• Save
зэрлэг ан амьтадыг ажиглах аялалыг хөгжүүлэх нөөц
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

зэрлэг ан амьтадыг ажиглах аялалыг хөгжүүлэх нөөц

  • 8,457 views
Uploaded on

ажиглах аялал

ажиглах аялал

More in: Travel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
8,457
On Slideshare
8,410
From Embeds
47
Number of Embeds
3

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
7

Embeds 47

http://hospitality.ikhzasag.mn 43
http://heroyang.blogmn.net 3
http://www.blogmn.net 1

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. “ЗЭРЛЭГ АН АМЬТАДЫГ АЖИГЛАХ АЯЛАЛЫГ ХӨГЖҮҮЛЭХ НӨӨЦ, БОЛОМЖ” КУРСЫН АЖЛЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨБатлав: “×èíãèñ –Тóð” àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñóðãóóëü Орон судлал-Аялал жуулчлалын тэнхмийн эрхлэгч Г. Энхболд (Äîêòîðàíò, àõëàõ áàãø)Боловсруулсан: А. Энэбиш (317-р бүлгийн оюутан) КУРСЫН АЖЛЫН АГУУЛГАОршил Нэгдүгээр бүлэг: Онолын хэсэг 1. Аялал жуулчлал, түүний үндсэн асуудал 2. Байгалд түшиглэсэн аялал жуулчлал ба түүний үндсэн төрлүүд 3. Зэрлэг ан амьтадыг ажиглах аялал Хоёрдугаар бүлэг: Судалгааны хэсэг 1. Монголын аялал жуулчлалын салбарын өнөөгийн байдал 2. Монгол оронд зэрлэг ан амьтан ажиглах аялалын нөөц, явагдах боломжтой бүс нутаг 3. Монгол оронд шувуу ажиглах аялалыг хөгжүүлэх арга зам, шийдвэрлэх асуудлуудДүгнэлтНом зүйХавсралт
  • 2. “ЗЭРЛЭГ АН АМЬТАДЫГ АЖИГЛАХ АЯЛАЛЫГ ХӨГЖҮҮЛЭХ НӨӨЦ, БОЛОМЖ” КУРСЫН АЖЛЫН АГУУЛГАУдиртгал НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ: ОНОЛЫН ХЭСЭГ 1.1 Аялал жуулчлал, түүний үндсэн асуудал 1.2 Байгалд түшиглэсэн аялал жуулчлал ба түүний үндсэн төрлүүд 1.3 Зэрлэг ан амьтадыг ажиглах аялал ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ: СУДАЛГААНЫ ХЭСЭГ 2.1 Монголын аялал жуулчлалын салбарын өнөөгийн байдал 2.2 Монгол оронд зэрлэг ан амьтан ажиглах аялалын нөөц, явагдах боломжтой бүс нутаг 2.3 Монгол оронд зэрлэг ан амьтад ажиглах аялалыг хөгжүүлэх арга зам, шийдвэрлэх асуудлуудДүгнэлтНом зүйХавсралт
  • 3. Оршил Аялал жуулчлал нь дэлхийн ард түмнүүдийн хооронд үл ойлголцох, бие биеэтанин мэдэх, эдийн засаг, нийгэм, соёл, шинжлэх ухааны хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхгол арга хэрэгсэл төдийгүй, гадаад худалдааны үл үзэгдэх экспорт болохын зэрэгцээимпортын үндэсний үйлдвэрлэл болон орлогын эх үүсвэрийг өсгөж, ажил эрхлэлтийгнэмэгдүүлдэг эдийн засгийн чухал ач холбогдол бүхий үр ашигтай салбар юм. жилээсжилд дэлхийг тойрон аялах жуулчидын тоо эрчимтэй өсөн нэмэгдэж буй бөгөөд тэднийэрэлт хэрэгцээг хангах зорилгоор үйлчилгээний байгууллагын то хэмжээ, чанар, төрөлнь ч өсч нэмэгдэж байгаа нь ажлын байрыг ч мөн хэмжээгээр бий болгосоор байна. Монгол улс нь цаг агаарын хувьд эрс тэс уур амьсгалтай учир аялал жуулчлалнь улирлаас хамаарч явагддаг онцлогтой. 6-8 сар Монгол орны хувьд аялал жуулчлалыноргил үе бөгөөд энэ үед Монголд зочлох жуулчдын тоо хамгийн их болдог. Манай орныхувьд аялал жуулчлалын бизнес ерөнхийдөө нэг чиг хандлага руу орж, цөөн төрлийнаялал хийгдэх болсоноор Монголд ирж уй жуулчдын тоо зогсонги бөгөөдхязгаарлагдмал байдалд хүргээд байна. Зэрлэг ан амьтадыг ажиглах байгалд түшиглэсэн энэ аялал нь монгол орныхувьд харьцангуй сул хөгжсөн ба энэ чиглэлээр дагнан үйл ажиллагаа явуулдагбайгууллага ховор байдаг нь энэ аяллыг Монголд хөгжүүлсэнээр шинэ аялалын захзээл болох гадаадын жуулчдыг татах боломж бүрдэж, аялал жуулчлалын Монгол-брэндийн онцлог, ялгарал, давуу тал бүхий бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нийлүүлэх зэрэгдавуу талыг олноор гаргаж ирэх юм. Монгол орны байгалын унаган төрх, цэвэр тунгалаг агаар, ус, төрөл бүрийнховор амьтны зэрэгцээ ургамал, байгалын элдэв сонин тогтоц, нүүдлийн соёлиргэншил, Монгол ард түмний зан заншил, өвөрмөц ахуй, өвөрмөц түүх архелогийнховор нандин дурсгал зэрэг нь Зэрлэг ан амьтадыг ажиглах аялалыг хөгжүүлэх таатайорчинг бүрдүүлж өгөхийн зэрэгцээ, энэ аялалыг явуулахад шигтгээ болж өгч байна. Уг аяллын онцлог нь байгалд ойр явагдаж, түүнээс таашаал мэдэрч, амрах,алжаалаа тайлахын зэрэгцээ тусгайлсан тоног төхөөрөмж заавал шаарддаггүй, аялалынямарч төрөлтэй хослуулан явуулах боломжтойгоороо бусдаас давуу талтай.
  • 4. НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ: ОНОЛЫН ХЭСЭГ 1.1 Аялал жуулчлал, түүний үндсэн асуудал Аялал ба жуулчлал гэсэн хоёр үг хүний амьдарлын тодорхой хэв шижийгилэрхийлдэг бөгөөд хооронд нь салгаж болдоггүй ойлголт юм. үүнд амралт, идэвхитэйидэвхигүй зугаа цэнгэл, спорт, хүрээлн буй орчинтой танилцах, худалдаа, шинжлэхухаан, эмчилгээ болон бусад олон зүйл хамрагддаг. Гэхдээ энэ бүхэнд аялалжуулчлалыг бусад бусад аялал жуулчлалын бус үйл ажиллагаанаас ялгах, хүнийгамьдарч буй газраас нь өөр орон нутаг эсвэл гадаад орон, өөр тив рүү түр зуурынхугацаагаар аялах ба аялуулах гэсэн тодорхой онцлогуудыг агуулж байдаг. Ттймдээ чаялалын талаар нэгдсэн нэг тодорхойлолт байдаггүй бөгөөд ерөнхийдөө “Тодорхойзорилгоор орон зай, цаг хугацааны дотор хийдэг хүмүүсийн шилжилт хөдөлгөөнийг”аялал гэж болно. харин аялал жуулчлал гэдэг нь хоёрдмол асуудал юм. өөрөөр хэлбэлнэг талаас жуулчин нөгөө талаас түүнд үйлчлэгч байгууллага хүмүүс юм. 19-р зууны сүүлчээс аялал жуулчлал өнөөгийн дүр төрхөө олж, хөгжсөөрбайгаа бгөөд дэлхийн хөгжлийн хандлага ч түүнд нөлөөлж байна.Аялал жуулчлал нь:  Тодорхой зорилготой  Зорилгоо хэрэгжүүлэхэд шаардагдах мөнгө, санхүүтэй  Зорилгоо хангах боломжит цаг хугацаатай, Зорилго хаана хэрэгжих  Зорилго хэрэгжсэнээр авах сэтгэл ханамж зэрэг олон зүйлүүдийг хамарна. Тэгвэл жуулчины энэ хэрэгцээг хангагч байгууллага байсанаар аялал жуулчлалгэсэн нэгдмэл ойлголт бий болно. тэгвэл үүнийг дараах байдлаар мэргэжлийнбайгууллагууд тодорхойлсон байна. Жуулчин Цагаачлах, хууль бусаар орогнох, хөлсний ажил хийхээс бусад зорилгоортухайн улс оронд айлчлж буй хүнийг олон улсын гийчин гэнэ.1. Олон улсын жуулчин /international tourist/-тухайн орон нутагт 24 цгаас дээш хугацаагаар амрах, зугаалах, сурах, баяр ёслол, шашин, спортын арга хэмжээнд оролцох, хамаатан садантайгаа уулзах уулзалт, хурал зөвөлгөөнд оролцох зорилгоор айлчилж буй этгээд.2. Excursionist – 24 цгаас бага хугацаагаар айлчилж буй хүнийг хэлнэ. Энэ талаар Монгол улсын аялал жуулчлалын тухай хуульд /3.1.5/ “жуулчин гэж
  • 5. аялал жуулчлал хийж байгаа Монгол улсын иргэн, гадаадын иргэн, иргэн харьяалалгүй хүнийг хлэнэ” гэж тодорхойлсон байдаг. Аялал жуулчлал Аялал жуулчлалыг ч мөн адил судлаачид олон янзаар тодорхойлсоор ирсэнбөгөөд амрах, зугаалах зорилготой дадлага, туршлага; эдийн засаг, аж үйлдвэрийн нэгсалбар; зах зээлийн бүрдэл; хүрээлэн буй орчны нэг хэсэг гэх мэтээр өөр өөрийн байрсууринаас тайлбарласан байдаг. Эдгээрээс нэгтгэн үзвэл аялал жуулчлал бол нэгдсэннэг систем юм. учир нь түүнд орц, процесс, үйлдвэрлэл, эргэх холбоо гэх бүгд хүчинзүйл байгаа бөгөөд олон бүрдлийн нэгдэл учраас систем гэж үзэх нь үндэслэлтэй юм.Монгол улсын аялал жуулчлалын тухай хуульд /3.1.1/ “Аялал жуулчлал гэж хувь хүнөөрийн байнга оршин суудаг газар нутгаасаа 1-183 хүртлэх хоногийн хугацаагаарамралт, сувилал, танин мэдэхүйн зорилгоор болон шашин шүтлэг, ажил мэргэжлийншугмаар өөр газар нутагт аялан явахыг хэлнэ” гэж тодорхойлсон байдаг. Аялал жуулчлалын төрөл ангилал: Аялал жуулчлалын төрөл хэлбэр ангилалуудыг олон янзаар гаргаж болохбөгөөд тухайн орны нийгэм эдийн засгийн онлог мөн тухайн аялал явагдаж буй орчинзэргээс хамааруулан тодорхойлохын зэрэгцээ тухайн жуулчны зорилгыг ч харгалзанүзэх хэрэгтэй болох учраас аялалын төрлийг тодорхойлоход бэрхшээлтэй байдаг. Аялалжуулчлалыг ангилах нь зохих үндэслэлтэйгээр олонлогийг онцлог болгон хуваах зүйтогтол бүхий үйлдэл бөгөөд хоорондо ялгаатай асуудлууд юм. Хүснэгт – 11д/д Ангилал Аялалын төрөл1 Ерөнхийд нь Дотоодын ба олон улсын2 Чиглэлээр нь Гаднаас ирэх, гадагшаа явах3 Зорилгоор нь Эмчилгээ сувилгааны, танин мэдэхүйн, ажил хэргийн, - Ерөнхий сонирхлын эрдэм шинжилгээний, спорт амралтын, shopping, адал - Тусгай сонирхлын явдлын, шашны, түүх соёлын, байгалын, эргэн санах аялал гэх мэт4 Тээврийн хэрэгслээр нь Явган, агаарын, далай ба гол мөрний, хуурай замын, төмөр замын, унадаг дугуйтай5 Байрлуулах газраар нь Зочид будал, мотель, кемпинг, майхан гэх мэт6 Оролцогчдын тоогоор нь Бүлэг, ганцаарчилсан, гэр бүлийн7 Зохион байгуулалтаар нь Зохион байгуулалттай, зохион байгуулалтгүй Ерөнхий буюу тусгай сонирхлын аялал жуулчлал гэж ихэнхдээ бид авч үздэг1 Д. Чингүн “Аялал жуулчлалын удирдлага зохион байгуулалт” 2-р дэвтэр, 7-р нүүр
  • 6. нь зах зээл хэмээх хэрэглэгчийн төлөөх дайнд амжилт олохын тулд хэрэглчийн буюузах зээлийн баримжаатайгаар бүтээгдэхүүн бий болгож зах зээлийн эрэлт хэрэгцээгхангаж байгаа бөгөөд ийнхүү бүтээгдэхүүн үйлчилгээг бий болгохын тулдхэрэглэгчийн эрэлт хэрэгцээ, хүсэл сонирхлыг харгалзан үзэх нь зайлшгүй юм.Аялал жуулчлалын зах зээлийг дотор нь: • Албан хэргийн буюу бизнес аялал /Business travel/ • Зугаа цэнгэлийн буюу амралт чөлөө цагийн аялал /Leisure travel/ гэж хоёр хуваан үздэг байна.Дээрх ангилалуудыг мөн дотор задлан төрөлжүүлдэг байна.Албан хэргийн буюу бизнес аялалыг: • Пүүс компанийн аялал /Corporate travel/ • Уулзалт, худалдааны аялал /Commercial & Convention travel/ • Байгууллагын аялал /Institutional travel/Зугаа цэнгэлийн буюу амралт чөлөөт цагийн аялалыг: • Гэр бүлийн аялал /Family travel/ • Тусгайлсан амралт сувилалын аялал /Single resort travel/ • Тусгай сонирхлын аялал /Special interest travel/ хэмээн ангилдаг.Аялагч жуулчдын сонирхол, аялал хийх шалтгаанаар нь аялал жуулчлалыг гурван томхэсэгт хуваасаныг задлан үзвэл:. • Ерөнхий сонирхлын аялал жуулчлал /General interest tourism/ • Ижил сонирхлын аялал жуулчлал /Common interest tourism/ • Тусгай сонирхлын аялал жуулчлал /Special interest tourism/ Ерөнхий сонирхлын аялал. Аялал жуулчлал өндөр хөгжсөн, жуулчдын олноор зорин очдог газруудад чиглэсэн, нэгэн хэвийн тогтмол үйлчилгээ бүхий байнгын давтамжтайгаараа онцлог бөгөөд тухайн аялалд оролцогчийн хүсэл сонирхлоос үл хамааралтайгаар аялал зохионбайгуулагчид нь нэгэнт тогтсон аялалын масс буюу бөөн хэлбэрээр зардаг ерөнхий аялал юм. Жишээлбэл далайн эргийн амралт буюу /Beach tourism/ юм. Ижил сонирхолын аялал. Аялал зохион байгуулагчид болон аялалд оролцогчдын сонирхол, зорилго ижил байхыг хэлдэг.
  • 7. Жишээлбэл шашны аялал, гэр бүл, найз нөхдийндөө зочлох аялал ордог ба мөн сайн санаа тусламжийн зорилгоор аялах аялалууд ч багтдаг байна. Тусгай сонирхолын аялал. Тухайн аялалд оролцогчийн хүсэл сонирхолд тулгуурлан зохион байгуулагдаж байгаа аялал юм. Жишээлбэл адалт явдал бүхий идэвхтэй үйл ажиллагаатай аялал, ангийн аялал зэрэг энэ төрөлд багтдаг. Мөн аялал жуулчлалын явцад хүний үйл ажиллагааны эрч хүч болон шилжих хөдөлгөөний хэлбэрээр янз бүрийн төрөлд аялал, жуулчлалыг хуваадаг. Үүнд: идэвхтэй жуулчлал ба идэвхгүй жуулчлал багтана. Аялал жуулчлалын идэвхтэй төрөлд явган аялал, ууланд авирах, спорт тоглоомууд, хүчтэй урсгал бүхий голоор салаар хөвөх, усан доогуур аялах, сафари зэрэг биеийн хүчний бэлтгэл, чадавхи шалгасан, энерги шаардсан, баргийн хүн чадахааргүй аялал, амралт, сонирхол багтана. Дээр дурьдсан аялалаас хамгийн хүнд нь экстреме аялал юм. Гэхдээ экстремал аялалын зарим зугаацлыг идэвхтэй аялалд оруулахад хэцүү. Жишээ нь: 120 ам.доллар төлөөд нэгээс хоёр хоног дэлхий даяар цуутай чанга шоронд сууж, нарсны амьдралыг туршиж үздэг жуулчид цөөнгүй ажээ. Энэ аялалыг идэвхтэй амралтанд оруулж болох уу? Биеийн хүч, энерги бага шаардсан тайван аялал жуулчлалыг идэвхгүйд хамааруулна. Танин мэдэхүйн тур хийж байгаа юм уу амарч буй хүмүүс идэвхгүй аялал жуулчлалыг эрхэмлэгчид юм. Үүнд далай, тэнгисийн эрэг, уулын амралтын газар, усан эмчилгээ, эрүүлжүүлэх тур, гэр бүл, үр хүүхэдтэйгээ амрагчид, ахмад болон тэтгэвэрийн насныхан багтана. Сагс сүлжих, цэцэрлэг арчлах туршлагаа солилцох, гэрийн эзэгтэй нар гэрийн ахуйгаа хөтлөх болон хоол хийх туршлагаа солилцох зэрэг нь идэвхгүй аялалд багтана. Идэвхтэй аялалд:• adventure tour буюу адал явдалт тур нь баргийн хүн сүрдмээр галт уул, арал, хүрхрээ зэрэг байгалийн өвөрмөц тогтолцоотой газруудад уламжлалт бус тээврийн хэрэгслээр, явганаар хүрч очихыг хэлнэ. Зарим үед энэ нь extreme туртай ижил байдаг. Ширүүн урсгалт Колорадогоор хаймран завиар, Колийн хойгоор нохойгоор аялах, Килиманджаро юм уу Эльбрусийн ууланд авирах нь эр зориг, тэсвэр хатуужил, чадавхи, дадлыг шаардана.
  • 8. • Disaster tour буюу газар хөдлөлт, галт уулын дэлбэрэлт, үер, техникийн сүйрэл болсон газраар явахыг гамшгийн газраар аялах гэдэг. Цаазаар авах үйл ажиллагаанд оролцох нь энэ чиглэлийн extreme аялалд багтана. Mystery tour гэдэг нь жуулчин аялалын программыг урьдчилан мэдэхгүй учир янз бүрийн сонин учралуудтай тохиолдон аялахыг хэлнэ. Сафари аялал2- байгал, ан амьтан ажиглах, загасчлах, зураг авах, цасны моторт чаргаар явах, бартаат замаар жийпээр явах аялал зэрэг. Тээврийн хэрэгслийг хэрхэн яаж ашиглаж байгаагаар нь:• hiking and walking tour буюу явган аялал. Явган алхах ба явган аялалд явахыг trekking tour гэдэг. Өдөрт 2-6 км, хүндрүүлсэн тохиолдолд 20-50 км-ын маршруттай байдаг.• Horse riding буюу ердийн хөсөг. Машин, техник хүрэх боломж багатай газраар заан, морь, тэмээ, илжиг, нохой, сарлаг, цаа бугаар аялдаг.• Rail adventure tour төмөр замаар аялах. Тохь тухтай галт тэргээр аялан, зам зуур байгаа нутаг орныг шохоорхон аялдаг. Өдөр нь жуулчид галт тэрэгнээсээ буун, аялал жуулчлалын төвүүдээр аялаад шөнө нь галт тэргэндээ суун цааш аялна. АНУ, Канад, Өмнөд Африкийн бүгд найрамдах улс, Аргентины үндэсний паркуудаар байгалийн үзэсгэлэн төгөлдөр газраар, эртний галт тэргээр аялах нь жуулчдад ихэд таалдагддаг. Уг галт тэргэнд хэд хэдэн вагон ресторанаас гадна вагон клуб, халуун усны өрөө байдаг. Гэхдээ энэ маягаар аялан яваа зочид жуулчдын тоонд ордоггүй.• Bus tour. Автобусаар нэг орноос нөгөөд төдийгүй, нэг тивээс нөгөө рүү аялж болно. Хэдийгээр холын замд яваа автобусанд шөнөдөө унтах боломжтой ч жуулчид замын дагуу хямд үнэтэй зочид буудал, дэн буудалд хоноглодог.• Self drive itineraries буюу өөрийн унаагаар аялах. Өөрийн болон хөлсөлж авсан дугуй, мотоцикл, машинаар, зохиосон маршрутынхаа дагуу аялан, кемпээр хоноглон явдаг. Энэ төрлийн аялалаас хамгийн алдартай нь мэргэжлийн өндөр түвшинд зохиогддог Camel Trophy юм.• Water tour буюу усан аялал. Бага оврын усан онгоц, далбаат завь, завиар гол мөрөн, нуураар аялах нь усан аялалаас хамгийн их ( boat tour) дэлгэрчээ. Жуулчдын зарим нь гол, мөрөн, тэнгисээр аялах marine tour-ыг, нөгөө хэсэг нь тохилог сайхан том хөлөг онгоцоор далайгаар cruise tour-ыг хийх дуртай. Жуулчид Кариб, Балт, Антарктидийн арлаар тэнгисийн аялал хийх дуртай учраас Caribbean line, Viking line, Baltic line-аар 2 Биржаков.Б.И “Аялал, жуулчлалд хөтлөх нь” 97-р тал
  • 9. хийх аялалын маршрутыг сонгох нь элбэг. Аялагчид цагийн ихэнхийг онгоцонд өнгөрөөж, эрэг дээр цөөн гардаг учраас жуулчдын тоонд үл орно.• Shore excursion буюу эрэг орчмын зугаалга нь хямд учраас хүмүүс их аялдаг. Гол мөрөн, тэнгис далайн эргээр хөлөг онгоцоор хэдэн цаг аялаад боомт руу буцаж ирэхийг энэ аялалын тоонд оруулна. “Marine trip” тэнгисийн аялалыг мөн л хүмүүс хийх дуртай. Төлбөрийн өндөр чадвартай, чинээлэг жуулчид тохь тухтай, том хөлөг онгоцуудаар аялахыг сэтгэл татам гэж тооцох нь элбэг билээ. Далбаат завиар аялахыг олон хүн хүсдэг ч үнээс нь болоод ихэнх нь аялж чаддаггүй.• Incentive sailing буюу шагналын аялал. Ихэвчлэн 50-60 жуулчны бүрэлдхүүнтэй байдаг энэ аялал нь эрэг орчмын усаар 1-3 хоног зугаацуулах аялалыг хийгээд буцаж ирдэг.• Day-time-trip нь 3-5 өдрийн турш усаар тууштай аялахыг хэлдэг. Хөлөг онгоцны хуваарийн дагуу нэг боомтоос нөгөө рүү аялдаг. Эсвэл энэ төрлийн аялал нь ямарваа нэгэн турын тээвэрлэлтийн хэсэг байж болно.• Business trip or session trip буюу ажил хэргийн аялал. Хөлөг онгоцны тавцан дээр олон улсын бага хурал, семинар, зөвөлгөөн, ажил хэргийн уулзалт зохиохыг хэлдэг. Жишээлбэл ОХУ-ын “Седов” онгоц нь 180 хүний багтаамжтай, хадмал орчуулгыг хийх хамгийн орчин үеийн техник хэрэгслээр хангагдсан тохилог хурлын заалтай. Үүний зэрэгцээ өдөрт 4 удаа хооллох, экскурс хийх, харилцаа холбоогоор түргэн үйлчлэх зэрэг олон төрлийн үйлчилгээг өндөр түвшинд хийж чаддаг.• Air trip буюу агаарын аялал. Маш холын, тив алгассан орон зайг агаарын хөлгөөр туулдаг. Өндөр хурд, хүчин чадалтай найдвартай том онгоцууд бүтээснээс хойш жуулчид тив алгасан аялах болсон билээ. Агаараар жуулчилж буй жуулчдын дотор тэргүүн байрыг АНУ-ын иргэд эзэлнэ. 1997 онд АНУ-ын нисэх компаниудаар 599 сая хүн үйлчлүүлсэн бөгөөд энэ тоог 2007 онд 900 саяд хүрнэ гэж Дэлхийн аялал жуулчлалын байгууллага тооцсон нь алдаагүй бөгөөд 2007 онд 990 сая жуулчин аялжээ. Том нисэх буудлуудаар нэг орноос нөгөө рүү буюу тив алгасан үйлчлүүлэхийг gateway, харин орон нутагт хүрэхэд хэцүү газарт жуулчдыг хүргэхээр жижиг компаниуд онгоцоор үйлчлэхийг shattle гэж нэрлэдэг. Сүүлийн жилүүдэд АНУ, Европт чинээлэг аялагчид агаарын бөмбөлөгөөр аялахыг ихэд шохоорхох болжээ. Гэхдээ орчин үеийн жуулчид тээврийн хэрэгслийн аль нэгийг дагнан хэрэглэхийн зэрэгцээ хослуулан аялахыг зорьдог юм. Жуулчин амрах хугацаагаа ихэсгэхийн тулд хамгийн хурдан тээврийг сонирхдог болсноос, онгоцоор нисэх нь жилээс жилд нэмэгдэж байгаа билээ. Аялан
  • 10. жуулчлахдаа хүртэл машинаасаа салах дургүй англичууд машинаа ачуулчихаад, хүрэхгазраа очсоны дараа машинаараа аялах дуртай. Орчин үед 300-1000 км-ыг хурдан галттэргээр, 1000 дээш км-ыг онгоцоор туулахыг жуулчид эрхэмлэх болсон нь цагтхавчигдаж байдгаас шалтгаалдаг юм. 1.2 Байгалд түшиглэсэн аялал жуулчлал ба түүний үндсэн төрлүүд Х¿í áàéãàëèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãýäýã óòãààðàà áàéãàëü åðòºíö ð¿¿ãýý òýì¿¿ëýí, ººðèéí ãýñýí ºâºðìºö õýëáýðýýð ò¿¿íèéã íýýõ ãýñýí õ¿ñýë ñîíèðõîëäîî õºãëºãäñººð ºäèéã õ¿ð÷ýý. Òèéìýýñ ÷ õ¿ì¿¿ñ àìüä áàéãàëòàé õàðüöàæ, ò¿¿íä àÿëàí çóãààëàõ, ñóäëàí øèíæëýõ, ò¿¿íèé íýãýí õýñýã áîëæ óóñàí íýãäýõèéã õ¿ñýõ áîëñîí. Ýíýõ¿¿ õ¿ñýë ºíººãèéí áèäíèé àÿëàë æóóë÷ëàëûí ¿íäýñ ñóóðüáîëæ ºãñºí áà ýíý íü õ¿ì¿¿ñèéí õ¿ñýë ñîíèðõîëûí äàãóó ººð÷ëºãäºí õóâèð÷ èë¿¿ áîëîâñðîíãóйíàðèéí áîëæ, ¿ç¿¿ëэæ áóé ¿éë÷èëãýý, õèéãäýæ áóé ¿éë àæèëëàãàà, ÿâàãäàæ áóé àÿëàëûí òºðºëõýëáýðèéí õóâüä èë¿¿ òºðºëæèж îëøèðñîîð áàéíà. Äýëõèé íèéòýýð äàÿàð÷ëàãäàí õóâüñàæ áàéãàà áèäíèé ¿åä ººð óëñ ¿íäýñòíèé îíöëîãñî¸ë, ¸ñ çàíøèë, ºâºðìºö àìüäðàëûí õýâ ìàÿã, ¿çýñãýëýíò áàéãàëü, çýðëýã àí àìüòàí çýðãèéã¿çýæ ñîíèðõîæ ñóäëàõûí çýðýãöýý èë¿¿ àäàë ÿâäàë, õ¿íä õ¿÷ðèéã ýðýëõèéëýí ººðèé㺺 ñîðèíàÿëàã÷äûí òîî æèëýýñ æèëä íýìýãäýæ байгаа бөгөөд явагдаж буй аялал жуулчлалын хэлбэрхийгээд явагдах орчин нь түүнтэй харилцан уялдаа бүхий байгал орчноос шалтгаалахнь харагдаж байгаа юм.Дэлхийд маш хурдацтай хөгжиж буй аялал жуулчлалын нэг төрөл нь эко аялал юм.Дэлхийн II дайнаас хойш хүмүүс байгалийн аялалаар аялан жуулчлах сонирхолтойболсон. Байгалийг түшиглэсэн аялал жуулчлал нь яваандаа бусад төрлийн бүх аялалжуулчлалыг хүрээлэн буй орчныг хамгаалах зорилготой болгоно гэж үздэг. Ийм чутгаараа байгалийн аялал жуулчлал эко аялал жуулчлал үүсэх урьдчилсан нөхцөлболжээ. Эко аялал жуулчлалыг хамгийн зөв тодорхойлсон тодорхойлолт нь БененгтоныБермонд гэдэг газар гарсан бөгөөд одоо хүртэл энэ тодорхойлолтыг хэрэглэсээр байгааюм. “Байгальд ухаалгаар хандаж тухайн байгалийг хамгаалснаар экологийн тэнцвэрийг алдагдуулахгүйн зэрэгцээ нутгийн оршин суугчдад нийгэм эдийн засгийн туслалцаа
  • 11. үзүүлэх аялал жуулчлал юм.”3Эко аялал жуулчлалыг үндсэн 4 төрөлд хуваан авч үздэг. • Эрдэмтэн судлаачдад зориулсан: Судлаачид ба тусгай боловсролтой /экололгийн чиглэлээр/, ямар нэгэн зорилго, чиглэлтэйгээр аялж буй хүмүүс орно. • Хамгаалагдсан: Байгалийн хамгаалалттай дархан цаазат газруудыг үзэж, тэр газрын байгаль, соёл, түүхийг ойлгож мэдэхийг хүссэн хүмүүс орно. • Дэлхийн нэр хүнд бүхий байгалийн цогцолборт газруудыг үзэх аялал. • Тохиолдлын журмаар байгалийн аялалд хамрагдсан хүмүүс.Олон улсын хэмжээнд эко аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхэд 10 үндсэн зарчмыгбаримталдаг. 1. Нөөцийг тогтвортойгоор ашиглах: Эко аялал нь байгалийн нөөцөд түшиглэн явагддаг учраас түүний өвөрмөц тогтоц, үзэсгэлэнт газартай нэг бүрчлэн танилцах боломжийг бүрэн дүүрэн ашиглах, нөөцийг урт хугацааны туршид хэвээр нь хадгалахын тулд зөв зохистой ашиглах, хамгаалахыг хэлнэ. 2. Илүүдэл хэрэгцээг бууруулах, хог хаягдлыг багасгах: Бохирдлыг бууруулахын тулд нөхөн сэргээх зардлыг бууруулна. 3. Орон нутгийн эдийн засагт дэмжлэг үзүүлэх: Орон нутгийн нийлүүлэлтийг авснаар эдийн засагт дэмжлэг үзүүлдэг. Эко жуулчид нь өндөр мэдлэгтэй, орлого ихтэй хүмүүс байдаг учир татвар хураамж, хөлсийг цаг тухайд нь төлдөг. 4. Бүс нутгаар хөгжүүлэх: Энэ нь тухайн бүс нутагт тохирох аялалыг сонгон хөгжүүлнэ. 5. Зах зээлээ сонгох: Эдийн засгийн судалгаа явуулж хэрэглэгчид юу хүсэж сонирхож байгааг нарийн мэдэрч бүтээгдэхүүндээ тусгана. 6. Боловсролын тухай баримтлах зарчим: Эко жуулчид нь сургалт, мэдээлэлд маш нарийн ханддаг учир тэдэнд хангалттай мэдээллийг үнэн зөвөөр өгөх. Мөн орон нутгийн иргэд аялал жуулчлалын үйл ажиллагаа явуулж буй байгууллагуудад сургалт сурталчилгаа явуулах, тэдэнд экологийн хүмүүжил олгох. 7. Аялал жуулчлалыг зохистой төлөвлөх: Орон нутгийн хүрээнд аялал жуулчлалыг зөв зохистой хөгжүүлэх, байгалийн нөөцийн үнэлгээг тодорхойлох, соёл, нийгмийн нөлөөллийг хянах.3 Д.Даваадорж “Тогтвртой хөгжил ба аялал жуулчлал” 2008 он 79-р тал
  • 12. 8. Орчны нөлөөллийг хянах: байгаль орчинд үзүүлж буй сөрөг нөлөөллийг судлах, жуулчид ямар хандлагатай байгаа, түүнд нь нутгийн оршин суугчид яаж хандаж байгааг хянах. 9. Хамтын ажиллагааг дэмжих: Хүрээлэн буй орчныг хамгаалдаг байгууллагуудтай хамтран ажиллах, тэдний үйл ажиллагааг дэмжих. Орон нутгийн засаг захиргаатай хамтран ажиллах. 10. Орон нутгийн өв уламжлалыг хөндөхгүй байх Эко аялал жуулчлалаар аялах явцад доорхи зүйлсийг үзэх боломжтой. • Байгаль: Зэрлэг ан амьтан, ургамал, үзэсгэлэнт гол мөрөн, нуур.... • Соёл: Баяр наадам, гэр бүлийн заншил, үндэсний түүх, утга зохиол, хөгжим, урлаг. Тухайн соёл нь бусад соёлтой харилцах харилцаа. • Өв сан: Амьдралын хэв маяг, амьдрах орчин, түүхийн баримтууд, хоол унд, орон сууц Бүдүүвч-1/MONGOLIAN OFFICIAL TOURISM WEBSITE/ Эко аялал жуулчлалаар аялж буй аялагчид нь өөрийн байгаа орчноосоо өөр шинэ орчинд очих, өвөрмөц сонин тогтоцтой байгалийн дүр төрх, уугуул соёл, түүх, ёс заншлыг танин мэдэхийн тулд ихээхэн мөнгө зарахадбэлэн байдаг. Тэдний хувьд тав тухтай байдал, дэд бүтцийн шаардлага өндөр бус харинбайгальтай илүү ойр харьцаж, аялж буй газар нутгийнхаа талаар үнэн бодит мэдээлэлавахыг хүсдэг. Эко аяллаар аялдаг туршлагатай аялагчид алслагдсан газар нутгийгсонгон аялдаг. Өөрийгөө эко аялагч хэмээн тооцдог аялагч нь байгальд үзүүлж буйсөрөг нөлөөллөө багасгаж, нутгийн хүмүүсийн амьдралыг дэмжих гэх мэт ухамсартай
  • 13. үйл ажиллагаа явуулдаг. Тэд экологийн онц сонирхолтой ургамал болон амьтныаймгийн (ховор болон ховордож буй төрөл зүйл) талаар судалдаг. Насны хязгаар өргөнбөгөөд цаг хугацаа, орон зайнаас хамаарахгүй аялдаг.Үйл ажиллагаа нь үр өгөөжийн хувьд бага байх тусам насны хувьд залуу болдог. Энэаялалд хүйсийн ялгаа байдаггүй, гэр бүлээрээ аялах нь элбэг байдаг.Боловсрол, орлого өндөртэй жуулчин гол төлөв аялалдаа үнэн бодит мэдээлэл, аялалынчанар, чадварлаг албан хаагчдыг шаарддаг. Хэдийгээр эко аялал жуулчлал нь нийгмийн жижиг бүлгүүдэд үр шимээ өгдөг чтухайн орон нутагт жуулчны өндөр улирлын үеэр түр хугацаагаар ч болов хүн амынтоог их бага хэмжээгээр өсгөдөг. Өчүүхэн бага хэмжээний ч гэсэн хүн амын өсөлт ньорон нутгийн дэд бүтэц, зочломтгой ёсонд хүндрэл учруулдаг. 1.3 Зэрлэг ан амьтадыг ажиглах аялал Сафари аялал нь /Сэофари гэж нэрлэгддэг/ хуурай газрын аялал юм. Энэ аялалголдуу Африк руу жуулчид аялал хийдгээр дүрслэгддэг, уламжлал ёсоор ховор анамьтан, агнуурын шувуу зэргийг агнадаг байсан бол орчин үед ан амьтдыг ажигланзургийг нь авч болдог ба бусад онгон байгалийг ажигладаг аялал юм.Эко аялал жуулчлал нь өөр бусад байгальд явагддаг аялалуудтай харилцан уялдаахолбоотой. Бүдүүвч -2 / MONGOLIAN OFFICIAL TOURISM WEBSITE/ Эко аялал жуулчлалаар аялж буй аялагчид нь өөрийн байгаа орчноосоо өөр шинэ орчинд очих, өвөрмөц сонин тогтоцтой байгалийн дүр төрх, уугуул соёл, түүх, ёс заншлыг танин мэдэхийн тулд ихээхэн мөнгө зарахад бэлэн байдаг. Тусгай сонирхлын аялалын нэг төрөл болох сафари буюу ан амьтан, байгал ажиглах мөн фото сафари буюу тэдний зургийг авах аялал нь байгал дээр явагддаг ба бүх аялалынтөрлүүдийн шинж чанарыг агуулдаг учир бусад аялалуудтай холбогдон явж болдог.
  • 14. Дэлхий дээр энэ төрлийн аялал нь хурдацтай хөгжиж байгаа ба манай оронд төдийлөнсайн хөгжөөгүй нь Манай орны хувьд шинэ аялал учир энэ төрлөөр мэргэшсэнболовсон хүчин дутмаг зэрэгтэй холбоотой.Ерөнхий сонирхлын аялал Амрах, алжаалаа тайлахТусгай сонирхлын аялал Идэвхитэй болон идэвхигүйИжил сонирхлын аялал Ижил сонирхлын бүлэг хүмүүс бүхий зохион байгуулалттайАдал явдалт аялал Өөрөөс эрч хүч, сэтгэл хөдлөл төрүүлэхүйцТанин мэдэхүйн Шинэ орчин нөхцөлд ан амьтны амьдарлын талаар мэдэхСудалгаа шинжилгээний Ховордсон ан амьтныг хамгаалахЭко аялал Байгалд үзүүлэх сөрөг нөлөө багагэх мэтээр сафари аялал нь бусад аялалын төрлүүдийн хэв шинжийг хадгалсан, орчинүеийн аялалын шинжтэй төрөлжсөн аялал болох нь харагдаж байна. Сафари аялал нь дараах зүйлийг зайлшгүйбагтаадаг ба өөрийн гэсэн хэвзагвартай байдаг. Үүнд: Ногоон өнгийн хувцас, бут сөөгтэй бүсэлдэг хүрэм, ургамлынгол мөчирөн хамгаалалтын малгай эсвэл унжгар малгай, амьтдын арьс, ирвэсийн арьсгэх мэт зүйлсийг багтаана. Сафари аялалын үүсэл: Байгалийн сайханд аялж өөрийн хүсэл сонирхлын дагуу ан амьтан ажиглаж,тэдний талаар мэдээлэл цуглуулах, тэдний зургийг авах зорилготой аялал юм. Safariгэдэг нь зэрлэг ан амьтанг өөрийн амьдарч буй унаган байгалд нь агнах, ихэвчлэн зүүнАфрикт; судлаж шинжлэх зорилгоор ажиглах аян гэсэн англи үг бөгөөд Арабын Safaraбуюу аялах гэсэн үгнээс гаралтай. Аялалын гол онцлог нь байгалийн сайхныг үзэжмэдрэхийн зэрэгцээ түүний дахин давтагдашгүй үе, мөчийг гэрэл зургийн хальснаабуулгах, аялалд гэрэл зургийн аппараттай оролцох мөн бусад тусгай хэрэгслийгашиглаж ч аялалыг хийж болдог. Фото сафари буюу зураг авах аялал гэдэг ньбайгалийн аялал жуулчлалын үндсэн төрлийн нэг болох үндэсний парк болон байгальдээр аялал хийдэг төрөлд хамаарагддаг. Ихэвчлэн байгаль руу чиглэн зохионбайгуулагддаг тусгай сонирхолын аяллын нэг юм. Энэ аялалын үүсэл хөгжил ньсүүлдээ фото сафари аялалыг бий болгосн бөгөөд фото апратын үүссэнээр мэргэжлийнгэрэл зурагчид үзэгсэлэнт сайхан байгал болон ховор сонин ан амьтад ,унаган дагшиннутаг зэргийн зургийг авсанаар эхэлсэн. Тиймдээ ч сафари аялалын хамгийнхүртээмжтэй, дэлхийд нэлээд хөгжөөд байгаа хэлбэр нь фото сафари бөгөөд энэ нь
  • 15. жуулчидын аялалаас авах мэдрэмж, дурсгалыг хадгалан үлдэх, мөн аялалыгидэвхжүүлэх гэх мэт жуулчнызорилгыг хангах бүрэн сафари аялал юм. Сафари аялалын хөгжил дэлхийд Дэлхийн олон улс оронд Сафари аялал нь хоорондоо харилцан адилгүй хөгжижбуй билээ. Хөгжиж буй байдлаар нь Хөгжингүй, Хөгжиж буй гэж үзэж болох юм.Сафари аялал хөгжингүй орнуудад Африк, Америк, Энэтхэг, Япон, Хятад зэрэг өндөрхөгжилтэй орнуудад фото байдлаар, мөн өвөрмөц тогтоц бүхий байгалын унаган хэвшинжээ хадгалж үлдсэн улс орнууд руу чиглэсэн сафари аялал ихээр явагдаж байна. Дэлхийд Сафари аялал өндөр хөгжсөн орнуудын энэ аялалыг хэрхэн явуулдагтүүний онцлог зэргийг судалж үзээд түүнийгээ Монголын оронд хөгжүүлэх нь голзорилго юм. Африк улс нь Сафари аялал өндөр хөгжсөн орнуудын нэг ба Африк тивийнулсуудын байгалийн үзэсгэлэнт газар, парк, зэрлэг ан амьтдыг эндээс амьдаар нь үзэжбайх юм. Африк тивд явагддаг Сафари аялалын онцлог болон тур компаниудын аялалдхэрэглэгдэх зүйлсийг авч үзье. Африкийн уур амьсгал жилийн турш зөөлөн дулаан байна. Гэвч энэ нь бүс нутагсар бүрээр өөрчлөгдөнө. 11 сараас 3 сар бол аялал жуулчлалын оргил үе бөгөөд энэ үедзочид буудлын үнэ хамгийн их хэмжээнд хүрнэ. Зун нь ихэнх газруудад бороо маш ихордог. Бараг борооны улирал гэж хэлж болохоор байдаг. Африкийн ан амьтад ихаюултай. Аялагчид ихэвчлэн машинд суун тэднийг үздэг. Зарим газруудад машинаасгарч болох ба энэ хэсэг газрууд нь заавал тэмдэглэгдсэн байдаг. (африкийн үндэснийпаркуудад). Токina, Sigma, Тоmron болон Африкийн бусад аялалын компаниуджуулчдын хэрэгцээнд тохирсон фото линз, 2 нүдний дуран зэргийг ханган нийлүүлдэгбайна. Түүнчлэн fast kodak max 180 -800 зэрэг хальсыг санал болгодог байна. Онгон зэлүүд байгалийг мэдрэх хамгийн тохиромжтой цаг бол еглеөний 11:00цаг мөн үүрийн 3:00 цаг байдаг байна. Тур компаниуд жуулчдад гар утас авчрахгүйбайхыг сануулдаг ба учир нь энд ажилдаггүй бөгөөд зэрлэг ан амьтан ажиглах таатайнөхцлийг ч бүрдүүлэх орчин болно. Богино долгионы радио станцаар жуулчдыгхангадаг байна. Гадаадын тур оператор компаниудын аялалын онцлогийгг гаргажирэхийн тулд тэдгээр компаниудын аялалын хөтөлбөрийг судлах нь зүйтэй. Аялалынхөтөлбөр гэдэг нь тухайн төрлийн аялалын тухай багц мэдээлэл аяллын хөтөлбөр,аяллын үргэлжлэх хугацаа, тээврийн хэрэгсэл, хоноглох байр, үзэх үзвэр зэрэг багцмэдээллүүд агуулагдсан байдаг.
  • 16. Зэрлэг байгалд аялаж таашаал авахаас гадна зохиомол бүрдүүлсэн орчин буюукино зургийн талбай, цэцэрлэг, зах, гудамж зэргээр сафари болон фото сафари аялалыгхийж байна. сафари болон фото сафари аялалын гол бүс нутгийг диаграмаар үзүүлбэл:Диаграм-14 Сафари аялалыг зохион байгуулдаг Тур оператор компаний аялалыг үнээр харьцуулбал ($) Диаграм-25 Сафари аялалын онцлог Хүмүүс байгалийн баялаг бүтээл болох жигүүртэн шувуу, ан амьтан, гол горхи, түүхсоелын дурсгал, ёс заншил гэх мэт сонирхолдоо тулгуурлан ямар нэгэн сөрөг үр дагавраасзайлсхийн үзүүлэн болгож, аялал жуулчлалын үйл ажиллагаагаа явуулж, өөрийн хүсэлсонирхол болон мэргэжлийн дагуу тэднийг сонирхож судлах байдлаар аялаж сэтгэлийнтаашаал авдаг аялал юм. Үүнээс үүдэн тур оператор компаниуд үндэсний паркуудад аяллыгзохион байгуулж байгаа нь тухайн аялагч маш олон зүйлүүдийг нэг доороос үзэх боломжийгологох ба байгалийн үзэсгэлэнт орчныг гэрэл зурганд буулгах боломжтой болсон. Ингэснээруг аялал жинхэнэ утгаараа хөгжиж эхэлсэн. Аялал нь байгаль хамгаалалтай салшгүйхолбоотой ба жуулчид тэднийг зөвхөн дуран авай ашиглан сонирхох хүсэлтэй байдаг. Харинжуулчид энэ таашаал, үзсэн зүйлсээ бусадтай хуваалцах, дурсгал болгон үлдээхийн тулд фотохальснаа буулгадаг нь фото сафари аялал болно. Сафари аяллын давуу тал: Аяллын үйл ажиллагаа нь байгаль орчныг хамгаалахад чиглэгдсэн Байгальд ямар нэгэн сөрөг нөлөөллийг үзүүлдэггүй. Жуулчид байгалийн ухааны мэдлэг маш өндөртэй, аяллын туршлагатай Аялал жуулчлалын үйлдвэрлэлд харьцангуй шинэ бүтээгдэхүүн. Аяллын эрчимтэй хөгжиж байгаа нэг терөл. Улирлаар хязгаарлагддаггүй. Сафари аяллын сул тал:4 www.WTO.com/safari5 www.WTO.com/safari
  • 17.  Хязгаарлагдмал хугацаанд зорьсон үзмэрээ харах баталгаа байхгүй. Байгаль цаг уурын хүчин зүйлээс хамаардаг. Бусад аяллаас илүү өртөг зардал шаарддаг. Тухайн аяллын туршлага ур чадвар олон мэргэжлийн боловсон хүчнийг шаарддаг. Зохион байгуулах нь нарийн төвөгтэй. Тусгайлсан тоног төхөөрөмж, аяллын чанар болон эвдрээгүй байгалийг шаарддаг. Сафари аялалын шинж чанар:1.Аялал жуулчлалын байршлын хэрэгсэл бага шаарддаг.2.Нэг газарт цөөн тоотой групп эсвэл хязгаарлагдмал группээр аялдаг.3.Байгаль, ан амьтан, шувуудыг сонирхохоос гадна хамгаалах үйл ажиллагааг дэмждэг.4.Үйлчлүүлэгчдийг захиалсан газраар зочлохоор төлөвлөж өгдөг.5.Жуулчдын хувьд байгал гол зүйл гэдгийг хүлээн зөвшөөрдөг.6. Зэрлэг амьдралд аюул учруулахгүй гэдэгт итгэлтэй баталгаатай байдаг. Сафари аяллаар аялагчдын онцлог Сафари аяллаар аялагчдын онцлог нь ихэвчлэн нэн ховор, ховордож буй анамьтан, шувууд болон эвдрээгүй онгон, өвөрмөц тогтоцтой байгалыг маш их анхаарахбөгөөд хүсэмжилдэг. Тав тухыг төдийлөн анхаардаггүй. Сафари болон фото сафариаяллын жуулчдыг доорх ангиллаар ангилж болно. Мэргэжлийн жуулчид: Өөрийн орноос гадна гадаадын орнуудад аялаж тухайн орны онцлог, ховор ан амьтан, байгалийн үзэсгэлэнг үзэж сонирхохыг эрмэлздэг бөгөөд мэргэжлийн үүднээс шувуу болон ан амьтанг барьж үзэх тохиолдол байдаг. Сонирхолын: Төдийлөн алс хол аялдаггүй. Ихэнх тохиолдолд хамгаалалттай бүс нутгаар аялдаг. Фото аялагчийг 2 хэсэгт хуваан авч үзэж байгаагийн учир нь зураг авах чадвар, мөн дадлага туршлага зэргээс хамаараад аялалын хөтөлбөр аялалд хэрэглэгдэх тоног хэрэгсэл зэргээс хамаараад ялгаатай байдагт оршино. Жишээ нь: сонирхогчдын аппарат нь бүрэн автоматчлагдсан байдаг ба аялагч зевхөн товч л дарах үүрэгтэй.Сафари аялал бусад аялалтай хослож болдогоороо нэн давуу талтай. Тухайлбал  Safari tour+ Disaster tour : ан амьтныг ажиглах явцад техногенийн гамшгийг харж болно. үүнээс үүдэж эрдэм шинжилгээ, судалгаа шинжилгээний аялалуудыг хийж болно. Disaster
  • 18. байдлыг фото хальснаа буулгавал фото сафари гэх мэт сафари аялал олон шинжийг агуулна. Safari tour + Culture tour: байгалийн сайханыг үзэх, байгалын бүтээлүүдийг үзэх явцдаа тухайн орны соёл, уламжлалт амьдралын үзэж фото сафари аялал хийж болох бөгөөд үүний зэрэгцээ ердийн хөсгөөр аялах, ан гөрөө хийх, ууланд авирах аялалуудыг ч хослуулж болно.
  • 19. ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ: СУДАЛГААНЫ ХЭСЭГ 2.1 Монголын аялал жуулчлалын салбарын өнөөгийн байдал Ìàíàé îðîíä àÿëàë æóóë÷ëàë ýðõëýõ àíõíû áàéãóóëëàãà 1954 îíä Ãàäààäûí àÿëàëæóóë÷ëàëûí àñóóäàë ýðõýëñýí òîâ÷îî" íýðòýéãýýð áàéãóóëàãäàæ æèëäýý 110-130 ãàðóéãàäààäûí æóóë÷èí õ¿ëýýí àâ÷, ìàíàé óëñààñ 10-20 æóóë÷èí ãàäààä îðîíä àÿëàæ áàéñàí áàéíà.2000 îíä "Àÿëàë æóóë÷ëàëûí òóõàé" õóóëü Óëñûí Èõ Õóðëààð áàòëàãäàí ãàð÷, öààøèä àÿëàëæóóë÷ëàë õºãæèõ ýðõ ç¿éí ¿íäýñ ñóóðü íü òàâèãäñàí. ¯¿íýýñ ºìíº õóâèéí õýâøëèéí ¿éëàæèëëàãààí äýýð òóëãóóðëàí õºãæñººð èðñýí áèëýý. Ìîíãîë óëñ íü ýäèéí çàñàã, íèéãìèéí á¿ñ÷ëýëýýðýý ç¿¿í á¿ñ, òºâèéí á¿ñ, áàðóóí á¿ñãýñýí ¿íäñýí 3 á¿ñýä õóâààæ ¿çäýã. Ãàçàð íóòãèéí õýìæýý, öýâýð óñíû íººö, àøèãò ìàëòìàëûíîðä ãàçðààðàà äýëõèéä íèëýýä äýýã¿¿ð áàéð ñóóðü ýçýëäýã áºãººä óëñ îðíû ýäèéí çàñãèéíøèíý÷ëýë ºðãºæèí ã¿íçãèéð÷, óëñ òºðèéí íýýëòòýé áîäëîãî, çàõ çýýëèéí õàðèëöààíä øèëæèõèéíõýðýýð Ìîíãîë óëñûí ãàäààä õàðèëöàà òºðºë á¿ðèéí ÷èãëýëýýð õºãæèæ, ìàíàé îðîí ãàäààäåðòºíöºä óëàì á¿ð íýýëòòýé áîëîõ òààòàé îð÷èí á¿ðäýæ áàéíà. ¯¿íòýé óÿëäàí ìàíàé óëñàä àÿëàëæóóë÷ëàëûí ¿éë àæèëëàãàà æèëýýñ æèëä èäýâõæèæ, çî÷èí ãèé÷íèé òîî ºññººð áàéí. Àÿëàëæóóë÷ëàëûí õºãæèõ áîëîìæèéí ýõ ¿íäýñ íü í¿¿äýë÷íèéí àìüäðàë, 5 õîøóó ìàë ìàëëàäàã óëàìæëàëòàðãà óõààí, èõ Ýçýí ×èíãèñ õààí, óíàãàí òºðõ íü áàãà ýâäýãäñýí áàéãàëü, ýêîëîãèéí ýð¿¿ëîð÷èí, ýðòíýýñ óëàìæëàãäñàí çàí çàíøèë, íàéðñàã çî÷ëîìòãîé ÷àíàð þì. Àíõ äýëõèé äàõèíä ìîíãîë îðíû òàëààð ìýäýýëëèéã àãóó èõ ×èíãèñ õààí áîëîí ò¿¿íèéçàëãàìæëàã÷ õ¿¿äèéí áàéëäàí äàãóóëëûí ñ¿ð õ¿÷ýýð ìýä¿¿ëñýí áèëýý. Y¿íýýñ ãàäíà Ìîíãîëä àíõæóóë÷èëæ èðñýí æóóë÷èä ìîíãîëûí òàëààðõ ìýäýýëëèéã äýëõèé íèéòýä òàíèóëæ áàéæýý. Àíõìîíãîëä 1215 îíä Ôðàíöûí ëàì William Rubruck, 1246 îíä Èòàëèéí Ïëàíî Êàðïèíî, 1270 îíä ÌàðêîÏîëî ãýõ æóóë÷èä àíõ èðæ ñóäàëæ áàéñàí áàéíà. Ìîíãîëûí àÿëàë æóóë÷ëàëûí ò¿¿õýí õºãæëèéí ¿åøàòóóäûã 4 ¿å øàòàíä õóâààæ ¿çäýã.1 - ¿å: 1921 îíîîñ ºìíºõ áóþó ýðòíèé ¿å. Ýíý ¿åä öýðýã äàéíû áàéëäàí äàãóóëàë, øàøèí ¿¿ññýíòýé õîëáîãäîí áàäàð÷ëàõ, ñ¿ìõèéä¿¿äýýð ÿâàõ, í¿¿äýëëýí àìüäðàõ, æèí òýýõ ãýõ ìýòèéí àÿëàë æóóë÷ëàëûí ¿éëàæèëëàãààíóóä õèéãäýæ áàéæýý.2 - ¿å: 1921-1954 îí õ¿ðòýëõ. Àðäûí õóâüñãàë ÿëñàíòàé õîëáîãäîí øèíýýð ñóðãóóëü, ñî¸ë, àìðàëò ñóâèëàëûíãàçðóóäûí á¿òýýí áàéãóóëàëò, ôåîäàë áîîë÷ëîëûí äàðàíãóéëëààñ ãàð÷ ýðõ ÷ºëººòýé áîëñîíòîéõîëáîãäîí äîòîîäûí àÿëàë õºãæèæ èðñýí.
  • 20. 3 - ¿å: 1954-1990 îí õ¿ðòýëõ. 1954 îíä ãàäààäûí æóóë÷äàä ¿éë÷ëýõ Æóóë÷èí íýãòãýë áàéãóóëàãäàæ àëáàí ¸ñîîð àÿëàë æóóë÷ëàëûí ¿éë àæèëëàãààã óëñààñ äýìæèæ ýõýëæýý. Ýíýõ¿¿ õóãàöààíä æóóë÷äàä ¿éë÷ëýõ îð÷óóëàã÷ûã áýëòãýõ çîðèëãîîð Ìîíãîë óëñûí èõ ñóðãóóëü ãàäààä õýëíèé àíãèóäûã íýýæ áàéæýý. ̺í ìîíãîëûí õîâîð àìüòàí, óðãàìàë, ãàçàð íóòãèéã õàìãààëòàíä àâ÷ àæèëëàæ ýõýëñýí áàéíà. Ýíý õóãàöààíä àÿëàë æóóë÷ëàë õºãæèæ ýõýëæ áàéñàí ÷ äóòàãäàëòàé òàëóóä íèëýýí áàéñàí. Y¿íä: - Ǻâõºí ñîöèàëèñò óëñ îðíóóäûí æóóë÷äàä ¿éë÷ëýõ - Öîðûí ãàíö ìîíîïîëü êîìïàíè 50 ãàðóé æèë àæèëëàñàí 4 - ¿å: 1990 îíîîñ õîéøõè ¿å. Àðä÷èëàë áèé áîëæ ÷ºëººò çàõ çýýëèéí ýäèéí çàñàãò øèëæñýíýýð äýëõèé íèéòýä íýýëòòýé áîëñíîîð àÿëàë æóóë÷ëàë õºãæèæ ýõýëñýí. Ìîíãîë óëñ àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûã òýðã¿¿ëýõ ñàëáàðûí íýã ãýæ ¿çýæ áàéãàà áºãººä Àÿëàë æóóë÷ëàëààñ óëñûí òºñºâò îðóóëæ áóé õóâü íýìýð íèëýýí áàéíà. Ýäãýýðèéí ºñºëòèéã: 2000-2006 îíû õîîðîíäîõ Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðûí îðëîãî / ñàÿ äîëëàð/ Õ¿ñíýãò – 2 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006îðëîãî /ñàÿ $/ 95.7 103 138 111 181 273.1 319.5 Äèàãðàìì – 3 6500000 1998-2006 ??? ? ?????? ??????? ?????? , ? ????? ? ? ???????? ??? ????? 389666400000 344635 385989 305617 338715300000 235165 197424 204845 300537 158743 192051200000 158205 201153 82084 228719 165092 165899100000 137374 137961 68129 0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Visitors Tourists 6 www.Mongolianexpedition .mn
  • 21. 2005 îíä Ìîíãîë óëñ Çàì òýýâýð àÿëàë æóóë÷ëàëûí ÿàìòàé áîëñîí. 2005 îíä àÿëàëæóóë÷ëàëûí ìýäýýëëèéí òºâ¿¿äèéã áàéãóóëæ, ñàëáàðóóäàà ßïîí, ÁÍÕÀÓ-ä íýýí ¿éë àæèëëàãààãíü ÿâóóëæ ýõýëñýí. ̺í àÿëàë æóóë÷ëàë ºíäºð õºãæñºí îðíóóäûí òóðøëàãûã ¿íäýñëýí Ìîíãîë óëñûíçàñãèéí ãàçðààñ äàðààõ áîäëîãóóäûã áàðèìòëàí àæèëëàñàí. Y¿íä:- 2003 îíûã Ìîíãîëä çî÷ëîõ æèë- 2004 îíûã Ìîíãîëûã íýýõ æèë- 2005 îíûã Îðîí íóòàãò àÿëàë æóóë÷ëàë õºãæ¿¿ëýõ æèë- 2006 îíûã Èõ Ìîíãîë 800 æèë áîëãîñîí. Үүний зэрэгцээ манай улсад шинээр олон арван зочид буудал, ресторан, кафе,жуулчны бааз, аялал жуулчлалын байгууллагууд байгуулагдан үйл ажиллагаагааявуулж байна. Монгол оронд одоогийн байдлаар Хөвсгел, Архангай, Өмнөговь,Өвөрхангай, Хэнтий гэсэн аймгуудаар аялал их явагдаж байна. Дэд бүтцийн хувьдхөдөө орон нутгийн зам явахад бэрхшээлтэй, агаарын тээврийн үйлчилгээний маршрутнь цөөн, онгоцны хүрэлцээгүй байдал, харилцаа холбоо хангалттай бус гэх мэт олонтулгамдсан асуудлууд байна. Àÿëàë æóó÷ëàëûí ñàëáàðò õàìòðàí àæèëëàõ Çàñãèéí ãàçàð õîîðîíäûí õýëýöýýðèéãÎÕÓ, ÁÍÑÓ, ÁÍÕÀÓ-òàé áàéãóóëëàà. ßïîí, Ñîëîíãîñ, Ãåðìàí, Àâñòðàëè, Èñïàíè, Àâñòðè,Èçðàéëü, Áàëáà, Øâåä çýðýã îðíóóäàä àæèëëàæ áàéíà. Õ¿ñíýãò – 3 № Æóóë÷èä ãîëëîõ 2005 îí 2006 он ªºð÷ëºëò òîî ªºð÷ëºëò % çàõ çýýëèéí îðíîîð 1 БНХАУ 170345 178941 +8596 +5.0 % 2 ОХУ 57926 79163 +21237 +36.6 % 3 БНСУ 30787 39930 +9143 +29.6 % 4 ßïîí 12952 16707 +3755 +28.9 % 5 АНУ 10153 11377 +1224 +12.0 % 6 Ãåðìàí 8168 8576 +408 +4.9 % 7 Èõ Áðèòàíè 5206 5893 +687 +13.1 % 8 Ôðàíö 5822 5237 -585 -10.0 % 9 Êàçàêñòàí 3928 4185 +257 +6.5 % 10 Àâñòðàëè 3454 4053 +599 +17.3 % 11 Êàíàä 2300 2528 +228 +9.9 % 12 Èòàëè 1921 2526 +605 +31.4 % 13 Øâåä 1926 1509 -417 -21.6 % 14 Áóñàä 20253 27364 +7111 35.1 %Манай оронд ирж байгаа жуулчдын 70-80 хувь нь ерөнхий сонирхлын аялалдхамрагддаг бөгөөд энэ аялалын дундаж хоног нь 10-11 хоног байдаг . Монгол оронддараах цөөн төрлийн тусгай сонирхолын аялалууд голлон явагддаг . Үүнд
  • 22. 1.Ангийнаялал 2.Морин аялал 3.Явган аялал 4. Загасчлах аялал 5.Авто аялал 6.Соёлын г/м аялал явагддаг.Монгол оронд дараах зорилгоор жуулчид ирдэг.7 Байглийн үзэсгэлэнт газар ,өвөрмөц сонин тогтоцыг сонирхохоор 53 хувь нь Түүх соёлыг сонирхох зорилгоор 40 орчим хувь нь Бусад зорилгоор 6 орчим хувь нь ирдэг.Дээрхи байдлаас үзэхэд Монгол оронд аялалын төрөл бага байгаа бегөөд Монгол орныаялалын салбарыг өргежүүлхийн тулд аялалын нэр төрлийг нэмэх шаардлага гарчбайна. Монгол орон нь байглийн үзэсгэлэнт газар , дахин давтагдашгүй өвермецтогтоц ,ховор ан амьтад ,түүх соёлын дурсгал ,олон угсаатаны өлгий нутаг гэдэгутгаараа сафари-Зэрлэг ан амьтадыг ажиглах аялал хөгжих нөөц боломж бүрэн байна. Монгол орон нь гадаад жуулчдын дунд Монгол бол аялал жуулчлалаар очихшинэ газар нутаг гэсэн өсөн нэмэгдэж буй мэдрэмж зохих үүрэг гүйцэтгэсэн.Байгалийн үзэсгэлэн, говь нутаг, өргөн уудам тал нутаг, Чингис хааны нэр,нүүдэлчдийн амьдрал, аж төрөх ёс зэрэг нь жуулчдыг татах хүчтэй зүйлс болж байна.Манай орны нийт газар нутгийн 15-аас дээш хувийг тусгай хамгааалалттай газар нутагэзлэж байна. Үүнээс харахад онгон дагшин хүний гарт өртөөгүй газар нутаг их байгаань харагдаж байна. Мөн Монгол орон хойноос урагш тайгын бүс ой хээр , хээрийн бүс говийн бүсхүртэл байгалийн бүхий л бүс баруунаас зүүн тийш мөнх цас , мөсөн оргилоос ухаагүвээ , хээр тал бүгд багтсан байгалийн бүслүүр байдаг нь өвөрмөц юм .Монгол оронд 29-н зүйлийн ховор ан амьтад,19-н багт багтах 60-н овгийн 457-нзүйлийн шувуу байх ба дэлхийд ховор байдаг цэн тогоруу элбэг амьтны аймагтай. Монголын аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүний нэр төрлийг олшруулах, чанарыгдээшлүүлэх, жуулчны улирлын хугацааг уртасгах замаар өртгийг бууруулах, аялалжуулчлалыг үйлдвэрлэлийн салбар болгон хөгжүүлэх, энэ салбарт хийгдэж буйажлуудыг анхнаас нь зөв замаар оруулах зэрэг олон арга хэмжээг шат дараалан авах,үүнд зориулан тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийх шаардлага тулгараад байна. 2.2 Монгол оронд зэрлэг ан амьтан ажиглах аялалын нөөц, явагдах боломжтой бүс нутагМонгол оронд сафари аяллыг хөгжүүлэх давуу тал7 Аялал жуулчлалын тогтвортой хөгжил сэтгүүл №05
  • 23. -Хүний нөлөөнд хамгийн бага өртсөн нутаг -Улсын тусгай хамгаалалттай газар нутаг ихтэй -Ажиглах зүйлийн бүрэлдэхүүнээр баялаг -Ажлын байрыг нэмэгдүүлэх -Орон нутгийн төсөвт хөрөнгө оруулах -Нутгийн иргэдийг аялал жуулчлалд татан оруулах-Монгол орны амьтны аймгийн том бүлэг бол дээд хөгжилтэйд тооцогддог хөвчтөнамьтад юм. Энэ бүлэгт 76-н зүйл загас, 8 зүйл 2 нутагтан, 20-н зүйл мөлхөгчид, 390-норчим зүйл шувууд, 140-н зүйлийн хөхтөн амьтад багтна.-Монголын улаан номонд орсон амьтад -Цөөвөр чоно /Cuon Alpinus Pallas/ - Цөөвөр чоно нь хөхтөн амьтны аймгийн махчдын аймгийн махчдын баг болох нохдын овогт багтдаг. Биеийн урт 100 орчим см, сүүл 50см, Африк, Азийн өмнөд хэсэгт байдаг. Янгир, аргаль элбэгтэй хад цохиотой уулсаар байрладаг.Саарал чоноос биеэр бага, тод улаан, шаргал зүстэй, сагсгар сүүлтэй, сүрэглэн явжгөрөөс барьж иддэг. Алтайн өвөр говьд Аж богдын зүүн үзүүрээс Хачигийн уул нутагтүзэгддэг. Байгаль түүний нөөц баялгийг хамгаалах Олон улсын холбооны улаан номонднэр нь орсон. МУ-ын ан агнуурын хуулинд цөөвөр чоно агнахыг хориглосон заалторуулах, амьдрах орчин зүйг нь судалж, хамгаалах арга хэмжээ боловсруулах зорилгоорхамгаалалтанд авсан. -Умардын халиу /Lutra lutra Linnaeus/ - Умардын халиу нь хөхтөн амьтны аймгийн махчдын баг болох суусарын овогт багтдаг. Манай улсын Халх голд Амгалантаас улсын хил хүртэл, Шишгэд голд Тэнгис Шишгэдийн бэлчрээс улсын хил хүртэл нутгуудаар үзэгддэг. Монгол улсад халиу агнахыг 1930 оноос хойш хуулиар хатуухориглон дархалсан. Устах аюулд орж байгаа зэрлэг ургамал амьтны зүйлээс олонулсын худалдааны тухай 1973 оны конвенцийн I хавсралтанд орсон. Халх гол, ДоодШишгэдийн голыг халиуны нөөц газар тогтоох, хадгалан байлгах, хамгаалахолшруулах зорилгоор хамгаалалтанд авсан. -Голын халиу /Lutra lutra/ - Махчдын баг, суусарын овог бөгөөд монголд нэг зүйл байдаг. Ус, хуурай газар амьдрах зохилдолгоотой махчин амьтан. Биеийн урт 55-95 см мөч богинохон хурууны салаа арьсаар холбогдсон угаараа бүдүүн хөлтэй. Хүрэн халиун бор
  • 24. зүсмийн өтгөн ноолууртай, тачир үслэг, мөн махилзаж суналзсан өвөрмөцхөдөлгөөнтэй амьтан юм.-Монгол бөхөн /Saiga tatarica mongolica/ - Монгол бөхөн ньхөхтөн амьтны аймгийн хостуурайтны баг болох тугалмайтны овогт багтдаг. Дэлхийд нэн ховор амьтны нэг юм.Баглуур таана, монгол өвс бүхий хайрган хөрстэй бартаагүй, дагжуур, хэвгий ээрэмталд нутаглана. Соргог бөхөн /Saiga tatarica tatarica/ - Монгол улсад байгаа нэн ховорамьтан бөгөөд зүүн гарын говьд, Монгол-Алтай нурууны бэлээс урагш, Булган голынхооронд өндөр уул, говиор хэсэгхэн нутагт ХХ зуунаас өмнө олноороо нутагшижбайжээ. Харин түүнээс хойш тоо толгой эрс хорогдон иржээ. 1950-иад онд зөвхөнХавта, Байтаг уул хавь, Бор цонжийн говьд цөөхөн үзэгдэж байснаа тавиад оныдундаас үзэгдэхгүй болж, 1970-аад оны сүүлчээр Аргалант уулын орчим дөрөвхөнбөхөн байсан бол одоо үзэгдэхээ больжээ.-Хавтгай /Camelus ferus, Przewalskii/ - Хавтгай нь хөхтөн амьтны аймгийн хос туурайтны баг болох тэмээний овогт багтдаг. Дэлхийд гоц ховор амьтны нэг. Бие 250-360 орчим см урт, сэрвээгээрэ 180-210 см өндөр. Хоёр бөхт зэрлэг тэмээ. Хавтгай зэгзгэр бие, жижиг бөх, нарийн урт цац, тачир шингэн үс-зогдортой, цайвар зүстэй. Анатоми, амьдралын олон шинжээрээ гэрийн тэмээнээс ялгаатай. -Зэгсний гахай /Sus Scorfa nigripes blanford/ - Зэгсний гахай нь хөхтөн амьтны аймгийн Хос туурайтны баг болох гахайн овогт багтдаг. Говь цөлийн баянбүрд, талын татам, нуурын эргийн зэгс шагшуурга, бутан ширэнгэ шугуйд байршдаг. Манайд Хар-Ус нуурын эргийн зэгс шагшуурган ширэнгэнлд тогтмол нутаглаж хааяа Хар нуур,Булган, Ховд голын сав, Зэрэгийн хөндий,Шаргын говьд тархсан. Зэгсний гахайг улсынбүртгэлд агнадаггүй. Нутгийнхан хувьдаа агнуурын хугацаанд агнахыг зөвшөөрдөг. - Уссурийн Хандгай /Alces alces cameloides milne-Edwards/ - Уссурийн хандгай нь хөхтөн амьтны хос туурайтны баг бугын овогт багтана. Халх, Нөмрөг голуудын савын бургас, монос зэрэг бутан шугуйтай өндөр өтгөн өвс, зэгс бүхий татамд, өвөл хэсэг хэсэг нарс ургасан элсэн довцог, намхан уулс, гүвээ толгод, эдгээрийн
  • 25. хоорондох намаг, нуга бүхий хонхор хөндийд нутагладаг. Халх голын дээд хэсэгНөмрөг, Дэгээ голуудын савд байнга нутагладаг. Монголд хандгай ангахыг 1953 оноосэхлэн хуулиар хориглон дархалсан.-Цоохор ирвэс /Uncia uncial/- Махчдын баг, муурын овог бөгөөд биеийн урт нь 110-130см, сүүлний урт нь 92-105 см, жин нь 20-40 кг, намхан урт биетэй. Хар толбо бүхий харсаарал өнгөтэй. Хэвлийдээ толбогүй. Дундад Ази, Өмнөд Сибирьт, Монгол Алтай,Говийн алтай нуруу, Алтайн өвөр говь, Өмнөговийн зарим уулс хангайн гол нурууныөвөр бие хэсэг, Хөвсгөл нуураын баруун талын өндөр уулсаар тархжээ. Эмэгчин нь жилөнжиж төллөнө. Монголд амьдардаг араатан амьтдын дундаас хамгийн хүчирхэг ньцоохор ирвэс юм. Дэлхий дээр ердөө 3500 орчим цоохор ирвэс байдгаас 1000-1200 ньманай оронд амьдардаг юм. Иймд уг амьтныг хамгаалж үлдэх нь монголчуудын биднийдэлхий нийтийн өмнө хүлээсэн томоохон хариуцлага юм. ЗГ-ын 2005 оны "Ан амьтныэдийн засгийн үнэлгээ"-гээр цоохор ирвэсийн эрийг дөрөв эмийг 5.2 төл буюу гүенг 6.8сая төгрөгөөр үнэлжээ. Хэрвээ агнасан тохиолдолд энэ төлбөрийг хоёр дахин нугалжтөлнө гэж заажээ. Цоохор ирвэсийг байгаль дээр нь харах хувь тохиол хүн бүртолддоггүй юм. Цоохор ирвэс байснаар тухайн эко систем тогтвортой, эрүүл болохыгилтгэж буй юм. Мөн уг амьтан олон хүний анхаарал татдаг учир түүнийг судлах,хамгаалах зорилготой хүмүүс их байдаг. Ингэснээр уг амьтныг хамгаалах, судалгаашинжилгээнд зориулсан мөнгө нилээд орж ирдэг. Үүний тодорхой хувийг орон нутгийниргэдийн амьжиргааг дээшлүүлэхэд зарцуулж байгаа. Нэг ёсондоо олон улсын донорбайгууллагын анхаарлыг цоохор ирвэсээр татах том боломжтой. -Хар сүүлт зээр /Gazella subgutturosa guldenstead/ - Хар сүүлт зээр нь хөхтөн амьтны аймгийн нэг туурайтны баг болох тугайлмайтны овогт багтана. Уулсын бэлийн хялганат, баглуурт сайр, садарга бүхий дагжуур хөрст хэвгий тал загт бударгана говь, сондуул бүхий бут сөөгт элсэрхэг хэсэг говь,хотос хоолой зэрэг янз бүрийн орчинд байршдаг. Манайд их нуурын хотгорын өмнөдхэсэг, нууруудын хөндий, Зүүн гарын говь, Алтайн өмнөх говь, Өмнөговь, Дорноговь,Сүхбаатар аймгийн баруун хэсэг хүртэл тархжээ. Монгол улсад хар сүүлт зээр агнахыг1965 оноос хуулиар хориглосон. -Мазаалай /Ursus pruinosus Blyth/ - Мазаалай нь хөхтөн амьтны аймгийн махчдын баг болох баавгайн овогт багтдаг. Говь цөлийн хадат уулс, хавцал хөндийд булаг шанд баянбүрд, задгай
  • 26. усны ойролцоо нутаглана. Хадны агуй хонгил, зэгс, заг, сухайн ширэнгэд хэвтэр үүрээзасч ичнэ. Монгол нутагт баруун хэсгээр Аж богдын зүүн үзүүр, зүүн хэсгээр ТостНэмэгт уул, хойд хэсгээр Захуй, Зарман, Эдрэнгийн нуруу, урд хэсгээр улсын хилхүртэл тархсан. Монголд 1985 оны байдлаар 30 гаруй мазаалай бүртгэгдсэн болодоогийн айдлаар 26 ширхэг байгаа гэсэн мэдээ бий. -Тахь /Equus przewalskii Poliakov/ - Тахь нь хөхтөн амьтны аймгийн битүү туурайтны баг болох адууны овогт багтдаг. Элсэрхэг ба хайрган хөрст шаваг, хялганат хээр, бударганалт говь, загт говьд бэлчдэг. Зун, хавар, намар задгай усанд тогтмол ирдэг. Өвөл уулын бэлийн сайр,садарга, толгод, намхан уулсын хавцал жалгаар байршдаг. Байгаль түүний нөөцбаялгийг хамгаалах олон улсын холбооны Улаан номонд нэр нь орсон. Монгол улс 1930оноос эхлэн агнахыг хуулиар хатуу хориглон дархалсан. 1960-аад оноос эхлэн Монголнутагт үзэгдэхээ больсон бөгөөд 1990-ээд оноос сайхан сэтгэлт гадна дотны хүмүүсийнсанаачлагаар Монгол нутагт дахин нутагшуулсан. Одоогоор Төв аймгийн Хустайннуруу БЦГ, Говь-Алтай аймгийн Тахийн талд, Завхан аймгийн Хомын талд тахьнутагшуулж судалгаа шинжилгээ хийж байна. -Азийн минж /Castor fiber birulai Serebrennicov/ - Азийн минж нь хөхтөн амьтны аймгийн мэргэчдийн баг болох минжийн овогт багтдаг. Биеийн урт нь 100 см, жин 30 кг цайвар бор хүрэн зүстэй, сахлаг өтгөн ноолууртай, хайрсаар хучигдсан хавтгай сүүлтэй. Манай орны мэрэгчдээс хамгийн том нь бөгөөд сүүлээрээ усбалбаж чимээ гарган бусдадаа дохио өгнө. Минж одоо дэлхийд зургаахан улсадүлдсэний нэг нь Монгол орон юм. - Монгол хулан /Equus Hemionus Hemionus pallas/ - Монгол хулан нь хөхтөн амьтны аймгийн битүү туурайтны баг болох адууны овогт багтдаг. Хулан хэд хэдэн төрөл байдаг бөгөөд хоорондоо бие бялдар өнгө зүсээрээ ялимгүй ялгаатай. Тухайлбал: Монгол хулан, Төвд хулан, Туркмен хулан гэж ангилдаг. -Шивэр хандгай /Alcesalces pfizenmayeri/ - Хандгайн төрлийн зүйл, биеийн урт 3 м, сэрвээгээрээ 2.3 м, жин 570 гаруй кг. Европ, Ази , Умард Америкийн ойн бүсэд нутагладаг. Монгол
  • 27. орны Хэнтий, Хөвсгөлийн тайга, Хангайн нуруу, Халх голын саваар Сибирийн хандгай,буган хандгай гэх 2 салбар зүйл цөөвтөр байдаг. Эр нь салаассан том хавтгай эвэртэй.Хөл, хэвлийн цайвар зүстэй бөгөөд цөөнөөр сүрэглэдэг амьтан юм.-Мөрний хандгай /Alces cameloides/ - Хар мөрний хандгай нь бугын овогтон, нэнховордсон амьтан юм. Онцог шинж нь шивэр хандгайгаас арай бага. Биеийн урт нь 276см, сэрвээний өндөр 165 см, хүндийн жин 400 кг, жигд бараан зүсмийн, мөчнүүд ньарай цайвар бөгөөд эвэр нь бугын эвэртэй төстэй, түүний эрийг сүндэс, эмийг манжтөлийг нь ходол гэнэ. -Цаа буга /Pangifer tarandus valentinae/ - Бугын овгийн хос туурайт хөхтөн. Эмийг согоо, эрийг этэр, төлийг хугаш гэнэ. Цаа бугын биеийн урт 220 см, жин 220 кг, согоо нь багавтар. Өвөл цайвар, зун нь хүрэн буурал, богино үстэй, том эвэртэй, толгой багавтар, чих охорхон, Европ, Ази, Америкийн хойд талаар тархсан, ӨмнөдСибирь, Монголын хойд талаар нутагладаг.--Монгол орон нь байглийн үзэсгэлэнт онгон дагшин , хүний гарт өртөөгүй газар нутагихтэй бөгөөд нийт нутаг дэвсгэрийн 15орчимхувь нь тусгай хамгаалалтай газар нутагтхамрагддаг төдийгүй дэлхийн хийгээд бүс нутгийн экологийн тэнцлийг хангахад чухалнөлөө бүхий байгаль , түүх соёл , шинжлэх ухааны онцгой ач холбогдолтой тусгайхамгаалалтай газруудыг олон улсын хүн ба шим мандлын нөөц газар болон дэлхийнбайгаль соёлын өвийн жагсаалтанд хамрагдсан газар нутгууд асар их байдаг . /Эхсурвалж: Mongolian official tourism web site/ тусгай хамгаалалттай газар / -Н Ү Б -
  • 28. ийн шинжлэх ухаан , боловсрол , соёлын байгууллагийн дэлхийн "Хүн ба шиммандлын газрын сүлжээ" нд Говийн их дархан цаазат газар 1991 онд ,Богдхан уулындархан цаазат газрыг 1996 онд ,Увс нуурын ай савын дархан цАазат газар !997 онд,Хустай нурууны байглийн цогцолборт газар 2004 онд ,Дорнод Монголын хээр талыннутаг 2005 онд тус тус хамрагдаад байна.-Дэлхийн соёлын болон байгалийн өвийн жагсаалтанд Увс нуурын ай савийн дарханцаазат газрууд 2003 онд, Орхоны хөндий 2005 онд, Хөвсгөл нуурын байглийнцогцолборт газар 2006 онд бүртгэгдсэн бөгөөд Говь гурван сайхны целийн эртний орд ,Говийн их дархан цаазат газрын "А" хэсэг , эртний тахилгат Отгонтэнгэр уул, Бурханхалдун уул ,Онон-Балжийн байгалийн цогцолборт газар зэрэг газруудыг үе шаттайгаархамруулах чиглэлиийг баримталж байна.-"Олон улсын ач хобогдол бүхий ус намгархаг газар , усны шувууд олноор амьдардагорчны тухай" Рамсарын конвенцийн хавсралт жагсаалтанд монгол дагуурын дарханцаазат газар 1997 онд бүртгэгдсэн .-Зүүн хойд Азийн тогоруу хамгаалах олон улсын сүлжээнд Монгол дагуурын ДЦГ 1997онд Зүүн хойд Азийн галуу нугасны овгийн шувуудыг хамгаалах олон улсын сүлжээндТэрхийн цагаан ,Өгий нуурууд 1999 онд бүртгүүлсэн.-Дэлхийн байгаль хамгаалах сангаас дэлхий нийтийн хэмжээнд зайлшгүй хамгаалахшаардлагатай 200 эко бүс нутагт манай улсын Дагуурын хээр тал,Алтай саяны уулнурууд багтдаг байна
  • 29. Эх сурвалж: Хүүхэд залуучуудын нэвтэрхий толь А-34р талСафари-Зэрлэг ан амьтан ажиглах аялалыг явуулахад тохиромжтой газар нутагт дээрхибүх газар орох боломжтой хэдий ч Алтай саяны уул нуруу, Хөвсгөлийн бүс нутагМонгол дагуурын хээр тал, Говийн бүс нутаг зэрэг нь Монгол орныг бүрэн дүүрэнилэрхийлэх боломжтой бүс нутгууд юм .Экосистемийн хандлагад үндэслэн байгуулсан төрөл бүрийн чиглэлээр ашиглагдаж буйтусгай хамгаалалттай газар нутаг нь тодорхой зорилгод хүрэхэд тухайлбал генетикийннөөцийг хамгаалах, тогтвортой ашиглах, түүний ашиг тусыг шударга эрх тэгшхуваарилахтай холбогдсон зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг болох юм. Түүнээсгадна экосистемийн хандлагын хүрээнд тусгай хамгаалалттай газар нутгийн системийгбайгуулж, менежментийг хөгжүүлэх нь зөвхөн үндэсний асуудал биш бөгөөд тухайнэкосистем нь тухайн улсын хилээр хязгаарлагдахгүй байгаа үед нийт экосистем, бүснутгийн биологийн хүрээнд асуудлыг авч үзэх нь зүйтэй.Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн менежментийн төлөвлөгөөг боловсруулахдаабиологийн олон янз байдлын тухай Конвенцийн экосистемийн хандлагыг, тухайнтөлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх явцдаа нийгэм, эдийн засаг, байгаль орчны өртөг зардал, олонянзын хувилбаруудын давуу талыг үнэлэхэд анхааралтай хандах хэрэгтэй. Түүнчлэнталууд нь тохирсон технологи, санхүүгийн ба техникийн, мэргэжлийн хамтынажиллагааны эх үүсвэрүүдийг ашиглах асуудлыг судлан үзэх, тухайн тусгайхамгаалалттай газар нутгийн хэрэгцээнд тулгуурласан, тулгамдсан асуудлыгшийдвэрлэхэд чиглэсэн үйл ажиллагааг авч хэрэгжүүлэхэд анхаарлаа хандуулах ньзүйтэй. 3.3 Хавтгай ажиглах аялалыг хөгжүүлэх арга зам тулгамдаж буй асуудалХавтгай /Camelus ferus, Przewalskii/ - Хавтгай нь хөхтөн амьтны аймгийн хостуурайтны баг болох тэмээний овогт багтдаг. Дэлхийд гоц ховор амьтны нэг. Бие250-360 орчим см урт, сэрвээгээрэ 180-210 см өндөр. Зэрлэг тэмээ хавтгайг заримдаатэмээн гөрөөс гэж нэрлэх явдал бий. Хавтгай бол Төв Ази, Монголоос өөр хаана чбайхгүй ховор амьтан юм. тэмээг бодвол нарийн шөмбөгөр хошуутай, намхан жижигбөхтэй, зэгзгэр гуйлиг хөлтэй, ул таваг нь бага, зогдор шил, өвдгөндөө богино шингэнүстэй, биүх биеийн үс нь тачир, нүд хурц, хамар үнэрч, сонор сэргэг амьтан. Дэлхийнховор амьтныг бүртэгдэг Улаан номонд онцлон тэмдэглэгдсэн хавтгай нь Монгол орны
  • 30. Говь-Алтай, Баянхонгор зэрэг аймгийн нутагт орших говь цөл газар тааралдна. Хавтгайорших нутаг нь ихэвчлэн заг, сухай, шар мод, зээргэнэ, баглуур ургасан элсэн цөл юм.энэ нутагт ус ховор, зөвхөн бие биесээсээ алслагдсан говийн баянбүрд, борооны түрзуурын тогтоол ус хааяа үзэгднэ. Амьдарлын ийм онцлогоос бол хавтгай нь алс усандгүйх бөгөөд олон хоног унд усгүй явж чаддаг.
  • 31. Дүгнэлт Энэхүү курсын ажлаар сафари-зэрэлэг ан амьтан ажиглах аялалыг Монголоронд хөгжүүлэх бүрэн боломжтой гэж үзэж, улмаар ажиглах аялалыг хийх аргазамуудыг гарган аялал явуулахад тулгарч байгаа бэрхшээлүүдийг тодорхойлонгаргалаа. Сафари аялал нь өөрөө хамгийн тогтвортойгоор хөгжих боломжтой аялалбөгөөд дэлхийн тулгамдаж буй байгал, экологийн доройтлыг даван туулах эко аялалыннэг юм. Ямар ч орны хөгжилд аялал жуулчлал зайлшгүй нөлөөлдөг, тэр дундаа манайорон шиг аялал жуулчлал хөгжих бүрэн боломжтой оронд энэ төрлийн бизнесийн үйлажиллагаа ихээхэн ашигтай учир дэмжих шаардлагатай байна. Аливаа аялалын төрлүүдийг бүтээгдэхүүн болгож хөгжүүлэхэд тухайн газарнутгийн аялал жуулчлалын нөөц боломжийг тодорхойлох шаардлага тулгардаг тул энэкурсын ажлын нэг хэсэг нь чиглэгдсэн болно. Эцэст нь дүгнэж хэлэхэд бид жуулчидын нэгэнт хүсэн зорьж буй аялалын шинэтөрөл хэлбэрүүдийг зөв зохион байгуулж хөгжүүлж чадсанаар өрсөлдөх чадвар бүхийялгаварт бүтээгдэхүүн, цаашлаад байгууллагыг бий болгож, боломжит зах зээлийгтатах шинэ бүтээгдэхүүнийг бий болгосоноор Монгол орныхоо аялал жуулчлалынхөгжилд хувь нэмрээ оруулж, олон улсад өрсөлдөхүйц нэр хүнд бүхий зорих газарболгоход тус дөхөм үзүүлэх билээ.
  • 32. Ном зүй1. Д. Чингүн “Аялал жуулчлалын удирдлага зохион байгуулалт”2. Биржаков.Б.И “Аялал, жуулчлалд хөтлөх нь”3. Д.Даваадорж “Тогтвртой хөгжил ба аялал жуулчлал” 2008 он4. Аялал жуулчлалын тогтвортой хөгжил сэтгүүл №055. Хүүхэд залууучуудын нэвтэрхий толь-I 1983он6. Д. Гантөмөр “Аялал жуулчлалын үндэс” 2003 он7. Ш.Шагдар “Монгол орноор жуулчлах зуун зам” 2005 он8. www.WTO.com/safari9. www.MongolianExpedition.mn10. www.google.mn /амьтны аймаг/