Bilişim Etiği - İnternet ve Toplumsal Etkiler

1,730 views

Published on

İnternet, alan adlarının paylaşımı, ifade özgürlüğü. Bilişim teknolojisinin toplumsal etkileri, sayısal uçurum, evden çalışma.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,730
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
28
Actions
Shares
0
Downloads
55
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Bilişim Etiği - İnternet ve Toplumsal Etkiler

  1. 1. Bili¸im Eti˘i s g ˙ InternetH. Turgut Uyar 2004-2012
  2. 2. Lisans c 2004-2012 H. Turgut Uyar You are free: to Share – to copy, distribute and transmit the work to Remix – to adapt the work Under the following conditions: Attribution – You must attribute the work in the manner specified by the author or licensor (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work). Noncommercial – You may not use this work for commercial purposes. Share Alike – If you alter, transform, or build upon this work, you may distribute the resulting work only under the same or similar license to this one. Legal code (the full license): http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/
  3. 3. Konular 1 ˙ Internet Alan Adları ˙ ¨ u ug¨ Ifade Ozg¨rl¨˘u Demokrasi 2 Toplumsal Etkiler Sayısal U¸urum c ˙s Ya¸amı I¸ s
  4. 4. Konular 1 ˙ Internet Alan Adları ˙ ¨ u ug¨ Ifade Ozg¨rl¨˘u Demokrasi 2 Toplumsal Etkiler Sayısal U¸urum c ˙s Ya¸amı I¸ s
  5. 5. Alan Adları alan adlarının da˘ıtımı adil mi? g 1998’e kadar NSF da˘ıtıyor g ”ilk gelen alır” politikası sanal ¸¨reklenme (cybersquatting) co 1998’den sonra ICANN’e ge¸iyor c kar amacı g¨tmeyen bir kurulu¸ u s UDRP: Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy tescilli markalar ge¸erli c
  6. 6. Alan Adları alan adlarının da˘ıtımı adil mi? g 1998’e kadar NSF da˘ıtıyor g ”ilk gelen alır” politikası sanal ¸¨reklenme (cybersquatting) co 1998’den sonra ICANN’e ge¸iyor c kar amacı g¨tmeyen bir kurulu¸ u s UDRP: Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy tescilli markalar ge¸erli c
  7. 7. Anla¸mazlıkların Coz¨m¨ s ¸¨ u u WIPO Hakemlik ve Arabuluculuk Merkezi bir alan adının aktarılması i¸in c isim tescilli markayla aynı ya da ¸ok benzer olmalı c eski sahibinin bu isim uzerinde hi¸bir hakkı olmamalı ¨ c k¨t¨ niyet olmalı ou
  8. 8. ¨Ornek: TomCruise.com WIPO, TomCruise.com alanını, kaydeden ki¸iden alıp s sinema oyuncusu Tom Cruise’a veriyor (2006) http://www.theregister.co.uk/2006/07/23/tom_cruise_dotcom_win/ http://www.theregister.co.uk/2004/12/17/ronaldinho_scores_own_domain_name/ http://www.theregister.co.uk/2006/10/13/rooney_wins_dotcom/ http://www.theregister.co.uk/2012/03/19/pope_benedict_cybersquatter/
  9. 9. ¨Ornek: milka.fr Fransız modacı Milka Budimir almı¸ s Kraft istiyor mahkeme, Kraft’ı haklı buluyor (2005) http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4348585.stm
  10. 10. ¨Ornek: Gmail Google, ˙ Ingiltere’de (2005) ve Almanya’da (2007) Gmail ismini kullanamıyor http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4354954.stm https://mashable.com/2007/10/02/google-german-domain/
  11. 11. ˙Isim Benzerlikleri benzeyen isimler de anla¸mazlık konusu olabiliyor s mikerowesoft.com: Mike Rowe - Microsoft mocosoft.com: Mocosoft - Microsoft yazım hatasına ¸oreklenme (typosquatting) c¨ arama motorları ve tarayıcılar aynı ¸ekilde para kazanmıyor mu? s http://www.theregister.co.uk/2004/01/19/microsoft_lawyers_threaten_mike_rowe/ http://www.theregister.co.uk/2004/12/15/mocosoft_beats_microsoft/ http://www.theregister.co.uk/2008/10/23/google_and_typosquatting/
  12. 12. ¨Ornek: Goggle Google, ¸e¸itli alan adlarını c s kazanıyor (2005): googkle.com, ghoogle.com, gfoogle.com, gooigle.com goggle.com alan adını kazanamıyor (2011) http://www.theregister.co.uk/2005/07/11/google_ruling/ http://www.theregister.co.uk/2011/10/12/google_v_goggle/
  13. 13. ¨Ornek: ICANN ¸ıkar ¸atı¸maları (2012) c c s ICANN ba¸kanı, s y¨netim kurulundakilerin o c ¸ıkar ¸atı¸malarına c s dikkat ¸ekiyor (2012) c http://www.theregister.co.uk/2012/03/19/icann_president_calls_out_his_own_board_over_conflicts_ of_interest/
  14. 14. Konular 1 ˙ Internet Alan Adları ˙ ¨ u ug¨ Ifade Ozg¨rl¨˘u Demokrasi 2 Toplumsal Etkiler Sayısal U¸urum c ˙s Ya¸amı I¸ s
  15. 15. ˙ ¨ u ug¨Ifade Ozg¨rl¨˘u neler ifade ¨zg¨rl¨˘une girmez? o u ug¨ c ¸ocuk pornografisi nefret ya da ¸iddet propagandası s su¸a ya da zararlı davranı¸a ¨zendirme c s o nasıl bomba yapılır? nasıl acısız intihar edilir? hakaret
  16. 16. ˙ ¨ u ug¨Ifade Ozg¨rl¨˘u neler ifade ¨zg¨rl¨˘une girmez? o u ug¨ c ¸ocuk pornografisi nefret ya da ¸iddet propagandası s su¸a ya da zararlı davranı¸a ¨zendirme c s o nasıl bomba yapılır? nasıl acısız intihar edilir? hakaret
  17. 17. ˙ ¨ u ug¨Ifade Ozg¨rl¨˘u neler ifade ¨zg¨rl¨˘une girmez? o u ug¨ c ¸ocuk pornografisi nefret ya da ¸iddet propagandası s su¸a ya da zararlı davranı¸a ¨zendirme c s o nasıl bomba yapılır? nasıl acısız intihar edilir? hakaret
  18. 18. ˙ ¨ u ug¨Ifade Ozg¨rl¨˘u neler ifade ¨zg¨rl¨˘une girmez? o u ug¨ c ¸ocuk pornografisi nefret ya da ¸iddet propagandası s su¸a ya da zararlı davranı¸a ¨zendirme c s o nasıl bomba yapılır? nasıl acısız intihar edilir? hakaret
  19. 19. ˙ ¨ u ug¨Ifade Ozg¨rl¨˘u neler ifade ¨zg¨rl¨˘une girmez? o u ug¨ c ¸ocuk pornografisi nefret ya da ¸iddet propagandası s su¸a ya da zararlı davranı¸a ¨zendirme c s o nasıl bomba yapılır? nasıl acısız intihar edilir? hakaret
  20. 20. Protesto Siteleri insanlar memnun olmadı˘ı kurumları protesto etmek i¸in g c site a¸ıyorlar c iki a¸ıdan de˘erlendiriliyor: c g sitenin i¸eri˘i (yalan, hakaret, ifade ¨zg¨rl¨˘u) c g o u ug¨ alan adı (tescilli marka)
  21. 21. ¨Ornek: Air France, Wal-Mart WIPO, airfrancesucks.com, wal-martcanadasucks.com gibi alan adlarını ilgili ¸irketlere veriyor s ABD Temyiz Mahkemesi, ticari ama¸ g¨tmeyen c u sitelerin ifade ¨zg¨rl¨˘une o u ug¨ girece˘ini s¨yl¨yor (2005) g o u http://www.theregister.co.uk/2005/04/05/bosley_case_appeal/ http://www.theregister.co.uk/2006/12/29/wipo_rules_against_ryanair/ http://www.theregister.co.uk/2009/07/28/wipo_free_speech/
  22. 22. Konular 1 ˙ Internet Alan Adları ˙ ¨ u ug¨ Ifade Ozg¨rl¨˘u Demokrasi 2 Toplumsal Etkiler Sayısal U¸urum c ˙s Ya¸amı I¸ s
  23. 23. Demokrasi ˙ Internet demokratik bir ortam mı? ˙ Internet demokrasiye katkı yapıyor mu? ˙ Internet’in demokrasiye katkı yapması gerekli mi?
  24. 24. Bilgiye Eri¸im s evet: d¨¸uk maliyetle bilgiye eri¸im sa˘lıyor us¨ s g ama: bilginin ¨nemli bir kısmı yanlı¸ o s
  25. 25. Bilgiye Eri¸im s evet: d¨¸uk maliyetle bilgiye eri¸im sa˘lıyor us¨ s g ama: bilginin ¨nemli bir kısmı yanlı¸ o s
  26. 26. A¸ırılıkları Azaltma s evet: insanlar co˘rafyadan ba˘ımsız olarak biraraya gelebiliyor g g farklı insanları ve k¨lt¨rleri tanımak sivrilikleri t¨rp¨ler u u o u ama: ki¸isel tercihler ters y¨nde etki yapıyor s o bakaca˘ımız siteleri, haber alaca˘ımız kaynakları g g s¨zge¸ten ge¸iriyoruz u c c kendimiz gibi d¨¸unen insanlarla biraraya geliyoruz us¨ tek bilgi kayna˘ı ˙ g Internet olursa hi¸ yeni d¨¸unce c us¨ ya da g¨r¨¸ duymuyoruz o us a¸ırılıklara kaymak kolayla¸ıyor s s
  27. 27. A¸ırılıkları Azaltma s evet: insanlar co˘rafyadan ba˘ımsız olarak biraraya gelebiliyor g g farklı insanları ve k¨lt¨rleri tanımak sivrilikleri t¨rp¨ler u u o u ama: ki¸isel tercihler ters y¨nde etki yapıyor s o bakaca˘ımız siteleri, haber alaca˘ımız kaynakları g g s¨zge¸ten ge¸iriyoruz u c c kendimiz gibi d¨¸unen insanlarla biraraya geliyoruz us¨ tek bilgi kayna˘ı ˙ g Internet olursa hi¸ yeni d¨¸unce c us¨ ya da g¨r¨¸ duymuyoruz o us a¸ırılıklara kaymak kolayla¸ıyor s s
  28. 28. Politik S¨rece Katılım u evet: bireyler ve azınlık grupları seslerini duyurabiliyor ama: kaotik bir ortam sesini duyurabilmek i¸in insanların ilgisini ¸ekmek gerek c c web sitesi hazırlama, arama motorlarına kaydettirme kaynak gerektiriyor: g¨¸l¨ye daha ¸ok g¨¸ m¨ veriyor? uc u c uc u
  29. 29. Politik S¨rece Katılım u evet: bireyler ve azınlık grupları seslerini duyurabiliyor ama: kaotik bir ortam sesini duyurabilmek i¸in insanların ilgisini ¸ekmek gerek c c web sitesi hazırlama, arama motorlarına kaydettirme kaynak gerektiriyor: g¨¸l¨ye daha ¸ok g¨¸ m¨ veriyor? uc u c uc u
  30. 30. Arama Motorlarının Rol¨ u pek ¸ok insan i¸in giri¸ noktası arama motorları c c s arama motorlarının sonu¸ları ¸ok ¨nemli: c c o hangi sayfalar g¨sterilecek? o ne sırayla g¨sterilecek? o
  31. 31. ¨Ornek: Arama motorları - Cin ¸ Cin’den yapılan aramalarda ¸ arama sonu¸ları sans¨rleniyor c u Google sans¨rl¨ servisini u u iptal ediyor (2010) i¸erik sa˘layıcı lisansını c g kaybediyor http://www.guardian.co.uk/technology/2010/mar/25/china-microsoft-free-speech-google
  32. 32. A˘ Tarafsızlı˘ı g g a˘ tarafsızlı˘ı: g g ˙ Internet’in her kullanıcıya, her uygulama sa˘layıcıya g ve her ta¸ıyıcıya a¸ık, eri¸ilebilir ve ayrımsız olması s c s aksi ¨rnekler: o ta¸ıyıcıların bazı uygulamaları engellemesi s ya da harcadıkları bant geni¸liklerini kısıtlaması (¨rne˘in VoIP) s o g ta¸ıyıcıların bazı site ya da hizmetlere eri¸imi engellemesi s s ya da ¨nceliklendirmesi o
  33. 33. A˘ Tarafsızlı˘ı ˙ g g Ilkeleri kullanıcıların her t¨rl¨ yasal ˙ u u Internet i¸eri˘ine ula¸abilmesi c g s kullanıcıların istedikleri uygulama ve hizmetleri kullanabilmesi a˘a zarar vermedikleri s¨rece, g u kullanıcıların a˘a istedikleri aygıtla ba˘lanabilmesi g g kullanıcıların ta¸ıyıcılar, i¸erik sa˘layıcılar ve s c g uygulama sa˘layıcılar arasındaki rekabetten yararlanabilmesi g hizmet sa˘layıcıların yasal ˙ g Internet i¸erik uygulamaları c ve hizmetleri arasında ayrım yapmaması hizmet sa˘layıcıların uyguladıkları a˘ y¨netimi konusunda g g o bilgi vermeleri http://www.computerworlduk.com/in-depth/it-business/3028/net-neutrality-a-simple-guide/
  34. 34. A˘ Tarafsızlı˘ı ˙ g g Ilkeleri kullanıcıların her t¨rl¨ yasal ˙ u u Internet i¸eri˘ine ula¸abilmesi c g s kullanıcıların istedikleri uygulama ve hizmetleri kullanabilmesi a˘a zarar vermedikleri s¨rece, g u kullanıcıların a˘a istedikleri aygıtla ba˘lanabilmesi g g kullanıcıların ta¸ıyıcılar, i¸erik sa˘layıcılar ve s c g uygulama sa˘layıcılar arasındaki rekabetten yararlanabilmesi g hizmet sa˘layıcıların yasal ˙ g Internet i¸erik uygulamaları c ve hizmetleri arasında ayrım yapmaması hizmet sa˘layıcıların uyguladıkları a˘ y¨netimi konusunda g g o bilgi vermeleri http://www.computerworlduk.com/in-depth/it-business/3028/net-neutrality-a-simple-guide/
  35. 35. ¨Ornek: A˘ tarafsızlı˘ı yasaları g g Sili’de (2010) ve ¸ Hollanda’da (2011) a˘ tarafsızlı˘ını koruma g g yasaları ¸ıkıyor c http://www.theregister.co.uk/2011/06/23/netherlands_net_neutrality/
  36. 36. Kaynaklar Okunacak: Tavani Chapter 9: Regulating Commerce and Speech in Cyberspace Chapter 11: Social Issues II: Community and Identity in Cyberspace 11.1. Online Communities 11.2. Democracy and the Internet
  37. 37. Konular 1 ˙ Internet Alan Adları ˙ ¨ u ug¨ Ifade Ozg¨rl¨˘u Demokrasi 2 Toplumsal Etkiler Sayısal U¸urum c ˙s Ya¸amı I¸ s
  38. 38. Sayısal U¸urum c Tanım sayısal u¸urum: bili¸im teknolojilerinden yararlanmada e¸itsizlik c s s ulkeler arasındaki farklar ¨ BT kullanıcılarının ¸o˘unlu˘u Kuzey Amerika ve Avrupa’da c g g toplum i¸indeki farklar c gelir d¨zeyi u cinsiyet fiziksel engeller
  39. 39. Sayısal U¸urum c Tanım sayısal u¸urum: bili¸im teknolojilerinden yararlanmada e¸itsizlik c s s ulkeler arasındaki farklar ¨ BT kullanıcılarının ¸o˘unlu˘u Kuzey Amerika ve Avrupa’da c g g toplum i¸indeki farklar c gelir d¨zeyi u cinsiyet fiziksel engeller
  40. 40. Sayısal U¸urum c Tanım sayısal u¸urum: bili¸im teknolojilerinden yararlanmada e¸itsizlik c s s ulkeler arasındaki farklar ¨ BT kullanıcılarının ¸o˘unlu˘u Kuzey Amerika ve Avrupa’da c g g toplum i¸indeki farklar c gelir d¨zeyi u cinsiyet fiziksel engeller
  41. 41. Kadınların Katılımı kadınlar bili¸im teknolojileri alanında etkin de˘il s g ilgi duyan az k¨lt¨rel roller: ” u u kadınlar matematik sevmez” y¨ksek e˘itim alan az u g meslekte ¸alı¸an az c s do˘umdan sonra geri d¨nmek zor g o karar mekanizmalarında yer alan az
  42. 42. Kadınların Katılımı kadınlar bili¸im teknolojileri alanında etkin de˘il s g ilgi duyan az k¨lt¨rel roller: ” u u kadınlar matematik sevmez” y¨ksek e˘itim alan az u g meslekte ¸alı¸an az c s do˘umdan sonra geri d¨nmek zor g o karar mekanizmalarında yer alan az
  43. 43. Kadınların Katılımı kadınlar bili¸im teknolojileri alanında etkin de˘il s g ilgi duyan az k¨lt¨rel roller: ” u u kadınlar matematik sevmez” y¨ksek e˘itim alan az u g meslekte ¸alı¸an az c s do˘umdan sonra geri d¨nmek zor g o karar mekanizmalarında yer alan az
  44. 44. Kadınların Katılımı kadınlar bili¸im teknolojileri alanında etkin de˘il s g ilgi duyan az k¨lt¨rel roller: ” u u kadınlar matematik sevmez” y¨ksek e˘itim alan az u g meslekte ¸alı¸an az c s do˘umdan sonra geri d¨nmek zor g o karar mekanizmalarında yer alan az
  45. 45. ¨Ornek: T¨rkiye’de kadınların katılımı u T¨rkiye’de bilgisayar alanında u y¨ksek e˘itim g¨ren u g o kadınların oranı, di˘er ulkelere g¨re y¨ksek g ¨ o u lisede matemati˘in zorunlu g olmasına ba˘lanıyor g http://www.theregister.co.uk/2005/08/15/women_it_maths_mandatory/
  46. 46. Fiziksel Engellilerin Katılımı fiziksel engellilerin eri¸imi i¸in d¨zenlemeler, y¨nergeler s c u o World Wide Web Consortium (W3C): Web Accessibility Initiative (WAI)
  47. 47. Ahlaki Sorun sayısal u¸urum ahlaki bir sorun mu? c bilgiye eri¸im s ekonomik sisteme katılım politik s¨rece katılım u
  48. 48. ˙Internet Eri¸imi s ˙ Internet eri¸imi pozitif bir hak olmalı mı? s e˘itimde fırsat e¸itli˘i g s g yalnızca eri¸imi sa˘lamak yeterli mi? s g kullanma becerilerinin kazandırılması
  49. 49. ˙Internet Eri¸imi s ˙ Internet eri¸imi pozitif bir hak olmalı mı? s e˘itimde fırsat e¸itli˘i g s g yalnızca eri¸imi sa˘lamak yeterli mi? s g kullanma becerilerinin kazandırılması
  50. 50. Konular 1 ˙ Internet Alan Adları ˙ ¨ u ug¨ Ifade Ozg¨rl¨˘u Demokrasi 2 Toplumsal Etkiler Sayısal U¸urum c ˙s Ya¸amı I¸ s
  51. 51. ˙ssizlikI¸ bili¸im teknolojileri i¸sizli˘e yol a¸ıyor mu? s s g c evet: otomasyon nedeniyle pek ¸ok insan i¸inden oldu c s ama: pek ¸ok yeni i¸ alanı yarattı c s i¸ler nitelik de˘i¸tirdi: daha fazla e˘itim gerektiriyor s gs g
  52. 52. Bili¸im Sekt¨r¨nde Calı¸ma Ko¸ulları s ou ¸ s s i¸ g¨vencesi: s u i¸ten ¸ıkarma yaygın s c proje bazında ge¸ici i¸¸ilik yaygın c sc ta¸eronluk ve k¨reselle¸me: i¸ler ba¸ka ulkelere gidiyor s u s s s ¨ c s ¸alı¸ma saatleri mesai saatleri dı¸ında ¸alı¸tırma yaygın s c s fazla mesai, tazminat zorlukları
  53. 53. Bili¸im Sekt¨r¨nde Calı¸ma Ko¸ulları s ou ¸ s s i¸ g¨vencesi: s u i¸ten ¸ıkarma yaygın s c proje bazında ge¸ici i¸¸ilik yaygın c sc ta¸eronluk ve k¨reselle¸me: i¸ler ba¸ka ulkelere gidiyor s u s s s ¨ c s ¸alı¸ma saatleri mesai saatleri dı¸ında ¸alı¸tırma yaygın s c s fazla mesai, tazminat zorlukları
  54. 54. ˙syerinde G¨zetlemeI¸ o c s ˙ ¸alı¸anlar mesai saatlerinde Internet’e i¸ dı¸ı ama¸larla s s c ba˘lanıyor g i¸verenler ¸e¸itli ¨nlemler alıyor: s c s o web kullanımının g¨zetlenmesi o ileti¸im kanallarının (e-posta, mesajla¸ma) g¨zetlenmesi s s o bu ¨nlemler mahremiyet sorunları yaratıyor o bazı ilkeler: c s ¸alı¸anlara g¨zetleme yapıldı˘ının a¸ık¸a bildirilmesi o g c c c s ¸alı¸anların kendileriyle ilgili toplanan bilgileri g¨rebilmesi o ve itiraz edebilmesi toplanan bilgilere g¨re de˘erlendirme yapmadan ¨nce o g o bilgilerin do˘rulanması g
  55. 55. Evden Calı¸ma ¸ s evden ¸alı¸ma (telecommuting) c s ¸irketler i¸in cazip: ofis kiraları y¨ksek s c u avantajları: kadınların katılımı: ¨zellikle do˘umdan sonra o g engellilerin katılımı dezavantajları: i¸ten ¸ıkartmalar ve y¨kseltmelerde dezavantaj s c u c s ¸alı¸ma saatleri belirsizle¸iyor s
  56. 56. Evden Calı¸ma ¸ s evden ¸alı¸ma (telecommuting) c s ¸irketler i¸in cazip: ofis kiraları y¨ksek s c u avantajları: kadınların katılımı: ¨zellikle do˘umdan sonra o g engellilerin katılımı dezavantajları: i¸ten ¸ıkartmalar ve y¨kseltmelerde dezavantaj s c u c s ¸alı¸ma saatleri belirsizle¸iyor s
  57. 57. Kaynaklar Okunacak: Tavani Chapter 10: Social Issues I: Equity and Access, Employment and Work

×