• Save
Mutluluk
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Mutluluk

on

  • 6,423 views

Mutlu olmak için yapılacaklar

Mutlu olmak için yapılacaklar

Statistics

Views

Total Views
6,423
Views on SlideShare
6,059
Embed Views
364

Actions

Likes
9
Downloads
0
Comments
4

2 Embeds 364

http://gelisimenstitusu.blogspot.com 270
http://www.umutahmettarakci.com 94

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • http://www.mutlulukdedigin.com sitesinde de mutluluk ile ilgili dokümanlar bulabilirsiniz arkadaşlar.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • kitabı necə save edim?
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • Böyle bir çalışma ,bu kadar anlaşılır dili kullanma sanatınız,ve bizlere hayatta mutluluk yolundaki rehberliğimiz için çok ama çok teşekkür ederiz
    Saygılarımla
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • http://yournewearnings.com/?id=11807
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Mutluluk Mutluluk Document Transcript

  • BİR YAŞAM USTALIĞIMUTLULUK İskenderiye Yayınları 1
  • İSKENDERİYE YAYINLARI: Siyaset (Strateji-Analiz): Eser: Bir Yaşam Ustalığı MUTLULUK Yazar: Umut Ahmet T. Genel Yayın Yönetmeni: Burak Fazıl Çabuk Editör: Yalçın Lüleci Düzelti: Bulut Fikret Çöloğlu Kapak Tasarım: Yunus Bola Ülke İç Tasarım: SinekART Baskı-Cilt: Kilim Matbaası BİR YAŞAM USTALIĞI MUTLULUK Litros Yolu Fatih San. Sit. No:12/204 Topkapı-İstanbul 0212-6129559 ISBN: 1. Basım: Mart 2010 © Umut Ahmet T. - İskenderiye Yayınları UMUT AHMET T. Bu kitabın basım hakları Paraf Yayınları’na aittir... Yazarın ve yayıne-vinin izni olmadan basılamaz, yayınlanamaz, kopyalanamaz ve çoğatıla-maz. Ancak kaynak gösterilerek kısa alıntı yapılabilir. İskenderiye Basım Yayın Dağıtım Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti. Gülbahar Mah. Cemal Sururi Sok. No:65 34394 Mecidiyeköy-İstanbul Tel: 0212 288 53 86 - 87 Faks: 0212 288 63 67 web: www.iskenderiye.com.tr e-posta: info@iskenderiye.com.tr2 3
  • İÇİNDEKİLER Giriş MUTLULUĞUN TEMEL ÖĞELERİ Mutlu olmak istiyorum Değerler Alışkanlıklar Yaşam amacı Alışkanlıkları değiştirmek ve yaşam amacı Yaşam amacını uygulamak (teoriden pratiğe) Mutluluk için yapacaklar listesi MUTSUZLUĞA NEDEN OLAN TUTUMLARI- MIZ Öğrenilmiş mutsuzluk Yanlış şartlandırma Başkasının yaşam amacında rol almak Derdi, sıkıntıyı arayanlar: kaşınanlar Üç hata bir kaza Yaşam enerjisinin boşa harcanması Sinsi hastalık, ego Ağlama kader4 5
  • MUTLULUK UYGULAMALARI An, akış ve amaç Mutluluk için an’da kalmak veya çalışmak Yaşam amacının insanlarla etkileşimi GİRİŞ Uzun yaşamın sırrı Mutluluk eşiği, tahterevalli Aristoteles Milattan 350 yıl önce şöyle demiş: “Biz, sürekli Soyut ile somut arasındaki ilişki yaptığımız şey neysek oyuz, bu nedenle mükemmellik sadece bir şans değil, tutumdur.” Ben bu sözü biraz değiştirerek kulla- Yeni bir insan çizmek nacağım: “Biz, sürekli yaptığımız şey neysek oyuz, bu nedenle Sıfat yakıştırmak mutluluk bir şans değil, tutumdur.” Siyah/Beyaz kelimeler İnsan her şeyi öğrendiği gibi mutlu olmayı da öğrenebilir, Duygusal zekâmızın kelime bilgisi öğrendiklerini uygulayabilir ve bunu bir davranış haline getire- Dış merkezli olmak ve mutluluk rek mutlu olabilir. Her zaman mutlu olmak mümkün değildir, Sağlıklı bencillik ama çoğu zaman mutlu olmak mümkündür. Hayatın yılbaşı, Proaktif tutum mutluluk verir doğum günü gibi ara duraklarında durup, bir yaşam muhase- besi yaptığınızda, terazinin mutluluk yanı ağır basıyorsa yeter- Kelebek etkisi ve kaizen lidir. Sürdürülebilir neşe Bu kitabın amacı, mutluluk arayışı içinde öğrendiklerimi Mutluluk sahaları sizinle paylaşmaktır. Ancak paylaşabilmek için önce biriktir- mek gerekir. Ben ödevimi iyi yaptığımı düşünüyorum. POPULER MUTLULUK Felsefe, psikoloji, sosyoloji, kişisel gelişim gibi farklı alan- Yaradılışın mucizesi larda yazılmış yüzlerce kitaptan öğrendiklerimi, kendi ha- Kuantum, kuantum yatımda deneme, yanılma yöntemiyle sınadım. Ön yargılara kapılmadan gerçek olanı, sahte olandan ayırmaya çalıştım. So- Mutluluk için kuantum nuçta elinizde tuttuğunuz kitapta yazılanlar test edilmiş bilgi- Sır ve mutluluk ler oldu; gelişigüzel toplanmış veriler değil. Mükemmel adaleti görmüyor musun? Mutluluk; bir yaşam ustalığıdır. Yaşamda ustalaşanlar, yaşa- dıkları hayattan mutluluk çıkarmayı bilenler veya o hayatı de- MUTLULUK İÇİN KISA NOTLAR ğiştirecek cesareti bulanlardır. Ancak mutlulukla ilgili bir kitap, okuyanı usta yapmaz. Okuyan isterse kendini usta yapar.6 7
  • Mutluluk bize bir mucize olarak sunulmuş, ancak şifresi ve-rilmemiştir. Yaşamda ustalaşanlar şifreleri çözdükçe mutlulukkapıları açılacaktır. Hayatın kendisi gibi, sürprizlerle dolu bir yola çıkıyo- MUTLULUĞUN TEMEL ÖĞELERİruz... Keyifli okumalar. Umut Ahmet T. MUTLU OLMAK İSTİYORUM • Neden bazı insanlar daha mutludur? • Genlerinden geçen özellikler yüzünden, • Parası vardır, • Ailesi mutludur, • Sağlıklıdır, • Seviliyordur, • Eğleniyordur... • Neden bazı insanlar daha mutsuzdur? • Yaşama dair korkuları vardır, • Kendisini başarısız buluyordur, • Sevgisizdir, • İstediğini elde edememiştir, • Mutsuzluktan bir çıkarı vardır, • Hayalleri ölmüştür, • Sağlıksızdır... Daha pek çok cevap bulmak mümkün olabilir. Farklı ce- vapları aklınızdan geçirdiğinize eminim. İşin ilginç yanı bazı insanlar ellerinde mutluluk sebepleri varken mutsuz olmayı ba- şarabiliyorlar. Veya tam tersi; mutsuz olmak için sebepleri var- ken, mutlu olmayı başarabiliyorlar. Bu nasıl oluyor?8 9
  • İzmir’in, Şirinyer İlçesine bağlı, Çamlık Mahallesi, 797 kendimiz çiziyoruz. Sonra da bu harita bizim hayatımıza yönSokak’ta doğdum. (İzmir’de sokaklar numaralıdır). Sokağı- veriyor.mızda, Türkiye’nin hemen her yerinden İzmir’e göç etmiş in- İşte bu nokta çok ilginç: Önce olayları nasıl algılayaca-sanlar oturuyordu. Annem, babam memurdular ve boğazla- ğımızı kendimiz belirliyoruz. Sonra da karşımıza çıkan yenirından kesip biriktirdikleriyle bu sokakta bir ev inşa etmeyi olayları bu haritaya göre yorumluyoruz.başarmışlardı. Televizyon yeni yeni evlere girdiğinden, çocuk- Şöyle bir örnekle açıklayalım algılama düzeneğini: Diyelimların hayatlarını şekillendiren televizyon değil, sokaktı. ki siz daha küçükken, oturduğunuz mahallede kediler vardı, Günün çoğu sokakta geçiyordu ve çok eğleniyorduk. Sak- anneniz bu kedileri seviyor ve besliyordu. Babanız ise sevmi-lambaç, birdirbir, çelik çomak, meşe, maç, bahçeye dalma, vb. yor ve gördükçe kovalıyordu. Şimdi siz gördüğünüz bu iki yak-Sınav yarışı İlkokula kadar inmemişti, okulda da çok eğleni- laşımdan birini benimseyebilirsiniz.yorduk. Dersler hayatımızın en önemli olgusu değildi. Mutlu- “Ben kedileri severim” diye kendinizi tanımlayabilirsiniz.luk anlayışım 797 sokakta, o yıllarda temellendi. Zaman içinde bu yaklaşımınızı pekiştirecek olaylar yaşarsa- ...İlk başlarda böyle düşünüyordum. Fakat sonradan ince- nız. Örneğin anneniz sizi desteklediğinde mutlu hissedersiniz,lediğimde, aynı sokaktan, aynı şartlardan yetişmiş arkadaşları- babanız kovduğunda kedileri savunur, kedilerin “kahramanı”mın çok farklı mutluluk yaklaşımları olduğunu gördüm. olursunuz. Bu pekiştiriciler yeteri kadar çoğaldığında “kedi Çevremde orta yaşlı insanlara sorduğumda da benzer ce- sevmeyi” bir parçanız haline getirmiş olursunuz. Bir başka de-vaplar alıyorum. Beraber büyüdükleri arkadaşları, hatta kar- yişle siz kedi sevmeyi, algılama düzeneğinize işlemiş olursunuz.deşleri bambaşka mutluluk yaklaşımı geliştirmişler. Bu noktadan sonra artık kedi gördüğünüzde ilgilenmek sizin Aynı ortamda yetişmiş kişiler, çok farklı mutluluk anlayı- bir parçanızdır.şına sahip olabiliyorlar. Demek ki içinde bulunulan sosyal ve Ama mesela aynı evde yetişen kardeşiniz kedileri sevmeye-ekonomik çevre “mutluluk” kavramı üzerinde belirleyici de- bilir. O da tercihini diğer yandan kullanmış, kedi sevmemesiniğil. Aynı ortamda aynı şartlarda yetişmiş insanlar, şimdi gene haklı çıkaracak sebepler bulmuştur.aynı şartlarda yaşıyor olsunlar, birisi kendini mutsuz diye ta- Geriye doğru baktığınızda kedileri sevmenin ve sevmeme-nımlarken, bir diğeri kendini mutlu diye tanımlayabiliyor. Çev- nin gerekçeleri çok açık değildir. Sevilebilir de, sevilmeyebilirremiz bunu belirlemiyorsa ne belirliyor acaba? de. Kimse bir diğerine hesap soramaz. -Neden sen sevmiyor- Kendimiz belirliyoruz! sun? diye. Bu yapıya “algılama düzeneği” veya “paradigma” deniliyor. Yani esasında bilimsel bir gerekçe yok; sevip, sevmemek birBir olayı nasıl yorumlayacağımızın şeması. Olayları ve şey’leri tercihtir. Ancak sevmeyi tercih ettiğinizde ve bu tercihin si-anlamlandırırken kullandığımız yol haritası. Bu haritanın or- zin bir parçanız olmasına izin verdiğinizde, tutumunuzun oluş-taya çıkışında pek çok etken var. Ama bana göre; haritayı biz masına izin vermiş oluyorsunuz. Artık karşınıza bir kedi çık-10 11
  • tığında, onu kucağınıza alıp okşuyorsunuz, onu besliyorsunuz, yapacağına algılama düzeneğimiz ile karar veriyoruz. Algılamaonunla vakit geçiriyorsunuz. düzeneğimizi iyi oluşturduysak, hayattan daha fazla mutlu- Çok basit olan bu seçim bile bazı insanlar için hayat amacı luk üretebilirken, kötü oluşturduysak daha fazla mutsuzlukolabiliyor. Kedilerle yaşayan, mutluluğu onlarda bulan insanlar üretebiliyoruz.var. Bazılarımıza garip gelebilir ama mirasını kedilere bırakan POLLYANNA: Pollyanna, benim çocukluğumda popü-insanlar da var. ler bir çizgi filimdi. Televizyon her evde olmadığından, kimin Çocukluktan itibaren, bilinçli veya bilinçsiz yapılan bu ter- evinde varsa orda toplanılırdı. (Sokağımızda ilk televizyonucihler zaman içinde algılama düzeneğinizi oluşturuyor. Sonuç babam aldığından bu ev bizim ev olurdu. Rahmetli anneciğim,olarak şunu söyleyebiliriz: Algılama düzeneği bir tercihler çay taşımaktan yorulur gene de misafire “gelmeyin” diyemezdi).bütünüdür. Çizgi filim önemli bir olaydı, hatta maç yarıda kesilip(!) topla- Önce haritamızı çiziyoruz. Sonra onunla yol buluyoruz. nılır ve Pollyanna seyredilirdi.Ancak haritanın bizi doğru yere götürüp, götürmediğini yıl- Pollyanna, anne ve babası vefat ettiğinden, suratsız halasılar geçip, seçimlerimizle mutlu olduğumuzda veya (maalesef ) ile birlikte yaşayan, erik gözlü, küçük bir kızdı. Pollyanna’yımutsuz olduğumuzda anlıyoruz. meşhur eden ise, onun olaylar karşısındaki olumlu tutumla- Çok farklı veya zorlu bir olay yaşadığımızda haritayı kısmen rıydı. Hayat ne kadar zor olursa olsun Pollyanna mutlu olacakdeğiştiriyoruz. Bazıları haritalarına çok bağlı oluyorlar. Ölseler bir şeyler bulurdu. Kötü bir olayı iyi şekilde yorumlar, bardağındeğiştirmiyorlar. Artık bu noktada o kişinin algılama düzene- hep dolu tarafını görmeye çalışırdı.ğine; “kişilik” diyoruz, “huy” diyoruz. Türkçe’de bunu destekle- Bazen bu yaklaşımını o kadar çok abartırdı ki, bizi şaşır-yen atasözü de var: “can çıkar, huy çıkmaz”. tırdı. Sonradan, Türkçesi “Pollyannacılık”, İngilizce’si “Pol- Bazıları da huylarını çok çabuk değiştiriyorlar. Yeni duruma lyannaism” olan deyimi de psikoloji bilimine kazandırmıştır.göre, yeni bir kişilik sergiliyorlar, onları beğenmiyoruz; “karak- Zaman içinde Pollyannacılık, gerçekleri göremeyen, süreklitersiz” diyoruz, “kişiliksiz” diyoruz. pembe bir hayal dünyasında yaşayan insanları tarif etmek için kullanılmaya başlandı. Ve böylece Pollyanna’nın vermeye çalış- İletişim kurduğumuz kişilerin “algılama düzeneği” anlamak tığı mesaj yok oldu gitti.da önemli; acaba hangi olayları nasıl yorumluyorlar? Kapıcı-nızın karısını dövmesi, belki de sizin düşündüğünüz kadar va- Zorluklara rağmen mutlu olabileceğimizi öğretmeye ça-him bir olay değildir kapıcı dünyasında. Veya kız kardeşinizin lışan, güzelim çizgi dizi, boş hayallerle çocukları etkileyendansçı olması sizi mutlu ederken, annenizi mutsuz ediyordur olumsuz bir fenomene dönüştürülmüş oldu. Bu gelişim ta-veya tam tersi. bii ki mutsuz büyüklerin bir işiydi. Mutsuz büyükler, çocuklara nasıl mutsuz olmaları gerektiğini öğretecekken, Pollyanna on- Algılama düzeneğini önemli yapan da bu! Hayatımızda kar- ların işini bozuyordu. Pollyanna algılama dünyamızın şekillen-şılaştığımız her şeye onun aracılığıyla anlam veriyoruz. Hangi mesinde, tek başına bu kadar çok olumsuzluk ile savaşabilecekolayların bizi mutlu yapacağına, hangi olayların bizi mutsuz durumda değildi. Unutuldu gitti…12 13
  • “Mutlu olmak istiyorum”. Bu cümleyi söylediğim zaman, - Volta ire, sorularda çözümleyici, hedeflerde gerçekçi vealgılama düzeneğimi mutlu olacak şekilde değiştirmem gerek- üretimde yaratıcı olabilenlerin mutluluğu tadabileceklerinitiğini biliyorum. Bu güne kadar öğrendiklerim ve onları yo- söylüyor.rumlama şeklim beni mutlu etmediyse, yeni bir anlayış, yeni bir - Bacon, yaşamı çekilmez kılan her şeyden uzaklaş ve öz-yaklaşım kullanmam gerekiyor. Yolumu bulabilmek için yeni gür ol diyor.bir harita çizmem gerekiyor. Sokrates, Platon, Aristo, Cicero, Epikuros için mutluluk in- Peki, yeni haritamı nasıl çizeceğim? Can alıcı soru budur! sanın görevlerini erdemli bir şekilde icra etmesidir. Genel ola-Soruya yönelik benim bulduğum cevaplar bu kitapta sunul- rak söylemek gerekirse, filozofların çoğu erdem ile mutluluğumaya çalışılmıştır. Amacım kitabı okuyan birisinin, kimi yakla- yan yana olgular olarak işlemişlerdir.şımlarını değiştirerek daha mutlu olmasını sağlamaktır. Ancak bu gün, bizim bahsettiğimiz mutluluk düşünsel de- Araştırmalarım sonucunda anladım ki; mutluluk da, mut- ğil, daha çok duygusaldır. İnsanın kendisini iyi hissetmesi hali-suzluk da insanoğlunun çoğunlukla kendi ürettiği bir so- dir. Düşünürler yerine psikologlar çok daha iyi tarif edebilirlernuçtur. Çeşitli tutumlarımızı değiştirerek mutlu veya mutsuz mutluluğu. Sigmund Freud bu konuda şöyle yazmış:olmayı sağlayabiliriz. İşe, algılama düzeneğinin en önemli par- “İnsan hayatının amacı nedir?” sorusu sayısız kere ortayaçalarını inceleyerek başlayabiliriz. Önce, değerler. atıldı, ama bu soru hiçbir zaman tatmin edici bir cevap ala- Mutluluğu tanımlamanın mutluluğa sınır getirdiğini düşü- madı. Belki de verilen cevapların hiçbirini kabul etmedi... Bunüyorum. Bu nedenle, kesin bir tanım yapmaktan kaçınıyorum. yüzden dikkatimizi daha az iddialı bir soruya yönelteceğiz: İn-Buna rağmen büyük düşünürlerin mutluluk yaklaşımlarını bil- sanlar davranışları ile hayatın amacı ve anlamı konusunda nemek faydalı olabilir... anlatırlar? Hayattan ne isterler ve yaşam süresince neyi başar- - Buda’ya göre mutluluk: kendisiyle barışık, bencillikten mayı arzularlar?kaçan, iyi düşünen, doğru karar veren ve ilkeli insanların ken- Bunun cevabı hemen, hemen hiç şüphe götürmez şekildedisine ve çevresine verebileceği değerdir. şudur: Mutluluk için çabalarlar. Mutlu olmak ve öyle kalmak - Konfüçyüs’e göre mutluluk: varlığını, emeğini, zamanını isterler. Bu çabanın iki cephesi vardır; olumlu ve olumsuz ikive doğayı koruyan sabırlı, tutarlı insanların kendisine ve çevre- amaç. Bu çaba bir yandan acı ve memnuniyetsizliğin yokluğunusine verebildiği değerdir. öte yandan güçlü haz duygularını yaşamayı amaçlar. (Kaynak: - Tao’ya göre mutluluk; bedeni sakinleştiren ruhun yüksel- “Mutluluk Üzerine Çeşitlemeler”, Daniel Gilbert).diği doruktur. - Thomas Mor’un, Ütopya’sında: ahlakın amacı mutluluk-tur.14 15
  • Şimdi sizden değerlerinizin bir listesini yapmanızı istiyo- rum. Değerlerinizi belirlerken, bu yazdığım değer olur mu, ol- maz mı? diye düşünmeyin. Yazdığınız her şey bir değerdir. Bu- rada basit bir kıstas vardır. Siz neye önem veriyorsunuz? İşte o DEĞERLER bir değerdir. Değerlerimiz zaman içinde oluşmuş yapılardır. Hayatta Algılama düzeneğimizin en önemli parçası “değer”lerdir. edindiğimiz tecrübeler, başımıza gelen iyi/kötü olaylar, aile-Değerler, insanın en çok önem verdiği olgulardır. Bu olgular mizin bize öğrettikleri, arkadaşlarımızın beğendiğimiz yanları,maddi veya manevi olabilir. Bazı örnekler vermek istiyorum: medya tarafından dayatılan para, ün, cinsellik olguları biz far- • Dürüstlük kında olmadan değerlerimizi oluşturur. • Aile Değerlerinizi belirlediyseniz yapacağınız ikinci bir iş var; • Çocuklar (aileden farklı bir yere koyuyor olabilirsiniz) değerlerinizi bir sıraya sokmak. En önemli değeriniz birinci sı- • Özgürlük rada olmak üzere tüm değerlerinizi sıralayın. • Para Bu derecelendirme işlemini iki değeri birbiriyle kıyaslaya- rak yapabilirsiniz. Örneğin sağlığınız mı önemli, kariyeriniz • Yaratıcılık mi? Bir seçim yapmanız gerekse hangisini seçersiniz? Örneğin, • Kariyer bir güvenlik şirketinden çok iyi bir iş teklifi alıyorsunuz ama • Anne-baba uzun süre ayakta durmanız ve uyku düzeninizi tamamen değiş- • Arkadaşlar tirmeniz gerekecek. Hangisini tercih edeceksiniz? • Sağlık Derecelendirme işlemini, üşenmeyip yapmanızı tavsiye • Vicdan ederim. Çünkü sonuçta ortaya çıkan sıralama sizi tarif eden bir sıralama olacaktır. • Spor Neden değerler bu kadar önemli? Çünkü değerlerimizi • Anlaşılmak “karar verme” sürecinde kullanıyoruz. Yaptığımız her türlü se- • Yemek çimde değerlerimizi devreye sokuyoruz. Ne giyeceksin? ne yi- • Gezi yeceksin?, kimle evleneceksin?, hangi okula gideceksin? ve yüz- • Empati lercesi. • Macera Konuyu bir örnekle açıklamak istiyorum. Yakın bir arkada- • Yabancı dil şım dedi ki; -İşimde kazandığım para bana yetmiyor. -O za- • Yalnızlık man, dedim, yüksek ücret alabileceğin bir işe başvur. Zaten baş- vurmuştu ve yeni şirket daha fazla para ödüyordu. Fakat yeni • Bilimsellik...16 17
  • şirkette daha çok çalışması gerekiyordu. –Ama dedi, şimdiki cerilere yaşam ustalığı becerileri diyorum. Kitap içinde de buişimden de memnunum. tür becerileri numaralandıracağım. Bakalım kaç tane çıkacak? Ben de karar vermesine yardımcı olabilmek amacıyla de- Belirtmem gerekir burada sayacağımız becerileri gelişti-ğerlerini belirlemeyi önerdim. Kısa bir çalışmadan sonra de- ren herkes daha mutlu olacaktır. Bundan eminim.ğerlerini belirlediğimizde, gördük ki arkadaşımın en önem ver-diği şey ailesi, arkadaşları, onlarla birlikte olmak. Para 6. sırada Yaşam ustalığı becerisi 1falan geliyor. Kendi değerlerini gerçekçi bir şekilde belirleyebilmek. O zaman anlaşıldı ki arkadaşımın iş değiştirmesi ona mut-suzluktan başka bir şey getirmeyecek. İşini değiştirmemeyekarar verdi. Ayrıca aklı da diğer işte kalmadı. Çünkü ilk du- “Mutlu olmak için değerlerimizin farkında olmamız gere-ruma göre kendinden daha emin bir şekilde karar vermişti. kir” demiştik. Şimdi bir adım öteye gidip şöyle diyorum. “Bizi mutsuz eden değerlerimiz varsa değiştirmemiz gerekir”. Hangi Bazen çevrenin baskısı, bazen popüler olma kaygısı, bazen değerlerimizi neden ve nasıl değiştireceğimiz hakkında analizde güçlü olma isteği gözümüzü karartır ve gerçekte olduğu- yapmadan önce, hayatı algılama biçimimizi etkileyen bir başkamuzdan veya olmak isteyeceğimizden daha farklı biri olmaya yapıya bakalım: Alışkanlıklarımız.çalışırız. Gerçekte sahip olmadığımız “değerler” ile karar veri-riz. Üniversiteye giriş sınavındaki kaç genç gerçekten ne istedi-ğini biliyor? Kaçı değerlerinin farkında? Kaçı ailesinin değerle- ALIŞKANLIKLARriyle karar verecek? Kaçı doğru karar alacak? Muhakkak siz de tıpı, hukuku vb. 1. veya 2. sınıftan terk Alışkanlıklar, adı üstünde yapmaya alıştığımız davranış ka-ederek, güzel sanatlar, edebiyat gibi alanlara geçen kararlı ve lıplarıdır. Alışkanlıklar daha çok genç yaşlarda kazanılır. Alış-başarılı kişiler tanıyorsunuzdur. Ama aynı cesareti göstereme- kanlığı kazanan bir daha ondan vaz geçmek istemez. Bu ne-diğinden veya imkânsızlıktan bu kararı alamamış; başarısız, denle yaşlandıkça, yeni bir alışkanlık kazanma ihtimali düşer.bıkkın, mutsuz kişiler de tanıyorsunuzdur. Bu durum, insanın değişmeyeceğine dair doğru olmayan bir O nedenle, mutlu olabilmek için yaşımız kaç olursa olsun anlayışın gelişmesine neden olmuştur. “İnsan yedisinde neyse,bir an önce değerlerimize karar vermek gerekiyor. Benim göz- yetmişinde odur” atasözü bu anlayışın bir göstergesidir.lemim o ki, tüm başarılı insanlar, hatta diyebilirim ki tüm bü- İşin gerçeği, yeni alışkanlık kazanmak düşünüldüğü kadaryük liderler, değerlerini tam olarak bilen insanlardır. Yani ne is- zor değildir. Alışkanlık iki nedenden dolayı oluşur:tediğini tam olarak bilen insanlar. 1. Ya biz alışkanlık edindiğimiz faaliyeti yapmak istiyoruz- Değerlerinin farkında olabilmek, kendini kandırmadan, sa- dur. Örneğin, sigara içmek, spor yapmak, kitap okumak vb.hip olduğun değerleri yazabilmek bir tür beceri; ben bu tür be-18 19
  • 2. Ya da çevremizin etkisiyle yaptığımız bir faaliyetin, fay- anne ve babasının baskısıyla ilkokul birden itibaren sekiz yıldasını görüp yapmaya devam ediyoruzdur. Örneğin, kişisel te- boyunca derslerini düzenli olarak yapabilir.mizlik, erken kalkmak, akrabaları aramak vb. Ancak ergenlik çağına girerken edindiği – Okuyup, üniver- Alışkanlık ve tutumların oluşması için, beynimizi oluşturan siteyi bitirsem ne olur?, üniversite mezunları dahi iş bulamı-100 milyar nörondan(beyin hücresi) bir kısmının arasında sü- yor, gibi yaklaşımlar ders çalışmayı anlamsızlaştırır. Ergenlikrekli, kuvvetlendirilen bir bağ oluşması gerekiyor. (Bir nöron- ile birlikte zayıflayan aile baskısı nedeniyle, 8 yıllık ders çalışmadan diğer nöronlara giden yollara nöral yol deniliyor). alışkanlığı, bıçak gibi kesilebilir. Beyinde aynı faaliyet için hep aynı nöral yol kullanılır. Ör- Bu nedenle alışkanlık kazanmada ikinci önemli kıstas;neğin elinizi saçınıza götürüp, getirmeniz sürecinde kullanılan alışkanlığın faydasına o kişinin inanmasıdır. Örneğimizdekinöronlar, bir dakika sonra aynı hareketi tekrarladığınızda yeni- öğrenci, ders çalışarak başarılı bir gelecek oluşturabileceğineden kullanılır. Bir hareketi ne kadar çok yaparsanız, nöral yol o inansaydı, anne, babanın ısrarlı tutumları, çocukta bir alışkan-kadar etkinleşir. lığa dönüşebilirdi. Benzetmek gerekirse iki nöron arasında keçi yolu gibi olu- Peki, bir insanda inanç nasıl oluşturulabilir?şan bir patika, zaman içinde aynı hareket yapıla yapıla otobana İnanmak, bir konu hakkında birçok olumlu referanslara sa-dönüşür. Beyin öyle çalışır ki otobanda gitmek, keçi yolunda hip olmak demektir. Bu konuyu isterseniz bir örnekle açıkla-gitmeye göre daha kolay ve zevklidir. yalım. Bir ilköğretim öğrencisine basketbol oynama alışkanlığı Beyinde, iki nöron arasında geçişi sağlayan ve hızlandıran kazandıracağız.ulak maddeye “dopamin” adı verilir. “Mutluluk Hormonu” ola- Önce bu öğrencimizi haftada 5 gün spora çıkartıyoruz verak da bilinen dopamin otobanlarda daha çok salgılanır. (Kay- basketbol antrenmanı yaptırıyoruz. Bir kaç hafta içinde vü-nak: “Mutluluğun Formülü”, Stefan Klein) İşte bu nedenle cudu basketbol hareketleriyle ilgili nöral ağlar kurmaya başlı-alışkanlıklar kolay bırakılamaz. Çünkü her alışkanlık, zarar- yor. Spor yapmayı öğreniyor. Spor yaptırmaya devam ederkenları bile olsa, mutluluk getirmektedir. bir yandan da, aynı sporu yapan arkadaşlarla tanıştırıyoruz.(Bu Bir insanda alışkanlık oluşturmak istiyorsanız en önemli arkadaşların basketbola gönül vermiş kişilerden oluştuğunukıstas tekrardır. Böylece beyin o hareketi yapmaya alışır. An- varsayalım).cak bir insan yaptığı bir faaliyetin faydalı olduğuna inanmı- Denek öğrencimiz, basketbolun bir yaşam biçimi olabilece-yorsa, hareketi yaratan dış etken ortadan kalktığında, oluştu- ğini görmeye başlıyor: Referans 1.rulmaya çalışılan alışkanlığı terk eder. Daha sonra öğrencimizi ailesi, arkadaşları ve çevresinin Bir gencin,-Okusam da iş bulamayacağım, diye düşünmesi desteklemesini sağlayalım: Referans 2.ama bir yandan da ailesi tarafından “ders çalışma alışkanlığı” Devam edelim ve öğrencimizi, basketbolda çok başarılı ol-kazandırılmaya uğraşılması buna iyi bir örnek olabilir. Öğrenci, muş, ünlü bir basketçiyle tanıştıralım ve onunla bir süre geçir- mesini sağlayalım: Referans 3.20 21
  • Ayrıca özellikle sağlık konusunda uzmanlaşmış kişiler ara- Dış çevreden onay almadan, hedeflediği alışkanlığa kavuş-cılığıyla, basketbolun faydalarını anlatalım: referans 4. mayı başarabilecek kadar disiplinli olanlar muhakkak mükâfat- Şimdi bu referanslara ilaveten basketbol oynamaya devam landırılırlar. Sadece iç referanslarla iş görebilecek kadar kendi-eden öğrencimize bu oyunda başarılı olması için maçlar ayar- mize güvenmeliyiz.layalım. Denek öğrencimizin antrenmanlarda ve maçlarda ba-şarılı olduğu bazı teknikler olacaktır. Ribauntta başarılı olmasa Yaşam ustalığı becerisi 2bile şutta olacaktır vb.: Referans 5. Kendi dışımızda hiç kimse onaylamasa da, mutluluğumuz için gerekli Bu kadar referans yeter. Bu öğrencimiz artık basketbol oy- olduğuna inandığımız şeyleri alışkanlık haline getirebilmek.nama alışkanlığı edinmiştir. Bu noktadan sonra konuya yöne-lik motivasyon içerden gelir ve çok büyük negatif dış etkenler İç referansı kısaca açıklamak gerekirse, içsel onay, bilimselolmazsa basketbolcu olur. genellemeleri, akıl süzgecinden geçirdikten sonra ortaya çıkan İşte alışkanlık böyle oluşur: Yeteri kadar tekrar ve yeteri sonuca içinizin sinmesidir.kadar onay. Mutluluğa yönelik alışkanlıkları kazanmak da, ay- Bir örnekle açıklamak gerekirse; “Düzenli sporun insanınen basketbol öğrenmek gibi tekrara ve onaya bağlıdır. Önce- mutlu etmesi” bilimsel bir genellemedir. “Bu durum beni delikle aynen bir basketbol koçunun yaptığı gibi hangi hareketle- mutlu eder” diyorsanız aklınız tarafından onaylamıştır. “Sporrin doğru olduğunu gösteren birine/birilerine veya en azından yapmayı, diğer alternatifler dururken tercih ediyorsanız”, içi-öğrenebileceğimiz kitaplara ihtiyacımız var. Bunlar yoksa ken- nize sinmiştir.dimize güvenerek, bizi mutlu yapacak faaliyetleri belirlemeli vetekrar tekrar yapmaya başlamalıyız. Değerler ve alışkanlıkları tanımladığımıza göre mutlu ol- mak için çok önemli olan üçüncü bir olguyu tanımlayacağım: Ayrıca bu yaptığımız faaliyetlerin gerçekten bizi mutlu ya- Yaşam Amacımız.pacağına inanmamız gerekiyor. Çünkü bu faaliyetleri yapmakiçin zaman ve enerji harcayacağız. Bu faaliyetlerin bizi mutluyapacağını kim onaylayacak? Çevremizdeki mutlu insanlar(tabi bulabilirseniz), ayrıca bu konuda uzmanlaşmış bilim in- YAŞAM AMACIsanları (gene bulmak biraz zor olabilir). Doğru insanlardan, doğru yönlendirmeyi almak gerçekten Kızılderili hikâyelerinden birisinde okumuştum, Ame-önemli bir şanstır. Zaten pek çok insan hayatta başarıya veya rika’nın yerlilerinin bir inancı varmış. Her Kızılderili belirlimutluluğa yönelik pek çok faaliyete başlamakta, işin nere- bir yaşa geldiğinde yaşam amacını bulmak üzere yola çıkarmış.deyse sonuna kadar gelmekte ama çevreden yeteri onayı gör- Karşısına çıkan maceralar sonucunda yaşam amacını bulur vemedikleri için mutlu sona varamadan vazgeçmektedirler. artık ona göre yaşarmış.22 23
  • Bence, çok da iyi yaparmış. Biraz aceleci davranıp, en son lim. Şartların hayatımıza etkisi, sonraki bölümlerde “ Ağlamasöyleyeceğimi en başta söyleyeceğim; Yaşam amacını belirle- Kader” başlığı altında incelenecektir).mek, mutluluğun ana formülüdür. Değerler, yaşam amacımızı büyük oranda etkilerler. Değer- Doğru yaşam amacı bizi mutluluğa götürür. Başka kelime- lerimize uygun hareket ettiğimizde mutlu olacağımıza inanırız.lerle yeniden düzenleyecek olursak: Bu değerler hemen öyle bir günde ortaya çıkmamıştır. Yılların “MUTLULUĞUN ANAHTARI HAYATTAN NE tecrübesiyle oluşmuştur. Değerlerimiz bizi korur ve mutluluğaİSTEDİĞİNİ BİLMEKTİR ” taşır. ACABA? Biliyorum çok iddialı bir cümle. Bu kitap esas olarak bu Gerçekten taşır mı? İşte can alıcı soru budur! Değerlerimizicümle üzerine kuruludur. Diyebilirim ki benim hayatım da bu kim oluşturdu? Ailemiz: ailemizin ana hedefi bizi mutlu etmekcümle üzerine kuruludur. midir? Yoksa aile olarak hayatta kalabilmek mi? Ya toplumun Yaşam amacı: mutluluğumuzu sağlayacağını düşündüğü- oluşturduğu değerler? Toplumun amacı bizi mutlu etmek mi-müz hedefler bütünüdür. Yaşam amacı, nasıl bir hayat yaşaya- dir? Yoksa toplum düzenini sağlamak mı? İş yeri değerleri decağımızın detaylarını içerir. Nerde oturacağız, nasıl bir evimiz pek farklı değil; amacı bizi mutlu etmek midir yoksa kar sağla-olacak, arkadaşlarımız kimler olacak, zamanımızı nasıl geçire- mak mı? Sahip olduğumuz değerlerin amaçları nelerdir? (Eğerceğiz, hobilerimiz neler olacak, sevgilimiz kim olacak, işimiz bu noktaya kadar değerlerinizi yazmadıysanız, şimdi yazın vene olacak vb. lütfen sorgulayın hangi değeri nereden almışsınız ve bu değe- rin amacı ne). Bu aşamada önemli olan, hayatta bizi gerçekten mutlu ede-cek hedefleri tespit edebilmektir. Örneğin oturacağımız yer Benim tavsiyem süreci tersine çevirmektir. Normalde birbizi gerçekten mutlu edecek mi, etmeyecek mi? Oturacağımız yaşam amacı süreci şöyle işler:yeri neye göre belirliyoruz? İşe yakın olması, akrabalara yakın DEĞERLER...buna göre AMAÇLAR...buna göreolması, iyi semtte olması gibi kıstaslar kullanıyor olabiliriz. Bu MUTLULUK.kıstaslardan hangisi daha ağır basıyor. Mesela akrabalar ağır Olması gereken sıra ise farklıdır:basıyor olabilir. MUTLULUK...buna göre AMAÇLAR...buna göre DE- Bu noktada duralım: Neden akrabalar ağır basıyor? Çünkü ĞERLER.değerler sistemimizde akrabalar daha önce geliyor. Karar anla- Niye süreci dönüştürmek gerekiyor? “Tek bir hedefrında “değerler” devreye giriyor ve nerede oturulacağına değer- Çünkü değerlerimize göre oluşturduğu- var; mutlu olmak,lerimiz karar veriyor. muz amaçların bizi mutlu yapma ihti- tek bir erdem var; (Biliyorum ki, pek çok okuyucu, “en önemli olan şartlar, pa- malleri daha düşük. Ayrıca pek çok başka doğruluk”ran yoksa nasıl Boğaz’da oturursun” diyorlar. Ancak müsaade mutluluk kaynağını, belki de hiç hayalleri- Diderot.edin öncelikle değerler ve amaçlar arasındaki sıkı bağı göstere- miz içine sokmadan, kaybedip gidiyoruz.24 25
  • Örneğin “zengin olmak”; Bize toplum tarafından dayatıl- lantısında, herkesin sigara içtiği bir yerde kalacak mısınız?, kal-mış bir hedef. Ne kadar zengin olsak da yetmiyor. Toplum bizi mayacak mısınız?hep daha fazlası için teşvik ediyor. Para kazanmak bizi mutlu Yeni değerler ile eski değerler çarpışıyor. (tatataaa). Eskiediyor mu? Kısmen evet. değerler: “ ne var bunda canım, beş on dakika sabredecek, biz Ama zamanımızın çoğunu buna harcıyor, elde edeceğimiz onun arkadaşı değil miyiz?” derken, yeni değerler: “Bir arka-diğer mutlulukları kaçırıyor ve çok fazla strese giriyorsak, bu- daşlarının sağlığı ile nasıl oluyor da hiç bir önemi yokmuş gibinun doğru bir hedef olduğunu söyleyebilir miyiz? Hayır. Sü- oynuyorlar?” diyor. Eski ile yeni değerler birbiriyle çatışıp du-reci tersine döndürdüğünüzde yine para kazanmak bir hedef ruyor.olarak çıkabilir ama en azından miktarını kendiniz belirlersi- Bu olay bir tek sigarada olsa neyse. Ama mutluluğunuz içinniz. yeni amaçlar ve yeni değerler belirledikçe, hayatınızın değiş- Süreci tersine çevirdiğimizde karşımıza önemli bir sorun çı- mesi gerekeceğini, arkadaşlarınızın değişeceğini, akraba ilişki-kıyor: Amaçlarımıza göre yeni değerlerimizi belirlemek. “Yeni lerinizin değişeceğini, iş ilişkilerinizin değişeceğini söylememdeğerler” demek yeni bir insan demek. Bu güne kadar çevremi- gerekiyor.zin ve kendimizin alıştığı bazı değerleri devreden çıkarıp, yep- Goethe; “Yaşamak, kendini adam etmektir. Zekânı ve bil-yeni bazı değerleri listemize almak demek. gini kullanarak etinden, kemiğinden kendi heykelini yapmak- Bir örnekle konuyu açalım. Diyelim ki yetiştiğiniz çevrede tır” demiş. Evet, kendi mutlu heykelini yapmak. Eskiye hiçsigara içmek keyif veren normal bir hareket olarak algılanıyor. bakmadan, yepyeni bir insan yaratmak.Şimdi bu süreci yazalım: Tabi ki karşına hiç ummadığın kişiler çıkacak, kimler mi?... DEĞER: Sigara içmek normaldir...AMAÇ: Gün içinde Önce en yakınların, sonra arkadaşların, sonra iş çevren. İlkbir paket sigara içmek...MUTLULUK: Sigaranın verdiği ke- başta “Yeni sen” herkesi rahatsız edecek, ama zaman içindeyif. alışacaklar. Seni gerçekten seven ve sayan gerçek çevren ise Zaman içinde sigaranın sizi o kadar da mutlu etmediğini “yeni sen”i kabul edeceklerdir.fark ediyorsunuz. Bir yandan da sağlığınızı kaybetme tehlike- Yeni değerler ile eski değerler çarpıştığında önemli bir be-siyle karşı karşıya kalıyorsunuz. Şimdi sizi mutlu edecek yeni ceri çıkıyor ortaya: cesur olabilme becerisi. Çünkü eski değer-süreci yazalım. ler, çevremiz tarafından desteklenen, bizi bu güne kadar getir- MUTLULUK: Sigara içmemenin verdiği sağlık hissi... miş değerler.AMAÇ: Sigarayı hayatından çıkarmak...DEĞER: Sağlıklı ya- Bu değerler yenileriyle değiştirildiğinde ya eskisinden dahaşam, sağlıklı çevre. kötü durumda olursam? Ya çevremden tamamen dışlanırsam? Sigara içmeyi normal sayan bir çevrede sigara içmemek. Mutsuz hissediyorum ama hiç olmazsa bildiğim bir alandayım,İşte değerlerin fiziki olarak çatıştığı ortam. Bir içkili aile top- sigarayı bırakırsam hastalanmayacağımın garantisi yok, yeni26 27
  • semte taşınırsam komşularımla anlaşacağımın garantisi yok... gerçek büyüklüğüdür. Sizi gerçekten heyecanlandıran ama eri-vb. şebileceğini düşündüğünüz büyüklük, hedefinizin gerçek bü- İşte bu düşünceler korkutur bizi. Yeni bir anlayışa geçmek, yüklüğüdür. (Cümleyi önemli olduğu için iki kez yazdım, ya-yeni bir bilinmezlik demek. Üstelik kazancını da tam olarak zım hatası değildir )bilemiyoruz. Çünkü her yenilik içinde belirli bir serüveni ta- • Hedefinizin amacı bir başkası olmamalıdır. Hedefinizişır. O yüzden pek çok insan yeni değerleri benimsemek konu- komşu görsün, arkadaşlar bilsin diye seçiyorsanız, hata yapı-sunda çekinik kalacaklardır. Yeni bir becerimizi kutu içine ala- yorsunuz demektir.lım o zaman: • Yaşam amacımız içinde alternatifler bulunmalıdır. Örne- ğin İngilizce yanında bir de Rusça çalışmak gibi. Ev almak ya- Yaşam ustalığı becerisi 3 nında, arsa alma alternatifi gibi. Hatta her hedef iki alternatifle Yeni değerlerimizi uygulayabilecek kadar cesur olabilmek. beraber bir üçlü oluşturmalıdır. Çünkü tek bir seçenek oldu mu, bu bir seçim değil bir mecburiyettir. En az üç seçenek bir özgürlük duygusu yaratmaktadır. Mutlu olabilmek için yaşam amacımızı ortaya koyarken • Hedeflerden birisi, belirli bir süre için diğerlerinden dahadikkat edeceğimiz bazı noktalar var: büyük olacaktır. Örneğin bir lise öğrencisinin, üniversite imti- • Yaşam amacı çeşitli hedeflerden oluşur. Bu hedefler maddi hanlarına hazırlanması süreci. Bu süreçte öğrencinin ana he-ve manevi olabilir. Hedefleri koyarken asıl ölçeğimiz, hiç bir defi, üniversiteyi kazanmaktır. İşte bu ana hedef yaşam amacı-baskı altında kalmadan, ego tuzağına düşmeden bizi mutlu dır. Yazının başından itibaren “yaşam amaçları” değil de “yaşamedecek hedefleri belirleyebilmektir. amacı” şeklinde tekil bir yaklaşım kullanmamın nedeni budur. • Her bir hedefin planlı bir süresi olmalıdır. İngilizce öğ- Çünkü bir önemli hedef belirli bir süre için ön plana çıkar verenmek istiyorsak, “İngilizceyi üç yıl içinde öğreneceğim ve günleriniz buna göre biçimlenir. Yaşam amacı, o anki hedefle-İngilizce KPDS notum 80 olacak” gibi. Ayrıca ara ölçüm is- riniz içinden en önemli olanıdır.tasyonları koymalıyız, “İlk yıl KPDS notum 60, ikinci yıl 70 • Hedeflerinize ulaştıkça, yaşam amacınız yön değiştirecekolacak” gibi. ve karşınıza, insanların mutluluğuna, sağlığına, doğanın korun- • Her bir hedefin en önemli özelliği, bizi heyecanlandırma- masına yönelik hedefler çıkacaktır. Fakirlere yardım, burs ver-sıdır. O hedefe ulaşmayı gönülden istemeliyiz. Bu maksatla ya- mek, erozyonla savaş, eğitici olmak, başkalarının yaşam amacınıpılacak doğru şey hedefin büyüklüğü ile oynamaktır. desteklemek gibi. Hedeflerimiz doğaya ve insanlara döndükçe • Örneğin ev sahibi olmayı bir hedef olarak ele alalım. iyi yoldayız demektir. Bu durum, bir gösteriş değilse, mutlu ol-Hangi tarz bir ev sizi heyecanlandırıyor? Küçük bir kulübe mi? mak için önemli bir aşamaya girmişiz demektir. Bu yüzden, he-Bir apartman dairesi mi? İki katlı bahçeli bir ev mi? Boğazda deflerimiz arasında en başından itibaren böyle sosyal hedeflerbir yalı mı? Miami’de bir yazlık mı? Sizi gerçekten heyecanlan- bulundurulması tavsiye olunur.dıran ve erişebileceğini düşündüğünüz büyüklük, hedefinizin28 29
  • Mutlu olmak için yaşam amacına ulaşmayı bekleme- Bu uygulama için her gün için yapacak bir şeyler belirle-nize gerek yoktur. Yaşam amacını doğru bir şekilde oluştur- meliyiz. Örneğin her gün iki saat İngilizce çalışmak gibi. Bumak, mutlu olmaya hemen başlamak demektir. Çünkü amacı iki saati ayırmak için daha önceden yaptığımız bazı alışkanlık-doğru olarak koyduğunu duyumsadığın andan itibaren rahat- ları bırakmak durumundayız. Mesela her sabah 09 yerine 07’delar, huzur bulur, mutlu hissetmeye başlarsın. kalkmamız bize bu iki saati kazandırabilir. Yeni değerler ve yeni bakış açısı daha bağışlayıcı, daha hoş Yeni alışkanlığımız erken kalkmak, dolayısı ile erken yat-görülü bir yaklaşımı besleyecektir. Bu nedenle hayattan ne is- mak oluyor. Sırf bu değişiklik bile tüm hayatımızı değiştirebi-tediğini bilebilmek en büyük beceridir. lir. Küçük veya büyük, hayatımızda yaptığımız pozitif dönü- şümlerin hepsine değişim diyebiliriz. Bu noktada anlamanızı, Yaşam ustalığı becerisi 4 hatta kabul etmenizi istediğim bir önermem var; “ Bir bütünün bir parçasını değiştirirseniz bütün de değişmiş olur”. Yaşam amacını doğru bir şekilde belirleyebilmek Örnek verelim; Dört birbirine aynısı çizgiden oluşan bir kare ALIŞKANLIKLARI DEĞİŞTİRMEK VE YAŞAM AMACI Bir kenarı farklı çizgiden oluşan bir dörtgen Değerleri değiştirmek, paradigmayı değiştirmenin önemlibir adımı. Değerlerini değiştiren hayata yeni bir penceredenbakabilme şansını yakalar. Değişen değerlerin kalıcı bir deği-şim yaratabilmesi için alışkanlığa dönüşmesi gerekir. Alttaki dörtgen, üstteki kareden farklı bir nesnedir. Yalnızca Yaşam amacını vizyonumuz olarak görürsek, alışkanlıkları- bir kenarı değiştirilmiştir. Diğer 3 kenarı, karenin kenarlarıylamız da misyonumuz olmaktadır. Önce bir hedef belirliyoruz ve tıpatıp aynıdır. Ama şeklimiz bir bütün olarak değişmiştir.o hedefe ulaşmak için yapacaklarımızı tespit ediyoruz. Yapa- Biz insanlar da bu şekil gibi bir bütünüzdür. Küçük de olsacaklarımız da zaman içinde birer alışkanlığa dönüşüyor. tutum ve davranışlarınızda yaptığınız bir değişiklik, esasında İngilizce örneği ile devam edersek. İngilizce öğrenmeyi ya- bütünde yaptığınız bir değişikliktir.şam amacı olarak ortaya koyduktan sonra; bir yıl içinde ulaşa- Ben bu gerçekliği zayıflamaya çalışan insanları gözlemle-cağımız seviyeyi belirledik. Şimdi sıra uygulamaya geldi. diğimde fark ettim. Önce belirli bir diyet yapıp istedikleri ki-30 31
  • loya geliyorlar. Fakat bir süre sonra tekrar eski kilolarına dö- olalım. Daha mutlu, daha başarılı olmak için değişmek gerekti-nüyorlardı. ğine karar verirsek, bütün hayatımız değiştirecektir. İşin gerçeği zayıflamanın bir tek formülü vardı: - Hayatımı değiştiremem ama değişim istiyorum, dersek; Yağ = Alınan Enerji - Harcanan Enerji yaptığımız değişiklikler küçük veya geçici olacaktır. Denklem bu kadar basit olduğu halde zayıflamak neden Değerler, alışkanlıklar, yaşam amacı; üç önemli tanımı yap-mümkün olmuyordu? tığımıza göre, araştırmamızı derinleştirebiliriz. Çünkü bu formülü uygulamak için kısa süreli rejimler ye-terli olmuyordu. Beslenme tarzınızı tümden değiştirmeniz ge-rekiyor. Esasında beslenme sizin hayatınızın bütününe etki et- YAŞAM AMACINI UYGULAMAKtiği için, hayatınızı tümden değiştirmeniz gerekiyor. (TEORİDEN PRATİĞE) Örneğin tatlıların, hamurluların bol bol yapıldığı bir evdeyaşıyorsunuz. Anneniz de “canın boğazdan geldiğini” düşü- Yaşama amacını, hayalleri, hedefleri, planları, -adına ne der-nüyor. Zayıflamak ve zayıf kalmak için yapmanız gereken ha- seniz deyin- uygulamaya geçme süreci biraz sancılı oluyor. Ya-murluları yememek. Bu evde böyle bir şey mümkün mü? Her- şam amacını uygulamaya dönüştürmenin bazı püf noktaları ol-kes yerken ve sizin yemenizi isterken. duğunu düşünüyorum. Bu noktalara dikkat edersek daha iyi Hayır, tabi ki mümkün değil. Bir, iki gün çok iradeli olabi- sonuçlar alabiliriz:lirsiniz, ama yarın bir şekilde iradeniz kırıldığında, alışkın ol- • Yaşam amacı için her gün bir şey yapmalıyız. - Ben bu günduğunuz sisteme geri döneceksiniz. bir şey yapmayayım, yarın veya haftaya yaparım, demek, yaşam Yapmanız gereken beslenme sisteminizi değiştirmek. Ge- amacını hala içselleştiremediğimizi gösterir. Yaşam amacı tamrekiyorsa o evden ayrılmalısınız. Veya kalsanız bile, radikal ka- oturmuş kişi, bu gün yaşam amacını “düşünmeyeyim” diyemez.rarlar almalısınız; evdekilerle aynı zamanda yemek yememek Bu noktadan henüz uzak olabilirsiniz. O nedenle her güne birveya mutfağa uğramamak gibi. planlama yapın, bir süre sonra her gününüz zaten onla dola- Sonuç itibariyle yaşantınızı, günlük programınızı değiştire- cak.ceksiniz. Bu da hayatınızın tamamını, sürekli olarak değiştir- • Yaşam amacı için yapılacaklar; yazmak, düşünmek, konuş-mek demek. Artık siz yaşam sitili olarak kilolu değil, zayıf vü- mak, aramak, çalışmak, yola çıkmak ve bunun gibi onlarca fiilicutlu bir yaşam biçimini tercih ediyorsunuz. içerebilir. Örneğin İngilizce öğrenmek için sadece İngilizce ça- Özet; Tutum ve davranışlarınızı değiştirmeden değişe- lışmayı düşünmeyin, mesela bir İngiliz’le tanışmayı planlayınmezsiniz. veya BBC’yi dinleyin. Faaliyetleri dar alanda tutmayın. Değişmek istiyorsanız, bütünü, yani genel olarak kendinizi • Mümkün olan en fazla kişiyi projelerinize dâhil edin, on-değiştirmeniz gerekiyor. Lütfen bu nokta üzerinde hemfikir ları hayalinizle ve enerjinizle etkileyin. Yaşam amacınıza ulaş-32 33
  • tığınızda onlar da sevinecektir. Bu süreçte çekim yasasının gü- işin doğası gereği hiç tıkanma yaşamadan süreci devam ettir-cünü mutlaka kullanın. mek mümkün değildir. • Yaşam amacınız, birden fazla hedeften oluşabilir. Ama en • Yaptığınız bazı faaliyetler her zaman olacak ve bir alış-önemli olan hedef için en fazla, enerji ve çabayı ayırmalısınız. kanlık isteyecektir. Örneğin “telefonda, az, öz ve hedefe yöne-Çünkü neyi beslerseniz o büyür. “Gül ekersen gülistan, Diken lik konuşmak” .ekersen dikenlik olur” demiş, Mevlana. • Ne zaman bir alışkanlık geliştirmek zorunda kalsanız, bu- • Planlama icraya dönüşürken yapılacaklar listesi, açık ve nun mutluluk veya başarı getiren bir alışkanlık olup olmadığınınet olmalı. Bu ne demek? Yapılacak faaliyet bir hareket olarak sorgulamalısınız.yazılmalı. Örneğin –Hayrettin ile konuş, değil de –Hayrettin’e • Ne yapacağınızı bilemez durumda kaldığınızda, aynı du-telefon et veya –Hayrettin ile buluş gibi. Ayrıca faaliyetin yeri rumda kalmış ve başarıyla sonuçlandırmış kişilerden yardım is-ve zamanı belli olmalı. teyiniz. • Bir güne çok fazla iş planlamak marifet değil, az iş ile • İstediğiniz sonuca ulaşamıyor iseniz, yaklaşımınızı değiş-amaca doğru gitmek marifettir. tiriniz. • Her ulaştığımız seviyede kendimizi kutlamalı ve bir son- • Uygulamaya geçmediğiniz müddetçe yaşam amacınınraki seviye için enerji toplamalıyız. Enerji toplamanın en ko- mutluluk getirmeyeceğidir.lay yolu; o fikre daha fazla odaklanmaktır. Vücut içinse en kolayyol; hafif yemek, erken yatmak ve erken kalkmaktır. Yaşam ustalığı becerisi 5 • Yapacağınız tüm işlerin sorumluluğu siz de olmalıdır. Birbaşkasını, trafiği, hayat şartlarını vb. şikâyet etmek doğru değil- Yaşam Amacına ulaşmak için her güne en az bir iş düşecek şe-dir. Sorumluluk sadece size aittir. kilde doğru planlama yapmak ve uygulamak. • Uygulama sürecinde, hayatınızın akışı değişeceğinden,çevreden gelecek yakınmalar, alay etmeler, tehditler, olumsuz- • Yaşam amacınızı kendiniz seçmediyseniz veya yanlış birlamalar, kötü örnek göstermeler, surat asmalar, anlamazdan gel- yaşam amacı seçtiyseniz bocalar durursunuz. Bir sonuca ulaş-meler, önemini kavrayamamalar, küsenler, yolunu değiştirenler, sanız dahi mutlu olmazsınız. Doğru yaşam amacıyla (DYA),arkanızdan konuşanlar ve daha onlarca negatif tutumla karşı- yanlış yaşam amacını (YYA) birbirinden ayırmak mümkündür.laşacaksınız. Çünkü insanlar sizi kendilerine benzetmeye ça- Şöyle ki:lışacaklardır. Mutlu olanlar sizi desteklerken, mutsuz olan ço- - DYA’da değerleri kendin belirlersin, YYA’da ise değerleriğunluk üzerinize bazen hazır olmadığınız deliller ile gelecektir. çevren belirler.Siz “hazır olun”. - DYA’da her konuda tek bir hedef varken, YYA birbirine • Doğru yolda iseniz, belirli bir süre sonra tıkanma yaşaya- geçmiş isteklerden oluşur.cak ve sabretmeyi başarırsanız tıkanmayı aşacaksınız. Ancak34 35
  • - DYA yolunda kaşımıza çıkan sorunları, insanları hedefi- DOĞRU YAŞAM AMACI YANLIŞ YAŞAM AMACImize fayda ve zararları bağlamında değerlendiririz. YYA yo-lunda insanlar ve sorunlar hedeften sapmamıza neden olurlar,çizgimizi bozarlar. - DYA’da dostlar, hedefimize yardım edenlerdir, YYA’dadostlar, iyilik yapanlardır. - DYA’da düşmanlar bizi yolumuzdan çevirenlerdir. YYA’dadüşmanlar, bize kötülük yapanlar, arkamızdan konuşanlardır. -DYA’da çıkar, hedefimize hizmet eden şeydir, YYA’da çı-kar, köylü kurnazlığıdır. Plansızdır; her şey dâhil sistemde ençok yemek gibidir. - DYA’da gün gün planlama vardır. YYA’da günübirlik plan-lama. - İşimiz DYA’nın bir uzantısıdır. YYA’da her iş bir angar-yadır. - DYA’da uyku kayıptır, YYA yolunda kazanç. - DYA’da ne okuyacağın, ne dinleyeceğin bellidir. YYA’da MUTLULUK İÇİN YAPACAKLAR LİSTESİne bulursan onu okursun. - DYA’da başaranlara saygı duyarsın, YYA’da başaranlara“şanslı” dersin. Mutlu olmak için; hataları, bir başka deyişle hayatımızdaki mutsuzluk kaynaklarını bulup, yok etmeli… çözmeli… dönüş- - DYA’da yolun üzerinde olmak bile mutlu eder. YYA piş- türmeliyiz. Bu noktada üç husus çıkıyor karşımıza:manlıklarla doludur. (Çoğu kez itiraf edilmez.) • Hatanın (problem kaynağının) ne olduğunu doğru bir - DYA’da başarılı olamazsan, suçu kendinde arasın. YYA’da şekilde belirlemek: Pek çok mutsuzluk durumunda aynen has-içe dönük eleştiri ya hiç olmaz ya da ölmeye yakın olur. talıkta olduğu gibi önce doğru tanının yapılması gerekir. Mut- suzluğun sebebi tam olarak belirlenemezse, sorunu çözmek de mümkün olmaz. • Problemin çözüm yolunu doğru ortaya koymak: Doğru tedavi uygulanmadığı zaman çözüme ulaşmak mümkün değil- dir. Bu durum baş ağrısı olan bir hastaya, nasır tedavisi uygu- lamaya benzer.36 37
  • • Problemin yalnızca bütünleşik bir yaklaşımla çözülebi- MUTLULUK İÇİN YAPACAKLAR LİSTESİleceğini bilmek: Tedavi sadece hastalığın ilerlemesini engel-lememekle kalmamalı, tüm vücudumuzun sağlıklı olmasını ve GENEL ALT SINIF MUTLULUĞU ARTI- MUTSUZLUĞUöyle kalmasını sağlamalıdır. SINIF RAN TUTUM ENGELLEYEN TUTUM Örneğin, mutsuzluğumuzun kaynağı iletişim eksikliği ol- Çocukluk Çocuklukta ve gençlikte ya- Çocukluktan geçmişi şanan her olayı kabul edip, kalma travmatiksun. Önce bu konuda bir eksikliğimizin olduğunun farkına var- bulunduğunuz noktadan ha- etkiler söz konu-malıyız (tanı safhası). Sonra iletişim yeteneğimizi geliştirmek yata başlamak. suysa, tedavi edil-için, okumalı, kursa gitmeli, pratik yapmalıyız (çözüm yolunun melidir. En güzelbulunması safhası). En son olarak da iletişimizi etkileyen diğer yöntem bağışla- madır.yan unsurları; kıyafet, ortam, sağlıklı duruş, niyet, hedef vb. dü-zeltmeliyiz (bütünleşik yaklaşım safhası). Korkular Psikoloji alanında okumak Korkularını isim- ve korkulardan ziyade kor- lendirmek ve ka- Mutluluğu elde etmenin iki tür yaklaşımı vardır; birisi yu- kusuz durumlara odaklan- bul etmek. Kor-karıda açıkladığımız mutsuzluk getiren faaliyetleri azaltmak, mak. Başarılı olduğun alanda kularının seniikincisi mutluluk getirici faaliyetleri çoğaltmaktır. çalışmak engellemesine karşı tutum geliş- Bu noktada mutluluğu arttıran ve engelleyen durumları ko- tirmek, takılı kal-lay anlaşılsın diye bir tablo haline getirebiliriz. Böylece somut Psikoloji mamak.olarak hangi alanlarda başarı sağlarsak sonuca yönelik ilerleye- Ego Egoyu değil öz güveni artır- Egosu yüksek in-bileceğimizi görmüş oluruz. mak, donanımı çoğaltmak ve sanların dolduru- Yapacaklar listesi, kişiden kişiye farklılıklar gösterecektir. bu donanımı mutluluk için şuna gelmemek.Ama temel mantık aynıdır. Benim tavsiyem herkesin kendi kullanmak. Basit olabilmeyi, hatta bir hiç ola-tablosunu yapmasıdır. bilmeyi başarmak. Yapacaklar listesinin hazırlanması, mutlu olmaya yeterli Bunun için pratikdeğildir. Uygulanması da gerekir. Ancak bu tabloyu okuyanlar- yapmak.dan bazıları bunları uygulayacak, bazıları da uygulamayacaktır. Öğrenilmiş Çare bulmayı, yaratıcı ol- Çevrendeki şablonUygulamayanlar tabi ki faydasını göremeyecektir. mutsuzluk mayı, mutlu olmayı hedefle- psikolojik tutum- yen yeni tutumlar takınmak. ları fark etmek. Bu Her olumsuzluğun, olumlu- tutumları terk et- Yaşam ustalığı becerisi 6 sunu ortaya çıkarmak. mek. Mutluluk için yapacaklar listesini oluşturabilmek ve uygulayabilmek38 39
  • Genel İletişim dersi almak, doğru İletişimde göste- Değerler Kendi değerleriniz yeniden Başkalarının size iletişim tekniklerini öğren- rilen bariz hataları yazmak. Hayatta en önem dayatmaya çalış- mek. Örnek: aldıkları eğitim yapmamak. Ör- verdiğiniz şeyin ne olduğunu tığı, mutsuzluk paralelinde tiyatrocular ken- neğin sesini etkili belirlemek. kaynağı değerlere dilerini iyi ifade ederler. kullanamamak, karşı uyanık ol- vücuduna doğru mak, fayda sağla- duruşu vereme- mayan görünüşte mek. hoş ve havalı de- Arkadaşlar Mutlu olmayı başarabilen, Düzeltmek ve yeni ğerleri iptal etmek. ile iletişim bencil olmadan kendini dü- bir seviyeye taşı- Din Dini anlamaya çalışmak, di- Hurafelerden ve şünebilen arkadaşlar bulmak. mak istediğin ar- nin içindeki sevgi kanalını, şartlanmalardan kadaşlarına özen teklik kanalını açmaya ça- uzak durmak. Di- göstermek. Açık lışmak. nin amacı seniİletişim sözlü ve net ol- Felsefe mutsuz etmek ola- mak. maz. Sevgili ile Beraber yaptığınız ve zevk Sorun, size fi- Ahlak Hedeflerinin doğrultusunda, Ahlak adı altında iletişim aldığınız şeylerin miktarını ili olarak zarar ve- ahlakı yeniden yorumlamak. yapılan dayatma- ve sıklığını artırmak. Beraber riyorsa çözmek. ları görmek. Tek öğrenmek. Vermiyorsa soruna ahlaki yasanın çok fazla odaklan- “kendine karşı dü- mamak. rüst olmak” oldu- İş yerinde Hiç vazgeçmeyeceğiniz de- Yarışa girmemek, ğunu fark etmek. iletişim ğerlerinizi net olarak ortaya ortak ve önemli koymak, onun haricinde çok bir hedef uğruna Düşünürler Çok önemli düşünürlerin Her kişinin kendi katı olmamak. beraber çalışabil- mutluluk reçetelerini öğren- felsefesini kurmak mek. mek ve takip etmek. zorunda olduğunu fark etmek.40 41
  • Spor Kardiyovasküler, esneme ve Hareketsiz kalma- Öğrenme Mutluluğumuzu artıracak, Vaktimizi, bizim güç kazandırmaya yönelik mak. Sürekli pasif kişisel gelişim akımlarına mutluluğumuzla haftada 4 gün spor yapmak. durumda olacağı- açık olmak, okumak, uygu- alakası olmayan nız faaliyetler ye- lamak. konulara ayırma- rine hareketli faa- mak. Bir şeyi öğ- liyetler seçmek. renirken mutlulu- ğuma katkısı olup Beslenme Sebze ve meyve ağırlıklı bir Kırmızı eti özel- olmayacağını sor- beslenme tarzı uygulamak. likle az tüketmek. gulamak. Yeteri kadar su içmek. Az Sosis, sucuk vs. İş- yemek. lenmiş mamulden Çeşitlen- Farklı anlayış ve tutumları Tek bir akıma ta- uzak durmak. Çok dirme incelemek, yaşam amacımıza kılı kalmamak. Bir yememek. en uygun akımı tespit etmek. mürit değil, yaşa- Duruş Dik durmak, doğru nefes al- Çalışırken, sohbet mın “selfguru”su mak, yeteri kadar uyumak, ederken ve yolcuk- olmak. uyurken doğru yatmak. taki yanlış duruş- Gelişme Hedef koyarak, bu hedef Ölçmekten ve larımızı düzelt- üzerinde çalışmak. Ara he- eleştiriden çekin- mek. defler koymak. memek. Her nega-Sağlık Kişisel Yaşam stili Sabahtan akşama, sağlık ge- Kahveye gitmek, gelişim tif tespitin bir iyi- tirecek iş ve aile alışkanlık- ağır işte çalışmak, unsur- lik getireceğinin ları oluşturmak. uzun saatler ça- ları bilincinde olmak. lışmak gibi mut- suzluk kaynağı tu- Yazma Tüm süreci yazmak. Yazma Yazdıklarından tumları yaşamdan yöntemiyle düşünmeyi bece- pişmanlık duyma- çıkarmaya çalış- rebilmek. mak. Uygunsuz mak. yerde, mesela halk otobüsünde not Hobiler Yürüyüş, yelken, kürek, sörf, Sinema, futbol, ti- tutmaktan çekin- fotoğrafçılık gibi hareketli yatro gibi edilgen memek. hobileri tercih etmek. Ho- hobileri bırakmak. biyi yaşam amacı içine sok- Erkek adam maça Paylaşma Öğrendiklerimizi, çevremizle Bencil olmamak. mak. gider, kadın örgü paylaşmak onlarla birlikte En iyi öğrenme- yapar gibi şartlan- gelişmeye devam etmek. nin, öğretmek ol- dırmalara kanma- duğunun bilin- mak. cinde olmak.42 43
  • Beyin Ha- Mutluluk için yapacakları- Mutsuzluğumuza ritası mızı, birbirine bağlantılarını neden olan faa- gösteren bir “beyin haritası” liyetleri ve birbi- çıkarmak. Bu harita saye- rine bağlantılarını sinde tüm mutluluk unsurla- bir “beyin harita- rını bir seferde görmek. sında” göstermek. MUTSUZLUĞA NEDEN OLAN Ne yapmayacağın- TUTUMLARIMIZ dan emin olmak. TKY Toplam Kalite Yönetimi gibi, Dağınık yaklaşım- içinde sistematik yaklaşım lardan uzak dur- olan bilimsel alanları, kişisel mak. İki iyi niyetli ÖĞRENİLMİŞ MUTSUZLUK mutluluk için kullanmak. hedefin birbiriniSistem sabote edebilece-bilimi ğini unutmamak. Algılama düzeneğinden bahsetmiştik; hayatı yorumlamada kullandığımız düzenek. Bu düzenek en çok öğrendiklerimiz- Ekonomi Bireysel tasarruflarınızı, 5 Yatırımlarınızı, den etkileniyor. Öğrenme, kısmen planlı, kısmen plansız olan ve 10 yıllık yaşam hedefine başkaları tarafın- bir faaliyet. göre düzenleyebilmek. dan belirlenmiş Planlı öğrenme, okullarda, kurslarda gerçekleşiyor. Plansız önceliklere göre yapmamak. öğrenme ise hayatın içinde. Her gün, her dakika, yaşadığımız Reklamcılık Kendinizi ve amaçlarınızı ta- Başkalarının rek- müddetçe gerçekleşen öğrenme türü. nıtmayı ve gündemde tut- lamlarına kanarak, Plansız öğrenme, adı üstünde plansız ve kendiliğinden mayı becerebilmek. planlarınızı değiş- olan bir faaliyettir. Bir arkadaşımızla, konuşurken, yemek yer- tirmemek. Rek- lama gelmemek. ken, okurken, dolaşırken, seyrederken devam eder. Planlı veya plansız, öğrendiklerimiz her zaman, aynı yerde depolanmamaktadır. Beynimiz ihtiyaca göre bazı verilere daha fazla yer ayırmaktadır. Özellikle duygusal yönü olan veriler önemli olmakta, beyin tarafından özenle saklanmaktadır. Vücudun bu özelliği, “Duygusal Zekâ” kitabında Goleman tarafından, ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Goleman kita- bında, duygusal bağlantıların, zekâyı, hatırlamayı ve karar sü- recini nasıl etkilediğini açıklamaktadır. “Duygusal zekâ, mate- matik zekâyla kıyaslandığında hayatta başarılı ve mutlu olmak için daha etkilidir, yaklaşımı” kitabın ana fikrini oluşturmak- tadır.44 45
  • Planlı öğrenme süreci, plansız öğrenme süreci ile kıyas- maya çalışmaya benziyor. Bu kadar olumsuzluktan ne öğreni-landığında daha donuktur. -Okuldan ne hatırlıyorsunuz? diye yoruz? Nasıl “mutsuz” olacağımızı.sorsam, aklınıza mezuniyet günü, ilk randevunuz vb. anlar Mutsuz olmayı dışarıdan öğrendiğimize göre, yeni bir ta-gelecektir. Ama birbirinin aynısı olan matematik dersleri gel- rif yapabiliriz:meyecektir. Öğrenilmiş mutsuzluk: Biz fark etmeden, plansız öğ- Plansız öğrenme sürecinin içinde, duygusal anlar daha çok- renme yöntemleriyle çevremizden edindiğimiz, mutsuzluğutur. Bu nedenle plansız öğrenme planlı öğrenmeye nazaran bi- getiren davranış ve tutumlardır.zim üzerimizde daha fazla etkilidir. Öğrenilmiş mutsuzluğa vurgu yapmamızın nedeni; Bu top- Plansız öğrenme, adı üstünde plansız olduğu için doğrudan lum bize mutsuz olmayı öğretmekte ama mutlu olmayı öğ-yaşadıklarımız ile ilgilidir, iyi veya kötü diye bir ayırım yoktur. retmemektedir. O yüzden bilinçli olarak vücuda mutlu olmayıBir çocuk, (Afrika’da kalmadı ama) yamyamların arasında yeti- öğretmeliyiz. Yani plansız olarak öğrenilen “mutsuzluğun”şirse, yamyam, hırsızların arasında yetişirse hırsız, dağda yetiş- karşısına, planlı olarak öğrenilen “mutluluğu” çıkarmalıyız.tirse dağ adamı olacaktır. Mutluluğu öğrenmeden mutlu olmak sadece şanstır. Bir çocuk mutsuz bir ortamda yetiştiyse “mutsuz” ola- Mutsuzluktan kurtulmak o kadar da kolay değildir. Çünkücaktır. Çünkü vücut, mutsuzluğun “mutsuzluk” olduğunu mutsuzluk, uzun yıllardır öğrendiğimiz bir alışkanlıktır. Üste-bilmemektedir. Siz ona ne öğretirseniz onu yapacaktır. (İçinde lik mutsuzluk dışarıdan onay görmektedir. Evet, yanlış oku-Urfa’nın meşhur isotu bulunan bir kavanozdan, reçel çıkarta- madınız; mutsuzluk onay görmektedir. Hatta iddia ediyorummazsınız. Kavanoza reçel koyarsanız, belki ilerde reçel çıkarma Türkiye’de mutsuzluk teşvik ediliyor, mutluluk sevilmiyor.şansınız olur). Neden mi? Bunu niye anlatıyorum. Çünkü mutsuz bir toplumda ya-şıyoruz ve mutsuzluğu, plansız bir şekilde öğreniyoruz. Toplu- Mutsuzsan:mumuz arabesk özelliklere sahip. Acı, üzüntü, çaresizlik, vur- • Ciddisin,dumduymazlık, pişmanlık, yalnızlık, ümitsizlik vb. • Düşüncelisin, Televizyon karamsar, gazeteler karamsar, ailemiz karam-sar, arkadaşlarımız karamsar... Sadece bir gün medyayı sabah- • Normalsin,tan akşama takip edin; mutsuz olmanız garanti. (Yurt dışında • Büyümüşsün,yaşamayı tercih eden başarılı insanlar, büyük çoğunlukla bu • Hayatın gerçeklerini kavramışsın,ülkedeki mutsuzluktan kaçıyorlar kanımca). • Kimsenin negatif düşüncelerini çekmiyorsun, Nasıl olacak da bu kadar olumsuz duygudan, olumlu duygu • Kimse seni eleştirmiyor: adam/kadın zaten mutsuz!çıkartacaksınız? Kavanoza hep pul biber koyup, reçel çıkar- • Kendinden eminsin, • Önemlisin,46 47
  • • Namuslusun, Öğrenilmiş mutsuzluk, kullanıncaya kadar bize ait bir mut- • Ağırsın, suzluk değildir. Vücut, mutsuzluğu sorgulamadan, sadece sey- • Samimisin, rettiyse bile onu öğrenir ve ne zaman kullanacağına karar verir. Mutsuzluğu öğrenmek için bizzat mutsuz bir olay yaşamak ge- • Duyarlısın. rekmez. İki arkadaşın arasında geçen sağlıksız bir ilişkiden, se- yirci durumunda olan üçüncü de bir şeyler öğrenir. Mutluysan: Bu nedenle farkında olmalı, yakınımızda olan veya bizim • Gıcıksın, başımıza gelen olayları gözlemlemeliyiz. Hatta bu işi geçmişe • İticisin, doğru yürüterek, hangi ortamdan hangi mutsuzlukları öğren- • Kıskanılıyorsun, diğimizi tespit etmeliyiz. • Anormalsin, Hastalığın sinyali bellidir: Mutsuzluk ve türevleri; can sı- kıntısı, stres, umutsuzluk, kaygı, huzursuzluk, korku, endişe, vb. • Mutluluğunu bozmak lazım, Bu duygulardan birini hissetmeye başladığımızda kendimize • Ukalasın, sormalıyız: • Gevşeksin, Şimdi gerçekten mutsuz mu olmalıyım? Yoksa bu durum • Hafifsin, öğrenilmiş bir mutsuzluk mu? • Çokbilmişsin, İnanın cevap çoğu kez “öğrenilmiş mutsuzluktur”. Çünkü • Umursamazsın, esasında olaylar ve durumlar sadece bir gerçekliktir, bir hal- • Hafifmeşrepsin, dir. Olayları çekilmez yapan yorumdur. Farkındalık, öğrenil- miş mutsuzluğa karşı kullanılabilecek önemli bir beceridir. • Boş vermişsin, • Göstermeliksin. Yaşam ustalığı becerisi 7 Öğrenilmiş Mutsuzluğun farkına varabilmek. İşte bu yüzden pek çok insan, bir fayda sağladığı için, mut-suzdur. Özellikle iş yerinde sürekli mutlu görünmek o kadariyi değildir. En azından nazar değer! . Mutlu olmak, bu açı- Öğrenilmiş mutsuzluk, mutlu olabileceğine inanmamayıdan bakıldığında riskli bir davranıştır. Mutsuz olmak, toplum içinde barındırır. İnsan bir kez mutsuzluğu normal buldu-tarafından daha fazla onaylanmaktadır. Toplum içinde onay- ğunda, artık daha fazla uğraşmasına gerek kalmaz. Bu bir nevilanmayı önemseyenlerin özellikle dikkat etmesi gerekmektedir. rahatlama getirir. Mutluluktan vazgeçenler çevresine bakınır,Önemli olacağım, ciddi olacağım vb. diye mutsuzluğu alış- herkesin kendisi kadar mutsuz olduğunu görür, rahatlar.kanlık haline getirilmemelidir. Öğrenilmiş mutsuzluk, bir alışkanlıklar topluluğudur. Ya- şamda bir fayda yarattığı için bu alışkanlıkları devam ettiririz.48 49
  • Mutsuzluk, duygularımızın istemediği ama vücudumuzunzaman içinde öğrendiği, uygulamayı gerekli gördüğü biyo-lojik bir takıntıdır. Her alışkanlık veya takıntı gibi tedavi ile YANLIŞ ŞARTLANDIRMAdüzeltilebilir. Şu yaşınızda doğru bildiğiniz kavramları nerden öğrendi- niz? - Hayattan, çevreden, aileden. Ya bu kavramlar doğru de- ğilse ve esasında sizin mutluluğunuza hizmet etmiyorsa? MUTLULUK Bu durumu yanlış programlanmış bir robota benzetebiliriz. Yazılım baştan yanlış olduğu için robotun mutlu olması müm- Mutluluk, kün değildir. Ancak robot bunun farkına varamaz, sadece ya- Güz yağmurunda, zılmış olanı yapar. Yaprağın terinde, Maalesef doğru olduğunu otomatik olarak kabul ettiği- miz bazı kavramlar sonrasında bizi mutsuz yapabiliyorlar. Ör- Teninin Üstünde. neği Türk Toplumunda yaşanan bir tür kadın-erkek ilişkisin- Ay ışığında suya girerken, den vermek istiyorum. Eşini kontrol etmek isteyen bir bireyin, Sardunyalıdan inerken, mutsuzluk yolculuğu nasıl gelişiyor? Sessizliği dinlerken, • Öncelikle çevresinden, eşini evliliğin başında kontrol al- Tam içinde. tına alamazsa, ileri de hiç kontrol edemeyeceğine dair şartlan- dırmayı alıyor. Nikâhta ayağına basmak, gerdekte güç gösteri- Aramasını bilmediğin, sinde bulunmak, vb. bu amaçla üretilmiş gelenekler. Bulduğunda kaybettiğin, • Sonra evlenir evlenmez, alakalı alakasız yerlerde eşine emir vermeye çalışıyor. Hatta bazen komik düşme pahasına, Yalnızken istemediğin... hiç bir açıklama yapmadan emir veriyor. Mesela arkadaşlarının Mutluluk. yanına gitmesine izin vermiyor, şu kotu değil de bu kotu giy- Mutsuzluğun gölgesinde, mesini istiyor, vb. Bir yengecin ayak izinde. • Zaman içinde daha baskın olan taraf (karşı taraf da mü- saade etmişse) kumandayı tamamen eline alıyor. Bu durumda çevre tarafından yapılan şartlandırma gerçekleşmiş oluyor. Peki, bu sonuç mutluluk getirir mi? -Hayır. İlk başta çok güzel gelen “her şeyi , ben kontrol ediyorum yaklaşımı”, bir50 51
  • süre sonra kontrol edeni mutsuz etmeye başlar. Muhatabı olan “En çok evin arkasındaki küçük odasında ev eşyalarınıkişinin kişiliksiz tutumu eşi sıkar ve huzursuz eder. (Bir pısı- onarmayı sever benim kocam”, anlamı: evdeki onarımları ko-rıkla evlenmişim). cam yapıyor. “Bizim hanım, çok titizdir, en ufak dağınıklığa Şartlandırmayı başaramayan kişi mutlu olabilir mi? -Hayır. katlanamaz”, anlamı: okumaya, çalışmaya vb. fırsat bulamaz.Çünkü “kontrol” işini başaramamıştır. Başaranın da başara- “Baba dediğin, ölünceye kadar ailenin reisidir”, anlamı: baba-mayanın da mutsuz olduğu şartlandırmalar, kimsenin işine nın sorumluluğu ölünce bitecek. “Eşim hep yeni yemekler ya-yaramaz. parak, bizi şaşırtır”, esasında şaşıran eşin kendisidir. -Nasıl oldu Bu durumda yapılması gereken, çevremiz tarafından ro- da hayatımın yarısını mutfakta geçirdim?bot beynimize yazılan şartlandırmaların, gerçekten mutluluğu-muzu sağlayıp sağlamadığını gözlemleyebilmektir. Bize “doğ- Yaşam ustalığı becerisi 8rusu budur” diye dayatılan her türlü örf, adet, yaklaşım, tutuma Toplum tarafından yapılan şartlandırmaların neler oldu-karşı uyanık olup bize mutluluk getirip getirmeyeceğini değer- ğunu bulup, çıkarmak ve sadece kendi istediğimiz şartlan-lendirmeliyiz. Bir ezbere yaklaşım bizi mutsuz yapacak ise red- dırmaları kabul etmek.detmeliyiz. Herkesin bir özel hayatı vardır ve o hayatın sadece iste-diği kadarını karşı tarafa vermelidir. İyi bir aile babası veyaannesi olmak adına, kişiliğinden vazgeçenlerin bir süre BAŞKASININ YAŞAM AMACINDAsonra vereceği bir şey kalmaz. Karşı tarafın da alacağı bir şey ROL ALMAKkalmaz. Birey olma mücadelesi zorlu bir süreçtir. Doğan Cüceloğlu; NİYET, ODAK, DÜŞÜNCE; bu üç kelimeyi arka arkaya“birey olma-ait olma” ikilemi olarak açıklıyor bu durumu. Ben yazarak bir vurgu yaratmaya çalışıyorum. Hayallerimiz, olmakise Robot beynimize yazılmış şablonlar olarak değerlendiriyo- istediğimiz kişi, hayat amacımız; her zaman aklımızda bu dü-rum. İyi baba, iyi anne, iyi eş, iyi kardeş, iyi akraba, iyi arka- şünceler olmalı. Aklımızı, duygularımızı, sözlerimizi, davranış-daş. larımızı yönlendirerek istediğimiz bir geleceği yaratabiliriz. Veya tanımlamalar: hayat ortaktır, erkek adam centilmen Bir de bu durumun tam tersi söz konusu; başkasının yaşamolur, kara gün dostu, aile reisi, kan kardeş, adam gibi adam, amacında rol almak. Hiçbir odağımızın olmadığını düşünelim;edepli kadın gibi daha yüzlerce. Her gün karşımıza çıkan şey- öyle plansız bir şekilde yaşıyoruz. Yakınımıza çok kuvvetli, ya-ler. Sürekli artan ama hiç azalmayan talepler. Bir topluma, bir şam amacından emin, niyeti açık bir arkadaşımız geldi; bu birilişkiye ait olacağız diye verilen ödünler. Ve sonuçta kendine sevgili, bir akraba da olabilir.yabancılaşmış, kendi istekleri bile başkası tarafından belir- Bu arkadaş geldi ve hayalleriyle; hayallerinin yarattığı enerjilenen bir birey. ile sürekli planlar yapıp, uygulamaya koydu. Bir yandan plan-52 53
  • larını anlatırken, bir yandan da çevreden alabileceği yardımları doğrucu, acımasızsa; acımasız veya şefkatli, tembelse; tembelanlatıyor size… veya çalışkan...Çevrenizdeki çiftlerin nasıl olup da bazı konu- - Şu kişiyle görüşeceğim, şu kişiyi araya koyacağım, ban- larda aynı, bazı konularda zıt karakterler geliştirdiğini görüyorkaya başvuracağım, para isteyeceğim, okula gideceğim, İngi- musunuz?lizce kursa yazılacağım gibi faaliyetler. Yani arkadaşınızın ve eşinizin hedefe ulaşıp ulaşmaması Siz de başta hiç ilgilenmeseniz bile yavaş yavaş olayın içine önemli değil; bu yolda onların yanında yürürken dönüşme-girmeye başlıyorsunuz . niz önemli. Başka biri olup çıkarsınız; bu yeni kişilik kimin - O adama gittiğinde şöyle, şöyle söyle …o banka iyi değil, işine yarar? Belki hizmet ettiğiniz kişiye ama size değil.benim bir tanıdığım var…akşamları kursa gidebilirsin vb. Başkasının yaşam amacında rol almanın en olumsuz so- Arkadaşınızla yakınsanız; başlıyorsunuz doğrudan yardım nucu budur. Hiç ummadığınız birisi olmak. Hem davranış-tekliflerinde bulunmaya: ları, hem hissettikleriyle kendine yabancı birisi olmak. İste- diğiniz kişi olmak için arkadaşınızla küsmeyi, boşanmayı, iş Ben sana para da bulabilirim, İngilizce çalıştırayım ister- değiştirmeyi veya emekli olmayı beklersiniz. (Bu noktada eş-sen vb. leri, çocukları, akrabaları, arkadaşları, patronları vb. için kul İyilik dolu yaklaşımlar. Arkadaşınıza çok yardımcı olduğu- köle olanlar geliyor aklıma).nuz kesin de, kendinize yardımcı olduğunuz pek söylenemez. Şimdi daha küçük roller düşünelim: Diyelim ki kendi ya-Çünkü yaptığınız her yardım, yeni bir roldür. şam amacınız ve enerjiniz yok. Ortalıkta serseri mayın gibi do- Örneğin arkadaşınız İngilizce öğretmenizi isterse, ücret- laşıyorsunuz; enerjisinden yoğun etkileneceğiniz yakın birisisiz öğretmen rolü üstlenmeniz gerekir. Öğretmen rolü kendi yok, ama birden fazla insan var.içinde birçok davranış kalıbına sahiptir. Bu kalıplardan kimisi Örneğin, bir dershanede üniversite sınavına hazırlanıyor-iyidir, kimisi kötüdür. Siz fark etmeden tüm kalıpları benim- sunuz. Dershanedeki arkadaşlarınız hırslı ve enerjileri çok. So-sersiniz. Eğer öğretmen rolü, başka öğrencilerle devam ederse ruları onlar soruyor, hangi konularda yoğunlaşılmasını istedik-bir gün kendinizi gerçekten öğretmen olarak bulabilirsiniz. lerini onlar söylüyor, öğretmeni onlar yönlendiriyor. Bu noktada durup düşünelim, - Öğretmenlik gerçekten si- Sizin de vaktiniz ve ilginizi tüketiyorlar. Siz, olayın farkındazin istediğiniz bir rol müydü? olmadığınız için, süreci doğal bir şekilde izliyorsunuz. O ders- Kendi “yaşam amacı” olmayan birisinin, bir başkasına yar- hane saatleri boyunca; öğretmen ve hırslı öğrencilerin psiko-dım etmesinin önemli bir zararı daha var: O da yardım ettiği- lojileri, yaklaşımları, konuşmaları; yavaş, yavaş siniyor bünye-niz kişinin kişilik özelliklerinin seviyorsanız aynısını, içten içe nize.nefret ediyorsanız tam tersini almanızdır. Belki üç yıl sürüyor bu süreç. (Ne kadar uzun değil mi?). Eşine yardım eden bir kişiyi örnekleyelim: Eşiniz çok Bu süreç bittiğinde, siz acaba ne kadar kendiniz olacaksınız?“hırslı” biriyse, siz de “hırslı” biri olabilirsiniz veya onu denge- Eğer yaşam amacınız yoksa enerjisi yüksek öğrencilerin gölge-lemek için “boş vermiş” birisi. Eşiniz yalancıysa; yalancı veya54 55
  • sinde kalacaksınız. Hiç fark edilmeyen bu süreç önemli so- Benim yüzümü takınan?nuçlar doğuracaktır. Başarılı öğrencilere tepki olarak çalışkan, Bu evde ne arıyor?tembel veya kavgacı olabilirsiniz. Üzerinde bilinçli olarak dur- Neden bana benziyor?madığınız bu süreç, belki de hiç benimsemeyeceğiniz bir ka-rakter oluşturmanıza neden olacaktır. Kim bu çocuk içerden seslenen? Hayata geliş amacımız başkasının hayatını mı yaşamaktır?Ne kadar yakınımız olursa olsun değer mi buna? Ayrıca gerek Kimin yılları gelip geçen?var mı? Kişiliğimizden taviz vermeden, kendimize yabancılaş- Bu gözyaşları bana mı ait, ya bu sevinçler?madan bu hayatı geçirmek; bir yandan da başkalarına yardım Ellerimde kırışıklıklar, kelimelerdeki hüzünler?etmek mümkün değil mi? Mümkün; Bunun yolu odaktan, kendimize yönelik niyeti- Hey! Aynadaki yabancı,mizden ve farkında olmaktan geçiyor. Bir rol alacaksak, bu kendi Şaşkın ihtiyar!hayatımızın başrolü olmalıdır. Bir başkasının dayattığı bir yanrol değil. Başkasının hayallerini yaşayarak, kendi hayalimizi Seni ben mi yarattım,gerçekleştremeyiz. Yoksa beni sen mi? Bu kitap, mutlu olmak için yapılması gerekenleri söylerken Sevdin mi?aynı zaman da; “nasıl kendin olacaksının” yollarını belirlemeye Sevildin mi?çalışıyor. Kitapta ki yöntemleri uygulayanların, yaşam ustalığını Çocukluğunu özledin mi?geliştirenlerinin, başkasının hayatında rol alması zaten müm- Uyan artık; oyun bitiyor...kün olmayacaktır. Kaderini düzelttin mi? Çünkü güçlü bir yaşam amacın varsa, diğer insanlar seniçekemez; sen onları çekersin ve onlar senin hayalinde rol alırlar.Unutulmamalı ki büyük liderler; toplumları kendi hayalle- Al, ne kadar yaşanmamışlık varsa,rine inandırıp, onların enerjilerini kullanmayı başarmış ki- Götür, geçmişe ser.şilerdir. Bir daha “yaşamadım” deme, Bana, “Beni” geri ver. YABANCI Yaşam ustalığı becerisi 9 Yüksek bir enerji yaratarak, çevremizdeki insanların enerjilerini Kim bu aynadan bana bakan? kendi yaşam amacımız için kullanabilmek. Benim elbiselerimi giyen?56 57
  • ğiştirmeye, bazı arkadaşlarını kötülemeye. Yavaş yavaş saboteyi arttırıyor. Kendinin bile farkında olmadığı gizli niyeti şu: “mü-DERDİ, SIKINTIYI ARAYANLAR : KAŞINANLAR kemmel” olarak tanımlanan hayatını “kötüleştirmek”. Çünkü hayatının iyi olması batıyor ona. İstemediğiniz bir şeyin, “mü- kemmel” olmasına uğraşmazsınız, aksine onu bitirmeye çalı- Hayat acı, tatlı sürprizlerini sunar bize. Bazen acıları, dert- şırsınız. O da aynen böyle yapıyor ve yaşam tarzını yok etmeyeleri kendileri talep eden ve bunun farkında olmayan kişilere çalışıyor.rastlıyorum. Şaşırıyorum ve tabi ki üzülüyorum. 1. Can sıkıntısı yeteri kadar büyükse; Bay K muhakkak Hikâyemizdeki şahsın adı Bay K olsun; Bay K’nın güzel bir başarılı olacak ve kendi hayatını mahvetmeyi başaracaktır.yuvası ve işi var. Oldukça saygı gördüğü, küçük bir toplumda Kendi kendini sabote eden adamlar, içten içe hayatlarını boz-yaşıyor. Dışarıdan çok iyi gözüken bu güzel yuva, kahramanı- duklarında yeni hayatlarının daha iyi olacağını düşünmekte-mızın kendisi açısından oldukça sıkıcı. Her gün, bir diğerinin dirler. Eski sıkıcı hayat gidecek yerine, “tatlı hayat” gelecektir.aynısı; aynı olaylar, aynı kişiler, aynı şikâyetler: Eskisi yıkılınca yenisinin kurulması kaçınılmazdır ama so- - Havalar çok değişti! nuç, genelde pişmanlık ve hüsrandır. Çünkü hayatta gerçek bir - Hayat pahalandı, çarşı, pazara çıkamaz olduk! amaç bulup, onun uğrunda çalışmak varken, zamanlarını ken- - Akrabalar şunu dedi, bunu dedi. dilerine kötülük yapmaya ayırmış olurlar. Bay K’nın oynamak zorunda olduğu irili, ufaklı roller: İyi Bilinçsiz bir niyetten, iyi sonuç çıkması kolay değildir.baba, iyi eş, iyi arkadaş ve bunların getirdiği sıradanlık. Hele o Yıllar içinde yapılmış olan maddi, manevi birikimler heba olurkurban bayramı; kurban seçilmesi, hayvan pazarlığı, sıra alın- gider. Bay K, yeni hayatında, büyük olasılık ile kurban bayram-ması, etin parçalanması, dağıtılması vb. Bay K en çok bu rolüne larını özleyecektir. Ama son pişmanlık fayda etmeyecektir.gıcık oluyor. Bir daha ki bayramda Antalya’ya kaçmayı aklına 2. Bay K’nın sıkıntısı yeteri kadar büyük değilse, kendinikoyuyor. sabote etmeye, küçük, küçük devam edecektir. Bu nedenle Bay K, yaşadığı hayata yabancılaşmış durumda. Sanki kendi ailesi veya işi yıkılmayacak ama iyiye de gitmeyecektir. “Nehayatını bir filim perdesinden izliyor. Esasında daha renkli bir öldürür, ne güldürür” derler halk dilinde bu duruma.hayat istiyor. Ama sahip olduğu ahlak yapısı, akrabalar ve kom- Bay K, yoğunlaşıp, dikkatini vermediği, yeteri kadar çalış-şular ile iç içe girmiş yaşam tarzı, verilmiş sözler, istediği farklı madığı, yaratıcı olmadığı için, işinde hiç bir zaman tam başa-hayat tarzını yaşamasına izin vermiyor. Şimdi durup dururken rılı olmayacaktır. Sürekli işini değiştirmek isteyecek ama aynıyıllarca emek verip oluşturduğu bu sistemi bozmak da istemi- işte kalacaktır.yor. Ne yapıyor biliyor musunuz? Evde de benzer bir ruh hali geçerli olacaktır. Eşiyle ve ço- Kendini sabote ediyor. Başlıyor eşini terslemeye, çocuğa ba- cuklarıyla beraberken, sanki bir görev yapılıyormuş duygusunağırmaya, işinde yanlış planlamalar yapmaya, gereksiz yere iş de- sahip olacak, akrabalara katlanamayacaktır. Bay K’nın, sabotaj-58 59
  • ları küçük, küçük olacak, kendisi dâhil kimse neden olduğunu • Birincisi, insanlar yaptıklarının hata olduğunu bilmiyor-anlamayacak, “huysuz adam” denilip olay kapatılacaktır. lardı. Yani malzemenin eksik olduğunu tespit edemiyorlar, hava Bay K’nın yapması gereken kendi isteklerinin bilincinde durumunu okuyamıyorlar veya takım çalışması tecrübesi sahipolmasıdır. Hayat amacını doğru olarak tespit edebilse, gizli is- değiller vb. Yeteri kadar dağcılık bilgisi olmadan dağcılığa baş-tekler için uğraşmasına gerek kalmayacaktır. Bir “hayat amacı” lamak “hata”yı davet ediyordu.bu kadar mı önemli olur? Evet. Bay K, örneğin kendini fakir • İkincisi, dağcılığı biliyorlar ama gerçeği göremiyorlardı.çocukların eğitim veya sağlık problemlerine adasa, bu sıkıntıla- Örneğin malzemenin tam olmadığını görüyor ama idare ede-rından hiç biri kalmayacaktır. İşi ve ailesi kendiliğinden rayına rim diyorlardı. Veya hava durumunu okumasını biliyor amaoturacaktır. Bu nedenle bence en önemli olan beceriyi hatırla- “biz ne fırtınalar gördük” diyerek, önemsemiyorlardı.makta fayda var. Sorun iki aşamalıydı; birincisi “gerçekten bilmemek”, ikin- cisi “bildiği halde önemsememek”. Üstelik bu ikincisi, tecrübe Yaşam ustalığı becerisi 4 ile artan bir hataydı. Kendine güvenmek; an gelip insanın kendi Yaşam amacını doğru bir şekilde belirleyebilmek. cellâdı olabilirdi. Peki, hiç risk almadan hayatta başarılı olmak mümkün mü? Nasuh: - Ben hayatımda hiç risk almadım dedi! Kulaklarıma inanamadım. Dünya üzerindeki en tehlikeli ÜÇ HATA BİR KAZA işi yapan adam “ben risk almam” diyor. Demek istediği şu olsa gerek: “o kadar iyi hazırlanıyor ve mevcut durumu tüm gerçek- Bir seminerde Nasuh Mahruki, dağcılık serüveni içinde liğiyle görüyorum ki buna risk denmez”.edindiği tecrübeleri dinleyiciler ile paylaşırken, sonradan üze- İki basamaklı sorunu aşmanın iki aşamalı çözümü vardı.rine çok düşüneceğim bir tespitini açıkladı: “Dağcılıkta bir İlki basit: dağcılığı iyi öğrenmek. İkinci basamağının çözümükaza sadece bir hatanın sonucunda oluşmaz, en az 3 veya 4 ise gerçekliği tüm çıplaklığı ile görmek. İşte bu ikincisi zorhata olmalı!”. olan. Çünkü artık bilgiye ulaşmak kolay. Her işin kursu var, ki- Örneğin sadece eksik malzemeyle çıkmak bir şekilde gide- tabı var vb. Yeteri kadar zaman ve emek harcayan herkes bil-riliyordu ama eksik malzemeye ilaveten hava durumu iyi takip giye ulaşabilir. Ama ikinci özellik, duymak veya okumak ile ol-edilmediyse, kar durumu iyi gözlemlenmediyse, vücut ener- muyor. “Gerçekleri gör-jisi idareli kullanılmadıysa kaza geliyorum diyordu. Olasılık- İnsanın duygularından, egosun- mek, bir kişilik so-lar zincirinin çalışma şekli buydu. Doğa kaza olsun diye dizayn dan ve korkularından arınarak sadece runudur, akıl değil”,edilmemişti; biz şartları zorluyorduk. “gerçeği ama sadece gerçeği” görmesi Erich Fromm Hiç kimse kazayı özellikle istemeyeceğine göre, bu hatalar hiç kolay olmuyor. Çevreme baktı-neden yapılıyordu? Bence iki neden vardı:60 61
  • ğımda bu sorunun oldukça yaygın olduğunu fark ettim. Ör- yır, her zaman değil ama başarısızlık oranını azaltmak müm-nek verelim: kün. - İlişkisinde kullanıldığını görmemek, Hayatta başarılı ve mutlu olmak konusunda pek çok kitap - İşinde ilerleyemediğini kabul etmemek, inceledim. Hepsinin ortak yönü; hayata yönelik tespitler içer- - Çocuğunun yeteneklerini abartmak, meleriydi. Gerçekte bilgi orada elimin altında duruyordu. Ama alıp uygulamak o kadar kolay olmuyordu. Bu kitapları okuma- - Akrabasının işe yaramaz olduğunu tespit edememek, nın bir katkısı olabilmesi için, hayata uygulamak gerekiyordu. - Evliliğin yürümediğini kabul etmemek, Peki, hayatın neresine ve nasıl uygulamak gerekiyordu? - Hayat standardını, kazanmadan, aşmaya çalışmak! Çok açık değildi bilmecenin o tarafı. Ama cevaplardan birisi Örnekleri büyük olaylardan verdik. Daha küçük olay yok şuydu: kendi hayatında ki gerçekleri görebilmek, uygulama içinmu; var tabi ki yüzlerce. Satın aldığımız her malda, konuştuğu- bir kapı açıyordu.muz her cümlede, gerçekler duygular tarafından çarpıtılmakta. “Üç hata bir kaza” sözüne dönmek istiyorum. Aynı dağcı- Yaşam ustalığı becerisi 10lıkta olduğu gibi insan hayatının her evresinde kazalar yani Hayatı, korkuların, egoların ve beklentilerin tuzağına düşmeden ol-olumsuzluklar, mutsuzluklar, hastalıklar tek bir hatayla or- duğu gibi, tüm gerçekliği ile görebilmek.taya çıkmıyor. Doğa o kadar acımasız değil. Biz birden fazlahata yapıyoruz ve üç hatadan sonra; dört veya beşinci hatadakaza(mutsuzluk) geliyorum diyor. Bu hatalardan bazısı bilgi Gerçeği görebilmenin birkaç yolunu çıkarmaya çalıştım:eksikliğinden, bazısı gerçeği görmemekten kaynaklanıyor. • Bir bilene danışmak. Bu referansı kuvvetli bir bilim adamı Örneğin; çocuğumuza olabilir. Evlilik danışmanı, eğitici, yaşam koçu, psikiyatr vb. 1. Yeteri kadar vakit ayırmıyoruz, 2. Çocuk yetiştirilmesi olabilir.konusunda eğitim almıyoruz, 3. Arkadaş seçimine müdahale • Sizi gerçekçi bir şekilde eleştireceğine inandığınız ve sizietmiyoruz , 4. Biz yaşantımızla iyi örnek olmuyoruz… ve kaza gözlemleyebilecek kadar yakın olan bir büyüğe veya arkadaşageliyor çocuğumuz mutlu bir hayat hazırlığı yapmamış oluyor. danışmak. Atatürk’e sormuşlar başarının formülünü: -Ben, demiş bir • Verileri incelemek; her konu hakkında ölçüm ve istatistikişte başarılı olup olmayacağımı düşünmem. Ben o işin olmasını yapmak. Örneğin sağlığım iyi demektense; sağlık kontrolünene engeller onu tespit eder ve o engeli ortadan kaldırırım; o iş gitmek. Hayatım iyi demektense; bir günde kaç kere gülü-kendiliğinden olur. yorsun, kaç kere şükrettin, uyku kaliten ne? gibi sorulara ce- Burada işlediğimiz başlık paralelinde yorumlarsak; Atam vap bulmak.diyor ki: - Ben hiç hataya müsaade etmem. O yüzden kaza ger- • Birkaç günlüğüne başka bir hayat yaşayarak, kendi haya-çekleşmez. Hayatta her işte başarılı olmak mümkün mü? -Ha- tına objektif bakabilecek kadar uzaklaşmak. Seyahat, kısa sü-62 63
  • reli iş değişikliği, yeni bir hobi... dışarıdan hayatını gözlemle- Çünkü bir sorunu rahatlıkla çözebilecek enerji, dağılıyor ve bo-meye yardımcı olabilir. şuna kullanılmış oluyor. • Konu hakkında daha çok öğrenmek. Psikoloji, felsefe, ki- Hastalıklar da böyledir. Mutlu insan hastalansa da çabukşisel gelişim kitapları biz fanilerin içine düştüğü benzer bir atlatır. Ama mutsuz olan hastalanırsa o kadar çabuk atlatamaz.sürü örneği içermektedir. Bu nedenle bir kitapta olmasa, bir Çünkü enerjisi diğer hatalar(olumsuzluklar) nedeniyle tüketil-diğerinde muhakkak seni tanımlayan satırlar olacaktır. mektedir. Aklı ve vücudu başka yerdedir. Enerjisi başka sorun- • Eleştiriyi dışarıya yönelik değil içeriye, kendine dönük lara ayrılmaktadır.yapmak. Vücut, siz neye önem veriyorsanız yaşam enerjinizi oraya • Mecbur kalmak. Yani yumurta kapıya geldiğinde, kaza akıtacaktır. Bu nedenle enerjiyi, tek bir sorun üzerine kanalizeyaklaştığında mecburen görmek. etmekte fayda vardır. Bazen odak farklı bir yerdedir ki asıl so- • Gerçeği görebilmenin bir başka yolu da filmi ileriye sar- run için enerji bile ayrılmaz. Hatta öyle vahim örnekler var ki!maktır. Yapacağınız faaliyetin sonunu düşünmek, gerçekleri Vakit ayıramadığından doktora gitmeyen, bu nedenle teşhisigörmenize yardımcı olabilir. geciken hastalar var. Hayatı o kadar hatalarla dolu ki, doktora bile gitmiyor! Bu nedenle yaşam enerjinizi idareli kullanmayı, eksilince tamamlamayı öğrenmelisiniz. Mutsuzluk yaratan bir olayı çö- YAŞAM ENERJİSİNİN BOŞA HARCANMASI zeceğiniz zaman, enerjinizin yerinde olup olmadığını kontrol edin. Her soruna balıklama dalmayın. Sorunu siz hazır olunca, Nasuh Mahruki’nin “bir kaza için en az üç hata yapılması ele alıp çözün. Yoksa sorun düşündüğünüzden daha etkili ola-gerekir” sözünden hareketle bir insanın mutsuz olabilmesi için, bilir.hayatından birden fazla “hata”yı yaşıyor olması gerekir demiş- Yaşam enerjisi, umutla canlı kalır, mutluluk ve sağlıklatik. beslenir. Yaşam enerjisi sorunlar karşısında kullanıla kulla- İnsanın sorunları çözmek, mutluluğa ulaşmak için kullan- nıla azalır. Belirli bir miktara düştüğünde ise “mutsuzluk”dıkları ve her insanda şu veya bu miktar da bulunan enerjiye olur.“yaşam enerjisi” diyorum. Yaşam enerjin çoksa, sorunlar gö- Mutsuzluğun yaşam enerjinizi azalttığını, mutluluğun isezüne büyük görünmez, onları hemen ve etkili bir şekilde çöze- artırdığını gösteren fiziksel bir test var. İki kişi ile yapılan bubilirsin. Hatta bazılarının sorun olarak tanımlayacağı şeyler, se- testte, bir kişi kolunu 90 derece olacak şekilde ikinci kişiyenin için “sorun” bile olmaz. doğru kaldırıyor. İkinci kişi elini, havadaki elin üzerine koyuyor Yaşam enerjisini kullanırken dikkat etmek gerekiyor. ve sertçe aşağıya doğru ittiriyor. Havadaki kol bu itmeye karşıEnerji birden fazla sorun üzerine dağıldığında gücünü yiti- kendini dirsekten ve omuzdan kilitleyerek tepki veriyor.riyor. Ben buna yaşam enerjisinin boşa harcanması diyorum.64 65
  • Bu tepki ne kadar net ise, enerjiniz o kadar iyi durumda de- Tarife çalıştığımız bir mikroptur kendisi. Önce vücutta azmektir. Testin ikinci aşamasında, elini kaldıran kişiye, olumsuz biraz bulunur ve bir rahatsızlığa neden olmaz. Sonra zamansözler söylüyorsunuz: - Aptal, salak, nefret, iğrenç gibi. Sonra içinde çoğalmaya başlar; yeteri büyüklüğe geldiğinde hastalıktesti gene yapıyorsunuz. Söylediğiniz sözlerin etkisine bağlı belirtilerini gösterir. Bir önlem alınmazsa, zamanla tüm vücuduolarak, el kendiliğinden yana düşüyor. Otomatik bir tepki ver- ele geçirir ve söz sahibi olur.miyor. Bu durum vücudunuzun mutsuzluk karşısında, enerjisi- Bir zamanlar “stuff ” adında, Türkçe’ye “şey” olarak çevril-nin düştüğüne dair bir kanıt. (Kaynak: “Power vs. Force, The miş bir film seyretmiştim. Filimde “şey” isimli beyaz bir maddeHidden Determinants of Human Behavior”, David R. Haw- insanların içine girerek onları yönetiyordu. Daha sonra benzerkins). filimler yapıldı. Hatta “Matrix” filminde olay abartılarak gerçek ile yerine geçen şey, yer değiştirdi. İşte ego da bu “şey” e benziyor. İnsanları ele geçiriyor ama SİNSİ HASTALIK, EGO ele geçen insanlar bunun farkında değiller. Farkında olmadık- ları için karşı çıkmaları da mümkün değil. Zaten hayatlarından memnun iseler niye fark etsinler ki? Kendi varlığımızı hissetmek için başka insanlara ihtiyaçduyarız.Çevremizde hiç kimse olmasa veya kimse bize tepki Ancak maalesef egoyla mutlu olmak pek mümkün değildir.göstermese, kendimizi “yokmuş” gibi hissederiz. Çünkü her mikrop gibi vücuttan beslenen bu asalak, zamanla vücudu bitiriyor. Bir tek vücudu bitirse iyi ilişkileri, arkadaşlık- Görülmemek, duyulmamak! Müthiş bir aşağılanma duy- ları bitiriyor. İnsanın hayatını önemsiz ve gereksiz işlerle ge-gusu yaratır. Bu nedenle sırada önümüze geçenlere tepkimiz çirmesine neden oluyor. Ayrıca değerlerin de deformasyonunabüyük olur. Sorun hakkımızın yenmesinden ziyade varlığımı- neden olarak, insanlığın on binlerce yılda kazandığı insanizın inkâr edilmesidir. özelliklerden çok kısa bir süreçte uzaklaşmasına neden oluyor. Morgan Freeman’ın oynadığı “EsaretinBedeli” adlı güzel Bu hastalığın tedavisi oldukça zor; çünkü egonun bazı kısabir film vardır. Filmin bir sahnesinde hapiste 40 yıl yaşamış dönem faydaları var. Aynı sigara gibi; içerken bir rahatlama,bir mahkûmu serbest bırakırlar. Mahkûm hapishanede saygı bir huzur ve kısa süreli zekâ kapasitesi yaratan sigaranın zarar-duyulan, hürmet gösterilen tecrübeli bir hizmetliyken, dışarıda ları ancak yıllar sonra ortaya çıkıyor.kimse tarafından fark edilmeyen bir ihtiyar olur. Hiçliğe düşer.Ve intihar eder. İhtiyar mahkûmun, bir bakıma var olmaktan, Kısa dönem bakış açısına sahip olanlar nasıl sigarayı bıra-yok olmaya düşmesinin hikâyesidir bu. kamıyorsa, egoyu kullananlar da, onu kolay kolay bırakamıyor- lar. Egonun sağladığı kısa dönem faydalar: öz güvenin artması, Var olduğumuzu hissetmek için gerekli olan dışarıdan onay onaylanma duygusu, yüceltilme hissi ve diğerlerinden farkımı-sürecinde ego da oluşur. Bir başka deyişle “ben” oluşurken ego zın ortaya konulmasıdır.da oluşur. Ego, “ben”in hiç onaylanmamasından, ya da aşırıonaylanmasından oluşan hastalıklı bir “ben” fikridir. Hepsi de güzel şeyler...Keşke zararı olmasa!66 67
  • Şimdi egonun yarattığı zarar nasıl oluşuyor sırasıyla ince- Ego, insanı duyduğunu anlayamaz, baktığını göremez haleleyelim: getirir. Sevdiklerinizle kavgalarınız bitmez… Ego geçmişe ve • Öncelikle ego kişinin kendisini olduğundan daha fazla geleceğe de referans olur. Ego nedeniyle sürekli bir hesaplaşmagörmesine neden olur: Daha yakışıklı, daha zengin, daha gü- içinde olursun ve geçmişinin ne kadar kötü olduğunu düşünü-zel. yorsan, geleceğe yönelik hırsın da o kadar fazla olur. • Sonra bu abartılmış yaklaşım, kendisi dışındakileri kü- Echart Tolle’un, 2005 yılında yayımlanan “A New Earthçük görmeye başlar. Ben daha yakışıklıysam, karşımda ki daha Awakening to Your Life’s Purpose” kitabında ego hak-çirkindir. Ben daha zenginsem karşımdaki daha fakirdir. Ben kında yapılan tespitleri, kendi rahat çevirimle, paylaşmakdaha çalışkansam karşımdaki daha tembeldir. istiyorum(ayrıca OSHO’nun “Ego” isimli kitabı da çok açıkla- • Daha sonra kişinin yakışıklılığı, zenginliği, ünü arttıkça; yıcı onu da tavsiye ederim):karşısında ki daha da ufalmaya başlar. Bazı zenginler ve bazı • Satın aldığımız şeyle kendimizi özdeştirmeye başlıyoruz.politikacılarda görürüz bunu; böcek gibi bakarlar karşısındaki “Benim” olağan bir çarpıtmayla “ben” oluyor ve kendimizi şey-vatandaşa. lerle tarif etmeye başlıyoruz. Neden kalite diyince birçoğumu- • Hastalığa yakalananların hepsinin zengin olmasına gerek zun aklına “eşyanın” kalitesi geliyor? Eşya pahalanıp ona ulaşanyoktur. Fakirlere de bulaşır hastalık: kendisi dışındakileri ap- insan sayısı azaldıkça, daha ayrıcalıklı bir insan olduğumuz sa-tal göremeye başlar; vicdansız göremeye başlar; yetersiz gör- nısına kapılıyoruz.meye başlar. • Varlığımı eşyanın içinde bulmaya çalıştıkça esasında onun • Yani ego bir gerekçe bulur muhatabını küçültmek için. içinde kaybolmayı garantiliyorum.Çünkü aç bir hayvan olan egonun büyüyebilmesi için ya sizin • Her gün daha fazlasını istemek, aynı kanserli hücrenin ar-sürekli zenginleşmeniz, zekileşmeniz gerekmektedir ya da kı- sızlığı gibi içten gelen bir yaklaşımla benliğimizi daha fazla kir-yaslama yaptığınız diğerlerinin fakirleşmesi ve aptallaşması. letiyor. (Sahip olmak kadar, sahip olmadan sahip olanları gö- • En sonunda kendinden başka kimseyi sevemez olur ego rerek gıpta etmekte egoyu artırıyor. İstanbul’da cipi olan kadarsahibi olan. Tek bu olsa iyi: yıllardır gerçekleri çarpıtarak yaşa- cipe bakan da egosunu şişiriyor. Bu durumda mal sahibi olmakdığı için, doğru karar da vermez bir türlü. Acınacak haller çı- sürecini dışarıdan izleyen de bu etkiye kapılmış oluyor. )kar ortaya. • Zaten” istemek” egoyu şişirmek için yeterli. Hatta “iste- Evlilik programlarında rastlayabiliriz bu acınacak hallerin menin” etkisi “sahip olmaktan” daha fazla.örnek kişilerine. Kadın 40 yaşında ve albenisi olmayan bir ba- • Ne zaman bir malı kaybetmeyi içimize sindirirsek, o za-yan; çeyiz olarak istediği şeyleri sayıyor: evler, arabalar, altınlar. man daha fazla var oluyoruz.(Artık çevresinden ne dendiyse veya kendini nasıl bir yere koy- (Bu noktada ilginç bir tespit yaptım: Türkçede malı kay-duysa). Adamın birisi çıktı; - iyi de dedi,ne için vereceğiz bu betmek yerine bir deyim kullanılıyor: MALDAN OLMAK.kadar parayı?... Kadının yerinde olmak istemezdim.68 69
  • Yoksa atalarımız, bu müthiş gerçeği anlamışlar mıydı? Malını içindeki kasvetten kaçmak istersen, bakacağın yer ölülerin kal-kaybediyorsun ve “ol”uyorsun.) dığı yer oluyor. • Pek çok kişi için ego güzel görünmekle eş anlamlı olmaya Bu taş hücrede bir gece geçirmek bile ölüme yaklaşmayabaşladı. Vücuda yönelik harcanan zaman arttıkça, farklı nok- yeter. Öleceğini gerçekten anlayan fani ego ile hiç uğraşmaz.talara olan odak ve harcanan zaman azalıyor. Ayrıca kişinin gü- Çünkü bu hayatta yapılacak o kadar güzel şeyler vardır ki; za-zelliğine yönelik yapılan eleştiriler sanki şahsına yapılmış gibi manını sadece onlara ayırsan bile yetmez.algılanıyor. Dibe vurmak: Kendinle barışık olmak için tüm egoyu sı- • Ego kendini tanımlayacak bir kimlik bulduğu zaman ar- fırlama durumu.tık onu bırakmaz: Güzel vücutlu, çalışkan, hırslı vb. Bazen ara- Dibe Vurma Alıştırması için Yapılması Gerekenler:besk kimlikler de seviliyor: kadersiz, acıların çocuğu vb. • Sessiz olmak, • “Ben” egonun en hoşlandığı kelimedir. Ben, kendisini, • İddiasız olmak,çevresinde kendisinden düşük konumda olanlar; özellikle ap- • İddiasız giyinmek,tallar, düşmanlar, beceriksizler varken daha iyi ifade eder. • Kimseye söylemeden spor yapmak, • Durumdan, insandan, olaydan şikâyet etmek ve gücen-mek egonun kendisini kuvvetlendirmek için kullandığı yön- • Her gün sor yapmak,temlerdendir. • Aç kalmak, Ne yapılmalı? Bence iki tane önemli tedavi yöntemi var. • Yalnız kalmak,Birincisi, en kötüyü yaşamak; dibe vurmak. Kendini en fakir, • Televizyon seyretmemek,en yoksun, en yalnız durumla tedavi etmek. Kısaca egoyu boğ- • Fazla sohbete girmemek,mak. Bu tedavi yöntemi için en zor hayat şartları deneyimle- • Yalnızca istediğin bir-iki kişisel gelişim faaliyetine odak-mek. lanmak, İkinci tedavi yöntemi ise, ölümü düşünmektir. Bu yöntem • Tartışmaya girmemek,de Carlos Castaneda’nın kitaplarından okuduğumuz; esasındaİslam dininde oldukça yoğun işlenen bir tutumdur. Öleceğinin • Ümit etmemek,bilincinde olan insanda ego azalıyor. • Şimdiye odaklanmak, Hatta Osmanlı İmparatorluğu’nda padişahların camilerde • Mümkün olan en fazla süre doğada bulunmak,yattıkları mezara benzeyen taş odalar var. Edirne’deki Selimiye • Lüksten tamamen kaçınmak, sadece temel ihtiyaçlarınıCami ziyaretimde bu odalardan birini görmüştüm. Oda’nın karşılamak,kendisi bir mermer mezar havasında, dar ve rutubetli. Ayrıca • Araba, motor, ev hayali kurmamak, varsa önemsememek,cami mezarlığına bakan küçük bir penceresi var. Yani odanın hatta kullanmamak, • Kendini “bir rol” olarak tanımlamamak,70 71
  • • Daha önceki rollerini bırakmak, Dibe vurma ve ölüm bilinci yöntemleri ile egosundan sıy- • Seni kullanmalarına müsaade etmek, rılmış insanlar, mutluluk yolunda daha rahat yürüyeceklerdir. • Boş muhabbet yapmamak, Çünkü ego yanlış bir yaşam amacı yarattığından, yaşam enerjisi ego için harcanmaktadır. Egoyu azaltmak, mutluluğu çoğalt- • Beğendirmeye çalışmamak, mak için yapılması gereken bir iştir. Aynen zirveye ulaşmaya • Mevcut iyi duruma ve hatta kötü duruma şükretmek, çalışan bir dağcının patika üzerindeki dikenleri temizlemesi • İnsanlardan iyilik beklememek, gibi. • İnsanların yaptığı kötülükleri doğal karşılamak, • Et yememek, Yaşam ustalığı becerisi 11 • Lokantaya gitmemek, hazır yememek, Dibe vurma ve ölüm bilinci yöntemlerini kullanarak • Her gün yıkanmak, ama süslenmemek, egoyu azaltabilmek. • Dikkat çekmemek, • Erken kalkmak, • Kitap okumak ve yazmak, AĞLAMA KADER! • Kelimelerin anlamları üzerinde durmak, • İçki/sigara içmemek, Mutsuz, umutsuz, arabesk kişinin en büyük avuntusu bu- • Acele etmemek, dur: - Ahh kader! bizi bu duruma düşürdün. Kader denilen şey • Fazla uyumamak, ise, içine doğulmuş olan aile, iletişimde bulunulan toplum, ya- şanılan şehir ve diğer tüm mecburiyetlerin toplamıdır. Kısaca • Dinlenme, iş vb. ayrımı yapmamak, içinde bulunduğumuz şartlardır. • Mekân seçmemek, Şartlar gerçekten de çok etkilidir. Bu gün Çin’de doğmakla, • Övünmemek, Norveç’te doğmak aynı şey değildir. Türkiye’de doğmakla, • Sana başvuruluncaya kadar çevrenle ilgilenmemek, Fas’ta doğmak da aynı şey değildir. Hatta İstanbul’da doğmakla, • Biliyormuş gibi görünmemek, Adana’da doğmakta aynı şey değildir. İstanbul’da Şişli’de doğ- • Hiç sesini yükseltmemek, makla, Pendik’te doğmakta aynı şey değildir. • Bağışlamak, Aynı semt içindeki farklı mahalleler de doğmakta aynı şey değildir. Birbirine 150 m. yakın oturan ama hayatı boyunca hiç- • Dibe vurduğunu tam olarak hissetmek;bu noktaya kadar bir ortak özellikleri olmayacak yaşamlara tanıklık ettik. Hangiplan yapmamak, ailede doğduğun da çok önemlidir. Ailenin kazancı, kültürü, • Bir ot olmayı, görülmemeyi, yok olmayı sindirmek.72 73
  • ufku da önemlidir. Aynı apartmanda otursanız da A ailesi ile B Kıyaslamanın sınırları genişlerken, içeriği daraldı. Kıyas-ailesi arasında uçurum olabilir. lama sahip olma veya olmama çerçevesine sıkıştırıldı. Üretim Şartlar o kadar değişken ki, ister Çin’de, ister Türkiye’de çok ve tüketim, modern dünyanın yaşam amacı haline geldiğinden,farklı şartlarda doğmuş olabilirsiniz. Ama bu kitabı okuduğu- sahip olmak ile mutlu olmak aynı şeymiş gibi algılanmaya baş-nuza göre, dünyada açlık sınırında bulunan 2 milyar insandan ladı.daha şanslı durumda olduğunuz kesin. Büyük ihtimalle kazanç - Şu arabayı alırsam mutlu olurum,açısından durumunuz dünyada yaşayan 4 milyar insandan daha - Bu kıyafeti alırsam mutlu olurum.iyi durumda. Hâlbuki sahip olduğunuz şey, hemen eskiyor. Yeni araba- Şartların mutluluk üzerindeki etkisini belirtmeden önce, lar, bir yıl sonra eski araba oluyor. Kıyafetler bir sezon sonundasize bildirmek istediğim bir başka bilgi var: demode oluyor. Üstelik birileri her zaman sizden daha iyi ara- “Kıyaslama yapmak, insanı mutsuz yapıyor” balara biniyor, daha iyi kıyafetler giyiyorlar. Yetişmek mümkün Evet, kendi yaptıklarının yeterliliğini, kazandığı paranın değil.yeterliliğini, yaşadığı hayatın yeterliliğini kıyaslayarak belirle- Satın alarak ve aldığımızı kıyaslayarak mutlu olmak müm-meye çalışan insanlar mutsuz oluyor.(Zaten biliyordunuz de- kün değil. Bu arada kıyaslanan şey sadece satın aldıklarımız de-ğil mi?) ğil. Küçüklükten itibaren her şeyimiz kıyaslanıyor. Önce, boy- Amerika ve Avrupa’da yapılan araştırmalar bunu gösteri- larımız, kilolarımız, tiplerimiz kıyaslanıyor. Sonra başarıları-yor. İnsanların refah düzeyi artmasına rağmen mutluluk oranı mız,yükselmiyor, aksine düşüyor. Bunun ana gerekçesi de, sürekli - İlk önce kim okuma yazma öğrenecek? (Sanki daha fazlakıyaslama yaparak yaşamak. kitap okuyacak) Televizyon sayesinde kıyaslamanın çevresi çok değişmiş - En yüksek notu kim alacak?(Yüzde beşe giremezseniz,durumda. 50 yıl önce insanlar kendilerini, köydeki komşula- mutsuz olun!)rıyla, fabrikadaki işçi arkadaşıyla kıyaslıyordu. Bu gün kendi- - En güzel doğum günü partisini kim verecek? (MTV’delerini, top modellerle, dünyanın en zengin insanları ile kıyas- Tatlı On Altı isimli programı izleyin, şok olacaksınız)lıyorlar. - En iyi okullara kim gidecek? Ne müthiş bir hata! Köydeki bir genç kız, bir top modelle - En iyi işi kim bulacak?girdiği yarıştan galip çıkabilir mi? Ya da bir üniversite öğren- - En çok kim kazanacak?cisi, Bill Gates kadar zengin olmayı becerebilir mi? Bu tür ha-yali kıyaslamalar, gerçek birer mutsuzluk kaynağı olabilir. Her şey kıyasa tabi. Sanki toplum işi gücü yokmuş gibi ge- rekli, gereksiz her şeyi kıyaslıyor. Bu bir hastalık seviyesinde. Eskiden, ağa, patron, bey vardı. Roller ve statüler belirliydi.Şimdi ise herkes eşit. Madem herkes eşit; “Ben neden bu zen- - Geçen yaz daha güzel tatil yapmıştık. (Boşuna gitti buginliklere ulaşmayayım?” diye sorgulamaya başladılar. yıl ki tatil)74 75
  • - Çimlerin boyları daha uzun olabilir. (Doğaya ölçü getir- olmaya çalışmak mümkündür. Ama sadece çok az insan ba-meye çalışan bir zihin!) şaracaktır. Ama Türkiye’de doğup Amerika’da yaşamak müm- - Paramız yetmedi; Porsche alamadık. (Mercedes almışlar) kündür. Nerdeyse isteyen herkes başarır. Kıyaslama, yaşanılan şeyleri değersizleştiriyor. Önemini - Şartlar çocukluk yıllarımızda daha etkilidir. Özellikle be-azaltıp, alınan zevki düşürüyor. bekken tamamen “kader”in oyuncağıyızdır. Köyde doğmuşsa- Bir de tabi kötü olanla kıyaslama vardır. Bu genelde elde nız, kundağınız atın veya eşeğin üzerinde taşınacaktır. Şehirdebulunulan imkânların esasında fena olmadığını göstermek ile doğduysanız, üç tekerlik çocuk arabalarında. (Bu arada bazı ço-ilgilidir. “Ayakkabım yok diye üzülüyordum, ayağı olmayan bir cuk arabaları, uzay aracı gibi).çocuk gördüm” gibi. Olumlu veya olumsuz kıyaslama mutluluk - Şartlar liseye gittiğinizde daha az etkilidir. Çünkü şart-için çok büyük getiri değildir. Diğer insanların kötü durumları- ları kısmen değiştirebilecek imkânlar elinizdedir. Okul değiş-nın bizi mutlu, iyi durumlarının ise bizi mutsuz yapması bence tirmek, hafta sonu çalışmak, tembel veya çalışkan olmak gibisağlıklı bir yaklaşım değil. seçenekleriniz vardır. Kıyaslama yapmadan yaşamak için mevcut durumu tüm - Yıllar geçtikçe, iki farklı yaklaşım olur. Hayatlarında plan-gerçekliği ile kabul etmeliyiz: ladıkları işleri yapmaya başlayanlar, şartların değiştirilebilece- “ Şimdi ve burada; ben neysem oyum.” ğini düşünmeye başlarlar… Hayatları istedikleri gibi gitmeyen kişiler ise şartların etkisini abartmaya başlarlar. Bu noktadan başlamalıyız. Çünkü gerçektende başlayabi-leceğimiz, başka bir yer yoktur. Nerede doğmuş olursak ola- - Kırk yaşına gelmiş birisi, ya şatlarını kabul edecek hoşgö-lım, ailemiz kim olursa olsun, şimdi buradayız. Bu noktadayız. rüyü, ya da hayatını değiştirecek cesareti göstermiş olmalıdır.Önemli olan bu noktadan sonrasıdır. Artık şikâyet yaşı geçmiştir. Şartlarımızı kabul etmek, yanıltılmayan bir aklın gösterge- - Birisi bir şey başardıysa “ bu başarıya ulaşan kendisidir”.sidir. Güçlü bir akıl gerçeği kabul edecek cesareti göstermeli- Birisi bir şeyi başaramadıysa sebebi kendi dışındaki insanlardir. veya şeylerdir. (örtülü gerçek ise şudur: birisi şartları suçluyor ise bilin ki kendisini başarısız buluyordur.) Şartlarını kabul eden kişi, artık şartlarından şikâyet etme-melidir. Çünkü gerçeklikten şikâyet etmek bir fayda sağlamaz. - Şartları olduğu gibi kabullenemeyenler, gerçeklikten kaç-Örneğin bir ağaç, köklerim yere bağlı diye şikâyet etmez, bir mak isteyeceklerdir. Daha çok alkol, sigara, uyuşturucu, TV;kelebek hayatım kısa diye şikâyet etmez. Neyse odur. gerçekle arandaki ilişkiyi kesmek için kullanılacaktır. İnsan mutlu oldukça, daha az bağımlı olur. Mutsuz oldukça daha çok Şartlar hayat amacımızı etkiler. Nasıl mı? ve çabuk bağımlı olur. - Öncelikle hayat amacımızı oluştururken şartları gerçekçi Mutluluk, şartlarını kabul etmiş, bu şartlar ile hayata başla-bir şekilde değerlendirmeliyiz. Ayakları yere basmayan “yaşam mış, sonrasında hayatın kurallarını değiştirmiş kişilere bahşe-amaçları” çok uğraştırırlar. Hiç bir şey imkânsız değildir ama dilmektedir.başarı oranı azalır. Türkiye’de doğup, Amerika’da bir numara76 77
  • Sağlıklı hariç hiç bir gerekçe mutsuzluğa sahici bir gerekçeolamaz. On yıl önce şikâyet ettiğiniz şeylerden hala şikâyet edi-yorsanız, henüz bir hayat amacı oluşturmadıysanız şartlara ta-kılı kalmışsınız demektir. MUTLULUK Şartlar önemlidir ama kaderimiz değildir. Kader şart- UYGULAMALARIlara rağmen yazılır. Kaderi yazmayı şartlara bırakıyorsan, ha-yat amacından emin değilsindir. Bu durumda 10. Beceriyi ha-tırlamakta fayda var. AN, AKIŞ VE AMAÇ Yaşam ustalığı becerisi 10Hayatı, korkuların, egoların ve beklentilerin tuzağına düşmeden Echart Tole, “Şimdinin Gücü” adlı kitabında, her zaman olduğu gibi, tüm gerçekliği ile görebilmek. beraber olduğumuz ama tam anlamıyla fark edemediğimiz “an” da yaşamaya davet ediyor bizi. Geleceği ve geçmişi düşünme- den şimdi’de kalabilmek, insanı mutlu ve huzurlu yapar diyor. Bu beceriyi tamamlayan yeni bir beceri ekleyebiliriz. Kafamızın içinde sürekli konuşup duran, konudan konuya at- layan gevezenin, şimdi’yi yaşamamıza engel olduğunu belirti- Yaşam ustalığı becerisi 12 yor. Gerçekleri (şartları) olduğu gibi kabul edebilmek. An’da kalmak, An’a odaklanmak tıpkı meditasyon gibi etki yapar, bir süre sonra mutluluk kendiliğinden gelir, oturur ya- şantımıza. Şimdi’de kalmak olumsuz duyguların oluşmasını engeller diyen kitap, batı dünyasında en iyi satanlar listesine girmeyi ve pek çok kişinin hayatını değiştirmeyi başarmış. İnsanların hayatına altın dokunuşu gerçekleştirmiş başka bir kitap “Akış”tır. Mihaly Csikszentmihalyi tarafından yazıl- mış olan kitap, mutluluğa ulaşmanın ana yolunun yaptığın şeye odaklanmak olduğunu açıklıyor. Bir işi yaparken zamanın na- sıl geçtiğini anlamıyorsan, mutlusundur diyor. Akış’ın yakala- nabilmesi için yapılması gerekenleri sıralıyor. Her iki kitaptan öğrendiğimiz kadarıyla an’da kalabilmek veya o anın içinde eriyebilmek mutluluk getiriyor. Bu du-78 79
  • rumda, gelecekten ve geçmişten ziyade, şimdiye odaklanmakmutluluk için yapılması gerekenler listesi içine giriyor. Bu kitaplardan bahsetmemin nedeni, An’da kalmanın veya MUTLULUK İÇİN AN’DA KALMAKAkış’ı yakalamanın yaşam amacıyla alakalı olması. Yaşam ama-cımızı doğru belirlemiş isek yani bizi heyecanlandırıyor ise; VEYA ÇALIŞMAKaklımız, fikrimiz onda olur. Yaşam amacını nasıl gerçekleştiri-riz? Ne yaparsak faydalı olur? Ne okursak faydalı olur? Kiminle An’ı yaşamak zevklidir. Gelecekte elde edeceğimiz mutlukonuşursak faydalı olur? Nereden başlamalı, nasıl ilerlemeliyiz? “an”lar için çalışmak ise yorucu. Bu bir ikilem yaratır. Örne-Ve daha yüzlerce soru. Her soruya verilmiş çeşitli cevaplar ve ğin “yemek” insanın an’da kalmasına imkân veren güzel bir iş-bu cevapların harekete dönüşmüş biçimleri. tir. (Deniz ürünlü bir makarna hayal ediyorum). Ancak iyi bir Örnekle açıklayalım. Yaşam amacım; Avustralya’ya yerleş- yemek için yeterli para olması gereklidir. Yani iyi bir yemek içinmek. Buraya yerleşebilmek için İngilizce öğrenmeliyim, iş veya çalışmamız gerekmektedir.okul merkezli bir bağlantı kurmalıyım, orada oturan akrabala- İkilem buradadır; şu an için zevk veren şey yemektir, amarım varsa iletişim kurmalıyım, bir miktar para biriktirmeliyim, şu anda yapmam gereken şey çalışmaktır. An’da mı kalayım,oraya gitmek isteyen diğer insanlarla tanışmalıyım, oraya git- yoksa gelecekte mi?miş olanlardan süreci öğrenmeliyim...vb. Yaşam amacım için Soruya cevap vermeden önce hem an’da kalırken, hem deyapılması gereken yüzlerce şey var. Bunların çoğunu gerçekleş- gelecek için çalışırken yapılan hataları belirlemekte fayda var.tirirsem, Avustralya’ya gitme ihtimalim o miktarda artar. İnsanlar anda kalabilmek ve mutluluğu ertelememek için Bir gün Avustralya’ya yerleşmek beni mutlu yapacaksa, bu ne yapıyor? -Yiyor, içiyor, satın alıyor, spor yapıyor, geziyor, ko-uğurda harcadığım zaman, emek ve para da doğru yere gidiyor nuşuyor, televizyon seyrediyor. Hata nerde? – Bazen çok yiyor,demektir. Avustralya ile ilgili yaptığım tüm çalışmalara ken- çok içiyor, çok satın alıyor…yani yapmaktan zevk aldığı şeyidimi yoğun olarak veriyorsam, neyi sağlamış olurum? -AKIŞI. abartıyor. Bu süreç içinde odağım başka bir yöne kaymıyor ve o anda Bu noktada doğadaki denge devreye giriyor. Neyi fazla ya-sadece yaptığım işi yapıyor, başka şey düşünmüyorsam, bir ken- parsan bedelini, sağlığınla, paranla veya zamanınla ödüyorsun.dinden emin olma durumundaysam, neyi başarmış oluyorum? Gelecek için çalışırken yapılan hata nerde? –Yanlış amaçlar- AN’DA KALMAYI. için çalışıyor olmakta. Yaşam amacımız tam belli oluncaya ka- İşte! Doğru belirlenmiş yaşam amacının insan üzerinde dar, ne için çalışıp duruyoruz? Belirli standartlara ulaşmak için.böyle bir etkisi vardır. Yaşam amacı daha gerçekleşmeden, sa- Daha iyi bir araba, daha iyi bir ev, daha iyi bir arkadaş vb.dece ona doğru yola çıkılmış olması bile, mutluluk getirir. Bu standartlar nasıl oluşuyor? Toplum tarafından iyi ve ka- liteli yaşam standartları konuluyor ve medya aracılığı ile diğer80 81
  • insanlara dayatılıyor. İnsan bu standartlara ulaşmaya çalışırken • Öncelikle bir tarafınız planlama yapıyor veya gelecek için“An’ı” kaçırıyor; uğraşı içindeyken, bir tarafınızla anlık farkındalığımızı sürdür- Kim ki sürekli gelecek için yaşıyor; o mutluluğu erteliyor. meliyiz.Sürekli bir koşturmaca içinde; her gün yeni hedefler, o hedef- • Akşam yatmadan ve sabah uyandığımızda yaşayacağımızlere ulaştığında elde edilen kısa süreli hazlar ve yeni tür hedef- güne fikren ve ruhen hazırlanmalı; o güne uyumlanmalıyız.ler. Bu arada yıllar geçiyor ve birbirinin aynısı binlerce gün ka- • Şükretmeliyiz: var olduğumuza, sağlığımıza, sevdiklerimi-lıyor elde. (Patates baskısı yıllarım) zin varlığına; tüm bu mucizelere şükretmeliyiz. Sürekli mutluluğu erteleyen, bir süre sonra erteleyecek gücü • An’a odaklanmayı artırmalıyız: yoga, nefes çalışması, iba-kendinde bulamıyor. Ve artık gelecek için çalışmaktan vazge- det yarımcı olacaktır.çiyor. • An’ı tüketen, ancak sanki an’ı yaşıyormuşsunuz gibi sanal Problemi şu şekilde ortaya koyabiliriz: Sürekli gelecekte ya- bir duygu yaşatan televizyonu, gazeteleri, bazı kitapları, hava-şayan neden depresyona girdiğini anlamıyor. Sadece anı yaşa- dan sudan konuşmaları vb. azaltmalıyız.yan ise geleceği ıskalama olasılığını artırıyor. (gittikçe daha fa- • Hep; geçmişte veya gelecekte, küçük olaylarda yaşayankir, daha şişman, bilgisiz vb. oluyor) ve sizi de bunun içine çekmeye çalışan sevgiliden, arkadaştan Gelecekleri için bu gün bir şey yapmayanların, sunulanı uzaklaşıp; farkındalığı olan insanlarla görüşmeliyiz.kabul edecek kadar geniş yürekleri, hoşgörüleri ve cesaret- • Sanatla uğraşmalıyız.leri olması gerekiyor. • Ego’yu azaltmalıyız; çünkü planlamaların çoğu ego için Soru : Peki geleceğe yönelik iş yapmayacak mıyız ? yapılmaktadır. Cevap: Tabii ki yapacağız, ertelenen her iş sonradan daha • Sevgiye odaklanmalıyız; İnsan ve doğa sevgisine.fazla vakit çalıyor, daha fazla anı yaşanmaz kılıyor. • Hareket etmeliyiz; anı yaşamanın en kolay yoludur. Çözüm: Gelecek kaygısıyla yapılan her iş; planlama, ça- • Ve tabi ki en önemlisi doğru bir yaşam amacı bulmalı-lışma, biriyle görüşme vb. öyle bir hisle yapılmalı ki anı ya- yız.şamaya devam edilebilmeli insan. İnsanlar buna işini sevmekdiyor. Bu nedenle birçok insan hobilerinden iş yaratmaya ça-lışıyor. Ama bu o kadar kolay değil. Dinamikler değiştiği için Yaşam ustalığı becerisi 13hobilerden alınan zevk azalıyor. İnsanoğlu hemen planlama An’da kalmayı başarmak ve aynı zamandamoduna giriyor. planlarını uygulayabilmek. Peki, nasıl başarabiliriz? Benim bulup, uygulamaya çalıştı-ğım cevaplar:82 83
  • d. Tekrar yollara düşmüş. e. Kararsız kalmış. MASAL f. Üzülmüş. g. Küsmüş. Zamanın birinde, Mezopotamya’da bir kral yaşıyormuş;Arthur. Arthur; bir kral olarak yetiştirilmiş; aldığı eğitim oyna- Bu masal bitmez; her yola çıkan bir şeyler öğrenir. Mutlu-yacağı tüm rolleri kapsıyormuş. Arthur kral olduktan sonra 20 luk da buna dâhildir.yıl bu rolleri etkin olarak oynamış. Ülkesini büyütmüş, bolluk Yazan : kralın büyücüsü ve soytarısı (mali problemler nede-ve bereket içinde mutlu bir hayat sağlamış tebaasına…vs. Her niyle iki işe birden bakıyor).şey çok güzel gidiyormuş... Taaaa ki bir gün rollerin kendisi ol-madığını anlayıncaya kadar. Ve kendini bulmak için uzuuuun bir yolculuğa çıkmış, der-viş kılığında. Az gitmiş uz gitmiş, bir çöle düşmüş yolu. Tam YAŞAM AMACININ İNSANLARLA ETKİLEŞİMİölecekmiş susuzluktan; bir serap görmüş yeşillikler içinde. Se-rabın yanına gittiğinde bunun bir serap değil de gerçekten bir Çok önemli olduğundan, uygulama açısından “yaşamvaha olduğunu anlamış, kana kana içmiş suyundan. Tam serap- amacı”na daha yakından bakmakta fayda var.tan ayrılacakken, bir çadır çarpmış gözüne ve içine bakmış. Bir Yaşam amacı, bizi mutluluğa götürecek bir hedefler toplu-de ne görsün dünyalar güzeli bir kız. Adın ne?, diye sormuş; luğudur demiştik. Nasıl bir hayat istediğimizin açıklamasıdır.-Bandura, demiş kız. Bandura ve Arthur vahada yaşamaya baş- Bu hedefler içinden o an için en önemli olanına da o andakilamışlar beraber. (Muhakkak, hemen âşık olurlar kahramanlar yaşam amacınız olduğunu belirtmiştik. Aşağıda yaşam amacı-bu tip masallarda). nın kendimizle ve diğer insanlar ile ilişkisini detaylandırmak Bir gün Bandura demiş ki: -Esasında ben bir kraliçeyim. – istiyorum:Kendimi bulmak için ülkemi bırakıp, yollara çıktım. – Bunca • Yaşam amacı bir kez devreye girdiğinde, yaşam enerjimizyıldan sonra ülkemi çok özeldim, dönmek istiyorum. – Lütfen, yükselmeye başlar. Hayatı daha yaşanabilir bir yer olarak gör-sen de benle gel ve bir kral ol. meye başlarız. şok! Kaçmaya çalıştığı roller, tekrar karşısına çıkan Arthur • Yaşam enerjisi, diğer insanlara da bulaşıcıdır. En yakını-ne yapmış? mızdakine daha çok ve uzaklaştıkça daha az bulaşan bir enerji. a. Kızın ülkesine gitmiş. Bir taşın suda yarattığı dalgalara benziyor bu durum. Merkezde en kuvvetli b. Kendi ülkesine dönmüş. ve dışarı çıktıkça etkisi azalıyor. c. Vahada kalmış.84 85
  • • Yaşam amacınız için çalışmaya başladığınız da kişiliği- • Yaşam amacını belirleyemiyorsan; sana yakın gelen bir ol-nizde değişmeye başlayacak, daha disiplinli ve kendinden emin guyu yaşam amacı olarak al ve yaşama bu amaçla devam et.bir duyguya sahip olacaksınız. Sana ait özgün bir amaç olmasa da bir amaç için çalışmanın ne • Diğer insanların yaşadığı olaylar ve yaptıkları sizin için o demek olduğunu anlamış olursun.kadar da önemli olmayacak. (Yaşam amacı, dedikodulara kula- • Hayatta ki her şey gibi yaşam amacı da yaptıkça daha iyiğınızı tıkama ve bildiğini yapma gücü vermektedir). yapılan bir beceridir. Küçüklükten hedef koyup ulaşmasını ba- • Öte yandan bir başka kişinin, sizi desteklemesi yaşam ama- şaran, büyüdüğünde yaşam amaçlarını daha iyi belirler. Benimcının gücünü arttıracaktır. (Ancak bu etkileme faaliyeti nega- gibi okuyarak öğrenenler için, yaşam amacı belirleyip gerçek-tif yönde de olabilir. Örneğin, güvenilir bir konumda olan bir leştirmek bir patinaj işidir.doktorun hastalığımızın var olduğunu söylemesi o hastalığı sa- • Yaşam amacınızın kişiliğinize uymasını sağlamak zorundabitleştirebilir. Bir tanıdığın korkumuzu desteklemesi, korkuyu değilsiniz. Hatta bence, kişilik yaşam amacına uyum göster-arttırabilir. Bazı insanlar onaylan kişinin “güvenilir olması”nı meli.bile aramaz, boşboğaz bir komşu bile yeni tohumu atılmış bir • Başkasının yaşam amacının ne olduğunu anladığınızdaendişenin çok çabuk serpilmesine imkân verebilir). ona ulaşmanız kolay olur. • Sahip olduğumuz yaşam amacı, benzer amacı olan insan- • Bir kişinin yaşam amacını, ondan önce belirlerseniz, olar ile yan yana geldiğinizde artar. (Aynı hobiye sahip insan- kişinin kahramanı olursunuz.ların yan yana geldiğinde, heyecanla hobilerinden bahsetme- • Bir toplumun amacını o toplumdan önce belirlerseniz oleri gibi). toplumun lideri olursunuz. • Yaşam amacı, kendi yaşam amacı henüz oturmamış birey- • Yaşam amacını belirlemezseniz, başkalarının yaşam ama-ler üstünde etkili olur. Yeteri kadar anlatılırsa, yaşam amacı di- cının figüranı olursunuz.ğeri tarafından da kabul edilir. • Yaşam amacı, fakirlere yardım etmek, başarılı çocuklarıokutmak gibi alanlarda ise, daha çabuk taraftar bulur. • Yaşam amacı yoksa yaşam enerjisi de kontrolsüz bir şe- HAYAL FABRİKASINDA MUTSUZ İŞÇİkilde gelir ve gider. • Yaşam amacın varsa ve onun hakkında bir şey yapmıyor- Hayal fabrikasında çalışıyorum.san, kendini suçlu hissedersin. İşimiz ağır, işimiz yalan. • Mutsuzluğun arttıkça kafan karışmaya başlar. Tam tersi İnsanların zaaflarını alıyor,de geçerlidir. Kafan karışıksa mutsuzluğun da artar. Süslüyor püslüyor bir eşyaya çeviriyoruz. • İsteklerinden emin oldukça mutluluk artar. Tam tersi degeçerlidir. Mutlu oldukça, ne istediğini daha iyi bilirsin.86 87
  • Yalnızlık, bir gelinliğe dönüşüyor, - Yak yağı içenler uzun yaşar, Özgürlük, bir motora, - Gamsızlar uzun yaşar, Prestij, arabaya. - Dağda oturan uzun yaşar, Mutsuzluk, milli piyangoya... - Akdeniz’de yaşayan uzun yaşar, - Çinliler uzun yaşar, Patron, - En çok satan bunlar, diyor. - Vitamin alan, spor yapan uzun yaşar... Haklı, iyi satıyor. Uzatmayalım. Pek çok fikir var uzun yaşamak için çünkü Ama ben gece vardiyaya kaldığımda, uzun yaşamak, insanoğlunun peşinde koştuğu unsurlardan bi- Kimse görmeden, risi. Bazen uzunluk değil, kalitesi önemli diyenler çıksa da uzun yaşamak önemli çoğu insan için. Daha pazara sürmeden, Şimdi gerçek bir hizmet yaparak, uzun yaşamın sırrını ve- “Mal”a dönüşmeden... riyorum. Bu sırrın, mutlulukla da sıkı bir ilişkisi var. O yüzden Aşkı, bir çiçeğe, veriyorum. Arkadaşlığı, bir söze, Yıllardır okudum, çevremdeki insanları inceledim ve uzun Mutluluğu, havaya dönüştürüyorum. yaşayanların kimler olduğunu belirledim. Herkes bol bol içine çeksin diye. “Kendi koydukları standartlara uygun olarak, hayatta ba- şarılı olduğunu düşünen insanlar uzun yaşıyor” Bu önermemizi biraz açalım; öncelikle uzun yaşamayı dü- UZUN YAŞAMIN SIRRI şünen kişinin kendisine bir “başarı standardı” koyması gereki- yor. Bu standardın oluşması tamamen özgün bir durum. Bir politikacıya göre başarı, seçimi kazanmak olurken, bir sanayi- Anthony Robbins kitaplarında, hep şu yaklaşımı kullanır: ciye göre üretim yapmak, bir yazara göre “bestseller” olmak ola-“Yıllardır araştırırım, başarılı insanları diğerlerinden ayıran şey bilir. Bir çiftçi, tarlasını satmamış olmayı, bir memur bir ev yap-nedir?”. Ben de aynı yaklaşımı kullanmak istiyorum, uzun yaşa- mış olmayı kendisine başarı standardı olarak koymuş olabilir.makla ilgili okudum, çevremdeki insanları gözlemledim, araş- Başarı standardını belirleyen kişi, başarı standardına ulaş-tırdım ve sonunda bir sonuca ulaştım. “ Yıllardır araştırırım, mışsa, kalbinde ve aklında kendini başarılı, hatta abartalım,uzun yaşayan insanları diğerlerinden ayıran şey nedir?” muhteşem biri olarak görüyorsa, bu kişi uzun yaşar. Muhakkak siz de okumuşsunuzdur benzer şeyleri. Çünkü artık kendisiyle çatışmaktan vazgeçer. Kendini affe- - Yoğurt yiyen uzun yaşar. der. Kendisiyle barışır. (Ne kadar önemli olduğunu nasıl anlat- - Zeytinyağlı yiyenler uzun yaşar,88 89
  • sam acaba!) Mutlu olur. İşte bu kişiler uzun yaşar. Başarı stan- • Bazı insanlar arkadaşlarına sürekli başarılarından söz edi-dardının oluşması ve uygulanması şu şekilde olmaktadır: yorsa, henüz başarılı olamamış demektir. • Başarı standardı, kişi farkına varmadan kendiliğinden olu- • Başarılı olduğuna inanan insanlar, stresli bir hayat yaşasaşur. bile uzun yaşar. Bakınız Demirel, Ecevit, Kenan Evren. • Nasıl oluştuğu fark edilmese bile başarı standardı genelde • Başarılı olduğunu düşünmek, tüm geçmişini onaylamanaçevreye göre oluşur. izin verir. Başına ne gelirse gelsin, her şey seni bu noktalara ge- • Okul veya işte yarışılan bir arkadaş başarı standardını et- tirmek için olmuştur. Bu yüzden sadece kendini değil geçmi-kileyebilir. şini de bağışlarsın. Dostlarını bağışlarsın. Hatta düşmanlarını • Anneler ve babalar kendi standartlarını çocuklarına da- da.yatmaya çalışırlar. • Başarı, içerden onaylanıyorsa ulaşmak daha kolaydır. • Başarı standardı erkekler için İŞ alanında, kadınlar için Onayı verecek olanla, mutluluğu hissedecek olan aynı kişidir.EŞ alanında daha önemlidir. • Başarılı olduğunu düşünmek mutluluk getirir. • Her alanda başarı standardı koyanlar (Spor, Hobiler gibi) • Başarılı olma standardı, bazı insanlar için “yaşam ama-daha fazla çalışmalıdırlar. Daha az başarılı olacakları açıktır. cıyla” aynı şeydir. Bu kişilerin motivasyonu yüksektir. BaşarmaBir tane gerçek standart koymak daha akılcıdır. ihtimalleri de daha fazladır. • Başarı standardını, çok yüksek tutanlar, mutsuzluğa mah- • Yanlış başarı standardı aynen yanlış hayat amacı gibi mut-kûmdur. Başarı standardını yüksek tutanların hatası kendi ye- suzluk getirir.terlilik ve şartlarını gerçekçi değerlendirmemeleridir. Bu satırları okuyan sizleri başarı standartlarınızı gözden • Kendisini çok güzel bulan kızlar, çok zeki bulan gençler, geçirmeye davet ediyorum. Başarı standardınızı gerçekçi birsesini süper olduğunu düşünenler, başarı için gereklerini yap- şekilde yeniden belirleyin, hayat amacınızı belirlediyseniz birmaktan uzaksalar, hiç bir zaman başarılı olamayacaklardır. de bu açıdan gözden geçiriniz. Çünkü yaşam amacınıza ulaş- • Başarıyı dışarıdan onaylanacak bir şey olarak gören ki- tığınızda kendinizi “mutlu” hissetmenizi istiyorum. Boşluktay-şiler, hiç bir zaman tam tatmini sağlayamazlar. Çünkü bugün mış gibi değil.seni onaylayanlar yarın onaylayamayabilirler. Bu durum en çok Yanlış bir başarı standardı koyduğunuzda tatmin olamaya-ünlülerde görülür. Ünlü, hayatının her döneminde onaylanmak cağınızı ve nispeten kısa yaşayacağınızı hatırlatmak isterim.ister. Ama genelde bu mümkün değildir. Kaç ses sanatçısı birSezen Aksu olabilir ki? Yaşam ustalığı becerisi 14 • Kendisiyle barışık olmak; bu gün geldiğin seviyeyi başarılı Başarı standartlarını dengeli koyabilmek.bulmak ile ilgilidir. Kendini affeden, yeteri kadar başarı göster-diğine inanmıştır.90 91
  • MUTLULUK MUTLULUK EŞİĞİ, TAHTERAVALLİ Aynen başarı için kabul edilmiş standartlar gibi, her insa-nın farkında olmadan geliştirdiği mutluluk standartları var-dır. Şu, şu olunca mutlu olacağım gibi. Bu mutluluk standart-ları da, başarı için koyulmuş standartların özelliklerine sahiptir. Mutluluk tahterevallinin bir kenarında oturmakta, o yük-Zaman içinde farkına varmadan oluşturulur. Sonra da hep eri- seldikçe karşısında oturan alçalmakta. Mutluluk eşiği yüksel-şilmeye çalışılır. dikçe, mutsuzluk artmaktadır. Bu durumun tam terside ol- maktadır. Mutluluk eşiği düştükçe, karşısında oturan mutlu Mutluluk standardından ziyade Mutluluk Eşiği tanımla- olmaktadır.ması daha uygun geliyor. Bu öyle bir eşik ki üzerine çıktığı-nızda mutlu oluyorsunuz, altına indiğinizde mutsuz. Mutluluk eşiği, aynen başarı standardı gibi birden fazla şeyüzerine konulabilir. O zaman mutlu olmak güçleşir. Örneğin: • Bazı ev hanımları için ev tamamen temiz olduğunda hu- MUTLULUKzur vardır. • Bazı çalışanlar akşama kadar patron çağırmaz ise mutlu-dur. Bazı çalışanlar patron çağırırsa. • Bazı esnaflar müşteri pazarlık yapmazsa mutludur. • Bazı kızlar, saçları dalgalanırsa mutludur. Bu gerçeğe rağmen insanlar, mutluluk eşiğini sürekli yukarı çıkarmakta ve daha mutsuz olmak için sebepler yaratmaktadır. • Bazı gençler, tüm kızlar ona baktığında mutludur. Bazısıtek bir kız ona baktığı için. Mutluluk eşiğinin altında kaldıkça, üstüne çıkmak zorlaş- maktadır. Çünkü vücut, mutsuz olmaya alışmaktadır. Vücut Hayatındaki her türlü olayı, her türlü maddi şartı mutlu- mutsuzluk için ürettiği hormon miktarını her geçen gün ar-luğa bağlayan kişiler, mutlu olma eşiğini yukarı çekmektedirler. tırmaktadır.Mutluluk eşiği yukarı çekildikçe mutlu olmak zorlaşmakta-dır. Bu durumu tahterevalli ile görselleştirebiliriz. Bunu iyi çalışan bir fabrikaya benzetebiliriz. Fabrika mut- suzluk ürettikçe, (Mutsuzluğa “Suz” malı diyelim); daha kaliteli ve daha çok “Suz” üretmektedir. Aynı fabrika “Suz” malını üret- mekte profesyonelleşirken, “Mut” malını yani mutluluğu üret-92 93
  • meyi unutmaktadır. Fabrikadan “Mut” malı üretmesini istediği- eşiğiniz süratle aşağıya düşer. İyi bir yemek, günübirlik izin, te-nizde zorlanmaktadır. Özetle, sürekli mutsuz olanın “mutluluk miz çamaşırlar mutlu olmaya yeterli olabilirler. Ama lotodaneşiği” kendiliğinden yükselmektedir. Sürekli mutsuz insanları para çıkmış ise, artık yarım ekmek köfte yemek, halk pazarın-memnun etmek işte bu yüzden zordur. dan tişört almak mutluluk kaynağı olmayacaktır. Fakat bunun aksi de doğrudur. Fabrika “Mut” malı üret- Mutluluk eşiği değişebildiğine göre, şartlar değişmeden bumeye alıştıysa, bu sefer “Suz” malı üretmeye zorlanacaktır. Bu eşiği alta çekmek mümkün müdür? Bence evet. Bu durumunnedenle mümkün olduğunca mutluluk eşiğinin üzerinde ka- olması için insanın hayattan ders almayı bilmesi gerekmekte-lınmalıdır. dir. Nelerden mi? Mutluluğu öğrenmiş bir insanı mutsuz yapmak oldukça • Hastalıklardan: Bazı hastalıkların tedavisi çok sancılıdır.zordur. Gene de bunu başaranlar vardır. Örneğin yatılı okula Hasta insan, sağlıklı olmanın değerini bilir. Yalnızca sağlıklı ol-giden bir çocuğun üstünde yeteri kadar durulursa altı ayda manın “mutlu” olmak için yeterli olacağını düşünür. Ama ma-mutsuz yapmak mümkündür. Veya bir iş yerine kabul edilen alesef hastalıktan kurtulduktan sonra, mutluluk eşiğini hemenbir stajyerin, iyi bir çalışmayla, umudunu söndürmek en fazla yukarı çeker. Bence yeteri kadar ders almamıştır. Yeteri kadarbir yıl alır. ders almış olsa, eşiğini yükseltmeyecektir. Mutluluk eşiğinizin, diğer insanlar tarafından anlaşılıp, ona • Depremden: Deprem, ülkemizin bir gerçeği ve büyük birgöre davranılmasını istersiniz. Ancak genelde tam tersi olur. öğretmendir. Deprem, yaşadığımız hayatların esasında ne ka-İnsanlar kendi mutluluk eşikleri ile ilgilidirler. Ve sizin onları dar mutluluk dolu olduğunun göstergesidir. Bir an gelip mut-anlamınızı isterler. luluğumuz dağıldığında değerini anlarız. Mutluluk eşiğini yukarıda verdiğimiz örnekler de olduğu • Kazalardan: Bir an için yaşayan, bir an sonra ölebilir. Kaza,gibi patrona, müşteriye, karşı cinse vb. yani dışarıdan gelecek potansiyel bir mutluluk yok edicidir. Ülkemizde trafik kazalarıonaya bağlayanların mutlu olmaları güçtür. Çünkü bu insan- oldukça yaygındır. Her aileden şu veya bu şekilde kaza geçir-lar aynen bizim yaptığımız gibi fikirlerini sürekli değiştirmek- miş olanlar vardır. Herhangi bir kaza riski geçirmeden 12 saattedirler. trafikte kalmak ufak bir olasılıktır. Diğer insanların, mutluluk eşiklerini tahmin etmek zor- • Ekonomik buhranlardan: İşini kaybetmek, dayanaksızdur. Genelde bu eşikler birbirine benzemez. Aynı tatil köyün- kalmak, gelecek umudunun azalması, iş bulamamak hayatınden kimisi memnun kalır, kimisi kalmaz. Aynı erkek bir ka- gerçekleridir. Ekonomik buhranlar, topluma eski refah düzey-dını mutlu ederken, bir diğerini mutlu edemez. Aynı iş birisini lerinin ne kadar mutluluk verici olduğunu hatırlatırlar.memnun ederken, bir diğeri için angarya olabilecektir. Tüm bunlar ve burada belirtmediğimiz başka olaylar, ayrı- Mutluluk eşiğini, aşağıya veya yukarı çekmek mümkündür. lıklar, kavgalar, kayıplar vb. mutluluk eşiğini, tahterevalli gibiÇünkü zaten zaman içinde bu sürekli değişmektedir. Hiç ol- sallar dururlar. Hayat, gerçekleri görelim ve eşiğimizi aşağıdamasını istemeyiz ama örneğin hapse düştüğünüzde mutluluk94 95
  • tutalım diye derslerle dolu. Hala ısrarla anlamazsak, bazenek ders bile koyar. Ders almak için bunları yaşamanıza gerek yoktur. Sadece SOYUT İLE SOMUT ARASINDAKİ İLİŞKİçevrenize bakın, yeter. Gözlerini sürekli ışığa tutanlar bir süresonra görmez olurlar. O nedenle sürekli pırıltılı hayatlara bak-mak iyi değildir. Onun yerine karanlığa bakın; en ufak bir ışık Önce bu konuya yönelik hipotezimizi yazalım:bile, tünelin ucu yanılsaması yaratacaktır. Soyut ve somut kavramlar arasında ki gelişimi açıklayabi- Ölüm hayatın, kabul edilmek zorunda olan gerçeğidir. Bu lirsek, maddi dünyada yaptığımız faaliyetlerin manevi dünya-gerçeği bir an önce kabul etmek, mutluluk eşiğini aşağıya çe- mıza etkilerini daha rahat değerlendirebiliriz. Eğer bu etki-kecektir. leşimi tam olarak anlamazsak, yaptığımız somut faaliyetlerin neden istediğimiz duygusal tepkiyi yaratmadığına şaşmaya de- Ben, bir gemide, su seviyesinin altında, sıcaklık 5 derecey- vam ederiz.ken, günde 20 saat çalışmak zorunda kaldığımda, bir de Göl-cük depreminde, 5 katlı binadan ölmeden çıktığımda, mutluluk SOYUT(Manevi, Duygusal) SOMUT (Maddi, Fiziki,eşiğimi aşağıya çektim. Hem de oldukça aşağıya: -yaşıyorsam, Duyusal)sağlıklıysam, mutluyum! Her soyut düşüncecinin, dünya üzerinde somut bir karşılığı Bence mutluluğu başarıdan ayrı tutmak gerekiyor. Ba- bulunmak zorundadır.şarsam da, başarmasam da mutluyum. Örneğin aşk dediğinizde; âşık bulunmak zorundadır. Kar- Hayat amacıyla, mutluluk eşiği arasında bir bağıntı vardır: şımızda fiziki olarak bir muhatap yoksa aşktan bahsedeme-Hayat amacını belirlediysen ve bu konu da ilerliyorsan mutlu- yiz. Örneğin özgür olmak dediğimizde: karşılığında zaman veluğun artar. Hayat amacına ulaşırsan doruğa ulaşır. Bu noktada mekândan bağımsız olacak maddi şartlar bulunmak zorunda-yeni bir beceri eklemekte fayda var. dır. Dünya üzerinde fiziki karşılığı bulunmayan bir soyut dü- şünce bulmak mümkün değildir. Çünkü en azından bunları düşünen insan fizikidir. Yaşam ustalığı becerisi 15 Her bir soyut düşüncenin maddi karşılığı çok fazla değişik- Mutluluk eşiğini, kabul edebileceğimiz lik gösterebilmektedir. en alt seviyeye çekebilmek. Örneğin özgürlük kelimesinin fiziki karşılığı : • Çalışmamak, • İşe gitmemek, • Okula gitmemek, • Parası olmak, • Borcu olmamak,96 97
  • • Zamanı olmak, Hemen evet demeyin: • Hapiste olmamak, • Yoksa o parayı korumak ve kollamak için daha kontrollü • Birisine bağlı olmamak, mü hareket edeceksiniz? • Tek başına yaşabilmek, • Veya parayı buldunuz ama harcayacak zaman bulamadı- • Evlenmek, nız! • Boşanmak, • Parayı buldunuz ama sevdiğiniz yanınızda yok. • Şehri/ülkeyi terk etmek, • Parayı buldunuz ama artık onun getirdiği gücü korumak istiyorsunuz. • Ülke’ye dönmek, • Parayı o kadar zor kazandınız ki, özgürlük için değil başka • Gezmek, bir şey için harcamak istiyorsunuz. • Rahat giyinmek, • Özgürsünüz ama diğer insanların size bağlılığının devam • Soyunmak etmesini istiyorsunuz. • Saç sakal bırakmak, • Hem gezgin olmayı hem de dönünce bir aile bulmayı • Sevdiğimizle olmak, bekliyorsunuz. • Politik olmak…olabilir. • Motor turu istiyorsunuz ama istediğiniz yere istediğiniz grupla. Bu saydıklarıma benzer maddi unsurları siz de çıkartabi- • Sürekli özgür olmadığınız da özgürlüğü hissedemiyorsu-lirisiniz. Arasından birini veya bir kaçını özgür hissetmek için nuz.gerek ve yeter şart olarak ortaya koyabilirsiniz. İnsan kafasındaki • Özgürlüğü sadece yurt dışında hissedebiliyorsunuz.soyut kelimenin, fiziki karşılığını bulduğunda, kendini mutlu Yani esasında özgür hissetmek için birkaç şartın yan yanahissediyor. Ancak bu sonuç her zaman gerçekleşmiyor. Çünkü gelmesi gerekiyormuş… Sadece para yetmeyecek gibi duruyor.bazen soyut kelimenin fiziki karşılığını yanlış belirliyoruz. Ve Özgürlük düşüncesinin tam karşılığı kafamda nasıl oluştu?bu yanlış karşılığa ulaşınca mutlu olmuyoruz. Tam tersi hayalkırıklığına uğruyoruz. Peki, bu fiziki şartlar nasıl oluştu? Ben özgürlüğü ne olarak tarif ettim de bu şartlar oluştu? Hiç oturup özgürlüğü tarif et- Soyut kavramın doğru somut karşılığını bulmalıyız. tiniz mi? Lütfen edin. Bu sayede özgür hissetmek için hangi fi- Örneğimizden devam edelim: Örneğin özgür olmayı, çok ziki şartı yerine getirmek gerekir ortaya çıkar. Yanlış bir amaçparası olmak olarak tanımladınız. Varsayalım belirli bir zengin- için uğraşıp durmayın. Belki de özgürlük tarifiniz gereksiz birliğe eriştiniz, özgür hissedecek misiniz? Yeteri kadar paranız şekilde başkaları tarafından belirlenmiş. Ve sen de bu yanlış ta-var ve istediğiniz yere gidebiliyorsunuz, özgür hissedebilecek rif içinde, yanlış bir yolda yürüyorsun. Bu nedenle belki de hiç-misiniz? bir şekilde özgür hissedemeyeceksin.98 99
  • Ben bunu yapmayı denedim ve gördüm ki hiç tahmin et-mediğim bir tarif ortaya çıktı. Özgürlük benim için: Kendimi gerçekçikleştirmek için YENİ BİR İNSAN ÇİZMEKyaptığım planlar doğrultusunda yürüyebilmektir. Bir dakika! : Bu tarifin içinde şart şurt yok. Böyle tarifedince; yapacağım tek şey planlarım konusunda harekete geç- Birisiyle ilk tanıştığımızda, işin tabiatı gereği onu tanımayamek. Ki bunun maddi karşılığı biyolojik yeterlilik: Sadece canlı çalışıyoruz. İlk önce zararlı mı, zararsız mı gibi bir ana ayrım-ve sağlıklı olmak. dan sonra, toplumsal şartlar uygunsa daha yakın tanımalara ge- çiyoruz; kaç yaşında, nereli, hangi okulu bitirmiş, ne iş yapıyor Aaaaaaaaaaa? Özgürüm o zaman ben! vb. Yani kategorize etme süreci başlıyor. Tüm soyut yaklaşımlarımı tarif edip, maddi karşılıklarını Karşımızdakinin hangi kategoriden olduğunu belirledik-belirlemek. ten sonra kişilik özelliklerini inceliyoruz; duygusal mı, sinirli İşte yazıda varmak istediğimiz nokta. Soyut kavramla- mi, neşeli mi, çalışkan mı vb. En son olarak da kişinin değerle-rın somut karşılığı. Bunları tek tek ortaya koyduğunda hayat- rini ve amaçlarını öğreniyoruz. Tabi bir de anlık olarak değişentaki maddi hedefler açık bir şekilde belirir. Hangi amaca neden duygularını. Süreç; üç aşağı, beş yukarı böyle.ulaşman gerektiği ortaya çıkar. Büyük ihtimalle tahmin etti- Hata yapıyoruz!ğinden daha az şeye ihtiyacın olduğunu görürsün ve daha fazlaşükredersin. (Özgürlük kelimesinin, ilk hecesinin -öz olması Bu tarz yaklaşım, sürekli bir değerlendirme, tartma, be-bir rastlantı mı acaba?) ğenme ve beğenmeme içeriyor. Tartımız çok hassassa kimseyi beğenmez oluyoruz. Ve esasında pek çok mükemmel insanı Bu alıştırma, mutluluk için pek çok şart koyanlar için de veya bu potansiyeli taşıyan insanı daha yakından tanıma fırsatıfaydalıdır. Üzerine düşünülen soyut kavramlar, düşündüğü- varken kaçırmış oluyoruz.müzden daha az maddi yük getiriyor olabilir. Mutluluk içindeve yüküyle ağırlık kaldırmak zorunda olmayabiliriz. Karşılaştığımız insan, belki o gün çok moralsiz, kötü bir olayı yaşıyor veya olumsuz bir olay henüz bitmiş. Veya karşılaş- tığımız insan çevreye karşı kendini koruyan bir zırh geliştirmiş, Yaşam ustalığı becerisi 16 onun içinde duruyor. Belki çok kırılgan, çok korkak bu yüzden Soyut hedeflerimin, somut karşılıklarını kırıcı oluyor veya vurdumduymaz. doğru olarak belirleyebilmek. Niye tanıştığımız insanın bu tutumda kalmasına hizmet edelim ki? Mevcut tutumun bize bir faydası yoksa niye onun bu tutumunu onaylayalım ki? Örneğin somurtkansa; somurt- kan olmasını teşvik etmemiz kimsenin işine yaramaz. Örneğin tembelse; tembelliğini yüzüne vurmak, ortaya çıkarmak kimse-100 101
  • nin işine yaramaz. Hatta bizim takınacağımız tutum, onun tu- söyleniyor. Şimdi yeni iş arkadaşınızla ilişkinizi bu bilgi üzerin-tumunun daha koyulaşmasına neden olabilir. den başlatırsanız, iyi bir iletişim kurmanız mümkün olmaz. Benim tavsiyem şudur: Bir insanı tanımaya başlarken Bunun yerine tavsiye ettiğim yaklaşım; bu arkadaşınız dahaaynı zamanda onu yeniden yaratmaya başlamak. çevreyi tanımadan ve kendini tanıtmadan, yeni arkadaşı “sizin • Öncelikle şu bilgi çok önemli! İnsanoğlu çok yavaş değiş- görmek istediğiniz” şekilde tanımlamaktır. Onu çalışkan ve ba-mektedir. şarılı olarak tanımlayın. Yani esasında bir fırsat verin! Bir şans İnsanlar aynı eklem bacaklılar gibi, hepsi bir soya bağlıdır. daha, neden olmasın?Bu yüzden M.Ö. yazılmış bir felsefe kitabı bile bugün faydalı Benzer uygulama sadece yeni tanıştığımız kişiler için ge-olabilmektedir. 1880’de Nietzsche’nin yazdığı bir yazı bugü- çerli değildir. En yakınlarımızı bile yeniden tanımlayabiliriz.nün insanını tam manasıyla anlatabilmektedir. Hatta herkesi yeniden tanımlayabiliriz. Onlara yeni amaçlar, Bu yavaş değişmenin bazı faydaları mevcuttur, bu sayede yeni tutumlar yükleyebiliriz. Burada dikkat etmememiz gere-insanlar dünya üzerinde birbirine yakın kültürler oluşturabil- ken hususlar şunlardır:mişlerdir. Bu gün bir Amerikalı bayanın neden babasıyla bazı • Hedefe aldığımız kişiyi gözlemlemek.sorunlar yaşadığını, İzmirli bir başka kadın anlayabilmektedir. • Kendisine ve/veya çevresine zarar veren, mutsuz eden tu-(Ne güzel). tumlarını gözlemlemek. Bu bilgiyi faydamıza kullanmak mümkündür. Karşımızdaki • Kendisine ve/veya çevresine faydalı olabilecek yeni tu-kişi, herkes gibi biridir. Yalnızca çevresi ve çevreyi algılama bi- tumu belirlemek.çimi değişiktir. Yani insan malzemesi aynı, işleyişi farklıdır. • Bu yeni tutuma yatkınlığı olup, olmadığını gözlemlemek. Malzeme aynı olduğuna göre, malzemeyi tanıdıktan sonra, • Yeni tutuma hiçbir ilgisi yoksa en azından ilgisi çeken birherhangi bir insanı değiştirmek malzemeyi doğru kullanmakla alanla başlamak. (Örneğin amacımız çalışkanlığı aşılamak amaalakalıdır. doğrudan “işe girersen başarırısın” demiyoruz. Onun yerine ör- • Bu nedenle yeni tanıştığınız birini, hemen o an başlayarak neğin bir spor dalında disiplin kazanmasını teşvik ediyoruz.)yeniden tanımlamak mümkündür. Onu öyle bir noktaya oturta- • Yeni tutuma ilgisi olursa, ona bu konuda bağlantı oluştu-biliriz ki; bu nokta, hem onun özlemle istediği bir nokta, hem rabileceği kaynaklar, arkadaşlar ve ortamlar tavsiye etmek. Ör-de bizim tasvip ettiğimiz bir nokta olabilir. Bu durumda mu- neğin kişisel gelişimle ilgileniyorsa, pek çok kitap, seminer, ça-hatabımız yeni kişiliğini bizim düşündüğümüzden daha hızlı lıştay vb. tavsiye edebiliriz.benimser. • Yeni tutuma yönelik yaptığı her faaliyeti övmek, destek- Örnek verelim: İş yerine yeni bir arkadaş geldi. Bu arka- lemek.daşın geldiği yerde bazı problemleri olduğu, iş çevresinin de- • Yeni tutumuna yönelik her faaliyeti, onun kişiliğinin birdikodu gazetesi tarafından yayınlandı. Hatta kavgalı ayrıldığı parçası gibi çevreye anons etmek. (Kişi, yeni tutumuyla anıl- maya başlarsa, örneğin “yazar” olarak kabul edilirse, artık ona102 103
  • göre yaşayacaktır. Bir tek tanımlama bile, kişinin hayata bakış tanımlamaları. Siz bizzat söylemeseniz de fark etmiyor, yakını-açısını ebediyen değiştirebilir). nızda boşboğaz birisi varsa o sizin ve o sırada orada olan diğer- • Yeni tutumu, algılama düzeneğinin bir parçası yapmak. lerinin yerine söylüyor.(Algılama düzeneğinin bir parçası haline gelen tutum, o kişi- Pek fazla önemi yokmuş gibi gözüken, her gün karşılaştı-nin karar verme mekanizmasında etkili olmaya başlayacaktır.) ğımız bu durumun esasında mutluluğumuz üzerinde etkisi var. • Yeni tutumu, o kişinin bir değeri yapmak. Yeni tutumu ka- Mutluluk sadece oturup gelmesi beklenecek bir şey olmadığın-lıcı hale getirecektir. dan, onu günlük hayatımızın bazen tozlu, bazen çamurlu yol- Yeni bir insan çizerken amacımız da onun mutlu olmasıdır. larında aramalıyız.Çevremizdeki insanların mutlu olması, bize her zaman mutlu- Bu arayışta dikkat etmemiz gerekenlerden birisi de işte buluk katacaktır. Mutsuz olmaları da, mutluluğumuzu gölgeleye- kullandığımız sıfatlardır. Bu sıfatlar aynı bir bumerang gibicektir. başkasına atılsa bile gelip bizi buluyor. Kullandığımız tanım- İçinde bulunduğumuz toplum, mutsuzluğu göstermeyi bir lamalar, sıfatlar bizim bakış açımızı etkileyerek mutlu olup ol-meziyet gibi kabul ettiğinden, mutlu kişiler, mutsuzlar tarafın- mamamıza etki ediyorlar.dan daha fazla baskı altındadır. Bu durumu kırmanın yolu, çev- Bu süreç şöyle işliyor:remizi mutlu insanlarla doldurmaktır. Birisini “aptal” diye tanımladığımızda artık, onun bize öğ- reteceği bir şey kalmamış oluyor. Birisi hakkında aptal dediği- Yaşam ustalığı becerisi 17 nizde, beynimiz bu kişiyi otomatik olarak aptal olarak kabul ediyor. Diyelim ki bu tanımlamayı bir üçüncü kişi yaptı ve siz Karşımızdaki insanın ne olduğuna değil, de karşı çıkmadınız. potansiyeline değer vererek, onu yeniden tanımlayabilmek. Bu durumda da beynimiz o kişiyi aptal olarak kodluyor. Ve bu kodlama tamamlandığında, artık o aptaldan gelen bilgiler, gerçek ve faydalı olarak tanımlanmıyor. Geçici bir hafızaya alı- SIFAT YAKIŞTIRMAK nıyor ve kısa sürede siliniyor. Bu sürecin tam tersi de geçerli: Diyelim ki birisi hakkında; Yaygın bir huyumuz var: Birisi hakkında konuşurken, bir “çok akıllı, süper insan, çok bilgili, başarılı, insanlar için müthişolayı tanımlarken olumsuz sıfatlar kullanıyoruz. “Bırak şu boş- çalışmaları var” vb. dendi. O zaman bu övgüleri hak eden kişi-boğazı”, “gösteriş budalası”, “kadın düşmanı”, “azgın teke” ve nin söyledikleri sizin için daha önemli oluyor.daha niceleri… Olaylar hakkında: “komplo bunlar”, “dediko- Ve beyniniz bu bilgiyi kolay kolay unutulmayacak bir yeredudur”, “zaten malum”, “palavra” vb. , yazıyor. Hayatınızda çok önem verdiğiniz özel bir insanın söy- Çok sert ve kesin hükümler içerebiliyor bu tür yargılar. Üs- lediklerini belki de hiç unutmuyorsunuz. Ayrıca ne söylediğitelik etraflıca düşünmeden, hemen öylesine söyleyebiliyoruz bu104 105
  • de çok fazla önemli değil. Ne söylese doğrudur gibi bir durum olumlu bir şey üretmek mümkün değildir. Evet, kişinin yeterli-var. liklerini ve niyetini gerçekçi olarak değerlendirmeliyiz. Adam Peki, bu durum nasıl oluyor da mutluluğumuzu etkiliyor? gerçekten belirli bir işi yapabilecek donanıma sahip olmayabi-Sistem şöyle işliyor: Siz kendiniz hakkında, negatif ve olumsuz lir. Bu durumda o iş, bu adama yaptırılmaz. Ancak ne olursa ol-bir tanım yapıyorsunuz veya birisinin sizin hakkınızda olum- sun adama “beceriksiz” dememiz gerekmez.suz ve göreceli bir tanım yapmasına müsaade ediyorsunuz. Olaylar hakkında yapılan isim ve sıfat yakıştırmalar daha Örnek verelim: “sen hafta sonları derslerine yoğunlaşamı- sinsi bir şekilde etki ederler mutluluk yolculuğunu. Bir olayıyorsun”, “hayattan çok şey bekliyorsun”, “çalışarak bir yere vara- olumsuz tanımlarsak artık öğrenme sürecini durdurmuş olu-mazsın”, “onlar seni istemiyor, sen niye onları isteyeceksin ki?”, yoruz.“ben, ….. ırkını sevmem”, “ben, o şehirden nefret ederim” vb. “Bu okulun öğretmenleri beş para etmez”. Eee bu lafı söy- Sizin hakkınızda yapılan veya şahsen yaptığınız yargı- ledikten sonra çocuğu okuldan almak gerek. Yok, almazsan olamaları kabul ettiğiniz anda, o konudaki yeterliliğiniz azal- çocuğun okulda mutlu olması, senin de ebeveyn olarak mutlumaya başlıyor. “Ben hafta sonları çalışamıyorum” diyen birisi olman mümkün değildir. Çocuğun bir şey öğrenmesi de müm-nasıl olacak da hafta sonu çalışırken verimli ve mutlu olabile- kün değildir.cek? Mümkün değil! Peki, öğretmenlerin hiç mi suçu yok? Var tabi ki ama bunu Hayattan çok şey beklediğini düşünen birisi, nasıl olacak şu şekilde de tanımlayabiliriz. “Bu okulda, şu ve şu öğretmen-da, kendisini aşacak bir serüvene girişecek? Olamaz! Çalışa- lerin, öğrenciyi motive etme seviyeleri düşük, bu konuda okulrak bir yere varılamayacağını kabul eden bir beyin, niye çalışa- müdürüne bazı tavsiyeler de bulunalım”.rak başarılı ve mutlu bir hayat yaratmaya çalışsın ki. Kabil de- O kadar olumsuz tanımlama yapılıyor ki, bunların çoğunuğil! süzmeden içeri alıyoruz. Yüzlerce, binlerce. Bu sıfat takmalar, Başka insanlar hakkında yaptığımız sıfat takmalar da tehli- bu yakıştırmalar hayatımızın kalitesini düşürerek, mutlulukla-kelidir. “Aptal herif ”, “beceriksiz”, “hırsızdır”, “on koyun versen rımızın azalmasına neden oluyor.güdemez” vb. Bu şekilde tanımlanan biriyle, gerçekten arkadaş Şimdi bir de tam tersini düşünelim, çevremizdeki olaylarıolmak, sevgili olmak veya sevgili kalmak, çalışmak, paylaşmak, olumlu tanımladığımızı, insanlar hakkında iyi şeyler düşündü-ondan bir şeyler öğrenmek mümkün müdür? Hayır. Hayır. Ha- ğümüzü, diğerlerinin de aynen bizim yaptığımız gibi, olumluyır. Nasıl da kaçıyor elden mutluluk şansları. Belki de çok şey ve saygılı yaklaşımlar gösterdiklerini . Yüzlerce, binlerce olumluöğrenecektik bu insandan. Beraber daha bütün ve mutlu ola- girdi. Mutluluk kendiliğinden oluşacaktır.caktık. En azından aramızda şu anda oluşan, gerginlik olma- Olumsuz ve olumlu girdiler aynen hafızanın çalıştığı gibiyacaktı. önemli olup, olmamasına göre derlenerek kısa süreli veya uzun Ya o şahıs gerçekten bizim veya başkalarının taktığı sıfatı süreli kullanılıyor. Çevresi ve kendisi tarafından sürekli olum-hak ediyorsa? Varsın etsin. Gene de bu şekilde tanımlayarak106 107
  • lanan kişilerin mutlu ve başarılı olması kolay oluyor. Çünkü Siyah kelimelerden bazıları: Teşekkür ederim, Sevgi veiçeriye ne girerse o çıkıyor. minnet, Rahibe Teresa. Sıfat yakıştırmayı da önemli yapan husus bu. Olumsuz ya- Beyaz kelimelerden bazıları: Beni hasta ediyorsun, Seni öl-kıştırmalar arttıkça, olumsuz çıktı alınması kolaylaşıyor. Yavaş dürürüm, Adolph Hitler.yavaş mutsuz oluyorsunuz. Bu açıdan bakarsanız siz ve çevre- Su, sanki bu kelimeleri ve içeriklerini biliyormuş gibi, keli-niz olayları ve kişileri nasıl tanımlıyorsanız bir süre sonra bu melerden etkileniyor ve molekül yapısını değiştiriyor. Değişentanımlamalar sizin gerçekliğiniz oluyor. O nedenle ağzımız- molekül yapısı, fotoğraflar ile tespit ediliyor. Henüz görme-dan çıkanlara ve kulaklarımızın duyduğuna dikkat etmemiz diyseniz, internette girip bulmanız mümkün. Suyun üzerindegerekiyor. Bir sonraki başlığımız paralel bir konuyu işliyor. bu kadar etkili olan kelimelerin, çoğunluğu sudan oluşan in- san vücudu üzerinde etkisinin büyüklüğünü düşünmek insa- nın içini ürpertiyor. SİYAH/BEYAZ KELİMELER Aşağıda ki tablonun önce sol tarafını ve sonra tarafını oku- yun lütfen. Sağ sütun; üzerine biraz düşünülerek bulunmuş ve sol taraftaki kelimenin içeriğini kapsayan olumlu kelimelerden Siyah kelimeler, savrukça kullandığımız, çevremiz tarafın- oluşuyor. Dikkatinizi çekerim, sağ sütunda olumsuz bir fikri,dan aynı rahatlıkla kullanılan olumsuz, kirli, mutsuz, umutsuz mümkün olduğunca olumlu şekilde söylüyoruz. Pozitif fikirlerikelimeler. Siyah kelimeler bize mutluluk katabilir mi? söylemek zaten kolay. Önemli olan negatif fikirleri olumlu Maalesef o kadar çok var ki bu kelimelerden. Aşağıdaki si- bir şekilde söyleyebilmek.yah kelimeleri Kral TV’yi seyrederken, hem duyduklarımdan,hem de çağrıştırdıklarından istifade ile 25 dakika içinde yaz- SİYAH KELİMELER BEYAZ KELİMELERdım. Biraz durup, çevrenize bakın, kim, ne kadar olumsuz ke-lime kullanıyor? İnanın bana olumsuz kelime kullananla- Hiçbir şeyi beceremiyorsun Donanımını artırman ge-rın daha mutsuz oldukları bir gerçek. Bu kadar çok çirkinli- rekirğin içinde güzelliği nasıl bulup ortaya çıkaracağız? Esasında Beni hasta ediyorsun Şu anda çok hassasımgörüşlerimizi daha doğru düzgün, nispeten olumlu kelimelerle Ne kadar sıkıcı Yaratıcılığını gösterebilirsinifade etmek mümkün. Başımın belası Her zorluğa rağmen, senin- Siyah kelimelerin, su üzerindeki etkilerini fotoğraflamayı leyimbaşarmış bir bilim adamı var: Dr. Masaru Emoto. Emoto, yap- Off, bu iş çok zor Bu iş, sınırlarımı tanımamatığı deneylerde sulara, siyah ve beyaz kelimeler söylüyor veya yaradısuyun bulunduğu şişenin üzerine yazıyor.108 109
  • Salak bu insanlar Yanlış tutumları, insanlara Kadersiz Bu günden sonra zarar veriyor Hayat adaletsiz Şartları zorlaHırsızlar ile sarılmışız Toplumsal düzeni geliştir- Yaşı küçük Henüz genç meliyizHayvan herif Eğitim şart Çok yaşlı OlgunNe yapsan boş Vazgeçme Kadına yakışmaz Kadına yakışırElimden ne gelir? İstersen olur Topal, Kör, Sakat Engeli varYapamazsın Haklısın zor Zavallısın Zor durumdasınVermezler oğlum Karşındakini seçimine saygı Umutsuzsun Şimdi zor bir dönemdesin duymalısın Yalancı Doğru söz kuvvetlendirirGeri zekâlı Hatalı tutum, sahibine dö- ner Yalan atmadan olmaz Yalan atarak olmazSattın beni Bu tutumun bana faydalı ol- Seni sevmiyorum Seni sevdiğim zamanlar çok madı yoğunduSaf olma Daha iyi bir tutum geliştir Senden nefret ediyorum Seninle şu anda anlaşamaya-Yan şimdi Pişmanlığın seni geliştire- biliriz cektir Annesi böyle yaptı Annesinin etkisi olmuşturKaderim bu Kaderim bu değil Babası psikopat Babasının bazı sorunları ola-Yutmam ben bu numaraları Tutumunu değiştirirsen bana bilir da faydalı olur Bu çevrede bu kadar Çevreden olumlu mesajlarıGözün doymadı Şükredelim alArtist Çok iyi örnekliyorsun Rezillik Güç bir durumYemez Daha farklı bir tutum takın- Beni sıkıyorsun Biraz yalnız kalmak istiyo- manı isterim rumCanıma yetti Bu durumu değiştireceğim Daralttın beni Biraz yalnız kalmak istiyo-Yakarım Elimden geleni yapacağım rumGözüm kara Vazgeçmem Ölmek istiyorum Sıkıntıdayım ama aşacağımKanımı yerde koymam Kanunun verdiği hakları Hep başım ağrıyor Doktora görüneceğim kullanırım Mutsuzum Biraz sıkıntıdayımAllah’ın belası Zor insansın110 111
  • Olumsuz sıfatlar ve siyah kelimeler, beraberce kullanıldık- rifet gibidir. Ormanda güçlü olduğunu göstermeye çalışan birlarında, kalitesiz ve mutsuz bir hayat yaratmaya yeterli olabi- kuş türü gibi, kabarıp durursun. Esasında hiç bir faydası yokturlirler. Hatırlarsınız, insan ya bütün olarak değişir, ya da deği- bu yaklaşımın. Sadece kaba olursun ve kabalık kesinlikle mut-şemez demiştik. Olumsuz sıfatlar ve siyah kelimelerde bütünü luluk getirmez.etkilemektedir. Olumsuz sıfatlar ve siyah kelimeler, bunların yerine, yeni Aynen serçe parmağımız kapıya sıkıştığında olduğu gibi: tanımlamalar ve beyaz kelimeler kullansak daha mutlu olmazSerçe parmağım zaten küçücük, acısı beni etkilemez diyebi- mıyız? Oluruz. Bu kadar basit...mi?lir misiniz? Diyemezsiniz. Küçük bir parmak ama o acıyorken Hayır değil! Bilmekle yapmak arasında dağlar kadar farkbaşka şey düşünemezsiniz. Kelimeler de böyledir. Küçüktürler olduğundan bu bilginin uygulanması, bir yaşam ustalığı gerek-ama etkileri düşündüğünüzden daha büyüktür. tirir. Şimdi, kaba birisini hayal edelim. (Aklınıza bir erkek migeldi?:)) Bu şahıs, sabahtan akşama kadar, herkese “aptal, geri Yaşam ustalığı becerisi 18zekâlı, salak” diyen birisi olsun. Belki de çevrenizde bu insan-lardan vardır. Öncelikle sürekli olumsuz kelime kullanan böyle Kişileri ve olayları olumlu sıfatlar ve beyaz kelimelerle tanımla-birisinin mutlu olma ihtimalini düşünelim. Bence oldukça dü- yarak, yaşam kalitemizi, mutluluk yönünde arttırabilmek,şüktür. Sonra kendimize soralım? Bu kişi neden sürekli diğer in-sanları akılsız olmakla suçluyor? Ne demeye çalışıyor? DUYGUSAL ZEKÂMIZIN KELİME BİLGİSİ Evet! Doğru tahmin ettiniz, - ben zekiyim, demeye çalışı-yor. – Ne olur, benim zekâmı onaylayın, demek istiyor. – Özgü- Her kelimenin bir anlamı vardır: sözlükte yazar, açar bakar-venim yeterli değil, demek istiyor. Demek istiyor ama bunu çok sınız. Bir de o kelimenin yabancı bir dildeki anlamı vardır, ba-dolaylı bir yolla söylüyor. Bu tarzın ona mutluluk getirmesi, öz zen değişiktir, bazen aynıdır. Bazen de karşılığı yoktur.güvenini artırması pek mümkün değil. Örneğin aşk kelimesinin birebir İngilizce karşılığı yoktur. Buradan bir çıkarım yapmalım. Sürekli siyah kelimeleri İngilizler Aşk ve Sevgi için aynı kelimeyi kullanırlar: LOVE.kullananları incelemelim. Neden bu kelimeleri kullanıyorlar? Bu durum İngilizlerin daha az âşık olmasını gerektirmez amaMuhakkak bir gerekçesi vardır. Eğer sürekli olumsuz kelimeyi bu duyguyu Türk’lerin yaşadıkları gibi de yaşayamazlar.kullanan sizseniz, konu daha önemli. Hangi sebep sizi buna iti- Peki, sözlükte yazan anlamla, duygusal zekâmızın kelime-yor? Hiç bir sebep yoksa. O zaman bu kelimeleri kullanmanı- lere verdiği anlam aynımıdır? Cevap: olabilir, olmayabilir. Duy-zın nedeni yaşadığınız çevredir. gusal zekâmızın biriktirdiği inanılmaz veri tabanından ve bu Kahvehaneler böyle yerlerdir. En azından benim İzmir’de veri tabanın ne oranda değerlendirildiğinden emin değiliz.gittiklerim. Küfür etmek, dalga geçmek, kaba olmak bir ma-112 113
  • Ama şunu söyleyebiliriz: kelimelerin anlamı az veya çok gürlük, macera üzerine kurgulanabilir. Kimse de çıkıp karşısınafarklı olacaktır. Örneğin “aşk” kelimesi, bir kere İngilizcede bir sakızın bunlarla ne ilgisi var? diye sormaz.yok. Demek ki bir İngiliz ile bir Türk’ün bu kelimeye yükledik- Duygusal dünyamız, duyduğu kelimeleri hemen anlamlan-leri anlamı tartışmak bile mümkün değil. dırır ve üzerine de çok fazla düşünmez. İnsanların duygularına Onun yerine, bir Türk Erkeği ile bir Türk Kadını’nı ele ala- hitap edebilmek için aynen reklamcıların kullandığı gibi, anah-lım. Bu ikisinin kelimeye verdikleri anlamın aynı olması müm- tar özelliği taşıyan bir kelime zinciri kullanmak faydalı olabi-kün mü? Düşük ihtimal. lir. Bir kadın aşktan bahsedince; güven, bağlılık, aynılık, eşli- Duygusal kelime bilgisinin, düşünme sürecinin dışındalik vb.’yi kast ederken (Örnek için genelleme yapıyorum, ta- kendine has çalışması, başka bir biçimde de kullanışlı olabilir.kılı kalmayın!) bir erkek; güzellik, umursamazlık, kendinden Bir insanın bir kelimeye verdiği duygusal anlamı değiştirebilir-geçişi kast edebilir. Örneğimizdeki erkek ve kadın birbirle- seniz. (Tabi ki bu insan kendiniz de olabilirsiniz). Kelimeninrine “sana aşığım” dediklerinde, kast ettikleri birbirinin ay- sahip olduğu yeni anlam vasıtasıyla iletişimizi ilerletebilirsiniz.nısı değildir. Bu özelliği genelde din adamları, gurular, liderler kullanır. Bir insanla konuşurken, onun duygusal dünyasında yer et- Özellikle bir kelimeye çok fazla anlam yüklerler; Amerikalı-miş kelimelerin anlamlarını bilmek ve kullanmak akıllıcadır. ların “Özgürlük” kelimesine yükledikleri anlam gibi. Sonra buBöylece o kişiye asıl kumanda eden “anlam dünyasına” seslen- kelimeyi çok yoğun duygu içeren bir kelimeye dönüştürürler.miş olmaktayız. Ayrıca bize gerçekten ne söylüyor onu da an- Bu kelime artık, yaşamak ile aynı anlamı içermiş olur. Öz-lamış oluruz. Kelimelerin insanlarda yarattığı duygusal karşı- gürlüğünüz elinizden alındığında yaşamanın anlamı yoktur.lığı bilmek, iletişimin henüz işlenmemiş, sanatsal alanlarından Sıradan insan yeteri kadar tekrar edildiğinde bu kelimenin çokbiridir. önemli olduğunu duyumsamaktadır. Üzerine çok fazla düşün- Duygusal kelime hazinemizi, diğer kelime hazinesinden mesine gerek yoktur.ayıran özellik, bu kelimelerin üzerinde düşünmeden, kabul Amerikan başkanlarının yaptıkları önemli konuşmaları in-edilip işleme konmasıdır. Örneğin, “Sevgi” kelimesi: Birisi size celemenizi tavsiye ederim. Bazı kelimeler anormal derecede sıkgelip -Seni seviyorum, derse, önce kelimenin yarattığı duyguyu kullanılmaktadır.hissederiz. Anlam verme işi sonradan devreye girer. Test etmek Hitler’in II. Dünya savaşında da yaptığı budur. Yahudi ke-istiyorsanız, kendi kendinize veya şimdi yanınızda bulunan ki- limesiyle, kötülüğü, çıkarcılığı, bencilliği, sahtekârlığı, düş-şiye –seni seviyorum, deyin. manlığı daha onlarca sıfatı birleştirmiştir. Bu propaganda ye- İnsanları etkilemek istiyorsanız, tam olarak kontrol ede- teri kadar yapıldığında, bir Yahudi’nin öldürülmesi, “doğru”medikleri duygusal yanlarına hitap etmekte fayda vardır. Bu bir işe dönüşmüş olmaktadır.özelliği en iyi reklamcılar kullanılır. Bir sakız reklamı; aşk, öz- Çok detaylı olarak işlenebilecek olan bu konuyu bu nok- tada keserek, mutluluk ile duygusal kelime hazinesi arasındaki114 115
  • bağa gelmek istiyorum. Kendimizi “mutlu” veya “mutsuz” his- 1. “Mutluluk” kelimesinin duygusal hafızamdaki karşılığısedeceğimizi belirleyen kelimelerimizin içerdikleri anlam na- nedir?sıl oluştu? - Yeşillik, ışık, genişlik ve bütünlük. Duygusal hafızamızdaki kelemlerin, ne anlam taşıdığını, 2. Bu kelimelerin, somut karşılıkları nelerdir?bu anlamı nasıl ve nereden aldığını özellikle incelemediyseniz - Yeşillik: yeşil bir saha, çimen, ağaçlar.bilemezsiniz. Kim bilir “Aşk” kelimesinin sizdeki karşılığı ne- - Işık: Güneş, yaz, sıcaklık.dir? Bu anlamı bir filimden mi yüklediniz? Bir kitaptan mı?Yoksa çocukluk aşkınızdan mı etkilendiniz? Farkında mısınız? - Genişlik: Sağlıklı olmak, rahat nefes almak, güzel bir vü- cut. Duygusal hafıza bizim düşündüğümüzden farklı şeyler bi-riktirmiş olabilir. Duyduğumuz bilgilere bir filtre koymuyor- - Bütünlük: Sevdiğim işi yapmak, yalan söylememek, oldu-sak, hissettiğimiz herhangi bir anlamı, belirli bir kelimeye rast- ğum gibi kabul edilmek.lantısal olarak yüklemiş olmamız pek ala mümkündür. 3. Bu somut karşılıklar hayat amacımı nasıl etkiler? Bu nedenle, mutluluk kelimesinin duygusal hafızamız- - Hayat amacımın içinde, bahçeli bir ev, güneşli bir yer me-daki tam karşılığını bilmeliyiz. Bu anlamı tam olarak bil- sela Bodrum, sürekli spor, öğrenme ve paylaşma olmalıdır.meden, mutluluğa ulaşmayız. Şimdi hayatınızda en mutlu ol- Hayatınızdaki bütün önemli kelimelerin, duygusal hafıza-duğunuz anı hatırlayın lütfen. Bu an muhtemelen, mutluluk nızdaki karşılığını ve bu karşılıkların, somut iz düşümlerini bu-kelimesinin, duygusal karşılığını bulmanıza yardımcı olacaktır. labilirsiniz. Üşenmez de bu faaliyeti yaparsanız, hayattan ne Mutluluk kelimesi size neleri çağrıştırıyor: tatmin, hu- istediğinizi daha rahat ve daha gerçekçi bir şekilde tahminzur, bütünlük, genişlik, sakinlik, güzellik, güven, korkusuzluk, edersiniz.sevgi... Hangi kelimeler öne çıkıyor. Mutluluğunuzu iyice ta- Duygusal kelime bilginiz, mutsuz ortamlarda, mutsuz birnımlayın... geçmişle oluşmuş ise, mutluluk kelimesinin sizde doğru bir Mutluluk deyince benim aklıma, yeşillik, ışık, genişlik ve içerik ile kurulması mümkün değildir. - Bu güne kadar mut-bütünlük geliyor. luluğu yeteri kadar tatmadım, diyorsanız, belki de mutluluk Genişlikten kastım, gönlümün, nefesimin geniş olması, bi- kelimesinin duygusal dünyanızdaki karşılığı yeterli değildir.raz sağlıklı olmakla ilgili bir durum. Bütünlük ise, düşündükle- Niye bilmediğim içerikler ile düşüneyim? Niye bilmedi-rimle yaşadıklarımın örtüşmesi. ğim kelimeler ile duyumsayayım? Mutsuz bir toplumda, kaos Şimdi “Soyut ve Somut” arasındaki ilişkiyi anlattığımız bö- içinde, en önemli kelimelerin reklamcılar ve politikacılar ta-lümde olduğu gibi mutluluğun maddi karşılıklarını bulmamız rafından belirlendiği bu devirde, kirletilmiş anlamlar ile te-gerekiyor. Örneğimizi baştan itibaren düzenli bir şekilde yaza- miz sonuçlar elde edebilir miyim?lım. Yapmamız gereken, en çok önem verdiğimiz sözcüklerden başlayarak, bu sözcüklerin somut karşılıklarını yeniden belirle-116 117
  • mektir. Kendi dünyamızın lideri olmak bu şekilde mümkün- karılmak, öğretmenden aferin almak gibi yeni kıstaslar gelir.dür. Yönlendirmelerden, bir tarafa çekilmekten kurtulmanın Bazı öğrenciler başarıyla çekemedikleri ilgiyi, şımarıklıkla çe-yolu budur. Gerçek özgürlük, istediğin kelimeler ile taze dü- kerler. Bu durumda tepki vermemek gerekir yoksa çocuk “ne-şünceler yaratabilmektir. Bu beceri bile tek başına mutluluk gatif onaylanma” denilen bir sarmala girer ve kötü bir insan ol-sebebidir. mak için alt yapısı kurgulanmaya başlar. Büyüdükçe kıstaslar da değişir. Mesela karşı cinsten onay Yaşam ustalığı becerisi 19 almak önemli hale gelir. Duygusal dünyamızın kelimelerini tanımlamak, Kızlar bu konuda biraz daha dış merkezlidir. Çünkü güzel- gerekirse değiştirmek ve somut karşılıklarını bulabilmek. liklerin onaylanması için çok fazla dış merkeze ihtiyaç duyar- lar. Gösterme/göstermeme veya dikkati çekme/çekmeme iki- lemi arasında gider gelirler. Göğüslerini saklarlar ama gözlerini ortaya çıkarırılar. Vücut DIŞ MERKEZLİ OLMAK VE MUTLULUK hatlarını göstermek bir şeydir, göstermemek bir şeydir. Ama her ikisi de sonuçta dışarıdan birinin onayı için yapılmış dav- İlk doğduğumuzdan itibaren, gözlerimizi dünyaya açar ve ranışlardır. Bu nedenle kadınlar genel olarak erkeklerden birazçevremizi görürüz. Kendimizi görmeyiz. İnsanlar bize seslenir- daha fazla dış merkezlidirler diyebiliriz.ler. Hemşire popomuza vurur. Bu sayede var olduğumuzu an- Son yıllarda bu ayırım ortadan kalkmaya başlamıştır. Süs-larız. Yani biz var olduğumuzu diğer insanlar sayesinde an- lenen ve farklı kıyafetler ile ilgi odağı olmayı başaran erkeklerlarız. mevcuttur. (Bu gelişimin, kadın ve erkekler arasında, anlayış Bu durum yürümeye başlayıncaya kadar tek taraflı devam olarak bir ortaklık yaratmasını temenni ediyorum.)eder. Ortada biz yokuzdur. Sadece bize ilgi gösteren ebeveyn- Dış merkezli olmak, hayatın bir gerçeğidir ve insanoğlu-ler, yanağımızı sert sıkan teyzeler, -Agu, gugu gibi anlamsız nun varlığının onaylanması, yaşadığına dair önemli bir ka-sesler çıkaran amcalar görürüz. nıttır. Sanatçıların “alkış” ihtiyacı, dış onayın zevkini almış ol- Sonra yavaş, yavaş elimizin, kolumuzun farkına varırız. malarındandır. “Sahne tozu yutmuş” deyimi, sahnenin sağladığıSonra aynayla tanışır kendimizin nasıl olduğunun farkına varı- “onaylanma duygusunu yaşamış” anlamındadır.rız. Ama dışarıdan onay alma faaliyeti bitmez. Her yaptığımız İş yerinde başarı, okulda başarı, eş seçiminde başarı, dışa-işi anne babamıza göstermek isteriz. Onlar onaylamadığı müd- rıdan yapılan seçimler sonucunda olmaktadır. Yani dış mer-detçe, yemeği dökmenin bir anlamı yoktur. Kaşığı masaya vur- kezli olmak gereken pek çok alan vardır. Ve modern toplumdaduğumuzda sesini duyarız. Şükür olsun ki varız. dış merkezli olmak, bir sorun gibi algılanmaz aksine, en iyi dış İlkokul ve sonrasında, farkına varılmak, insan olarak onay- merkezli olanlara, yani en çok beğenilenlere ödül verilir.lanmak başka kalıplara girer. Beğenilmek, övülmek, kürsüye çı-118 119
  • En iyi filim ödülleri, en iyi müzik ödülleri, en iyi kitap ödül- • Dış merkezli olanlar, yaşam enerjilerinin çoğunu, güzelleri... Esasında kendisini dışarıya en fazla tanıtabilmiş işlere ve gözükmeye, beğenilmeye, başarılı bulunmaya, onaylanmayakişilere verilir. ayırırlar. Bu durumu hayal etmeniz için günde üç saatten fazla Buraya kadar, nasıl dış merkezli olduğumuzu irdeledik. Bu ayna önünde vakit geçirenleri, komşular gelecek diye dört gün-noktada sorumuz şudur; Dış merkezli olmak mutluluğumuzu dür temizlik yapanları, iş yerinde yükselecek diye yıllarca geçnasıl etkiler? çıkanları, sevmediği halde golf oynayanları aklınıza getirme- • Dış merkezli yaşam, egonun gelişmesine neden olur. Ego niz yeter.ise mutluluğa yardımcı olmaz. (Bakınız, Sinsi Hastalık Ego) • Dış merkezli hayatının en güzel yıllarını ve en yüksek • İnsanlar çok değişkendir, bu gün bizi beğenirler yarın be- enerjilerini, hayat amacı için değil, toplum onu benimsesin diyeğenmezler. Kalıcı bir mutluluk yaratmaya yardımcı olmazlar. harcar durur. Mutlu olmak için odaklanmak ve mutlu olmak için uğraşmak dururken yanlış amaçlar uğruna harcanan yıllar • İnsanların kendileri de kalıcı değildir. Yıllarca emek ver- artar. Ta ki bir gün oyun sona erinceye kadar.diğiniz insan bir gün çekip gidebilir. • Dış merkezli olmak, başta iyi bir yol gibidir. Yol ne kadar • 100 kişiden birisi bile beğenmese, 99 kişiyi değil, o bir ki- güzel olursa olsun, örneğin dört şeritli otoban olsun, yanlış yereşiye kale alırız. Dış merkezli kişiler eleştiriye hassastırlar. çıktıktan sonra bir değeri yoktur. Sizi mutluluğa götürecek yol • İnsanlar senin dış merkezli olduğunu anladıklarında, seni belki de bir patikadır. Bu nedenle bazı insanların şehirden kaç-kendi amaçları için kullanır dururlar. Küçük bir övgü, arkasın- masını anlamak gerekir.dan gelen küçük bir eleştiri, dış merkezliyi kullanmaya yeter- Özetle dış merkezli olan, esasında iç merkezli değildir. Amalidir. mutlu olmak için iç merkezli olmak gerekir. Dış merkezden • Dış merkezli olanların ulaşmaya çalıştıkları “onları be- kurtulmak kolay değildir. Yılların alışkanlıkları bir seferde sili-ğenmeyenlerdir”. Kaçtıkları ise “onları beğenenler”. Bu oyunun nemezler. Ama hayat amacı için uğraşmaya başladığınızda, in-benzerini kızlar ve erkekler birbirine karşı oynarlar. Oyunun sanları önemseme kıstasınız kendiliğinden değişecektir. Ken-adı, “kaçan, kovalanılır”dır. dinize döndüğünüzde, nelerin sizi mutlu, nelerin mutsuz • Dış merkezliye herhangi bir eleştiri getir. Getirdiğin eleş- edeceğine karar vereceksiniz.tiri doğru olmasa da olur. O bu eleştiriyi ciddiye alacaktır. De-nemesi bedava; dış görünüşüne çok önem veren birine, üç günüst üste doğru olmayan bir eleştiri yapın, -çok kilo mu aldınsen? gibi. Bunalıma girmesine yeter. SAĞLIKLI BENCİLLİK • Bu nedenle dış merkezliler, eleştiriye hiç açık değildir-ler. Eleştirilmekten nefret eder, övülmeye bayılırlar. Toplumu- Küçüklükten itibaren bize, bencil olmamamız öğütlenmiş-muzda eleştiri kültürünün yayılmamasının nedeni, toplumun tir.çoğunluğunun dış merkezli olmasındandır. - Bencillik kötüdür. Paylaşımcılık iyidir.120 121
  • - Benciller kimseyi sevemez, onları da kimse sevmez. • Yaşam, düşündüğünüzden kısadır, yaşam amacınıza ulaş- - Şahsi oynama, pas ver. mak için çok fazla vaktiniz yoktur. Üstelik hastalık, parasızlık, - Oyuncaklarını paylaşırsan, arkadaşların tekrar gelir. çevre şartları gibi nedenlerle, sahip olduğumuz zamanın bü- yük kısmı uçar gider, erken ölüm ile de plansız bir şekilde sona Bir yandan da bencil olmamız öğretilmiştir. erebilir. - Yemek sırasında öne geç, • Yaşam amacına ulaşmayan, hep bir tarafını eksik hisse- - Sen çalışıyorsun, o çalışmıyor, niye kopya vereceksin ki? decektir. Sürekli kendini suçlayacaktır. Kendini suçlamıyorsa, - Çukulatayı gösterme, müsait olduğunda yersin. en yakınındakileri suçlayacaktır. – Okuyabilirdim. –Babam izin Yani küçükken bize hem bencil olmak, hem de bencil ol- vermedi. –Taşınabilirdik, hanım istemedi.mamak öğütlenmiştir. Benim gözlemleyebildiğim kadarıyla, • Yaşam amacını bulup, gerçekleştiremeyen, o rahatlığı, obüyüdükçe durum değişmez. Öğretmenler bencilliği kötüler- tatmini hissedemeyecektir. Neleri kaybettiğini bilemeyecekler, ancak amansız bir yarışa sokarlar bizi. Hem yarışıp, hem ar- ama hep hissedecektir.kadaş olmak o kadar da kolay bir şey değildir. Bu durum arı ko- • Yaşam amacını gerçekleştirmek için insanın bencil ol-vanına girip, sokulmamak gibi bir şey. ması gerekmektedir. Çünkü yaşam amacınız için vaktinizi, Eğitim öğretim gibi iş dünyası da bir yarıştır. Aynı ebe- aklınızı, düşüncenizi ve odağınızı ayırmanız gerekmektedir.veynler ve öğretmenler gibi patronlar da hem överler, hem ye- • Yaşam amacı, doğru seçimlerin yapılması ve karakterinrerler bencilliği: oturması iyi gelişmelerin hepsi siz bencil olur ve odağınızın -Arkadaşlar! Bu bir takım çalışması... el ele verir, ortak akılı tam ortasına kendinizi koyarsanız mümkün olur. İlk başta ben-oluşturursak, istediğimiz sonuca ulaşacağımıza inanıyorum. Bu cil olup, hedefleri doğrultusunda yürümeyi başaranlar gerçeksüreçte takım içinde en iyi varlık gösteren, Londra Şubemizde bir kişilik oluşturur. Bu noktadan sonra artık ne istediğinden,staj yapacaktır. (Ne yapsın şimdi çalışan; bencil mi olsun, pay- ne istemediğinden tam olarak emindir.laşımcı mı?). • Yaşam amacı için yürürken, kendinizi tanırsınız, tercih- Hayat yarışında, her basamakta bencil olmadan başarı sağ- lerinizin farkında olursunuz. Nasıl bir hayat istediğinize eminlamaya çalışanlar var, görüyoruz. Ve kendilerini tebrik ediyo- olursunuz. Bu noktadan sonra söylediğiniz “evet”ler gerçekruz. Ama benim burada, mutluluk için önereceğim şey “ben- evet, söylediğiniz “hayır”lar gerçek hayırdır.cillik”. • Zamanında bencil olmayı başaran, vakti geldiğinde se- Evet, benin önerim bencil olmanız. Toplumun ne dediğine, çimlerinde gerçekten özgür olur. Bencil olmayı başaramayan,birbiriyle çelişkili öğütlere kulaklarınızı tıkayın. Size en çok hayatı ıskalayanların seçimleri ise hep güvenilmezdir. Bu gün“bencil olma” diyen, en fazla bencil olandır, kanmayın. Esa- şunu ister, yarın bunu. Rüzgârla birlikte yön değiştirir. Ne ken-sında bencil olmak hem size, hem çevrenize faydalıdır. İzin dini mutlu edebilir, ne çevresini. Bu yüzden kendinizi sevi-verin, açıklayayım: yorsanız, kendi bencilliğinizi, başkalarını seviyorsanız baş-122 123
  • kaların bencilliğini destekleyin. Destekleyin ki herkes kendi Ve tabi ki her bilgi de olduğu gibi, “bilmek, yapmak değil-yolunu bulsun. dir”. Bu nedenle yeni bir yaşam ustalığı becerisi tanımlamalı- • Belirli bir yaşa erişip, yaşam amacında bir yere gelenler, yız.artık almaya değil vermeye bakarlar. –Daha çok nasıl vere-bilirim? Olgunlaşmış soru budur. Çevrenize bakın, Zülfü Li- Yaşam ustalığı becerisi 20vaneli, Fatih Terim, Nasuh Mahruki, Doğan Cüceloğlu, Suna Dış merkezden, iç merkeze geçerek, yKıraç, Üstün Dökmen, Hayrettin Karaca, Türkan Saylan vedaha nice toplum aşığı, toplum gönüllüsü. Bunlardan birisi ol- aşam amacı için bencil olabilmek.mak için önce hayatı anlamış, yaşam amacınıza ulaşmış olma-nız gerekiyor. • Önce bencil olmalı, sonra verici olmalısınız. İkisi birden PROAKTİF TUTUM MUTLULUK VERİRde olabilir ama yaşam amacında ilerleyemiyorsanız şartları zor-lamak doğru değil. Odağınızı kendinize yöneltin. Dış merkez- Dış merkezli olmanın getirdiği, hatta demeliyiz ki yaşamınden, iç merkeze geçiş yapın ve bencil olun. Toz, duman yerine getirdiği normal bir tutum daha var: Reaktif olmak. Su içmekoturduğunda haklı olduğunuz ortaya çıkacaktır. kadar doğal olan reaktif tutum, üzgünüm ama mutluluk için o • Ben, yaşam amacı için yapılan bencilliğe sağlıklı ben- kadar da faydalı değil. Hatta zararlı.cillik diyorum. Çünkü sizi mutlu yapacak olan budur. Mutlu Önce tariflerimizi yapalım;olan, çevresine de mutluluk verir. Mutsuz olan ise mutsuzluk. Reaktif olmak: Bir şey, bir hayvan veya bir insan size birKendiniz mutsuzken, sevdiklerinizin mutluluğu için çalışmak etki yaptığında, sizin ona verdiğiniz tepki durumudur. Reak-yorucudur. (Zaten bir şekilde, çoğunlukla örtülü olarak, mut- tif durumun oluşması için ilk hareketin sizin dışınızda bir kay-suzluğumuzun hesabını onlardan sorarız). naktan gelmesi gerekir. Örneğin, arkadaşınız oyun olsun diye, • İnsanın kendisiyle hesaplaşması, yaşamı bir karabasana kafanıza bir top fırlattığında, sizin kafanızı kaçırmanız veyaçevirebilir. Sabah doğan güneşi, suyun pırıltısını, çiçeğin al- top kafanıza gelirse küfretmeniz, reaktif bir tutumdur.tın sarısını görebilmek için kendinizle barışık olmanız gere- Proaktif olmak: Ortada hiç bir şey yokken ilk hareketi si-kir. Bunun yolu sağlıklı bencillikten geçer. zin başlatmanız demektir. Aynı örnekten devam edecek olur- • Bencil olup, kendisiyle barışanlar, diğerleriyle de barışır- sak, topu önce siz arkadaşınıza atmışsanız, proaktif tutumu ta-lar. Herkesle küs olanların, kendileriyle de barışık olmadıkla- kınan siz olursunuz.rına emin olabilirsiniz. Mükemmel adaleti görüyorsunuz. Neyi İnsan günlük koşturmaca içinde hem reaktif, hem proak-doğru yaparsanız ödülü, neyi yanlış yaparsanız cezası vardır. tif tutumlar takınabilir. Takındığı tutumların hangisi proaktif,Yaşam amacı için yapılan bencillik sağlıklı bencilliktir. hangisi reaktif diye ayıran birisi yoktur herhalde. Ama bu ko-124 125
  • nuyu okumayı bitirdiğinizde, belki de bir muhasebe yapmanız Bir hırsız üzerinize doğru geliyorsa amacı, bir şey çalarakuygun olur. mutlu olmaktır. Trafikte hızlı giden bir araç, gittiği yerde tat- “Mutluluğun az bilinen kaynaklarından birisi proaktif min bulacağını düşünüyordur. Hiç bir insan doğrudan sizintutum takınmaktır”. Bu hipotezi kanıtlamanın kolay yolu ise mutluluğunuz için bir şey istemez.aşağıdaki dört soruya doyurucu cevap vermektir. - Annem ister. Diyenleri duyar gibiyim. Annenizin amacı, Reaktif tutum nasıl gelişiyor? sizin mutlu olduğunuzu görerek, kendi iç huzurunu temin et- Reaktif tutum neden mutsuz ediyor? mektir. Esas amaç kendisiyle ilgilidir. Bu yüzden ara sıra sür- prizler yapabilir. Şaşırmamak gerekir. Doğalı budur. Proaktif tutum neden gelişmiyor? Her insan kendi mutluluğu için bir şey yaptığına göre, dı- Proaktif tutum neden mutlu ediyor? şarıdan gelen bir harekete ister olumlu, ister olumsuz bir yanıt • Reaktif tutum nasıl gelişiyor? verelim, bu yanıtımız önce karşımızdakiyle ilgili olacaktır. Yani Reaktif tutum, kendiliğinden gelişiyor. Dışımızda binlerce başrol onda yardımcı rol bizdedir.faaliyet olup duruyor, bu faaliyetlerden bir kısmı bizi ilgilen- Davet edildiğiniz yemekte, hırsıza göstereceğiniz tepkide,diriyor, bir kısmı ilgilendirmiyor. Ama ilgilendiren faaliyetleri trafikte, her yerde...mutlu olmanız bir olasılık işidir. Çünkübulup çıkarmamız gerekiyor. ortamı ve olayı siz planlamamışsınızdır, karşınızdaki planla- Şöyle bir sahne düşünelim, Taksim veya Beyazıt meydanı- mıştır. Ve planı kendi mutluluğu için yapmıştır. Başka bir in-nın ortasında durmuşsunuz ve etrafınıza bakınıyorsunuz. On- sanın kendi mutluluğu için yaptığı plan neden sizi mutlu etsinlarca yaya hızla yanınızdan geçiyor, bir çocuk annesine bağırı- ki? Bu oldukça düşük bir olasılıktır.yor, seyyar satıcı alma potansiyelini gözlüyor, karanlık bir çehre Bu durumu denize ulaşmaya çalışan Küçük Kara Balığınsize doğru koşuyor, vb. Bunların içinden karanlık çehrenin bir (“KKB”, Samed Behrengi) hikâyesine benzetiyorum. KKB de-hırsız veya terörist olması ihtimalini düşünüp, kaçmaya hazır- rede yüzerken karşısına çıkan diğer balıklar, kurbağalar, su kuş-lanıyorsunuz. ları vb. çeşitli tekliflerde bulunuyorlar. KKB, bu tekliflerin ki- Çevreye karşı yaptığınız gözlem ve buna karşı takındığınız misine evet, kimisine hayır diyerek yolunu bulmaya çalışıyor.tutum sizi hayatta tutacak. İşte reaktif tutum bu yüzden çok Kuşlara hayır diyor, belki kendisini yerler diye. Balıklara evet.gerekli ve çok doğal. Reaktif tepkiler göstermeyi başaramasay- Sonunda denize ulaşıyor mu?dık, fazla uzun süre yaşamazdık. Bilemiyoruz. Çünkü KKB nereye gittiğini bilmiyor ki? Reaktif tutum neden mutsuz ediyor? Bu yaşınıza kadar geldiniz. Yaptığınız seçimler sizi buraya Çevremizdeki insanların davranışları onlarla ilgilidir. Amacı kadar getirdi. Ama hangi seçimler? Soruyu siz koymadınız ki,da o insanın mutluluğudur. Diyelim ki karşı cinsten birisi sizi seçiminiz size ait olsun.yemeğe çağırıyor amacı sizinle görüşmekten dolayı kazanacağımutluluktur.126 127
  • Hangi okula gideceksin, hangi işi yapacaksın, hangi kişiyle olumlu veya olumsuz olabilir. Olumlu tepki, hedefe ulaşma-çıkacaksın, size sordular...Cevabınızı verdiniz: evet veya hayır. nız için iyidir. Ama olumsuz tepkiler de iyidir. Çünkü olumsuzİşte şimdi buradasınız. Soru şu: Denizde misiniz? tepkiler neleri değiştirmeniz gerektiğini gösterir. • Proaktif tutum neden gelişmiyor? İnsanların çoğu reaktif olduklarından inisiyatifi sizin ele Okulda, önce öğrenirsiniz, sonra sınava girersiniz. Evde an- geçirdiğinizi bile fark etmezler. Proaktif tutumunuz yol aldıkçaneniz ve babanız söyler, siz yaparsınız. İşte patron ister, siz ya- buna uyum göstereceklerdir. Muhataplarınızın vakti, enerjisiparsınız. Hayat reaktif bir öğretidir. sizin tutumunuza cevap aramakla geçecek, ister istemez des- Proaktif tutum, size söylenenin dışındakini yapmaktır. Bu tek olacaklardır.her zaman yapacağınız bir şey değildir. Yaptığınız zamanlarda Kendi hayalleri olmayan pek çok reaktif kişi, sizin hayal-da, bazen onaylanırsınız, bazen onaylanmazsınız. Ama genelde lerinizi ithal edecektir. (Bakınız, Başkasının Hayallerinde Rolçok faydasını görmezsiniz. Almak). Genelde yaptığınız proaktif tutumlar, çok bilinçli yapılma- Proaktif tutum, öğrenme ve algılama sürecini de olumludığından, hayata karşı bir tepkidir. Yani çoğu proaktif tutum, yönde etkiler. Yönlendirme sizde olduğundan, gerekli olanı öğ-örtülü bir reaktif bir tutumdur. renirsiniz, olayları amacınız yönünde algılarsınız. Alışkanlık haline gelmediğinden, ortada hiç bir şey yokken Mutlu olmak için her insan yeterli donanıma sahiptir. Builk hareketi yapmak zor gelir. orijinal bir durum değildir. Ama malzemeyi kullanmak için, gi- Proaktif tutum çevremizdekilerin işine yarıyorsa, adına “ya- rişimde bulunmak lazımdır. Sahip olduğunuz malzemeden iyiratıcılık” denir. Zaman zaman paraya çevrilebilir. Proaktif tu- bir insan imal etmek, proaktif bir tutumla mümkündür.tum, yetkiyle donatılırsa, şirketler için çok büyük getirilere Siz içeriden bir şey yapmadıkça, dışarıdan hiç kimse fayda-imkân verir. Bu nedenle, reaktif yetiştirilmelerine rağmen, pro- nıza bir iş yapmayacaktır.aktif tutum geliştirebilenler az bulunur ve yüksek ücretlerle işe • Proaktif olmak için yapılması gerekenler.alınır. Harekete geçmek, planlamak ve icra etmek. Hayat amacını İş dünyasında, pek makbul olan proaktif tutum, günlük ha- odaktan çıkarmamak. Hayat amacını belirli bir plana dökmekyatta pek sevilmez. Kuralsız, amaçsız ve anlamsız olduğunuz ve her gün uygulamak. İşte bu proaktif tutum.iddia edebilir. Bir nevi düzene uymama durumu. Bu anarşik tu-tumunuz mahalle baskısıyla, zaman içinde eritilecektir. Yaşam ustalığı becerisi 21 • Proaktif tutum neden mutlu ediyor? Mutluluk için reaktif tutumdan ayrılıp, Proaktif tutum, sizin ilk hareketi yapmanız durumudur. proaktif tutum geliştirebilmek.Eğer bilinçli ve planlı bir şekilde hayat amacınız için ilk hare-keti yapmayı başarırsanız, kendi istediğiniz yönde bir ivme ka-zandırmış olursunuz. Yaptığınız etkiye, çevreden gelen tepkiler128 129
  • rine göre küçük ve önemsiz şeyler olabilir. Bu yaptıklarınızın KELEBEK ETKİSİ VE KAIZEN etkisi hemen şimdi gözükmeyebilir. Ama zaman içinde mut- laka, hem de katlanarak görülecektir. Çünkü kelebek etkisi in- sanlar için mekânsal değil zamansal olarak çalışır. Kelebek Etkisi, bir sistemin başlangıç verilerindeki küçük Yani mutluluğunuz için şimdi bir kelebek kanat çırpsa, et-değişikliklerin büyük ve öngörülemez sonuçlar doğurabilme- kisi gelecek ay gözükebilir. Bu gün becerileriniz için bir şeysine verilen addır. Adı, Edward N. Lorenz’in hava durumuyla yaptığınızda sonucu, belirsiz bir zaman sonra ortaya çıkacak-ilgili verdiği şu örnekten gelmektedir. “Amazon Ormanları’nda tır.bir kelebeğin kanat çırpması, ABD’de fırtına kopmasına nedenolabilir.” (Kaynak: Vikipedi) İş’te başarı göstermek için tavsiyelerde bulunan kitaplarda yazar. Bir mektup, bir telefon konuşması, bir görüşme, bir kı- Kaizen, yaşamın her safhasında, sürekli iyileştirmeyi ön- sacık tanışma size iş dünyasında beklemediğiniz kapıların açıl-gören bir Japon felsefesidir. Japonca’da Kai değişim, zen ise masına neden olur. Küçük de olsa bir girişim, olumlu etkilerdaha iyi anlamına gelmektedir. Kaizen, Toplam Kalite Yöne- doğurabilir.timi (TKY) olarak isimlendirilen iş yönetim tarzının, ana dü-şünce yapısını oluşturmaktadır. İş sürecinin her alanında sü- Bu yaklaşım, mutluluk için de geçerlidir. Mutluluğun herrekli iyileştirmeyi kapsamaktadır. alanın da küçük de olsa ilerlemeler yapmak, size şimdi mutlu- luk getirdiği gibi, belirsiz bir zaman içinde de inanılmaz farklı TKY konusunda 7 yıldır ders veren birisi olarak, kaizen boyutlar getirecektir.yaklaşımının mutluluk konusunda bize yardımcı olabileceğineinanıyorum. Kelebek etkisi ise kaizenin ölçülemez olumlu so- Dikkatiniz çekmek isterim, kelebek etkisi, tersine de çalışır.nuçlarını belirtiyor. Bu gün hayatınız için bir şey yapmaya üşendiniz. Yapmadınız, başka bir güne salladınız ve kaldı. Bunun bedelini belirli bir za- Mutlu olmak için uygulanması ve geliştirilmesi gereken bir man sonra, misliyle ödeyebilirsiniz. Ama bunun farkında bileçok beceriyi bu kitapta irdeledik. Bu becerilerin hepsini, he- olmayabilirsiniz. Yapmadığınız bir telefon konuşması, belki demen yapabilmek iyi olurdu. Ancak her beceri gibi, bu beceriler çok şey kaybettirdi. Bilemezsiniz.de zaman içinde gelişecektir. Her beceri hakkında küçükte olsabir şey yapmak, toplamda büyük bir sonuç doğuracaktır. Kaizen, kelebek etkisiyle birleştiğinde, toplam etki bu ana ve geleceğe yön verir. Hayatınızın her alanında, kolayca Örnek verecek olursak, diyelim ki 20 adet beceriyi uygula- ama sürekli olarak yapacağınız değişikler, zaman içinde etki-maya karar verdiniz. Her beceri de % 10’luk bir gelişme sağla- sini katlanarak gösterecektir.mak istiyorsunuz. Toplamda ulaşacağınız gelişim nedir? %200.Evet, becerilerinizi yüzde 10 geliştirmek mutluluğunuzu iki Bu satırlar “hayatı olduğu gibi kabul eden ve neyse odur”katına çıkaracaktır. düşünen okurlar ile - ne çok şey yapmamız gerekiyormuş, mut- suz olsak daha iyi diyenlere yazılmıştır. Bu şekilde düşünenler İşte kelebek etkisi burada devreye giriyor. Siz mutluluğu-nuz için bir şeyler yapıyorsunuz. Bu yaptığınız şeyler, kimile-130 131
  • uzun süre olumsuz alanda kaldıklarından yaşam enerjisini kay- birbirleri ile çarpışarak çok daha büyük bir sonucu oluşturu-betmiş olanlardır. yor. İnsanların çoğu sonucu hemen şimdi görmek isterler. Bir Diyelim ki her gün, sağlığınız için 20 şınav ve 20 mekik çe-şey yapayım veya isteyeyim hemen olsun diye düşünürler. Bu kiyorsunuz. Yapılabilir mi? Yapılabilir. Zor mu? Hayır. En fazlasabırsızlık, insanları uzun soluklu çalışmalardan ziyade, kısa ve 10 dakikanızı alır. Peki, bir ayda ne kadar eder. 40x30=1200.yüklü çalışmalarla sonuca gitmeye teşvik eder. Soru şu: -Bir ayda 1200 hareket yapmış biriyle, yapmamış biri Örneğin zayıflamayı düşünenler, bunu sıkı bir diyetle yap- aynı olur mu? Olmaz. Sadece 10 dakika ayırarak, sağlığımızdamak isterler. –Hemen iki hafta, hiç bir şey yemeyeyim, kilolar bir ilerleme yaratabilir miyiz? Evet. Az ama disiplinli bir ça-gitsin diye düşünürler. Gerçekten kilolar gider ama yaşam tarzı lışma, etkisi büyük oluyor.değişmezse sonra yeniden gelir. Derslerine çalışan çocuklar, her Yaşam ustalığı becerilerini, her gün geliştirirsek, bir aygün düzenli çalışmaktansa, sınavdan önce yoğun bir çalışmayı içinde tahmin edemeyeceğimiz ilerlemeler yakalarız. Zamantercih ederler. Hatta son akşam yapılan sabahlamalar üniversi- içinde bir beceri, diğerini olumlu etkileyeceğinden, mutluluğu-tede meşhurdur. muz kademeli olarak artacaktır. “Verilen emek varsın, yoğun olsun” ama hemen sonuç ver- Ama hemen şimdi, mutluluk isteyenlerin yaptığı şey, tatlısin isterler. Fast food’ların yaygın olmasının altında da bu var. yemek, sigara içmek, içki içmek, müzik dinlemek, sohbet et-Yemek istiyorum. O zaman hemen ulaşayım ona. Hatta mo- mek gibi şeylerdir. Hepsinin de mutluluğa katkısı vardır. Amadern çağdaki kolaylıkların çoğu bu yöndedir. Hemen olsun, he- bunlardan bazıları için maddi, manevi bedel ödemek gerekir.men yapılsın. Kahveler, çadırlar, yemekler, onarımlar, her şey Ayrıca, sağladıkları fayda kısa sürelidir. Şimdi bir sigara içersi-çok çabuk olsun. niz, 10 dakika sonra etkisi geçer. Yeniden sigara içmek gerekir. Mutluluğu da isterken bu alışkanlığımızı sürdürüyoruz. Bazıları dayanamaz yeniden sigara içer. Ben günde 4 paket si-Hemen olsun. Şimdi bir şeyler yapayım ve kendimi mutlu his- gara içmeyi başaran birisini tanıyorum. (Yazıyla; dört paket).sedeyim. Ama maalesef, mutluluk hemen, şimdi bir şeyler ya- Anlamlı mutluluğu yakalayamayanlar, mutsuzluktanpayım ve mutlu olayım diye olmuyor. Mutlu olmak aynen İn- kurtulmak için bağımlılıklarını artırırlar. Örneğin televiz-gilizce öğrenmek gibi, belirli bazı şeyleri öğrenmek ve zaman yon, çok seyreltilmiş bir uyuşturucudur. Düşünmenizi engel-ayırmak ile oluyor. (Şimdi hemen ulaşabileceğimiz bir şey var leyerek, mutsuz olduğunuzu unutturur. Hatta filmin içindekiaslında. Onun adı; Neşe. Bakınız, “Sürdürebilir Neşe”). espriler, güzel mekânlar ve güzel insanlar, nerdeyse kendinizi İlkokulda öğrendiğimiz, önemli bir matematik işlemi var: mutlu bile hissedebilirsiniz. Ama televizyon da zararlıdır. HemToplama. Aynı şeyleri toplayıp, duracaksak, kestirme bir yol hayatınızdan çalar, hem de bir süre sonra yeterli tatmini sağla-kullanıyoruz. Onun adı da, çarpma. Toplama ve çarpma işlem- mamaya başlar. İyi bir film, iyi bir program seyredeceğim diyelerinin mutluluk ile alakası var. Mutluluk için her gün yaptığı- saatlerce zaplar durursunuz.mız küçük şeyler, toplanarak büyük şeyleri oluşturuyor, sonra132 133
  • Zararlı veya zararsız, dış etkenler tatmini artırırlar ama ye- Neşeli olmak için, planlı, programlı çalışmaya, bir hayatterli değildirler. Doyumun sağlanması için, içten gelen bir mut- amacı için uğraşmaya falan gerek yoktur. Beklemeye de gerekluluk duygusu olmalıdır. Dış etkenler satın alınabilirken; içer- yoktur. Şimdi ve burada, neşeli olunabilir. Neşeli olmak, çeşitliden gelen mutluluk duygusu bu kitapta anlatılan becerilerin rollere girip, çıkmış olan bizim gibiler için kolaydır. Neşeli ol-geliştirilmesiyle olur. mak için, duruşumuzu dikleştirmek, boş vermek ve gülüm- Özetlersek, mutluluk, her gün, birden fazla alanda küçük semek yeterlidir.şeyler yaparak, herkese göre değişen bir süre sonunda oluşur. Neşeli olmak, mutsuzluktan iyidir. Sürekli bu durumda ka-Mutluluk amacıyla yaptığınız her faaliyetin, kelebek etkisi sizi lınırsa, mutluluğu teşvik eder. Neşe kaybolsa da geriye çağırıla-şaşırtır. Bu yüzden disiplinli bir şekilde çalışılmalıdır. Biraz va- bilir. Basit ve ucuzdur. Bir durumdur. Somurtmak kadar kolay-kit alır ama mutluluk için beklemeye değer. dır. Neşeli olmak gülümsemeyi barındırır. Hatta gülümsemeyi, mutluluktan daha fazla kullanır. Mutlu olmanın özel bir mi- Yaşam ustalığı becerisi 22 miği yoktur. Mutlu olan insan illa gülecek diye bir durum da yoktur. Mutluluğumuz için her gün bir şey yapmak Mutlu olan, içinden bu mutluluk duygusunu sakince ya- ve bu disiplini devam ettirebilmek. şayabilir. Mutlu insan zaman, zaman sıkıntılı duygular da hissedebilir. Ancak sürekli olarak bir şeyden emindir. Mutlu olduğundan. Bu ondan kolay kolay alınamaz, çünkü kimse ver- SÜRDÜRÜLEBİLİR NEŞE memiştir. Neşe, mutluluğun fast food besini olarak kullanılabilir. Ekonomistler, Türkiye’nin zor duruma girdiğini anladık- Sigara, içki gibi mutluluk yapıcılarından daha sağlıklıdır.larında; “büyük ve güçlü Türkiye” söyleminden “sürdürülebilir Hiç olmazsa içeriden gelir. Neşeyi üretmeyi başaran, mutlulukbüyüme” söylemine geçmektedirler. - Gelecek aylar için umu- için enerji biriktirmiş olur. Neşe bir bakıma mutluluğun pro-dumuz azaldı, bari eldekileri kaybetmeyelim, yaklaşımıdır bu. vasıdır.Tanımlama beyaz kelimelerden oluşur. Neşeli olduğunuzda insanlar mutluluğu size yakıştırmaya İşte “Sürdürülebilir Neşe” bu kavramdan doğmuştur. Sür- başlarlar. Önce bir grup insan neşenizi söndürmeye çalışacak-dürülebilir neşe, mutluluk için ne yapacağımızı ve nasıl ya- tır. Bu insanlara karşı neşenizi korumayı öğrendiğinizde, ilerdepacağımıza emin olmadığımızda yapmamız gereken yak- mutluluğunuzu korumak için ne türlü önlemler almanız gerek-laşımdır. Mutlu olamıyorum ama en azından neşeli olayım tiğini de öğrenmiş olursunuz.durumudur. Neşeyi yaratmak ve devam ettirmek, mutluluğa Neşeli olmak, vücuda, mutluluk türevi hormonların salgı-nazaran daha kolaydır. lanmasına neden olur. Bu özellikte mutluluk için bir altyapı134 135
  • oluşturur. Neşeli olan, mutlu olmaya biyolojik olarak daha uy- 1. İş hayatı: İnsan işi sayesinde ayakta durur, geçimini sağ-gundur. lar, kendini tanımlar. Kimsiniz? Diye birisi sorduğunda iş un- Neşeli olmayı başaran insan, mutlu olmayı başaracağına vanıyla cevap verilir: -Doktorum, –Şoförüm, -öğrenciyim vb.dair bir güven duygusu geliştirir. Neşeli insanı, mutluluk yolcu- İş hayatı bu kadar önemli olduğundan yaşam amacımız mu-luğuna başlamış, hatta bir kaç durak ilerlemiş bir insan olarak hakkak iş dünyasını kapsamalıdır.nitelendirebiliriz. Mutluluk hissiniz kuvvetlendikçe, neşeli ol- İş dünyasını dışarı da bırakarak, mutlu olmak ufak bir ihti-mak kolaylaşacaktır. Birbirini besleyen bu tutumlar, biri büyük maldir. İşteki mutsuzluk evdeki mutluluğu gölgeler. Ayrıca bubiri küçük iki kardeş gibidirler. kişilerin mutlulukları çok kırılgan olur. Hemen mutsuz oluve- Mutsuz insanları mutlu yapmak zordur ama neşelen- rirler.dirmek mümkündür. Hiç olmazsa bir süreliğine içinde bu- İşte mutsuz olanın ümidi azdır. Enerjisini, istemediği birlundukları olumsuzluktan kurtulmuş olurlar. Ben bu yüzden, alanda kullandığından, sürekli yorgundur. İşinde mutsuz ola-özellikle kendini mutsuz hisseden insanlar ile yeterli bir süre nın başarı ihtimali de düşüktür. Çekim yasası tersine işler ve ta-konuşup, çözüm için yardımcı olamayacaksam. Hiç konuya lihsizlikler peşini bırakmaz. İş, aynı zamanda para demek oldu-girmeden onları neşelendirmeye çalışırım. Biraz espri, bir kaç ğundan, işinde mutlu olmayan, parayı da bir mutluluk kaynağıhoşluk, kısa bir şiir vb. olarak göremez, kullanamaz. Amacım, biyolojik durumu kısa süreliğine olsa da değiştir- 2. Aşk hayatı: Karşı cins ile ilişki, mutlu olunması gere-mek, vücutta bir devinim yaratmaktır. Çünkü pek çok sorun ken ikinci alandır. Bu alanda mutsuzluk, tecrübeye ve yakla-ayak üstü konuşulup düzeltilebilecek düzeyde değildir. Eğer o şıma göre, iş hayatındaki mutsuzluktan daha önemli olabilir.seviyede ise zaten bir sorun değildir. Beraber mutlu olabilecek bir eş seçememişsen, “mutsuz ol- Neşeli olmak, hem kolaydır, hem faydası çoktur. Bu ne- mamak” için eş seçmiş olabilirsin. Bu seçim insanı mutlu yap-denle, mutluluk yolunda ilerlerken sizi neşeli olmaya çağırıyo- maya yetmez.rum. Bazıları, sadece evlenmiş olmak için evlenmek istemezler, bekâr kalmayı veya hiç kimseyle çıkmamayı tercih ederler. An- cak bu da bir çözüm değildir. Çünkü insan türü yaradılıştan itibaren üremeye bağımlıdır. Çiftleşme, yemek gibi vücudun MUTLULUK SAHALARI bir ihtiyacıdır. Milyon yıllık gerçeği, bakış açısıyla düzeltmek mümkün değildir. Bu nedenle yaşam amacı içine, eş seçimi ko- Futbol maçı, stadyumda yapılır, tiyatro sahnede gösterilir. nulmalıdır.Her oyunun sergilendiği bir saha vardır. Mutluluğun sergilen- Seçilen eş mutlu olmayı bilmiyorsa, sana da öğretemez.diği saha ise pek çoktur. Ama genelde oynandığı beş önemli Ama mutsuzsa, mutsuzluğu öğretebilir. Mutsuz eşleri mutlusaha vardır. Mutluluk gerçekleştirirken bu sahalarda gerçekleş- yapmak için uğraşmak, zaman ve enerji çalıcıdır. Çünkü kimse,tirilmelidir. Bu sahalar şunlardır:136 137
  • bir diğerini mutlu yapamaz. Bu kitabı, bu noktaya kadar oku- bulamazsınız. Hâlbuki enerji mutluluk demektir. Enerjinizyan bunun nedenini anlamıştır. Mutluluk bir algılama düze- yüksek ve zindeyseniz mutlu olmak kolaydır.neği tutumudur. Eşinizin algılama düzeneğini, sadece kendisi Yaşadığınız yerde spor yapma imkânınız yoksa en azın-isterse, çalışarak değiştirebilir. Bu nedenle eş seçimi çok önem- dan yürüyebilecek güzel bir park yoksa mutsuzluk için yeterlilidir. Kendisi mutlu olan eş, size mutluluğu öğretebilir, mutsuz altyapı var demektir. Bu tür yerlerde mutsuzluk çabuk gelişir.olan da mutsuzluğu. Mutluluk ise kendine yer arar. Mutlu olan eşi ararken dikkat etmemiz gereken bir nokta Türkiye’nin sayılı zenginlerinin, Bodrum’a yerleşmesi bo-vardır: Bazen acılar içinde büyümüş ama ayakta durmayı ba- şuna değildir. Bu insanlar, günde 16 saat güneşli, kuru havanınşarmış insanlara hayranlık duyarız. Bu insanlar, sakin ve vakur tadını çıkarmak istemektedirler. Masmavi sular, organik bes-şekilde dururlar. Çünkü büyük ihtimalle, mutsuzluklarından lenme, olmayan trafik. Ortam mutlu olmak için hazırdır. İyikurtulmayı öğrenmişlerdir ama bu mutluluğu öğrendikleri an- seçilmiş bir yerde, yaşamak ve mutlu olmak daha kolaydır.lamına gelmez. Arada bir yerlerde kalmış olabilirler. 4. Arkadaşlar: Dış merkezli yetişen bireyler için arkadaş- Siz en iyisi, kendisi, ailesi, arkadaşları mutlu, ayrıca iş ha- lık, iç merkezli yetişenlere göre daha önemlidir. Arkadaşlar,yatında da mutlu olan birisini eş olarak seçin. Mutluluk konu- kişi izin verirse yaşantısının en önemli mutluluk alanı olurlar.sundan ondan öğrenecekleriniz, öğreteceklerinizden fazla ol- Türkiye’de arkadaşlar, psikolojik danışman görevi de görürler.sun. Herkesin derdini anlatabileceği bir arkadaşı vardır. Bu nedenle Acıma duygusu, ahlaki bir kisveye sokulmuş üstünlük Türkler daha az bunalıma girerler.duygusundan başka bir şey değildir. Acıma duygusuyla eş Daha az bunalıma girmek her zaman iyi bir şey değildir.seçmeyin. Birisine büyük bir iyilik yapmak için onunla evlen- Çünkü yeteri kadar bunalıma girmeyen, yeteri kadar acı hisset-meyin. Örneğin aile baskısından kurtulmaya çalışan bir kızı, meyeceğinden, içinde bulunduğu durumu değiştirmek için birkendi evinin kadını yapmaya çalışmayın. Eş seçimi, iyilik yap- şey yapmaz. Seyreltilmiş bir mutsuzluk yaşar. Türkçedeki ismimak için kullanılabilecek bir saha değildir. Bu tür seçimler de de çok manidardır: can sıkıntısı. Can sıkıntısı, harekete geçir-mutsuzluk çeyizle birlikte gelir. mekten uzak, gevşek bir mutsuzluk türüdür. 3. Yaşanacak yer: Oturulacak evin bulunduğu semt ve içinde Arkadaşlar ile paylaşılan fikirler, genel de bilimselliktenbulunulan iklim, mutluluk için çok önemlidir. Diğer mutluluk uzaktır. Kendisi konuyu bilmeyen arkadaş, nasihatte bulunur-alanlarıyla kıyaslandığında bunun önemi yokmuş gibi durur. ken, bol keseden atar. –Şunu yap, bunu yapma, gibi. Bu du-Ama hayır, çok önemlidir. rumlarda kendimize sormamız gereken soru şudur. –Bu arka- Yaşadığınız yerde sürekli hava kapalıysa bu sizi bunalıma daşımız, mutlu birisi midir? Cevabımız hayırsa, arkadaşımızınsokar, neden bunalıma girdiğinizi bile anlamazsınız. Gün boyu söylediği tavsiye bizi mutlu etmeyecektir. Kendisi mutlu olmayıkarbondioksit soluyorsanız, enerji üretmek için gerekli oksijeni başaramayan, ne kadar sevse de başkası için mutluluk oluştu- ramaz.138 139
  • Arkadaşlar ve görüşülen akrabalar belirli bir sayıdan fazla alanı da kapsamalıdır. Bu beş alanda da mutluluğu yakalayan,ise onların birbirine karşı tutumları, onların eşleriyle ve akra- daha yüce yaşam amaçları için donanmış demektir.balarıyla tutumları, onların iş hayatları, onların doğum gün- Kendi algılamasını yönetmesini beceren insan, bu beşleri, hastalıkları vb. bitmeyen bir faaliyetler ve hikâyeler zinciri alanda karar verirken nelere dikkat etmesi gerektiğini artıkoluşturur. Yaşam amacın için zaman ayıramazsın. Hatta seni biliyordur. Daha önceden yaptığı seçimler, sadece rastlantısalyeteri kadar oyalarlarsa, mutsuz olduğunu bile anlayamazsın. mutluluk getirmekteyken, şimdi hangi durumda mutlu olacağıEh!, bu durum, mutsuz olmaktan daha iyidir. Bu nedenle haya- bellidir.tını, arkadaş ve akraba neşesi içinde geçirenler çoktur. Bu nedenle bu alanlardaki seçimleri, belirli bir olgunluğa 5. Hobiler: Hobiler, genelde küçümsediğimiz ama zaman geldiğinde yapmak daha uygundur. Bu olgunluğa gelinceye ka-ayırdığımızda büyük mutluluk kaynağı olabilecek alanlardır. dar beceriler üzerinde çalışılmalı, iç merkezli olmalı, yaşamHobiler, çıkar gözetmeyen insanların bilgilerini paylaştığı, be- amacı denemeleri yapılmalıdır.cerilerin geliştirildiği, doyum sağlayan alanlardır. Hobi hariç diğer alanlar, mecburidir. Yani yaşıyorsanız, bu Bir hobisi olmayan, şu hayattaki önemli bir mutluluk kay- alanların içindesinizdir. Bu nedenle bu alanlardan kaçamazsı-nağını heba etmektedir. Birden fazla hobisi olan ise, mutluluk nız. Bu alanlardaki mutsuzluklara katlanamazsınız, muhakkakiçin doğru bir şey yapmaktadır. Hobiler, içeriklerine göre kişi- isteğiniz doğrultusunda düzeltmelisiniz. Mutsuzluk her zamannin sağlığının, bakış açısının, algılama düzeneğinin gelişmesine daha kuvvetli olduğundan, bir alandaki mutsuzluk diğer alan-yardımcı olurlar. ları da etkileyecektir. Bu nedenle bahse konu dört alanda da Hobiler, içerdikleri disiplin ile kişinin alışkanlık kazanması mutsuzluk varsa düzeltilmelidir.ve değerlerini değiştirmesini sağlarlar. Bu özellikleri ile bir yan- İş, aşk, yaşam yeri, arkadaşlar. Belirli bir süre, bana göre endan mutluluk getirirken, bir yandan yaşam ustalığı becerileri- fazla üç yıl, emek harcadınız uğraştınız, her şeyi yaptınız amanin gelişmesine yardımcı olurlar. Hobisinde ilerleyebilen kişi- düzeltemediniz .Yeteri kadar denediniz ama mutluluk yakala-ler, mutluluk yolunda da hızla ilerlerler. Mükemmel dans eden, yamadınız. Takılı kalmayın, değiştirin gitsin.zirvelere tırmanan, enfes resimler yapan vb mutluluk hedefinde Amin Maalouf ’un dediği gibi: “hayat, yalnızca zaman kul-çok yol almışlardır. lanma bilgisidir; ölümlü bir varlığın hayattan alacağı en büyük Böyle bir fırsat dururken, imkânı olan pek çok kişinin ho- intikam, zamanı en iyi biçimde kullanmaktır”.bileri için bir şeyler yapmamasını hayretle karşılıyorum. Müt-hiş bir kayıp! İş, aşk, yaşanacak yer, arkadaşlar ve hobiler hayatımızın ço-ğunu oluşturan, zamanımızın büyük kısmını kapsayan mutlu-luk alanlarıdır. Eğer bir yaşam amacı geliştireceksek bu beş140 141
  • olarak uçtuğumuz uçaklar bile dünyanın enerjisini harcayarak, homurdanarak havalanıyor, düşer gibi iniyorlar. Bu nasıl bir mucizedir ki milyarlarca kuş, bu işi doğdukları yıl öğrenebiliyorlar. POPÜLER MUTLULUK İşin gerçeği kuşlar bunu düşünerek değil, otomatik yapı- yorlar. Yani düşünmeden, bir refleks olarak. Kuşu uçurtan, dü- şünüp karar almasını sağlayan beyni değil, binlerce yıldır kur- gulanmış olan bedeni. YARADILIŞIN MUCİZESİ Tüm hayvanlar için de sistem böyle; hayatta kalmalarını sağlayan şey bedenleri. Bedenleri ise sinir, kas, kemik, vesai- Bir gün sahil kenarında oturuyorum, bir martı peyda oldu reden oluşuyor. “Bir kuş nasıl oluyor da böyle uçabiliyor?” diyegökyüzünde, havada bir süre gezindikten sonra balık aramaya sorduğunuzda farklı disiplinlerde çalışan bilim adamları çokbaşladı denizde. Arada bir dalış yaparak sabah nevalesini kaptı. farklı cevaplar vereceklerdir.Bu martı ne kadar mükemmel bir dizayna sahipti, şaşa kal- Hâlbuki beden birbirine çok sıkı bağlarla örülmüş bir de-dım. met. Bedeni parçalarına ayırarak, kuş bunu kanadıyla yapıyor, Havanın içinde küçücük bir kanat hareketiyle, rüzgârı ken- kemiğiyle yapıyor, siniriyle yapıyor demeye gerek yok. Bedenidisine oyuncak ediyordu. Sanki ilaveten hiçbir şey yapmadan ile yapıyor işte. Biz, birbirinden ayırmaya çalıştıkça, ağaca bak-kurşun gibi suyun içine dalıyordu. Sadece kendisini bıraksa maktan, ormanı göremeyen kişilere dönüyoruz.suya bu şekilde düşmeyeceği kesin. Kanatlarını her iki yana Bir kuş bile mucizeler gösterebiliyorsa, insanın mucizesi vartopluyordu ve işte karşımızda namlusunu yeni terk etmiş bir mı acaba?mermi! Yoksa zaten mümkün değil o balıkları yakalaması. Tabi ki var. Hem de o kadar çok ki. Yüzlerce yıldır, bin- İki adet tüylü kol ile nasıl oluyor da havanın içinde sanatsal lerce insan tarafından incelenmesine rağmen insan bedenin-bir dans yaratabiliyor? Anlık değişen rüzgâr, anlık değişen dış deki mucizelerin sonuna ulaşılamıyor. İnsan vücudunun tamtehditler, anlık değişen hedef, anlık değişen mekân bilgisi. olarak çözülmesi için belki binlerce yıl daha geçecek. Nasıl oluyordu da “kuş beyinli” dediğimiz bir hayvan tüm Benim şaşkınlık ile öğrendiğim mucizelerden birisini şu şe-bu hesabı saniyeden daha kısa bir sürede yapabiliyor? Kuşun kilde açıklayabilirim: İnsan vücudu içinde 75 trilyon hücre var:yaptıklarını bir bilgisayara programlatmaya çalışsak o kadar her hücrenin de sanki ayrı bir vücudu ve bireysel bir hayatı var:çok değişen girdi var ki işin içinden çıkamayız. Yiyor, içiyor,çalışıyor, geziyor, tuvalete gidiyor, soluyor, ürüyor, Bu yüzyılda bile, insanlığın biriktirdiği binlerce doküman, düşmanlarla savaşıyor,yaşlanıyor ve ölüyor.milyonlarca detaya rağmen, uçmayı başaramadık. Bırakın, toplu142 143
  • Bazı tutumlarına bakılırsa hücrenin neredeyse ahlakı var, kalksan akşama çıkmam. Bırakınız tüm vücudu, bir hücreyipsikolojisi var. Bir hücre tek başına bir organizma gibi çalışı- bile bir saat yaşatabileceğim meçhul!yor. Bu durumda etken olan, yöneten vücut. Çünkü vücut çok Yüzde yetmişi su olan bu hücre hangi akılla bunları yapı- daha detaylı ve çok daha mucizevî. Sanki vücut, ayakta kalabil-yor? Sadece beyinde 100 milyar nöron varken, trilyonlarca mi- mek için bize kişilik vermiş ve dünya üzerinde kendimizi bireynik parçadan oluşan bu vücudu kim yönetiyor. “Hepsini beyin olarak tanımlamamızı ister gibi.yönetiyor” açıklaması tam doğru değil. Çünkü her bir hücre Biz kurduğumuz medeni dünya vasıtasıyla onun için kon-beyinden emir almadan da pek çok şey yapabiliyor. forlu bir hayat hazırlıyoruz. Onu giydiriyor, barındırıyor, ba- Bunun en büyük kanıtı kan ve organ naklinin yapılabilmesi. kıyor, uzun ve sağlıklı yaşatmaya çalışıyoruz. Zevk alması içinKan ve organ hücreleri kendilerine uygun ortam buldukla- yapmayacağımız şey yok gibi. Gerekirse savaşıyoruz, gerekirserında (mesela bir plazma içinde) beyinden veya sinir ağından acı çekiyoruz.emir almadan yaşayabiliyorlar. Bir hastalanmaya görelim, tüm önceliklerimiz değişiyor. Ne Bu konuyu ilk defa dünya gündemine getirerek, 1912 yı- yakınlarımız, ne arkadaşlar, ne de günlük olaylar. Nerdeyse herlında tıp alanında Nobel Ödülü kazanmış olan Alexis Carrel’dir. şey önemini yitiriyor. Tabi ki insandan insana değişiyor bunun“Uygarlığın gayesi, ilmin ve makinelerin ilerlemesi değil, insa- etkisi. Ama gerçek şu ki; vücuttur önceliği belirleyen. Bu ko-nın ilerlemesi olmalıdır” diyebilen bilim adamının, ayrıca insan nunun mutlulukla çok yakın ilgisi var. Demek ki vücudu mutluyaşantısı üzerine çarpıcı kitapları mevcuttur. edersek, bizim de mutlu olmamız mümkün. Hatta vücudu ne 1912 yılında başlayan çalışmaların sonucunda tüm hücreler kadar mutlu edersek, o kadar çok mutlu olmamız mümkün.için uygun yaşam ortamları bulunacağına inanıyorum. Böylece Vücudun bir sistem olarak organ, organ nasıl çalıştığınınher türlü organ ve hücre nakli mümkün olabilecektir. (Keller anlaşılması çok önemlidir. Bu çalışma sistemi tam olarak anla-için komple saç nakli, kalpsizler için kalp nakli gibi ). şıldıktan sonra mutlu olmak için ne yapmamız gerektiğini an- Vücudu düşünerek(!) ayakta tutmadığımız bir gerçek. Vü- lamak daha kolaydır.cudumuz kendi kendini ayakta ve sağlıklı tutuyor. Biz, düşü- Vücut ile mutluluk arasında bu kadar yoğun bir ilişki oldu-nerek ve uygulama için bazı emirler vererek ona yardımcı olu- ğunu net olarak görememiş olmak, bu nedenle mutsuz günleryoruz. geçirmiş olmak, ayrıca üzücüdür. Bu ilişki ortaya tam konma- Bir dakika!!! Yoksa asıl olan vücut da, biz vücudun düşünen dığı için, yani esasında sadece bilgisizlikten kaynaklanan mut-kısmı akıl, zekâ, psikoloji, ahlak, değerler, geçmişim, kimliğim suzluklar mevcuttur. Eflatun’un dediği gibi: “Mutluluk bilgi ilevesaire ile diye tanımladığımız, ben, şahsım, kendim dediğimiz kazanılır.”yanımızla, sadece ona hizmet eden miyiz? - Aman Allah’ım! Vücut benden çok daha fazla yeteneğesahip, vücudun yaptığının milyarda birini, bana yaptırmaya144 145
  • MUCİZE Şu dilenci, el açan sana, KUANTUM, KUANTUM Şu ihtiyar, kamburu çıkmış, Şu bebek, henüz konuşamayan; Kuantum felsefesi, insan düşüncelerinin maddeyi değiştire- Mucizedir hepsi, yerine konulamayacak. bildiğini söylüyor. Bu felsefenin çıkış noktası, maddenin en kü- çük parçası kuartzların, deney yapanın niyetine göre kendi ya- pısını değiştirmesi. Sağlıklı ve hareketli, Bu durum ilk fark edildiğinde, bilim dünyası için büyük Elini kaldırdığında havanın gezinmesi, bir sürpriz olmuş. İnsan düşüncesinin maddeyi etkilemesi, ilk Oturduğunda çimlerin eğilmesi, başta akıl dışı gibi duruyor. Ancak kuartz seviyesinde, nere- Güldüğünde kırışıklarının yer değiştirmesi, deyse kütlesi olmayan parçacıkların, bilincimizin gene kütlesi Mucizedir. olmayan düşüncelerden etkilendiği kanıtlanmış durumda. Konunun detaylarını “Ne Biliyoruz ki” belgeselinde ve bu Mucizenin kendisi bir mutluluktur; belgeseli anlatan William Arntz, Betty Chasse, Mark Vincente tarafından kaleme alınmış “Ne Biliyoruz ki” isimli kitapta bu- Hazzın kenarında salınan, labilirsiniz. Gülümseyerek bakınan, “Madem düşünceler, maddeyi etkiliyor, o zaman insanın Bir martının kanadında, kendi düşünceleri, kendi vücudunu da etkiler” diye düşünen bir Sabah, soğuk suda, grup araştırmacı da, hastalıkların kendimiz tarafından yaratıl- Bir çocuğun saçlarında,Akdeniz ışığında. dığını iddia etmektedirler. Ülkemizde benim takip edebildi- ğim kadarıyla bu konuda söz sahibi olan araştırmacılardan biri R. Şanal’dır. Şanal, hangi hastalığın hangi olumsuz düşünceden Mutluluk, mucizeyi görebilmektir; kaynaklandığını kitaplarında detaylıca belirtmektedir. Her an etrafında, Olumsuz düşüncenin hastalık oluşturacağı fikri, bizim top- Bir gelinciğin parıldayan kırmızısında. lumumuzda eskiden de kabul görmüş fikirdir. Türk filmlerinde yoğun hasret çeken, üzülen artistler ince hastalık denilen ve- reme veya kansere yenik düşerler. Siz de muhakkak yakınlarınızdan duymuşsunuzdur; birisi kanser olduğunda, sebebi önemli bir “mutsuzluğa” dayandırılır.146 147
  • Hatta bazen kalp hastalıkları, sıkıntıya; tansiyon hastalıkları si- tık aslanların dolaştığı, yılanların ağaçlardan düştüğü bir dünyanirliliğe dayandırılır. değildir. Bu nedenle hangi olayda stres hormonunu devreye so- Duyguların zaman içinde hastalıklara neden olabileceği, kacağımız artık kişinin kendine kalmıştır.doktorlar tarafından da onaylanmaktadır. Hangi olumsuz duy- Trafikteki her sıkışıklıkta stres hormonunu devreye sokangunun hangi miktarda hastalık yaratacağı bilimsel olarak ka- bir kişinin iyi yapmıyordur çünkü stres hormonları vücudunnıtlanmamış olmakla beraber, stresin kalp ve damar rahatsız- her hücresine gitmekte, damarlar genişleyip, büzülmekte, kalplıklarının en önemli etkenlerinden olduğu uzmanlar tarafından atım hızı artmaktadır. Tüm bunların sonunda elde edilen enerjida söylenmektedir. ise kullanılmamakta ve arabanın içinde oturmaya devam edil- Stresin vücuda zarar vermesinin belirli bir mantığı vardır. mektedir.Esasında stres de aynı hastalıklar gibi vücudun bazı olumsuz Vücut bu durumu çaresizlik olarak algılamaktadır. Çare-durumlar karşısında önlem almaya çalıştığının göstergesidir. siz bir durumdayım: kaçamıyorum veya savaşamıyorum. BuÖrneğin ateşlendiysek, bu durum hücrelerimizin mikroplarla sağlıksız durumun vücut organları ve hücreler üzerindekiçarpıştığının bir göstergesidir. Dinlenerek ve ilaç alarak vücudu etkisinin olumsuz olması kaçınılmazdır.desteklememiz gerekir. Strese girdikten sonra, “strese girmemem gerekiyor” diye Strese girmişsek, vücut kendisini rahatsız eden bir olayın düşünmenin kısmen faydası vardır, derin nefes almak, dikkatiolduğunu bize söylemektedir. Stres tipi hormonlar (kortizon başka yöne yönlendirmek, vücudu normal düzenine getirmektürevleri) olağan üstü bir durum olduğunda, daha biz konu için başvurabilecek yöntemlerdendir. Ancak en iyi yöntem kuş-hakkında düşünmeden ortaya çıkarlar. kusuz hiç strese girmemektir. Bu nasıl yapılabilir? Bilgi ve şart- Bunun gerekçesi insanoğlunun evrimi sırasında vahşi hay- lanmayla:vanlara karşı önlem almasıdır. “Savaş veya kaç” tutumlarından • Bilgi: Stresin oluşum nedeni bizi dış olaylara karşı koru-hangisinin alınacağına vücudumuz, düşünceden çok daha hızlı maktır. İnsan ormandayken hangi dış olayın stres yaratacağınıbir şekilde karar vermektedir. tespit etmek kolaydı: vahşi hayvanlar, yangın, düşman vb. Ama Vücut bu işlevi çeşitli hormonlar vasıtasıyla yapmaktadır. modern dünyada neyin stres yaratacağını belirlemek o kadarOlağanüstü bir durum olduğu için hormonlar organlara doğ- kolay değil. Bu nedenle vücut hangi olayda stres duyacağını,rudan haber yollamakta ve onları yeni bir duruma sokmakta- bizden öğreniyor. Biz de kısmen yaşadığımız çevreden öğreni-dırlar. Bir insanın aslandan kaçarken kullanacağı enerji, okulda yor, kısmen karar veriyoruz.top oynarken kullanacağı enerjiden kat be kat fazladır. Hatta Örneğin, bir başarısının ahlaki normlarımıza uymayan birsırf bu fikirden yola çıkılarak “Hulk” adında bir filim bile yapıl- kıyafeti olması mesela bir erkeğin küpe takıp, saç uzatması stresmıştır. Hulk zor durumlarda devleşen bir kortizon canavarıdır. nedeni midir? Değil midir? Ya da trafikte yavaş giden bir yaşlı Stres vücudu belirli bir amaç için hazırlamakta ve doğada sürücü stres nedeni midir? Ya patronun iş arkadaşımıza bağır-canlı kalmasına neden olmaktadır. Ancak modern dünya ar-148 149
  • ması? Yere tüküren bir adam?... Buna benzer yüzlerce durum, vaşmak doğru değildir. O zaman kararımız trafik gecikmele-bunlar gerçekten stres sebebi midir? rinde stres duymamak üzerine olabilir. Bu noktada kitabın başında açıkladığımız algılama düze- Diyelim trafikte kaldınız ve vücudunuz otomatik stres üret-neğine geri dönmüş oluyoruz. Algılama düzeneğimiz neyin meye başladı. Hemen vücudunuzla konuşarak, bu olayın herstresli, neyin stres içermediğini belirlemektedir. Ancak sahip akşam yaşandığını, artık bu konuda stres üretmenin anlamsızolduğumuz algılama düzeneği yanlış karar verebilir ve bizi ge- olduğunu söyleyeceksiniz.rekenden daha fazla strese sokabilir.Yapılması gereken, algı- Bu şartlanmaya ilaveten ilginizi bir başka alana, belki birlama düzeneğimizi yeniden şekillendirerek hayatımızda nele- telefon görüşmesine, bir şarkının ritmine veya güzel bir şeyinrin strese neden olacağını belirlemektir. hayaline kaydırarak vücudunuzu oyalayacaksınız. Bir kaç tek- Hangi durumlarda stresin oluşmasına izin vermeliyiz? Be- rardan sonra, vücut, ısrardan vazgeçecek ve ürettiği stresi azal-nim bu konudaki kıstasım basittir. Bir şey bana fiziki olarak tacaktır. Tamamen yok etmek ise zamanla gelişecek bir usta-(hastalık, kaza, para kaybı vb) veya zaman kaybı olarak zarar lık becerisidir.vermiyorsa strese değmez. Formül bu kadar net olunca, pekçok kişi veya olay stres nedeni olmaktan çıkmaktadır. Yaşam ustalığı becerisi 23 Okuyucular, kendi düzeneklerini kendileri belirlemek üzere Strese karşı, yeni düşünce ve tutumlar geliştirerek vücudumuzubir çalışma yapabilirler, hangi konularda stres duyacaklar ve bunlara şartlandırabilmek.hangi konularda stres duymayacaklarını listeleyebilirler. • Şartlanma: Stresi azaltmanın ikinci basamağı şartlan-madır. Şartlanma vücudumuza stres duyulması gereken ve du-yulmaması gereken alanları öğretme işlevidir. Vücudumuz bir MUTLULUK İÇİN KUANTUMhareketi alışkanlık haline getirmeden yani belirli bir tekrar yap-madan öğrenmemektedir. Stresi azaltmak, bir açıdan mutsuzluğu azaltmaktır. Ne ka- Süreç şu şekilde işlemelidir: İlk önce strese girdiğimiz bir dar az strese girersek kendimizi mutlu ve huzurlu hissetmeortamda, böyle durumlarda stres duyup duymayacağımız ko- miktarımız o kadar artacaktır. Strese karşı kullandığımız, vü-nusundaki kararımıza başvuruyoruz. Eğer böyle bir durumda cudu etkileme becerimizi farklı bir amaç için kullanabiliriz:stres duymamaya karar vermişsek, neden stres duymamamız Mutluluk üretmek için.gerektiği konusundaki bilgimizi kendi kendimize tekrarlıyo- Hatırlarsanız, hangi durumda ne kadar stres üreteceğimize,ruz. algılama düzeneğimiz karar veriyor demiştik. Aynı şekilde Örnekle açıklayalım. Her akşam trafiğe yakalanıyorsanız; hangi durumlarda ne kadar mutluluk hormonu üreteceğimizebu kabul etmeniz gereken bir gerçektir. Böyle bir gerçekle sa- de algılama düzeneğimiz karar veriyor. Vücut karşılaşılan hoş150 151
  • bir ortamda, uygun olan dopamin ve türevi hormonları üretiyor • Şartlandırma: Vücudu mutluluk için şartlandırmak, streseve biz kendimizi mutlu hissediyoruz. karşı şartlandırmaktan daha kolaydır. Zevk alacağımızı düşün- Bir insan kendini yeteri kadar mutlu hissetmiyorsa bu- düğümüz şeyi detaylı bir şekilde planlar, o zaman zarfında bunun nedeni, yaşadığı çok az şeyi “mutluluk kaynağı” olarak işe odaklanır ve yukarı da açıkladığımız şekilde detaylandırır-tanımlamış olmasıdır. Bazı insanlar böyledir; çok şeyden şikâ- sak, vücut bu faaliyeti yaparken daha fazla dopamin üretmeyiyet eder ve çok az şeyden memnun olurlar. Bu insanlar maale- öğrenir.sef kendi kendilerini mutsuz yapmaktadırlar. Bir kaç faaliyetten sonra, ayrıca planlama yapmadan, oto- İnsan düşünerek, vücudunun tüm hücrelerine ve hormon- matik dopamin salgılaması artırılır. Şartlandırma sürecindelarına yön verebiliyorsa, o zaman bu becerisini mutluluk için de önemli olan tekrar miktarıdır. Kalıcı bir alışkanlık oluşturmakkullanmalıdır. Bunun için uygulanacak yöntem gene iki aşama- kimi insanlarda ayları kapsayabilir. Ancak bir şey yeteri kadarlıdır; Bilgi ve şartlanma. tekrarlanırsa doğamız gereği alışkanlığa dönüşür. • Bilgi: Hayatımızda bizi mutlu yapan şeyler nelerdir? Bu-nun bir listesini yapalım. Ancak listenin içine bizde olumlu bir Yaşam ustalığı becerisi 24duygu üreten her şeyi yazalım. Bu olumlu duygular, neşe, keyif, Mutluluk için yeni düşünce ve davranışlar geliştirerekhaz, zevk, tatmin, genişleme, ferahlama gibi sizi mutluluğa gö- vücudumuzu buna şartlandırabilmek.türebilecek tüm olumlu duygular olabilir. Listeye, şimdiye kadar tatmadığımız ama sizi olumlu duy-gulara götürebilecek yeni durumları da yazalım. Örneğin liste-nin içinde “yemek” olabilir ama “mercan kayalıklarına dalış” ol- SIR VE MUTLULUKmayabilir. Yani listemizi biraz genişletelim. Sonra listedeki her maddenin üzerinde düşünelim, nasıl Rhonda Byrne’nın “Sır” adlı kitabında ve Esther ile Jerrydaha fazla zevk alabilirim? Örneğin bahçede dolaşmak, bize Hicks’in “Çekim Yasası” kitaplarında anlattıkları bir olgu var.huzur veren bir faaliyetse, neden bu faaliyeti daha güzel bir Bir şeyi doğru ve tüm kalbinle istersen o şey gerçekleşir.bahçede, daha uzun bir süre, kafanda başka bir şey olmadan, Bu iş nasıl ve neden gerçekleşiyor, kitaplarda yeterli açık-çiçekleri uzun uzun seyrederek, kokularını duyumsayarak, on- lama yok. Ama anlamasanız da inanmanız gerekiyor çünkülara dokunarak, içselleştirerek yapabilirim. tam olarak inanmayan kişilerde bu olay gerçekleşmiyormuş. Bahçede dolaşmayı bir ritüele ve özel bir şölene dönüştü- İnanmak için ise anlamak lazım, anlamadan inanmak bana uy-rebiliriz. Japonların çay içmeyi bir şölene dönüştürdükleri gibi. muyor.Bu yaklaşım, mutluluk üreteceğimiz maddenin mutluluk yüz- Çevremde bu kitapları okuyanlar, okuduktan sonra isteme-desini inanılmaz ölçü de artıracaktır. nin gücünün etkisini hissettiklerini ve hayatlarında uygulaya- rak başarılı olduklarını söylediler.152 153
  • Ben de konuyu incelemek için, ilgili ne kadar kitap varsa lendirmesini yapıp, sonuca varıyor. Bize de bunu dile getirmekinceledim ve kendimce bir sonuca vardım. Müsaadenizle Sır- düşüyor. –Bu arkadaşa içim ısındı veya –yılan gibi soğuk birisi.rın bazen nasıl ve neden çalıştığını, bazen de nasıl ve neden ça- Bu tip hızlı yakıştırmaları “önyargı” diyerek benimseme-lışmadığını açıklamak istiyorum. yenler olduğu gibi, hislerine güvenerek davrananlar da mev- • İnsan beyni saniyede 400 milyar veri işliyor ve biz sadece cut. (Dikkatiniz çekmek istiyorum, gerekçesinin farkına vara-bunun 2 bininin farkına varıyoruz. (Kaynak: “Ne Biliyoruz ki?”, madığımız kararlarımıza “his” diyoruz. Hâlbuki bir gerekçesiWilliam Arntz, Betty Chasse, Mark Vincente) Farkına varma- var, vücudumuz biliyor gerekçeyi ama biz bilmiyoruz. Bulup çı-dığımız 399 milyar 999 milyon 998 bin veri beynimiz tarafın- karmak lazım esasında.)dan bir şekilde alınıp işleniyor ancak gün ışığına çıkarılmıyor • Sırrın etkisi de işte vücut tarafından yapılan değerlendir-ama bu veriler vücut tarafından kullanılmaya devam ediyor. menin içinde gizli. Herhangi bir veriyi duyduğumuzda, okudu- • Örneği iletişimden verelim: Bir insanla konuşurken, onu ğumuzda, gördüğümüzde, işittiğimizde vücut bu bilgiyi alıyorduyuyoruz , bir yandan da hareketlerini takip ediyoruz. Kişi- ve hızlıca değerlendiriyor.nin söyledikleri kadar, kullandığı vurgular, söyleyiş tarzı, du- Bu bilgi bizim için önemliyse gün ışığına çıkartıyor, yani birruşu, ses tonu konuşmanın akışını etkiliyor. Konuşmanın içe- bakıma söylüyor. Bazen gündeme getirecek kadar önemli bul-riğinden ziyade saydığımız diğer olguların anlamı etkilediğini muyor ama gene de değerlendirmeye alıyor ve kullanıyor. Ba-belirten araştırmacılar var. (Kaynak: “Dikkat Vücudunuz Ko- zen de tamamen önemsiz bulup, kullanılmayacaklar kısmınanuşuyor”, Ahmet Şerif İzgören). atıyor. • Konuşma esnasında, kişinin hareket ve mimiklerinin bir Peki, vücut bir şeyin önemli olup olmadığına nasıl karar ve-kısmını fark ederken, bir kısmını fark etmiyoruz bile. Fark et- riyor?mediğimiz kısımlar, büyük ihtimalle beynimiz tarafından kay- Cevap: Biz neyi önemli buluyorsak ona göre yapıyor. Di-dedilen 400 milyar verinin içinde. Ama beynimiz bu bilgiyi yelim yeni bir araba veya önem verdiğiniz yeni bir şey aldınız.kullanmaya devam ediyor. Ya da almak üzeresiniz. Çevrenizde alacağınız şeyi sık sık gör- Mesela insanlar yüzleri, elleri, kolları, ayakları simetrik ve meye başlarsınız. Hatta bazen şaşkınlık duymamak elde değil-orantılı olan insanları daha güvenilir buluyor. Yakışıklı filim dir. Nasıl oluyor da çevremde aynı malı almış veya almak iste-yıldızlarının bu kahramanlık rollerine soyunması, çirkin, ya- yen bu kadar kişi oluyor? Vapurda bulduğum gazetede o mallamuk, yumuk tiplerin kötü adam rollerine seçilmesi rastlantı de- ilgili bir yazı görüyorum?ğil yani. Gerçekte bunlar çevrenizde hep vardı ama önemsiz olduk- Mesela, erkekler annelerine benzeyen kadınları, daha güzel ları için gün ışığına çıkartılmıyor idi. Siz ne zaman ki vücu-bulma eğilimi içindeler, kadınlar da babalarına benzeyen er- dunuza “Ben bunu önemsiyorum” mesajı verdiniz, vücudunuzkekleri. Beyin aldığı verilerle, kendine göre kıstaslar ile değer- bunu bulup ortaya çıkarmaya başladı.154 155
  • • Çekim yasası ile vücudumuzu istediğimiz şeyin önemine nuz. Arkadaşınız da bunu fark ediyor. – Motorla ilgileniyorsuninandırmış oluyoruz. Eğer bu konu da vücudumuzu şartlandır- galiba? –Evet, ilgileniyorum. –Bir arkadaşım motorunu sata-mayı başardıysak, vücut çevremizde olup, bitenleri artık yeni cakmış, ilgilenirsen bakalım...Fark etmeden dışarıya gönder-ölçeği ile değerlendirmeye başlıyor. İsteğimize yönelik bilgileri diğiniz mesaj yerini buldu ve size motorla ilgili bir açılım sağ-bulup, çıkartıyor. Biz de ilgi alanımız hakkında yeni bilgiler öğ- lamış oldu.reniyor, yeni insanlarla tanışıyor, ilicili kitapları buluyoruz. Vü- Diyelim ki arkadaşınız, vücut dilinizi tam olarak algılaya-cudu şartlandırabilme becerisini belki bir yerlerden hatırlarsı- madı, bilinçli beyni bunu görüntü haline getirmedi. Ama vü-nız.  cudu mesajı almış durumda, bu nedenle, arkadaşınız durup, du- rurken de size motordan bahsedebilir. Yaşam ustalığı becerisi 24 İşte çekim yasasının önemli gücü buradadır. Arkadaşınız Mutluluk için yeni düşünce ve davranışlar geliştirerek sizin niyetinizin gücüne göre, çekiminizden etkilenmektedir. vücudumuzu buna şartlandırabilmek. Aklınızda ve vücudunuzda “hayat amacınız” sürekli canlı ise, çevrenize sürekli “mesaj” veriyor durumdasınız. Dışarıya me- saj vermenin çok daha önemli bir etkisi var; Çevrenizdeki in- • Sırrın veya Çekim Yasasının gücü sadece bizim aldığımız sanların “çekim gücünü” kullanmak.verilerde değil, bizim dışarıya verdiğimiz verilerde. Hatta iddia • Her insanın bir çekim kabiliyeti vardır. Bu kabiliyetini deedebilirim ki dışarıya gönderdiğimiz verilerde sır daha etkili. vücudu aracılığı ile kullanır. İnsan bir şeye odaklanmayı başa- Konuştuğumuz, görüştüğümüz, beraber çalıştığımız insan- rabilmişse; çekim kabiliyeti devreye girmiştir. Ama insan birlara gönderdiğimiz her veri içinde, gerçekten istediğimiz şey şeye odaklanmamışsa çekim yasası devreye girmez.gizlenmiş durumda. Yaşam amacımızı, doğru olarak belirlemiş Bir kişinin yaşam amacı, kuvvetli, odağı derin ise yaşamve odağımıza almışsak, çevreye karşı gönderdiğimiz her veri amacı olmayan kişiyi daha kolay etkiler. Ve onun enerjisini kul-içinde yaşam amacımızdan bir şeyler olacaktır. lanmaya başlar. Bu noktada artık seçim size kalmıştır. Çekim • Bizimle iletişim kuran kişi, nasıl ki gönderdiği tüm ve- yasasını kullanmak isterseniz; kendinizden emin bir şekilde,rilerin farkında değilse, biz de karşımızdakine gönderdiğimiz yaşam amacınızı belirlemenizi ve odağınıza almanızı tavsiyeverilerin tümünün farkında değiliz. Ama gönderdiğimiz veri- ederim. Yoksa başkasının yaşam amacında rol alırsınız.ler içinde muhakkak yaşam amacımız var. Karşımızdaki bu ve-riyi aldığında kodu çözüyor. Ve bizim asıl niyetimizi, hedefi-mizi anlıyor. Bazen bu anladığını fark ederek bize geri bildirimyapabilir. MÜKEMMEL ADALETİ GÖRMÜYOR MUSUN? Örneğin motosiklet almayı düşünüyorsunuz, bu arada birarkadaşınızla, iş yerinde sohbet ediyorsunuz. Dışarıdan geç- Hayat adildir. Bunun en büyük kanıtı mutluluk olgusudur.mekte olan motor sesi, dikkatiniz çekiyor, kulak kabartıyorsu- Hayat adildir, çünkü sadece mutlu olmayı başarabilenler mutlu156 157
  • olur. Bu bölümde amacım hayatın adil olduğuna sizi ikna et- yapabilirsiniz? – Derme, çatma. İçinde yaşamaya değmeyen birmektir. En azından mutluluk konusunda. ev. - Siz hiç bir yalancının mutlu olduğunu gördünüz mü? Peki, elinizde malzeme olarak, demir, kum, çimento, boya - Siz hiç despot bir kişinin mutlu olduğunu gördünüz vb. bir eve yönelik her şey olsa nasıl bir ev yapabilirsiniz? Ol-mü? dukça sağlam ve güzel bir ev. - Siz hiç bir hırsızın mutlu olduğunu gördünüz mü? İşte elinizde sadece, ahlaksızlık, çekememezlik, bencillik - Siz hiç ahlaksız bir kişinin mutlu olduğunu gördünüz vb. varsa ulaşacağınız hayat bunlardan oluşacaktır. Yani eliniz-mü? deki malzeme ne ise ürününüz de o olacaktır. Çalı çırpıdan villa yapmanız mümkün değildir. - Siz hiç bir bağnazın mutlu olduğunu gördünüz mü? Elinizde, paylaşma, yetenek, anlayış, bilgi vb. iyi malzeme- - Siz hiç kumarbazın mutlu olduğunu gördünüz mü? ler varsa ve bu kitapta belirtilen yaşam ustalığı becerilerine sa- - Siz hiç, sürekli ağlayan birinin mutlu olduğunu gördü- hipseniz mutlu bir hayat yaratabilirsiniz. (Sadece malzeme ye-nüz mü? terli değil, yöntemi de bilmek gerekiyor). - Siz hiç, sürekli şikâyet eden birinin mutlu olduğunu gör- İnsanların da kabul etmek istemedikleri budur. İş yerindedünüz mü? bir despot olup, evde bir melek olmaya çalışırlar. Ama bu müm- - Siz hiç, herkesi kıskanan birinin mutlu olduğunu gördü- kün değildir. Bir hırsızın, yalan söylememesinin mümkün ol-nüz mü? madığı gibi. Sürekli kullandığınız “malzemeyi” inkâr etmeniz - Siz hiç bir geçimsiz birinin mutlu olduğunu gördünüz veya yokmuş gibi davranmanız mümkün değildir.mü? İnsan, kendisi gerçekten iyi ve dürüst olmalıdır. Bu yüzden Ben görmedim. Arada sırada mutluymuş gibi yapmaları da elindeki malzeme güzel olacak ve iyi sonuç alınacaktır.mutlu olduklarını göstermez. Bir insanın olumsuz bir özel- Bazen, kötü kişiliğe sahip bireylerin de mutlu oldukları söy-liği, o insanı tanımlayacak kadar kocamansa, o insan genel lenir. Esasında mutlu demek doğru değildir. “Başarılı” demekolarak mutsuzdur. Mutlu olmak bir yetenek- gerekir. Adamın mutluluk için iyi bir malzemesi yoksa mutlu Bu durumu ev yap- tir. Mutlu olmak için büyük olamaz. Ama bu başarıya engel değildir.maya benzetelim. Bir ev bir zekâya, büyük bir farkında- Başarılı ve mutsuz olmak pek ala mümkündür. İntiharla,yapabilmeniz için çeşitli lığa, neredeyse bir dehaya ihti- aşırı yiyerek veya başka kötü alışkanlıklarla hayatına son verenmalzemelere ihtiyaç var- yaç vardır. Mutsuz olmak hiç- ünlüleri aklınıza getirmeniz yeterlidir. Ben bu kitabı kalemedır. Diyelim ki elinizde ki bir şeydir. Aptal insanlar bile alırken ölen Micheal Jackson, çok iyi bir örnektir. Dünyanınmalzeme, sadece çalı ve mutsuzdur. gelmiş geçmiş en çok satan müzik adamı, son yıllarında mut-çırpı olsun. Nasıl bir ev OSHO luluğu yakalamak için acınacak girişimlerde bulunmuş, her biri hüsranla biten bu girişimler bir nevi intiharla sonuçlanmıştır.158 159
  • Micheal’ın mutsuz olduğunu anlamak için konuşmaya ge-rek yoktur. Yüzüne baktığınız da, henüz ameliyatla değiştiril-memiş gözlerinde bu hüznü görmek mümkündür. Micheal,dev bir kalabalığın ortasında yalnızlıktan ve mutsuzluktan öl-müştür. MUTLULUK İÇİN KISA NOTLAR Mükemmel adaleti görmeliyiz. Cennet de, cehennem debu dünyada mevcuttur. İnsan tutumlarıyla mutsuz olmayı da,mutlu olmayı da başarabilir. Hatta kuantum düşünce teknikle-rinde hastalıkların zihinsel nedenleri anlatılmaktadır. Yani in- • Bir insanın mutlu olup olmadığını nasıl anlarsın?san yanlış düşünceler nedeniyle hasta olmaktadır. Hastalık ya- - Önce kişinin kendisine sorarsın, mutlu mu mutsuz mu?ratmayı başaran düşünceler mutsuzluk yaratmayı haydi haydi - Şimdiye kadar ne yapmış ona bakarsın, hayat amacındabaşarır. Zaten bence hastalık; kronik mutsuzluğun bir sonu- ilerlemeyi başarmış mı yoksa sadece lafta mı kalmış?cudur. - Çevresine bakarsın, mutlu insanlardan mı, mutsuz insan- Çevrenizde olumsuz davranışlarıyla, huzursuz eden birisi lardan mı oluşuyor?var mı? Bakın bakalım, mutlu mu? Mümkün değil. O yüzdenbırakın kendi yarattığı ateşin içinde kalsın. Ve bir akrep gibi - Yaşam enerjisine bakarsın; yeteri kadar inancı, gücü, planıkendi kendini soksun. Çok yaklaşırsanız sizi de sokabileceğin- var mı?den mutsuz insanlar yerine mutlu insanlar ile birlikte olmak • Susan R. Barry, 48 yaşından sonra üç boyutlu görmeyidaha iyidir. öğrenmiş. Önce üniversitede böyle bir eksikliği olduğunu an- Benim bir kuralım var, belki size de yardımcı olur. Bir in- lamış. Ancak doktorlar bu yeteneğin 1 yaşına kadar kazanı-san bana “zaman ve/veya maddi” olarak doğrudan zarar ve- lacağını söylemiş, üzgünüz demişler. Çok daha sonra özelriyorsa bir sorundur. Onun haricinde tüm insanları olduğu bir çalışmayla, her iki gözünü de aynı zamanda aynı nesneyegibi kabul ederim. Eleştirmem, değişmeye zorlamam, arkala- odaklama çalışması yapmışlar ve sonunda 3. Boyutu görmüş.rından konuşmam. Onlar yeteri kadar cezayı kendilerine veri- Yani beyin ilk 1 yılda yapacağı işi 48 yaşında yapmış. (How toyorlardır. Rewire Your Brain and Vision, pt5.psychologytoday.com adre- sinden, 12 Mayıs 2009’da alınmıştır). Kötü yemek hazımsızlık yapar, kötü düşünce de. Mutluluğu henüz yakalayamayanlar için mükemmel bir Mükemmel adaleti görüyor musunuz? metafor. Bir insan 48 yaşında, “derinliği” görmeyi başarı- yorsa, 48 yaşında “mutluluğu” da öğrenebilir. Mutluluk da hayatımızın derinliği oluyor bu durumda. • Yeni bir sorumluluk alırken dikkat etmek gereklidir. Bir sorumluluk, yanında ufak tefek başka sorumluluklarla gelmek-160 161
  • tedir. Hayatımıza plansız olarak aldığımız sorumluluklar, mut- lar, sanatçılar, iş adamları, akademisyenler vb. mutluluğa dahaluluk için ayıracağımız yaşam enerjisini ve zamanımızı tüketir. yatkındır. • Çevren darsa, yani sadece bir kaç kişiyle hayatını doldu- • Empati bazen kötüdür. Karşındaki kişinin “mutsuz-ruyorsan, kötü de olsa bu ilişkileri açıklayabilmek için sürekli luğunu” anlamaya ve çözmeye çalışıyorsan empati kötüdür.mantıklı gerekçeler bulur durursun. İlişkiler konusunda insa- Çünkü sana mutsuzluğu öğretir.nın açık görüşlü olabilmesi için, dar bir çevreye tutsaklık geliş- Vaktinin çoğunu mutsuzluğa harcayan mutsuzdur. Empatitirmemesi gerekmektedir. yerine karşındakine mutluluk yolu göstermek daha iyidir. Bı- • Enerji mutluluk vermektedir. Enerji içecekleri, kahve, rak o senden doğruları öğrensin.(Bakınız, “Yeni Bir İnsan Çiz-içki, tatlı vb. enerjiyi suni olarak artırarak, mutlu olmamızı sağ- mek”).larlar. Sporcuların daha mutlu olmasının bir nedeni, günlük • Kronik mutsuzlar, bir sebep olmasa da mutsuzluk yaratır-hayatta ihtiyaç duydukları enerjiden daha fazlasına sahip ol- lar. (Uzun süredir mutsuzsanız, bu işten bir çıkarınız olup, ol-malarıdır. madığını kontrol etmenizi tavsiye ederim). • İnsanlara “hayır” dediğinde bir anlamı olması için, hayır • Kronik mutsuzlar, sizi mutsuz yapmadan rahat edemezler,dediğinde kazandığın zamanı ve enerjiyi kullanabilmen gerek- fırsat tanımayın. Mutluluk için yaşam enerjiniz düşükse, dahalidir. Yoksa “evet” demek daha hayırlıdır. fazla dikkat edin! Çünkü etkilenmeniz daha kolay olur. • İletişim; mutluluk ve başarı için mutlaka geliştirilmesi ge- • Şükredebilenin, mutlu olma potansiyeli yüksektir.reken bir alan. Buna karşın karşımızdaki insanla tam anlamıyla • Seçme özgürlüğü, mutluluk vericidir. Ama en az üç tercihbir iletişim kurmamız mümkün gözükmüyor. – Neden? masada olmalıdır. - Kelimelerin anlamları, insandan insana farklılık gösteri- • Çocuklar ile yaptığımız bir derste, “güzel bir hayat”yor. üzerine konuştuk. Çocukların hepsi, mutluluğa “bu hayatta” - Herkesin niyeti farklı olduğundan, işine gelen yeri dinli- ulaşabileceklerini söylediler. Güzel; henüz korkmayı öğren-yor veya işine geldiği gibi anlıyor. memişler. - Vücut, beyinden daha farklı tutumlar takınıyor, iletişimi • Ördek sürüsünden ayrılan tavus kuşları, kendi arkadaş-yönlendiriyor. larını buluncaya kadar yalnız uçmak zorundalar. Nietzche’ye - Çevresel uyaranlar ve çevresel şartlar iletişime engel teş- göre zekâ, katlanılabilecek “yalnızlık” miktarı zekâ ile ölçülür.kil ediyor. Mutlu olabilmek için bir süreliğine yalnız kalabilmeyi göze al- Mutluluk için yaptığımız iletişimde hem kendimizin, hem malıyız.de karşımızdakinin, bu kısıtlamalara tabi olduğunu aklımızda • Disiplin ve düzen mutluluk getirmese bile öz güveni ge-tutmalıyız. liştirir. • Yaşamda geliştirilen bir mükemmel özellik, diğer yönle- • Yeniden çerçevele(reframing): bir durumun farklı bir ba-rin gelişmesi için altyapı oluşturur. Bu yüzden başarılı sporcu- kış açısıyla ve farklı kelimelerle yeniden ifade edilmesidir. Ye-162 163
  • niden çerçeveleme, Sinir Dili Programı (NLP) konulu ki- • Bazılarının iddia ettiği gibi; hayattaki her problem, kişitaplarda detaylı olarak işlenmektedir, o yüzden ayrıca burada tarafından yaratılmamıştır. Problemin kaynağını sürekli ken-işlemeye gerek yoktur. dinde bulan, kaynağı sürekli dışarıda arayan kadar hatalıdır. Yeniden çerçeveleme işinde başarılı olanlar, müthiş bir Depremin nedeni yer kabuğunun yerleşmesidir. Trafik kazala-hikâye anlatıcısıdırlar. Sizin de içinde bulunduğunuz bir hikâ- rının oluşmasında yolların bozukluğunun da kabahati vardır.yeyi öyle güzel anlatırlar ki, -Yahu, dersiniz ne kadar güzel bir • Bir gün 24 saattir. Bu gün mutluluğun için ne yaptın?anı yaşamışım, farkında değilim! Yeniden çerçeveleme bir ya- • Dünyada boşluk yoktur. Duvardan bir tuğla çektiğinizdeşam ustalığı becerisidir. Hayatı kendi istediğiniz gibi tanımla- oraya hava dolar. Hayatta bir boşluk bırakırsanız, bir başkasımanıza imkân verir. doldurur. Olumlu vizyon yoksa olumsuz vizyon oluşmaktadır. • Kendini Aldatmak: çocuğunun kusurlarını görmüyor- Yaşam ustalığı becerisi 25 san, yakın akrabalarının uyanıklıklarını fark edemiyorsan, ha- Yaşadıklarınızı, yaşam amacınıza hizmet edecek ve size kem hep karşı takımı tutuyorsa gelen bilgiyi daha en başta çar- mutluluk verecek şekilde yeniden çerçeveleyebilmek. pıtıyoruz demektir. Çarpıtma miktarı artmışsa fanatikleşiyoruz demektir. • Biz milletçe, vatanını çok seven hırsızlarıyla, ailesini çok • Kendini kandırma durumu: Bazen öyle şeylere şahit olu- seven TV hastalarıyla, parayı çok seven kumarbazlarıyla, oku-yorum ki şaşmamak elde değil. Bir tanesi şu: maya değer veren cahilleriyle, yönetime talip bencilleriyle, sev- Kişi içinde yaşadığı hayatı sevmiyor ama değiştirecek gücü mediği halde evlenenleriyle, bilmediği halde öğretenleriyle,de bulamıyorsa ne yapıyor biliyor musunuz? Kendisini haklı çı- başarıya odaklı tembelleriyle olmadığımızı yaşıyoruz. Siz ol-karmak için yaşadığı hayatı övüyor. Mesela istemediği birisiyle madığınız halde neyi yapıyorsunuz?evli...Onu göklere çıkartıyor. Mesela istemediği bir işte çalışı- • Rollerin, psikolojiye etkileri alanında ünlenmiş bir hapis-yor...Hep iyi yanlarını övüyor. hane deneyi vardır. Deneyi kurgulayan psikolog Philip Zim- Neden böyle yapıyor? Çünkü herkes beğenir ve onay- bardo deney için gönüllü olan öğrencileri mahkûmlar ve gar-larsa, bu yaptığım yanlış, belki doğruya dönüşür diye düşü- diyanlar olarak iki gruba böler. Hapishaneye benzeyen birnüyor. Yani kurbağayı sürekli öpersem, onun hakkında iyi mekânın içine belirli bir süreliğine koyar.konuşursam prenses olur diye düşünüyor. Ama kurbağa yan- Zaman içinde gardiyanlar, ellerinde bulunan güç nedeniylelış kurbağa ise, öptüğünde sadece isilik olursun. vicdansız ve acımasız davranmaya başlarlar. Buna karşın mah- Bu insanlar, pek çok genci yanlış yönlendirerek zaman kay- kûmlar birbirlerine sığınırlar. Her iki grup arasında tam bir ku-bına neden oluyorlar. tuplaşma yaşanır. Olaylar o noktaya gelir ki, Zimbardo deneyi İthal bir hayat amacıyla mutluluk mümkün değildir. planladığı süreden önce bitirmek zorunda kalır.164 165
  • Bu deney, rollerin insan hayatında ne kadar etkili olabilece-ğinin göstergesidir. Bir deney ortamında bile insanlar kendinirollere kaptırmaktadırlar. Tiyatrocular, filim yıldızları bir rol ile çok bütünleştiklerinde AMACIMIZartık o roldeki gibi duyumsayıp, yaşamaya başlarlar. “KurtlarVadisi” oyuncularının, gerçek hayatta dizideki gibi davranma-ları, “Binbirgece” oyuncularının sevgili olmaları gibi. Amacımız, Biz niye mutluluğu bu şekilde çok benimseyip oynamaya- Gerçekleri gözden kaçırmadan sınırları zorlayabilmek,lım? Başta kendini kandırma gibi duran bu durum oyuncu ka- Hayatı, bir sanatçı titizliğinde baştan yaratabilmek,rakterini benimsedikçe gerçeğe dönüşecektir. Yaradılışın mucizesini görebilmek, Aynı bir dili öğrenmek gibi: mutluluğu kelime kelime Vücudumuzun değerini bilebilmek,öğrenmek, zaman ayırmak, çalışmak, hedef olarak koymakve sonunda mutlu olmak mümkün. İnsanlara sevgiyle, sevgiliye aşkla bakabilmek, Güzellikleri o an yaşabilmek, İyiyle, kötüyü ayırt edebilmek, Nerede olduğunu, nereye gideceğini bilebilmek, Seni nelerin mutlu yapacağını seçebilmek, Ve bunları yapabilmek, Yapabilecek cesareti bulmak, Bıkmadan, usanmadan, çekinmeden yeniden deneyebil- mek, Denerken mutlu olmak. Sonunda mutlu olmak. Ölmeden mutlu olmak. Amacımız Bu.166 167
  • 168