Kontabiliteti per jopecialistet

31,992 views
31,599 views

Published on

KONTABILITETI DHE ANALIZA FINANCIARE për jospecialistët

Published in: Business, Economy & Finance
1 Comment
21 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
31,992
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
51
Actions
Shares
0
Downloads
1,226
Comments
1
Likes
21
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Kontabiliteti per jopecialistet

  1. 1. KONTABILITETI DHE ANALIZA FINANCIARE për jospecialistët
  2. 2. Copyright © 2007 Të gjitha të drejtat janë të rezervuara për IMB.PËRGATITUR NGA:Dr Maksi Raço Administrator Instituti i Modelimeve në BiznesKosta Ekonomi Drejtor Teknik Instituti i Modelimeve në BiznesREDAKTOR TEKNIK:Gerdi Lito Shef Sektori Instituti i Modelimeve në BiznesKORREKTOR LETRAR:Vasilika DriniDESIGN & LAYOUT:Elton Rama, Vera Vuka2
  3. 3. Kujt i drejtohet ky libër?Meqenëse tekstet ekzistuese të kontabilitetit, në shqip, janë shkruar kryesisht për studentëte degëve “Financë“ dhe supozojnë një formim paraprak në shkencat bazë ekonomike, egjykuam me vlerë të shkruanim këtë tekst praktik në shërbim të administratorëve tëbizneseve, pa qenë nevoja e ndonjë bagazhi paraprak në shkencat ekonomike, prandajne e kemi emërtuar “Kontabiliteti dhe analiza financiare për jospecialistët“. Krahasadministratorëve, libri synon t’u vijë në ndihmë edhe llogaritarëve, magazinierëve,arkëtarëve etj. Niveli i tij është tepër elementar për financierët.Teksti pasqyron përvojën e grumbulluar, që nga viti 1991, gjatë hartimit dhe zhvillimit tëvazhdueshëm të programit kompjuterik “Alpha“ nga Instituti i Modelimeve në Biznes.Në fakt, programi “Alpha“ synon, jo thjesht t’u lehtësojë punën financierëve tëndërmarrjeve duke automatizuar veprimet, por thelbësisht t’u japë administratorëve tëbizneseve informacione të rëndësishme për zhvillimin e biznesit të tyre. Për këtë arsye,ky libër, krahas teknikave kontabël, trajton dhe elemente bazë të analizës financiarepraktike.Programi “Alpha“ sot përdoret nga mbi katër mijë ndërmarrje, kryesisht në Shqipëri poredhe jashtë saj si në: Kosovë, Maqedoni e Mal të Zi. Shfrytëzimi optimal i programit“Alpha“ ndihmohet nga njohuritë e shtjelluara në këtë libër.Çfarë njohuri paraprake nevojiten për ta kuptuar?Njohuritë e dhëna në shkollën e mesme të përgjithshme janë të mjaftueshme për tëkuptuar konceptet dhe metodat e paraqitura. 3
  4. 4. PËRMBAJTJAPJESA E PARË: NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETITI. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT .......................................... 14 1. HYRJE .................................................................................. 14 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJ ...................................... 15 i. Koncepti i transaksionit: ...................................................................16 3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËL....................................... 17 4. KONCEPTE BAZË .................................................................... 18 i. Koncepti i Aktivit dhe Pasivit ...........................................................18 ii. Koncepti i Llogarisë........................................................................19 iii. Koncepti i Debitit dhe Kreditit .........................................................20 iv. Llogari të Likuiditetit .....................................................................22 v. Regjistrimi me Parti Dyfishe .............................................................22 5. SHEMBULL ZBATIMI .................................................................. 24 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVE ................................ 29II. ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM ................. 32 1. HYRJE .................................................................................. 32 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVE ............................................ 33 i. Klasat Kryesore të PKP ....................................................................33 ii. Shembull për llogarinë “Banka” ........................................................33 3. LLOGARITË E BILANCIT ............................................................. 34 i. Klasa 1: Kapitali, rezervat................................................................34 ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve Afatgjata ................................................34 iii. Klasa 3: Inventarët ........................................................................35 iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretët ..........................................................36 v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashme............................................374
  5. 5. vi. Pozicioni i llogarive në Bilanc ...........................................................37 4. LLOGARITË E SHPENZIMEVE ....................................................... 39 i. Shpërndarja e Shpenzimeve .............................................................39 5. LLOGARITË E TË ARDHURAVE..................................................... 41 i. Klasifikimi i të ardhurave .................................................................41 ii. Përcaktimi i Rezultatit ...................................................................42 6. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËL................................................ 43 i. Dokumentet .................................................................................43 ii. Ditari i Kontabilitetit ......................................................................43 iii. Libri i Madh ..................................................................................45 iii. Bilanci Vërtetues ..........................................................................48 7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE ............................................... 50 i. Bilanci ........................................................................................50 ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH) ......................................52 8. USHTRIM ZBATIMI NR. 2 ............................................................ 56 i. Shtrimi i problemit.........................................................................56 ii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1) .....................................................57 iii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2) .....................................................59III. TRAJTIMI KONTABËL I DISA VEPRIMEVE ....................................... 64 1. NGA VARET TRAJTIMI KONTABËL ................................................. 64 2. VEPRIMET QË LIDHEN ME BLERJEN ............................................... 67 i. Cikli i dokumenteve të Blerjes ..........................................................67 ii. Fatura: Baza për regjistrimin e Blerjes ...............................................68 iii. Vlerësimi i elementeve të Faturës.....................................................69 iv. Kontabilizimi i Veprimeve të Blerjes ..................................................70 3. VEPRIMET QË LIDHEN ME SHITJEN ............................................... 78 i. Cikli i dokumenteve të Shitjes ..........................................................78 ii. Kontabilizimi i Veprimeve të Shitjes ..................................................78 4. VEPRIMET ME INVENTARIN ......................................................... 85 5
  6. 6. i. Inventari dhe Metodat e Regjistrimit ..................................................85 ii. Dokumentet e Magazinës ................................................................86 iii. Kontabilizimi i Hyrjeve në Inventar ....................................................89 iv. Vlerësimi i Kostos së Inventarit .........................................................91 v. Kontabilizimi i Daljeve nga Inventari ..................................................94 vi. Veprime të tjera me inventarin .......................................................95 5. VEPRIMET E ARKËTIMIT DHE TË PAGESËS ....................................... 96 i. Dokumentet e Bankës dhe të Arkës ....................................................96 ii. Veprimet me Bankë .......................................................................99 iii. Veprimet me Arkën ...................................................................... 102 iv. Xhirimet e Brendshme .................................................................. 104 6. VEPRIMET ME PRODHIMIN .........................................................107 i. Mënyrat e trajtimit ...................................................................... 107 ii. Dokumentet e prodhimit ............................................................... 108 iii. Kontabilizimi i prodhimit .............................................................. 110 7. VEPRIMET ME LISTËPAGESAT .....................................................114 i. Listëpagesa e Punonjësve (LP) ........................................................ 114 ii. Kontabilizimi i Listëpagesës ........................................................... 116 8. ZHVLERËSIMET (AMORTIZIMET DHE PROVIZIONET) ..........................119 i. Ç′janë zhvlerësimet ? ................................................................... 119 ii. Shpenzimet për Amortizimin ......................................................... 120 iii. Përcaktimi i Shpenzimit të Amortizimit Vjetor .................................... 122 iv. Trajtimi Kontabël i Amortizimeve .................................................... 125 v. Trajtimi Kontabël i Provizioneve...................................................... 125 9. USHTRIM AMORTIZIMI ..............................................................129 i. Paraqitja e Ushtrimit të Amortizimit ................................................. 129 ii. Zgjidhje Ushtrim Amortizimi ........................................................... 130 10.DALJA E AKTIVEVE AFATGJATA ..................................................136 i. Parimet e Regjistrimit të Daljeve të AA ............................................. 136 ii. Regjistrimi në Ditar ..................................................................... 1366
  7. 7. PJESA E DYTË: ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATITI. ANALIZA E LLOGARISË SË REZULTATIT ....................................... 144 1. TREGUESIT E NDËRMJETËM TË MENAXHIMIT (TNM) ..........................145 i. Marzhi Tregtar (MT) ...................................................................... 145 ii. Prodhimi i Ushtrimit (PU)............................................................... 145 iii. Vlera e Shtuar (VS) ...................................................................... 146 iv. Teprica Bruto (TB) ....................................................................... 146 v. Rezultati i Shfrytëzimit (FSh).......................................................... 147 vi. Rezultati Përpara Tatimit (FpT) ....................................................... 147 vii. Rezultati i Ushtrimit (FU) .............................................................. 147 2. PRODUKTI I NDËRMARRJES .......................................................149 i. Prodhimi i Ushtrimit (PU)............................................................... 149 ii. Marzhi Tregtar (MT) ...................................................................... 150 iii. Analiza e Marzhit Tregtar ............................................................... 150 3. KONCEPTI I VLERËS SË SHTUAR (VS) ............................................152 i. Llogaritja e Vlerës së Shtuar ........................................................... 152 ii. Interpretimi Ekonomik .................................................................. 152 4. TEPRICA BRUTO E SHFRYTËZIMIT (TB) .........................................154 i. Ndarja e Vlerës së Shtuar .............................................................. 154 ii. Teprica Bruto (TB) ....................................................................... 155 iii. Përkufizimi i Tepricës Bruto ........................................................... 155 5. FITIMI I SHFRYTËZIMIT (FSH) .....................................................156 i. Koncepti i FSh ............................................................................ 156 ii. Përcaktimi i FSh .......................................................................... 156 6. FITIMI I USHTRIMIT (FU) ...........................................................158 i. Zbërthimi i Llogarisë së Rezultatit ................................................... 158 7. MATJA E RENTABILITETIT (KTHIMIT) ...........................................161 i. Koncepti i Rentabilitetit ............................................................... 161 ii. Matja e Rentabilitetit ................................................................... 162 7
  8. 8. II. ANALIZA E BILANCIT ........................................................................ 166 1. LEXIMI I THJESHTË I BILANCIT ...................................................167 i. Pasivi i Bilancit ........................................................................... 167 ii. Aktivi i Bilancit ........................................................................... 169 iii. Krahasimi Aktiv / Pasiv .................................................................. 170 2. NEVOJAT PËR FINANCIME .........................................................171 i. Financimet afatgjata ................................................................... 171 ii. Financimet afatshkurtra ................................................................ 171 iii. Financimet e menjëhershme: ....................................................... 172 3. BILANCI FUNKSIONAL ..............................................................174 i. Pasivi i Bilancit Funksional ............................................................. 174 ii. Aktivi i Bilancit Funksional ............................................................ 175 iii. Paraqitja e Bilancit Funksional ........................................................ 178 4. FONDI I ZHVILLIMIT.................................................................179 i. Koncepti i Fondit të Zhvillimit ........................................................ 179 ii. Përcaktimi i Fondit të Zhvillimit ...................................................... 180 iii. Interpretimi Ekonomik .................................................................. 181 5. NEVOJA PËR FONDIN E ZHVILLIMIT..............................................182 i. Koncepti i Nevojës për Fond Zhvillimi ............................................... 182 ii. Përcaktimi i Nevojës për Fonde Zhvillimi .......................................... 182 iii. Interpretimi Ekonomik .................................................................. 184 6. REDUKTIMI I NEVOJAVE PËR FOND ZHVILLIMI .................................185 i. Reduktimi i Inventarëve ................................................................ 185 ii. Negocimi i Afateve të Pagesave me Furnitorët .................................... 186 iii. Negocimi i Afateve të Pagesave me Klientët ....................................... 186 7. MJETET MONETARE ................................................................188 i. Koncepti i Mjeteve Monetare .......................................................... 188 ii. Përcaktimi i Mjeteve Monetare të Ndërmarrjes ................................... 188 iii. Interpretimi Ekonomik .................................................................. 1908
  9. 9. III. MËNYRAT E FINANCIMIT TË NDËRMARRJES ................................ 194 1. BLERJA E AKTIVEVE AFATGJATA .................................................194 i. Koncepti i Investimit .................................................................... 194 ii. Përcaktuesit e Investimeve .......................................................... 196 2. FINANCIMI I INVESTIMEVE .........................................................198 i. Financimi i Investimeve ................................................................ 198 ii. Marrja Hua ................................................................................. 199 3. FLUKSI I PARASË ...................................................................201 i. Koncepti i “Fluksit të parasë” (Cash Flow) ......................................... 201 ii. Paraqitja e Fluksit të Parasë .......................................................... 203 iii. Disa tregues interesantë që lidhen me CF .......................................... 206 4. FINANCIMI I CIKLIT TË SHFRYTËZIMIT ...........................................208 i. Konvertimi i Elementeve të Aktivit Qarkullues .................................... 208 ii. Metoda të Tjera të Financimit të Shfrytëzimit ................................... 209 5. PËRMBLEDHJE ......................................................................211 i. Përparësitë e të metat e financimeve të ndryshme .............................. 211 ii. Disa koeficientë ndihmës për marrjen e vendimeve ............................. 212PJESA E TRETË: FJALOR I TERMAVE KRYESOREFJALOR ..................................................................................................... 216LITERATURA ............................................................................................. 228 9
  10. 10. PJESA E PARËNJ OH U R I P Ë R K ON TA BILIT ETIN E PËRG JITHSHËM
  11. 11. Kapitulli INë këtë kapitull tregohet psenevojitet kontabiliteti, cilat veprimetë ndërmarrjes pasqyron dhepërse duhen unifikuar regullat erregjistrimit të këtyre veprimeve.Jepen konceptet bazë tëkontabilitetit dhe parimet eregjistrimit kontabël të ilustuara meshembuj zbatimi.I NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT PJESA E PARË1 Hyrje ............................. 14 NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M2 Ndërmarrja dhe transaksionet e saj ............ 15 KAPITULLI I3 Normalizimi i Procedurave Kontabël ......................... 174 Konceptet Bazë .............................. 18 Njohuri të para të5 Shembull kontabilitetit Zbatimi ........................... 246 Parimet e Regjistrimit të Transaksioneve.............. 29
  12. 12. I. NJOHURI TË PARA TË KONTABILITETIT1. HYRJENdërmarrja ka si synim të prodhojë produkte ose shërbime për të kënaqur nevoja tëshoqërisë.Për të marrë vendimet e duhura, ndërmarrja ka nevojë për një sistem informacioni qëquhet kontabilitet, i cili: së pari , përshkruan, vlerëson dhe paraqet pasurinë e ndërmarrjes, domethënë gjendjen e kësaj pasurie dhe detyrimet në një moment të dhënë. Dokumenti kontabël që përmbledh të dhënat për pasurinë e një ndërmarrjeje quhet Bilanc. së dyti , i bën të mundur ndërmarrjes vlerësimin e efikasitetit të punës së saj (prodhimit, ndërtimit, shërbimit etj.), duke u nisur nga aftësia e saj për të sjellë fitim, dmth për të dhënë rezultat pozitiv. Dokumenti kontabël që paraqet rezultatin e ndërmarrjes quhet Llogaria e Rezultatit1.Më poshtë do të gjeni parimet themelore të kontabilitetit të përgjithshëm që do t’jundihmojnë për të analizuar më mirë pasqyrat bazë kontabël që janë: bilanci i ndërmarrjesdhe llogaria e rezultatit. Shënim: Bilanci, Llogaria e Rezultatit dhe disa pasqyra të tjera përbëjnë ato që quhen “Llogaritë Vjetore” të ndërmarrjes. Në fjalorin e përditshëm të gjitha këto pasqyra njihen shkurt si “Bilanci”.1 Llogaria e Rezultatit: Quhet edhe “Paqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve” (PASH) ose “Llogaria Fitim/Humbje”14
  13. 13. 2. NDËRMARRJA DHE TRANSAKSIONET E SAJGjatë veprimtarisë së përditshme, ndërmarrja ka nevojë të blejë mallra, lëndë të paraa shërbime, që i nevojiten asaj dhe të shesë produktet2 e saj. Ndërmarrja është pra elidhur me aktorë të tjerë ekonomikë (furnitorë, blerës, punonjës etj.), me të cilët kryenveprime të ndërsjella. Nga kjo lind nevoja e mbajtjes së gjurmëve të këtyre veprimeveekonomike që ajo kryen me partnerët e saj.Veprimet apo marrëdhëniet e ndërsjella, që lidhin ndërmarrjen me partnerët e sajekonomikë, në gjuhën e kontabilitetit quhen transaksione3.Shembuj transaksionesh: Ndërmarrja u paguan rrogat punonjësve. Paguan Ndërmarrja Punonjësit Blen ndërmarrja mall nga furnitori. Blen (Paguan) Ndërmarrja Furnitori Livron(mallin) Ndërmarrja merr kredi nga banka. Ndërmarrja Banka Kredia2 Produktet: që në kuptimin e gjerë të fjalës janë: prodhimet (për ndërmarrjet prodhuese); mallrat(për ndërmarrjet tregtare); shërbimet (për ndërrmarrjet e shërbimit) etj. Pra, produktet e aktivitetit tëndërmarrjes.3 Transaksioni: quhet edhe “Fluks”, “Ngjarje kontabël” ose “Veprim ekonomik”. 15
  14. 14. i. Koncepti i transaksionit:Transaksioni është një marrëdhënie, një veprim apo lëvizje, që ndryshon vlerën e njëvariabli ekonomik, në një periudhë të caktuar kohe.Dallojmë: - transaksionet fizike (reale) që shprehin lëvizjet e të mirave dhe shërbimeve (p.sh: livrim malli, kryerje e një shërbimi apo prodhim produkti). - transaksionet monetare që shprehin lëvizjet e parave, në përgjigje të transaksioneve fizike (psh pagesat për blerje e arkëtimet për shitje). - transaksionet financiare që paraqesin kreditë dhe borxhet e ndërmarrjes. Në lidhje me ndikimin në rezultat transaksionet mund të jenë: - transaksione të rezultatit që ndikojnë në rezultat; të cilët në raport me pronarët (ortakët/aksionerët) ndahen në: o shpenzime: kur transaksioni përfaqëson një konsum të pasurisë (shpenzim), që në këtë këndvështrim është një borxh që i kanë ndërmarrjes pronarët; o të ardhura: kur transaksioni përfaqëson një shtim të pasurisë (të ardhura), që në këtë këndvështrim është një detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve. - transaksione të bilancit që janë transaksionet që nuk ndikojnë në rezultat. Vini Re! Shpenzimet dhe Të ardhurat, nuk janë gjë tjetër veçse Borxhet dhe Kreditë e pronarëve ndaj ndërmarrjes prandaj ato trajtohen si transaksionet financiare dhe përfshihen në to.Në lidhje me ndërmarrjen, transaksionet janë të dy tipeve: - transaksione të brendshme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis dy pjesëve të ndërmarrjes, pa praninë e faktorëve jashtë ndërmarrjes. - transaksione të jashtme: kur transaksioni përfaqëson një marrëdhënie midis ndërmarrjes dhe njërit prej partnerëve të jashtëm.Me këtë terminologji, roli kryesor i kontabilitetit të përgjithshëm është të regjistrojëbashkësinë e transaksioneve që prekin ndërmarrjen, më saktë pasurinë e ndërmarrjes.Kontabiliteti duhet të kapë, klasifikojë dhe regjistrojë transaksionet që prekin ndërmarrjenpër të furnizuar, pas përpunimeve të duhura, informacione në shërbim të marrjes sëvendimeve për drejtimin e ndërmarrjes.16
  15. 15. 3. NORMALIZIMI I PROCEDURAVE KONTABËLPër të thjeshtuar hartimin, leximin dhe analizën e dokumenteve kontabël, është inevojshëm standardizimi i metodave kontabël dhe jo secili të ndërtojë terminologjinëdhe metodat e veta. Në qoftë se gjithsecili do të mbante kontabilitetin sipas “mënyrëssë vet”, pa ju përmbajtur disa rregullave, do të ishte e pamundur të vlerësohej gjendja endërmarrjes dhe të krahasohej ajo me një tjetër.Plani i përgjithshëm kontabël e lejon këtë standardizim duke propozuar një klasifikimtë transaksioneve të ndryshme që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël indërmarrjes.Standardizimi i praktikave kontabël bëhet me ligje, vendime, udhëzime etj., të cilatzhvillohen në bazë të përparimeve në shkencat financiare.Krahas rregullave nacionale, globalizimi i ekonomisë bën që shtetet të tentojnë drejtstandardizimeve ndërkombëtare, për të dhënë informacion sa më të saktë. Në këtë rrugëështë duke ecur edhe legjislacioni në Shqipëri4.4 Këshilli Kombëtar i Kontabilitetit (KKK) ka miratuar me vendimin nr. 3, datë 17.05.2006, “StandardetKombëtare të Kontabilitet”(SKK) në nxitje të zbatimit të Standardeve Ndërkombëtare të Raportimit Financiar”(SNRF). 17
  16. 16. 4. KONCEPTE BAZËNdërmarrja, në veprimtarinë e saj, kryen çdo ditë veprime që prekin pasurinë e saj.Regjistrimi i transaksioneve që modifikojnë pasurinë e ndërmarrjes dhe përpunimi ikëtij informacioni është objekt i sistemit kontabël të ndërmarrjes. Paraqitja e gjendjespasurore të ndërmarrjes quhet bilanc.i. Koncepti i Aktivit dhe PasivitBilanci pasqyron nga njëra anë burimet financiare, që përdor ndërmarrja në veprimtarinëe saj (kapitali i sjellë nga pronarët/aksionerët e ndërmarrjes, huatë e mara nga bankatetj.). Burimet e ndërmarrjes regjistrohen në anën e djathtë të bilancit, që quhet pasivi bilancit.Nga ana e majtë e bilancit, që quhet aktiv i bilancit, regjistrohen përdorimet e këtyreburimeve, pra ato që ndërmarrja ka bërë me burimet (pasuria e ndërmarrjes), si përshembull: lëndët e para, makineritë, mjetet ndihmëse për veprimtarinë apo depozitat nëbankë apo arkë.Krahas burimeve dhe përdorimeve të mirëfillta, ka dhe kategori specifike, si: o Gjatë një veprimi blerjeje, ndërmarrja nuk është e detyruar të paguajë në çast; asaj mund t’i lihet një afat pagese nga furnitori, pra ndërmarrja përfiton një borxh afatshkurtër nga furnitori. Kontabiliteti e klasifikon këtë borxh si kredi afatshkurtër dhe e regjistron si burim. Kjo kredi afatshkurtër konsiderohet si “e shlyer”, kur ndërmarrja bën realisht pagesën që i detyrohet furnitorit, brenda afatit të pagesës. Ndaj kjo kredia e furnitorit konsiderohet si burim (pasiv) për ndërmarrjen. o Me arsyetim të ngjashëm, kur ndërmarrja i akordon një afat pagese klientit të vet, kontabiliteti e konsideron këtë si një kredi afatshkurtër që ndërmarrja i jep atij. Kjo hua do t’i “shlyhet” ndërmarrjes kur klienti të paguajë shumën e duhur brenda afatit të pagesës. Si përfundim, kredia për klientin konsiderohet si përdorim (aktiv) për ndërmarrjen.18
  17. 17. Mbi këtë bazë, bilanci paraqitet si vijon5: Përdorimet (Aktivi) Burimet (Pasivi) Burime të brendshme: Investime në aktive fikse5 Kapital i sjellë nga aksionerët Investim në lëndë të para, materiale, Burime të jashtme afatgjata: mallra etj. Hua afatgjata Kredi për klientët etj. Borxhe ndaj furnitorëve etj. Zbulime6 Depozitim në bankë ose në arkë bankareii. Koncepti i Llogarisë6Bilanci është një dokument kontabël që pasqyron tërësinë e pasurive dhe të detyrimeve(borxheve) të ndërmarrjes. Pasuritë dhe borxhet janë të natyrave të ndryshme.Në anën e pasivit vendosen burimet që janë: qoftë të brendshme (kapitalet), qoftë ngajashtë (huatë), të cilat mund të jenë afatshkurtra apo afatgjata.Nga ana e aktivit kemi gjithashtu një bashkësi elementesh me karakteristika të ndryshmenga njëri-tjetri, kemi për shembull: asete fikse, që kanë kërkuar shpenzime të larta(truall, godina industriale etj.); stoqe lëndësh të para apo kartëmonedha në sirtarët earkës së ndërmarrjes.Një nga parimet e kontabilitetit është të përpiqet të japë një pamje sa më besnike tëndërmarrjes. Aktivi dhe pasivi i bilancit janë, kështu, të ndara në grupe që përbëhen ngaelemente me karakteristika të njëjta (asetet fikse, borxhet afatgjata).Për të dhënë një pasqyrë më të qartë, secili grup ndahet në nëngrupe dhe kjo ndarjevazhdohet, aq sa është e nevojshme, për të përshkruar në detaje elementet e pasivit dhetë aktivit të bilancit të ndërmarrjes. Këto ndarje quhen llogari.5 Aktive fikse: Pasuri e paluajtshme6 Zbulim: Kur Banka i bën lehtësi klientit të vet që ka llogari bankare rrjedhëse, sipas së cilës klienti mund tëjetë debitor për një shumë të caktuar, gjatë një periudhe të caktuar. 19
  18. 18. Çdo elementi të pasurisë së ndërmarrjes i shoqërohet një llogari(për shembull: llogaria “troje”, llogaria “arka”, llogaria “hua” etj.)iii. Koncepti i Debitit dhe KredititGjendja e llogarive ndryshon nga lëvizjet (hyrjet e daljet), që pasqyrojnë veprimet e kryeranga ndërmarrja. Për shembull, llogaria “banka” ushqehet nga hyrjet e ndryshme të paraveqë vijnë në ndërmarrje (nga shitjet,...) dhe zbrazet nga shpenzimet (pagesa e rrogave,pagesa për blerje të lëndëve të para,...).Si rrjedhim, çdo llogari ndahet në dy pjesë ku regjistrohen lëvizjet që e prekin atë. Këtody pjesë quhen Debi (majtas) dhe Kredi (djathtas). Për të paraqitur një llogari përdoretsimboli në formë T-je: Llogari “Banka” 512 Debi KrediNë Debi (majtas) regjistrohen: - Hyrjet që bëhen në ndërmarrje nga transaksionet fizike (Për shembull: mallrat që hyjnë në ndërmarrje, të blera apo të prodhuara). - Akëtimet që bën ndërmarrja nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që hyjnë në ndërmarrje nga arkëtimet e shitjeve). - Borxhet që i kanë ndërmarrjes, nga transaksionet financiare, të tretët7 (për7 Të tretët: quhen klientët, furnitorët, punëtorët, ortakët, entitete apo persona të tjerë, që kanëmarrëdhënie ekonomike me ndërmarrjen.20
  19. 19. shembull klientët për faturat e palikuiduara) - Shpenzimet që kryen ndërmarrja, që interpretohen edhe si borxhe që i kanë ndërmarrjes pronarët (ortakët/aksionerët)Në Kredi (djathtas) regjistrohen: - Daljet që bëhen nga ndërmarrja, në transaksionet fizikë (Për shembull: mallrat e shitura që dalin). - Pagesat që bën ndërmarrja, nga transaksionet monetare (Për shembull: paratë që paguan për blerjet e bëra). - Kreditë që ka marrë ndërmarrja nga të tretë, nga transaksionet finaciare (Për shembull borxhi që i ka ndërmarrja furnitorit për faturën që nuk i ka likuiduar). - Të ardhurat e realizuara, që interpretohen edhe si detyrim që ndërmarrja i ka pronarëve (pra si kredi e pronarëve).Le t’i përmbledhin këto në një tabelë:Regjistrimi në Llogari Lloji i transaksionit Debi (Majtas) Kredi (Djathtas) Transaksion fizik (real) Hyrjet Daljet Transaksion monetar Arkëtimet Pagesat Transaksion financiar Borxhet Kreditë Transaksion rezultati Shpenzimet Të ardhuratËshtë e thjeshtë të vizualizosh në çdo çast gjendjen neto të çdo llogarie, duke zbritur ngadebiti total i llogarisë (pra nga totali i vleftave të regjistruara në debi) kreditin total tëpo asaj llogarie (totalin e vleftave të regjistruara në kredi): Kjo diferencë quhet Teprica8e llogarisë. Kur debiti > krediti, llogaria quhet debitore dhe kur krediti > debiti, llogariaquhet kreditore.Nisur nga ky përcaktim, një i tretë (klient) quhet debitor në qoftë se llogaria e tij është8 Teprica e llogarisë: quhet shpesh “Gjendje e llogarisë”, por quhet edhe “Saldo e llogarisë” 21
  20. 20. me tepricë debitore; ndërsa një i tretë (furnitor) quhet kreditor në qoftë se llogaria e tijështë me tepricë kreditore.iv. Llogari të LikuiditetitLlogari të likuiditetit quhen llogaritë e parave dhe vlerave të ngjashme me to; dmthllogaritë e arkës së ndërmarrjes dhe llogaritë bankare9 të saj, si dhe letrat me vlerë qëmund të shndërrohen menjëherë në para.Në llogaritë e likuiditetit veprimet regjistrohen si më poshtë: o arkëtimet10 (paratë që marrim) regjistrohen në debi të llogarive të likuiditetit. o pagesat (paratë që japim) regjistrohen në kredi të llogarive të likuiditetit.v. Regjistrimi me Parti Dyfishe Mbajtja e kontabilitetit me parti dyfishe është një teknikë që mbështetet mbi parimin elementar: “asgjë nuk krijohet, asgjë nuk humbet, gjithçka transformohet”. Në kuptimin ekonomik, ky parim shprehet nga dy rregullat : a) çdo vlerë që qarkullon në ndërmarrje vetëm zhvendoset; b) pasurimi i ndërmarrjes vjen nga aftësia e saj për ta përftuar këtë pasurim nga të tjerët (të tretët).Kontabiliteti mbështetet mbi faktin që çdo transaksion midis ndërmarrjes dhe një partneritë saj përbëhet nga dy lëvizje të njëvlefshme me sens të kundërt.Për shembull: shitja e një produkti përbëhet nga një dalje fizike (livrimi i produktit) dhe nganjë hyrje monetare (vlefta e paguar nga klienti) me të njëjtën vleftë sa ajo e shitjes.9 Llogaritë bankare: Llogaritë (kontot) që ndërmarrja ka në banka.10 Arkëtimet: Paratë që marrim në arkë apo bankë. Këto nuk duhet të ngatërohen me të ardhurat, sepse nukka detyrimisht përputhje midis arkëtimeve dhe të ardhurave.22
  21. 21. Shembull i blerjes së një veture: ndërmarrja blen një veturë 10’000 €, pra rrit pasurinë sepse i shtohet një veturë, pra kjo ngjarje paraqitet si Debit. Si kundërparti, ajo duhet ta paguajë veturën, pra të zvogëlojë pasurinë financiare të saj, gjë që paraqitet në Kredit. Përmbledhasi, blerja e veturës shkruhet : o llogaria e makinave debitohet me 10000 € o llogaria e parave kreditohet me 10000 € Në qoftë se ndërmarrja e blen veturën nga një furnitor por nuk paguan menjëherë, por pas një farë kohe, regjistrimi kryhet në dy kohë: ajo e regjistron veturën në Debit, por konstaton se i ka një borxh furnitorit : o llogaria e makinave debitohet me 10000 € o llogaria e furnitorit kreditohet me 10000 € Kur ndërmarrja bën pagesën, ajo regjistron : o llogaria e furnitorit debitohet me 10000 € o llogaria e parave kreditohet me 10000 € dhe veprimi i blerjes së veturës është përfunduar.Ky quhet parimi i kontabilitetit me parti dyfishe: çdo lëvizje midis ndërmarrjes dhe njëritprej partnerëve të saj regjistrohet në llogaritë e ndërmarrjes me anën e një regjistrimitë dyfishtë, njëri në debitin e një llogarie, tjetri në kreditin e një llogarie tjetër, me tënjëjtën vleftë. Për të evidentuar këtë lidhje mes tyre, këto dy llogari quhen kundërpartitë njëra-tjetrës.Kjo teknikë krijon mundësinë, të garantohet barazia e pasurisë dhe e të mirave (atë qëzotëron ndërmarrja e që është në Debit) me detyrimet (huatë e marra nga ndërmarrjae që regjistrohen në Kredit). Në këtë kontekst, nëse krijohet një shtesë pasurie (përshembull : nga shitja e një shërbimi), rezultati i veprimit në bilanc do të kontabilizohetsi borxh (në Kredit) ndaj pronarit ose aksionerit. Pra, çdo të ardhure apo shpenzimi ikorrespondon një mjet për ta realizuar atë.Barazimi i debiteve me kreditet është gjithashtu një mjet kontrolli i saktësisë sëkontabilizimeve. 23
  22. 22. 5. SHEMBULL ZBATIMIKatër ortakë vendosin të krijojnë shoqërinë “IMB”. i. Ata vendosin të derdhin në bankë si kapital fillestar 100000 lekë. ii. Për të plotësuar nevojat, marrin një hua prej 250000 lekë për 10 vjet. iii. Me anën e këtyre burrimeve, ndërmarrja “IMB” blen një makineri me çmim 150000 lekë.Le t’i analizojmë këto veprime: i. Ortakët derdhin 100000 lekë në bankë për IMB: Ortakë IMB Sjellin 100000 lekëPër ndërmarrjen, kjo pasqyrohet duke regjistruar një burim prej 100000 lekë në bilanc.Kjo shumë regjistrohet në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes. - në pasivin e bilancit: kontabilizohet (regjistrohet) shuma prej 100000 lekë në llogarinë “kapital”, në anën kredi. - në aktivin e bilancit (si kundërparti): kjo shumë shënohet në debi të llogarisë “bankë”. Banka Kapitali 100000 10000024
  23. 23. ii. Ortakët marrin 250000 lekë hua nga banka Banka IMB jep hua 250000 lekëKy veprim, për ndërmarrjen pasqyrohet duke regjistruar një burim (hua) prej 250000 Lekënë bilanc. Kjo shumë do të figurojë në llogarinë “bankë” të ndërmarrjes, ku disponohet. - në pasivin e bilancit: kontabilizohet burimi prej 250000 lekë në llogarinë “hua”, në kredi. - në aktivin e bilancit: shuma vendoset në debi të llogarisë “bankë”Skematikisht këto regjistrime paraqiten: Banka Hua 250000 250000 iii. Blerja e makinerisë Livrimi i makinerisë IMB Furnitor Pagesa e 150000 Lekë 25
  24. 24. Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë: kontabilizimi i një shpenzimi prej 150000 lekënë bilancin e saj, që pasqyron pagesën që i bën furnitorit, si dhe regjistrimi në bilanc(inventar) i makinerisë, që reflekton livrimin e makinerisë.Nëse pagesa bëhet e menjëhershme (“cash”11) kontabilizimi mund të bëhet sipasskemës: Banka Makineria 150000 150000Kur blerja e makinerisë bëhet me pagesë të vonuar (pas një farë kohe); në këtë rast dotë ketë regjistrim të dy veprimeve (transaksioneve), që u përgjigjen dy momenteve (dhedy dokumenteve12) të ndryshme:Veprimi i parë: që i përgjigjet livrimit të makinerisë nga furnitori; në këtë moment shfaqetnjë borxh i ndërmarrjes ndaj furnitorit.Veprimi i dytë: ndërmarrja i paguan borxhin furnitorit.Kontabilizimi i veprimit të parë Furnitor IMB Livrimi i makinerisë11 “Cash”: lexohet “kesh” = pagesë “me para në dorë” (nënkupton pagesat e menjëhershme)12 Dokumenteve: Në këtë rast justifikimi i dy veprimeve bazohet në dy dokumente të ndryshme: a) Blerja(livrimi i makinerisë) bazohet në faturën e blerjes, ndërsa b) pagesa në dokumentin e pagesës.26
  25. 25. Ky veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shpenzimi prej 150000 lekë nëbilancin e saj, që kontabilizon makinerinë që i jep furnitori dhe borxhin që i ka ndërmarrjafurnitorit. Furnitori Makineria 150000 150000Kontabilizimi i veprimit të dytëVeprimi i dytë regjistrohet kur ndërmarrja i kryen pagesën furnitorit, në vleftën ebarabartë me atë të blerjes së makinerisë, duke shlyer kështu borxhin. Furnitor IMB pagesa e makinerisëKy veprim për ndërmarrjen do të thotë regjistrim i një shlyerje huaje (pakësim burimi) prej150000 lekë në bilancin e saj; që kontabilizon pagesën e ndërmarrjes. Furnitor Bankë 150000 150000 27
  26. 26. Ky kontabilizim i dyfishtë të çon në fund të fundit në të njëtin rezultat me atë të blerjes“cash” të makinerisë. Makineri Bankë 150000 150000 Veprimi 1 Furnitor 150000 150000 Veprimi 2Përfundimisht, bilanci i ndërmarrjes “IMB” pas këtyre tri veprimeve paraqitet si vijon: Aktivi Pasivi Makineri 150000 Kapital 100000 Bankë 200000 Hua 250000 Total Aktiv 350000 Total Pasiv 35000028
  27. 27. 6. PARIMET E REGJISTRIMIT TË TRANSAKSIONEVENë parim, një ndërmarrje duhet të regjistrojë të gjitha transaksionet, të brendshmedhe të jashtme, që prekin gjendjen e pasurisë së saj. Për të bërë regjistrimet, janëpërcaktuar disa parime themelore që duhen respektuar. Respektimi i këtyre parimevegaranton paraqitjen sa më reale të gjendjes pasurore të ndërmarrjes.Për të garantuar që ndërmarrja të mos regjistrojë asnjë transaksion jo real, që do tëdeformonte pasqyrimin e gjendjes së saj pasurore, kërkohet që: Regjistrimi i një transaksionitë mbështetet mbi ekzistencën e një prove të kryerjes së tij. Regjistrimi duhet të mbështetet mbi një provëNë bazë të këtij parimi, plani kontabël kërkon që çdo regjistrim të mbështetet,përveç përjashtimeve të vlefshme, mbi një dokument justifikues, me datë dhe vlerë.Këto dokumente justifikuese duhet të ruhen për një periudhë të paktën 10-vjeçare.Transaksionet duhet të jenë regjistruar në trajtë kronologjike.Natyra e dokumenteve justifikuese është dy llojesh: a) dokumenti mund të pasqyrojë një veprim të vetëm. Tipi i dokumentit varet nga tipi i transaksionit që regjistrohet (faturë që vjen nga një furnitor ose që i adresohet një klienti, mandat pagesë, ...) b) dokumenti mund të ketë origjinë krejt të brendshme dhe të grupojë një bashkësi veprimesh: këto quhen dokumente përmbledhëse që kanë të bëjnë me ditaret ndihmëse.Ligji për kontabilitetin kërkon që çdo ndërmarrje të mbajë detyrimisht një libër ditar,librin e madh dhe librin e inventarit. Kërkohet gjithashtu që libri ditar të mos përmbajëasnjë boshllëk. Sikurse dokumentet justifikuese, edhe këto dokumente kontabël duhettë mbahen të paktën 10 vjet. 29
  28. 28. Parimet kryesore dhe karakteristikat e informacionit kontabël Parimet e regjistrimit të transaksioneve dhe të paraqitjes së pasqyrave financiare në mënyrë të plotë përshkruhen në “Standardet Kombëtare të Kontabilitetit“. Në vijim po përmëndim shkurt disa prej tyre: - Parimi i konstatimit të të drejtave dhe detyrimeve: sipas të cilit efektet e transaksioneve njihen kur ato ndodhin (dhe jo kur paguhen)... Domethëne ndërmarrja duhet të informojë e pasqyrojë jo vetëm veprimet e kryera me arkëtime e pagesa por edhe detyrimet për t’u paguar në të ardhmen, si dhe ato që do të sjellin arkëtime në të ardhmen... - Parimi i njësisë ekonomike raportuese: sipas të cilit ndërmarrja mban llogari të veçanta të aktiveve, detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të veta nga ato të aktiveve, detyrimeve dhe veprimeve ekonomike të aksionerëve, kreditorëve, punonjësve, klientëve të saj dhe personave të tjerë... - Parimi i vijimësisë: sipas të cilit veprimtaria ekonomike e ndërmarrjes duhet të ketë vijimësi dhe ndërmarrja nuk ka në plan ose nuk do ta ketë të nevojshme të ndërpresë aktivitetin e saj .... Nëse jo, atëherë, ajo duhet t’a reflektojë këtë fakt... - Parimi i kompensimit: sipas të cilit aktivet dhe detyrimet si dhe të ardhurat e shpenzimet nuk kompensohen me njëra-tjetrën, ato raportohen më vete, me përjashtim të rasteve kur një gjë e tillë kërkohet ose lejohet.... - Parimi i kuptueshmërisë, kërkon që informacioni në pasqyrat financiare duhet të paraqitet në mënyrë të tillë që të jetë informues dhe pa ekuivok,... për të informuar një grup të gjerë përdoruesish (aksionerët dhe kreditorët, punonjësit, partnerët në biznes, institucionet shtetërore ...) - Rëndësia dhe materialiteti, kërkon që pasqyrat financiare të paraqesin të gjithë informacionin material që ndikon në gjendjen financiare, performancën financiare dhe fluksin e parasë së ndërmarrjes. Informacioni në këto pasqyra konsiderohet material nëse mungesa ose pasaktësia në prezantimin e tij do të ndikonte në vendimet ekonomike të përdoruesve të pasqyrave financiare... - Besueshmëria, kërkon që informacioni të jetë i besueshëm,...nuk përmban gabime materiale si dhe ... është një prezantim besnik i asaj që ky informacion përpiqet ose pritet në mënyrë të arsyeshme të prezantojë....merret në konsideratë përmbajtja e tyre ekonomike mbi formëm ligjore...paanshmëria ... parimi i maturisë që të shmanget mbivlerësimi i aktiveve dhe i të ardhurave ose nënvlerësimi i detyrimeve dhe shpenzimeve ... - Parimi i qëndrueshmërisë dhe krahasueshmërisë, kërkon që të përdoret e njëjta politikë kontabël, e njëjta paraqitje dhe të njëjtat formate të pasqyrave financiare... për një krahasim objektiv të treguesve të performancës financiare të ndërmarrjes në vite...dhe për krahasimin me ndërmarrje të tjera...30
  29. 29. Kapitulli IIStandardizimi i metodave kontabëlfillon me Planin Kontabël tëPërgjithshëm (PKP). Ndaj në ketëkapitull përshkruhet ndërtimi i PKP(klasat, grupet e llogaritë) dhe jepenspecifikat e grupeve kryesore tëllogarive.Përshkruhet organizimi i sistemitkontabël, hallkat përbërese të tij sidhe pasqyrat financiare kryesore tëilustruara me shembuj zbatimi.II ORGANIZIMI I PLANIT KONTABËL TË PËRGJITHSHËM PJESA E PARË1 NJ O HURI P Ë R KO NTABILITE TIN E P Ë RG J ITHS HË M Hyrje ..............................322 Organizimi i Planit të Llogarive ......................33 KAPITULLI II3 Llogarite e Bilancit .........................344 Llogaritë e Shpenzimeve klasa 6.............................395 Llogarite e te ardhurave klasa 7.............................41 Organizimi i6 Organizimi i Sistemit Kontabël ..........................43 planit kontabël të7 Pasqyrat Financiare Kryesore ..........................50 përgjithshëm8 Ushtrim Zbatimi nr. 2 ...............................56
  30. 30. II. ORGANIZIMI I PKP1. HYRJEKontabiliteti përfshin: Kontabilitetin e Përgjithshëm (quhet dhe Kontabiliteti Financiar)dhe Kontabilitetin Analitik (quhet dhe Kontabiliteti Manaxherial ose Kontabiliteti i Kosto-Drejtimit).Kontabiliteti i Përgjithshëm pasqyron marrëdhëniet me një numër të madh aktorëshbrenda dhe jashtë ndërmarrjes. Ai shërben si bazë dhe për Kontabilitetin Analitik.Të dhënat e Kontabilitetit Analitik shfrytëzohen nga drejtuesit e kompanisë. Organizimi itij varet nga specifikat e ndërmarrjes dhe përparësitë e saj.Ne, fillimisht, do të ndalemi në Kontabilitetin e Përgjithshëm.32
  31. 31. 2. ORGANIZIMI I PLANIT TË LLOGARIVENë Kontabilitetin e Përgjithshëm, për të thjeshtuar leximin dhe analizën e dokumentevekontabël, është i domosdoshëm një standardizim i metodave kontabël.Plani Kontabël i Përgjithshëm (PKP) e mundëson këtë standardizim, duke propozuar njëklasifikim të transaksioneve, që duhet të regjistrohen nga shërbimi kontabël i ndërmarrjes.PKP, në sajë të metodave që përdor për regjistrimin e veprimeve që prekin ndërmarrjen,jep një pasqyrim të saktë të gjendjes së ndërmarrjes në një moment të dhënë.i. Klasat Kryesore të PKPNë Planin Kontabël të Përgjithshëm (PKP) dallohen shtatë klasa me numrat 1, 2, 3, 4, 5,6 dhe 7, ku pesë klasat e para janë për llogaritë e bilancit dhe dy të fundit për llogaritëe rezultatit të administrimit.Në përgjithësi: o shifra e parë tregon klasën e llogarisë; o shifra e dytë tregon një ndarje të klasës, grupin; o shifra e tretë tregon ndarjen e grupit, nëngrupin; o e kështu mund të vazhdohet më tej.Le ta ilustrojmë kuptimin e shifrave të llogarisë me një shembull.ii. Shembull për llogarinë “Banka”Një veprim, që tregon një lëvizje (hyre ose dalje) në llogarinë bankare të ndërmarrjes,do të pasqyrohet me një regjistrim në llogarinë me numër 512. 5- tregon që llogaria është e klasës 5 “Mjete monetare dhe të ngjashme”. 51- tregon që llogaria është e grupit 1 të klasës 5, që përfaqëson “Banka dhe institucione të tjera financiare”. 512- tregon që llogaria është e nëngrupit 2 të grupit 1 të klasës 5, që emërtohet “Vlera monetare në bankë”.Le t’i shqyrtojme klasat e llogarive më në detaje. 33
  32. 32. 3. LLOGARITË E BILANCITi. Klasa 1: Kapitali, rezervat.Një ndërmarrje, kur krijohet, ka nevojë për kapitale për të ushtruar veprimtarinë e saj.Këto burime fillestare merren ose nga ortakët (kapitalet e veta) ose nga partnerët e jashtëmtë ndërmarrjes (hua nga bankat dhe detyrime të ngjashme).Klasa 1 përmban bashkësinë e burimeve të quajtura “afatgjata“ (ose “të përhershme”)të ndërmarrjes: o Burime të brendshme: Kapitali themeltar (aksionar); Rezervat e fonde të tjera të vetat; Rezultati i ushtrimit.13 o Burime të jashtme: Subvencionet për investime; Huatë afatgjata14 dhe të ngjashme me to. o Provizionet15: për rreziqe dhe detyrime të parashikuara me ligj.ii. Klasa 2: Llogaritë e Aktiveve AfatgjataKapitalet i shërbejnë ndërmarrjes për të përftuar mjete afatgjata që shërbejnë përtë ushtruar veprimtarinë e saj. Në kontabilitet me “Aktive Afatgjata”(AA)16 kuptohetbashkësia e mjeteve që do t’i shërbejnë për një kohë më shumë se një vit ndërmarrjes.13 Rezultat i ushtrimit – quhet shkurt rezultati i vitit të ushtrimit të aktivitetit, për të cilin raportohet.14 Hua afatgjata quhen ato me afat shlyerje mbi një vit.15 Provizionet: Shuma të parashikuara për rreziqe e shpenzime. Koncepti i tyre do të sqarohet më poshtë.16 Aktive Afatgjata (AA): Ky është emërtimi i përdorur në Standardet Kombëtare të Kontabilitetit (SKK) përaktivet që janë quajtur më parë Aktive të Qëndrueshme (AQ) ; quhen edhe “aktive të paluajtshme”(AsseteImobilare) ose Aktive Fikse (Fixed Assets).34
  33. 33. Aktivet Afatgjata (AA) mund të jenë të llojeve të ndryshëm: o AA Jomateriale17 emri i mirë (vendndodhja, emri i mirë etj. si këto që ndikojnë). shpenzime të zhvillimit (studime, projekte, …) konçensione, të drejta të ngjashme, liçensa, patenta,… o AA Materiale18 troje, ndërtesa, instalime teknike, makineri, automjete, pajisje mobilimi,... o AA në Proces përbëhen nga aktive afatgjata materiale ose jomateriale, që janë në proces ndërtimi apo krijimi; parapagime e pagesa pjesore të bëra... o AA Financiare përbëhen kryesisht nga aksionet që ka ndërmarrja për ndërmarrjet e kontrolluara apo të lidhura me të, mbajtja e të cilave është afatgjatë; huadhënie afatgjatë etj. si këto. o Amortizimi dhe zhvlerësimi i aktiveve afatgjata: aktivet afatgjata, në tërësi, janë objekt i një trajtimi specifik që i lejon ndërmarrjes të pasqyrojë amortizimet.iii. Klasa 3: InventarëtNdërmarrja duhet të blejë lëndë të para dhe të ndërmjetme që ajo do t’i transformojëgjatë procesit të prodhimit. Meqenëse këto elemente nuk përdoren të gjitha në të njëjtinçast, këta duhet të stokohen19 nga ndërmarrja.Dallojmë ndër to stoqet: o Materiale lëndë e parë, material ndihmës, pjesë ndërrimi,….17 Aktivet Afatgjata Jomateriale (AAJ): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Patrupëzuara” (AQP)18 Aktivet Afatgjata Materiale(AAM): janë quajtur “Aktive të Qëndrueshme të Trupëzuara”(AQT)19 Stokohen: dmth të magazinohen apo depozitohen në magazina ose sheshe. 35
  34. 34. o Objekte inventari ambalazh qarkullues, inventar i imët,…. o Prodhimi në proces prodhimi, punime e shërbime në proces. o Produkte të gatshme, gjysmë të gatshme e nënprodukte. o Mallra gjendje, të pa mbërritura ose tek të tretët. o Zhvlerësimi i inventarëve.iv. Klasa 4: Llogaritë me të tretëtKëto llogari përfaqësojnë bashkësinë e angazhimeve financiare të kontraktuara20 ose tëakorduara nga ndërmarrja dhe që nuk janë, as marrje hua afatgjatë (llogari të klasës 1),as dhënie hua afagjatë (llogari të klasës 2).Në përgjithësi dallohen llogaritë: o Detyrime tregtare (furnitorë): përdoret për detyrimet ndaj furnitorëve. Kur furnitori nuk kërkon që pagesa të bëhet menjëherë, ai i akordon ndërmarrjes një afat pagese. Ky afat pagese konsiderohet si një borxh i kontraktuar me këtë furnitor dhe kontabilizohet në pasivin e bilancit. o Të drejta tregtare (klientë): përdoret për detyrimet që na kanë klientet. Kur ndërmarrja nuk i kërkon klientit ta paguajë menjëherë, por i akordon atij një afat pagese. Ky afat pagese konsiderohet si një hua që i jepet klientit, ndaj regjistrohet në aktivin e bilancit. o Kolektive:20 Të kontraktuara: Në kuptimin e gjerë të fjalës edhe fatura është një lloj kontrate.36
  35. 35. - Personeli dhe llogaritë përkatëse - Sigurimet shoqërore dhe organizma shoqërore - Shteti (taksa, tatime) dhe kolektivitetet lokale - Grupe dhe ortakë. o Debitorë e kreditorë të ndryshëm: përdoret për qeratë financiare, huamarrje afatshkurtër, provizione, grante, etj.v. Klasa 5: Mjete monetare dhe të ngjashmeDisa nga veprimet e ndërmarrjes prekin pasuritë monetare të saj, qoftë të arkës (llogariaarkë), qoftë të bankës (llogari bankare). Llogaritë financiare paraqesin sasinë e mjetevemonetare (parave) që zotëron ndërmarrja dhe mjete të ngjashme me to.Ndër grupet e llogarive dallojmë: o Letra me vlerë afatshkurtra21 të pjesëmarrjes dhe të huave, të blera nga ndërmarrja për të nxjerë fitime. o Banka dhe institute financiare të ngjajshme. o Arka dhe vlera të tjera të afërta me to (bileta, pulla tatimore e postare). o Hua, derivativët e instrumentet financiare afatshkurtra.vi. Pozicioni i llogarive në BilancKëto pesë klasa përbëjnë llogaritë e bilancit. Bilanci është pra një dokument përmbledhës,21 Letrat me Vlerë: Janë tituj që emetohen nga persona juridikë (shtetërorë ose privatë) që u japinzotëruesve të tyre të drejta, si: dividente, interesa etj. Ato afatgjata trajtohen si aktive të qëndrueshmefinanciare. 37
  36. 36. që mundëson vlerësimim e efektit të transaksioneve të ndryshme, që kontabilizohen nëllogaritë e klasave nga 1 në 5.Në formë përmbledhëse pozicioni i këtyre klasave, grupeve apo llogarive në bilancparaqitet si vijon: Përdorimet (Aktivi) Burimet (Pasivi) Klasa 2: Aktive afatgjata (jomateriale, materiale, Klasa 1: financiare e në proces) Burime të brendshme (Kapitali etj) Klasa 3: Burime të jashtme (Hua etj afatgjata) Stoku i mallrave, materialeve etj. Klasa 4: Klasa 4: Të drejta tregtare (klientë etj.) Detyrime tregtare (furnitorë etj.) Klasa 5: Klasa 5: Depozita në bankë ose në arkë Hua etj. afatshkurtra38
  37. 37. 4. LLOGARITË E SHPENZIMEVENë shumicën e veprimeve që kryen ndërmarrja, ajo konstaton shpenzime ose të ardhura.Shpenzimet dhe të ardhurat (llogaritë e klasave 6 dhe 7) përmbajnë bashkësinë e veprimeveqë prekin gjendjen e ndërmarrjes duke e varfëruar atë (llogaritë e shpenzimeve) ose dukee pasuruar atë (llogaritë e të ardhurave).Plani kontabël i përgjithshëm i klasifikon shpenzimet dhe të ardhurat në varësi nga natyrae tyre, domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka gjeneruar.i. Shpërndarja e ShpenzimeveShpenzimet janë veprime që e varfërojnë ndërmarrjen; ato sjellin zvogëlim të pasurisësë saj. Shpenzimet regjistrohen në klasën 6, më saktësisht në debi të këtyre llogarive; ethënë ndryshe, rritjet e shpenzimeve regjistrohen në debi të llogarive të klasës 6.Llogaritë e shpenzimeve klasifikohen në:a Shpenzimet e Shfrytëzimit (llogaritë 60 ÷ 65) o Shpenzime për blerjet (Llogaritë 60) janë shpenzimet për blerjen e lëndëve të para, mallrave dhe furnizimeve që do të konsumohen nga ndërmarrja gjatë procesit të prodhimit. o Shpenzime për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62) janë shpenzime për shërbime e punime të nevojshme për ndërmarrjen, që kryhen nga të tretët, përjashto personelin e ndërmarrjes. (Shembull: pagesa e qirave, energjisë, transportit, reklamave, telekomunikacionit, riparime etj.) o Shpenzime për pushtetin publik (Llogaritë 63) grupojnë shpenzimet për pushtetin publik, d.m.th. tatimet dhe taksat e paguara nga ndërmarrja, si kundërparti të shërbimeve të sektorit publik (financimi i rrjetit rrugor etj.). o Shpenzime për personelin (Llogaritë 64) grupojnë shpenzimet për personelin; për pagat; sigurimet shoqërore e shëndetësore dhe të tjera. 39
  38. 38. o Shpenzime të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65) grupojnë shpenzimet e tjera të shfrytëzimit që nuk i takojnë asnjërës prej llogarive të lartpërmendura. (Shembull: shpenzime për pritje, gjoba e dëmshpërblime, subvencione të dhëna).b Shpenzimet Financiare (llogaritë 66) Përmbajnë shpenzimet për pagesën e interesave mbi huatë që ndërmarrja ka kontraktuar tek ente të ndryshme kredie, për të financuar investimet e saj materiale. Këtu përfshihen edhe humbjet nga shkëmbimet valutore, si dhe humbjet e tjera nga shitblerja e letrave me vlerë, ....c Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67) Përmbajnë veprime, që sjellin varfërimin e ndërmarrjes por, që nuk janë të përsëritshme me kalimin e kohës dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit22 të përditshëm të ndërmarrjes. (P.sh: ndëshkime në rastin e një procesi gjyqësor, fatkeqësi të ndryshme natyrore, ...)d Shpenzimet e llogaritura (llogaritë 68) Përfaqësojnë shpenzime të llogaritura nga vetë ndërmarrja, kryesisht, për zhvlerësime, amortizime dhe provizione. Meqenëse këto shpenzime kontabilizohen në një llogari të klasës 6, ato do të influencojnë në llogarinë rezultat të ndërmarrjes. Dallohen përgjithësisht: o Shpenzime amortizimi: janë shpenzimet që lidhen me amortizimin e elementeve të aktivit. o Provizione: shuma që parashikojnë shpenzime eventuale për ngjarjeve të ndryshme.22 Menaxhim = Administrim operativ i punës së një ndërmarrjeje40
  39. 39. 5. LLOGARITË E TË ARDHURAVESi llogaritë e shpenzimeve, edhe të ardhurat e ndërmarrjes klasifikohen sipas natyrës sëtyre, domethënë në varësi të natyrës së transaksionit që i ka krijuar.i. Klasifikimi i të ardhuraveTë ardhurat, që regjistrohen në klasën 7, pasqyrojnë veprime që sjellin pasurimin endërmarrjes, pra që sjellin rritjen e likuiditeteve të saj. Këto të ardhura regjistrohen nëkreditin e këryre llogarive.a Të ardhurat e shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75) o Të ardhura nga shitjet (Llogaritë 70) grupojnë të ardhurat që i vijnë ndërmarrjes nga shitja e mallrave, e produkteve, e punimeve ose e shërbimeve. Totali i llogarive të klasës 70 përcakton shifrën e afarizmit të realizuar nga ndërmarrja gjatë vitit ushtrimor23. ... (Llogaritë 71)24. o Prodhimi i aktiveve afatgjata për vete (Llogaritë 72) është pjesa e prodhimit të aktiveve afatgjata (materiale ose jomateriale) të realizuara nga ndërmarrja që mbahet për nevojat e veta. Këtu nuk përfshihen aktivet afatgjata financiare (AAF). Shuma e llogarive 70, 71 dhe 72 përbën të ardhurat e funksionimit të ndërmarrjes (që ndryshon pra nga shifra e afarizmit). o Subvencione (Llogaria 73) përmban grande ose subvencione të shfrytëzimit, që mund të përftojë ndërmarrja nga pushteti publik apo kolektivitete lokale si ndihmë, për të prodhuar apo subvencionuar çmimin. Shembull: subvencionet e disa sektorëve nga shteti.23 Vit ushtrimor - quhet viti për të cilin raportohet. Në sistemin tonë kontabël viti ushtrimor përputhet mevitin kalendarik (nga 1 janari deri më 31 dhjetor), por ka sisteme kontabël ku viti ushtrimor është me 13 muajose nuk fillon nga 1 janari.24 Llogaritë 71 përdoren në skemat që gjendjet e prodhimit dhe të prodhimit në proces i konsiderojnë si tëardhura. 41
  40. 40. o Të ardhura të tjera të shfrytëzimit (Llogaritë 75) Grupojnë të ardhura të menaxhimit të përditshëm që nuk i përkasin asnjërit prej rasteve të lartpërmendur. Në to futen edhe të ardhurat e realizuara nga pakësimi i një elementi të aktivit të bilancit. Shembull: të ardhurat nga shitja e një aktivi afatgjatë; të ardhurat për patenta, liçensa, marka që merr ndërmarrja nga të tjerët, kundrejt dhënies së të drejtës për t’i përdorur ato.b Të ardhura financiare (llogaritë 76) Ndërmarrja mund të realizojë disa të ardhura që nuk janë rrjedhojë e veprimtarisë së saj të përditshme, por që vijnë nga politika e saj financiare ose: nga që ajo ka pjesë në një ndërmarrje tjetër; nga që ajo i ka dhënë hua një ndërmarrjeje tjetër; nga përfitimet që ajo realizon nga veprimet e këmbimit të monedhave.c Të ardhura të jashtëzakonshme (llogaritë 77) Përfshijnë të ardhura nga veprime, që nuk supozohet të ripërsëriten në kohë dhe që janë të pavarura nga veprimet e menaxhimit të zakonshëm të ndërmarrjes. Ato vijnë shpesh nga të ardhura të realizuara nga rikuperime për dëmtimet e fatkeqësitë, ndryshime të strategjisë e të tjera.d Të ardhura të llogaritura (llogaritë 78) Sikurse dhe për shpenzimet e llogaritura, këto të ardhura nuk vijnë nga një veprim i ndërmarrjes me ndonjë partner të jashtëm; ato përllogariten nga vetë ndërmarrja. Bëhet fjalë për ato veprime vlerësuese që kanë një ndikim pozitiv në llogarinë e rezultatit të ndërmarrjes dhe që, si të ardhura, duhet të kontabilizohen në një llogari të klasës 7. Për shembull rimarrjet mbi provizionet kur realizohen shpenzimet e ngjarjeve që ishin provizionuar si të mundshme.ii. Përcaktimi i RezultatitRezultati i një ndërmarrjeje për një periudhë të dhënë, pëftohet duke zbritur nga tëardhurat shpenzimet. Kur rezultati është pozitiv, thuhet se ndërmarrja është me fitim,dhe kur rezultati është negativ, thuhet se ndërmarrja është me humbje.42
  41. 41. 6. ORGANIZIMI I SISTEMIT KONTABËLTransaksionet ekonomike regjistrohen nga kontabiliteti sipas parimeve të sistemit tëorganizimit kontabël, në disa etapa, sipas skemës në vijim: Transaksioni Ditari i Libri Bilanci (Dokumenti) Kontabilitetit i Madh Vërtetuesi. DokumentetDokumentet, me të cilët justifikohen transaksionet, duhet të ruhen e të paraqiten sa herëkërkohen për një periudhë dhjetë-vjeçare. Që të gjenden lehtë ato, shpesh, regjistrohennë disa libra ndërmjetës sipas natyrës së tyre, si: libri i shitjes, libri i blerjes, libri iarkës, … . Në to shënohen kryesisht të dhënat identifikuese të dokumentit (Numri, data,përshkrimi, vlefta,…) por jo llogaritë.Këta libra bëjnë pjesë në sistemin e administrimit të dokumentacionit, por jo në sistemine mirëfilltë kontabël, pasi shërbejnë thjesht për t’i gjetur dokumentet.ii. Ditari i KontabilitetitDitari është regjistri kontabël i etapës së parë. Në të regjistrohet gjithçka që prek pasurinëe ndërmarrjes, pra të gjitha transaksionet, veprim pas veprimi dhe nga dita në ditë. Aipërbëhet nga një bashkësi fletësh me format të caktuar, të lidhura dhe të numërtuara.a Mënyrat e regjistrimit të veprimeve në DitarNjë transaksion regjistrohet në Ditar duke shënuar: origjinën, përmbajtjen, vleftën si dhedokumentet justifikuese mbi të cilat mbështetet regjistrimi. Në veçanti, çdo regjistrimnë ditar duhet të përmbajë: o Vleftën me të cilën ai ndikon në llogaritë përkatëse. 43
  42. 42. o Llogaritë dhe përshkrimin që sqaron përmbajtjen e veprimit. o Referencën te dokumenti justifikues25 i veprimit. o Datën e regjistrimit të veprimit.Fletët e ditarit, pasi mbushen, firmosen njëra pas tjetrës dhe nga përgjegjësi. Ditari nukduhet të përmbajë asnjë boshllëk e asnjë modifikim, të çfarëdo natyre qoftë.b Paraqitja e Ditarit:26Ditari i Kontabilitetit Nr Datë Dok Justifikues Vlefta Përshkrimi i veprimit Llogaria Ref26 Regj Lloj Nr Datë Debi Kredi 1 01 / 03 Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB; 512 100000 Derdhja është për Kapitalin e IMB 101 100000 2 05 / 03 Ortakët marrin kredi nga Banka; 512 250000 Si Hua afatgjatë 163 250000 3 10 / 03 Blerje e makinerisë (livrimi); 213 150000 Detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij 404 150000 4 12 / 03 Pagesë nëpërmjet Bankës; 512 150000 Për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. 404 150000 Shuma 650000 650000Shënim: 1. Ditari i Kontabilitetit mund të mbahet në formate të ndryshme. Ky që paraqitet këtu është një format i përshtatur për kontabilitetin e informatizuar te programi “Kontabiliteti Alpha”. 2. Për ilustrim, në ditar janë regjistruar transaksionet e përshkruara te “5. Shembull Zbatimi”.Çdo element që identifikohet quhet “artikull” i ditarit.25 Dokumenti justifikues: Mund të jetë dokument bazë i prodhuar nga vetë ndërmarrja, si: Faturë Shitje;Mandat Arketimi, … ose dokument justifikues i prodhuar nga të tretë si Faturë Blerje, Fletë Doganimi,…26 Nr Ref : = Shkurtim i fjalës Numri i Referencës. Eshtë numër rendor i Ditarit që shërben si referencë përadresimin te domumenti përkatës që e justifikon atë.44
  43. 43. Ditari është i vetëm. Shpesh, krahas tij, për regjistrimin e veprimeve, ndërtohen dhe“Ditare të Pjesshme”27 kontabiliteti, që janë më të thjeshtë në përdorim, sepse në toregjistrohen vetëm lloje të përcaktuara dokumentesh. Të tillë janë: ditari i blerjeve,ditari i shitjeve, ditari i bankës, ditari i arkës dhe ditari i veprimeve të ndryshme.Ditarët e pjesshëm të kontabilitetit nuk duhet të ngatërrohen me librat e ndërmjetëm qëjanë regjistra dokumentesh.iii. Libri i MadhPas regjistrimit në Ditar shumat e “artikujve” regjistrohen në një libër, që quhet “Librii Madh” dhe përbëhet nga bashkësia e “Kartelave të Llogarive” (një kartele për çdollogari). Pra “kartelat e Llogarive” mund të përfytyrohen si “faqe” të Librit të Madh.Edhe regjistrimi i transaksioneve në Librin e Madh e ruan renditjen kronologjike, ndërsavleftat nuk vihen të gjitha në një kolonë si te ditari i kontabilitetit por vihen nëpër“Kartelat e Llogarive” përkatëse. a Paraqitja e Kartelës së Llogarisë Kartela e Llogarise 512 “Banka” Nr Datë Nr Lëvizjet Teprica Përshkrimi Rend Regj Ref Debi Kredi Debi Kredi 1 01.03. 07 Ortakët derdhin për kapitalin 1 100000 100000 2 05.03. 07 Kredi afatgjatë nga Banka 2 250000 350000 3 12.03. 07 Pagesë për shlyerjen e furnitorit 4 150000 200000 Totali 350000 150000 200000Sqarime: o Formati i mësipërm është ai që përdoret më shumë në kontabilitetin e infomatizuar (programi i “Kontabilitetit Alpha”). Kartelat e Llogarive, si “faqe” të Librit të Madh, renditen njëra pas tjetrës, sipas numrit të llogarisë.27 Ditare të pjesshme: Quhen dhe nënditarë (subjournals). 45
  44. 44. o “Nr. Referencës” (Kolona 4) është ai me të cilin ato janë regjistruar në Ditarin e Kontabilitetit. Ky numër shërben, jo vetëm për lidhjen e tyre me Ditarin e Kontabilitetit, që justifikon regjistrimin, por edhe për identifikimin e transaksionit, që në këtë rast prek disa kartela llogarie (Çdo transaksion prek të paktën dy llogari, që ndodhen në “faqe” të ndryshme të librit).Në punën me dorë, regjistrimi i një transaksioni në disa llogari, që ndodhen në faqe tëndryshme, nuk është komod. Për të shkurtuar numrin e faqeve përdoret një formë që kadisa llogari28 në një faqe, të ndara me kolona. Libri bëhet me faqe me format sa më tëzgjatur, që të përmbajë sa më shumë llogari në një faqe. Ky format, që quhet formatiklasik i Librit të Madh, jepet në faqen që vijon.28 Llogari: vetë llogaria ka dy kolona: një Debi dhe një Kredi46
  45. 45. b Paraqitja klasike e “Librit të Madh” 47 Libri i Madh 101 163 213 404 512Nr Datë Shuma Përshkrimi Kapitali Hua Makineri Furnitori BankaRef Regj Debi Kredi Debi Kredi Debi Kredi Debi Kredi Debi Kredi Debi Kredi 1 01.03. 07 Ortakët derdhin për kapitalin 100000 100000 100000 100000 2 05.03. 07 Kredi afatgjatë nga Banka 250000 250000 250000 250000 3 10.03. 07 Blerje e makinerisë 150000 150000 150000 150000 Pagesë për shlyerjen e 4 12.03. 07 150000 150000 150000 150000 furnitorit Totali 650000 650000 0 100000 0 250000 150000 0 150000 150000 350000 150000Sqarime: o Çdo transaksion regjistrohet në një rresht, që fillon me “Nr. Ref” që shërben për ta lidhur me regjistrimin te “Ditari i Kontabilitetit”. o Kolona “Shuma” shërben për të kontrolluar saktësinë e regjistrimit të rreshtit. Duhet që shuma e vleftave në kolonat Debi të atij rreshti të jetë e barabartë me shumën e vleftave të kolonave Kredi të po atij rreshti. Në këtë rast thuhet se rreshti “kuadron”. o Rreshti i fundit “Totali” shërben më së pari për të kontrolluar saktësinë e gjithë regjistrimeve të bëra. Meqenëse veprimet regjistrohen sipas parimit të partisë dyfishe, totali i shumave të të gjitha Debive do të jetë detyrimisht i barabartë me totalin e shumave të të gjitha Kredive. Në këtë rast thuhet se “kuadrimi është i dyfishtë”. Nga ky rresht nxirren të dhënat dhe për bilancin vërtetues.
  46. 46. iii. Bilanci Vërtetues29Bilanci Vërtetues është një raport, që paraqet gjendjen në vlerë të elementeve të pasurisësë ndërmarrjes si dhe të përbërësve të llogarisë së rezultatit.a Mënyra e përftimit:Bilanci Vërtetues është dokumenti i parë që gjenerohet nga Libri i Madh nëpërmjetllogaritjes së shumave sipas kolonave të tij. Në Bilancin Vërtetues regjistrohen llogaritëdhe ndryshimet që kanë pësuar gjatë periudhës së ushtrimit. Dokumenti paraqitet nëtrajtën e një tabele që përmban: o përshkrimin e llogarive që hapen30 gjatë ushtrimit o shumën e kolonës Debi dhe të kolonës Kredi të llogarisë o tepricën e llogarive, qoftë ajo debitore apo kreditore.b Paraqitja e Bilancit Vërtetues Bilanci Vërtetues Llogaritë Shuma Teprica Numër Përshkrimi Debi Kredi Debitore Kreditore 101 Kapitali Themeltar 100000 100000 163 Hua bankare afatgjatë 250000 250000 213 Makineri e pajisje 150000 150000 404 Furnitorë 150000 150000 0 512 Banka 350000 150000 200000 Totali 650000 650000 350000 350000Shënim: Për ilustrim janë regjistruar llogaritë e përshkruara si shembull në Ditarin më sipër.29 Bilanci Vërtetues: quhet dhe “Gjendje e Llogarive”.30 Hapen: Llogaria quhet e hapur kur në të mund të kryhen veprime.48
  47. 47. Teprica e llogarisë është pra shuma e veprimeve të regjistruara gjatë një ushtrimi në njëllogari. Raporti “Bilanci Vërtetues” nevojitet për të thjeshtuar analizën dhe mundësuarndërtimin e bilancit dhe të llogarisë së rezultatit të ndërmarrjes. Meqenëse, edhe ky,pasqyron veprimet e regjistruara sipas parimit të partisë dyfishe, mbajtja e saktë ellogarive verifikohet nga barazimi: Totali i Debive = Totali i Kredive 49
  48. 48. 7. PASQYRAT FINANCIARE KRYESORE31Dokumentet që përshkruam më sipër: - Ditari i Kontabilitetit - Libri i Madh - Bilanci Vërtetuesjanë dokumentet kryesore të sistemit kontabël, nëpërmjet të cilave gjenerohen raportetfinanciare.Pasqyrat Financiare përfundimtare më të kërkuara: - Bilanci - Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve32(PASh)i. BilanciBilanci paraqitet si një fotografi e gjendjes financiare të shoqërisë në një datë të caktuar.Ai është i përbërë nga dy “krahë”, që quhen Aktivi (Përdorimet) dhe Pasivi (Burimet).a Aktivi i BilancitPërfshin gjithçka që është pronë apo e drejtë e ndërmarrjes, që mund të jetë në formatë ndryshme: o Aktive Afatgjata(Klasa 2) Jomateriale - liçencat për ushtrimin e aktivitetit, patentat etj. Materiale - makineritë e pajisjet, mobiljet, mjetet e transportit, pajisjet kompjuterike etj. Në Proçes - Aktive që janë në proces ndërtimi apo krijimi; parapagime e pagesa pjesore të bëra për to. Financiare - tituj të pjesëmarrjes, kredidhënie afatgjata etj.31 Pasqyrat Financiare Kryesore: quhen ndryshe “Raportet Kryesore Kontabël”.32 Pasqyra e të Ardhurave dhe Shpenzimeve” (PASH): quhet dhe “Llogaria e Rezultatit”.50
  49. 49. o Inventarët (Klasa 3) ku përfshihen materialet e para, ndihmëse, produktet e gatshme etj. o Debitorë (Klasa 4 pjesërisht), ku përfshihen të drejtat që ka firma për të arkëtuar para nga persona të tretë (p.sh: klientë), kundrejt shitjeve të produkteve apo shërbimeve që ajo u ka bërë atyre. o Mjete monetare (Klasa 5) ku futen paratë në arkë apo në bankë.Inventarët (Klasa 3), Debitorët (klasa 4) dhe Mjetet monetare (klasa 5) përbëjnë së bashkuAktivet Qarkulluese.b Pasivi i BilancitPërfshin të gjitha elementet që kanë financuar Aktivet e ndërmarrjes. Me fjalë të tjeraPasivi paraqet pretendimet e investitorëve mbi pasurinë e firmës. Ato grupohen në: o Burime të veta (Klasa 1) Pasuria në të cilën kanë kontribuar vetë pronarët, si: kapitali, rezerva, rezultati i ushtrimit. o Burime të jashtme (Detyrimet) Pretendimet e të tretëve ndaj pasurisë së firmës. Këto mund të jenë: Hua apo borxhe afatgjata (klasa 1) kreditë bankare etj. Borxhe afatshkurtra (klasa 4 pjesërisht) ndaj personave (p.sh: furnitorëve) të cilëve firma u detyrohet para33.33 U detyrohet para – Këtu hyjnë dhe zbulimet e llogarive bankare (kur llogaria bankare është kreditore). 51
  50. 50. c Paraqitja e Bilancit Bilanci. Gjendja më 31 /03 / 2007 Aktivi (Përdorimet) Pasivi (Burimet) Emërtimi Vlefta Emërtimi Vlefta Makineri e pajisje 150000 Kapitali i Vetë 100000 Llogari të arkëtueshme 34 0 Hua Bankare 250000 Banka 200000 Detyrime të pagueshme35 0 Totali Aktivit 350000 Totali Pasivit 350000Shënim:3435 1. Formati është ilustruar sipas të dhënave të shembullit të mësipërm. 2. Përgjithësisht llogaritë në Bilanc paraqiten të grupuara në zëra e nënzëra, sipas nevojave dhe përparësive të kërkuesit.ii. Pasqyra e të Ardhurave e Shpenzimeve (PASH)Kjo pasqyrë jep rezultatin (fitimin apo humbjen) e ndërmarrjes për një periudhë të caktuarkohe. Paraqitet në dy “faqe”: të Ardhurat dhe Shpenzimet, veç e veç, që përmbajnë:a ShpenzimetParaqiten të renditurara sipas klasifikimit të tyre: o Shpenzimet e Shfrytëzimit36 (llogaritë 60 ÷ 65) për blerjet (Llogaritë 60). për punime e shërbime nga të tretë (Llogaritë 61 dhe 62). për pushtetin publik (Llogaritë 63).34 Të arkëtueshme = Të tretë (p.sh: klientë), që i kanë borxh ndërmarrjes35 Të pagueshme = Të tretë (p.sh: furnitorë), të cilëve u ka borxh ndërmarrja36 Shpenzimet e shfrytëzimit: quhen dhe “Shpenzime Operative”.52
  51. 51. për personelin (Llogaritë 64). të tjera shfrytëzimi (Llogaritë 65). o Shpenzimet Financiare (llogaritë 66). o Shpenzimet e Jashtëzakonshme (llogaritë 67). o Shpenzimet e Llogaritura (llogaritë 68), për amortizimin për provizione. o Tatim fitimi (llogaritë 69) o Fitimi (Teprica Kreditore) që llogaritet si diferencë mes “Të Ardhurave” dhe “Shpenzimeve”, nëse kjo diference është > 0.b Të ArdhuratParaqiten gjithashtu të renditura sipas klasifikimit të bërë më sipër. o Të Ardhurat e Shfrytëzimit (llogaritë 70 ÷ 75). nga shitjet (llogaritë 70). prodhimi i assete për vete (llogaritë 72). subvencione për shfrytëzimin (llogaritë 74) . të tjera të shfrytëzimit (llogaritë 75). o Të Ardhura Financiare (llogaritë 76). o Të ardhura të Jashtëzakonshme (llogaritë 77). o Të ardhura të Llogaritura (llogaritë 78). o Humbja (Teprica Debitore) nëse “Shpenzimet” > “Të ardhurat”. 53
  52. 52. c Paraqitja e Pasqyrës së të Ardhurave dhe ShpenzimeveFormati 1 LLog Nr Shpenzimet Vlefta 60-65 I SHPENZIMET E SHFRYTËZIMIT 60 1 Shpenzime për blerjet a Blerje gjatë ushtimit b Ndryshimi i Gjendjeve (+ -) 61,62 2 Punime e shërbime nga të tretë 63 3 Tatime, taksa e të ngjashme 64 4 Shpenzime për Personelin a Pagat b Trajtime dhe shperblime të tjera c Sigurime shoqërore dhe të ngjashme 65 5 Shpenzime të tjera shfrytëzimi 66 II SHPENZIME FINANCIARE 1 Interesa të Paguara dhe për t’u Paguar 2 Minusvlera nga Shitja e Letrave me Vlerë të Vendosjes 3 Diferenca Negative nga Shkëmbimi 4 Të tjera Shpenzime Financiare 67 III SHPENZIME TË JASHTËZAKONSHME 68 IV AMORTIZIME E PROVIZIONE (shpenzime të llogaritura) 1 Amortizimi i A.Q. 2 Provizione 3 Të tjera TOTAL (I + II + III) V FITIMI PARA TATIMIT Tatimi mbi fitimin e të ngjashme FITIMI NETO (ose i Bilancit)54
  53. 53. Llog Nr Të Ardhurat Vlefta 70-75 I TË ARDHURAT E SHFRYTËZIMIT 70 1 Të ardhura nga shitjet a Produkte b Mallra c Shërbime 71 2 Të ardhura të tjera nga veprimtaritë e shfrytëzimit 72 3 Prodhim aktive afatgjata për vete 73 4 Produkte të pjesshme 74 5 Subvencione për shfrytëzimin 75 6 Të ardhura të tjera të shfrytëzimit 76 II TË ARDHURA FINANCIARE 1 Interesa të fituara dhe të ngjashme 2 Diferenca pozitive nga Këmbimi 3 Të tjera të ardhura financiare 77 III TË ARDHURA TË JASHTËZAKONSHME 78 IV TË ARDHURA TË LLOGARITURA (Rimarrje provizionesh...) V HUMBJE (Rezultati i bilancit)Shënim:Ky është njëri nga formatet e PASH. Në standardet e reja të kontabilitetit rekomandohen formatetë reja, në të cilat vihen në fillim të ardhurat, pastaj shpenzimet njëri poshtë tjetrit në vazhdim(në fillim ato të aktivitetit të shfrytëzimit e mbas tyre të tjerat). 55
  54. 54. 8. USHTRIM ZBATIMI NR. 2i. Shtrimi i problemitVazhdimi i rastit të ndërmarrjes “IMB”Gjatë muajit, ndërmarrja “IMB” kryen veprimet që vijojnë: i. Blen me kredi (afati i pagesës 90 ditë) lëndë të para (CD etj.) me vleftë 50000 lekë që shërbejnë për të prodhuar produkte të gatshme. ii. U paguan rrogën punonjësve 10000 lekë . iii. Paguan energjinë elektrike 7500 lekë. iv. I shet z. Arben produkt të gatshëm (Software “AlphaNet”) për një vleftë prej 60000 lekë. Meqenëse bëhet fjalë për blerje për herë të parë, klienti paguan me të marë mallin. v. I shet z. Petro produkt të gatshëm (Software “Kontabiliteti Alpha”) me vleftë 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). Kërkesa: 1) Bëni regjistrimet përkatëse. 2) Paraqitni bilancin dhe llogarinë e rezultatit në fund të muajit.56
  55. 55. ii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 1)Përgjigje e kërkesës 1) 1. Blerje me kredi lëndë të para për 50000 lekë. Livrim lëndësh të para Furnitor IMB Pagesa 401. Furnitor 601. Blerje lëndë të para 50000 50000 2. Pagesa e rrogës prej 10000 lekë. Punonjësi IMB Pagesa e rrogës 641. Paga 512. Banka 10000 10000 3. Pagesë energjie elektrike 7500 lekë 57
  56. 56. KESH IMB Pagesa e energjisë 604.Blerje energji,… 512.Banka 7500 7500 4. Shitje z. Arben produkt të gatshëm software “AlphaNet” për një vleftë prej 60000 lekë. Klienti paguan sapo merr produktin. Pagesa Arben IMB Livrim produkti 512.Bankë 701. shitje 60000 60000 5. Shitje Z. Petro produkt i gatshëm software “Kontabiliteti Alpha“ për një shumë prej 18500 lekë me kredi (afati i pagesës 60 ditë). Petro IMB Livrim të mirash 411. Klient 701. shitje 18500 1850058
  57. 57. iii. Zgjidhje e Ushtrimit 2 (Kërkesa 2)a) Regjistrimi në Ditar Ditari i Kontabilitetit Dok Justifikues Vlefta Ref Datë Përshkrimi i veprimit Llogaria Lloj Nr Datë Debi Kredi 1 01 / 03 Ortakët derdhin në llogarinë bankare të IMB; 512 100000 derdhja është për Kapitalin e IMB 101 100000 2 05 / 03 Ortakët marrin kredi nga Banka; 512 250000 si Hua afatgjatë 163 250000 3 10 / 03 Blerje e makinerisë (livrimi); 213 150000 detyrimi ndaj furnitorit për shlyerjen e tij 404 150000 4 12 / 03 Pagesë nëpërmjet Bankës; 512 150000 për shyerjen e detyrimit ndaj furnitorit. 404 150000 5 04 / 04 FB37 101 04.04 Blerje lëndë të para; 601 50000 me kredi nga furnitori X 401 50000 6 05 / 04 XY38 02 05.04 Shpenzuar për rrogat e punonjësve; 641 10000 paguar nga Banka 512 10000 7 06 / 04 XY 03 06.04 Shpenzuar për Energji Elektrike; 604 7500 paguar nga Banka 512 7500 8 07 / 04 FS39 01 06.04 Shitje produkt “Software AlphaNet” z. Arben; 701 60000 XK Paguar në llogarinë Bankare 512 60000 9 07 / 04 FS 02 07.04 Shitje produkt “Software Kontabiliteti Alpha”; 701 18500 klientit z.Petro me kredi afati 60 ditë 411 18500 Totali 796000 796000Shënim:Identifikimi i dokumentit që justifikon veprimin kontabël është kërkesë e domosdoshme. Në këtëformat realizohet me plotësimin e kolonave të “Dok Justifikues”.37383937 FB = Faturë Blerje. Në këtë kolonë shënohet shkutim i Llojit të Dokumentit.38 XY = Urdhër Xhirimi Ynë Bankar39 FS = Faturë Shitje 59
  58. 58. b) Gjenerimi i Bilancit VërtetuesBilanci Vërtetues nxirret nga Libri i Madh ku për çdo llogari merren shumat e kolonaveDebi dhe Kredi Bilanci Vërtetues Llogaritë Shuma Teprica Numër Përshkrimi Debi Kredi Debitore Kreditore 101 Kapitali Themeltar 100000 100000 163 Hua bankare afatgjatë 250000 250000 213 Makineri e pajisje 150000 150000 401 Furnitor lëndë të para 50000 50000 Furnitorë Aktive të 404 150000 150000 0 Qëndrueshëm 411 Klientë 18500 18500 512 Banka 410000 167500 242500 601 Blerje lëndë të para 50000 50000 604 Blerje Energji 7500 7500 641 Paga 10000 10000 Shitje produkt i gatshëm 701 78500 78500 (Software) Totali 796000 796000 478500 478500c) Paraqitja e Pasqyrës të Ardhurat dhe Shpenzimet (PASH)Gjenerohet nga Bilanci Vërtetues.Në PASH hyjnë vetëm llogaritë e shpenzimeve (Klasa 6) dhe llogaritë e të ardhurave (Klasa 7).60

×