθισμός των εφήβων στους Η/Υ και το Διαδίκτυο: Ψυχιατρικά συμπτώματα και διαταραχές ύπνου. Διδακτορική διατριβή, Ιατρική Σχολή, Πανεπι- στήμιο Θεσσαλίας, 2008. 5) Ερευνα - πρόληψη - αντιμετώ- πιση των κινδύνων στη χρήση του Διαδικτύου, Τόμος Πρακτικών, Ελληνική Εταιρεία Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο, Λάρισα, 2009. Σημειώνεται στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο φύ- λων ως προς τη κατηγοριοποίησή τους στην κλίμακα YDQ με τα αγόρια να κατηγοριοποιούνται συχνότερα σε κατηγορίες υψηλότε- ρου δείκτη χρήσης σε σχέση με τα κορίτσια (χ2 = 22.758, p.<001)CYBER BULLYING ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣΜΕΣΩ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΒΑΝΙΑ ΦΙΣΟΥΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ MSc, ΥΠΟΨΗΦΙΑ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΝΑ «O ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»Οι θύτες ασκούν O όρος δημιουργήθηκε από τον Κα- που κάνουν είναι μια μορφή εκφοβι- από την πλευρά του θύτη είναι σημα-εκφοβισμό για ναδό Bill Belsey και σημαίνει τις πρά- σμού που μπορεί να έχει θύματα. ντικό να γνωρίζουν ότι μπορεί ορι- ξεις εκφοβισμού, επιθετικότητας, πα- Υπάρχουν όμως και άτομα που εκ- σμένα άτομα να εμπλέκονται σε έναεπίδειξη δυνάμεως ρενόχλησης, τρομοκρατικής ή αυ- φοβίζουν στο Διαδίκτυο με άμεσο τέτοιο περιστατικό σε κάποια φάσηενθαρρυνόμενοι από την ταρχικής συμπεριφοράς που πραγ- στόχο να πληγώσουν και να ταπεινώ- της ζωής τους, χωρίς αυτό να σημαί- ματοποιούνται μέσω των ψηφιακών σουν τα θύματά τους. Δεν υπάρχει νει ότι το παιδί θα είναι θύτης σε όληανωνυμία του μέσου συσκευών επικοινωνίας και επανα- συγκεκριμένο προφίλ αυτών των τε- του τη ζωή. Η δυνατότητα της ανω- ανείς δεν μπο- λαμβάνονται ανά τακτά ή άτακτα λευταίων, αλλά θα μπορούσαμε να νυμίας πιθανόν το ωθεί σε αρνητικέςΚ ρεί να αρνηθεί χρονικά διαστήματα (Kowalski et al., πούμε ότι πρόκειται για άτομα που δηλώσεις online, που δεν θα τολμού- τα θετικά στοι- 2008). χαρακτηρίζονται από βίαιες συμπε- σε ίσως να κάνει αν δεν υπήρχε η δυ- χεία και τις δι- ριφορές και τάση για επίδειξη δύνα- νατότητα ανωνυμίας. Παρ’ όλα αυτά, ευκολύνσεις OΙ ΘΥΤΕΣ μης, και τα οποία είναι ικανά να ασκή- κάποια παιδιά που εκφοβίζουν στο που παρέχουν Στο ερώτημα γιατί κάποια παιδιά υι- σουν εκφοβισμό γενικότερα. Ενδέ- Διαδίκτυο ενδεχομένως να συμμετέ-η πρόοδος και η ανάπτυξη της τεχνο- οθετούν στάσεις εκφοβισμού δεν χεται να πιστεύουν ότι με αυτόν τον χουν και σε άλλες μορφές εκφοβι-λογίας, παράλληλα όμως θα πρέπει υπάρχει μια απλή απάντηση. Στοι- τρόπο αποκτούν δύναμη και γόητρο σμού, και αυτό καθιστά πιο σοβαράνα εντοπίσουμε και τα προβλήματα χεία της προσωπικότητας, της δυνα- ή να χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο ως τα πράγματα. Ισως το παιδί χρειάζε-που προκύπτουν από τις ραγδαίες αλ- μικής της οικογένειας, ακόμη και το ένα μέσον εκδραμάτισης (acting out) ται βοήθεια από κάποιον ειδικό καιλαγές και την εισβολή του νέου στοι- είδος του σχολείου ή κοινωνικοί πα- των επιθετικών τους φαντασιώσεων παρακολούθηση από τους γονείςχείου σε ένα ίσως απροετοίμαστο πα- ράγοντες, ενδέχεται να παίζουν κά- online (Olweus, 1993a). Αλλωστε ο στη χρήση του Διαδικτύου.λιό περιβάλλον. Τα οφέλη της χρήσης ποιον σημαντικό ρόλο. εκφοβισμός στο Διαδίκτυο είναι πιοΗ/Υ και του Διαδικτύου αναντίρρητα Μερικά παιδιά – ή νέοι – εμπλέκονται ασφαλής απ’ ό,τι ο παραδοσιακός ΤΑ ΘΥΜΑΤΑείναι τεράστια, ωστόσο συχνά ενδέ- στην ηλεκτρονική βία επιπόλαια, εκφοβισμός γιατί είναι ανώνυμος και Oποιοδήποτε παιδί μπορεί να πέσειχεται να γίνεται χρήση τους εις βάρος στέλνουν απειλητικά και υποτιμητι- υπάρχουν μικρότερες πιθανότητες θύμα εκφοβισμού στο Διαδίκτυο.κάποιου άλλου, όπως συμβαίνει με το κά μηνύματα σε κάποιο άλλο άτομο να συλληφθεί ο θύτης. Συνήθως όμως οι εκφοβιστές επιλέ-φαινόμενο του cyber bullying (εκφο- από ανία ή επειδή το θεωρούν αστείο Oι γονείς ενός παιδιού που εμπλέκε- γουν για θύματά τους παιδιά ήσυχαβισμός μέσω Διαδικτύου). χωρίς να συνειδητοποιούν ότι αυτό ται σε ένα περιστατικό εκφοβισμού και ευαίσθητα που έχουν λίγους φί-
    • 12 Του κυβερνοχώρου οι κοινότητες... ΕΧΕΙΣ ΔΕΧΘΕΙ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ; Το συνολικό ποσοστό των εφήβων που βίωσαν εκφοβισμό μέσω του διαδικτύου ήταν 14,7% Δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα ως προς τις εμπειρίες εκφοβισμού(15,2% στα αγόρια και 19,5% στα ΦΥΛΟ κορίτσια, p.<127) Αγόρι Κορίτσι Τα στοιχεία προέρχονται από την απογραφική έρευνα η οποία διεξήχθη στην Κω το 2008, σε δείγμα 1.221 εφήβων, μαθητών Γ΄Γυμνασίου και όλων των τάξεων του Λυκεί- ου, όλων των σχολικών μονάδων του νησιού. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τους ερευνητές κ.κ. Κ. Σιώμο, Ν. Αγγελόπουλο, Ν. Ιωαννίδη, κυρία Βάνα Φισούν, σε συ- νεργασία με το Κέντρο Πρόληψης Κω «Ιπποκράτης» του ΟΚΑΝΑ, τον επιστημονικό διευθυντή κ. Δ. Γερούκαλη και την επιστημονική ομάδα του Κέντρου. Την στατιστική επεξεργασία ανέλαβε ο κ. Γ. Φλώρος.λους, είναι πιο αδύναμα από τους συ- • Εκφράζεται υποτιμητικά για τους γονείς μπορούν να ζητήσουν βοήθεια λου, η ευγένεια, η κατανόηση και ηνομηλίκους τους ή έχουν κάποιο σω- συμμαθητές του. από τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλή- αποδοχή. Ας μην ξεχνάμε ότι το Δι-ματικό πρόβλημα. Συνέπειες του εκ- Βέβαια αυτή η πιθανή συμπτωματο- ματος και να πάρουν πληροφορίες αδίκτυο αποτελεί αναπόσπαστοφοβισμού είναι συχνά η κατάθλιψη λογία ενδέχεται να σχετίζεται και με από την Ασφαλή Πλοήγηση στο Δια- πλέον κομμάτι της ζωής μας, είναικαι το άγχος, η δυσκολία στις δια- άλλα, γενικότερα προβλήματα του δίκτυο. Αν ο θύτης είναι γνωστός του ένα πολύ σημαντικό εργαλείο τηςπροσωπικές σχέσεις, οι χαμηλότε- παιδιού και θα πρέπει να είναι κανείς θύματος, πρέπει να ενημερωθούν οι τεχνολογίας που ήρθε και θα μείνειρες ακαδημαϊκές ικανότητες και η ιδιαίτερα προσεκτικός στους χειρι- γονείς του παιδιού για τη συμπεριφο- Οι γονείς και η δαιμονοποίησή του σίγουρατάση να απουσιάζουν συχνότερα σμούς του. ρά του ή ακόμη και το σχολείο του, αν θα πρέπει δεν ωφελεί κανέναν. ◊από το σχολείο (Roland, 2002). πηγαίνουν τα παιδιά στο ίδιο σχολείο, O ΡΟΛΟΣ για να νιώσει ασφάλεια το θύμα και να να εξοικει-ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ελεγχθεί ο θύτης. ωθούν και ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΜερικά σημάδια που μπορεί να είναι Ερευνα έχει δείξει ότι το 70% των θυ- οι ίδιοι με 1) King, L. (2006), No hidingανησυχητικά και να δείχνουν ότι το μάτων εκφοβισμού έχει δεχθεί σχε- Επίσης, οι γονείς πρέπει να έχουν from online bullies. Retrievedπαιδί έχει πέσει θύμα εκφοβισμού ή τικά μηνύματα όταν είναι στο σπίτι υπόψη τους τα εξής: το Διαδί- September 16, 2006, from http:είναι θύτης είναι τα εξής (Kowalski et και μόνο ένα 30% στο σχολείο Υπάρχουν ιστότοποι στους οποίους κτυο και να //www. news-leader. com/apps/al., 2008): (Kowalski et al., 2008). Ωστόσο σε απαγορεύεται η χρήση σε παιδιά ηλι- pbcs. dll/article• Το παιδί ξαφνικά σταματά να χρη- ελάχιστες περιπτώσεις τα θύματα κίας κάτω των 14 ετών, ωστόσο πολύ μιλήσουν 2) Kowalski, R., Limbez, S.,σιμοποιεί τον υπολογιστή του. έχουν μιλήσει για το συμβάν στους συχνά τα παιδιά δημιουργούν τη δι- στα παιδιά Agatston, P. (2008). Cyber• Γίνεται νευρικό ή αναστατώνεται οικείους τους. Κάποιοι γονείς που εί- κή τους ιστοσελίδα δηλώνοντας Bullying: Bullying in the digitalόταν εμφανίζεται ένα μήνυμα. ναι εξοικειωμένοι με το Διαδίκτυο ψεύτικη ηλικία. τους για age. Blackwell Publishing.• Φαίνεται να έχει δυσκολία να πάει συνηθίζουν να διαβάζουν τα μηνύ- Αν δεν έχει εγκατασταθεί κάποιο σύ- τους ηθι- 3) Olweus, D. (1994).σχολείο ή να βρίσκεται εκτός σπι- ματα των παιδιών τους, πιστεύοντας στημα φιλτραρίσματος (που μπλο- «Annotation: Bullying atτιού. ότι έτσι τα προφυλάσσουν. Αυτό κάρει, για παράδειγμα, χυδαίες λέ- κούς κα- school: Basic facts and effects• Δείχνει θυμωμένο, θλιμμένο ή απο- όμως αποτελεί μια μορφή παραβία- ξεις ή εικόνες), τα παιδιά μπορούν νόνες που of a school-based interventionγοητευμένο μετά τη σύνδεση με το σης της ιδιωτικής ζωής τους. Προτι- εύκολα να δουν ιστοσελίδες με ανε- program». Journal of ChildΔιαδίκτυο. μότερο θα ήταν να μιλούν με τα παι- πιθύμητο περιεχόμενο ή να μιλή- πρέπει να Psychology and Psychiatry, 35,• Αποφεύγει συζητήσεις σχετικά με διά τους για τη σωστή χρήση του Δι- σουν με αγνώστους. Και, όπως στους διέπουν τη 1.171-1.190.το τι κάνει στο Διαδίκτυο. αδικτύου, να ακούν για τις online δημόσιους χώρους, έτσι και εδώ 4) Roland, E. (2002). «Bullying,• Αποσύρεται από τις επαφές με μέ- εμπειρίες τους, να δουν τα sites που υπάρχει ο κίνδυνος να τα προσεγγί- διαδικτυ- depressive symptoms andλη της οικογένειας αλλά και με τους επισκέπτονται και να τους εμφυσή- σει κάποιος που μπορεί να τα βλά- ακή τους suicidal thoughts», Educationalφίλους του. σουν εμπιστοσύνη ώστε να απευ- ψει. Γι’ αυτό πρέπει να μάθουν να μη Research, 44, 55-67.• Παρουσιάζει ξαφνική μείωση στη θυνθούν σε αυτούς όταν νιώσουν ότι δίνουν ποτέ τη διεύθυνσή τους ή το επικοι- 5) Σιώμος, Κ. (2008), Εθισμός τωνσχολική του επίδοση. απειλούνται. όνομα του σχολείου τους και να μη νωνία, οι εφήβων στους ηλεκτρονικούς υπο-• Αλλάζει γρήγορα την οθόνη του ή Σε περίπτωση όπου το παιδί πέσει συναντούν άτομα που «γνώρισαν» οποίοι είναι λογιστές και το Διαδίκτυο: Ψυχια-κλείνει προγράμματα όταν ο γονιός θύμα εκφοβισμού μέσω Διαδικτύου μέσω Διαδικτύου. τρικά συμπτώματα και διαταραχέςπλησιάζει τον υπολογιστή. οι γονείς μπορούν να προβούν σε μια Τέλος, οι γονείς θα πρέπει να εξοι- αντίστοιχοι ύπνου. Διδακτορική διατριβή, Παν/• Χρησιμοποιεί τον υπολογιστή κατά σειρά ενέργειες: κειωθούν και οι ίδιοι με το Διαδίκτυο με αυτούς μιο Θεσσαλίας, Τμήμα Ιατρικής.τη διάρκεια της νύχτας. Να συμβουλεύουν τα παιδιά τους και να μιλήσουν στα παιδιά τους για 6) Willard N., (2008), Educator’s• Γελάει υπερβολικά ενώ χρησιμο- όταν λαμβάνουν απειλητικά ή προ- τους ηθικούς κανόνες που πρέπει της πραγ- Guide to Cyberbullyingποιεί τον υπολογιστή. σβλητικά μηνύματα να τα αποθηκεύ- να διέπουν τη διαδικτυακή τους επι- ματικής Addressing the Harm Caused by• Χρησιμοποιεί πολλαπλούς λογαρια- ουν για να κρατήσουν τα αποδεικτικά κοινωνία, οι οποίοι είναι αντίστοιχοι Online Social Cruelty, URL: http:σμούς χρήστη ή χρησιμοποιεί έναν στοιχεία. Oταν τα μηνύματα προέρ- με αυτούς της πραγματικής επικοι- επικοινω- //cyberbully.org or http://csriu.λογαριασμό που δεν είναι δικός του. χονται από άγνωστο αποστολέα, οι νωνίας, όπως ο σεβασμός του άλ- νίας org
    • 05.03.2010 13INTERNET: ΤΟ (ΕΠΙΦΟΒΟ)ΜΕΤΑ-ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΕΛΛΟΝ ΜΑΣ; ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΕΡΕΛΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ, ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΑΙ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΜΣ ΔΥΝΗΤΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΜερικοί ερευνητές προϊόντων και υπηρεσιών όσο και τητά του, μας αγχώνει και μας προσα- και τους εσωστρεφείς ακόμα πιο εσω-υποστηρίζουν ότι το από την έλλειψη που φαίνεται να δη- νατολίζει στο να επιλέγουμε την πλη- στρεφείς. μιουργεί απλά και μόνον η πιθανή δι- ροφορία σύμφωνα με τις ήδη υπάρ- Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η προβλη-Internet από τη φύση ακοπή τους. Η προβληματική χρήση χουσες απόψεις μας. Eτσι, τελικά, ματική διαδικτυακή συμπεριφοράτου οδηγεί τελικά στην του Internet, ως διαταραχή της συ- μάλλον απομακρυνόμαστε περισσό- παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά μπεριφοράς, αρχίζει να εμφανίζεται τερο από αυτούς που διαφωνούν μα- ενός «θετικού» εθισμού: οι θετικοίκοινωνική απομόνωση στα μέσα της δεκαετίας του ’90 και ζί μας εφόσον, εθελοντικώς πλέον, εθισμοί είναι συμπεριφορές που χα- Fukuyama στο βι- συμπίπτει με την ευρεία διάδοση των «πνιγόμαστε» στην πληροφορία που ρακτηρίζονται «θετικές» σε σχέση μεΟ βλίο του Our Η/Υ και την εισαγωγή του WWW στο μας επικυρώνει. τα άτομα (π.χ. η γυμναστική ή η ενα- post-human fu- Internet. Τα προεόρτια αυτής της Χωρίς αμφιβολία, η δεύτερη ιδιότητα σχόληση με το Internet) και μπορεί να ture παίρνει θέση προβληματικής συμπεριφοράς τοπο- του Internet (η «ανωνυμία») παρουσι- υποκαθιστούν άλλες συμπεριφορές απέναντι σε ένα θετούνται στη δεκαετία του ’80 και άζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ειδικό- που θα μπορούσαν να ήταν πολύ πιο πρόβλημα που κι- αναφέρονται στα ηλεκτρονικά παι- τερα όταν συνδυαστεί με την πρώτη, καταστροφικές γι’ αυτά. Εν τούτοις,νείται από στόμα σε στόμα στην επο- χνίδια (τα «ουφάκια»), για τα οποία, τότε το Internet προσφέρει την ευκαι- Για τα αυτοί οι εθισμοί παρουσιάζουν τοχή μας: σε ποιον βαθμό η τεχνολογία ορισμένοι έφηβοι, φαίνονταν να ακο- ρία στον καθένα μας να... αλλάζει εξής παράδοξο: ενώ αφορούν θετι-μπορεί να αλλάξει την ανθρώπινη λουθούν μια εθιστική συμπεριφορά: εαυτόν και να παίρνει διάφορους ρό- άτομα που κές συμπεριφορές, είναι οι συνέπειεςφύση και συμπεριφορά χωρίς να πα- οι έφηβοι «μαθαίνουν» να αντιδρούν λους κατά το δοκούν. Ιδιαίτερα στην χαρακτηρί- μιας κατάχρησής τους που δημιουρ-ρεισφρέουν αρνητικές επιπτώσεις ως σε μια ενδεχόμενη ανταμοιβή των κό- παιδική ηλικία, αλλά και στην εφη- γεί προβλήματα στο άτομο. Eτσι, ηπρος το «μετα-ανθρώπινο» μέλλον πων τους. Ετσι ο «εθισμένος» τείνει βεία, πολλά παιχνίδια επιτρέπουν ζονται από κατάχρησή τους φέρει κοινωνικέςμας. Ανεξάρτητα από το είδος της τε- να αντιλαμβάνεται τον Η/Υ σαν μια στους ανηλίκους να δοκιμάζουν διά- χαμηλή δυσλειτουργίες αλλά και σωματικέςχνολογίας, η επιστημονική σκέψη πηγή χαράς και διασκέδασης ενώ, φορους τρόπους συμπεριφοράς χω- ενοχλήσεις. Oσον αφορά το Internet, αυτοεκτί-υπήρξε πάντοτε καχύποπτη απέναντι πολλές φορές, δεν αποδίδει τα ίδια ρίς να πρέπει να υποστούν πιθανές φέρει διάφορα ονόματα, όπως ο εθι-στις επιπτώσεις που θα μπορούσε να χαρακτηριστικά στις αλληλεπιδρά- κυρώσεις ή να βλάψουν τον εαυτό μηση ή σμός του υπολογιστή, διαταραχή εθι-έχει στην ίδια την ανθρώπινη φύση σεις με τους συνανθρώπους του. Αρα τους ή άλλους ανθρώπους. Αυτή η δι- από έντο- σμού στο Διαδίκτυο, ιντερνετομανίακαι, αναπόφευκτα, σε αυτό που ορί- προτιμά την παρέα του Η/Υ από την αδικασία είναι σημαντικότατο μέρος ή παθολογική χρήση Internet...ζουμε ως φυσιολογικό... Για την ψυ- παρέα των συμμαθητών του... της ανάπτυξής τους και σε καμία πε- να συναι- Oμως αυτή η «αφθονία» πολυπολιτι-χολογία εντοπίστηκε άμεσα η ανάγκη Είναι σαφές ότι μερικές ιδιότητες του ρίπτωση δεν πρέπει να τους στερεί- σθήματα σμικής επικοινωνίας που προσφέ-επικέντρωσης σε αυτόν τον «νέο» Internet παρουσιάζουν ιδιαίτερο ψυ- ται. Το «μπέρδεμα» που μπορεί να ρουν κάποια online παιχνίδια είναιχώρο, τον κυβερνοχώρο, ιδιαίτερα με χολογικό ενδιαφέρον: πρώτον, η προκύψει ανάμεσα σε μια «πραγμα- ενοχών μια πολύ μεγάλη ευκαιρία ακόμα καιγνώμονα δύο άξονες: πρώτον, τα «ηλεκτρονική» αμεσότητά του και, τική» ζωή και σε μια «εικονική» ζωή και γενι- για ψυχοθεραπευτικούς λόγους: ει-όρια της φυσιολογικής συμπεριφο- δεύτερον, η ανωνυμία του. Η αμεσό- είναι ένα από τα μεγαλύτερα ερωτή- δικά για τα άτομα που χαρακτηρίζο-ράς στον κυβερνοχώρο και, δεύτε- τητά του, τόσο στον χώρο όσο και ματα που απασχολούν τους ψυχολό- κευμένου νται από χαμηλή αυτοεκτίμηση ήρον, τις διαδικασίες και τους όρους στον χρόνο, θεωρείται το μεγαλύτε- γους. Η απόσυρση από την πραγμα- άγχους, από έντονα συναισθήματα ενοχώναλληλεπίδρασης μεταξύ του («κανο- ρο πλεονέκτημά του: οι χρήστες του τική ζωή και η αντικατάστασή της και γενικευμένου άγχους, η «ιντερ-νικού») χώρου και του κυβερνοχώ- μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ από μια διαδικτυακή ζωή είναι μια η «ιντερ- νετοθεραπεία» μπορεί να είναι μιαρου. O ίδιος ο κυβερνοχώρος είναι τους (με ήχο και εικόνα εφόσον το μορφή διαταραχής: πρόκειται για μια νετοθε- λύση... Δεδομένου ότι μπορούμε ναένας μη τόπος, ένας ανύπαρκτος τό- επιθυμούν) με ανύπαρκτη καθυστέ- προβληματική συμπεριφορά. Η αυ- διαλέξουμε το «πρόσωπό» μας καιπος, και υπάρχει μόνον ως «ψευδαί- ρηση χρόνου... Εν τούτοις, αυτή η ευ- το-αποδιδόμενη εικόνα του εαυτού ραπεία» να το δοκιμάσουμε σε «διαδικτυα-σθηση»: Αν και δεν υπάρχει, είμαστε κολία είναι το κλειδί για την αμφίβολη μας μπορεί να έχει πολλές όψεις: ο μπορεί να κές» (αλλά εξόχως κοινωνικές) συν-σίγουροι ότι είναι εκεί... Μια τέτοια επίδραση που έχει το Internet στην δημόσιος εαυτός και ο πραγματικός θήκες, είναι θεμιτό να εξετάσουμε τοαντίληψη αναμφίβολα δημιουργεί «παραδοσιακή» επικοινωνία. Ποιος ο εαυτός ή, ο ιδανικός, ο πρέπων και ο είναι μια ενδεχόμενο της (ελεγχόμενης) συμ-πολλές ερωτήσεις σε παραδοσιακούς λόγος να υποστεί κάποιος την «ταλαι- δρων εαυτός. Μπορεί ακόμη να έχου- λύση μετοχής. ◊χώρους της Ψυχολογίας, όπως η δια- πωρία» να μετακινηθεί για να έρθει σε με και «σκοτεινές» πλευρές και σε αυ-χείριση της πληροφορίας ή του συ- πρόσωπο-με-πρόσωπο επαφή με κά- τή την περίπτωση το Internet μπορείναισθήματος, η επικοινωνία, οι δια- ποιον άλλον; Μήπως η ηλεκτρονική να προσφέρει ένα εφαλτήριο για τηνπροσωπικές σχέσεις και εν τέλει η επικοινωνία έχει σημαντικές «κοινω- εφαρμογή στην πραγματική ζωή.«αλήθεια» του βιώματος που προκύ- νικές» ελλείψεις και, κατ’ αυτόν τον ε μια κλασική πλέον με- Σπτει μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο. Αυ- τρόπο, επιδεινώνει την ήδη ελλιπή λέτη, οι Kraut & συνερ-τός ο νεότατος κλάδος της Ψυχολο- επικοινωνία που έχουμε μεταξύ μας γάτες παρουσιάζουν τηνγίας προσδιορίστηκε ως Ψυχολογία στις σύγχρονες κοινωνίες; Σε πρό- παρατεταμένη χρήσητου Διαδικτύου ή Κυβερνοψυχολο- σφατη μελέτη που αφορά τις επιπτώ- του Internet ως επιβλα-γία. σεις της χρήσης του Internet σε εφή- βή για τον βαθμό συμμετοχής των χρη-Πρέπει να σημειώσουμε ότι και σε βους, διαπιστώνεται ότι οι έφηβοι το στών στην κοινωνική ζωή αλλά και γιαπροηγούμενες εφευρέσεις (π.χ. το χρησιμοποιούν περισσότερο σαν τη γενικότερη αίσθησή τους ως προς τοτηλέφωνο ή η τηλεόραση) διατυπώ- «τηλέφωνο» παρά σαν κάτι το νέο και ευ ζην. Τα αποτελέσματα αυτά χαρα-θηκαν ενστάσεις σχετικά με τη χρή- ρηξικέλευθο που θα μπορούσε να ει- κτηρίστηκαν ως «παράδοξο» εφόσονση ή, μάλλον, την κατάχρησή τους. σαγάγει νέους όρους στην επικοινω- το Internet, κανονικά, θα έπρεπε να δι-Ειδικότερα για την τηλεόραση, πολ- νία μεταξύ τους... Από αυτή την άπο- ευκόλυνε την επικοινωνία και, έτσι, ναλές μελέτες αναδεικνύουν ότι η κατά- ψη, «όλα αλλάζουν για να παραμεί- δρα περιοριστικά σε τέτοια φαινόμε-χρηση κάποιων μέσων (ειδικότερα νουν τα ίδια»! Μολαταύτα, άλλοι ερευ- να... Πιο συγκεκριμένα, το «παράδοξο»αυτών που μπορούν να μεταφέρουν νητές υποστηρίζουν ότι το Internet αυτό φάνηκε να φωτίζεται από μια έντο-εικόνα και ήχο) μπορεί να οδηγήσει είναι ένα μέσο που, εγγενώς, οδηγεί νη διαφοροποίηση: η εκτεταμένη χρή-σε φαινόμενα εθισμού: ενός τεχνολο- στην κοινωνική απομόνωση! Η άπο- ση του Internet λειτουργεί σαν μεγεθυ-γικού εθισμού. Η όλο και ισχυρότερη ψη αυτή τεκμηριώνεται από το γεγο- ντικός φακός απέναντι σε ήδη υπάρχο-εξάρτηση του ανθρώπου από την τε- νός ότι ο χρόνος που έχουμε είναι ντα χαρακτηριστικά της προσωπικότη-χνολογία φαίνεται τόσο από τις όλο σχετικά περιορισμένος και το τας των χρηστών. Ετσι, το Internet κά-και υψηλότερες πωλήσεις ανάλογων Internet, με τη χρονική ανελαστικό- νει τους εξωστρεφείς πιο εξωστρεφείς
    • 14 Του κυβερνοχώρου οι κοινότητες... 2009 αυτή τη στιγμή υπάρχουν πε- ρισσότερες από 1 τρισεκατομμύριο μοναδικές ιστοσελίδες, σε σχέση με τις λιγότερες από 1 δισεκατομμύριο που υπήρχαν πριν από 8 χρόνια. Oι αναζητήσεις στην ίδια μηχανή ξεπερ- νούν το 1 δισεκατομμύριο την ημέρα, ενώ στην ίδια τάξη μεγέθους κινείται η επισκεψιμότητα του youtube. com. Η επιτάχυνση της δημιουργίας ιστο- χώρων βαίνει αυξανόμενη τα τελευ- ταία χρόνια ξεπερνώντας τις αρχικές εκτιμήσεις. Η εισαγωγή και εξάπλω- ση των wikis (π.χ. Wikipedia), της κοι- νωνικής δικτύωσης (π.χ. Facebook) των blogs και της ανάρτησης φωτο- γραφιών και πολυμέσων (π.χ. youtube) σηματοδότησε το Web 2.0 και την ευρεία συμμετοχή στη δημο- σίευση ψηφιακού περιεχομένου και στην επικοινωνία εκατοντάδων εκα- τομμυρίων χρηστών σε οικουμενικό επίπεδο. Σήμερα το σημασιολογικό Web βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης με προμετωπίδα την αξιοποίησή του από την ερευνητική, επιχειρηματική κοινότητα και προσφάτως από μεγά-Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ λες κυβερνήσεις όπως των ΗΠΑ (www. data. gov), Μεγάλης Βρετανί-WORLD WIDE WEB ας και Αυστραλίας. Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΗΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΦΟΠΟΥΛΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ ΠΟΥ ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΟ ΑΠΘ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ Για τη συστηματική αντιμετώπισηΕνας χώρος που σήμερα αδύνατον να προσεγγισθεί. γάλη υπολογιστική ισχύ και μόνιμη Το σημα- των βασικών προβλημάτων του Δια-αριθμεί περίπου δύο σύνδεση με το Internet, ώστε οι ιστο- σιολογι- δικτύου δημιουργήθηκε το 2006 ο μη Η ΕΦΕΥΡΕΣΗ σελίδες να είναι συνεχώς διαθέσιμες κερδοσκοπικός οργανισμός Webδισεκατομμύρια χρήστες Στη δεκαετία του 1980 ένας ανήσυ- στους χρήστες. Εν ολίγοις τα βασικά κό Web Science Trust www. webscience. org.σε ολόκληρο τον χος (συμβασιούχος) προγραμματι- χαρακτηριστικά του Web συνοψίζο- βρίσκεται Το Web Science Trust είναι μια κοινή στής προσπάθησε να βελτιώσει τα νται στα εξής: προσπάθεια μεταξύ του MIT και τουπλανήτη ασύμβατα συστήματα ηλεκτρονικών ✓ Αποτελεί ένα ενιαίο σύστημα επι- σε φάση Τμήματος Υπολογιστών στο Πανεπι- αρ’ ότι το World υπολογιστών στο Ευρωπαϊκό Κέντρο κοινωνίας και αναπαράστασης της ανάπτυξης στήμιο του Southampton και έχει ήδηΠ Wide Web Πυρηνικής Ερευνας (CERN). Στην αρ- πληροφορίας. δημιουργήσει μια ισχυρή επιστημονι- (WWW, Web ή χή ήθελε απλά να διασυνδέσει αρχεία ✓ Είναι ανοιχτό (ελεύθερου κώδικα), με προ- κή και εκπαιδευτική κοινότητα σε πα- Παγκόσμιος κειμένων, αλλά δεν εισακουγόταν. Oι ανεξάρτητο από λογισμικό και τεχνο- μετωπίδα γκόσμιο επίπεδο. Ιστός) είναι μια πρώτοι που τον πίστεψαν και τον χρη- λογική υποδομή, επεκτάσιμο και ου- την αξιο- Σε αυτή την προσπάθεια καταλυτικό κορυφαία τε- ματοδότησαν ήταν οι Ελληνες Μιχά- δέτερο απέναντι στη γλώσσα, την πο- ρόλο διαδραματίζει η ελληνική συμ-χνολογική επινόηση της τελευταίας λης Δερτούζος στο ΜΙΤ και Γιώργος λιτιστική ταυτότητα, το φύλο, τη φυ- ποίησή του μετοχή που συντονίζει τις δράσειςεικοσαετίας, που διαρκώς μεταλλάσ- Μητακίδης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. λή. από την της επιστήμης του Διαδικτύου στησεται, αναπτύσσεται και διαδίδεται, Πριν από την ολοκληρωμένη λειτουρ- ✓ Προσφέρει πρόσβαση στην ανά- Νοτιο-Ανατολική Ευρώπη και στηέχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της γία του Web η σύλληψη και η υλοποί- γνωση και τη δημοσίευση κειμένων ερευνητι- Ρωσία. Η ελληνική συνεισφορά εγκαι-καθημερινότητάς μας. Η γνώση μας ηση της αρχικής ιδέας πέρασε από σε όλους με ασήμαντο κόστος. κή, επιχει- νιάστηκε το 2007 με τη μετάφρασηγια πολύπλοκα, αλλά και απλά, καθη- διάφορα εξελικτικά στάδια. Καθορι- ✓ Μπορεί να λειτουργεί ως λογισμικό στα ελληνικά και την εισαγωγή τουμερινά θέματα αυξάνεται ημέρα με στικό ρόλο πριν από την παρουσίαση και με «τυχαίες» συνάψεις όπως ο ρηματική διδακτικού εγχειριδίου για το πλαίσιοτην ημέρα σε σημαντικό βαθμό, εξαι- του Web έπαιξαν οι εργασίες των εγκέφαλος. κοινότητα της Επιστήμης Διαδικτύου Timτίας, κυρίως, της κατασκευής του ενι- Bush, Lickleder, Englebart, Nelson και ✓ Αξιοποίησε και διεύρυνε σε οικου- Berners-Lee, Wendy Hall, Jamesαίου οικουμενικού υπόβαθρου επι- η δημιουργία των υπερ-κειμένου, μενική κλίμακα τη μετάβαση από το και προ- Hendler, Nigel Shadbolt, Daniel J.κοινωνίας και αναπαράστασης που ARPANET, email, DNS και TCP. ASCII στο υπερ-κείμενο. (O ASCII – σφάτως Weitzner (2007), «Το πλαίσιο της επι-έχει δημιουργήσει το Web. O χώρος, Το 1994 με πρωτοβουλία του Γιώρ- American Standard Code for στήμης του Web», μετάφραση Μ. Βα-ο χρόνος και το κόστος συρρικνώνο- γου Μητακίδη (εκ μέρους της Ευρώ- Information Interchange, Αμερικανι- από με- φόπουλος, εκδόσεις hyperconsult,νται και απελευθερώνουν πλεονάζου- πης) και του Μιχάλη Δερτούζου (εκ κός Πρότυπος Κώδικας για Ανταλλα- γάλες ISBN 978-960-930361-3, και συνεχί-σα ενέργεια για νέες και διαφορετικές μέρους των ΗΠΑ) δημιουργείται το γή Πληροφοριών – είναι ένα κωδικο- στηκε με την επιτυχημένη διοργάνω-ενασχολήσεις σε όλο και περισσότε- World Wide Web Consortium www. ποιημένο σύνολο χαρακτήρων του κυβερνή- ση του 1ου Διεθνούς Συνεδρίου γιαρους ανθρώπους. O αστείρευτος εν- w3c. org με έδρα το Εργαστήριο Πλη- λατινικού αλφαβήτου που χρησιμο- σεις όπως την Επιστήμη του Διαδικτύουθουσιασμός για το νέο μέσο, που ροφορικής του ΜΙΤ και διευθυντή τον ποιείται στους υπολογιστές και σε άλ- των ΗΠΑ (websci09. org) τον Μάρτιο του 2009.προέκυψε από την αναγέννηση της Τim Berners-Lee. Σήμερα ως Web ορί- λες συσκευές τηλεπικοινωνίας για Σήμερα το Τμήμα Μαθηματικών τουκαθημερινής λειτουργίας, μας οδή- ζεται ο εικονικός χώρος όπου η επι- αναπαράσταση κειμένων.) (www. Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσ-γησε στο να μην εντρυφήσουμε στα κοινωνία γίνεται μέσω ειδικών αρχεί- data. gov), σαλονίκης διοργανώνει το Πρόγραμ-συστατικά στοιχεία και στις επιπτώ- ων υπερ-κειμένου (hypertext), που Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ μα Μεταπτυχιακών Σπουδών στηνσεις της τεχνολογίας του. Σήμερα ο ονομάζονται ιστοσελίδες. Oι ιστοσε- Σύμφωνα με την Google, http: // Μεγάλης επιστήμη του Διαδικτύου με έδρα τηαριθμός των χρηστών του Web φτά- λίδες είναι αποθηκευμένες σε υπολο- googleblog. blogspot. com/2008/07/ Βρετανίας Βέροια και χρηματοδότηση από τοννει περίπου τα 2 δισεκατομμύρια, γιστές που λειτουργούν με ειδικό για we-knew-web-was-big. html, η ανά- Δήμο Βέροιας (webscience.gr).ενώ η άμεση και η έμμεση αξία που τον σκοπό αυτόν λογισμικό (εξυπη- πτυξη του Διαδικτύου ξεπέρασε κάθε και Αυ- Το πλαίσιο αναφοράς, μελέτης καιπροκύπτει από τη χρήση του είναι ρετητές Web) και συνήθως έχουν με- εκτίμηση. Με βάση τα δεδομένα του στραλίας αντιμετώπισης των βασικών ζητημά-
    • 05.03.2010 15των που προωθεί η ελληνική ερευνη-τική ομάδα προτάσσει τα εξής ζητή-ματα: OΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ✓ Το Διαδίκτυο δεν αποτελεί μια απλήεπίφαση της πραγματικότητας, αλλάως ένα πολύπλοκο τεχνο-κοινωνικό «PRO-ANA» ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΣ MScκατασκεύασμα αναδομεί τις υφιστά-μενες συνθήκες της ζωής και δημι-ουργεί νέες πραγματικότητες. Η συ- Η μέσω Διαδικτύου προώθηση της νευρικήςνέργεια της τεχνολογικής ανάπτυξης ανορεξίας ως προτύπου και τρόπου ζωής στάθηκεμε τη μαζική συμμετοχή των ανθρώ-πων συγκροτεί έναν νέο κόσμο, δια- αδύνατον να απαγορευτεί ως σήμεραμορφώνει έναν νέο χωροχρόνο, ανα- ίναι κοινώς αυτών είναι μηνύματα θανάτου. Η Μπόσπαστο πλέον μέρος της σημερι- αποδεκτό χώρα μας θα πρέπει να έχει τη δυνα-νής πραγματικότητας. ότι ζούμε τότητα να τα στιγματίσει και να κα-✓ Βασική αποστολή του Διαδικτύου σε μια επο- ταδικάσει αυτούς που κρύβονται πί-δεν είναι να υποκαταστήσει, αλλά να χή όπου το σω από αυτές». Πολλές από τις ιστο-επεκτείνει την ικανοποίηση και τη Internet σελίδες έχουν πλέον καταργηθεί,χρησιμότητα που πηγάζει από τη χρή- έχει εισχωρήσει δυναμικά στις ζωές όμως κάθε λεπτό δημιουργούνταιση των βασικών αισθήσεων στη δια- μας. Το Διαδίκτυο έχει τη δυνατότη- νέες.σκέδαση, στην εργασία και στη γνώ- τα να γίνει καταφύγιο για πολλές Παρ’ όλο που οι ιστοσελίδες «pro-ση. ομάδες ανθρώπων, διωγμένες από ana» διαφέρουν μεταξύ τους σε πολ-✓ Στη σύγχρονη διαδικτυακή πραγ- την κοινωνία, στιγματισμένες και λά σημεία, υπάρχουν κάποια χαρα-ματικότητα έχουν ανακύψει τρεις κα- απορριπτέες, μιας και η ανωνυμία κτηριστικά τα οποία όλες μοιράζο-τηγορίες ζητημάτων: και η απροσωπία του μπορούν να νται.I. Ευθέως κληρονομούμενα από την προσφέρουν ασφάλεια. Μια από τιςπρο-διαδικτυακή εποχή και αντιμετω- ομάδες οι οποίες βρίσκουν φωνή «THINSPIRATION»πίσιμα με υφιστάμενες μεθόδους (π.χ. μέσα από τις σελίδες του Διαδικτύου O όρος «Thinspiration» είναι έναςεκβιασμός). είναι η «pro-ana». από τους πιο συνηθισμένους αυτώνII. Μεταλλαγμένα προβλήματα της Η λέξη «pro-ana» προέρχεται από τις των ιστοσελίδων και προέρχεται απόπρο-διαδικτυακής εποχής χωρίς έτοι- λέξεις «promote» και «anorexia», τις λέξεις «thin» και «inspiration»,μες λύσεις (π.χ. διακίνηση παιδοφιλι- δηλαδή «προωθώ» την «ανορεξία». που έχουν την ερμηνεία τού νακού υλικού). Αυτό είναι το όνομα το οποίο έχει δο- «εμπνέεται» κάποιος από το «αδύνα-III. Μη προϋπάρχοντα ζητήματα (π.χ. θεί στις ιστοσελίδες οι οποίες προω- το». «Thinspiration» αποτελούν κα-«φλερτ» στο Second Life). θούν τη νευρική ανορεξία καθώς και τά κύρια βάση εκατομμύρια φωτο-Τα ζητήματα αυτά αποτελούν, κατά άλλες διατροφικές διαταραχές, όπως γραφίες ανορεκτικών σωμάτων μεμια έννοια, το τίμημα της σύγχρονης η νευρική βουλιμία, η επεισοδιακή τα κόκαλά τους να ξεπετιούνται μέ-διαδικτυακής πραγματικότητας. Επο- πολυφαγία κτλ., όχι ως παράδειγμα σα από το δέρμα τους που βρίσκου-μένως, υπάρχει ανάγκη για κατανόη- προς αποφυγήν αλλά ως πρότυπο με στα «pro-ana».ση και αντιμετώπισή τους μέσα από τη και τρόπο ζωής. Oι ιστοσελίδες «pro- Τέτοια σώματα αποτελούν πρότυπομέτρηση και την επιστημονική μελέτη ana» είναι πάρα πολλές και θα ήταν ομορφιάς, δύναμης και επιτυχίας καιη οποία θέτει το θεμελιώδες ερώτημα: αδύνατον για τον οποιονδήποτε να όχι παράδειγμα προς αποφυγήν. Κοι-«Ποιες αλλαγές πρέπει να γίνουν σε τις εντοπίσει όλες. Το 2006 μια απλή τάζοντας τέτοιες φωτογραφίες, τακοινωνικό, ατομικό και τεχνικό επίπε- αναζήτηση μέσω του Google. com μέλη «pro-ana» θέλουν να μοιάσουνδο για να βελτιωθεί το Διαδίκτυο;». για τη λέξη «pro-ana» έδωσε 1,3 εκα- και να αποκτήσουν το σώμα τουΤην απάντηση καλείται να δώσει η επι- τομμύρια σχετικά αποτελέσματα. απεικονιζόμενου και έτσι υπενθυμί-στήμη του Διαδικτύου, αξιοποιώντας Εχουν γίνει και συνεχίζουν να γίνο- ζουν στον εαυτό τους ότι πρέπει νατα πολύτιμα πορίσματα των Μαθημα- νται πολλές προσπάθειες να απαγο- μείνουν πιστοί στον στόχο τους.τικών και της έρευνας των Πολύπλο- ρευθούν αυτές οι σελίδες και να τι-κων Συστημάτων στην κοινωνία, την μωρούνται όσοι τις προωθούν και Η ΘΕΑ «ANA»οικονομία, τη συμπεριφορά και τη Βι- υποστηρίζουν, όμως όχι όσες χρειά- Η θεά «Ana» (από τη λέξη «ανορε-ολογία, συνθέτοντας ουσιαστικά ένα ζονται ώστε να τις σταματήσουν. Oι ξία») αντιπροσωπεύει γι’ αυτούς τηννέο διεπιστημονικό πεδίο. δημιουργοί τους φροντίζουν να παίρ- απόλυτη ομορφιά, τελειότητα, αγνό- νουν κάθε δυνατό μέτρο για να τις τητα, δύναμη, πίστη, αφοσίωση,ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ κρατήσουν μυστικές. Στη Γαλλία, αγάπη και μίσος μαζί. Oι «πιστοί»Η ανθρώπινη ύπαρξη και κοινωνία εί- βουλευτές προσφάτως υιοθέτησαν ανορεκτικοί την ακολουθούν απόλυ-ναι δομημένη με βάση αξίες και επι- την ποινή δύο χρόνων φυλάκισης για τα δοσμένοι σε αυτήν και όταν είναιλογές που διαμορφώθηκαν σε βάθος όσους προωθούν τα «πιστεύω» των σωστοί απέναντί της εκείνη πιστεύ-χρόνου. Σήμερα η ζωή στο Διαδίκτυο ιστοσελίδων pro-ana, ενώ η υπουρ- ουν ότι τους ικανοποιεί τις επιθυμίεςαίρει τους περιορισμούς του χωρο- γός Υγείας της Γαλλίας Ροζελίν Μπα- τους να πετύχουν το «τέλειο», τοχρόνου και επεκτείνει τις επιλογές σλό ανέφερε ότι «τα μηνύματα που ανορεκτικό σώμα.δράσης σε πολλές ανθρώπινες λει- στέλνονται μέσω των ιστοσελίδων Η «Ana» όμως παρουσιάζεται αυ-τουργίες και συνεπώς μας καλεί για ναεπαναπροσδιορισμό των θεσμών καιπρακτικών μας στο νέο περιβάλλον.Oλοι λοιπόν οι σημερινοί ενήλικοι πουαποτελούμε τη γενιά που υποδέχεταιτη γενιά του Διαδικτύου θα πρέπει ναδημιουργήσουμε το κατάλληλο πλαί-σιο σε επιστημονικό και καθημερινόεπίπεδο για να γίνει το Διαδίκτυο έναςπαράγοντας βελτίωσης της ανθρώπι-νης διαβίωσης και να εκφράσει το τε-ράστιο δυναμικό του. ◊
    • 16 Του κυβερνοχώρου οι κοινότητες...στηρή και απαιτητική επίσης, ζητώ- θειες, «πιστεύω» και τρόπο ζωής,ντας από τους πιστούς να ζουν βάσει νιώθουν ότι ανήκουν κάπου, ότι είναι ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣτων κανόνων της. Για παράδειγμα, σημαντικοί για κάποιους, ότι κάποιος ΚΑΘΟΛΙΚΗσε μια σελίδα μιλάει η θεά «Ana»: τούς υπολογίζει και τους βρίσκει δι-Είμαι εκεί όταν ξυπνάς το πρωί και αφορετικούς. Μέσα από την «Ana»τρέχεις στη ζυγαριά, όταν δεν θες να αποκτούν μια κάποια ταυτότητα.φας μπουκιά... Είμαι εχθρός και φίλησου... Προσεύχεσαι σ’ εμένα να ρίξωτο βάρος σου... Θέλω να με κρύβεις Ακόμη και αν είχαν πριν μια ταυτότη- τα, εκείνη ήταν ασήμαντη μπροστά στην τωρινή. ΑΠΑΞΙΩΣΗαπ’ τον κόσμο, να μη μάθει κανείς τί- Διαβάζοντας συζητήσεις μεταξύ τωνποτε... παρουσιάσου σωστά στον μελών, κείμενα που παρουσιάζουν,κόσμο, στήσου ίσια, ρούφα πια αυτή ποιήματα, τραγούδια και άλλα, είναιτη κοιλιά, παλιοαγελάδα! Με αηδιά- εύκολο για κάποιον να διακρίνει τη Απαξιώνουμε τους πολιτικούς, την πολιτική,ζεις! Αν τολμήσεις και φας, θα σε δυστυχία, τη μοναξιά, την απελπισία τους θεσμούς, την επιστήμη, τους πάντεςαναγκάσω να πέσεις πάνω από την αλλά και τον κοινωνικό αποκλεισμότουαλέτα, να πιέσεις τα δάχτυλα που αντιμετωπίζουν, καθώς και την και τα πάντα. Ισως να έχουμε και δίκιο...στον λαιμό σου και να ξερνάς ώσπου κριτική που τους ασκείται από γνω- Μπορεί όμως και να μας βολεύεινα φτύνεις αίμα! Υπάκουσε! Είσαι δι- στούς και αγνώστους για την «άρρω- ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΔΡΟΣΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΣΥΝΤΑΞΕΩΣ ΤΟΥ ΒΗΜΑΤΟΣ ΙΔΕΩΝκή μου! Μου ανήκεις! στη», όπως λένε, εμφάνισή τους. Oι ιστοσελίδες «pro-ana» αποτελούν ο ότι η πολιτική έχει απαξιωθεί στα μάτια των ΤΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ έναν χώρο όπου ανορεκτικά, κυρί- πολιτών αποτελεί μια χιλιοειπωμένη κοινοτο-Παρ’ όλο που σε αυτές τις σελίδες ως, άτομα μπορούν να μιλήσουν πία. Είναι σχεδόν καθολική η πεποίθηση ότι οισυναντώνται άτομα απ’ όλον τον κό- ελεύθερα για τα συναισθήματά τους πράξεις των ανθρώπων της εξουσίας υπηρε-σμο, άγνωστα μεταξύ τους, το γεγο- και τις εμπειρίες τους. Βρίσκουν την τούν κυρίως προσωπικές φιλοδοξίες ή κομμα-νός ότι όλοι είναι εκεί για την «Ana», ευκαιρία να μοιραστούν «πιστεύω» τικές επιδιώξεις που δεν συμβαδίζουν πάνταόλοι τους είναι διωγμένοι και στιγμα- για τα οποία θα περιθωριοποιούνταν με το δημόσιο συμφέρον και τα συμφέροντα της πλειοψηφίας.τισμένοι από την κοινωνία ως «άρ- από την κοινωνία αν τα εξέφραζαν Oργιάζει η ρουσφετολογία, προωθείται η αναξιοκρατία, επιδει-ρωστοι» και προσπαθούν μαζί να δι- ελεύθερα σε οποιονδήποτε άλλον κνύεται εξοργιστική ανοχή για τα σκάνδαλα, βασιλεύει η διαφθο-ατηρήσουν ζωντανό τον κόσμο χώρο. Θα ήταν σημαντικό όμως να ρά και παραμένουν άλυτα επί δεκαετίες σοβαρά προβλήματατους, τον κόσμο του «pro-ana», τους αναρωτηθούμε πού ξεκινούν και πού που ταλανίζουν την ελληνική κοινωνία. Η νέα ελληνική κυβέρ-φέρνει πολύ κοντά μεταξύ τους και τελειώνουν τα δικαιώματα τέτοιων νηση δηλώνει αποφασισμένη να εξαλείψει τα απαράδεκτα αυτάέτσι δημιουργείται ένας σύνδεσμος ατόμων να προωθούν τέτοιου είδους φαινόμενα και να προσδώσει και πάλι στην πολιτική το κύροςπολύ δυνατός, κάτι το οποίο μπο- «πιστεύω» στον χώρο του Διαδικτύ- που της αρμόζει. Ας ευχηθούμε κάθε επιτυχία στο δύσκολο αυτόρούμε να δούμε και μέσα από τις συ- ου, έναν χώρο ο οποίος μπορεί πολύ έργο.ζητήσεις μεταξύ των «pro-ana» με- εύκολα να εντοπιστεί, για παράδειγ- Η απαξίωση πλήττει – άδικα πολλές φορές – και τον επιστημονικόλών στις ιστοσελίδες αυτές. Για πα- μα, από παιδιά και νεαρής ηλικίας κόσμο. Oι πολίτες δείχνουν δυσπιστία για τα δεδομένα της υπεύ-ράδειγμα: άτομα, τα οποία θα μπορούσαν πολύ θυνης επιστημονικής έρευνας, ενώ δέχονται αβασάνιστα ως αλή-«Αισθάνομαι τόσο περήφανη που πιθανώς να παρασυρθούν και να γί- θειες τις ανοησίες διαφόρων δοκησίσοφων που αποφαίνονταιβρίσκομαι εδώ μαζί σας, μαζί στον νουν μέλη αυτής της ομάδας. Oι αναιδώς επί παντός επιστητού. Διαπρεπέστατοι μεταξύ των αυτο-αγώνα μας, μαζί στη ζωή και στον «pro-ana» υποστηρίζουν στην πλει- δίδακτων αυτών λαϊκών σοφών οι οδηγοί ταξί. Μέχρι τώρα αντλού-θάνατο, στα καλά και στα κακά. Η ονότητά τους ότι δεν θέλουν και- σαν τα θέματά τους από τον χώρο της πολιτικής. ΑξιολογούσανAna με κρατάει στα χέρια της με αγά- νούργια μέλη στον κόσμο τους, δεν πρόσωπα και καταστάσεις, αποκάλυπταν σκάνδαλα, κατά τη γνώ-πη και μου ψιθυρίζει ότι όλα θα πάνε ενδιαφέρονται να μεγαλώσουν τον μη τους κακώς κείμενα, πρότειναν λύσεις που αν οι πολιτικοί υιο-καλά. Oτι εδώ κάνείς δεν θα με πει- αριθμό των ακολούθων τους αλλά θετούσαν θα άλλαζε η όψη του κόσμου.ράξει. Εδώ είναι ο κόσμος μου. Εδώ κάνουν τη ζωή που κάνουν για τονθέλω να είμαι. Μαζί σας, αδέρφια εαυτό τους και για τη δική τους ψυχι- ετά την εμφάνιση της πανδημίας της νέας γρίπης,μου».ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΕνα από τα κύρια χαρακτηριστικάπου μπορούμε να παρατηρήσουμε κή ηρεμία και όχι για τα μάτια του κό- σμου, ισχυριζόμενοι ότι δεν είναι απειλή για την κοινωνία και για όσους ασχολούνται με το Διαδίκτυο. Αν δεχθούμε ότι το περιεχόμενο των Μ στα αγαπημένα τους θέματα προστέθηκε και η υγεία. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διάλεξη του οδη- γού που με το ταξί του με μετέφερε προ ημερών από τη λεωφόρο Μεσογείων στην περιοχή του Χίλτον. «O θόρυβος για τη γρίπη των χοίρων», με διαβεβαίωσε, «είναι κόλπο των αμερι-μέσα από τις ιστοσελίδες «pro-ana» ιστοσελίδων «pro-ana» είναι αρρω- κανών βιομηχάνων. Δεν μπορούν πια να πουλήσουν όπλα και ανα-είναι το ότι τα μέλη τους αποκτούν στημένο, παρανοϊκό και προωθεί κάλυψαν τον ιό για να τρομοκρατήσουν τον κόσμο και να προωθή-μέσα από την ταυτότητα του ανορε- «πιστεύω» και πρότυπα τα οποία θα σουν τις πωλήσεις των εμβολίων τους. Συνεργοί τους στο πρόστυχοκτικού μια ταυτότητα. Χωρίς την έπρεπε να καταπολεμηθούν, τι κά- αυτό παιχνίδι είναι και οι γιατροί που για διάφορους λόγους δεν θέ-ανορεξία αισθάνονται μηδαμινοί, νουμε ως κοινωνία για να σταματή- λησαν να αποκαλύψουν την κομπίνα. Γιατί πανδημία δεν υπάρχειένα «τίποτε». Αυτό φαίνεται, για πα- σουμε ένα τέτοιο κίνημα; Πώς βοη- – οι γιατροί το ξέρουν – τα εμβόλια είναι άχρηστα. Γι’ αυτό πρόσεξεράδειγμα, μέσα από ένα ποίημα που θάμε άτομα με ανάλογες εμπειρίες μη σε ξεγελάσουν και σε πείσουν να κάνεις εμβόλιο» κατέληξε μεμπορούμε να βρούμε στα «pro- και προβλήματα να επανενταχθούν ύφος αυθεντίας επί του θέματος. «Εγώ δεν είμαι γιατρός και δεν έχωana»: στην κοινωνία μας; Πόσοι από εμάς γνώμη για το εμβόλιο και τη γρίπη» κατάφερα να πω, ο υπαινιγμός Χωρίς εσένα τίποτε - Χωρίς εσένα κατακρίνουν απλώς και περιθωριο- μου όμως δεν τον αναχαίτισε. Συνέχισε να αγορεύει περί πανδημίας, ένα κενό ποιούν τους ανορεκτικούς αλλά και εξαγορασμένων γιατρών και αφελών πολιτών μέχρι να φτάσουμε Ποιος είμαι; Ποια είμαι; Κανένας! τους παχύσαρκους; Μας δυσαρε- στον προορισμό μας. Μου δίνεις αξία, μου δίνεις ζωή - στούν ιστοσελίδες που προωθούν δι- Με δυσπιστία αντιμετωπίζει ο λαός και τις άλλες επιστήμες. Αμ- Μου δίνεις μια ταυτότητα ατροφικές διαταραχές όπως η ανο- φιβάλλει π.χ. για την ορθότητα θεωριών που προέκυψαν από Είμαι δική σου, Ana - Μέσα σου ρεξία ως πρότυπο, αλλά δεν επιτρέ- πειράματα και επιστημονικά τεκμηριωμένες έρευνες, ενώ υιο- γίνομαι και εγώ Ana πουμε στα άτομα που υποφέρουν θετεί πρόθυμα διάφορους ανορθολογισμούς που βασίζονταιΤα μέλη «pro-ana» περιγράφουν τον από αυτές να ζουν ανάμεσά μας φυ- σε προλήψεις, δεισιδαιμονίες, παραψυχικές εμπειρίες και άλλαεαυτό τους ως κενό χωρίς την «Ana», σιολογικά. Μήπως είναι η ώρα να δεί- υποπροϊόντα της παρα-επιστήμης και της κακώς νοουμένηςασήμαντο και τιποτένιο. Με το να εί- ξουμε περισσότερη κατανόηση, να «λαϊκής σοφίας». Φταίει το εκπαιδευτικό μας σύστημα; Δενναι «Ana», με το να ανήκουν σε αυ- βρούμε μια λύση στο πρόβλημα και αποκλείεται. ◊τήν, με το να είναι μέλη μιας ομάδας, όχι απλώς να κατηγορούμε, να απα-με το να έχουν τις δικές τους συνή- γορεύουμε και να τιμωρούμε; ◊
    • 17 ΦΑΚΕΛΟΣ Mobility 05.03.2010ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ MOBILITYΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣΤΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΦΑΚΕΛΟΥ, ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΜΠΕΤΤΥ ΤΣΑΚΑΡΕΣΤΟΥ α έξυπνα κινητά τηλέφωνα νότητες (mobile communities), μας δίνει νέες ζούμε «την απαρχή της τρίτης επανάστασης (smart phones) μέσω των προοπτικές κοινωνικής σύνδεσης και κινητι- στον χώρο της προσωπικής τεχνολογίας, την εφαρμογών της επαυξημένης κότητας, μεταμορφώνει το κοινωνικό μας επανάσταση της κινητικότητας» και ο Νίκος πραγματικότητας (AR - πλαίσιο και ενδεχομένως τις προοπτικές ποι- Δρανδάκης, δημιουργός του sync.gr, που δια- Augmented Reality) αλλά- οτικής ζωής πολλαπλασιάζοντας τις μορφές βλέπει ότι «η κινητικότητα της πληροφορίας ζουν και πάλι τη σχέση μας και την αλληλεπί- κινητικότητας των ανθρώπων, ιδιαίτερα των απελευθερώνει και την κινητικότητα ανθρώ- δρασή μας με τον κοινωνικό και φυσικό μας νέων αλλά και των ανθρώπων με αναπηρία. πων, ιδεών και συναλλαγών». χώρο, την εμπειρία της ζωής και της συνύπαρ- Oργανισμοί όπως ο MobileActive.org και ο Αν, όπως έχει τεκμηριωθεί ως σήμερα από ξης στην πόλη, την αίσθηση της ταυτότητας Shareideas.org αναπτύσσουν ρηξικέλευθες πολλούς κοινωνικούς ερευνητές – ανάμεσά και τη νοηματοδότηση του κόσμου, τις εμπει- ιδέες για την αξιοποίηση της νέας κινητικότη- τους και ο Malcolm Gladwell στο προτελευ- ρίες της μάθησης, του ταξιδιού ή των αγορών τας προς όφελος τοπικών ή υπερτοπικών κοι- ταίο του βιβλίο «Outliers» –, οι ευκαιρίες κοι- και προσθέτουν νέους τρόπους σύνδεσης και νοτήτων. νωνικής κινητικότητας των παιδιών επηρεά- κίνησης στον χώρο αλλά και στην κοινωνική Στη συζήτηση για τη νέα κινητικότητα, η οποία ζονται από την κοινωνική τάξη και το εισόδη- σκακιέρα. πρόσφατα ξεκίνησε και στην Ελλάδα, παρεμ- μα, δηλαδή το κοινωνικό πλαίσιο, πέρα από Ενα αφιέρωμα στη νέα κινητικότητα: η κινητή βαίνουν ο αρχιτέκτονας Μέμος Φιλιππίδης, ο το ταλέντο και την ατομική προσπάθεια, αξί- πληροφορία αλλάζει τη δυναμική της σχέσης οποίος συζητεί το νέο αρχιτεκτονικό τοπίο μέ- ζει να αναρωτηθούμε αν με τη νέα κινητικό- μας με την κίνησή μας στον χώρο, μας καθι- σα από τις εφαρμογές της επαυξημένης πραγ- τητα (mobility) μπορούν να αλλάξουν και οι στά περισσότερο αυτόνομους και ταυτόχρο- ματικότητας, ο Δημοσθένης Καπώνης, συνδη- κοινωνικές μας «τύχες». ∂ να διευκολύνει τη συμμετοχή μας σε νέες κοι- μιουργός του AthensBook, ο οποίος εκτιμά οτι
    • 18 Mobility Η ΡΗΣΗ McLAHAN Πριν από σαράντα χρόνια ο θεωρητι- κός των media Marshall McLuhan υπο- στήριζε ότι «το μέσο είναι το μήνυμα», προσπαθώντας να υπογραμμίσει ότι η μορφή ενός μέσου εμπεριέχεται στα μηνύματα που μεταδίδει, δημιουργώ- ντας μια συμβιωτική σχέση μέσα από την οποία το μέσο επηρεάζει το πώς αντιλαμβανόμαστε το ίδιο το μήνυμα. Τώρα, στις αρχές της εποχής του mobility, είναι δύσκολο να μη διακρί- νουμε ότι η σχέση αντιστρέφεται: το μήνυμα γίνεται το πρωτεύον χαρακτη- ριστικό του πολιτισμού μας. Γιατί; Πρώτα απ’ όλα, γιατί τα μηνύματα «πα- κετάρονται» με τρόπο ώστε να λει-ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ τουργούν εξίσου αυθεντικά και στη real-time, αλλά και στην ασύγχρονη επικοινωνία. Δεύτερον, γιατί τα μηνύ-ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΕΣΟΝΙΚΟΣ ΔΡΑΝΔΑΚΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥ SYNC.GR, ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΟΣ SOCIAL MEDIA ΣΤΟ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ματα σχεδιάζονται για να μεταφέρο- νται σε σενάρια επικοινωνίας ενός προς έναν, ενός προς πολλούς, πολ- λών προς πολλούς, ανθρώπου προςΣτις 9 Ιανουαρίου 2007 ο Steve Jobs έκανε την επίσημη παρουσίαση του iPhone μηχανή και μηχανής προς μηχανή (μη- χανή = συνήθως υπολογιστικές μηχα-με τη φράση: «Κάθε λίγα χρόνια εμφανίζεται μια συσκευή που έρχεται να αλλάξει νές). Και τρίτον, επειδή, όπως φάνηκετα πάντα». Και είχε δίκιο. Η αλλαγή που φέρνει το iPhone είναι μεγαλύτερη και στην περίπτωση των μηνυμάτων 140 χαρακτήρων του Twitter, ένα μή-ακόμη και από αυτήν που έφερε το ίδιο το κινητό τηλέφωνο ως προϊόν. νυμα μπορεί να είναι τόσο μικρό και ταυτόχρονα να γίνεται ο διακομιστήςΜ ια φορητή ρεί δίνοντας τη θέση της στην ανάγκη ή στο σπίτι (όπου βρίσκεται ο υπολογι- πλούσιων πληροφοριών (κάθε είδους), συσκευή συντονισμού αλλά και αυτοσχεδια- στής). Ωστόσο η πολύ μεγάλη αλλαγή να διοργανώνει εκδηλώσεις, να χτίζει που δεν εί- σμού. Σε κάθε επάγγελμα θα ξεχωρί- που φέρνει βρίσκεται στο γεγονός ότι διαλόγους γύρω από θέματα, ακόμη ναι πλέον σουν όσοι μπορούν να συνδέονται με μπορούμε πιο αποτελεσματικά να συν- και να παίζει ρόλο σε κοινωνικές ανα- ένα τηλέ- την πληροφορία σε πραγματικό χρό- δέουμε τoν φυσικό και τον εικονικό τροπές (όπως στην πρόσφατη εξέγερ- φωνο στο νο, να αξιολογούν τα δεδομένα και να κόσμο. Εχουμε πολύ μεγαλύτερη γνώ- ση του Ιράν). Η τεράστια ποικιλία τωνχέρι μας, αλλά μια συνδεδεμένη (με το συντονίζουν τις ενέργειές τους με την ση για το περιβάλλον μας, για τα πράγ- Σε κάθε μέσων μεταφοράς και κατανάλωσηςδίκτυο) υπολογιστική μηχανή, που ομάδα τους την «ώρα της μάχης». ματα και τις συνθήκες που μας περι- καθιστούν το μήνυμα κυρίαρχο χάρησυνδυάζει τη φωνητική επικοινωνία, Τα «εγχειρίδια οδηγιών» οδηγούνται βάλλουν, όπου και αν βρισκόμαστε. επάγγελμα στην ευελιξία και στην προσαρμοστι-την πλοήγηση στο Διαδίκτυο και την στον κάλαθο των αχρήστων, νέες τε- Ξέρουμε περισσότερα πράγματα για θα ξεχωρί- κότητα που αποκτά στη νέα εποχή.προσωπική ψυχαγωγία με έναν τρόπο χνικές μάνατζμεντ εφαρμόζονται, με τα κτίρια, για τα προϊόντα, για τους αν- Η εποχή τού mobility δεν έχει να κάνειαπόλυτα φυσικό και προσιτό στον αυξημένο τον ρόλο των υπαλλήλων. θρώπους και για κάθε αντικείμενο που σουν όσοι απλώς με τη δυνατότητα των ανθρώ-μέσο χρήστη, θέτοντας νέα στάνταρντ Αυξάνοντας την εξάρτησή μας από συναντάμε όπου πηγαίνουμε, και με μπορούν πων να κυκλοφορούν με την πληρο-στη βιομηχανία των υπολογιστών και φορητές συσκευές, ο συντονισμός γί- αυτόν τον τρόπο συνδεόμαστε πολύ να συνδέ- φορία μαζί τους, αλλά με τη δυνατότη-κινητών τηλεφώνων, ανάγκασε όλους νεται η οργανωτική αρχή που καθορί- καλύτερα με αυτά. τα της πληροφορίας να μεταφέρεταιτους άλλους παίκτες της αγοράς να ζει το πώς κάνουμε τη δουλειά μας. Ξαφνικά βρισκόμαστε έξω από ένα ονται με παντού, χωρίς κανέναν γεωγραφικό ήεπανακαθορίσουν τη θέση και τα προ- Ταυτόχρονα, οι συσκευές μας λειτουρ- εστιατόριο και το κινητό μάς λέει το την πλη- μορφολογικό περιορισμό, μέσα απόϊόντα τους. Τα ίδια αυτά στάνταρντ γούν σαν ζωντανοί οργανισμοί καθώς μενού του, το ωράριό του, τις κριτικές ροφορία ασύρματα δίκτυα που δεν σταματούνεπαναπροσδιορίζονται και πάλι από είναι γεμάτοι με αισθητήρες που λαμ- των πελατών που έχουν φάει εκεί, τα πουθενά, αλλάζοντας τη σχέση του αν-την Apple με την παρουσίαση του βάνουν και στέλνουν μηνύματα κάθε υλικά και τους προμηθευτές του, το σε πραγ- θρώπου με το περιβάλλον του. Υπηρε-iPad, μιας συσκευής που κινείται ακρι- είδους. Γνωρίζουν σε ποιο γεωγραφι- ιστορικό του κτιρίου του και χίλια δυο ματικό σίες όπως το Facebook Connect, τοβώς στο μέσον ενός πλούσιου laptop κό σημείο βρισκόμαστε κάθε στιγμή άλλα. Ή βλέπουμε ένα ιστορικό μνη- Twitter API και το Open Social μού επι-και μιας συσκευής σαν το iPhone. και αξιοποιούν αυτή την πληροφορία. μείο μέσα από την κάμερα του κινητού χρόνο, να τρέπουν να δημιουργώ μια πληροφο-Κοινό χαρακτηριστικό των νέων συ- «Ακούνε» μέσα από το μικρόφωνο και και ξαφνικά εμφανίζονται εικόνες από αξιολο- ρία (π.χ. στο Facebook) και να τη μετα-σκευών το mobility (κινητικότητα). στέλνουν αυτό που ακούνε σε πραγμα- το παρελθόν, η εικόνα που είχε το μνη- γούν τα φέρω/επαναχρησιμοποιώ όχι μόνο σεΚάθε φυσικός χώρος είναι και χώρος τικό χρόνο στο «σύννεφο» (data μείο στην αρχική του μορφή, καθώς διαφορετικές συσκευές, αλλά και σεπληροφόρησης, επικοινωνίας, αλλη- cloud), για να πάρουν πίσω κάποια και η αναπαράσταση ανθρώπων που δεδομέ- διαφορετικά κοινωνικά δίκτυα, συχνάλεπίδρασης. Η πληροφορία κινείται απάντηση (εφαρμογή Shazam). «Νιώ- έζησαν μαζί του ή μέσα σε αυτό – όλα να και να ανταγωνιστικά μεταξύ τους.ελεύθερα παντού, ως αποτέλεσμα της θουν» το φύσημα του αέρα στο μικρό- αυτά με τη βοήθεια της «επαυξημένης Αυτή είναι η ισχύς τού mobility τηςικανότητας των νέων συσκευών να εκ- φωνο (εφαρμογή Ocarina), τη μετατό- πραγματικότητας» (augmented συντονί- πληροφορίας (information mobility),μεταλλεύονται τα 3G και Wi-Fi δίκτυα πιση της συσκευής καθώς κουνιέται το reality). Και όλη αυτή την πληροφορία ζουν τις που απελευθερώνει το mobility τωνπου βρίσκονται εξαπλωμένα σε οποιο- χέρι μας και «βλέπουν» μέσα από την τη συμπληρώνουμε μέσα από το κινη- ενέργειές ανθρώπων, των ιδεών και των συναλ-δήποτε σημείο. κάμερα, γνωρίζοντας ακόμη και τον τό με δικές μας σκέψεις, γνώσεις, εικό- λαγών. Oι νέες εφαρμογές που δημι- προσανατολισμό μας. νες, φωτογραφίες, για να μπορούν να τους με ουργούνται στο πλαίσιο της νέας αυ-ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ Ενα μέρος μόνο της αξίας του mobility τις έχουν διαθέσιμες όσοι βρεθούν την ομάδα τής εποχής (ακόμη δεν έχουμε δει σχε-ΑΝΤΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ βρίσκεται στη δυνατότητα να φέρνου- εκεί. Η οικονομία του «μοιράσματος» τους την δόν τίποτε) θα μας δώσουν νέες εμπει-Με την πληροφορία διαθέσιμη παντού με μαζί μας την πληροφορία, να είμα- φτάνει στο απόγειό της στην εποχή ρίες στο πώς ζούμε τον κόσμο μας καισε πραγματικό χρόνο, η ανάγκη να στε πιο μόνιμα συνδεδεμένοι μαζί της, τού mobility: μοιραζόμαστε σκέψεις «ώρα της αλληλεπιδρούμε μαζί του. Ακριβώς:σχεδιάζουμε τις ενέργειές μας υποχω- αντί να την «αφήνουμε» στο γραφείο και γεγονότα εκεί όπου συμβαίνουν. μάχης». όχι πληροφορίες, εμπειρίες. ∂
    • 05.03.2010 19 εφαρμογές του είδους -όπως και απόΗ ΤΡΙΤΗ τα παραδοσιακά ευρετήρια επιχειρήσε- ων, αξιοθέατων κ.ο.κ.- είναι ότι επιχει- ρεί να εκμεταλλευθεί τις σύγχρονες κι-ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΠΩΝΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΗΣ COSMICAL TECHNOLOGY LTD νητές συσκευές όχι μόνο ως αποθηκευ- τικά μέσα, αλλά ως ευφυείς βοηθούς: η πληροφορία είναι «έξυπνη», χρονικά επίκαιρη και – όταν αυτό είναι δυνατόνΟ τρόπος με τον οποίο, θα αξιοποιηθεί η νέα τεχνολογία θα περιορίζεται πια – κοντά στην επιθυμία του χρήστη. Στο AthensBook δεν θα βρεις τα φαρμα-μόνο από τη φαντασία μας κεία γύρω σου, αλλά τα ανοικτά φαρμα- κεία τη στιγμή που ψάχνεις. Το ίδιο καιΗ επανάσταση ενισχύει την ποιότητα της ζωής μας. κλοπαίδεια μέσω του Διαδικτύου κατά για τις δημόσιες υπηρεσίες και τα πρα- που έφεραν οι Σήμερα ζούμε την απαρχή της τρίτης τη διάρκεια ενός ταξιδιού με τρένο ως τήρια καυσίμων. Δεν θα βρεις «στεί- προσωπικοί επανάστασης στον χώρο της «προσω- τη ζωντανή παρακολούθηση και τον ρους» καταλόγους εστιατορίων και κρι- ηλεκτρονικοί πικής» τεχνολογίας: Την επανάσταση σχολιασμό παιχνιδιών τένις σε ένα κα- τικές ειδικών, αλλά εστιατόρια αξιολο- υπολογιστές της κινητικότητας. O συνδυασμός της φέ παράλληλα με την εμφάνιση ιστορι- Η ζωή γημένα συνολικά από την κοινότητα στα τέλη της προσωπικής τεχνολογίας και της μόνι- κών στατιστικών, την ενημέρωση και στην πόλη των χρηστών της εφαρμογής, με δυνα-δεκαετίας του 1970 αποτέλεσε την μης διασύνδεσης με μια διαφορά: την την αποστολή ενός εγγράφου από το και η εξε- τότητα φιλτραρίσματος βάσει απόστα-αρχή για την εξάπλωση της τεχνολογί- απαλλαγή της τεχνολογίας από τα δε- πίσω κάθισμα ενός ταξί ή το παιχνίδι με σης, τιμής, είδους κουζίνας ή ακόμη καιας πολύ μακριά από τα ερευνητικά, σμά του χώρου και τη μεταφορά της φίλους εν αναμονή ενός αεροπλάνου ρεύνησή δυνατότητας αποστολής φαγητού στοστρατιωτικά και κυβερνητικά κτίρια, ελεύθερης πια τεχνολογίας σε συσκευ- σε ένα λόμπι αεροδρομίου, η κινητικό- της απο- σπίτι. Η ζωή στην πόλη -και η εξερεύνη-όπου αρχικά αξιοποιήθηκε, στα σπίτια ές που χωρούν στη τσέπη του παντελο- τητα απελευθερώνει την τεχνολογία σή της, αποκτούν μια κοινωνική διά-δισεκατομμυρίων ανθρώπων ανά την νιού μας και είναι πάντα διαθέσιμες, πά- από τα δεσμά του χώρου, των καλωδί- κτά μια σταση όπου οι βασικές πληροφορίεςυφήλιο. Λίγα χρόνια αργότερα, ακο- ντα συνδεδεμένες. Μείζων προϋπόθε- ων της τροφοδοσίας και των τηλεπικοι- κοινωνική όπως τα ωράρια, οι αργίες η διαθεσιμό-λουθήθηκε από μια δεύτερη: την επα- ση για την πραγμάτωση της επανάστα- νωνιών. Ανοίγει νέους ορίζοντες και διάστα- τητα υπηρεσιών αλλά και οι εμπειρίες,νάσταση της εμπορικής διάθεσης του σης της κινητικότητας είναι η επιτρέπει την ανάπτυξη νέων εφαρμο- γνώσεις και απόψεις της πόλης είναι δι-Διαδικτύου στις αρχές της δεκαετίας διαθεσιμότητα υπηρεσιών Διαδικτύου γών που βρίσκουν θέση σε όλες αυτές ση όπου αθέσιμες ανά πάσα στιγμή, σε μια συ-του 1990, που έφερε κοντά δισεκατομ- «εν κινήσει», κάτι που μόλις σήμερα αρ- τις ανθρώπινες δραστηριότητες, κάτι πληροφο- σκευή που χωράει στο χέρι σου.μύρια ανθρώπους παγκοσμίως, καταρ- χίζει να γίνεται προσιτό. Ωστόσο τα που ήταν ανέφικτο ως σήμερα. ρίες όπως Το ΑthensΒook, όμως, δεν είναι παράρίπτοντας τα τεχνητά ή φυσικά τείχη δείγματα της κινητικότητας του μέλλο- Η αξιοποίηση της κινητικότητας, όπως η υλοποίηση βασικών ιδεών που έχουνκρατών, οικονομίας και απόστασης. Η ντος είναι ήδη εδώ· οι δυνατότητες των και κάθε τεχνολογικής επανάστασης, οι αργίες παρουσιαστεί εδώ και χρόνια από ακα-τεχνολογία συνέδεσε τους υπολογιστές σύγχρονων «τηλεφώνων- εξαρτάται από τις εφαρμογές που την υπηρεσιών δημαϊκούς, συγγραφείς ή ακόμη και μεμεταξύ τους, και μαζί με αυτούς και υπολογιστών» όπως το iPhone της αξιοποιούν προς όφελος των χρηστών τη μορφή πρώιμων εμπορικών προ-τους ανθρώπους που τους χρησιμοποι- Apple, οι συσκευές με Android και σε της. Ετσι το καλοκαίρι του 2008 δημι- αλλά και οι σπαθειών. Εκμεταλλεύεται ένα πολύ μι-ούσαν, σε ένα ζωντανό δίκτυο όπου ιδέ- λίγο μικρότερο βαθμό τα BlackBerry ουργήσαμε το AthensBook, μια δωρε- εμπειρίες, κρό μέρος των όσων μπορεί να προ-ες και πληροφορίες μπορούσαν να με- και οι υπόλοιπες, παλαιότερες, πλατ- άν εφαρμογή λογισμικού, κυρίως ως γνώσεις σφέρει η σύγχρονη τεχνολογία και είναιταφερθούν ελεύθερα, άμεσα και ανέξο- φόρμες «smartphones», οι μικρές, πείραμα: Θέλαμε να δούμε πώς θα μπο- μόνο μία από τις χιλιάδες εφαρμογέςδα. Η διείσδυσή της ξεπέρασε τον επι- εντυπωσιακά ισχυρές συσκευές που ρούσαμε να αξιοποιήσουμε τις δυνατό- και από- που υπάρχουν σήμερα για κινητές συ-στημονικό και επιχειρηματικό κόσμο βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε δεδο- τητες των νέων συσκευών έτσι ώστε να ψεις της σκευές νέας γενιάς. Η επανάσταση τηςκαι άγγιξε τον πολιτισμό, τη τέχνη, την μένα που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμε- κάνουμε τη ζωή στην πόλη ευκολότε- πόλης είναι κινητικότητας, η αξιοποίηση της νέαςεπικοινωνία, την ψυχαγωγία – τη ζωή τρα μακριά, στο δικτυακό «σύννεφο», ρη. Το AthensBook – προς το παρόν τεχνολογίας, είτε αυτή γίνεται για λό-μας – όπως ποτέ προηγουμένως στην αποτελούν καταλύτη που φέρνει πιο διαθέσιμο για το iPhone και το iPod διαθέσιμες γους εξοικονόμησης χρόνου (και πό-Ιστορία. Ταυτόχρονα η ολοένα επιταχυ- κοντά τη νέα εποχή και μαζί πρώιμα Touch της Apple, αλλά σύντομα και για ανά πάσα ρων) είτε για λόγους διασκέδασης, επι-νόμενη σμίκρυνση των ηλεκτρονικών δείγματα των αλλαγών που θα βιώσου- άλλες αντίστοιχες συσκευές – έχει στό- κοινωνίας ή ως υποστηρικτικό εργα-κυκλωμάτων, η μεγαλύτερη αυτονομία με τα επόμενα χρόνια. χο να βοηθήσει τον κάτοχό του να βρει στιγμή, σε λείο για τις καθημερινές ασχολίες τουκαι η άφθονη – σε σχέση με μερικά χρό- αυτό που θέλει μέσα στην πόλη· όχι ως μια συ- καθενός από εμάς, είναι ήδη προ τωννια πριν – επεξεργαστική ισχύς που ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ένας ακόμη «Χρυσός Oδηγός» αλλά σκευή που πυλών. O τρόπος με τον οποίον θα αξι-απολαμβάνουμε σήμερα, υπόσχονται «ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ» παρέχοντας όσο πιο σχετική, επίκαιρη οποιηθεί περιορίζεται πλέον μόνον απόσημαντικές αλλαγές στον τρόπο που η ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ και ενημερωμένη πληροφορία γίνεται. χωράει στο τη φαντασία μας. ∂τεχνολογία υποβοηθά, συμβάλλει και Από την άντληση γνώσης από μια εγκυ- Ειδοποιός διαφορά του από άλλες χέρι σου. cyberspace) φανερώνει έναν νέο τρόποΗ ΠΟΛΗ με τον οποίο θα αντιλαμβανόμαστε την αρχιτεκτονική. Και αυτός συνιστά ου- σιαστικά τη νεότερη, την τρίτη φάσηΖΩΝΤΑΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ συνεργασίας της αρχιτεκτονικής με την ψηφιακή τεχνολογία: από την υπο-ΜΕΜΟΣ ΦΙΛΙΠΠΙΔΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ βοηθούμενη δηλαδή σχεδίαση με τους υπολογιστές, στη σχηματοποίηση χώ-Η θέαση διά γυμνού οφθαλμού θα είναι ένας μόνο από τους τρόπους ρων που δεν θα ήταν δυνατό να υλοποι-αντίληψης της πραγματικότητας. Ισως ο φτωχότερος ηθούν χωρίς τη βοήθεια των υπολογι- στών, και τώρα στην τρίτη φάση όπουΜ έχρι πριν ναι φορητές ή λυόμενες. Πρόσφατες ξαν με τις εφαρμογές της επαυξημένης οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν μια από λίγο εκδόσεις για το θέμα αυτό εξακολου- πραγματικότητας στα smart phones, συγχώνευση αρχιτεκτονικής επιφάνει- καιρό η ιδέα θούν ακόμα και σήμερα να παρουσιά- όπου οι αισθητήρες τους μονίμως σκα- ας και πληροφορίας στην οποία έχει του mobili- ζουν προκατασκευασμένα σπίτια είτε νάρουν το περιβάλλον πληροφοριών πρόσβαση το κοινό. Από τις νέες ορο- ty στην αρ- μικρές μονάδες για τον μελλοντικό νο- γύρω μας. Η συγχώνευση των νέων λογίες – Mobile City, Media City, χιτεκτονική μάδα, που έρχονται να τοποθετηθούν media μέσα στην καθημερινότητα αντί Sentient City – που πρωτοδιατυπώθη-αφορούσε τέντες και κατασκευές αρ- στις οροφές κτιρίων. Oμως τα δεδομέ- για την αποστασιοποίησή τους από αυ- καν για να συλλάβουν τις συνέπειες τωνκετά ελαφρές ώστε να κινούνται, να εί- να για το τι αφορά η κινητικότητα άλλα- τήν (όπως στα virtual reality και νέων τεχνολογιών στον χώρο, άρχισε
    • 20 Mobilityνα διαφαίνεται ότι, ύστερα από καιρό,η αρχιτεκτονική – ίσως και ερήμην τωνκάπως βραδυκίνητων ιστορικών και θε-ωρητικών της – απέκτησε πρωταγωνι-στικό ρόλο στις νέες τεχνολογικές καικοινωνικές εξελίξεις, ότι έγινε το πεδίοεφαρμογής τους.Η συνεργασία της αρ- χιτεκτονικής επι- φάνειας με τα νέα ψηφιακά μέσα επι- κοινωνίας είχε δρο-μολογηθεί εδώ και χρόνια με τα mediafaçades, μια ειδική τάση της αρχιτε-κτονικής: Κάποια χρόνια μετά την πρό-ταση του αρχιτέκτονα Rem Koolhaasνα ντύσει την πρόσοψη του πολιτιστι-κού κέντρου ZKM με ψηφιακές εικό-νες, η τάση αυτή γενικεύτηκε με ανα-ρίθμητες ιδέες «ντυσίματος» κτιρίωνμε εναλλασσόμενες φωτεινές οθόνες.Ακόμα και ο νυχτερινός φωτισμός τωνκτιρίων σταδιακά προσανατολίστηκεσε φωτεινές πηγές που άλλαζαν τοχρώμα τους, αποκτώντας έτσι τονρόλο pixels τα οποία θα μπορούσαν νασχηματίσουν μια εικόνα στην πρόσο- Η ταινία «Blade Runner» του Ρίντλεϊψη του κτιρίου. Το στάδιο της Allianz συγκεκριμένη τους τοποθεσία σε υλο- λων να αιωρείται γύρω του. Από το βί- Σκοτ (1982) μας έδωσε εικόνεςArena από τους αρχιτέκτονες Jacques ποιημένα μουσεία. Oι εφαρμογές της ντεο αυτό διαφαίνεται και η «στολή ερ- του μέλλοντος που τώρα πια είναιHerzog & Pierre de Meuron – όπου η επαυξημένης πραγματικότητας δεν γασίας» που θα καλύπτει τα κτίρια της παρελθόνπρόσοψη αλλάζει μοτίβα φωτισμού συγκροτούν μόνο μια πόλη/μουσείο πόλης, μια επιφάνεια από μάρκες, έναανάλογα με το ποια ομάδα χρησιμο- αλλά θα έχουν επιπτώσεις και στις τα- είδος γοτθικής διακόσμησης που θα κα-ποιεί το στάδιο ως έδρα της – δίνει κτικές δημοσίευσης και μονογραφί- λύπτει όλες τις επιφάνειες, μια παντοδύ-αφορμές να οραματιζόμαστε κτίρια τα ας. Μια και οι αρχιτεκτονικές προτά- ναμη γραφιστική που θα καλύπτει τηνοποία θα αντιδρούν στη συναισθημα- σεις αντί για τις «ακριβοθώρητες» σε- αρχιτεκτονική. Σαν τις στολέςτική κατάσταση των χρηστών. Στον λίδες περιοδικών θα μπορούν να BodywrappInc της εικαστικού Annetteχώρο του design, οι πρόσφατες δοκι- «ανεβαίνουν» στα κινητά πολύ πιο εύ- Meyer που φτιάχνονταν από πακέτα,μές είχαν μια θεατρική διάσταση απο- κολα, όπως ακριβώς τα γραφεία συ- σαν τα αμαξώματα της Φόρμουλα 1 ή τοκάλυψης: Στην πρόταση Private View νοικεσίων αντικαθίστανται από τις φόντο πίσω από ποδοσφαιριστές και(2007) του βρετανού designer Paul άμεσες επικοινωνίες του Facebook. προπονητές σε συνεντεύξεις, πυκνά τυ-Cocksedge, μια σειρά από αντικείμενα Πώς λοιπόν θα διακρίνεται το «μέγε- πωμένο από τα logos χορηγών. Με τον Oφαίνονταν μόνο μέσα από την οθόνη θος» και το prestige ενός αρχιτέκτονα έναν ή με τον άλλον τρόπο πλησιάζουμε ι υποβοηθούμενες κι-του κινητού – διά γυμνού οφθαλμού το αν μπορεί οποιοσδήποτε να ανεβάσει τον κορεσμό της κτιριακής επιφάνειας νήσεις στο βίντεο τουμόνο που διέκρινες ήταν μαύρες τζα- το δικό του έργο; Ποια είναι τα νέα από διαφημιστικές επιγραφές, τη φου- K. Matsuda είναι ήδημαρίες γύρω σου. O designer είχε δη- όρια δημόσιου και ιδιωτικού όταν τουριστική εικόνα που πρόβαλαν ταινί- σε εφαρμογή, σταμιουργήσει «φαντάσματα» που φανε- αναρίθμητοι «μάρτυρες» καταγρά- ες όπως το «Blade Runner» (1982) του οχήματα με τα οποίαρώνονταν μόνο με την τεχνολογία, σε φουν φωτογραφίες και βίντεο σε κά- Ridley Scott, μια αισθητική του σουπερ- κυκλοφορούμε, στην πλοήγηση τωνμια «ακτινογραφία» που φανέρωνε όχι θε σημείο της πόλης, μοιράζονται την μάρκετ. Σε αντιπαράθεση δηλαδή με αεροπλάνων, αλλά και στην οδήγησητο εσωτερικό ενός σώματος αλλά τα εμπειρία τους αντί για την ιδιωτική τον συστηματικό «απεγκλωβισμό» της ή στο παρκάρισμα στα αυτοκίνητα.αόρατα αντικείμενα πίσω από μια γυά- αποθήκευσή της στο οικογενειακό αρχιτεκτονικής από τη διαφημιστική Ακόμα και η θέαση του μουσείου έχειλινη πρόσοψη. άλμπουμ φωτογραφιών; Η εξιδανι- επιγραφή που υιοθετήθηκε σε κεντρι- ήδη αλλάξει, μερικά χρόνια μετά τηνΗεφαρμογή Museum of the Phantom κευμένη αρχιτεκτονική χωρίς τον αρ- κές πλατείες όπως το Σύνταγμα – μια ευρεία διάδοση των ψηφιακών φυσιο-City του iPhone αποκαλύπτει με τη χιτέκτονα θα εκλείψει, δίνοντας τη θέ- τακτική «ευπρεπισμού» όπου οι επιγρα- γραφικών μηχανών: οι περισσότεροιβοήθεια της επαυξημένης πραγματι- ση της σε μια στιγμιαία αναγνώριση, φές μιας Times Square μπορούσαν να κυκλοφορούν μέσα στο μουσείο απα-κότητας κάτι αντίστοιχο, την κρυφή άρα και κριτική από όλους. Η επιγρα- θεωρηθούν «επιζήμιες» αισθητικά για θανατίζοντας μέσα από το κλείστροπόλη κάτω από την ορατή: τις προτά- φή για τον αρχιτέκτονα που είχε χα- την αντίληψη της πόλης. Ή σαν να τρο- της μηχανής τους, αποθηκεύοντας ου-σεις για την πόλη που δεν υλοποιήθη- ραχτεί σε μια μικρή μαρμάρινη πλάκα φοδοτούμε την όλη φοβία για την εμπο- σιαστικά τα όσα βλέπουν για μια μελ-καν ποτέ ή τις μελλοντικές προτάσεις στην είσοδο μιας πολυκατοικίας θα γί- ρευματοποίηση του αστικού κέντρου, Με τον λοντική στιγμή. Oυσιαστικά, παρατη-για υλοποίηση. Oμοια θα μπορούσε νει ένα μικρό τμήμα του νέου – ψηφι- φοβία που γιγαντώθηκε με την υλοποί- έναν ρώντας τα εκθέματα μέσα από μια μη-κανείς να βλέπει την αρχική πρόταση ακού – κάδρου... ηση πολλαπλών malls στην πόλη. Εκ ή με τον χανή, όλοι έχουν γίνει ερασιτέχνες δη-του αρχιτέκτονα και το πώς έγινε ένα Το βίντεο «Augmented (hyper)Reality: των υστέρων, τα «παράθυρα» στα δελ- μοσιογράφοι, όπως το πλήθος των κι-κτίριο, κάνοντας ορατή την εξέλιξη Domestic Robocop» του Keiichi τία ειδήσεων με όλη τη βαβούρα των άλλον τρό- νητών που ανυψώνονται για νατης ιδέας του. Στην οθόνη του κινη- Matsuda δείχνει στις συνθήκες επαυξη- διαπληκτισμών τους πρέπει να ήταν μό- πο πλη- απαθανατίσουν κάτι σημαντικό, οιτού θα μπορούσε να εμφανίζεται η μένης πραγματικότητας μια καθημερι- νο η αρχή. Σταδιακά, με τα αναρίθμητα αναρίθμητοι θεατές και φίλοι που μα-αναπαράσταση ενός κτιρίου όπως νή σκηνή μέσα στην κουζίνα: O πρωτα- «παράθυρα» που ανοίγονται από εικο- σιάζουμε ζεύονται απέναντι από το νιόπαντροήταν στην αρχαιότητα και από την άλ- γωνιστής κινείται μέσα σε ένα πυκνό σύ- νίδια στις οθόνες των υπολογιστών και τον κορε- ζευγάρι στην εκκλησία. Τη στιγμή πουλη ίσως οι αρχαιολόγοι θα απάλλασ- στημα από επιγραφές και μάρκες, μόλις στα κινητά, ο πολλαπλασιασμός οθο- η όραση βρίσκεται σε μια μεταβατικήσαν τους σύγχρονους αρχιτέκτονες όμως επιλέξει, φανερώνεται ο πραγμα- νών έχει γίνει οικείος. Η απόσταση ανά- σμό της περίοδο με τη διαμεσολαβημένη, τρισ-από την πολυσυζητημένη εμμονή τικός χώρος της κουζίνας μέσα στην μεσα στο αυθεντικό και την αναπαρα- κτιριακής διάστατη θέαση του κινηματογράφουτους για τη διατήρηση των ερειπίων οποία ετοιμάζει ένα τσάι. Oι κινήσεις του γωγή θα ελαττώνεται ολοένα και πιο πο- σε ταινίες όπως το «Avatar», όλα δεί-κάτω από τα νέα έργα. Το να δεις όσα πρωταγωνιστή υποβοηθούνται από ψη- λύ, φτάνοντας σε περίεργα υβρίδια επιφάνειας χνουν ότι η θέαση διά γυμνού οφθαλ-νόμιζες αόρατα είχε διατυπωθεί και φιακές οδηγίες, κάποια μάλιστα στιγμή πραγματικότητας και εικονικού όπως τα από δια- μού θα είναι ένας μόνο από τους δυνα-στο Φανταστικό Μουσείο (1965) του η κουζίνα εξαφανίζεται και ο πρωταγω- παρουσίασε η ταινία «eXistenZ» (1999) τούς τρόπους αντίληψης της πραγμα-André Malraux όπου θα μπορούσες νιστής αφήνεται στιγμιαία σε μια «εξο- του David Cronenberg ή η ταινία «The φημιστικές τικότητας – ίσως ο φτωχότερος μέσανα δεις όλα τα εκθέματα, πέρα από τη χή» με ένα σύννεφο από μηνύματα άλ- Game» (1997) του David Fincher. επιγραφές σε ένα πλούσιο αστικό μουσείο... ∂
    • Γράμμα από το Βερολίνο 05.03.2010 21ΝΕΟΙ ΦΑΝΤΟΜΑΔΕΣΟΙ ΔΙΑΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΑΛΙΑΝOΣE ίναι εύκολο να τους κουν και συνταξιούχοι που ύστερα από ξεχωρίσεις: οι ξέ- εργασία 20 και 30 ετών στη Γερμανία νοι, που έρχονται επιστρέφουν στην Ελλάδα, εξακολου- στην Ευρώπη χωρίς θούν όμως να περνούν μεγάλο μέρος ταξιδιωτικά έγγρα- του χρόνου τους στη χώρα υποδοχής, φα από την Αφρική επειδή έχουν ακόμη εκεί οικονομικάκαι την Ασία, κάνουν «μπαμ» με την συμφέροντα (π.χ. νοικιασμένα μαγα-εξωτερική τους εμφάνιση. Αυτή είναι ζιά ή σπίτια) ή επειδή προτιμούν τοτο πρώτο που καταγράφει το συλλογι- γερμανικό σύστημα υγείας ή επειδήκό μας υποσυνείδητο. Σε αυτό προστί- θέλουν να βρίσκονται κοντά στα παι-θεται το στίγμα του λαθραίου. Συνειρ- διά τους, που συνεχίζουν να ζουνμικά, ο «λαθρομετανάστης» ταυτίζεται εκεί.με τον λαθρέμπορο όπλων και ναρκω- Η μεγάλη μάζα των διαμεταναστώντικών. Oρος δόκιμος ενδιάμεσα, χάρη προέρχεται από τα παιδιά της δεύτε-στην άκριτη χρήση του από τους πολι- ρης και της τρίτης μεταναστευτικήςτικούς και τα μέσα ενημέρωσης. Λίγοι γενιάς, τα οποία έχουν μεγαλώσει σεπάντως τολμούν να τον αμφισβητή- δίγλωσσο περιβάλλον. Πολλά από αυ-σουν δημόσια. τά έχουν έτσι την ευκαιρία να ασκή-Oμως και η εικόνα των μεταναστών, σουν το επάγγελμά τους σε δύο χώρεςπου είναι νόμιμα εγκαταστημένοι σε – πότε εναλλάξ και πότε στις δύο ταυ-ευρωπαϊκές χώρες, βρίθει στερεοτύ- τοχρόνως. Αυτό ισχύει για πολλών ει-πων. Και από αυτό δεν εξαιρούνται οι δών επαγγελματίες: δικηγόρους, για-επιστήμονες. Η κυρίαρχη άποψη είναι τρούς, μηχανικούς, εμπόρους, τουρι-ότι η μετανάστευση αποτελεί μονό- στικούς πράκτορες, προγραμματι- απορρέουν από την αυθύπαρκτη Η νέα γενιά των δεν εκδηλώνουν ενεργό ενδιαφέρον.δρομο – ο μετανάστης, λένε οι περισ- στές, μεταφραστές, ενοικιαζόμενους ύπαρξή τους, ως διαμεταναστών, αλ- διαμεταναστών Oσο καθυστερεί όμως η ρύθμισή του, έχει να λιώσεισότεροι, εγκαταλείπει τον τόπο του για εργάτες, και πάει λέγοντας. Oρισμένοι, λά από την ιδιότητά τους ως ευρωπο- πολλά παπούτσια άλλο τόσο άφαντοι θα μένουν νομικάνα εγκατασταθεί για πάντα στη χώρα που ξέρουν καλά αγγλικά, επεκτείνουν λιτών. O ξένος, που ως διαμετανά- στις συνεχείς και οι διαμετανάστες – ως μετανάστες-υποδοχής. Ετσι ήταν, προπολεμικά, με τις εργασίες τους και σε τρίτες χώρες. στης μπορεί να ψηφίζει σήμερα στην διαδρομές της φαντομάδες ή άλλο είδος «λαθραίων»τα μεταναστευτικά κύματα από την Ευ- Αλλοι χρησιμοποιούνται από γερμανι- άλφα χώρα, αύριο στη βήτα, μεθαύ- αλλοδαπών.ρώπη προς την Αμερική και την Αυ- κές εταιρείες λόγω γλώσσας, κυρίως ριο συγχρόνως και στις δύο, ίσως και Oι «λαθροδιαμετανάστες» δεν έχουνστραλία. Και το ίδιο συνέβη, μεταπο- στις χώρες προέλευσης. O αριθμός σε περισσότερες, δεν προβλέπεται σε βέβαια το στάτους των απλών «λαθρο-λεμικά, με την «εσωτερική» μετανά- τους στη Γερμανία (όχι μόνο εκείνων καμία εθνική ή πολυεθνική νομοθε- μεταναστών». Oι πρώτοι έχουν μπρο-στευση στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Απο- ελληνικής καταγωγής) υπολογίζεται σία. Η Ευρωπαϊκή Ενωση του παρέχει, στά τους τα σύνορα ανοιχτά, οι δεύτε-κλίσεις, συμπεραίνουν, επιβεβαιώνουν ενδιάμεσα σε δεκάδες χιλιάδες με τά- εφόσον είναι ευρωπολίτης, σημαντι- ροι κλειστά. Αυτοί είναι που πληρώνουντον κανόνα. ση σαφώς ανοδική. κά πολιτικά προνόμια, το εθνικό κρά- τη νύφη όχι μόνο για την έλλειψη μιαςΜόνο που η πραγματικότητα εξελίσ- Το νέο αυτό φαινόμενο είναι προφα- τος, αντίθετα, τον αγνοεί εντελώς. παγκόσμιας διακυβέρνησης, αλλά καισεται τα τελευταία χρόνια διαφορετικά νώς απόρροια δύο γενικότερων εξελί- Μετανάστες που δεν παραμένουν υπό για τις ελλείψεις του εθνικού κράτους.από εκείνο που υπαγορεύει το επιστη- ξεων: της παγκοσμιοποίησης, που θέ- τον απόλυτο έλεγχό του αποτελούν Αυτοί είναι οι νέοι «της γης οι κολασμέ-μονικό δόγμα. Ηδη στις αρχές της δε- τει υπό αίρεση τα σύνορα και την κυρι- δυνητικά απειλή για την ύπαρξή του. νοι», ο αδύναμος κρίκος – νομικά, οικο- Oκαετίας του ’90 οι αμερικανοί κοινωνι- αρχικότητα των εθνικών κρατών, και μως η εξέλιξη ούτε νομικά, κοινωνικά – σε κάθε ξεχωριστήολόγοι Γκ. Σίλερ, Ν. Μπας και Λ. Σά- της επανάστασης στους τομείς επικοι- σταματά ούτε υπα- χώρα. Η επίλυση των προβλημάτωνντον-Μπλανκ διαπίστωναν, στη βάση νωνιών και συγκοινωνιών, που επιτα- κούει στις ανάγκες τους στη βάση της ισοτιμίας με τουςερευνών για αλλοδαπούς από τη Μέση χύνει με ιλιγγιώδη ρυθμό τη μετάδοση επιβίωσης του εθνι- πολίτες των χωρών υποδοχής αποτελείκαι τη Λατινική Αμερική στις Ηνωμέ- ειδήσεων και τη μεταφορά ανθρώπων κού κράτους. Το αντί- έτσι πρώτη προτεραιότητα.νες Πολιτείες, την εμφάνιση ενός νέου και εμπορευμάτων. θετο μάλλον. Oλα δείχνουν ότι η δια- Oμως και η διαμετανάστευση δεν είναιτύπου μετανάστευσης – της διαμετα- Σε αντίθεση με τους επιστήμονες, οι μετανάστευση θα συνεχίσει να ανα- αμελητέο θέμα. Από πρώτη ματιά δεννάστευσης (transmigration). Πρόκει- ευρωπαίοι πολιτικοί προκατέλαβαν επί πτύσσεται με τέτοιον ρυθμό που σύ- αποτελεί πρόβλημα για κανέναν – τοται, εξηγούσαν, για ομάδα ξένων που μέρους τις εξελίξεις. Η Ευρωπαϊκή ντομα θα είναι σύνηθες φαινόμενο. αντίθετο μάλιστα, αποτελεί, όπως είπεδεν παραμένει εφ’ όρου ζωής στη χώ- Ενωση είναι το πρότυπο μιας υπερεθνι- Εκείνο που λείπει ωστόσο είναι η θε- κάποιος, «το ωραίο πρόσωπο της με-ρα υποδοχής, αλλά δραστηριοποιείται κής οργάνωσης που δίνει στους μετα- σμική στήριξή του. Μακροχρόνια, τανάστευσης», τη θετική εκδοχή της,κατά διαστήματα και πάλι στον τόπο νάστες άγνωστα μέχρι πρότινος δικαι- αυτό θα μπορούσε να ρυθμιστεί στο τον καλύτερο στόχο για το μέλλον.καταγωγής ή και σε τρίτες χώρες. Η ώματα, όπως την ελευθερία εγκατά- πλαίσιο μιας «παγκόσμιας εσωτερικής Μόνο που η θεσμική αναγνώρισή της,ομάδα αυτή, πρόσθεταν, δεν είναι στασης. Αυτό ισχύει όμως μόνο για πολιτικής» – έτσι όπως την επαγγελλό- όσο αυτονόητη και να φαίνεται, προ-προσδιορισμένη ούτε κοινωνικά ούτε τους ευρωπολίτες, τους μετανάστες ταν ο Ιμάνουελ Καντ. Αυτό θα επέτρε- σκρούει σε ένα πεζό εμπόδιο: τον φό-ηλικιακά και αυξάνεται σταθερά από από τα κράτη-μέλη της. Oι ξένοι από πε την εναρμόνιση της νομοθεσίας βο. Oι διαμετανάστες εξελίσσονται σεχρόνο σε χρόνο. τις υπόλοιπες χώρες έμειναν με άδεια όλων των χωρών με στόχο, μεταξύ άλ- «διασυνοριακούς πολίτες» – στουςΗ έρευνα επεκτάθηκε αργότερα και χέρια. Αυτοί ήταν και παραμένουν πο- λων, την αναγνώριση της ύπαρξης και πρώτους, κυριολεκτικά, μετανάστεςστην Ευρώπη. Oι ερευνήτριες Oύρ- λίτες δεύτερης κατηγορίας (με εξαί- των δικαιωμάτων του νέου τύπου με- χωρίς σύνορα. Η προβολή τους θέτεισουλα Απιτς και Ειρήνη Σιώτη, που ερ- ρεση βέβαια εκείνους που κατέχουν ταναστών, καθώς και τον τερματισμό έτσι, έστω και συμβολικά, υπό κίνδυνογάζονται στο Πανεπιστήμιο της Φρα- τη γερμανική υπηκοότητα). Γενικότε- της διάκρισης ανάμεσα σε μετανάστες κάθε τείχος και ιδιαίτερα εκείνο πουγκφούρτης, εντόπισαν τέτοιες ομάδες ρα όμως οι ίδιοι πολιτικοί δεν αντιμε- πρώτης και δεύτερης κατηγορίας. χτίζει τελευταία γύρω της η Ευρωπαϊ-ήδη στην πρώτη γενιά των μετανα- τωπίζουν τους διαμετανάστες ως μια Βραχυπρόθεσμα, το θέμα θα μπορού- κή Ενωση. Και αυτό φοβίζει προφανώςστών στη Γερμανία, όπως, για παρά- ιδιαίτερη κατηγορία «πολυεθνικών» σε να ανατεθεί στις υπηρεσίες των τους ποικιλώνυμους εργολάβους – πο-δειγμα, στην ελληνική. Σε αυτούς ανή- πολιτών. Τα δικαιώματά τους δεν Ηνωμένων Εθνών, οι οποίες ωστόσο λιτικούς και στρατιωτικούς. ∂
    • 22 ΚοινωνίαΔΩΔΕΚΑ ΜΙΚΡΟΙΝΕΓΡΟΙ ΓΙΩΡΓΟΣ Χ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΕΥΡΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΠΘ01)ΕΓΩ ΤΑΡΖΑΝ... 03) ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΕΣΥ ΤΖΕΪΝ; ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣΕίναι απόγευμα. Oι συναλλαγές στο Η Στέλλα είχε πάρει τρεις ώρες άδειαχρηματιστήριο της Νέας Υόρκης από τη βιοτεχνία για να πάει στον γυ-έχουν κλείσει. Η Τζέιν και η σύντρο- ναικολόγο. Μπήκε βιαστικά στην αί-φός της βιάζονται να προλάβουν τα θουσα αναμονής του ιατρείου και κά-τελευταία ψώνια για το τραπέζι των θησε δίπλα σε μια μεσήλικη κυρία.Ευχαριστιών. «Και εσείς για έκτρωση ήρθατε;» ρώ-Είναι απόγευμα. Η Φατιμά πλέκει ένα τησε αμήχανα η εικοσάχρονη Στέλ-καλάθι στην όχθη ενός ποταμού του λα.Μπανγκλαντές. Η μπούρκα που φο- «Θεός φυλάξοι, κοπέλα μου. Εγώ ναράει δεν την εμποδίζει να ρίχνει κλε- μείνω έγκυος προσπαθώ. Ενα αγορά-φτές ματιές στα έξι παιδιά της που γυ- κι θέλω» είπε κάνοντας τον σταυρόμνά παίζουν με το νερό. της η κυρία που είχε πατήσει για ταOι κανόνες ηθικής στους καλά τα πενήντα. Μετά κοίταξε τηνοποίους υπακούουν η Τζέιν κοιλίτσα της Στέλλας που είχε αρχίσεικαι η Φατιμά (πρέπει να) να φαίνεται και είπε τρομαγμένη:είναι ίδιοι; «Καλέ, σε ποιον μήνα είσαι και θέλεις να το ρίξεις;». Το δικαίωμα της απόφασης για θάνατο, ζωή ή για φύλο σε ποιον ανήκει; Στον καθέναν από μας, στους γιατρούς, στην κοινωνία, στον Θεό;02) 04)ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΑ ΖΩΗΣΤΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ «Η μόνη ουσιαστική αντιμετώπισηΙούνιος. O Γιάννης έχει ανάγκη να κά- του προβλήματος είναι η μεταμό-νει ένα διάλειμμα από το εξαντλητικό σχευση» είπε ο γιατρός.διάβασμα. Ανοίγει την τηλεόραση για «Και πώς μπορεί να βρεθεί το μό-να παρακολουθήσει τον τελικό των σχευμα;» ρώτησε εμβρόντητος100 μέτρων στους Πανευρωπαϊκούς ο άνδρας της ασθενούς.Αγώνες Στίβου. Λίγα λεπτά μετά, «Από δωρεά κάποιου δότη ή συγγε-τρεις δρομείς καταρρίπτουν το προη- νούς και από το εμπόριο οργάνων.γούμενο ρεκόρ του αγωνίσματος. Νόμιμο ή παράνομο» απάντησε ο για-«Oλοι ντοπαρισμένοι είναι» σχολιάζει τρός.ο πατέρας του. «Και με τα περίφημα βλαστικά κύττα-«Ε, όχι και όλοι» αντιδρά έντονα ο ρα τι γίνεται;» ρώτησε με αγωνία ηΓιάννης και ετοιμάζει έναν δυνατό ασθενής.καφέ για να μπορέσει να συνεχίσει το Πόσο «κοστίζει» η δωρεά ή ηδιάβασμα. αγοραπωλησία οργάνων και τιΗ επέμβαση στη προϋποθέτει η ανάπτυξη της«φυσιολογική» κατάσταση θεραπευτικής μεθόδου τωντου σώματος, του νου και βλαστικών κυττάρων;της διάθεσης με στόχο νααυξηθούν οι επιδόσεις και οι«φυσικές» ικανότητες είναιπροσωπικό και κοινωνικόθέμα. Ποια είναι τα όριάτους;
    • 05.03.2010 2305) 06) 07)ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΟ ΦΑΚΕΛΑΚΙ ΠΟΣΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ; 08) ΑΝΥΠΟΦΟΡΑΠΕΙΡΑΓΜΕΝΑ «... και η εγχείρηση θα σας κοστίσει Η συζήτηση στην ομάδα εργασίας ΚΑΙ ΑΠΡΟΣΕΚΤΑ«Εσύ ποια εργασία πήρες;» ρώτησε η τρεις χιλιάδες ευρώ» κατέληξε ο χει- του πανεπιστημίου είχε ανάψει για τα «Γιατρέ, δεν αντέχουμε άλλο» είπε μεΑντζι τον συμφοιτητή της Μανώλη ρουργός του Νοσοκομείου Παίδων καλά. σωρευμένη αγανάκτηση ο πατέραςστο μάθημα της Βιοηθικής. απευθυνόμενος στον πατέρα του μι- «Το πανεπιστήμιο ανήκει στην κοι- του επτάχρονου Γιωργάκη.«Τα γενετικά τροποποιημένα τρόφι- κρού Γιωργάκη. νωνία και ο καθένας έχει δικαίωμα «Τι συμβαίνει;» ρώτησε ο παιδοψυχία-μα» απάντησε ο Μανώλης. Βγαίνοντας από το δημόσιο νοσοκο- φοίτησης σε αυτό. Κάθε μάνας παιδί τρος της γειτονιάς του Γιωργάκη ρί-«Δεν μπορώ να σε καταλάβω. Είχε μείο ο πατέρας του Γιωργάκη είχε να πρέπει να σπουδάζει αν το θέλει» είπε χνοντας μια πλάγια ματιά προς το μι-τόσα άλλα θέματα και εσύ διάλεξες συνυπολογίσει μετρητά, αμέτρητα ξαναμμένος ο εκπρόσωπος της Κοι- κρό αγόρι που έπαιζε με την τελευταίααυτό το αδιάφορο;» ρώτησε με αφο- και μια άρρωστη πραγματικότητα. νωνικής Διεκδίκησης. έκδοση του Gameboy.πλιστική ειλικρίνεια η Αντζι. Πόση συλλογική «Και φυσικά θέλεις κάθε πτυχιούχος «Μας έχει ταράξει. Από τη στιγμή που«Ετσι νομίζεις;» ρώτησε ο Μανώ- αναξιοπρέπεια μπορεί να έχει εξασφαλισμένη δουλειά. Ετσι ξυπνάει δεν σταματάει. Δώστε του έναλης. ακόμη να χωρέσει ένα δεν είναι;» είπε ήρεμα ο συντονιστής. φάρμακο να βρούμε κι εμείς την ησυ-Τι συμβαίνει με τα γενετικά φακελάκι και ευθύνη τίνος «Φυσικά» απάντησε χωρίς δισταγμό χία μας» είπε ο απεγνωσμένος πατέ-τροποποιημένα τρόφιμα είναι η αμφισβήτηση της ο εκπρόσωπος της Κοινωνικής Διεκ- ρας του υπερ-κινητικού Γιωργάκη.επιτέλους; δωροδοκίας επιστημόνων δίκησης. «Τι φάρμακο θέλετε να του δώσω;» δημόσιων λειτουργών; «Δηλαδή, η κοινωνία να παρακολου- έκανε τον ανήξερο ο παιδοψυχίατρος θεί το πανεπιστήμιο και όχι το πανεπι- της γειτονιάς. στήμιο την κοινωνία» συμπέρανε ο «Ξέρω εγώ; Η δασκάλα του στο σχο- συντονιστής. λείο μάς είπε ότι έχει σύνδρομο ελ- Τι αριθμό εισακτέων να λειμματικής προσοχής και υπερκινη- προτείνει η ομάδα εργασίας τικότητας και πρέπει να πάρει φάρμα- του πανεπιστημίου στο Ποια είναι κο, όπως παίρνουν όλα τα ατίθασα υπουργείο; Απεριόριστο ή τα όρια του παιδιά στην τάξη» απάντησε ο δασκα- ανάλογο των κοινωνικών λεμένος από τη δασκάλα πατέρας. αναγκών και δυνατοτήτων; φυσιολο- «Να του δώσω λοιπόν φάρμακο. γικού στην Εσείς όμως τι θα κάνετε;» ρώτησε χω- ανθρώπινη ρίς προφανή λόγο ο παιδοψυχίατρος της γειτονιάς του Γιωργάκη. συμπε- «Εμείς τι να κάνουμε, ριφορά γιατρέ; Για το παιδί μιλάμε και ποιος τώρα» είπε ο πατέρας. Τίνος πρόβλημα είναι τα άτακτα αποφασί- και απρόσεκτα παιδιά; Των ζει για τον γιατρών ή της κοινωνίας; Θα το βρούμε το φάρμακο; στιγματι- σμό των «μη φυσι-09) 10) 11) 12) ολογικών» ανθρώπων;OΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΖΩΑ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΑΜΕΙΒΟΜΕΝΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΚΤΟΣ ΟΡΙΩΝ Η υπάλληλος της Ανεξάρτητης Αρ-«Oι γενετικές τεχνικές και η γονιδια- O Ιαν απέφυγε να συμμετάσχει στην Η δίκη είχε φτάσει στο σημείο που χής Ελέγχου Ασυμβιβάστου είχε ανα-κή χαρτογράφηση ανοίγουν νέες δυ- έντονη συζήτηση των συμφοιτητών δεν αφορούσε πλέον μόνο τον κατη- λάβει να ελέγξει μεθοδικά ένα ένα τανατότητες στη βιοϊατρική έρευνα και του εκείνο το βράδυ. Αδυνατούσε γορούμενο. ονόματα όλων των ειδικών επιστημό-θεραπεία, στη γενετική βελτίωση των ακόμη ως πρωτοετής φοιτητής Κτη- Η υπεράσπιση ισχυριζόταν ότι ο κα- νων που χρησιμοποιούσαν οι κρατι-επιδόσεων και αποδόσεων και – γιατί νιατρικής να υπερασπισθεί ή να κατα- τηγορούμενος δεν ήταν «φυσιολογι- κές υπηρεσίες ελέγχου των φαρμά-όχι; – ακόμη και στην κλωνοποίηση» δικάσει με θέρμη τη χρησιμοποίηση κός» και ότι η πράξη του ήταν αποτέ- κων και των βιοϊατρικών προϊόντωνέλεγε με έξαψη ο φρέσκος διδάκτωρ πειραματοζώων στην ιατροφαρμα- λεσμα της λειτουργίας ενός παθολο- ιδιωτικών εταιρειών. Στο τέλος τουΜοριακής Βιολογίας στους φίλους κευτική έρευνα. Εξάλλου έπρεπε να γικού εγκεφάλου και όχι αποτέλεσμα μήνα διαπίστωσε με έκπληξη ότι οιτης γειτονιάς του. φύγει νωρίς γιατί είχε να πάει τον μι- ελεύθερης επιλογής ενός ανθρώπου περισσότεροι από τους χρησιμοποι-«Ελπίζω να εννοείς την κλωνοποίηση κρό αδελφό του στον γιατρό για το ικανού να διακρίνει αυτό που άλλοι ούμενους ειδικούς ήταν αμειβόμενοιγια θεραπευτικούς λόγους και όχι για εμβόλιο της πολιομυελίτιδας. θεωρούν «καλό» από το «κακό». σύμβουλοι των ιδιωτικών εταιρειών.αναπαραγωγή» σχολίασε ένας υπο- Να συμμετάσχουμε στη «Ποια είναι τα όρια του φυσιολογι- «Και τώρα τι θα κάνουμε;» ρώτησε ηψιασμένος φίλος. μεθαυριανή εκδήλωση κού;» ρώτησε ο δικαστής τον ειδικό υπάλληλος με αγωνία τον προϊστάμε-«Είναι αλήθεια ότι στην Αμερική οι κατά της χρησιμοποίησης επιστήμονα που είχε καλέσει. νό της.ασφαλιστικές εταιρείες και οι εργο- πρωτευόντων στην ιατρική, Ποια είναι τα όρια του Ποιους αφορά τοδότες άρχισαν να χρησιμοποιούν γε- φαρμακευτική και φυσιολογικού στην ασυμβίβαστο και ποιοςνετικά κριτήρια για την ασφάλιση και στρατιωτική έρευνα; ανθρώπινη συμπεριφορά (πρέπει να) ελέγχει τοτην πρόσληψη;» ρώτησε ο πολιτικο- και ποιος αποφασίζει για δημόσιο συμφέρον;ποιημένος φίλος. τον στιγματισμό των «μηΜπορεί να περιοριστεί το φυσιολογικών» ανθρώπων;εύρος εφαρμογής της νέαςεπιστημονικής γνώσης; Ποιοςελέγχει και χρησιμοποιεί τιςγενετικές πληροφορίες;
    • 24 ΚοινωνίαΚΑΘΑΡΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Σήμερα, ο επιστημονικός προβληματι- σμός για τις μεταναστευτικές ροές – κα-VS ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Γ. ΚΙΜΟΥΡΤΖΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ τά σημαντικό μέρος του τουλάχιστον – υποδεικνύει ότι είναι απαραίτητο να συμπληρωθεί η ερευνητική προσπά- θεια. Παράλληλα με τις «μακροπροσεγ- γίσεις» (συμπεριλαμβανομένων τωνΗ υιοθέτηση δραστικών επεμβάσεων και ήπιων προσεγγίσεων θα αποτρέψει θεμάτων που αφορούν την εθνική ταυ-ιδεολογικές αγκυλώσεις που οδηγούν σε κοινωνικούς αποκλεισμούς τότητα) και τη χρήση γενικών στατιστι- κών στοιχείων που διευκολύνουν τιςΔ ιαχείριση της δια- συγκρίσεις, χρειάζεται να αναπτυχθούν φορετικότητας: και πιο «ποιοτικές» προσεγγίσεις, επει- πρόκειται για πολι- δή αυτές αναδεικνύουν διαστάσεις (κοι- τικό ζήτημα με δι- νωνιολογικές, ανθρωπολογικές, πολι- αρκή – αυξανόμε- τισμικές) που επιτρέπουν να κατανοή- νη μάλιστα – σημα- σουμε το φαινόμενο και από την πλευ-σία, τόσο για την ΕΕ όσο και για τα κράτη ρά των μεταναστών.της ξεχωριστά. Αναζητούνται πρακτικέςπου, ταυτοχρόνως, διαφυλάσσουν τα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗιδιαίτερα χαρακτηριστικά των κοινωνι- Αυτό που ίσχυε και ισχύει για τους πο-ών, αποτρέπουν εκδηλώσεις ξενοφοβί- λίτες μιας χώρας ισχύει και για τους με-ας και ρατσισμού, ενθαρρύνουν τον σε- τανάστες της: οι εκπαιδευτικές παρεμ-βασμό της διαφορετικότητας, αντιμετω- βάσεις είναι καίριας σημασίας για να εν-πίζουν αρνητικές διακρίσεις, μειώνουν δυναμωθεί η κοινωνική συνοχή και νατο «έλλειμμα» στην παροχή θεμελιωδών ενισχυθεί η πολιτική-δημοκρατική συμ-δικαιωμάτων. μετοχή. Η βελτίωση των εκπαιδευτικώνΑυτά σε επίπεδο διακηρύξεων. Σε πρα- ευκαιριών για τους «άλλους» αντιμετω-κτικό επίπεδο; Oι διακρίσεις εξακολου- πίζεται ως πρόκληση σε διεθνές επίπε-θούν να συνέχουν τις ευρωπαϊκές κοι- δο. Συναρτάται με ευαίσθητα κοινωνι-νωνίες. Και αυτό, παρ’ ότι η ΕΕ έχει πλέον κοπολιτικά ζητήματα: πολιτισμικές ιε-στη διάθεσή της αρκετά και σύνθετα ερ- ραρχήσεις, διακρίσεις, κοινωνικό απο-γαλεία τα οποία βαθμιαία και διαχρονικά κλεισμό, πολιτική περιθωριοποίηση.ανέπτυξε. Η αντιμετώπιση των εκπαιδευτικώνΓιατί οι διακρίσεις επιμένουν; Γιατί η θρωπιστικής και κοινωνικής τους ευ- Oυραλίων (αντίληψη πρακτικά διάτρη- Το απαρτχάιντ ανισοτήτων στην περίπτωση των «άλ-εφαρμογή εξειδικευμένων ρυθμίσεων θύνης απέναντι στα νέα μέλη των κοι- τη και ιδεολογικά ξεπερασμένη), ομοί- έκανε πολλά λων» σχετίζεται με προβλήματα πουυπόκειται σε περιορισμούς; Oρισμένοι νωνιών τους. Αλλά, επίσης, προχώρη- ως δεν μπορεί να υπάρξει και μια Ευ- χρόνια να υπάρχουν σε όλο το φάσμα και τα επί-βασικοί λόγοι: έλλειψη πολιτικής συναί- σαν και από πρόταξη του δικού τους ρώπη «καθαρή». Για τις πολλαπλές καταργηθεί, αλλά πεδα της εκπαίδευσης. Αλλά είναι βέ-νεσης μεταξύ των κρατών-μελών για τη συμφέροντος. Γιατί αναγνωρίζουν ότι ανασημασιολογήσεις της λέξης Ευρώ- οι διαχωρισμοί βαιο ότι δεν μπορούν να αρθούν μενομιμότητα και αποκλίσεις ως προς την αποκόμισαν μεγαλύτερο όφελος από πη στην ελληνική γλώσσα υπάρχει η πλήθυναν αντί να αποκλειστικώς εκπαιδευτικά μέτρα.επιθυμία, ώστε να διαμορφωθεί μια κοι- την ένταξη των μεταναστών στις κοι- εξαιρετική εργασία του Κ. Θ. Δημαρά μειώνονται Πράγματι, η αντιμετώπιση των προβλη-νή προσέγγιση έλλειψη επαρκών στα- νωνίες τους, συγκριτικώς με τα κοινω- «Η φωτισμένη Ευρώπη», Νέα Εστία, μάτων προϋποθέτει πολύπλευρη προ-τιστικών στοιχείων για την αποτύπωση νικά προβλήματα που τους δημιουρ- τχ. 591, (15.2.1952). Γιατί η καθαρή Ευ- σπάθεια. Επικέντρωση σε νομοθετικέςκαι αξιολόγηση της κατάστασης, καθώς γήθηκαν. Εκαναν λοιπόν απλές, δίκαι- ρώπη δεν θα στηριχθεί στην καθαρό- προβλέψεις, δραστικές παρεμβάσεις,και μηχανισμών follow-up περιορισμέ- ες ενέργειες, χωρίς να φοβούνται ούτε τητα, αλλά στην εκκαθάριση. Ανεκτι- παράλληλες «soft» προσεγγίσεις, εύ-νη ανταπόκριση στα ευρήματα που απο- τον «αφανισμό», ούτε την «αλλοίωσή» κότητα και αποδοχή του διαφορετι- στοχες επενδύσεις οι οποίες: α) να εγ-τυπώνονται στις εκθέσεις παρακολού- τους. Αξιοποίησαν την ιστορική τους κού: αυτά υπαγορεύει η ιστορική μνή- γυώνται – αρχικώς – τα θεμελιώδη δι-θησης το σύνθετο θεσμικό τοπίο στην γνώση και συνείδηση, αντί να την προ- μη, αλλά και η πρόταξη της κοινωνικής καιώματα και β) να μάχονται τις ιδεολο-ΕΕ (υπάρχει κατακερματισμός ως προς σαρμόσουν στο καλούπι της ξενοφο- συνοχής. Και όχι εξημμένη εθνική συ- γικές αγκυλώσεις που οδηγούν σε κοι-τους θεσμούς που ασχολούνται με τα βικής υπερβολής. Πρόκειται για κοι- νείδηση και πατραγαθία (που, άλλω- νωνικό αποκλεισμό.θέματα αυτά) η επιφυλακτική στάση νωνίες που διαθέτουν αμφότερα: ανα- στε, δεν κινδυνεύουν). Εντός του εκπαιδευτικού συστήματος,της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απέναντι πτυγμένες κοινωνικές επιστήμες και Η ιστορική μνήμη αλλά και η κοινωνική οι πολιτισμικές προκαταλήψεις και οι δι-σε ειδικότερα θέματα αρμοδιότητας στέρεη ιστορική μνήμη. Πράγματι, δεν παρατήρηση βοηθούν ώστε να κάνουμε ακρίσεις που επιφέρουν, μπορούν νακρατών-μελών (π.χ. εκπαίδευση)· και, είναι δυνατόν να οικοδομηθεί το μέλ- τις ακόλουθες παρατηρήσεις. Και, πα- μειωθούν. Aπαιτούνται:ιδίως, βαθιές προκαταλήψεις που εδρά- λον της Ευρώπης και του κόσμου χω- ραλλήλως, να διαπιστώσουμε ότι μα- A. Πρόγραμμα σπουδών και εκπαιδευ-ζονται σε ιστορικοπολιτισμικές «τεκμη- ρίς μνήμη. Ωστόσο η μνήμη μας δεν θα κροχρόνια, όποτε γεννήθηκαν φόβοι τικό υλικό στα οποία να αποτυπώνεταιριώσεις» και αφενός ενσπείρουν επιφυ- πρέπει να μένει προσκολλημένη στους και εχθρότητα για τον «άλλο», αποδεί- θετικά ο πολυπολιτισμικός χαρακτήραςλάξεις, φοβίες, απορρίψεις, εχθρότητα, αιώνες των σφοδρών πολέμων και των χθηκαν ανυπόστατα. Oι μετανάστες λοι- της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας (μεκοινωνικό κατακερματισμό, αφετέρου εθνοδιαχωρισμών. Υπήρξε και άλλη πόν: α) ανήκαν κατά κύριο λόγο στους έμφαση στα μαθήματα: Ιστορία, Γεω-διαμορφώνουν μία πολιτική «ευαισθη- Ευρώπη, ιστορικά. Είναι η Ευρώπη που πιο φτωχούς και λιγότερο μορφωμέ- γραφία, Κοινωνική και Πολιτική Αγω-σία» για τα θέματα των διακρίσεων εν «σηματοδοτήθηκε από την αρχαία ελ- νους του κόσμου, β) αντιμετωπίζονταν γή).γένει. ληνική φιλοσοφία και τη δημοκρατία, με καχυποψία ως προς τις επιδιώξεις B. Εξειδικευμένες στο πρόβλημα παι- από το ρωμαϊκό δίκαιο, από το ιουδα- τους στη χώρα εγκατάστασης και βίω- δαγωγικές και ψυχολογικές πρακτικές.ΜΝΗΜΗ ϊκοχριστιανικό πνεύμα, από τη Μεταρ- ναν προβλήματα ένταξης, γ) απέδιδαν Γ. Προσαρμοσμένη νοοτροπία και συ-Σήμερα, οι άλλοι εταίροι μας στην ΕΕ ρύθμιση, τον Διαφωτισμό, ακόμη και ιδιαίτερη σημασία στα θέματα της θρη- μπεριφορά από τους διδάσκοντες. Ηέχουν προχωρήσει διστακτικά στα ζη- από την παρουσία, στη διάρκεια των σκείας, αλλά αυτό δεν τους έκανε επιθε- αποδοχή της ετερότητας και η απόδοσητήματα αυτά. Το διατυμπανίζουν οι ξε- αιώνων, των μουσουλμάνων. Αυτή εί- τικούς απέναντι στις κοινωνίες υποδο- αξίας στους διαφορετικούς πολιτισμούςνοφοβικές απόψεις που διαβάζουμε ναι η Ευρώπη. Επικρατεί, ωστόσο, η χής, δ) δημιουργούσαν προβληματισμό από τους εκπαιδευτικούς έχει καθορι-καθημερινά σε εφημερίδες και e-mails. εντύπωση ότι δεν πρέπει να μιλάμε για σε όσους απέδιδαν ιδιαίτερο βάρος στα στική σημασία. Προσελκύοντας τουςΑυτό που σκοπίμως αποσιωπούν όμως τις ρίζες μας» (Ζακ Ντελόρ: συνέντευ- ζητήματα εθνικής ταυτότητας, ε) θεω- γονείς όλων των παιδιών κοντά στην εκ-οι απόψεις αυτές είναι ότι οι εταίροι ξη στον Αντ. Τριφύλλη, «Βήμα Ιδεών» ρούσαν τη μόρφωση και την εργασιακή παιδευτική διαδικασία μπορούν να τουςμας έχουν προχωρήσει πολύ περισσό- της 2ας Μαΐου 2008). Καθώς δεν είναι αποκατάσταση των παιδιών τους κρίσι- ενθαρρύνουν ώστε να συμβάλλουντερο από εμάς. Προχώρησαν γιατί δυνατόν πλέον να υπάρξει μια Ευρώπη μη συνιστώσα για την ομαλή κοινωνική στην αναδιάταξη του κοινωνικού και πο-έχουν αυξημένη συναίσθηση της αν- γεωγραφική, μεταξύ Ατλαντικού και τους ένταξη. λιτισμικού περιβάλλοντος. ∏
    • 05.03.2010 25 ναν αδρανείς συνεχιστές της μισθωτής υπαγωγής ή διαχειρίστηκαν την εργα- σιακή εξάρτηση σαν όχημα οικονομι- κής και πολιτικής παθητικότητας. Η σύγχρονη πολιτεία και οι υπάρχου- σες ολοκληρώσεις οφείλουν να αναδι- απραγματευτούν τη σχέση ανάμεσα στους πολίτες και στους ανθρώπους που ως εργαζόμενοι δεν είναι ισότιμοι, τουλάχιστον για ένα μέρος της ζωής τους. Η ολοκληρωτική απάλειψη της εργασιακής υπαγωγής δεν είναι σήμε- ρα αμέσως εφικτή, διότι εμποδίζεται από τον θεμελιώδη τύπο των οικονομι- κών σχέσεων. Είναι ωστόσο εφικτή η δυνατότητα να προσδιοριστεί σε νέα βάση η οργανωτι- κή συγκρότηση της εργασίας. Είναι απα- ραίτητο να διαμορφωθεί ένα υπόδειγμα εργασιακών σχέσεων το οποίο θα ξε- περνά τις γνωστές μορφές εξάρτησηςΗ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΣΗ κατά τη διάρκεια της δουλειάς. Αυτό το εγχείρημα αφορά αρχικώς τον διαχωρι- σμό της οικονομικής υπαγωγής και τηςΤΗΣ ΥΠΑΓΩΓΗΣΑΝΔΡΕΑΣ Ν. ΛΥΤΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΥΤΑΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ. εργασιακής εξάρτησης. Κάτι τέτοιο κά- νει απαραίτητη τη διάκριση ανάμεσα στην – μελλοντικώς αναγκαία για την παραγωγή – εργασιακή πειθαρχία και στην πειθαρχία σε μια ιεραρχία. Η υπέρ-Οι μισθωτοί απολαύουν ενός μικρού κλάσματος της ευημερίας της οποίας βαση του Τεϊλορικού υποδείγματος καιείναι οι δημιουργοί η σταδιακή μετάβαση σε πιο επίπεδα συ- στήματα οργάνωσης της εργασίας, σεΗ σταθερότητα προφανώς ή πρακτικώς ανελεύθεροι. Η την ώρα προσέλευσης και συνεχίζεται συνάρτηση με τις δυνατότητες ευελιξίας της εξαρτημέ- μισθωτή σχέση αποτελεί οικονομικό και με την ακολουθία των προγραμματι- τις οποίες δημιουργεί η τεχνολογία, πα- νης εργασίας, θεσμικό ορόσημο, μεταξύ των άλλων, σμένων και επαναλαμβανόμενων ατο- ράγουν τις προοπτικές για την αναδια- όταν υπάρχει, της καπιταλιστικής κοινωνίας. Oι αλλα- μικών και συλλογικών δράσεων. Σημα- σκευή της σχέσης παραγωγής και εργα- είναι το μόνο γές στην καπιταλιστική κοινωνία απαλ- τοδοτείται από τη συνεχή λήψη και σιακής πειθαρχίας. Επιπροσθέτως, μπο- στοιχείο που λοτρίωσαν προγενέστερες μορφές ανε- εκτέλεση εντολών, που συνοδεύονται ρούν να συμβάλουν στην απάλειψηκάνει τη μισθωτή ιδιότητα επιθυμητή. λευθερίας. Διατηρήθηκε όμως μια κρί- από την απειλή και ενίοτε την εκτέλεση άχρηστων ή και περιορισμένης αξίαςΗ μισθωτή σχέση για τον άνθρωπο εί- σιμη διάσταση: η υπαγωγή του ανθρώ- συνεπειών και ποινών. ρυθμίσεων που έρχονται από το παρελ-ναι κατά τα άλλα συνέχεια της μακράς που σε έναν άλλο άνθρωπο υλοποιείται Oι ριζοσπαστικές θεωρίες του 19ου αιώ- θόν. Η αναζήτηση μπορεί να δημιουρ-ιστορίας της εξάρτησης. Η μισθωτή στο μέρος του χρόνου κατά τον οποίο να με τις επεξεργασίες τους υπέδειξαν γήσει επινοητικές εξισορροπήσεις γιαεργασία έχει την αναμφισβήτητη συ- τίθεται κάτω από την εξουσία του εργο- ότι αυτή η μορφή της ανθρώπινης υπο- την εργασία, την παραγωγή και τις σχέ-νεισφορά της στη σημερινή κοινωνία δότη του. Εχει βεβαίως τη μορφή της τέλειας, έστω για την εργάσιμη διάρκεια σεις κυριαρχίας. Με τη διαμόρφωση τηςτης ευημερίας. Συγχρόνως, οι φορείς εθελούσιας σύμπραξης του εργαζομέ- της ημέρας, είναι η αποκλειστική πηγή εργασιακής σχέσης θα παραχθεί και τοτης απολαύουν ενός απίστευτα περιο- νου με το υπόδειγμα της τυπικής ή άτυ- πλούτου για τους κατόχους ιδιοκτησίας Πρέπει παρελκόμενο συγκεκριμένο σύστημαρισμένου κλάσματος της ευημερίας, πης σύμβασης εργασίας. Αποτελεί πά- οι οποίοι λειτουργούν ως εργοδότες. O αμοιβών.ενώ είναι δημιουργοί της. Εισπράτ- ντοτε ένα μείζον ζήτημα αν αυτή η εθε- εργάσιμος χρόνος, ο οποίος γίνεται αντι- ίσως να Εναντι του σημερινού αμείλικτου συν-τουν, αντιθέτως, τις πιο δυσάρεστες λούσια σύμπραξη είναι προϊόν της ελεύ- κείμενο έντιμης εμπορευματικής συναλ- σκεφτού- δυασμού της οικονομικής υπαγωγήςεπιδράσεις από τις οικονομικές διακυ- θερης βούλησης ή δημιούργημα του λαγής, ανταλλάσσεται με μέσα συντή- με, μέσα και της καθημερινής εξάρτησης του αν-μάνσεις, τις οργανωτικές μεταβολές επιβιωτικού εξαναγκασμού. ρησης. Στη συνέχεια, με την εξαναγκα- θρώπου από έναν εργοδότη ή από τηντης παραγωγής και τις πολιτικές απο- O μισθωτός, ως εξαρτημένος εργαζόμε- στική διαδικασία της ταχείας αύξησης στη γενική ακολουθία των αρμοδίων, η ετεροβα-φάσεις οι οποίες αφορούν τη δημόσια νος, είναι σίγουρα ένας άνθρωπος ενός της παραγωγικότητας, το αντίτιμο της τάση των ρής οικονομική σχέση θα συνυπάρχειχρηματοδότηση της οικονομίας. Με άλλου ανθρώπου κατά τον χρόνο της προκείμενης ανταλλαγής μετατρέπεται καινοτο- με την αμφοτεροβαρή εργασιακή συ-βάση τις αδράνειες του παρελθόντος, εργασίας του. Λειτουργεί ως ελεύθερος σε κλάσμα της αξίας της εργασίας, η νύπαρξη. Η συνθήκη αυτή δημιουργείδιατηρείται, σαν απολίθωμα, το υπό- πολίτης με ατομικά και ενεργητικά δικαι- οποία ενσωματώνεται στα παραγόμενα μιών που αμιγείς δυνατότητες οι πολίτες των δύοδειγμα της εργασιακής οργάνωσης ώματα εκτός της εργασίας. Εχει δικαίω- εμπορεύματα. Το προϊόν της συλλογι- επιτρέπει κατηγοριών να συλλειτουργούν ως ισό-στο οποίο οι φορείς της εργασίας είναι μα να εκλέγει, αλλά είναι αμφίβολο αν το κής δουλειάς των άμεσων παραγωγών τιμοι στο πλαίσιο του οικονομικού συ-παθητικοί εντολοδόχοι της ακολουθί- δικαίωμά του να εκλέγεται μπορεί να γίνεται αντικείμενο ατομικής ιδιοποίη- η εποχή στήματος. Οι αρμόδιοι που στελεχώ-ας της αρμοδιότητας, δηλαδή της υλοποιηθεί. Τα κοινωνικά δικαιώματα, σης από έναν εργοδότη. μας, ότι νουν τους μηχανισμούς της άγονης εν- μπορούμε Oεξουσίας μέσα στον χώρο δουλειάς. που αφορούν κυρίως τα άτομα των οποί- σοι αντιδικούν με τα διάμεσης εξουσίας μπορούν ενδεχομέ-Ακολούθως, αλιεύοντας από το ίδιο ων η υπόστασή τους συναρτάται από τη ριζοσπαστικά διανο- νως να συνεχίσουν να ανιχνεύουν τιςπλαίσιο, είναι θεμελιωμένη η εκτίμηση δυνατότητα να εργάζονται, δεν είναι ήματα δεν έχουν το- να αποδε- ευκαιρίες για θέσεις επιτελών, αρκεί κά-ότι η εργασιακή υπαγωγή είναι αναπό- υποχρεωτικά στην παρούσα νομιμότη- ποθετηθεί σε αυτές σμευτούμε ποιος να τις δημιουργήσει. Μετά την πε-σπαστο στοιχείο της κυριαρχίας και τα και δύνανται να αρθούν στην ιστορική τις εκτιμήσεις. Απλώς από τα ριγραφόμενη μεταβολή, δεν φαίνεταιτων ανισότιμων πολιτικών σχέσεων. συνέχεια. τις παρακάμπτουν περίπου δύο αιώνες. να υπάρξουν προσφορές για τις υπηρε-Πρέπει ίσως να σκεφτούμε, μέσα στη Εκτός του αμιγώς οικονομικού πεδίου, Oσοι όμως διατείνονταν ότι ακολου- άχρηστα σίες τους. Με δεδομένο ότι οι φορείςγενική τάση των καινοτομιών που επι- η μισθωτή ιδιότητα διακρίνεται για πο- θούσαν τις αρχές των προαναφερθει- απολιθώ- της εργασίας αποτελούν την πλειονό-τρέπει η εποχή μας, ότι μπορούμε να λύ δυστυχή χαρακτηριστικά όταν ο φο- σών θεωριών κατά την πολιτική τους τητα των πολιτών, αποτελεί όρο εκ τωναποδεσμευτούμε από τα άχρηστα ρέας της εργασίας βρίσκεται μέσα στον δράση έμειναν ενεοί απέναντι στις οφει- ματα με ων ουκ άνευ για τη βελτίωση της δομήςαπολιθώματα με τα οποία συνδέεται η χώρο δουλειάς. Είναι εντεταγμένος σε λές τους για τους φορείς της εργασίας τα οποία και της λειτουργίας της δημοκρατίας.μισθωτή εργασία. μια οργάνωση της εργασίας που μοιάζει προκειμένου να συμβάλουν στην αν- συνδέεται Ενδεχομένως θα ενθαρρύνει και τη δι-O δούλος στην αρχαιότητα και ο δουλο- προκλητικά με τη στρατιωτική. Η οργά- θρώπινη απεξάρτηση. Στις περισσότε- εκδίκηση της ισότητας, διευρύνονταςπάροικος της περιόδου της φεουδαρχί- νωση αυτή επισημαίνει ένα είδος επιβε- ρες περιπτώσεις (κλασική περίπτωση η μισθωτή το περιεχόμενό της με την ισότητα ευ-ας είναι άνθρωποι άλλων ανθρώπων, βλημένης πειθαρχίας που αρχίζει με τα σοσιαλιστικά εγχειρήματα) παρέμει- εργασία καιριών. ∏
    • 26 ΑρχιτεκτονικήΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΕΝΑΝ«ΥΠΕΥΘΥΝΟ» ΔΑΝΕΙΣΜΟΣΟΦΙΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Δ. Ν. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ πιστοληπτικής ικανότητας του υποψή-Είναι χρέος των τραπεζών να ενημερώνουν τους πελάτες τους για τους φιου δανειολήπτη, βάσει επαρκώνκινδύνους του «ανεύθυνου δανεισμού» στοιχείων που πρέπει να λαμβάνονται κατά περίπτωση – ακόμα και βάσει πληροφοριών που διαθέτουν τα πιστω- τικά ιδρύματα ενόψει ενδεχόμενης ήδη υφιστάμενης από άλλη αιτία σχέσης με τον ενδιαφερόμενο –, ώστε να τεθεί ένα όριο στο σημερινό φαινόμενο τού χωρίς όρια δανεισμού (ακόμα και για αγορά πολυτελών καταναλωτικών αγα- θών, όπως αυτοκινήτων μεγάλου κυβι- σμού, σκαφών αναψυχής, κ.λπ.), ο οποίος οδηγεί σε εξουθενωτικές κατα- στάσεις και αδιέξοδα. Προς την κατεύ- θυνση της προληπτικής αντιμετώπισης του φαινομένου της υπερχρέωσης, εί- ναι σημαντικό τα πιστωτικά ιδρύματα να αποφεύγουν τη χορήγηση δανείων χωρίς προηγούμενο προσεκτικό και επαρκή έλεγχο της φερεγγυότητας του υποψήφιου δανειολήπτη, ενώ το κρά- τος – κατά τις επιταγές της κοινοτικής νομοθεσίας, ως προς την οποία πρέπει να συμμορφωθούμε – οφείλει να ασκεί τον αναγκαίο έλεγχο και να παρέχει κα-Μ ε ευρεία στήριξη του οικογενειακού προϋπολο- να συμμορφωθούν πλήρως προς τις τάλληλες οδηγίες και κατευθυντήριες συναίνε- γισμού. Με τον τρόπο αυτό θα καλυ- επί μέρους διατάξεις της, διαμορφώ- Να τεθεί γραμμές προς αποφυγή περιπτώσεων ση, αφού φθεί, έστω και με καθυστέρηση πολ- νοντας το ενδεδειγμένο θεσμικό πλαί- ένα όριο «ανεύθυνου» δανεισμού. υπερψηφί- λών ετών, σε σύγκριση με άλλες χώρες σιο. Ζητούμενο και βασική προτεραι- στο σημε- 4. Καθιέρωση ειδικού καθήκοντος στηκε και (π.χ. ΗΠΑ, Γερμανία, Σουηδία, Oλλαν- ότητα αποτελούν η δημιουργία μια νέ- συνδρομής για τα πιστωτικά ιδρύματα από την δία, Φινλανδία, Αυστρία, Γαλλία, Βέλγιο ας κουλτούρας και αντίληψης αναφο- ρινό φαι- και υποχρέωσης επεξήγησης με εξατο-αντιπολίτευση, έγινε δεκτό επί της αρ- Ιταλία), ένα μεγάλο κενό της ελληνικής ρικά με τον δανεισμό, στην οποία νόμενο του μικευμένο τρόπο και πριν από την υπο-χής και επί των άρθρων το σχέδιο νό- νομοθεσίας αναφορικά με την προστα- μπορεί να συμβάλει η λήψη των ακό- γραφή της σύμβασης πίστωσης όλωνμου για τη «ρύθμιση επιχειρηματικών σία ενός φυσικού προσώπου/ ιδιώτη σε λουθων μέτρων: χωρίς όρια των πληροφοριών που περιέχονται σεκαι επαγγελματικών οφειλών προς τα περίπτωση αδυναμίας πληρωμής των 1. Προστασία καταναλωτών και επαγ- δανεισμού αυτή (είδος πίστωσης, συνολικό κό-πιστωτικά ιδρύματα, διατάξεις για την χρεών του, δεδομένου ότι το ισχύον γελματιών από αθέμιτες και παραπλα- ο οποίος στος συμπεριλαμβανομένων τόκων,επεξεργασία δεδομένων οικονομικής Πτωχευτικό Δίκαιο αφορά μόνο σε νητικές διαφημίσεις και λοιπές προω- προμηθειών, φόρων, αμοιβών και λοι-συμπεριφοράς και άλλες διατάξεις». Η εμπόρους και εμπορικά χρέη. θητικές ενέργειες των τραπεζών σχετι- οδηγεί σε πών δαπανών, ποσό, αριθμός και περι-συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβου- Πέραν των μέτρων κατασταλτικής προ- κές με τις συμβάσεις πίστωσης. Προς εξουθενω- οδικότητα των καταβολών, απαιτούμε-λία της κυβέρνησης, και ειδικότερα του στασίας, ιδιαίτερη σημασία έχει, προε- την κατεύθυνση αυτή θα πρέπει να προ- τικές κατα- νες εγγυήσεις και ασφάλειες, δικαίωμαυπουργείου Oικονομίας, Ανταγωνιστι- χόντως, η προληπτική αντιμετώπιση βλεφθούν ειδικές διατάξεις ως προς το πρόωρης εξόφλησης, προϋποθέσειςκότητας και Ναυτιλίας, εντάσσεται στο του φαινομένου της υπερχρέωσης. ελάχιστο (minimum) των πληροφορι- στάσεις και και διαδικασία καταγγελίας κ.λπ.). αδιέξοδα Σπλαίσιο μιας συντεταγμένης προσπά- Αποτελεί κοινή διαπίστωση το γεγονός ών που πρέπει να περιλαμβάνονται κα- υμπερασματικά, η εύκο-θειας ενίσχυσης της ρευστότητας και ότι οι καταναλωτές, αλλά και οι επαγ- τά τρόπο σαφή, ευσύνοπτο και εμφανή λη πρόσβαση στον δα-τόνωσης της ελληνικής αγοράς και αξι- γελματίες, αντιμετωπίζουν ένα σοβαρό στις ως άνω δημόσιες προσφορές, προ- νεισμό χωρίς ασφαλι-ολογείται αναμφισβήτητα ως θετικό έλλειμμα ενημέρωσης. Ειδικότερα, δεν κειμένου οι ενδιαφερόμενοι να μπο- στικές δικλείδες οδηγείβήμα προς την κατεύθυνση κατασταλ- γνωρίζουν βασικούς τραπεζικούς ρούν να τις συγκρίνουν και να επιλέ- στην ανάληψη υποχρε-τικής αντιμετώπισης του φαινομένου όρους, αδυνατούν να καταλάβουν κρί- γουν την πιο συμφέρουσα γι’ αυτούς. ώσεων που είναι ή αποδεικνύονται ανα-της υπερχρέωσης. Η κριτική που ασκή- σιμες πληροφορίες που περιέχονται 2. Παροχή πριν από τη σύναψη της ντίστοιχες με τις πραγματικές οικονο-θηκε, κυρίως από εκπροσώπους του στα λεγόμενα «ψιλά γράμματα» των σύμβασης πίστωσης επαρκούς ενημε- μικές δυνατότητες των ενδιαφερομέ-τραπεζικού χώρου, αφορά σε επί μέ- συμβολαίων και παραπλανούνται από ρωτικού υλικού, το οποίο ο ενδιαφερό- νων, ιδίως σε περιόδους έντονης οικο-ρους διατάξεις τού ως άνω σχεδίου νό- τις προωθητικές ενέργειες των τραπε- μενος να έχει τη δυνατότητα να παίρνει νομικής κρίσης. Μέτρα κατασταλτικήςμου – προς αποφυγήν καταστρατήγη- ζών, με αποτέλεσμα να αναλαμβάνουν μαζί του και να το μελετά. Για να εξα- αντιμετώπισης των οφειλών εμπεριέ-σης των ευεργετικών ρυθμίσεων από δανειακές υποχρεώσεις αναντίστοιχες σφαλιστεί η πληρέστερη δυνατή διαφά- χουν, σύμφωνα και με την πρόθεση τουπολίτες οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα με τα εισοδήματά τους. Προς την κα- νεια και συγκρισιμότητα των προσφο- νομοθέτη, «μια θετική προοπτική απε-κανονικής εξόφλησης των χρεών τους τεύθυνση της εμπέδωσης της αρχής ρών των διαφόρων τραπεζών, η πληρο- γκλωβισμού από τη θηλιά των χρεών»,–, δεν εμπεριέχει αμφισβήτηση του βα- του «υπεύθυνου» δανεισμού η χώρα φόρηση σχετικά με τους όρους, το κό- το ζητούμενο ωστόσο πρέπει να είναισικού νομοθετικού στόχου (ratio), ο μας έχει να κάνει πολλά βήματα ακό- στος της πίστωσης και τις επί μέρους πρωτίστως η πρόληψη της υπερχρέω-οποίος είναι αξιέπαινος, ιδίως σε μια μα, εν όψει μάλιστα και της πρόσφα- υποχρεώσεις θα πρέπει να παρέχεται σης μέσω της επαρκούς πληροφόρη-εποχή έντονης οικονομικής κρίσης και της Oδηγίας 2008/48/ΕΚ (ΕΕ L 133 μέσω ενός αντιπροσωπευτικού παρα- σης για τους κινδύνους του υπερδανει-ύφεσης. της 22.5.2008, σ. 66), η οποία αφορά δείγματος, το οποίο να αντιστοιχεί στη σμού, της συμβουλευτικής υποστήρι-Επόμενο βήμα πρέπει να αποτελέσει η στον «υπεύθυνο» δανεισμό σε ό,τι μέση διάρκεια και στο συνολικό ποσό ξης καταναλωτών και επαγγελματιώνρύθμιση χρεών και οι προϋποθέσεις αφορά ειδικότερα στις συμβάσεις κα- της πίστωσης που χορηγείται για το υπό και γενικότερα μέσω της εμπέδωσηςαπαλλαγής των υπερχρεωμένων κατα- ταναλωτικής πίστης και θέτει ως κατα- εξέταση είδος σύμβασης δανείου. της αρχής ενός «υπεύθυνου» και με μέ-ναλωτών από τα χρέη τους, στο πλαίσιο ληκτική ημερομηνία την 12η Μαΐου 3. Υποχρέωση μιας πιο υπεύθυνης εκ τρο δανεισμού. ∏μιας γενικότερης δέσμης μέτρων για τη του 2010, προκειμένου τα κράτη-μέλη μέρους των τραπεζών εκτίμησης της
    • Λογοτεχνία 05.03.2010 27 Αυτό που σίες ήταν πολύ συχνές στα πληρώμα- μας ενδια- τα των πολεμικών πλοίων. Λόγω του φόβου που κυριαρχούσε για πιθανή φέρει δεν εξέγερση, οι αξιωματικοί του πλοίου, είναι το κατόπιν της επιρροής και της αποφα- σιστικής στάσης του πλοιάρχου κα- παιχνίδι ταδίκασαν σε θάνατο διά του απαγ- μόνο των χονισμού τον κατηγορούμενο. O νομικών Μπίλλυ οδηγήθηκε στην κρεμάλα αδιαμαρτύρητα, ενώ οι συνάδελφοι, επιχει- αλλά και οι αξιωματικοί που τον δίκα- ρημάτων σαν ήταν μουδιασμένοι. Μάλιστα, αλλά η επί- ακόμη και ο πλοίαρχος που είχε πά- ρει την απόφαση να καταδικαστεί ο δραση του νεαρός ναύτης σε θάνατο φαίνεται νόμου στην στην τελευταία σκηνή του έργου ότι δεν είχε απαλλαγεί από τις τύψεις και ανθρώπινη τις ενοχές, καθώς ψιθυρίζει στο νε- συνείδη- κροκρέβατο το όνομα του άτυχου ση, η τα- νέου. O συγγραφέας αναλύει με λεπτομε- λάντευση ρείς περιγραφές τους δύο εντελώς ανάμεσα αντίθετους, διαφορετικούς χαρακτή- ρες, αυτόν του Μπίλλυ και του οπλο- στο δίκαιο, νόμου, ενώ κατά βάθος τα δύο αυτά στο νόμι- πρόσωπα εκπροσωπούν το καλό και μο και στο το κακό και τη σύγκρουσή τους, στην οποία άλλωστε πίστευε ο Μέλβιλ, μια παράνομο, σύγκρουση που επανέρχεται σε όλα η αμφιβο- του τα έργα και ιδιαιτέρως στο εμβλη- λία για τη ματικό μυθιστόρημά του Μόμπυ Ντικ. O Μέλβιλ ωστόσο προσεγγίζει δίκαιη ή όχι το θέμα του με ψυχραιμία και ευαι- απόφαση, σθησία, αναγνωρίζει πτυχές της προ- σωπικότητας των ηρώων του και βά- στοιχεία σει αυτών των δεδομένων, αλλά και που μας της εποχής και των αναγκών της, κρί- δίνουν νει τις πράξεις τους και τα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή τους. Ετσι, πολλά λο- στο έκτακτο ναυτοδικείο που στήνε- γοτεχνικά ται οι αξιωματικοί δεν επιθυμούν να έργα καταδικαστεί σε θάνατο ο ναύτης για-ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ τί γνωρίζουν πόσο καλός και αφελής είναι ο Μπίλλυ, ο οποίος άθελά τουΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ σκότωσε τον οπλονόμο, ενώ ο πλοί- αρχος παρ’ όλο τον πόνο που αισθά- νεται για την απόφασή του προτείνειΧΡΥΣΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ τη θανατική ποινή, καθώς αυτή πρό- κειται να λειτουργήσει και ως παρα-Τρεις περιπτώσεις: Μπίλλυ Μπαντ του Χέρμαν Μέλβιλ, Αντιγόνη του Σοφοκλή δειγματισμός για να συνετιστούν τακαι Η γυναίκα με τα μαύρα του Γ. Νίκα υπόλοιπα μέλη της ομάδας και να μην προβούν σε ανταρσία. O πλοίαρχος Βήαρ, ο δικαστής, βυθομετρά τονΠ ολλοί, πλην των κτηριστικά παραδείγματα είναι το φαση, στοιχεία που μας δίνουν πολλά μάρτυρα, παρακολουθεί και αξιολο- ειδικών, θα μνημειώδες έργο του Ντοστογέφσκι λογοτεχνικά έργα, τα οποία δεν κατα- γεί ακόμη και από το ύφος του την αναρωτηθούν Oι αδελφοί Καραμαζώφ και Η Δίκη τάσσονται σε ξεχωριστό είδος: αστυ- πληροφορία που δίνει. Ετσι, προσέχει τι σχέση μπορεί του Κάφκα. Το πώς ο συγγραφέας νομικό ή δικαστικό. και δεν του ξεφεύγει το «συγκρατη- να έχει το Δί- χειρίζεται τα θέματα αυτά είναι στην O Χέρμαν Μέλβιλ (ΗΠΑ, 1819-1891), μένο και επιδεικτικό ύφος του οπλο- καιο με τη Λο- ευχέρειά του, που καθορίζεται είτε γνωστός κυρίως από το μυθιστόρη- νόμου», το οποίο του έφερε στον νουγοτεχνία, αν και αυτή καλύπτει με τον από τις νομικές του γνώσεις, είτε από μά του Μόμπυ Ντικ, έγραψε πολλές την περίπτωση ενός ψευδομάρτυραιδιαίτερο τρόπο της πολλές επιστή- την ευαισθησία του για ζητήματα αν- νουβέλες και διηγήματα, όπως εκεί- σε δίκη στην οποία συμμετείχε. O δι-μες, όπως η Ιστορία, η Φιλοσοφία, τα θρωπιστικά, ή και από τα δύο. Τώρα νη με τον τίτλο Μπίλλυ Μπαντ, η καστής λοιπόν δεν πρέπει να περιορί-Μαθηματικά, η Εγκληματολογία (το δεν θα μας απασχολήσουν βιβλία που οποία κυκλοφόρησε για πρώτη φορά ζεται στις νομικές γνώσεις, αλλά νααστυνομικό είδος), αλλά και το Δί- έχουν ως θέματα αστυνομικές ιστορί- το 1962, αν και το χειρόγραφο είχε είναι παρατηρητικός και να γνωρίζεικαιο, κυρίως αυτό. Γιατί σε πάρα πολ- ες ή δικαστικές υποθέσεις, όπως αυ- βρεθεί το 1924. Σε αυτήν εξετάζεται από ψυχολογία. O λόγος, αυτά πουλά έργα, στα οποία παρουσιάζονται τές τις είδαμε ιδιαιτέρως σε μυθιστο- η δίκη ενός άτυχου άνδρα, τα διλήμ- υπονοούνται με τις λέξεις, και η στά-ακραίες καταστάσεις των ηρώων, ρήματα του Σκοτ Τάροου. Γιατί αυτό ματα των δικαστών, η στάση του κα- ση του μάρτυρα ορίζουν και την αξιο-όταν αυτοί συγκρούονται με το που μας ενδιαφέρει δεν είναι το παι- τηγορουμένου, η τελεσίδικη απόφα- πιστία του. Δεν αρκεί μόνο το τι λέει,«κακό», το Δίκαιο καλείται να δώσει χνίδι μόνο των νομικών επιχειρημά- ση και οι επιπτώσεις της. O νεαρός αλλά και πώς το λέει.λύση, να απονείμει δικαιοσύνη. Αλλά των, κάτι που παρακολουθεί κανείς ναύτης Μπίλλυ Μπαντ, που υπηρετεί Η στάση του πλοιάρχου Βήαρ, ο οποί-και όταν οι ήρωες, εκείνοι που δέχο- σε δικαστικά θρίλερ, αλλά η επίδραση στο βασιλικό ναυτικό της Μ. Βρετα- ος αποφασίζει να συνέλθει έκτακτονται την αδικία, προβαίνουν σε βίαιες του νόμου στην ανθρώπινη συνείδη- νίας, σκοτώνει κατά λάθος τον οπλο- ναυτοδικείο – αν και ήταν «αντιπολι-πράξεις και ανταποδίδουν τα ίσα, ακό- ση, η ταλάντευση ανάμεσα στο δί- νόμο του πλοίου, ο οποίος τον κατη- τική» απόφαση, όπως αναφέρεται χα-μη και τότε, όπως είναι αυτονόητο, καιο, στο νόμιμο και στο παράνομο, γόρησε άδικα στον πλοίαρχο για ρακτηριστικά –, δείχνει ότι πάντα σετον λόγο τον έχει η δικαιοσύνη. Χαρα- η αμφιβολία για τη δίκαιη ή όχι από- ανταρσία σε μια εποχή όπου οι ανταρ- ανάλογες καταστάσεις ››
    • 28 Λογοτεχνία Α›› – περίοδο πολέμου, ανταρσιών –, τιωτικό και ηθικό καθήκον του πλοι- υτή η αναφορά Φωτογραφία από Μπίλλυ Μπαντ, μπορούν τότε να εξο-εκτός από την ευφυΐα, την ευαισθησία άρχου: «Μα ένας πραγματικός στρα- στην εξουσία την παράσταση μοιωθούν οι θεοί της τραγωδίας με τηπου πρέπει να διαθέτει ο εκάστοτε δι- τιωτικός μοιάζει πολύ κατά κάποιο φέρνει στον νου της «Αντιγόνης», συνείδηση του πλοιάρχου, ο οποίοςκαστής, ρόλο παίζουν στον χαρακτή- τρόπο με έναν αυστηρό ιερομόναχο. την τραγωδία 2000, Getty Cen- γνωρίζει πολύ καλά την ποιότητα τουρα της απόφασης και οι συνθήκες κά- Γιατί όχι με περισσότερη αυταπάρνη- του Σοφοκλή ter, Λος Αντζελες, χαρακτήρα του ναύτη του, καθώς καιτω από τις οποίες τελέστηκε το έγκλη- ση ο τελευταίος θα κρατήσει τον όρκο Αντιγόνη, στην σε μετάφραση του το πώς διαδραματίστηκαν τα γεγονό-μα, είτε ήταν αυτό προμελετημένο εί- της μοναστικής υπακοής απ’ ό,τι ο οποία ο βασιλιάς Κρέων, κατά τη δι- Ζαν Ανουίγ και τα. Παραβλέπει ωστόσο αυτή την πα-τε όχι. Ιδού πώς θέτει ο συγγραφέας πρώτος τον όρκο της υποταγής του άρκεια της σύγκρουσής του με την σκηνοθεσία τού ράμετρο ο δικαστής, ο κυβερνήτηςτον ρόλο του δικαστή στην εν λόγω στο στρατιωτικό καθήκον. Παραμερί- Αντιγόνη, επιμένει στην απόφασή του Shishir Kurup του πλοίου, και αποφασίζει βάσει τουυπόθεση: «Από νομική άποψη, το ζοντας κάθε άλλη σκέψη, ο πλοίαρ- να μην ταφεί ο Πολυνείκης από αλα- νόμου και των αναγκών της εποχής.φαινομενικό θύμα της τραγωδίας χος Βήαρ συνειδητοποίησε την επεί- ζονεία, εγωισμό και επειδή είναι γοη- Γι’ αυτό εξάλλου δεν δείχνει να αμφι-ήταν αυτός που είχε προσπαθήσει να γουσα ανάγκη της άμεσης δράσης τευμένος από την εξουσία. Ταυτίζει ταλαντεύεται για την καταδικαστικήενοχοποιήσει έναν αθώο, και η αναμ- στην υπόθεση του αρμενιστή, γιατί τον εαυτό του με την κρατική δύναμη απόφαση που έλαβε για τον άμοιροφισβήτητη πράξη του τελευταίου, ένιωθε καλά πως την πρώτη στιγμή και ως εκ τούτου με τον νόμο. Η Αντι- νεαρό, καθώς το σκεπτικό του στηρί-από ναυτική σκοπιά, αποτελούσε το που το θέμα θα γινόταν γνωστό στο γόνη αντιθέτως εμμένει στην απόφα- ζεται στον νόμο και μόνο σ’ αυτόν,πιο απαίσιο από τα στρατιωτικά πλήρωμα, μοιραία θα ξυπνούσαν ανά- σή της να θάψει τον αδελφό της, γιατί μολονότι κατανοεί τις αμφιβολίες καιεγκλήματα. Και ακόμα περισσότερο. μεσα στους άντρες του ορισμένες υπακούει, όπως υποστηρίζει, στους τους δισταγμούς των άλλων δικα-Το ουσιαστικό δίκαιο ή άδικο σ’ αυτή αποκοιμισμένες επιθυμίες μέσα από κανόνες της φύσης, στους άγραφους στών. Εξάλλου και ο ίδιος νιώθει κατάτην υπόθεση, όσο πιο καθαρά και αν τις στάχτες της πολύ πρόσφατης ακό- νόμους, που πιθανόν να μοιάζουν με βάθος ότι η απόφασή του είναι άδικη,παρουσιαζόταν τόσο περισσότερο μα ανάμνησης της ανταρσίας. Μα τα θρησκευτικά συναισθήματα. Σί- αλλά επειδή πρέπει να λάβει υπ’ όψινμεγάλωνε τις ευθύνες του κυβερνήτη παρ’ όλο που ήταν τόσο ευσυνείδητος γουρα, πάντως, αυτοί δεν έχουν κανέ- του τις δυσχέρειες της κατάστασηςπου έπρεπε να κρίνει κάτω από τη βα- και πιστός στο καθήκον, δεν ήταν λά- να κοινό με την εξουσία του Κρέοντα, γίνεται σκληρός και άτεγκτος στην ει-σική και τυπική αρχή του νόμου. Δεν τρης της εξουσίας για χάρη της εξου- τους νόμους ή τις εντολές που θέσπι- σήγησή του και στην καταληκτικήείναι λοιπόν ν’ απορεί κανείς πώς ο σίας και μόνο» (σελ. 219-220). σαν οι άνθρωποι: «ούτοι συνέχθειν, του αγόρευση. Τα επιχειρήματά τουπλοίαρχος του “Αδάμαστου” – άν- αλλά συμφιλείν έφυν» (στ. 523). Αλ- είναι πειστικά και αφορούν τη σχέσηθρωπος σκληρών γενικά αποφάσεων λωστε ο Κρέων πιστεύει ότι η εξουσία του ανθρώπου όχι μόνο με τον νόμο,– βρήκε ότι όχι μόνο η ετοιμότητα μα ή οι αναγκαιότητες της στιγμής που αλλά και με τη συνείδηση. Η ομιλία τουκαι η περίσκεψη ήταν στοιχεία απα- εξυπηρετούν τις αποφάσεις του ηγέτη είναι εξαιρετική, καθώς, ενώ έχει οραίτητα γι’ αυτή την περίπτωση» είναι δυνατόν να αγνοήσουν τις υπο- ίδιος πάρει την απόφασή του, ερευνά(Μπίλλυ Μπαντ και άλλες ιστορίες, χρεώσεις που έχει το άτομο απέναντι και αναλύει την υπόθεση σε κάθε επί-μετάφραση Νινίλα Παπαγιάννη, Εστία στους θεούς ή στις πατροπαράδοτες πεδο, νομικό και ηθικό. Ιδού πώς τεκ-1993, σελ. 218-219). Και λίγο παρακά- παραδόσεις. Αν γίνουν κάποιες ανα- μηριώνει τον συλλογισμό του: «... Πώςτω ο αφηγητής αναφέρεται στο στρα- γωγές στην υπόθεση της νουβέλας εμείς θα μπορούσαμε να καταδικά-
    • 05.03.2010 29σουμε σε θάνατο – άδικο θάνατο – δικαιοσύνη...» (Πλάτων, Πρωταγό- φέας, όμως, χωρίς να εξετάζει αν ήτανέναν συνάνθρωπό μας αθώο και άσπι- ρας, 322 c-d). Αλλωστε οι κοινωνίες δίκαιη ή άδικη η απόφαση, εφόσον αυ-λο στα μάτια του Θεού και που εμείς αποκτούν συνοχή και προοδεύουν τή στηρίχθηκε στη νομοθεσία, δημι-έτσι τον παραδεχόμαστε; Είναι τίμιο; όταν λειτουργούν οι νόμοι, καθώς αυ- ουργεί ένα πρόσωπο, την αδελφή ενόςΕίναι σωστό; Συμμερίζομαι την άρνη- τοί σε αγαστή συνεργασία με τον πο- από τους καταδικασθέντες αξιωματι-σή σας, γιατί κι εγώ νιώθω βαθύτατα λιτισμό δημιουργούν τις ηθικές αξίες, κούς, η οποία απονέμει με τον δικό τηςτο συγκλονιστικό αυτό ερώτημα που που είναι οι αρμοί κάθε πολιτείας. Κά- τρόπο δικαιοσύνη σκοτώνοντας έναναναδεύεται από τα κατάβαθα του εί- τι ανάλογο εκφράζει ο Χορός στην από τους πρωτεργάτες της δίκης μετάναι μου. Είναι η ίδια μας η Φύση που Αντιγόνη: «Κι ενώ έχει σοφία να μη- την πάροδο πολλών ετών. Γι’ αυτήνμιλεί. Oμως τα κουμπιά αυτά που φο- χανεύεται / τέχνες π’ ούτε μπορούσε ήταν άδικη η απόφαση, καθώς θα μπο-ράμε μαρτυρούν πως χρωστάμε υπο- να ελπίσει κανείς, / πότε γυρνάει στο ρούσε ο φίλος της, ο Καλλέργης, πουταγή στον βασιλιά και όχι στη Φύση. κακό / και στο καλό πότε πάλι / μα έτυχε να είναι ένας από τους δικαστέςΚαι ο ωκεανός, αδιάφθορη και αρχέ- όποιος τους νόμους τιμά / της χώρας του αδελφού της, να τους προειδοποι-γονη μορφή της Φύσης, που πάνω σ’ του και την ορκόδετη / των θεών δί- ήσει και έτσι εκείνος να φύγει από τηαυτόν ζούμε και σ’ αυτόν χρωστάμε κη, δοξάζει την πόλη του, / κι είναι χα- χώρα και να γλιτώσει τον θάνατο. Ιδούτην υπόστασή μας ως ναυτικοί, θα μός της εκείνος, που / ξεδρομίζει απ’ όμως πώς περιγράφεται η αμφιταλά-μπορούσε τώρα να μας επηρεάσει να την ίδια στράτα / χάρη στο θράσος ντευση του αξιωματικού Καλλέργηξεχάσουμε το καθήκον μας ως αξιω- του» (Σοφοκλέους, Αντιγόνη, στ. όταν μαθαίνει τα γεγονότα και τη δικήματικών της Μεγαλειότητάς του, το 365-371). Πιθανόν, όμως, ο Σοφο- του συμμετοχή σε αυτά: «Oταν απόκαθήκον που πηγάζει από μια ανάλο- κλής με τη στάση της Αντιγόνης να τον φάκελο της ανάκρισης έμαθε τηνγη αλλά άσχετη δύναμη; Τόσο πολύ υπαινίσσεται ότι οι νόμοι δεν είναι το ανάμειξη του Δερμούτσου σε μια υπό-δεμένοι είμαστε σ’ αυτή τη δύναμη παν, ότι όλοι οι νόμοι δεν είναι ανα- θεση που σχεδόν με βεβαιότητα θαώστε όταν ξεκινάμε για μια σοβαρή γκαστικά σωστοί και ότι ίσως η διατα- οδηγούσε τους ενόχους στο εκτελε-αποστολή παύουμε να ενεργούμε και γή του Κρέοντα να μην είναι νόμος. στικό απόσπασμα, η πρώτη του αντί-να σκεπτόμαστε ως άτομα – άτομα Για να επανέλθουμε ωστόσο στη νου- δραση ήταν να την ενημερώσει με κά-ελεύθερα. Oταν κηρύσσεται ο πόλε- βέλα του Μέλβιλ, πρέπει να προσέ- ποιον τρόπο, έστω μ’ ένα ανώνυμο τη-μος, εμείς οι ταγμένοι μαχητές έχουμε ξουμε ότι ο πλοίαρχος, για να πείσει λεφώνημα, ώστε να τον ειδοποιήσει ναποτέ ρωτηθεί ή έχει ποτέ κανείς ενδι- τα άλλα μέλη του έκτακτου ναυτοδι- μη γυρίσει στην Ελλάδα. Αμα το σκέ-αφερθεί για τη γνώμη μας; Πολεμού- κείου και να καταδικαστεί σε θάνατο φτηκε όμως ωριμότερα, είδε πως κάτιμε σύμφωνα με τις διαταγές που παίρ- ο κατηγορούμενος, χρησιμοποιεί ως τέτοιο αποκλειόταν. Oχι μόνο για τηνουμε... Ετσι, αν αυτή την κρίσιμη κύριο επιχείρημα την ιδέα ότι δεν πρέ- διακινδύνευση, που θα ήταν μεγάληστιγμή καταδικάσουμε, δεν θα είναι πει να επιτρέψουν στην ατομική τους (ελάχιστοι είχαν γνώση της δικογραφί-σαν να ενεργεί μέσα από τα βάθη της συνείδηση να παραβλέψει τον νόμο ας), αλλά και, κυρίως, από μια ηθικήυπόστασής μας η δύναμη του στρατι- και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αναστολή. Δεν ήταν ικανός για μιαωτικού νόμου; Και για τον νόμο αυτόν διαπράχθηκε το αδίκημα. πράξη που, όπως κι αν προσπαθούσεκαι τη σκληρότητά του εμείς δεν είμα- να τη δικαιολογήσει, θα ’ταν προδοσία.στε υπεύθυνοι. Η ευθύνη μας, η ευθύ- Κι ούτε είχε την παραμικρή συμπάθειανη που πήραμε όταν δώσαμε τον για ένα κίνημα που μοναδικός του σκο-όρκο, είναι αυτή: Πως οσοδήποτε πός ήταν να μετατρέψει τη χώρα σεσκληρός και ανελέητος είναι αυτός ο Λαϊκή Δημοκρατία, με όλα τα επακό-νόμος εμείς θα πρέπει να συμμορφω- λουθα. Ετσι έριξε μιαν αυλαία, οριστι- Μθούμε μ’ αυτόν... Η ατομική μας συ- ια παρό- Μπίλι Μπαντ, κή, στο θέμα...» (σελ. 233-234).νείδηση δεν θα έπρεπε να υποχωρή- μοια ιστο- καρτ ποστάλ Και να πώς έβλεπε ο κατηγορούμενοςσει μπροστά στην άλλη, αυτήν που ρία που δι- του James Dodds τη δίκη: «Μεθαύριο αρχίζει η δίκη.υπαγορεύεται από τον νόμο και που αδραματί- Παρωδία δίκης, δηλαδή, με την από-σύμφωνα μ’ αυτόν μόνο θα πρέπει να ζεται κατά φαση παρμένη από πριν. Σε μια στιγ-ενεργήσουμε;» (σελ. 227-228). τη διάρ- μή που βρισκόμουνα μόνος με τονΓια να επανέλθουμε στην αρχαία ελ- κεια του εμφυλίου πολέμου στην Ελ- ανακριτή – τα βασανιστήρια γίνοντανληνική τραγωδία και στις αναλογίες λάδα μάς αφηγείται ο Γ. Νίκας στο δι- πριν, ίσως για να ’χει η ανάκριση μιατης με τη νουβέλα του Μέλβιλ, αρκεί ήγημά του Η γυναίκα με τα μαύρα επίφαση νομιμότητας – του το ’πα...»να θυμηθούμε την αφοσίωση των (ανήκει στη συλλογή One Million (σελ. 223).Αθηναίων στους νόμους, για την Dollars, εκδ. Νεφέλη 2005), το οποίο Η λογοτεχνία δίνει τη δυνατότητα ναοποία μας δίνει πληροφορίες ο Θου- αναφέρεται έμμεσα σε ένα αληθινό ανοίξουν πολλοί κόσμοι, ορατοί αλλάκυδίδης. Αλλά και ο C. M. Bowra στο γεγονός: Την άνοιξη του 1948 έγινε και αόρατοι, ενώ μέσω των ηρώων καιβιβλίο του Oι τραγωδίες του Σοφο- στο Εκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών η των ιστοριών θέτονται πολλά ζητήμα-κλή. Αντιγόνη, Oιδίπους Τύραννος δίκη αξιωματικών του Ναυτικού, οι τα από τα πεδία άλλων επιστημών και(μετάφραση Αικ. Τσοτάκου-Καρβέλη, οποίοι κατηγορήθηκαν για εσχάτη εγείρονται ερωτήματα, δίνονται απα-εκδ. Κώδικας, χ.χ.) υποστηρίζει ότι, προδοσία – παροχή απορρήτων πλη- ντήσεις, περιγράφονται αμφιταλα-αντίθετα με την κυριαρχούσα άποψη, ροφοριών στον ΕΛΑΣ. Oσοι καταδι- ντεύσεις, αντίθετες τοποθετήσεις σεη Αντιγόνη αψηφά τις «καθιερωμένες κάστηκαν σε θάνατο παμψηφεί ή με φλέγοντα θέματα που απασχολούναντιλήψεις, βάζει τον εαυτό της πάνω ψήφους 4 προς 1 εκτελέστηκαν. τον άνθρωπο.από τον νόμο του Κρέοντα και ισχυρί- O Γ. Νίκας προσδίδοντας στην ιστορία Το Δίκαιο, επειδή καθορίζει τις σχέ-ζεται ότι ξέρει καλύτερα τι είναι δί- του μυστήριο και έκπληξη προσθέτει σεις των ανθρώπων και των κοινωνι-καιο» (σελ. 37). Πάντως, η πίστη το αίσθημα της εκδίκησης, το οποίο ών, δεν θα μπορούσε να μείνει έξωστους νόμους κατά την αρχαιότητα καθοδηγεί έναν ήρωά του σε ακραία από τον χώρο της Λογοτεχνίας. Κάθεφαίνεται και από τον μύθο του Πρω- πράξη. Στις δύσκολες εκείνες ημέρες άλλο. Oι αναλογίες είναι πολλές ανά-ταγόρα στο ομώνυμο έργο του Πλά- του πολέμου το Στρατοδικείο καταδί- μεσά τους, με πρώτη και κύρια το ερ-τωνα, σύμφωνα με τον οποίο ο Δίας κασε σε θάνατο για εσχάτη προδοσία γαλείο που χρησιμοποιούν, τον λόγοστέλνει τον Ερμή για να δώσει στους ορισμένους αξιωματικούς σύμφωνα δηλαδή, αλλά και την επίδραση πουανθρώπους τη δικαιοσύνη και τον σε- με τους νόμους. Αυτή η καταδίκη άλ- έχει ο νόμος με τη δυναμική του στονβασμό, και τον διατάσσει: «Και δώσε λωστε θα δρούσε και ως παραδειγμα- άνθρωπο και στην κοινωνία, αντικεί-νόμο από μένα να σκοτώνουν σα συμ- τισμός για τους υπολοίπους, που δεν μενα που εξετάζονται διαρκώς απόφορά για την πόλη τον άνθρωπο που θα τολμούσαν να διανοηθούν κάποια τους συγγραφείς. ∏δεν συμμετέχει στον σεβασμό και τη παρέκκλιση από τον νόμο. O συγγρα-
    • 30 ΚοινωνίαΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ Κ.ΚΑΙ Η ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΗΣ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΡΑΜΠΑΤΖOΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝΤο κράτος παραμένει υπερβολικά φοβικό και λειτουργεί ως τροχοπέδηστην καθημερινή ζωή των μεταναστώνΗ Κ. γεννήθηκε της ΕΕ για να συνεχίσει εκεί τις σπου- απόφασης που απορρίπτει αίτημα δεύτερης γενιάς». Η παρουσιασθεί- στο Δυρράχιο δές της, θα πρέπει, ως μη κοινοτική πολιτογράφησης το επιτρέπει μεν ο σα νομοθετική πρωτοβουλία του της Αλβανίας υπήκοος, να καταβάλλει δίδακτρα ίδιος ο νόμος (βλ. άρθρο 8 παρ. 2 του υπουργείου Εσωτερικών για την τρο- το 1989. Hρθε αρκετά υψηλότερα σε σχέση με όσα Ν. 3284/2004), λίαν αμφίβολο όμως ποποίηση του Κώδικα Ελληνικής στην Ελλάδα καταβάλλουν οι ευρωπαίοι πολίτες. είναι αν το επιτρέπει το Σύνταγμα. Ιθαγένειας κινείται προς τη σωστή το 1993, σε ηλι- ✓ Επιπτώσεις όμως δυσμενείς εμ- κατεύθυνση. Oι προτεινόμενες ρυθ-κία 4 ετών, ενώ οι γονείς της είχαν φανίζονται και στο πεδίο των υπο- Η ΕΝΔΙΑΘΕΤΗ ΣΤΑΣΗ μίσεις δεν προβλέπουν ένα αμιγέςήδη εγκατασταθεί στη χώρα μας τροφιών, δεδομένου ότι δικαιούχοι ΤΗΣ Κ. σύστημα «δικαίου του εδάφους» (iusέναν χρόνο νωρίτερα. Στην αρχή τα των υποτροφιών του ΙΚΥ δεν μπορεί Η Κ. διηγείται την ιστορία της αυτή soli) – αυτόματης δηλαδή κτήσηςπράγματα για τους γονείς μόνον εύ- να είναι φοιτητές που δεν έχουν την όχι με κάποιο μίσος ή εχθρότητα, της ιθαγένειας με μόνη τη γέννησηκολα δεν ήταν. Δυσκολεύθηκαν ελληνική ιθαγένεια. αλλ’ αντιθέτως με ειλικρινή αγάπη του τέκνου επί του ελληνικού εδά-πολύ να αποκατασταθούν επαγγελ- ✓ Περαιτέρω, ενώ στην Κ. δόθηκε η για τον τόπο όπου μεγάλωσε, σπού- φους –, αλλ’ εξαρτούν την κτήση τηςματικά, μολονότι αμφότεροι ήταν δυνατότητα να εισαχθεί στο Πανεπι- δασε και πραγματοποίησε ήδη μέ- ιθαγένειας είτε από τη μόνιμη και νό-πτυχιούχοι ανώτατης εκπαίδευσης. στήμιο και μετέπειτα να ασκήσει το ρος των ονείρων της. Αγαπά την ελ- μιμη διαμονή των γονέων του τέ-Oπως είναι μάλλον ευνόητο, κανείς νομικό επάγγελμα, στην πράξη δεν ληνική κοινωνία και θέλει να μείνει κνου στην Ελλάδα είτε από την πα-από τους δύο δεν άσκησε το επάγ- έχει τις ίδιες επαγγελματικές προο- στην Ελλάδα, να εργαστεί και να χτί- ρακολούθηση, από μέρους του τε-γελμα που σπούδασε, αντιθέτως πτικές με τους συμφοιτητές της. Και σει εδώ τη δική της ζωή. Oι επιδόσεις λευταίου, τμήματος της υποχρεωτι-έκαναν όποια άλλη δουλειά μπορεί τούτο διότι ο διορισμός αλλογενούς της άλλωστε στο Πανεπιστήμιο απο- κής ελληνικής εκπαίδευσης, σε κάθενα φανταστεί κανείς για να μπορέ- ως δικαστικού λειτουργού γίνεται τελούν απόδειξη περίτρανη της πε- δε περίπτωση προϋποθέτουν τηνσουν να σταθούν στα πόδια τους και μόνον μετά την παρέλευση πενταε- ριώνυμης «μετοχής» της στην ελλη- υποβολή σχετικής αίτησης για τη χο-να στηρίξουν την οικογένειά τους. τίας από την κτήση της ελληνικής νική παιδεία: η βαθμολογία της εγγί- Ηταν και- ρήγηση της ιθαγένειας είτε από τουςΚαι τα κατάφεραν. Πάνω απ’ όλα δε, ιθαγένειας (βλ. άρθρο 36 παρ. 3 του ζει το «άριστα», και μάλιστα σε μία γονείς είτε από το ίδιο το τέκνο (μετάο κόπος τους ανταμείφθηκε στο Κώδικα Oργανισμού Δικαστηρίων σχολή όπου το «άριστα» κατακτάται ρός πια ο την ενηλικίωσή του). Η αίτηση αυτή,πρόσωπο των παιδιών τους. Η Κ., και Κατάστασης Δικαστικών Λει- με μεγάλο κόπο. έλληνας στην οποία εμφανώς εγκλείεται τοπου είναι και το κυρίαρχο πρόσωπο τουργών), ενώ αντιστοίχως το επάγ- Η Κ. απλώς δυσφορεί με τα συνεχή νομοθέτης βουλητικό στοιχείο, είναι αναγκαία,στη σύντομη αυτή ιστορία, κατόρ- γελμα του δικηγόρου μπορεί να το προσκόμματα που συναντά στην διότι δεν πρέπει να λησμονείται ότιθωσε να εισέλθει πανηγυρικά στη ασκήσει αλλογενής μόνον μετά την προσπάθειά της να γίνει ένα πλήρες να δώσει η κτήση της ιθαγένειας δεν συνδέε-Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου παρέλευση διετίας από την κτήση και ισότιμο μέλος της ελληνικής κοι- μία ορ- ται μόνον με δικαιώματα, αλλά και μεΑθηνών. της ελληνικής ιθαγένειας (βλ. άρθρο νωνίας. Και δυσφορεί πρωτίστως με θολογική υποχρεώσεις, όπως είναι κυρίως ηΤο «ελληνικό όνειρο» όμως είχε για 5.3 του Κώδικα περί Δικηγόρων). τις δυσλειτουργίες του ελληνικού στρατιωτική θητεία. λύση στο Ττην Κ. περαιτέρω δυσκολίες, οι οποί- ✓ Περιττό ίσως να λεχθεί ότι χωρίς κράτους, που παραμένει αδικαιολό- α τελευταία χρόνια οες είναι εύλογο να εμφανίζονται σε την ελληνική ιθαγένεια η Κ. δεν μπο- γητα φοβικό απέναντι στο καινούρ- πρόβλημα σχετικός δημόσιοςμια χώρα που ως τη δεκαετία του ’90 ρεί να ταξιδέψει ελεύθερα στις χώ- γιο. Δυσφορεί λοιπόν η Κ., όπως και διάλογος δημιούρ-δεν είχε αντιμετωπίσει σοβαρά προ- ρες της ΕΕ. Ωστόσο με τον Ν. κάθε έλληνας πολίτης που βλέπει το των «με- γησε τις κατάλληλεςβλήματα εισροής μεταναστών. O λό- 3731/2008, που συνιστά πράξη εν- κράτος, αντί να παρίσταται αρωγός ταναστών συνθήκες για να δο-γος περνάει και πάλι στην Κ., η οποία, σωμάτωσης της Oδηγίας 2003/109/ στη δημιουργική του προσπάθεια, δεύτερης θεί μία οριστική νομοθετική λύση σεσε ηλικία πλέον 20 ετών, απαριθμεί ΕΚ – η οποία ορίζει τις συνθήκες υπό να λειτουργεί ως τροχοπέδη στην ένα κοινωνικό ζήτημα μείζονος ση-μια σειρά από προβλήματα που αντι- τις οποίες υπήκοοι τρίτων χωρών καθημερινή του ζωή και να τού στε- γενιάς». μασίας. Το αρχικώς κατατεθέν νο-μετώπιζε μέχρι πρότινος λόγω στέ- μπορούν να αποκτήσουν καθεστώς ρεί το δικαίωμα στο όνειρο. Η παρου- μοσχέδιο υπέστη πλέον σειρά τρο-ρησης της ελληνικής ιθαγένειας: «επί μακρόν διαμένοντος» σε κρά- σιασθείσα ποποιήσεων, οι οποίες φαίνεται να✓ Εν πρώτοις, αν και διαμένει ήδη τος-μέλος της ΕΕ –, δίδεται η δυνα- Η ΩΡΑ προσθέτουν αρκετά γραφειοκρατι-επί δεκαέξι έτη στην Ελλάδα, υφί- τότητα απόκτησης δεκαετούς κάρ- ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ νομοθετική κά εμπόδια· έστω όμως και υπ’ αυτήνσταται την ίδια μεταχείριση με τους τας διαμονής, η οποία και επιτρέπει ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ πρωτο- τη μορφή, καλό είναι πλέον, ιδίως ωςαλλοδαπούς φοιτητές που εισέρχο- την ελεύθερη κυκλοφορία εντός της Η Κ. δεν αποτελεί μεμονωμένο παρά- προς την περίπτωση των «μετανα-νται το πρώτον στην Ελλάδα για ανώ- ΕΕ. Το μέτρο αυτό είναι σαφώς ελπι- δειγμα, αλλ’ ανήκει στην πληθώρα βουλία του στών δεύτερης γενιάς», να υπάρξειτατες σπουδές και διαμένουν σε αυ- δοφόρο, προσπίπτει όμως και αυτό εκείνων των άξιων «μεταναστών δεύ- υπουργείου διακομματική συναίνεση και έτσι ητήν μέχρι να τελειώσουν τις σπουδές στον σκόπελο της ελληνικής γραφει- τερης γενιάς» που με πολύ κόπο και Εσωτερι- τελική νομοθετική παρέμβαση νατους: πρέπει δηλαδή και εκείνη να οκρατίας (αρκεί να σημειωθεί εδώ ιδρώτα, όπως και οι γονείς τους, κα- έχει διακομματικό χαρακτήρα. Θαανανεώνει την κάρτα διαμονής της ότι μέχρι σήμερα μόνον πέντε τέ- τόρθωσαν να ορθοποδήσουν στην κών για είναι μεγάλο το κέρδος για την κοι-κάθε χρόνο. Στην πραγματικότητα, τοιες άδειες έχουν εκδοθεί από το ελληνική κοινωνία και να διακριθούν την τρο- νωνία και τη χώρα, η οποία έτσι θαέχει στην κατοχή της την κάρτα για υπουργείο Εσωτερικών). στα ελληνικά σχολεία και πανεπιστή- έρθει πιο κοντά και στο ευρωπαϊκόλιγότερο από έξι μήνες τον χρόνο, ✓ Η Κ. κατέθεσε μέχρι στιγμής μία μια. Oι εκτιμήσεις για τον πραγματικό ποποίηση αξιακό σύστημα. Εφόσον διατηρη-διότι αυτή μονίμως αργεί να εκδοθεί, φορά αίτηση για χορήγηση της ελλη- τους αριθμό ποικίλλουν, οι περισσό- του Κώδικα θούν δε τελικά οι προαναφερθείσεςενώ πολλές φορές έχει ήδη λήξει νικής ιθαγένειας, σύμφωνα με τα τερες όμως εξ αυτών φαίνεται να συ- Ελληνικής ποιοτικές προϋποθέσεις, ο φόβοςόταν εκδίδεται! όσα ορίζονται στον ισχύοντα Κώδι- γκλίνουν σε έναν αριθμό όχι μεγαλύ- για μετατροπή της χώρας μας σε✓ Στερούμενη την ελληνική ιθαγέ- κα Ελληνικής Ιθαγένειας (Ν. τερο των 250.000 (βλ. ενδεικτ. εφημ. Ιθαγένειας «πύλη εισόδου μεταναστών πρώτηςνεια η Κ. δεν απολαμβάνει, ως εικός, 3284/2004). Μολονότι πληρούσε «Το Βήμα» της 25.10.2009, σελ. κινείται ζήτησης» θα αποδειχθεί στην πράξητα προνόμια του ευρωπαίου πολίτη τις σχετικές προϋποθέσεις για την Α44-45). προς τη αβάσιμος. ∏στον τομέα της εκπαίδευσης. Ετσι, πολιτογράφηση, η αίτησή της απορ- Ηταν καιρός πια ο έλληνας νομοθέ-αν θελήσει να μεταβεί σε κάποιο άλ- ρίφθηκε, και μάλιστα χωρίς καμία αι- της να δώσει μία ορθολογική λύση σωστή κα-λο πανεπιστήμιο κράτους-μέλους τιολογία· το δε αναιτιολόγητο της στο πρόβλημα των «μεταναστών τεύθυνση
    • 05.03.2010 31Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙΣΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΑΣΙΜΟΤΗΤΑΔρ ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΦΟΛΑΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ «ΣΥΝΕΧΙΖΩ»Πολλές ζωές θα σώζοταν με τη σωστή αναδιοτγάνωση του όλου συστήματος στική απασχόληση τουλάχιστον του προέδρου ή ενός διευθυντή και με μέλημεταμοσχεύσεων, που πραγματικά πάσχει που να είναι ανεξάρτητα από πιθανά συμφέροντα στον χώρο των μεταμο-Α υτές τις μέρες πε- τυπα των προηγμένων χωρών (μοντέλο κηση του νοσοκομείου. Επίσης στην σχεύσεων και αποφασισμένα να αλλά- ρίπου 20 συμπο- της Ισπανίας) και με τις προτάσεις που περιφέρεια πρέπει να λειτουργούν πα- ξουν την πραγματικότητα των μεταμο- λίτες μας περιμέ- έχουν ήδη υποβληθεί στο υπουργείο ραρτήματα του ΕOΜ σε αντιστοιχία με σχεύσεων στη χώρα. Σ νουν για ένα μό- Υγείας και δεν υλοποιούνται. Oι προτά- τη γεωγραφία των ΜΕΘ και με έδρα τις αν ένα συγκριτικό παρά- σχευμα καρδιάς σεις αυτές είναι συγκεκριμένες οδηγίες πόλεις των έξι περιφερειακών πανεπι- δειγμα, η Πορτογαλία για να επιζήσουν. της Ευρωπαϊκής Ενωσης και του Συμ- στημιακών νοσοκομείων. και η Τσεχία, χώρες μεΜαζί με κάποιες άλλες δεκάδες ανθρώ- βουλίου της Ευρώπης προσαρμοσμέ- ✓ Την ικανότητα διάγνωσης του εγκε- ίδιο πληθυσμό και αντί-πων που περιμένουν για μεταμόσχευση νες στην πραγματικότητα της χώρας φαλικού θανάτου με τα προδιαγεγραμ- στοιχη ή και χαμηλότε-πνεύμονα, ήπατος και παγκρέατος και μας και αφορούν την αναδιοργάνωση μένα ιατρικά και νομικά πρωτόκολλα ρη οικονομική ανάπτυξη με την Ελλάδα,εκατοντάδες που περιμένουν για μετα- του όλου συστήματος μεταμοσχεύσε- σε όλους ανεξαιρέτως τους νοσηλευο- έχουν πάνω από 20 δότες ανά εκατομ-μόσχευση νεφρού ή κερατοειδούς, ων. Εχει περάσει μία 10ετία από τη θέ- μένους υπό μηχανική υποστήριξη που μύριο πληθυσμού και πέντε ως επτά με-στηρίζουν τις ελπίδες για την επιβίωσή σπιση του Ν. 2737/99 που συνοδεύθη- έχουν ενδείξεις «νέκρωσης του εγκε- ταμοσχεύσεις καρδιάς ανά εκατομμύ-τους ή τη βελτίωση της ποιότητας ζωής κε από τα αντίστοιχα προεδρικά διατάγ- φαλικού στελέχους», κάτι που μέχρι ριο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να πραγ-τους αποκλειστικά στην ικανότητα του ματα (ΠΔ), κι όμως δεν έχει υλοποιηθεί τώρα γίνεται πλημμελώς στις ΜΕΘ και Η χαμηλή ματοποιούνται κατά μέσο όρο πάνω απόΣυστήματος Υγείας της χώρας μας ακόμα σε αρκετά σημεία του. Πιο συ- κοστίζει δεκάδες μοσχεύματα και κρε- προσφορά 50 μεταμοσχεύσεις καρδιάς ετησίως σε(ΕΣΥ και ιδιωτικά νοσοκομεία) να αξιο- γκεκριμένα αυτά αφορούν: βάτια εντατικής. Σημειωτέον ότι το πα- καθεμία από αυτές τις δύο χώρες, ενώποιεί τα όργανα των εγκεφαλικά νε- ✓ Τον ρόλο του Τοπικού Συντονιστή ραπάνω είναι ανεξάρτητο από τη δω- οργάνων στην Ελλάδα γίνονται κάθε χρόνο περί-κρών συνανθρώπων μας. Για όλους αυ- Μεταμοσχεύσεων (ΤΣΜ), του «ατόμου- ρεά των οργάνων και αποτελεί το νομι- δεν είναι που 10. Αυτή η πραγματικότητα έχειτούς τους ανθρώπους θα ήταν πολύ κα- κλειδιού» στη δωρεά οργάνων, όπως κό εχέγγυο για την αποσύνδεση νε- λόγω των οδηγήσει στον θάνατο εκατοντάδες αν-λύτερα να περίμεναν σε οποιαδήποτε προβλέπεται και από το άρθρο 5 του Ν. κρών ατόμων από τα μηχανήματα θρώπους τα προηγούμενα χρόνια, οιάλλη χώρα της Ευρώπης, αφού σχεδόν 2737 και το άρθρο 2 του ΠΔ 93/2002. αναπνευστικής υποστήριξης προκειμέ- «απόψεων οποίοι θα μπορούσαν να σωθούν με κα-παντού η προσφορά οργάνων είναι Η εφαρμογή αυτών των άρθρων προϋ- νου να αποδοθούν οι πολύτιμες κλίνες και παρα- λύτερη οργάνωση στο Σύστημα Υγείας,πολύ μεγαλύτερη. ποθέτει την πρόσληψη εξειδικευμένων σε ασθενείς που χρειάζονται επειγό- αλλά και στη διαφυγή αρκετών άλλωνΑπό το 1985 που ξεκίνησε συντονισμέ- και αποκλειστικά ταγμένων στο αντικεί- ντως εντατική νοσηλεία (Ν. 2737, άρθ. δόσεων» ασθενών σε μονάδες του εξωτερικού μενα η προσπάθεια για τις μεταμοσχεύ- μενο των μεταμοσχεύσεων επαγγελμα- 12 παρ. 6). του ελ- την κάλυψη των ασφαλιστικών τους φο-σεις στην Ελλάδα δεν έχει επιτευχθεί τιών υγείας. Καθήκον του ΤΣΜ θα είναι ✓ Την εκπαίδευση και τα κίνητρα στους ληνικού ρέων και την οικονομική αφαίμαξη πουουσιαστική αύξηση στην προσφορά κατ’ αρχήν ο εντοπισμός του δυνητικού γιατρούς των ΜΕΘ, καθώς η ενασχόλη- συνεπάγεται αυτό, καθώς το κόστος εί-των μοσχευμάτων. Η στασιμότητα δότη στις ΜΕΘ. Δυνητικός δότης είναι σή τους με τη δωρεά οργάνων γίνεται λαού αλλά ναι πολύ μεγάλο.στην ικανότητα της χώρας να αξιοποιεί ο κάθε ασθενής που νοσηλεύεται υπό σε βάση εθελοντικής-ανθρωπιστικής λόγω της Για όσους ασχολούνται με τις μεταμο-τους εν δυνάμει δότες είναι άξια προσο- μηχανική αναπνευστική υποστήριξη προσφοράς και όχι ως πάγια επαγγελ- ελλιπούς σχεύσεις είναι φανερό ότι η έλλειψη μο-χής, δεδομένου ότι χώρες που ξεκίνη- λόγω βαριάς κρανιοεγκεφαλικής βλά- ματική τους υποχρέωση. σχευμάτων στη χώρα μας είναι καθαράσαν πιο αργά από την Ελλάδα την οργά- βης και έχει ενδείξεις «νέκρωσης του ✓ Την επάρκεια προσωπικού σε οργάνωσης θέμα πολιτικών αποφάσεων για τηννωση συστήματος μεταμοσχεύσεων εγκεφαλικού στελέχους» (Ν. 2737). ΜΕΘ και την ανάπτυξη των ενεργών του συ- υλοποίηση των αποδεδειγμένα επιτυ-και έχουν την ίδια ή και χαμηλότερη οι- Πρέπει τουλάχιστον τα μεγάλα νοσοκο- κλινών. χημένων οργανωτικών μοντέλων. Τακονομική ανάπτυξη με την Ελλάδα μεία της Αττικής να έχουν γραφείο συ- ✓ Την επάρκεια προσωπικού του ΕOΜ, στήματος αποτελέσματα μπορεί να είναι πολύέχουν καταφέρει να έχουν διπλάσια και ντονισμού μεταμοσχεύσεων καλύπτο- που σήμερα απέχει σκανδαλωδώς από αξιοποί- γρήγορα ορατά με τη σωστή οργάνω-τριπλάσια προσφορά μοσχευμάτων. ντας και γειτονικά μικρότερα νοσοκο- τις θέσεις που προβλέπουν ο Ν. 2737 ησης των ση, δεδομένου ότι η χώρα κατέχει εξαι-Eτησίως στη χώρα μας υπάρχουν περί- μεία με υπαλλήλους ανεξάρτητους από και το ΠΔ 6/2001.1 Ειδικά δε το ΔΣ θα ρετικά υψηλή θέση στα τροχαία ατυχή-που 60-95 δότες, δηλαδή έξι ως εννέα άλλα τμήματα και αυτόνομους, οι οποί- πρέπει να είναι ικανό να ανταποκριθεί εν δυνάμει ματα που οδηγούν σε εγκεφαλικό θά-δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού οι θα λογοδοτούν απευθείας στη διοί- στις ανάγκες του ρόλου του με αποκλει- δοτών νατο και ως εκ τούτου σε δυνητικούς(α.ε.π.), παρέχοντας λιγότερο από 1 δότες. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο αρχιτέ-α.ε.π. μεταμοσχεύσεις καρδιάς. O μέ- κτονας του ισπανικού μοντέλου δρ R.σος όρος στις ανεπτυγμένες χώρες εί- Matesanz, τον οποίο είχα την ευκαιρίαναι 16 δότες α.ε.π., ενώ την κορυφαία να συναντήσω το 2004, έχει ασχοληθείθέση παγκοσμίως κατέχει η Ισπανία με εκτεταμένα με την υιοθέτηση του ισπα-35 δότες α.ε.π. νικού μοντέλου μεταμοσχεύσεων σεΤο πρώτο σημαντικό βήμα για την αλ- πολλές χώρες στην Ευρώπη και στηλαγή είναι η συνειδητοποίηση και ανα- Λατινική Αμερική, με εξαιρετικά απο-γνώριση ότι η χαμηλή προσφορά οργά- τελέσματα μέσα σε λίγα χρόνια, ενώ τονων δεν είναι λόγω των «απόψεων και 2003 είχε δηλώσει τη διαθεσιμότητάπαραδόσεων» του ελληνικού λαού αλ- του και στον ΕOΜ, υποβάλλοντας μάλι-λά λόγω της ελλιπούς οργάνωσης του στα και τη σχετική μελέτη για τη χώρασυστήματος αξιοποίησης των εν δυνά- μας. Ποιον δρόμο θα ακολουθήσουν ημει δοτών στις περίπου 70 Μονάδες υπουργός Υγείας και ο νέος πρόεδροςΕντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ). Αυτό ση- του ΕOΜ είναι δικό τους θέμα εν τέλει.μαίνει πρακτικά ότι για να είναι η χώρα Oι λύσεις υπάρχουν και είναι δοκιμα-μας σε αντιστοιχία τουλάχιστον με τον σμένες. Η διάθεση και η πολιτική βού-μέσο όρο των ανεπτυγμένων χωρών ληση του υπουργείου και η ικανότηταδεν απαιτείται δημόσια εκστρατεία για δράσης σε επιτελικό, διευθυντικό επί-την αλλαγή της «ψυχολογίας» του ελ- πεδο του ΕOΜ αναμένεται να κριθούνληνικού λαού αλλά οργάνωση στις ΜΕΘ πολύ γρήγορα. Για κάποιους συναν-και στον Εθνικό Oργανισμό Μεταμο- θρώπους μας θα είναι ζήτημα ζωής ήσχεύσεων (ΕOΜ) σύμφωνα με τα πρό- θανάτου. ∏