Эртний түүхӨнөөгийн Монгол улсын нутагт одоогоос 850000 жилийн өмнө хүн амьдарч байсан гэсэн баталгаа байдаг. Тийм боловч ...
Гол өгүүлэл: Сүмбэ улс     Сүмбэ улсын үе, МЭ 200 оны үедСүмбэ буюу Сяньби улс нь МЭ 1­р зуунаас хүчирхэгжиж эхлэсэн бөгөө...
хаан цолыг хэрэглэх болсон ба Шэлүний үеэс хойш хүчирхэгжсэн. 552 онд Нируны удирдлага доорх Түрэг угсаатан бослого хийж, ...
                                                              МЭ 600 оны үед, Түрэгийн үе         Гол өгүүлэл: Уйгурын хаа...
үүний улмаас нүүдэлчин ард иргэдээс хамгийн их хятадчлагдсан нь байлаа. 917 онд Киданы тэргүүлэгч Амбагян 3 жил тутам тэрг...
монголын үе 12­р зууны байдал12, 13­р зууны эхээр одоогийн Монгол нутагт нэгдсэн захиргаагүй, бие биентэйгээ өрсөлдөгч оло...
 их монгол улсИх Монгол Улс үүссэн байдалӨв залгамжлагч Өгэдэй хаан (1229­1241) нь гүрнийг улам тэлж, нийслэл Каракорум бу...
Энэ үед Монголчууд ерөнхийдөө дөрвөн түмэн ойрд, халх гэж хоёр хуваагджээ. 1393 онд үхсэн Ойрадын ноён болох Мөнхтөмөрийн ...
дэвсгэрийн орчимд Эрдэнэ Зуу хийдийг байгуулжээ.XV зууны дунд үе, XVI зууны үед Монголын соёл урлаг дахин хөгжих болжээ.Ма...
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс                                                         Богд хаан        Гол өгүүлэл: Бүгд Н...
эхэлжээ. Удалгүй Монголын Ардчилсан Нам, Монголын Социал Демократ Нам, Монголын Үндэсний Дэвшлийн Нам, Монголын Ногоон Нам...
18.Чингисийн байлдан дагуулал, Эзэнт гүрэн тогтсон нь19.Монголын хаан ширээний төлөөх Аригбөх, Хубилай нарын тэмцэл20.Хуби...
   64.Улс төрийн хэлмэгдүүлэлт гарах гадаад, дотоод хүчин зүйл65.Хэлмэгдүүлэх үйл ажиллагаа хор уршиг66.Улс орны гадаад бо...
хаан супер ген 47.Чингис хааны билиг сургааль 48.Монголын нууц товчоо түүхийн эх        сурвалж болох нь 49.Өүлэн үжин, Бө...
                               а. Элитийн               б. Ардын     в.Зонхилох       г. Ёс суртахуун           д.    Эрх ...
9­р ангиудаас авах шалгалтын асуултууд 1. а.Шинэ засгийн бодлого гэж юу вэ? б. Үндэсний мөнгөн тэмдэгтийг хэзээ гүйлгээнд ...
12.      Арилжаа худалдааны үүсэл13.      Хүй элгэн болон овгийн байгуулал14.Ураг төрлийн байгууллын үеийн соёл15.      Эд...
45.      Монголчуудын ХҮ­ХҮП зууны үеийн утга соёл    46.      Чингис хаан супер ген    47.Чингис хааны билиг сургааль    ...
16.Монголын нэгдсэн улсууд    17.Их монгол улсын бүрэлдүүн хил хязгаар    18.Монголын Эзэнт гүрний бүрэлдэхүүн    19.     ...
3.Д Дамба4.Г БумцэндХиагт ,Хөлөн буйр , Ховд, Улиастай ,Гилбэр харуулын нутаг ,Нийслэл хүрээ зэргийг газрын зурагт зааж су...
21.    Дэлхийн 1­р дайн үүсэх болсон шалтгаан, 7­р сарын хямрал, улс орнуудад нөлөөлсөн нь 22.    Дэлхийн 1­р дайн өргөжсө...
8. Түрэмгийллийг тодорхойлох тухай НҮБ-ын тогтоол. 1974    9. Олон улсын гэрээг залгамжлах тухай Венийн Конвенц. 1978    1...
4.          densmaa               , 1 сар 3rd, 2008 дээр 13:42 Хэлсэн:        hey solko erka ta 2too vheheer bayarlasan sh...
амжилт гаргасан буюу гаргах боломжтой гадаадын иргэнийг Монгол УлсынЕрөнхийлөгч энэ зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1, 2- т заасан з...
1.   Монгол Улсын харьяат болохын тулд дараах нөхцлийг хангасанбайна:1/ амьжиргааны зохих чадвар, эх үүсвэртэй байх;2/ Мон...
Монгол Улсын харьяат болгох, харьяатаас гаргах, иргэний харьяалалыгсэргээн тогтоох болон тэдгээрээс татгалзах үндэслэл, нө...
24. Улс гүрний нутаг дэвсгэр бүрэн бүтэн байх, хил халдашгүй дархан байхзарчим25. Олон Улсын маргааныг эв зүйгээр шийдвэрл...
65. Олон улсын байгууллагын дэргэд дэх улс гүрний байнгын төлөөлөгчийнгазар66. Дипломат проткол67. Тусгай төлөөлөгч68. НҮБ...
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
77777
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

77777

9,674

Published on

77777

  1. 1. Эртний түүхӨнөөгийн Монгол улсын нутагт одоогоос 850000 жилийн өмнө хүн амьдарч байсан гэсэн баталгаа байдаг. Тийм боловч МЭӨ 3­р зуунаас төмөр зэвсэг энэ нутагт орж ирсэн үеэс л улс төрийн хувьд чухал болжээ. Ерөнхийдөө энэ үе хүртэлх Монголын түүх нь Сибирь, умард Орос, Хятад, Араб Перс, Төв Азийн хооронд орших тал газрын түүхтэй ижилхэн байжээ. Энэ тал газрыг, хааяа нэгддэг боловч амархан задарч үгүй болдог холбоонуудыг үүсгэдэг тархай бутархай нүүдэлчин аймгууд эзлэж байв. Эдгээр нүүдэлчид нь мал аж ахуй эрхэлж, газар тариалангийн улсууд ба хажуудах аймгуудтай худалдаа хийж, тэдгээрийг довтолж амьдарч байжээ.Хэдийгээр ийм тархай бутархай байсан ч зарим үе Хятад, Араб, Персийн орнуудад заналхийлсэн хүчтэй нэгдлүүдийг бий болгож байв. Эдгээр нэгдлүүд нь амархан задарч үгүй болдог байсан ч довтолсон орнуудынхаа хүмүүсийг тарааж, улс төрийг нь тасалдуулж байв. Монголын талын нүүдэлчид нь голдуу ойр орших Хятадад анхаарлаа хандуулж байсан ба ийнхүү энэ хоёр тал нь өвөр хоорондынхоо түүхэнд харилцан нөлөөлж байв.Хүннү  Гол өгүүлэл: Хүннү гүрэнМЭӨ III зуунд үүссэн Хүннү гүрэн нь Монголын газар нутаг дахь нүүдэлчдийн анхны хүчирхэг улс гүрэн байжээ. Хамгийн хүчирхэг үедээ баруун зүгт Түрэгстан, зүүн зүгт Ляо гол буюу одоогийн Ордос, хойд зүгт Байгал нуур, өмнө зүгт Цагаан хэрэмд тулсан өргөн уудам нутгийг эзлэж байжээ.Хүннү гүрнийг анх Түмэн шаньюй үндэслэжээ. Түүний хүү Модун шаньюй нь МЭӨ 209 онд эцгийгээ хөнөөж аймгуудыг нэгтгэж хүчирхэгжүүлжээ. Тэдгээр зүүн Монголд хамгийн хүчтэй байсан гол өрсөлдөгч аймаг болох Дунху нарыг эзэлжээ. Улмаар Цинь улсын баруун аймгуудыг эзлэн өөртөө нэгтгэжээ. Гэвч Хятадын жанжин Мэн Тянь энэ эзлүүлсэн газрыг эргүүлэн авчээ.МЭӨ 200 оны үе, Хүннү улсын үе                                                                        Хүннүгийн дайчид
  2. 2. Гол өгүүлэл: Сүмбэ улс Сүмбэ улсын үе, МЭ 200 оны үедСүмбэ буюу Сяньби улс нь МЭ 1­р зуунаас хүчирхэгжиж эхлэсэн бөгөөд Таньшихуайгийн (141­181 онд амьдарч байсан) доор нэгдсэн улс болжээ. Таньшихуай хааны үед Хүннүгийн захиргаанд байсан газрыг эзэмших болжээ. Сүмбэ нь 167 онд Хань улсын довтолгооныг няцааж 180 онд Хятадын хойд хэсгийг эзлэн авчээ. Сүмбэгийн ард нь мал аж ахуйгаас гадна бага хэмжээний газар тариаланг эрхэлж байжээ. Сүмбэ нь III зуунд бутарчээ.Сүмбэ нарын нэгэн хэсэг болох Тоба аймаг нь 386 онд хойд Хятадад Тоба Вэй улсыг бий болгожээ. Тоба Гуй хаан нь нүүдэлчдийг нэгтгэж урагш довтолсоор өөрийгөө Хятадын хаанаар өргөмжилжээ. Гэвч тэдгээр нь хожмын Манжууд шиг Хятад үндэстэн рүү уусан алга болсон ажээ. Тоба Вэй улс 581 онд бутарчээ.Сүмбэ нарын гарал үүслийг Монгол гаралтай, Тунгус гаралтай, эсвэл энэ хоёр үндэстний аль алиных нь овог болно гэсэн 3 ерөнхий таамаг байдаг.Сүмбэ бүсний горхи Гол өгүүлэл: Нирун улсЖоужань буюу Нирун улс нь 330­555 оны хооронд Байгаль нуураас Говь цөл, Харшаараас Солонгос хүртэлх нутгийг захирч оршин тогтножээ. 402 онд Шэлүнь буюу Жарун ширээнд сууж 
  3. 3. хаан цолыг хэрэглэх болсон ба Шэлүний үеэс хойш хүчирхэгжсэн. 552 онд Нируны удирдлага доорх Түрэг угсаатан бослого хийж, 555 онд мөхөөжээ. Түрэгүүдийн байгуулсан Түрэгийн эзэнт гүрэн нь Чингисийн гүрнээс өмнөх нүүдэлчдийн хамгийн хүчтэй гүрэн байжээ.Нируны зарим хэсэг Монголоос гарч VI зууны үед Ижил мөрний хөндийд хүрээд Авар хэмээн нэршсэн монгол язгуурын хаант улс байгуулсан юм. Монголд үлдсэн ард нь Татар аймгуудын өвөг дээдэс болжээ.                                                            МЭ 500 оны үед, Жоужаний үе Гол өгүүлэл: Түрэгийн эзэнт гүрэнТүрэгийн хаант улс нь Хятадын Цагаан хэрэмнээс Хар тэнгис хүртэлх нутгийг өөрийн захиргаандаа оруулжээ.Түрэгүүд нь Жоужань улсад голдуу дархадын үүрэг гүйцэтгэж байжээ. Түрэгийн ахлагч Бумин өөрийн дээд эзэн болох хаанд бослогыг дарахад нь тусалсан боловч нирунчууд түүний тусыг албатын гүйцэтгэх үүрэг хэмээн нирунчууд тоомжиргүй хандсан байна. Ийнхүү Бумин охинтой нь гэрлэж чадаагүйнхээ төлөө Жоужаний дайснуудтай холбоо тогтоож 552 онд тэдний дарлалыг авч хаяж чаджээ. Түрэгийн холбоотнуудаас хойд Хятадын Тобагийн Вэй улс их хэрэг болсон юм. Бумин өөрийн ах Истесимд өрнөд хэсгийн газар нутгаас өгч түрэгийн эзэнт гүрнийг байгуулсан аж. Бумины дараагийн хаад ялангуяа Мукан буюу Буга хааны үед түрэгүүд хиргис, киданчуудыг байлдан дагуулж Жоужаний үлдэгдлийг хойд оросын нутаг хүртэл элдэн хөөжээ. Мөн Хятадын Чи, Жоу улсууд 570 оноос түрэгийн хаанд татвар төлөх болов.Гэвч 590 онд Түрэгийн хаант улс Дорнод Түрэг, Өрнөд Түрэг хоёр хэсэгт хуваагджээ. Ингэснээр хүч нь суларч, Тан династи Дорнод түрэгийг харьяалалдаа авчээ. Өрнөд Түрэг ч гэсэн дотроо улам эвдэрч, хоёр талаас нь Араб, Хятадууд цохиж эхэлжээ. 670 ба 682 онд тус тус Өрнөд Түрэг ба Дорнод Түрэг дахин бага зэрг хүчирхэгжсэн ч гэсэн удаан тогтож чадсангүй. 745 онд Түрэг улсын дотоод хямрал гүнзгийрсэн үеэр уйгур аймгууд бослого гаргаж, Түрэг улсыг бүрэн мөхөөжээ.Монголын эзэнт гүрэн буюу Их Монгол улс байгуулагдах хүртэл Монголын нутагт Түрэгийн хаант улс шиг хүчтэй улс гарч ирээгүй юм.
  4. 4.                                                               МЭ 600 оны үед, Түрэгийн үе Гол өгүүлэл: Уйгурын хаант улсУйгур гүнжийн зурагУйгурууд 745 онд Пейло хэмээх хааны үед Түрэгүүдийн эсрэг бослого гаргаж, Дорнод Түрэгийн хаант улсыг орлож Уйгурын хаант улсыг байгуулжээ. Пейлогийн дараа хаан суусан Моюнчур (747­759)­ын үед Уйгур улс хүчирхэгжижээ. 751 онд Орхон голын хөндийд Хар балгас нийслэлийг үндэслэжээ. Уйгурын хаант улс нь дээд цэгтээ Алтайгаас Хянганы нуруу, Соёны нуруугаас говь хүрэлх газар нутгыг захирч байжээ. 755 онд Тан улс тариаланчдын бослогийг дарахын тулд Уйгуруудыг урьж авчирч байжээ. 766 оноос хойш 12 жилийн турш Тан улс Уйгурт алба гувчуур өгөх болжээ.Уйгурууд нь өмнөх нүүдэлчдээсээ илүү их соёлыг хөгжүүлж согд­түрэгийн бичгийг сайжруулж өөрийн бичиг үсэгтэй болсон бөгөөд үүнийг хожмын нүүдэлчид өвлөн хэрэглэх болжээ.Уйгурын хаант улс 840 онд Енисейн хиргисүүдэд цохигдон бутарч, тэдний зарим нь Дорнод Туркестанд очиж, шинэ улс байгуулсан ажээ.Дэлхий 820 онд Гол өгүүлэл: Хиргис840 онд Енисейн хиргисүүд Уйгуруудыг хөөж богино хугацааны турш үргэлжилсэн хаант улсыг одоогийн Монгол улсын нутагт тогтоожээ. 924 онд өөрсдөө кидан буюу хятан нарт дээд Енисей хүртэл хөөгджээ. Хиргис нь Монгол нутагт ноёрхсон сүүлийн түрэг угсааны хүмүүс юм. Гол өгүүлэл: Кидан улсКидан буюу Хятан нар нь 4, 5­р зууны үед Цагаан хэрмийн хойно нүүдэллэн амьдарч байсан ба 
  5. 5. үүний улмаас нүүдэлчин ард иргэдээс хамгийн их хятадчлагдсан нь байлаа. 917 онд Киданы тэргүүлэгч Амбагян 3 жил тутам тэргүүлэгчийг сонгодог журмыг зөрчин, Киданы хаан ширээг үе улиран залгамжлах болгов. Мөн Киданы хуучин 8 аймгийг үндэс болгож, Кидан улсыг байгуулжээ.Киданчууд нь Солонгос, Манжуур, мөн Хэрлэн, Туул, Орхон голын хөндийнүүдийг захирч байжээ. Улам хүчирхэгжиж Хятадыг эзлэж эхлэснээр Ляо гүрэн хэмээн нэрийдэх болжээ. Кидан улс нь хоёр янзын амьдралтай иргэдээс тогтож байжээ: хойд талдаа бэлчээрийн мал аж ахуй эрхэлдэг ард, өмнөд талдаа газар тариалан эрхэлдэг ард. Энэ 2 хэсэг нь бие биентэйгээ худалдаа наймаа өргөн хийдэг байжээ.Киданчууд нь ханз бүхий киданы их бичиг, цагаан толгой бүхий киданы бага бичиг хэмээх хоёр төрлийн бичигтэй байжээ. Киданы Их бичгийг 920 онд Амбагяны ач хүү Лубугу, эрдэмтэн Тулюйбу хоёр хятад бичгээс үлгэр авч зохиожээ. Харин Амбагяны хүү Елюй Тэла (Жүңдүхүн) уйгур бичгээс үлгэрлэн зохиосон бичиг нь Киданы Бага бичиг хэмээн алдаршжээ. Киданчууд бөө мөргөлөөс арай холдож, буддизм шашинтай байжээ.Кидан улс өмнөд талаараа Хятадын Сүн гүрэнтэй Шаньси мужаар хиллэн, 200 орчим жилийн турш зүрчидийн Алтан улс байгуулагдах хүртэл оршин тогтножээ. Зүрчидэд цохиулж Бээжинг булаалгасан киданчууд дүрвэсээр 1128 онд Кашкарт хүрч, тэндээ чухал үүрэг гүйцэтгэсэн Хар Киданы хаант улсыг байгуулжээ.                            Уйгур гүнжийн зураг                                                         1025 онд, Киданы үед
  6. 6. монголын үе 12­р зууны байдал12, 13­р зууны эхээр одоогийн Монгол нутагт нэгдсэн захиргаагүй, бие биентэйгээ өрсөлдөгч олон биеэ даасан аймгууд оршин тогнож байжээ. Эдгээр нь гол төлөв Монгол, Түрэг, Манж гаралтай байсан бөгөөд тоочвол: •   Алтайн , Хангайн нурууны дунд Найман  • Хангайн, Хэнтийн нурууны дундуур Туул­Орхоны сав газарт Хэрэйд  •   Байгал нуурын   урдуур Сэлэнгийн ай саваар Мэргид  •   Их Хянганы нуруугаар   Буйр нуурын орчмоор Хонгирад  • Хэнтийн нуруунаас урагшаа Зүбү (Татар)  •   Их Говьд   Онгуд  • Хэнтийн нуруунд Хамаг Монгол  • Мөн бусад газарт Олхонууд, Баяд, Ойн иргэн тус тус байлаа.Хожим нь эдгээрээс Хамаг Монгол давамгайлжээ.Хамаг Монголын хаан Боржигин овгийн Хабул хан нэг хэсэг хүчирхэгжиж байснаа дараагийн хэдэн үедээ дарагджээ. Түүний дараа Тайчуудын Амбагай хан цолыг авчээ. Амбагай хан охиноо Татарт өгөхөөр явж байхдаа Татаруудад олзлогджээ. Тэдгээр нь Амбагайг зүрчидэд өгч цаазалжээ. Энэ үеэс Татаруудад өш хонзонтой болж, Хабул хааны хүү Хутуг дараа нь Хамаг Монголын ханд өргөмжлөгдөхөд Татарын эсрэг 13 удаа дайтжээ. Хутуг хааны хожмын удирдагчид нь Хамаг Монголын хан цолгүй байсан нь хүч суларч байсны шинж болно. Хутулын ач Есүхэй баатар нь 1171 онд Татаруудад хорлогдон нас баржээ. Энэ үед түүний хүү Тэмүжин 9 настай байсан ба Монголын эзэнт гүрнийг үндэслэгч болсон байна. Харин 1189 он хүртэл Хамаг Монгол ямар ч удирдагчгүй, зохион байгуулалт байхгүй байлаа.Их Монгол Улсыг үндэслэгч Чингис хааны төрсөн гэгдэх газрын орчмын хөшөөЕсүхэй баатар Татаруудад хорлогдсоноос хойш Хамаг Монгол нь захирагчгүй байлаа. Түүний хүү Тэмүжин нь хагас өнчин болж бага насандаа асар их зовлон бэрхшээлийг туулжээ. Түүний эх Өэлүнг Мэргидийн Чилэдүгээс эцэг нь авсны өшөөнд Мэргидүүд Тэмүжиний эхнэр Бөртэ үжинг авсан байна. Эхнэрээ аврах гэж Тэмүжин эцгийн анд Ван хан Тоорил, өөрийн бага насны анд Жамухын тусламжтайгаар Мэргидийг сөнөөжээ. Энэ хэрэг явдлаар Хамаг Монгол дотроо Тэмүжиний нөлөө ихээр ихэсч анд Жамухатай өрсөлдөөн эхлэжээ. 1189 онд түүнийг Хамаг Монголын хаанд өргөмжилж, Чингис хаан нэртэй болжээ. 1206 он хүртэл Тайчууд, Жүрхин, Татар, Найман гээд Монголын бүх аймгуудыг нэгтгэжээ. Ингэснээр Онон голын орчимд хурилдай зохион байгуулж Их Монгол Улсыг (Ехэ Монггул Улус) зарлан тунхагласан байна. Чингис хаан нь 1206­1227 оны хооронд Тангууд, Хорезм, Хар хятан, Зүрчидийн Алтан улсыг байлдан дагуулж уртаашаа Манжуураас Каспийн тэнгис хүртэл уудам газар нутгийг эзэлжээ. Түүнийг нас барах үед Монголын эзэнт гүрэнд зүүн хойд Перс, хойд Хятадын хэсэг, Сибирь, дундад Ази багтаж байв. Үр удам нь байлдан дагуулалтыг үргэлжлүүлэн газар нутгаа хоёр дахин томруулжээ. Чингис хаан Их Монгол улсыг дөрвөн хүүдээ хуваан өвлүүлжээ. Зүчид Уралын нуруунаас Эрчис мөрөн хүртэл газар нутаг, Цагадайд Эрчисээс Балхаш нуур, Төв Ази, дорнод Персийг, Өгэдэйд Зүүнгар, Манжуур, хойд Хятад, отгон хүү Тулуйд Монгол ёс заншлаар язгуурын Монгол нутгийг тус тус өвлүүлжээ.
  7. 7.  их монгол улсИх Монгол Улс үүссэн байдалӨв залгамжлагч Өгэдэй хаан (1229­1241) нь гүрнийг улам тэлж, нийслэл Каракорум буюу Хархоринг байгуулжээ. Түүний удирдлага доор Их Монгол улс нь Чингис хааны дуусгаагүй Алтан улсыг эзлэж, баруун Ази, Европ руу улам тэлжээ. Өгэдэй хааныг нас барсны дараа Чингисийн үр удмууд нь нэг талдаа Зүчи, Тулуйн удмынхан нөгөө талдаа Өгэдэй, Цагадайн удмынхан гэж хоёр хуваагджээ. Өгэдэй хааны дараа 1236 оны Их хурилдайгаар түүний хүү Гүюгийг хаан (1236­1248) ширээнд залжээ. Гүюгийн дараа 1251 онд Тулуйн хүү Мөнхийг хаан (1251­1259) ширээнд суулгажээ. Мөнх хаан нь өөрийн дүү Хүлэгүг Персийг дайтахаар явуулж тэрээр 1257­1259 онуудад Персээс гадна Багдад, Кавказ, Сириг өөрийн эрхшээлдээ оруулжээ. 1260 оны Их хурилдайгаар Мөнхийн дүү Аригбөхийг хаан ширээнд залсан боловч ах Хубилайтай 1261­1266 онд нас барах хүртлээ тэмцэлджээ.                                                          Их Монгол Улс үүссэн байдалЭзэнт гүрний бутралХубилай хаан нь Хятадад Юан династиг (1271­1368) байгуулж өөрийгөө Их хаанд өргөмжлөн нийслэлээ Даду буюу одоогийн Бээжинг болгосноор Их Монгол улсын бутрал түргэсжээ. Их Монгол улс нь: •   Юань   •   Ил Хан    •   Алтан Орд    •   Цагадайн улс   болж бутарчээ.[засварлах] Дөчин дөрвөн хоёрЮан гүрэн зуу гаруй жилийн турш оршин тогтносоор 1368 онд Мин улсаар солигджээ. Ингэснээр Монголчууд умард зүг рүү төрөлх нутаг руугаа зугтжээ. Мингийн арми тэдгээрийг хөөж Монголд ялалт байгуулсан ч гэсэн Монголыг эзлэж чадсангүй. Гэлээ ч гэсэн 1380 онд Каракорум болон бусад Монголын хотуудыг сүйтгэжээ. Мөн Монголчуудын олж авсан соёлын дэвшил хөгжлийг устгаж, Монголчууд XVI­XVII зууны сэргэн мандалт хүртлээ Их Монгол улсын өмнөх нүүдэлчин амьдрал руугаа эргэн оржээ. Өмнөхөөс ялгаатай нэг гол зүйл нь овгийн зохион байгуулалт биш, отог буюу газар нутгийн байршлын зохион байгуулалттай амьдрах болжээ.
  8. 8. Энэ үед Монголчууд ерөнхийдөө дөрвөн түмэн ойрд, халх гэж хоёр хуваагджээ. 1393 онд үхсэн Ойрадын ноён болох Мөнхтөмөрийн гурван хүү Махмуд, Тайчин, Батболд нар Монголын хаанд захирагдахгүйгээ зарлажээ. Ингэснээр тэд тусгаарлаж, Мин династийнхан аль хүч багатайд нь туслаж, нөгөөг нь дарах бодлого явуулж байлаа.                                                           Их Монгол Улсын тэлэлт ба бутралДөчин дөрвөн хоёрЮан гүрэн зуу гаруй жилийн турш оршин тогтносоор 1368 онд Мин улсаар солигджээ. Ингэснээр Монголчууд умард зүг рүү төрөлх нутаг руугаа зугтжээ. Мингийн арми тэдгээрийг хөөж Монголд ялалт байгуулсан ч гэсэн Монголыг эзлэж чадсангүй. Гэлээ ч гэсэн 1380 онд Каракорум болон бусад Монголын хотуудыг сүйтгэжээ. Мөн Монголчуудын олж авсан соёлын дэвшил хөгжлийг устгаж, Монголчууд XVI­XVII зууны сэргэн мандалт хүртлээ Их Монгол улсын өмнөх нүүдэлчин амьдрал руугаа эргэн оржээ. Өмнөхөөс ялгаатай нэг гол зүйл нь овгийн зохион байгуулалт биш, отог буюу газар нутгийн байршлын зохион байгуулалттай амьдрах болжээ.Энэ үед Монголчууд ерөнхийдөө дөрвөн түмэн ойрд, халх гэж хоёр хуваагджээ. 1393 онд үхсэн Ойрадын ноён болох Мөнхтөмөрийн гурван хүү Махмуд, Тайчин, Батболд нар Монголын хаанд захирагдахгүйгээ зарлажээ. Ингэснээр тэд тусгаарлаж, Мин династийнхан аль хүч багатайд нь туслаж, нөгөөг нь дарах бодлого явуулж байлаа.1418 онд Тогоон тайш гэгч ноён Ойрадыг удирдахаар боллоо. Тэрээр бүх Монголыг нэгтгэж Тайсуныг хаан болгоод өөрөө тайши (шадар сайд) нь болжээ. Түүний дараа хүү Эсэн тайши нь хятадтай дайтахаар болж байсан ч Тайсун хаан эсэргүүцэж больжээ. Тайсун хаан 1451 онд алагдснаар өөрийгөө хаанаар зарлажээ. Эсэн тайши Моголистантай байнга дайтаж байсан ба 1455 онд бослого гаргагчдад алагджээ.Монголыг дахин нэгтгэж чадсан бол Чингис хааны удам Батмөнх Даян хаан юм. Түүний өмнө хаан байсан Мандуул нь хүүгүй байсан тул бага хатан Мандухай Батмөнхтэй сууж түүний нэрээр улсыг захирч байжээ. Мандухай нь Ойрадыг цохин Монголыг нэгтгэж чадсан ч Батмөнх нас барсны дараа Монгол буцаад өмнөх хэвэндээ оржээ.XVI зууны үед Монгол нь Мандухай хатны үр удмууд дунд Халх, Цахар, Түмэд зэргээр хуваагджээ. Даян хааны ач Алтан (1507­1582) жинхэнэ хааны хажууд өөрийгөө ханд өргөмжилжээ. Тэрээр Хятад руу дайрч 1550 онд Бээжинд халдаж, Мин улстай найрамджээ. 1557 онд Хөх хотыг байгуулжээ. 1577 онд Төвдөд очиж Төвдийн Дээд лам Содномжамцтай уулзаад анх Далай лам гэдэг цолыг өгчээ. Энэ цагаас Алтан нь Төвдийн Буддист болжээ. Энэ үед бас Халхын Автай хан ч гэсэн Далай ламтай уулзахаар очжээ. Ингэснээр Монголын ихэнх удирдагчид Буддистууд болжээ. Автай хан 1585 онд хуучнаар Каракорум хотын нутаг 
  9. 9. дэвсгэрийн орчимд Эрдэнэ Зуу хийдийг байгуулжээ.XV зууны дунд үе, XVI зууны үед Монголын соёл урлаг дахин хөгжих болжээ.Манжийн дарлал Гол өгүүлэл: Манж Чин улс17­р зууны үеэс Монголын хааны эрх мэдэл маш суларчээ. Сүүлийн хаан Лигдэн нь Цахарын Лигдэн нэртэй болсон нь бүх Монголыг бус зөвхөн Цахарыг л удирдлага доороо байлгаж чадсаны шинж юм. Ингэснээр Монгол нь олон ноёдын эзэмшил болон хувирч, цэргийн нэгдсэн хүч гаргаж чадахгүй болжээ.Энэ үеэс зүүн зүгт Манжууд хүчирхэгжжээ. 1636 онд одоогийн Өвөр Монголыг эзэлжээ. 1691 онд Халхыг 1750 онд Зүүнгарын хаант улсыг Манжууд буюу Манж Чин улсын захиргаан дор оруулжээ. Ингэснээр Монгол нь 1911 он хүртэл дараагийн 220 жилийн турш Манж Чин улсын дарлалд оржээ. 1755 онд бас Баруун буюу Ойрад Монголыг захиргаандаа авчээ.Богд Хаант Монгол Улс20­р зууны эхнээс Чин улс Шинэ засгийн бодлого гээч Гадаад Монголыг Хятадад нэгтгэх бодлогыг хэрэгжүүлэх болжээ. Энэхүү бодлогыг эсэргүүцэн 1911 оны зун VIII Богд Жавзандамба хутагтад бат­оршил өргөх үеэр зөвлөлдөн манжийн эрхшээлээс ангижрахаар шийдвэрлэсэн монголын хаад ноёд, дээд лам нар Чин ван Ханддорж тэргүүтэй төлөөлөгчдийг 8 сард Хаант Орос улсын Санкт­Петербург руу илгээжээ. Энд Оросууд тусалцаа өгөх болно гэж шийдвэрлэж Монголд эргэн ирэхэд нь Хятадад хувьсгал гарч, Чин улсын нөлөө, эрхшээл багасч байсныг далимдуулж 1911 оны 12 сард Хүрээний манж амбаныг Бээжин руу буцаажээ. Ингээд 12 сарын 29­нд Богд Жавзандамбыг шашин төрийг хослон баригч хаанд өргөмжилж албан ёсоор тусгаар тогтнолоо зарлажээ.1913 онд Өвөр Монголыг шинээр тусгаар тогтносон Монгол улстай нэгтгэхээр цэргүүдийг явуулсан ч, Хаант Орос, Дундад Иргэн Улс дарамт шахалт үзүүлснээр цэргүүдээ татжээ. Иймд Монгол нь тусгаар тогтнолоо зарласан ч гэсэн үнэн хэрэгтээ Хаант Орос, Дундад Иргэн Улсын шахалтад байснаар 1915 оны Гурван улсын гэрээнд Монгол улсыг ДИУ­ын автономит болж тусгаар тогтнол нь устжээ.Харин Орос дахь Октябрын хувьсгалыг Хятадууд ашиглаж Монгол руу цэрэг илгээн 1919 онд Монголын автономийг устгах гэрээг хүчээр зуруулжээ. Энэ нөхцөл байдалд Монгол Ардын Нам (МАН) байгуулагдаж, Зөвлөлт Орос Улсаас тусламж хүсэхээр болжээ. Энэ үеэр Барон Унгерн фон Штернберг Хүрээг эзлэж, 1921 оны 3 сард дахин Хятадаас тусгаарлаж 7 сарын 6­нд хаант засгыг байгуулж, хятад цэргүүдийг хөөжээ. Харин 1921 оны 7 сарын 6­нд МАН, Зөвлөлтын цэргүүд Хүрээг эзлэж, шинэ засгийн газрыг байгуулжээ. Дараагийн хэдэн жилүүдэд ЗОУ­ын нөлөө улам ихэсч, Богд хаан нас барсны дараахан 1924 оны 11 сарын 26­нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсыг тунхаглажээ.
  10. 10. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс                                                         Богд хаан Гол өгүүлэл: Бүгд Найрамдах Монгол Ард УлсБүгд Найрамдах Монгол Ард Улс нь ЗХУ­тай маш нарийн харилцаатай байжээ. 1920 ба 30­аад оны үед Зөвлөлтын нөлөөллийг эсэргүүцэж, илүү тусгаар тогтносон байдлыг дэмжиж байсан Догсомын Бодоо, Солийн Данзан нар нь эрх мэдлийн төлөөх тэмцэлд хохирогч болж алагджээ. 1928 онд Хорлоогийн Чойбалсан удирдагч болжээ. Тэрээр хувийн өмчийг хурааж, шашинд дайсагнаж, 1937 оноос эхлүүлсэн Их Хэлмэгдүүлэлтэд 30,000 гаруй хүн алагджээ.БНМАУ нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед ЗХУ­д тусламж илгээж байсан ба 1939 оны Халх голын дайнд ЗХУ, Монголын хамтарсан хүчин Японы хүчинг дийлжээ. Энэ байлдааны үр дүнд ЗХУ нь Японтой төвийг сахих гэрээнд гарын үсэг зуржээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны сүүлийн өдрүүдэд БНМАУ ЗХУ­тай хамт Японд дайн зарласан байна. 1945 онд Иосиф Сталин, Чан Кайши нар Японы эсрэг хоорондоо холбоо тогтоож, энэ үед Бүгд Найрамдах Хятад Улс нь Монголын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрчээ. Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс байгуулагдахад 1949 оны 10 сарын 6­нд дахин бие биеэ хүлээн зөвшөөрчээ.1952 оны 1 сарын 26­нд Хорлоогийн Чойбалсан Москва хотод нас барахад Юмжаагийн Цэдэнбалд эрх мэдэл шилжив. Энэ үеэс харьцангуй тайван байдал өрнөх болжээ. 1961 онд НҮБ­ийн гишүүн болж, өрнөдийн орнуудтай дипломат харилцаа тогтоох болжээ. Харин яг энэ үед буюу 1960­аад оноос ЗХУ­БНХАУ хоорондын харилцаа таслагдаж Монгол нь ЗХУ­тай нэг тал болжээ. Ингэснээр ЗХУ­ын нөлөө ихэссэн ч гэсэн Монголын эдийн засаг эрчимтэй хөгжиж, бичиг үсэг мэдэх байдал ихэсчээ. 1984 онд Цэдэнбал Москвад айлчилж байхад нь түүний өвчин Их Хурлыг шинэ удирдагч Жамбын Батмөнхийг сонгоход хүргэжээ.Ардчилал Гол өгүүлэл: 1990 оны Монголын Ардчилсан хөдөлгөөн1989 оны 12 сарын 10­нд Монголын Ардчилсан Холбоо байгуулагснаар ардчилах хөдөлгөөн 
  11. 11. эхэлжээ. Удалгүй Монголын Ардчилсан Нам, Монголын Социал Демократ Нам, Монголын Үндэсний Дэвшлийн Нам, Монголын Ногоон Нам, Монголын Чөлөөт Хөдөлмөрчдийн Нам гэсэн ардчилсан намууд байгуулагджээ. 1990 оны 3 сарын 7­9­ны хооронд Монголын Ардчилсан Холбооны гишүүд өлсгөлөн зарласнаар МАХН­ын Төв хорооны улс төрийн товчоо огцорч нийгмийн улс төрийн тогтолцоог шинэчлэх үйл ажиллагааны эхлэл тавигджээ. 1990 оны 7 сард Монголын анхны ардчилсан сонгууль болж, ардчилал тогтжээ. 1992 онд шинэ Үндсэн хуулийг баталжээ. 1993 оны 6 сарын 6­нд анхны шууд ерөнхийлөгчийн сонгууль болжээ.Алтан Орд нь Их Монгол улсын бүрэлдэхүүн хэсэг, Чингис хааны ач Бат хааны удирдлаган дор Зүүн Европын Ижил мөрний сав газар буюу Кипчакт оршин тогтносон Монгол, Татарын улс юм.Чингисийн залгамжлагч Өгэдэйн Орос руу илгээсэн гурван довтолгооны нэгийг 1235 онд Бат хаан удирдан явсан юм. Монголчууд Урал мөрөнг 1237 онд гатлан төв Орост нэвтрээд Москва, Киев зэрэг олон хотуудыг довтлон эзэлжээ. Оросоос Монголчууд Польш, Силез, Унгарт очиж 1240 онд Люблин, Харьковыг газартай тэгшилсэн байна. Бат 1241 оны дөрөвдүгээр сард Легницийн ойролцоо Силез, Польш, Тевтоны цэргийн нэгдсэн армийг бут цохисон.Неостадын бэхлэлтээр довтолгоо зогсож, зүүн зүг буцан Ижил мөрний савд Бат өөрийн гоёмсог торгон гэрээ барьжээ. XIV зууны сүүлээр Алтан ордны улс Мускови (Москва)­ийн бослогуудаас болж сульдсан ба Төмөр 1395 онд Алтан Ордны улсыг нэгтгэсэн ч түүнийг нас бармагц Астрахань, Казань, Крым, Сибирь гэх дөрвөн улсад хуваагджээ. XV зууны сүүл, 1480­аад онд III Иван Василевич татвар төлөхөө больж эсэргүүцэл хурцадсанаар Монголчуудын ноёрхол оршин тогтнохоо больсон байна.Монголын түүхийн хичээлийн улирлын шалгалтын асуулт АЖ12010­04­19 13:35                                                           Монголын түүхийн хичээлийн  улирлын шалгалтын асуулт АЖ11.Монголын түүхийн судлах зүйл, судалгааны арга2.Монголын түүхийн үечлэл3. Монголын түүхийн сурвалж4.Монголын түүхийг судалсны ач холбогдол5.Хуучин чулуун зэвсгийн үе6. Дунд чулуун зэвсгийн үе 7.Шинэ чулуун зэвсгийн үе8.Хүрэлийн үе9.Төмөр зэвсгийн үе10.Монгол нутаг дахь овог аймгууд11.Хүннү улс12.Сяньби улс13.Нирун улс14.Монголын эртний улсуудын угсаа гарвал соёл ахуйн залгамж чанар15.Монголын нэгдсэн улс байгуулагдахын өмнөх үеийн Монгол улс ханлигууд16.Хамаг Монголын ханлиг17.Тэмүжин Их Монгол улсыг байгуулсан нь
  12. 12. 18.Чингисийн байлдан дагуулал, Эзэнт гүрэн тогтсон нь19.Монголын хаан ширээний төлөөх Аригбөх, Хубилай нарын тэмцэл20.Хубилай хаан ширээнд өргөмжлөгдсөн нь21.Их Юань улсыг байгуулж, Монголын нийслэлийг Хархориноос Бээжинд шилжүүлсэн нь22.Монгол гүрэн би даасан улсууд болон задарсан нь23.Улс төрийн бутрал түүнийг даван туулах оролдлого24.Манжийн төрөөс монголын дотоод хэрэгт оролцох болсон нь25.Өвөрмонгол, Армонгол Манжийн эрхшээлд автсан нь26.Баруун монгол эзлэгдсэн нь27.Монголын талаар Манжийн төрөөс явуулсан бодлого, үр дагавар28.Ард түмний бослого тэмцэл29.XX зууны эхэн үеийн Монгол орны гадаад дотоод байдал30.Манж Чин улсын шинэ засгийн бодлого31.1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал32.1912 оны Орос Монголын гэрээ  33.Олноо Өргөгдсөн МУ34.1913 оны Бээжингийн тунхаг 35.Улсын дээд, доод хурал36.1915 оны 3­н улсын гэрээ 37.1915 оны 3­н улсын гэрээний үр дагавар38.Автономит Монгол39.Монгол нууц бүлгэмүүд байгуулагдсан нь40.МАН байгуулсан нь 41.1921 оны хувьсгал42.1921 оны хувьсгалын мөн чанар, ач холбогдол43.1921 оны Үндэсний ардчилсан хувьсгалын залгамж чанар44.Үндэсний ардчилсан хувьсгалын шинэтгэлийн эхлэл45.Нийгэм эдийн засгийн анхны өөрчлөлт46.Улсын түр цагийн хурлыг байгуулсан нь 47.Орон нутгийн ардчилсан засаг захиргаа байгуулсан нь 48..Хамжлагыг халсан нь Монголын хэмжээт засагт хаант төр49.Анхдугаар үндсэн хуулийг боловсруулах үйл явц50.Улсын анхдугаар их хурлыг хуралдсан нь    51.Анхдугаар үндсэн хууль, БНУ­ыг байгуулсан нь    52.Анхдугаар үндсэн хуулийн түүхт ач холбогдол   53.МУ цаашдын хөгжлийн замаа сонгон нарийн төвөгтэй үед очсон нь    54.ҮАХ хэтийн төлөвийн тухай үзэл баримтлалууд55.Хөрөнгөтний биш замаар явахаар сонгосон нь    56.МАХН ба Коминтерн   57.Зүүнтэний нугалаа завхрал   58.Монголын өмчийн харилцаанд өөрчлөлт хийсэн нь   59.Зүүнтэний нугалаа завхралыг илрүүлэн бут цохисон нь   60.Зэвсэгт бослого тэмцлүүд    61.1932 оны III онц бүгд хурал   62.Шинэ эргэлтийн бодлого   63.Улс төрийн хэлмэгдүүлэлт монголд гарсан нь 
  13. 13.    64.Улс төрийн хэлмэгдүүлэлт гарах гадаад, дотоод хүчин зүйл65.Хэлмэгдүүлэх үйл ажиллагаа хор уршиг66.Улс орны гадаад бодлого67.Халх голын дайн 68..Дэлхийн 2­р дайны төгсгөл ба монголын тусгаар тогтнолын асуудал69.Социализмыг дэлгэрүүлэх үзэл баримтлал70.Монголд төрийн авторитори дэглэм тогтсон нь71.Авторитори дэглэмийн хор уршиг72.Ардын аж ахуйтаныг хоршоолсон нь73.Улс орныг аж үйлдвэржүүлэх бодлого74.Улс орныг хөгжүүлэх нийгэм соёлын бодлого75.1980­д оны сүүл үеийн улс төрийн байдал76.1990 оны эхэн үеийн улс төрийн үйл явц, түүний өрнөлт77.Монгол улс ардчилал зах зээлийн замд78.1992 оны үндсэн хууль79. Монгол улсын нийгэм эдийн засаг, соёлын өөрчлөлт /1990 оноос хойш/80.Глобальчлал ба Монгол улсАшиглах материал1.Монгол улсын түүх.УБ.2003 I  II  III  IV V боть3.ШУА. XX зууны Монгол.УБ 19954.Заанхүү Алтанцэцэг.Монголын түүхийн лекцүүд.УБ.19995.МУИС. Монгол улсын түүх.УБ.1999 монголын түүхийн шалгалтын асуулт ­ Document Transcript 1. МОНГОЛЫН ТҮҮХИЙН АМ ШАЛГАЛТЫН СЭДВИЙН АГУУЛГЫН ХҮРЭЭ1. Монгол  нутгийн байгаль цаг уурын онцлог2. Ураг төрлийн байгуулал гэж юу вэ?3. Түүхийн эх  сурвалжууд4. Археологи гэж юу вэ?5. Чулуун зэвсгийн үе6. Төмөр зэвсгийн үе гэж юу вэ? 7. Хүрэл зэвсгийн үе8. Монгол нутаг дахь эртний хүмүүс9. Чулуун зэвсгийн үеийн аж  ахуй10.Мал аж ахуй11.Газар тариалангийн үүсэл12.Арилжаа худалдааны үүсэл13.Хүй  элгэн болон овгийн байгуулал14.Ураг төрлийн байгууллын үеийн соёл15.Эдлэг  соёл16.Утга соёл17.Монголын анхны төр улс Хүннү гүрэн18.Сяньби19.Жужаны хаант  улс20.Монгол нутагт дахь түрэг угсааны улсууд21.Хятан гүрэн22.Эртний улсуудын төр  нийгмийн байгуулал23.Эртний улсуудын аж ахуй24.Монголын эртний улсуудын дэлхий  дахины түүхэнд үзүүлсэн нөлөө25.Монголчуудын гарал угсаа26.Монгол нэрийн  тухай27.Монголчуудын ханлиг улсууд28.Түрэг угсааны улсуудын үеийн Монголчууд29.Их  монгол улс түүхийн тавцанд гарч ирсэн нь30.Их монгол улсын төрийн бодлого31.Чингис  хааны түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг32.Чингисийг залгамжлагч хаадын үеийн Их монгол  улс33.Монголын эзэнт гүрэн  2. 34.Монголын Юань улс 35.Монголын эзэнт гүрэн ба дэлхий дахин 36.Монголын эзэнт  гүрэн ба аж ахуй 37.Монголын эзэнт гүрэн ба соёл 38.Улс төрийн бутрал 39.Улстөрийн  бутралын шалтгаан, нөхцөл 40.Улс төрийн бутралын үеийн Монгол ба Мин улсын  харилцаа 41.Монголчуудын нэгдмэл байдал түр сэргэсэн нь 42.Монголд бурхны шашин  дэлгэрсэн шалтгаан 43.Монголд бурхны шашин дэлгэрсэн үр дагавар 44.ХҮ­ХҮП зуны  монголчуудын аж байдал 45.Монголчуудын ХҮ­ХҮП зууны үеийн утга соёл 46.Чингис 
  14. 14. хаан супер ген 47.Чингис хааны билиг сургааль 48.Монголын нууц товчоо түүхийн эх  сурвалж болох нь 49.Өүлэн үжин, Бөртэ хатны овог удам 50.“Их засаг” хууль 51.Нийтийн  тооллын өмнөх ба нийтийн тоолол учир 52.Төв Азид анхны хүн үүссэн нь  53.Монголчуудын их нүүдэл / америк, европ руу/ 54.Монголчуудын бичиг үсгийн үүсэл  55.Атилла хаан ба хүннү гүрэн 56.Шумер ба монголчуудын соёлын холбоо хамаарал  57.Монголчууд Энэтхэгийн харилцаа 58.Ацтек ба майягийн соёлын хамаарал 59.Монгол  хятадын харилцааны уламжлал 60.Дэлхийн өв соёлын хөгжилд монголчуудын гүйцэтгэсэн  үүрэгГазрын зурагт заах 1. Эртний хүмүүсийн ул мөрүүд хаана оршдог вэ? 2. Эртний  хүмүүсийн дархны газрууд 3. Эртний хүмүүсийн бүтээсэн хадны зургууд 4. Оршуулга  булш бунхан 5. Буган чулууны хөшөө  3. 6. Палеолитын үеийн дурсгал / чулуун дэвсэг7. Мезолитын үеийн дурсгалууд ан агнуур8.  Неолитын үеийн дурсгал / газар тариалан9. Амьтны загварт урлагийн дурсгал10.Эдлэг  соёлын дурсгалууд11.Хүннү гүрэн хил хязгаар12.Хэрэйд, найман, хамаг монгол, гурван  мэргэд ханлиг13.Хятан, сяньби, нирун,14.Түрэг угсааны төрт улсууд15.Гурван голын  монголчууд16.Монголын нэгдсэн улсууд17.Их монгол улсын бүрэлдүүн хил  хязгаар18.Монголын Эзэнт гүрний бүрэлдэхүүн19.Алтан ордны улс хил  хязгаар20.Хүлэгийн улс21.Цагаадайн улс22.Монголын юань гүрэн23.Торгоны их  зам24.Бутралын үеийн монгол улс25.Монголчуудын гадаад харилцаатай улс  орнууд26.Ертөнцийн 9 гайхамшиг /эртний түүхийн27.Марко Поло, Плано Карпины нарын  аялал28.Дэлхийн түүхийн эртний ба дундад үеийн иргэншлийн төвүүд29.Перс, Балба,  Жагар, Еле, арслан хот, мисир30.Гуулин, сартуул, нанхиад, могул, хорезм “Соёл” бүлэг сэдвийн хүрээний тест ,                1. ................ гэдэг нь хүмүүс бусад соёлыг өөрийнхөө соёлоор дамжууланүнэлдэг байр суурийг хэлнэ.                               а. Этноцентризм б. Ревлятивизм в. Универсал г.Плюрализм                 2. Соёлын элементүүдийг нийгмийн үүрэгтэй нь зөв харгалзуул.                                1. Үнэлэмж а. Өөрийн байр сууриа илэрхийлэх,үзэл  бодолдоо үнэнч байх чадвар төлөвшүүлэх тэмдэг 2. Билэг тэмдэг б. Тухайн субъектын үйлдэлд хэм хэмжээ  болох                               3. Итгэл үнэмшил в. Соёлын элементүүдийг тэмдэглэжхүмүүст утга санааг ойлгуулах      4. Уламжлал г. Соёлыг үеэс үед дамжууланэзэмшүүлэх                                                        а. 1б2г3а4в б. 1б2в3а4г в. 1а2г3в4б г.1а2в3б4г 3. Соёл нь:                               а  Удамшина б.Нийгмээр залгамжлагдана в. Хүнд төрөхөөсзаяадаг г. Бүгд зөв 4. Бүтээсэн эээн нь тодорхойгүй соёл аль нь вэ?.
  15. 15.                                а. Элитийн б. Ардын в.Зонхилох г. Ёс суртахуун д. Эрх зүй 5. Буруу бодомж аль нь вэ?                                а. Соёл бол нийгмийн үзэгдэл б. Нэг үндэстэн олон соёлтой байж болно                                 в. Хэл бол соёлыг дамжуулах хэрэгслэл г. Нэг тивд нэг л соёл байна 6. Үндэстэн, угсаатныг нэгтгэж нийгмийн болгож байгаа гол шинж аль нь вэ?.                                а.  Мэдлэг б. Хэл в. Соёл урлаг г. Бичиг үсэг д. Үнэлэмж                   7. Аль нь нэгтгэгч маягийн тодорхойлолт вэ?                                 а. Соёл бол хүмүүний хүмүүнлэг чанар илрэн хэрэгжих түүхэн тасралтгүй үйл явц мөн                                 б. Хүнтэй хамт үүссэн нийгмийн үзэгдэл, арга хэмжээ, нийгмийн хяналт                                 в. Соёл бол байгалийн зүйлсийг нийгмийн зүйлс болгодог, улмаар нэгэнт бүтээгдсэн                                 г. Нийгмийн зүйлсээ хүний үйл ажиллагааны бүх чиглэлээр улам боловсронгуй болгодог                                 д. Зохистой арга хэмжээ, нийгмийн хяналт                   8. Мэдлэг туршлага олгодог нь аль үүрэгт хамаарах вэ?                                 а. Мэдээллийн б. Танин мэдэхүйн в. Харилцааны г. Хэм хэмжээний                    9. Аливаа хэм хэмжээг биелүүлснийх нь төлөө урамшуулах үйл явцыг аль өгөгдөл илэрхийлж байна вэ?                                  а.Санкци           б. Дэмжих санкци в. Хэм хэмжээ г. Зуршил 10. Бурхан тэнгэр байдаг гэдгийг үгүйсгэдэг үзэл аль нь вэ?                                  а. Атейзм б. Монотейзм в. Деизм г. Марксизм                    11.  ....................бол нийгэмшилтийн явцад хүмүүсийн эзэмшдэг зүйл.                                  а. Хэл б. Бичиг в. Мэдлэг г. Соёл 12. Нийгмийн хөгжлийг дагаад соёлын аль хэв маяг давамгайлах вэ?                                 а. Ардын б. Нийтийн в. Бүлгийн г. Сөрөг 
  16. 16. 9­р ангиудаас авах шалгалтын асуултууд 1. а.Шинэ засгийн бодлого гэж юу вэ? б. Үндэсний мөнгөн тэмдэгтийг хэзээ гүйлгээнд оруулсан бэ? 2. а.Манжийн эсрэг тэмцэл б. Коминтерн гэдэг үгийг тайлбарла 3. а. Ард Аюушийн бослого б. 1928­1935 оны албан татварын өөрчлөлт 4. а.Улиастайн цэргийн бослого б. Богд хаант МУ­ын аж ахуй 5. а. Үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөний гол удирдагч б. Баруунтан гэж хэн бэ? 6. а. ХХБХТЕШГ хэзээ байгуулагдсан бэ? б. Зүүнтэн гэж хэн бэ? Гол төлөөлөгчид 7. а.1911 оны үеийн Орос Монголын харилцаа б. Шашны эсрэг бослого 8. а. Хөрөнгө хураалт б. Гурван улсын гэрээ 9. а. Зэвсэгт бослсгс б. Монголын талаарх хөрш орнуудын байр суурь 10. а.Ханддорж Орос улсад очсоны учир б. Зөвлөлтийн удирдагчдын шийдвэр 11. а. Шинэ эргэлтийн бодлого б. Цэрэнчимэд Японд очсоны учир 12. а. Өвөрмонголыг чөлөөлөхөөр тэмцсэн нь б. Шинэ эргэлтийн бодлого гэж юу вэ? 13. а.Гурван улсын гэрээ б. Улс төрийн хэлмэгдүүлэлт 14. а. Богд хаант Монгол улсын төрийн бүтэц зохион байгуулалт б. Хэлмэгдүүлэлтийн хор уршиг 15. а. Халх голын дайн б. 1911­1913 оны улсын төсөв 16. а.1919­1920 оны зааг дахь монголын улс төрийн байдал /Автономит эрхийг устгасан нь / б. Халх голын байлдааны үйл явц, үр дүн 17. а. Нууц бүлгүүд байгуулагдсан нь түүний үйл ажиллагаа б. МАХН ба улсын их хурал 18. а. 1940 оны үндсэн хууль б. МАХН байгуулагдсан түүний үйл ажиллагаа 19. а.Анхны долоо б. Хиагт Нийслэл хүрээг чөлөөлсөн нь 20. а. Түр засгийн газар байгуулагдсан нь б. Зөвлөлт эх орны дайны Монгол улс 21. а. Тангарагийн гэрээний гол зорилго б. Дайны үеийн аж ахуй соёл 22. а.Анхны үндсэн хууль б. Чөлөөлөх дайн 23. а. Монгол орны хөгжлийн талаарх байр суурь /Сүхбаатар, Данзан, Бодоо/ б.Коминтерны бодлого үйл ажиллагаа 24. а. Соёлын довтолгоон б. Анхны үндсэн хууль 25. а. Түр засгийн газар байгуулагдсан нь б. 1921­1925 оны Монголын эдийн засагМОНГОЛЫН ТҮҮХИЙН АМ ШАЛГАЛТЫН СЭДВИЙН АГУУЛГЫН ХҮРЭЭ   1. Монгол нутгийн байгаль цаг уурын онцлог 2. Ураг төрлийн байгуулал гэж юу вэ? 3. Түүхийн эх сурвалжууд 4. Археологи гэж юу вэ? 5. Чулуун зэвсгийн үе 6. Төмөр зэвсгийн үе гэж юу вэ? 7. Хүрэл зэвсгийн үе 8. Монгол нутаг дахь эртний хүмүүс 9. Чулуун зэвсгийн үеийн аж ахуй 10. Мал аж ахуй 11.Газар тариалангийн үүсэл
  17. 17. 12. Арилжаа худалдааны үүсэл13. Хүй элгэн болон овгийн байгуулал14.Ураг төрлийн байгууллын үеийн соёл15. Эдлэг соёл16.Утга соёл17.Монголын анхны төр улс Хүннү гүрэн18.Сяньби19. Жужаны хаант улс20. Монгол нутагт дахь түрэг угсааны улсууд21.Хятан гүрэн22. Эртний улсуудын төр нийгмийн байгуулал23. Эртний улсуудын аж ахуй24. Монголын эртний улсуудын дэлхий дахины түүхэнд үзүүлсэн нөлөө25. Монголчуудын гарал угсаа26. Монгол нэрийн тухай27.Монголчуудын ханлиг улсууд28. Түрэг угсааны улсуудын үеийн Монголчууд29. Их монгол улс түүхийн тавцанд гарч ирсэн нь30. Их монгол улсын төрийн бодлого31.Чингис хааны түүхэнд гүйцэтгэсэн үүрэг32. Чингисийг залгамжлагч хаадын үеийн Их монгол улс33. Монголын эзэнт гүрэн34. Монголын Юань улс35. Монголын эзэнт гүрэн ба дэлхий дахин36. Монголын эзэнт гүрэн ба аж ахуй37.Монголын эзэнт гүрэн ба соёл38. Улс төрийн бутрал 39. Улстөрийн бутралын шалтгаан, нөхцөл40. Улс төрийн бутралын үеийн Монгол ба Мин улсын харилцаа41.Монголчуудын нэгдмэл байдал түр сэргэсэн нь42. Монголд бурхны шашин дэлгэрсэн шалтгаан43. Монголд бурхны шашин дэлгэрсэн үр дагавар44. ХҮ­ХҮП зуны монголчуудын аж байдал
  18. 18. 45. Монголчуудын ХҮ­ХҮП зууны үеийн утга соёл 46. Чингис хаан супер ген 47.Чингис хааны билиг сургааль  48. Монголын нууц товчоо түүхийн эх сурвалж болох нь 49. Өүлэн үжин, Бөртэ хатны овог удам  50. “Их засаг” хууль  51.Нийтийн тооллын өмнөх ба нийтийн тоолол учир 52. Төв Азид анхны хүн үүссэн нь 53. Монголчуудын их нүүдэл / америк, европ руу/ 54. Монголчуудын бичиг үсгийн үүсэл 55. Атилла хаан ба хүннү гүрэн 56. Шумер ба монголчуудын соёлын холбоо хамаарал 57.Монголчууд Энэтхэгийн харилцаа 58. Ацтек ба майягийн соёлын хамаарал 59. Монгол хятадын харилцааны уламжлал 60. Дэлхийн өв соёлын хөгжилд монголчуудын гүйцэтгэсэн үүрэг Газрын зурагт заах 1. Эртний хүмүүсийн ул мөрүүд хаана оршдог вэ? 2. Эртний хүмүүсийн дархны газрууд 3. Эртний хүмүүсийн бүтээсэн хадны зургууд 4. Оршуулга булш бунхан 5. Буган чулууны хөшөө 6. Палеолитын үеийн дурсгал / чулуун дэвсэг 7. Мезолитын үеийн дурсгалууд ан агнуур 8. Неолитын үеийн дурсгал / газар тариалан 9. Амьтны загварт урлагийн дурсгал 10. Эдлэг соёлын дурсгалууд 11.Хүннү гүрэн хил хязгаар 12. Хэрэйд, найман, хамаг монгол, гурван мэргэд ханлиг 13. Хятан, сяньби, нирун, 14.Түрэг угсааны төрт улсууд 15. Гурван голын монголчууд
  19. 19. 16.Монголын нэгдсэн улсууд 17.Их монгол улсын бүрэлдүүн хил хязгаар 18.Монголын Эзэнт гүрний бүрэлдэхүүн 19. Алтан ордны улс хил хязгаар 20. Хүлэгийн улс 21.Цагаадайн улс 22. Монголын юань гүрэн 23. Торгоны их зам 24. Бутралын үеийн монгол улс 25. Монголчуудын гадаад харилцаатай улс орнууд 26. Ертөнцийн 9 гайхамшиг /эртний түүхийн 27.Марко Поло, Плано Карпины нарын аялал 28. Дэлхийн түүхийн эртний ба дундад үеийн иргэншлийн төвүүд 29. Перс, Балба, Жагар, Еле, арслан хот, мисир 30. Гуулин, сартуул, нанхиад, могул, хорезм  АШИГЛАХ МАТЕРИАЛ:  • Монголын түүхийн сурах бичиг , 2011 он • “Түүх ­3” монголын түүхийн сурах бичиг 2007, 2009 • ТНУ боловсролын стандарт, 2004 он • Ерөнхий боловсролын 12 жилийн сургуулийн 7,8 дугаар ангийн шилжилтийн төлөвлөгөө,  хөтөлбөр, зөвлөмж, БСШУЯ, 2009, 2010 он • Монголын түүхийн хичээлээр ажиллах тест даалгаврууд, УБ, 2010 он • “Түүх ­1” дадлага ажил 7­р анги, УБ, 2010 он • Нийгмийн ухааны үндсэн сурах бичиг, УБ, 2009 он • Нийгмийн ухааны хичээлээр унших сэдвүүд, тест даалгаврууд 2010 он1939­1990 онуудад БНМАУ­ын түүхэнд хамгийн их нөлөө үзүүлсэн түүхэн зүтгэлтэнг нэрлэж сонирхсон хүний намтраа судалж ирээрэй 1.Ю Цэдэнбал 2.Х Чойбалсан
  20. 20. 3.Д Дамба4.Г БумцэндХиагт ,Хөлөн буйр , Ховд, Улиастай ,Гилбэр харуулын нутаг ,Нийслэл хүрээ зэргийг газрын зурагт зааж сурах мөн тухайн газар нутагт холбогдох түүхэн үйл явдлыг мэдэж ирэхБатлав: ОУХТ­ийн эрхлэгч …………………..... доктор профессор Б.ДашзэвэгОлон улсын харилцааны Тэнхимийн 2010 оны   сарын    ­ны өдрийн  хурлаар хэлэлцэн батлав.                                                  “Олон улсын харилцааны түүх”хичээлийн                                                           Улирал дундын шалгалтын асуулт                                                                                                                  ГХА­ 227,2281.    Орчин үеийн үндэсний төрт улс бий болсон нь, төрт улсын тухай ойлголт2.    Вестфалын ОУ­ын энх тайвны гэрээ үүсэх болсон шалтгаан, ач холбогдол3.    Вестфалын ОУ­ын харилцааны системийн төгсгөл, үр дүн 4.    1815 оны Венийн конгресс5.    ОУХ­ны Венийн систем, түүний үүсэх урьдчилсан нөхцөл бүрдсэн нь 6.    ОУХ­ны үе шатын тухай ойлголт, үе шатуудыг тайлбарлах7.    Хүчний төвийн тухай ойлголт 8.    Наполеоны эсрэг хобоотнуудын Шомоны гэрээ, учир холбогдол9.    1814 оны Парисын Парисын энх тайвны гэрээ, түүнд орсон заалтууд 10.    Шомоны гэрээнд тусгагдсан заалтууд11.    1815 оны Венийн нууц гэрээ, түүнийг байгуулах болсон шалтгаан12.    Венийн эрин үеийн хүчний төвүүд тэдгээрийн харилцаа13.    Орос­Туркын дайн, үүсэл шалтгаан, үр дагавар14.    Орос­Туркын дайнаар талуудын тохиролцсон зүйлүүд 15.    Дэлхийн 1­р дайны өмнөх ОУХ­ны тойм, онцлох үйл явдлууд16.    Дэлхийн 1­р дайны өмнөх алс дорнодын байдал17.    Орос Японы дайн, үүсэл шалтгаан, үр дагавар18.    Орос Японы дайнаар талуудын тохиролцсон зүйлүүд19.    АНТАНТ­ын эвсэл байгуулагдсан нь, түүний тухай ойлголт20.    Дэлхийн 1­р дайн, дайны үеийн ОУ­ын харилцаа, онцлох үйл явдал
  21. 21. 21.    Дэлхийн 1­р дайн үүсэх болсон шалтгаан, 7­р сарын хямрал, улс орнуудад нөлөөлсөн нь 22.    Дэлхийн 1­р дайн өргөжсөн нь 23.    Дэлхийн 1­р дайны явцад үүссэн нөхцөл байдал24.    Дэлхийн 1­р дайны явцад эргэлт гарсан нь 25.    Дэлхийн 1­р дайны төгсгөл, үр дүн26.    Дэлхийн 1­р дайны төгсгөл үеийн онцлох үйл явдлууд27.    Версалын энх тайвны бага хурал, үр дүн28.    ОУХ­ны Версалын системийн онцлог29.    Дайны дараа дэлхийн геополитикт гарсан өөрчлөлт30.    Дайны дараах Герман улс31.    Дайны дараах Австри, болон Унгар32.    Дайны дараах Зөвлөлт Орос Улсын байдал 33.    Дэлхийн 1­р дайны дараа Польш улсыг байгуулсаны учир шалтгаан34.    Дэлхийн 1­р дайны дараах ОУХ­ны тойм 35.    20 жилийн хямралын онцлог үйл явдлууд 36.    20 жилийн хямрал гэж нэрлэсэний учир шалтгаан 37.    ЗХУ байгуулагдсан нь 38.    Зөвлөлт Германы цэргийн хамтын ажиллагааны талаар бичнэ үү!39.     Большвекуудын гадаад бодлогод гарсан өөрчлөлт 40.    Вашингтоны бага хурал, үр дүн, бага хурлаар тохиролцсон зүйлүүд Ашиглах материал:1.    Д.Цолмон­  АНУ­ын түүх  1998 он2.    Д.Баярхүү­ Олон улсын харилцаа ба геополитик 2002 3.    Д.Баярхүү­ Олон улсын харилцаа геополитикийн сонирхол 2002 4.    Ш.Батбаяр­ Олон улсын харилцаа 2000 он 5.     Д.Баярхүү­ Геополитикийн лекцүүдБоловсруулсан: ОУХТ­ийн багш ............................. Г.Уламбаяр Олон улсын нийтийн эрх зүйгээр заавал унших ёстой олон улсын баримт бичгийн жагсаалт 1. НҮБ-ын дүрэм. 1945  2. Олон Улсын Шүүхийн дүрэм. 1945  3. НҮБ-ын эрх, дархын тухай Конвенц. 1946  4. Олон улсын маргааныг эв зүйгээр шийдвэрлэх Гаагийн Конвенц. 1907  5. Олон улсын эрх зүйг дэвшилттэйгээр хөгжүүлэх ба төрөлжүүлэн эмхэтгэх талаарх НҮБ- ын Ерөнхий Ассамблейн Тогтоол. 1946  6. ЕАБХАЗ-н Төгсгөлийн Акт. 1975  7. НҮБ-ын дүрмийн дагуу улс орнуудын найрсаг харилцаа хийгээд хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхтэй холбоотой ОУЭЗ-н зарчмын тухай НҮБ-ын тунхаглал. 1970  
  22. 22. 8. Түрэмгийллийг тодорхойлох тухай НҮБ-ын тогтоол. 1974  9. Олон улсын гэрээг залгамжлах тухай Венийн Конвенц. 1978  10. Төрийн өмч, архив, өрийг улс залгамжлахтай холбоотой Венийн Конвенц. 1983  11. Олон улсын гэрээний эрх зүйн тухай Венийн Конвенц.1969 12. Олон улсын гэрээний эрх зүйн тухай Венийн Конвенц.1986 13. Хүний эрхийн бүх нийтийн тунхаглал. 1948 14. Иргэний ба улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пакт. 1966 15. Эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхийн тухай олон улсын пакт. 1966 16. Иргэний ба улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын I нэмэлт протокол. 1966 17. Цагаач ажилтан болон тэдний гэр бүлийн гишүүдийн эрхийг хамгаалах тухай Олон улсын конвенц. 1990 18. Дүрвэгсэдийн эрх зүйн байдлын тухай Конвенц. 1951 19. Харьяалалгүй хүмүүсийн эрх зүйн байдлын тухай Конвенц. 1954 20. Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах тухай Европын Конвенц. 1950 21. Улс төрийн орогнолын тухай тунхаглал. 1967 22. Эрүү шүүлт болон бусад хэлбэрээр хүний нэр төрийг доромжлон харьцан шийтгэхийн эсрэг Конвенц. 1984 23. Дипломат харилцааны тухай Венийн конвенц. 1961 24. Консулын харилцааны тухай Венийн конвенц. 1963 25. Түгээмэл шинжтэй олон улсын байгууллагад улс төлөөлөгчөөр оролцох тухай Венийн конвенц. 1975 26. Түр хугацааны төлөөлөгчийн тухай Конвенц. 1969 27. ТУХН-ын дүрэм. 28. Европын Зөвлөлийн дүрэм. 29. Арабын Орнуудын Холбооны Пакт. 30. Америкийн Орнуудын Байгууллагын Харти. 31. Африкийн Нэгдлийн байгууллагын Дүрэм. 32. Төрлөөр устгах гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ба тийм гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ба тийм гэмт хэрэг үйлдэгчдийг шийтгэх цээрлүүлэх тухай олон улсын Конвенц.Бүлэг: ОУЭЗ­н эх сурвалж, Уянга багш « Заанаа, Амараа: Монгол Улс НҮБ­ын гишүүн болсон нь Munkhjargal »7 Responses to “Олон улсын нийтийн эрх зүйгээр заавал унших ёстой олон улсын баримт бичгийн жагсаалт” 1.    , 12 сар 19th, 2007 дээр 15:33 Хэлсэн:  peja he he . bugdiig ni shalgaltiin umnu unshij sudlana gdeg ch khudlaa bh l daa. 2.   solko  , 1 сар 1st, 2008 дээр 15:07 Хэлсэн:  hi manaihaan goy shuu. bugdeeree shine onoo gogo ugtsan biz dee te 3.   densmaa  , 1 сар 3rd, 2008 дээр 13:41 Хэлсэн:  hi hi today manaihan shalgaltaa sain ogloo. minii huwid bvgd lag blaa. shine jiliin garaagaa  amjilttai nehellee goe shvv
  23. 23. 4.   densmaa  , 1 сар 3rd, 2008 дээр 13:42 Хэлсэн:  hey solko erka ta 2too vheheer bayarlasan shvv. nziigaa owdsn bhad ih setgeleer demjsen he he  he he 5.   densmaa  , 1 сар 3rd, 2008 дээр 13:43 Хэлсэн:  ouez deer edgeer olon barimt bichgiig unshij amjihgvi ee gehdee manaihan laaak bolohoor  bvgdeeree unshtsan ha hah ha 6.   densmaa  , 1 сар 3rd, 2008 дээр 13:45 Хэлсэн:  hey eh oronchiig haanaas olh be? unshij bwal haragdahyaar bai daa 7. Tsengess, 7 сар 20th, 2009 дээр 10:47 Хэлсэн:  Hard work, but i have one inquiry. Pls publish private law treaties and how to use it, particularly  Incoterms and UCP 600? goodluck for your researchCэтгэгдэл мэйлээр илгээх Олон улсын нийтийн эрх зүйн бодлого бодох аргачлалбичсэн: ouez2007 төрөл:   2В, Л. Галбаатар, 2007-11-9Олон улсын нийтийн эрх зүй. ( Бодлогынхураамж). УБ., 2004. Хуудас 22. Бодлого 2.БНСУ- ын иргэн Квон нь монголч эрдэмтэн бөгөөд тэрээр монголын ардтүмний ёс заншилыг сайн мэдэхийн зэрэгцээ монгол хэл судладаг нэгэнбилээ. Квон нь Монгол Улсад ганц удаа ирсэн хэдий ч монголын талаархиолон бүтээл гаргаж, түүгээрээ бишгүй хөрөнгийг хуримтлуулжээ. Тэрээрөөрийгөө монгол хүн хэмээн боддог бөгөөд Монгол Улсын иргэн болохыгтуйлаас хүсч, Монгол Улсын иргэний харъяаллыг түүнд олгохыг зохихбайгууллагад хандан хүсэлт гаргасан байна.Асуулт:1. Монгол Улсыниргэний харъяат болоход ямар шаардлага тавьдаг вэ?2. БНСУ-ын иргэнКвон шаардлагыг хангасан уу?3. БНСУ-ын иргэн Квон Монгол Улсынхарьяат болох хүсэлтээ ямар байгууллагад гаргаж, ямар хугацаандшийдвэрлүүлэх вэ?4. БНСУ-ын иргэн Квоны Монгол Улсын харьяат болоххүсэлтийг хэрхэн шийдвэрлэх вэ? Бодолт: “ Монгол Улсын Харъяатынтухай хууль “ 1995 (МУХТХ.)-ийн 9-р зүйлийн 3 дахь хэсэгт “ Монгол Улсынтөлөө гарамгай гавьяа байгуулсан, эсхүл Монгол Улсад онц шаардлагатаймэргэжил, мэргэшил эзэмшсэн, шинжлэх ухааны аль нэг салбарт онцгой
  24. 24. амжилт гаргасан буюу гаргах боломжтой гадаадын иргэнийг Монгол УлсынЕрөнхийлөгч энэ зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1, 2- т заасан заасан нөхцлийг үлхаргалзан Монгол Улсын харьяат болгож болно “ гэж заасан нь БНСУ-ыниргэн Квоны Монгол Улсын харьяат болох хүсэлтийг шийдвэрлэх голүндэслэл бөгөөдМУХТХ. 9 дүгээр зүйл. Монгол Улсын харьяат болох нөхцөл
  25. 25. 1. Монгол Улсын харьяат болохын тулд дараах нөхцлийг хангасанбайна:1/ амьжиргааны зохих чадвар, эх үүсвэртэй байх;2/ Монголын ардтүмний ёс заншил, төрийн албан ёсны хэл, Монгол Улсын Үндсэн хуулийнталаар зохих мэдлэг эзэмшсэн ба иргэний харьяатын асуудлаар өргөдөлгаргасан өдрөөс өмнө Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр таваас доошгүй жилбайнга оршин суусан байх гэдэг нь БНСУ-ын иргэн Квонд хамаарахгүй(хөнгөлөлттэй нөхцөл)тул МУХТХ. 9.3-ийн дагуу монгол хэл судладагмонголч эрдэмтнийг Монгол Улсад онц шаардлагатай мэргэжил, мэргэшилэзэмшсэнд тооцох эсэх талаарх зохицуулалтыг дараах эрх зүйн актуудадавч үзлээ: 1. Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай Монгол Улсынхууль. 19932. Иргэний бүртгэлийн тухай Монгол Улсын хууль. 19993.Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хууль. 19934. Монгол УлсынЕрөнхийлөгчийн тухай хууль. 19935. Захиргааны хариуцлагын тухайМонгол Улсын хууль. 19936. Монгол Улсын Засгийн газрын 2001 оны 71,72 дугаар тогтоол.Эдгээр эрх зүйн актуудад монгол хэл судладаг монголчэрдэмтнийг Монгол Улсад онц шаардлагатай мэргэжил, мэргэшил эзэмшсэнгэж үзэхгүй гэж заагаагүй нь БНСУ-ын иргэн Квон шаардлагыг хангасан гэжүзэх үндэслэл болж байгаа тул тэрээр Монгол Улсын харьяат болох хүсэлтээямар байгууллагад гаргаж, ямар хугацаанд шийдвэрлүүлэх вэ? гэдгийгцааш нь авч үзье. Монгол Улсын харьяаллын асуудлаархи хүсэлтийг МУХТХ.21.1, 21.2, 22.6- ийн дагуу Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн нэр дээр гаргахбөгөөд шаардагдах бичиг баримтыг Гадаадын иргэн, харьяатын асуудалэрхлэх албаны тогтоосноор бүрдүүлж өгнө. БНСУ-ын иргэн Квоны хүсэлтийгМУХТХ. 22.5- ийн дагуу зургаан сарын дотор шийдвэрлэнэ. Энэхүү шийдвэрнь зөвшөөрлийг илэрхийлсэн бол МУХТХ. 24.1- ийн дагуу Ерөнхийлөгчзарлиг, татгалзах тохиолдолд захирамж гаргана. Ерөнхийлөгчийн шийдвэргарахтай холбогдуулж Гадаадын иргэн, харъяатын асуудал эрхлэх албаМУХТХ. 23-р зүйлийн дагуу дүгнэлт гаргах ба энэ нь хүсэлт гаргагчийн ашигсонирхол, улсын үндэсний аюулгүй байдлын эрх ашиг, гаргасан өргөдлийнагуулга, харьяатын асуудлаар бусад байгууллагаас гаргасан тодорхойлолтболон санал, дүгнэлт түүнчлэн уг асуудлаар шийдвэр гаргахад ач холбогдолбүхий бусад баримт бичгийг тал бүрээс нь нягтлан үзсэн байх ёстой. Мөн
  26. 26. Монгол Улсын харьяат болгох, харьяатаас гаргах, иргэний харьяалалыгсэргээн тогтоох болон тэдгээрээс татгалзах үндэслэл, нөхцлийг тодорхойзааж тусгахдаа шаардлагатай баримт бичгийг төр, олон нийт, аж ахуйн альч байгууллага, албан тушаалтнаас гаргуулан авна. Эдгээр байгууллага,албан тушаалтан холбогдох баримт бичгийг харьяатын асуудал эрхэлсэнтөрийн захиргааны төв байгууллагад шаардсан хугацаанд нь гаргаж өгөхүүрэгтэй. Иймд БНСУ-ын иргэн Квоны Монгол Улсын харьяат болоххүсэлтийг зөвшөөрч Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зарлиг гаргах бөгөөд МУХТХ.25.1-ийн дагуу энэхүү зарлиг гарсан өдрөөс БНСУ-ын иргэн Квоныг МонголУлсын харьяат болсонд тооцно.   ОУЭЗ­II Курс“Олон Улсын Нийтийн эрх зүйн” хичээлийн улирлын шалгалтын асуулт1. Олон Улсын Ниитийн эрх зүйн ойлголт, зохицуулах зүйл, зохицуулалтын арга2. Олон Улсын хэм хэмжээг хэрэглэх нөхцөл арга зам3. Олон Улсын болон Үндэсний эрх зүйн уялдаа холбоо4. Олон улсын нийтийн ба иргэний эрх зүй5. Бүс нутгийн ба бүс нутгийн бус хэм хэмжээ6. Диспозитив ба императив хэм хэмжээ7. 3арчим ба хэм хэмжээний хоорондын харилцан холбоо8. Олон Улсын эрх зүйн систем9. Олон Улсын эрх зүй ба гадаад бодлого10. Олон Улсын эрх зүй ба дипломат ажиллагаа11. Олон Улсын эрх зуйн үүсэл хөгжил12. Орчин үеийн олон улсын эрхзүйн хөгжил13. Олон Улсын эрх зүйн харилцаа14. Эх сурвалжийн тухай ойлголт15. Олон улсын гэрээ16. Олон улсын заншил17. Шүүхийн шийдвэр эх сурвалж болох нь18. Олон Улсын байгууллагын тогтоол эх сурвалж болох нь19. Улс гүрний хууль тогтоомж ба шүүхийн шийдвэр эх сурвалж болох нь20. Олон Улсын эрх зүйн номлол21. Олон Улсын найрсаг ёс ба зан суртахуун22. Улс гүрний бүрэн эрхийн зарчим23. Тэгш эрхийн зарчим
  27. 27. 24. Улс гүрний нутаг дэвсгэр бүрэн бүтэн байх, хил халдашгүй дархан байхзарчим25. Олон Улсын маргааныг эв зүйгээр шийдвэрлэх зарчим26. Хүч үл хэрэглэх .Хүчээр үл заналхийлэх зарчим27. Улс гүрэн болон үндэстнүүд өөртөө засан тогтнох эрхийн зарчим28. Хүний эрхийг нийтээр хүндэтгэх зарчим29. Олон улсын үүргээ шударгаар биелүүлэх зарчим30. Олон Улсын эрхзүйн субъектийн ойлголт31. Улс олон улсын эрхзүйн субъект болох нь32. Үндэстэн ард түмний эрх33. Олон улсын байгууллагын эрхзүйн субъектийн байдал34. Хувь хүн олон улсын эрхзүйн субъект болох нь35. Хүлээн зөвшөөрөх тухай ойлголт36. Хүлээн зөвшөөрөх объект37. Хүлээн зөвшөөрөх хэлбэрүүд38. Хүлээн зөвшөөрөх арга зам39. Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал40. Олон улсын гэрээний эрхзүйн тухай конвенц41. Монгол улс дахь хүний эрхийн байдал42. Хүчий эрхийн механизм43. Олон улсын гэрээний объект ба ангилал44. Опон улсын гэрээний хэлбэр бүтэц45. Олон улсын гэрээг байгуулах журам, үе щат46. Гэрээ байгуулах бүрэн эрх47. Гэрээний эх бичвэрийг тохиролцох48. Гэрээг даган биелүүлэх, зөвшөөрлөө илэрхийлэх арга49. Гэрээг бүртгэх ба нийтлэх50. Олон улсын гэрээ хүчингүй болох үндэслэл51. Гэрээ үйлчлэх хугацаа орон зай52. Олон улсын гэрээ, хүчинтэй болох гэрээний биелэлтийг хангах53. Олон улсын гэрээг тайлбарлах54. Гэрээнд засвар өөрчлөлт оруулах55. Гэрээний төгсгөл56. Гэрээний үйлчлэлийг түдгэлзүүлэх57. Гадаад харилцаа эрхлэх байгууллагууд58. Дипломат төлөөлөгчийн газар түүний ажилтны эрх дарх59. Дипломат төлвөлөгчийн үйл ажиллагааны эхлэл ба төгсгөл60. Дипломат төлөөлөгчийн газрын тэргүүн61. Консулын харилцаа консулын байгууллага62. Дипломат халдашгүй байдал ,эрх ямба63. Консулын байгууллагын тэргүүн64. Консулын халдашгүй байдал эрх ямба
  28. 28. 65. Олон улсын байгууллагын дэргэд дэх улс гүрний байнгын төлөөлөгчийнгазар66. Дипломат проткол67. Тусгай төлөөлөгч68. НҮБ-ын зорилго зарчим69. Ерөнхий ассамблей70. Аюулгүйн зөвлөл71. НҮБ-ЫН нарийн бичгийн даргын үйл ажиллагаа72. Улс гүрний эрхзүйн зөвлөл73. Улс гүрний нутаг дэвсгэр .түүний бүрэлдэхүүн хэсэг74. Улс гүрний нутаг дэвсгэр өөрчлөгдөх75. Улс гүрний хил76. Улсын хил тогтоох аргууд, делимитац, демеркац77. Олон улсын гол мөрөн78. Цэрэг зэвсэггүй ба төвийг сахисан нутаг дэвсгэр79. 3эвсэгт мөргөлдөөний үеийн эрхзүйн зохицуулалт80. Дайны төрөл81. Дайн үүсэхийн эрхзүйн үр дагавар82. 3эвсэгт мөргөлдөөний үед хүний эрхийг хамгаалах83. Дайны ажиллагааг явуулах хориотой арга хэрэгсэл84. Дайны үед төвийг сахих85. Дайны ажиллагаа зогсох86. Дайн бүхий байдал дуусах87. Олон улсын хүмүүнлэгийн эрх зүйн тухай ойлголт88. Иргэний харъяалалыг олж авах аргууд89. Иргэний харъяалалаа алдах90. Дүрвэгсэдийн эрх зүйн байдал91. Олон улсын маргаан түүнийг эв зүйгээр шийдвэрлэх нь92. ОУ-ын хэлэлцээ, түүнд тавигдах шаардлага93. НҮБ-ЫН олон улсын шүүх94. Далайн олон улсын эрхзүйн байдал95. Опон улсын эрхзүйн зөрчилүүд96. Олон улсын эрхзүйн хариуцлага97. Олон улсын гэмт хэргийн төлөө улс болон хувь хүний хүлээх хариуцлага98. Олон улсын аюулгүй байдлын эрх зүй99. Бүс нутгийн аюулгүй байдлын механизм100. Эвсэлд үл нэгдэх бодлого ба олон улсын аюулгүй байдал101. Цөмийн дайныг сэргийлэх, улс гүрний итгэлцпийг бэхжүүлэх асуудал102. Монгол улсын үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал103. Олон улсын хэлэлцээр дүүнд тавигдах шаардлага104. МонгЀ

×