• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
ยาสามัญประจำบ้าน 28 ขนาน
 

ยาสามัญประจำบ้าน 28 ขนาน

on

  • 12,885 views

สรุปยาสามัญประจำบ้าน สมุนไพร Thai

สรุปยาสามัญประจำบ้าน สมุนไพร Thai

Statistics

Views

Total Views
12,885
Views on SlideShare
12,885
Embed Views
0

Actions

Likes
2
Downloads
75
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    ยาสามัญประจำบ้าน 28 ขนาน ยาสามัญประจำบ้าน 28 ขนาน Presentation Transcript

    • ตำรับยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ ๒๘ ขนาน รวบรวมและเรียบเรียงโดย กิตติ กิตติจารุวงศ์ สมาคมแพทย์แผนไทยเชียงใหม่ ศูนย์อนามัยที่ ๑๐ เชียงใหม่
    • การแพทย์แผนไทยทรงอยู่ที่ บุคคล ติดตัวตราบชนม์ ดับชีพ มีสติรู้จักตน เป็นอยู่ ความรู้คือประทีป ส่องให้ เห็นหนฯ
    •  
    • ๖ . โครงสร้างตำรับยาไทย
      • ตัวยาตรง
      • ตัวยาช่วย
      • ตัวยาคุมฤทธิ์
      • ตัวยาประกอบ ( ชูรส ชูสี ชูกลิ่น )
    • ยาที่ใช้สุราเป็นน้ำกระสายยา
      • ยาแก้พิษ
      • ยาดองสตรีอยู่ไฟหลังคลอด
      • ยาประสะกานพลู ยาประสะขิง ยาวิสัมพยาใหญ่ แก้โรคจุกเสียด ลมป่วง ปวดท้อง ห้ามใช้สุราเป็นกระสายยาในผู้ป่วยที่มีไข้สูงและสตรีมีครรภ์
    • ตัวอย่างการปรุงยา ๑๕ ตำรับ ๑ . ยาแก้ไข้ ไข้เหนือ ไข้พิษ ไข้กาฬ ไข้ตักกะศิลา ต้นไข้ ตัวยาตรง รากชิงชี่ รากหญ้านาง รากคนทา รากเท้ายายม่อม รากมะเดื่อชุมพร หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาช่วย รากมะกรูด รากมะนาว รากมะปรางหวาน รากมะเฟือง รากเหมือดคน หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาประกอบ เกสรทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๑ บาท ( ชูรส , ชูกลิ่น ) วิธีทำ เอาตัวยาใส่หม้อ เติมน้ำท่วมยา ยกขึ้นตั้งไฟ เคี่ยว ๓ เอา ๑ ส่วน รินเอาแต่น้ำกิน ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ถ้วยกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา ( เพิ่มลดได้ตามอาการ ) สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน ไข้ตัวเย็น ร้อนในกระหายน้ำ แก้ต้นไข้ ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้กลับไข้ซ้ำ ไข้เหนือ ไข้กาฬ ไข้ตักกะศิลา ไข้หัด ไข้หวัด ไข้ปอดบวม แก้ไฟลามทุ่ง เริม งูสวัด ขยุ้มตีนหมา
    • ยาประสะผิว ถ้าเป็นไข้พิษ ไข้กาฬ ไข้ตักกะศิลา ไข้หัวต่างๆ ควรเพิ่มยาประสะผิว โดยใช้น้ำยาข้างต้น ละลายดินสอพอง พิมเสน การบูรแทรก ชโลมผิวภายนอก หรือทา หรือใช้รากหนามพุงดอ ฝนกับน้ำสุรา ละลายดินสอพอง แทรกพิมเสนทา
    • ๒ . ยาแก้ปลายไข้ ( ไข้ในระยะเริ่มจะหาย ) แก้ไข้ท้องผูก ตัวยาตรง รากชิงชี่ รากหญ้านาง รากคนทา รากเท้ายายม่อม รากมะเดื่อชุมพร หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาช่วย รากมะกรูด รากมะนาว รากมะปรางหวาน รากเหมือดคน หนักสิ่งละ ๒ บาท ลูกสมอไทย ลูกมะขามป้อม เนื้อในฝักคูณ หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาประกอบ เกสรทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๑ บาท ( ชูรส , ชูกลิ่น ) วิธีทำ ใส่น้ำ ๓ ส่วน ต้มเคี่ยวให้เหลือ ๑ ส่วน รินเอาน้ำดื่ม ขนาดรับประทาน ครั้งละ ครึ่งถ้วยกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา สรรพคุณ แก้ปลายไข้ ถ่ายพิษไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ท้องผูก
    • ๓ . ยาแก้ไข้ท้องเสีย , ไข้รากสาด ตัวยาตรง รากชิงชี่ รากหญ้านาง รากคนทา รากเท้ายายม่อม รากมะเดื่อชุมพร หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาช่วย รากก้างปลาทั้ง ๒ เปลือกเฉียงพร้านางแอ เปลือกลูกทับทิม ขมิ้นอ้อย หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาประกอบ เกสรทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๑ บาท ( ชูรส , ชูกลิ่น ) วิธีทำ ใส่น้ำท่วมยา ต้มให้เดือด นาน ๑๕ – ๒๐ นาที รินเอาน้ำกิน ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ถ้วยกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา สรรพคุณ แก้ไข้ท้องเสีย ไข้รากสาด ไข้หัดหลบใน กระเพาะลำไส้อักเสบ
    • ๔ . ยาแก้ไข้หัด หัดหลบใน ตัวยาตรง รากชิงชี่ รากหญ้านาง รากคนทา รากเท้ายายม่อม รากมะเดื่อชุมพร หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาช่วย รากก้างปลาทั้ง ๒ รากกล้วยตีบ เปลือกลูกทับทิม หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาประกอบ เกสรทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๑ บาท ( ชูรส , ชูกลิ่น ) วิธีทำ บดเป็นผง ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ถ้วยกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา สรรพคุณ แก้ไข้หัด หัดหลบใน ใช้น้ำรากผักชีต้ม เป็นกระสาย กินและชะโลม
    • ๕ . ยาแก้ไข้ป้าง ตัวยาตรง หัวเต่าเกียด เต่ารั้ง เถาลิ้นเสือ เขม่าเหล็ก หัวเต่านา หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาช่วย ลูกมะระขี้นก เถากระพังโหม ( ช่วยแก้ไข้ ช่วยย่อยอาหาร ) หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาประกอบ ใบกระเพรา หัวข้าวเย็นทั้ง ๒ ( ช่วยขับลม แก้อักเสบ ) หนักสิ่งละ ๒ บาท วิธีทำ ต้ม ๓ เอา ๑ รินเอาน้ำดื่ม ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ – ๒ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา สรรพคุณ แก้ไข้ป้าง ( ผลมาจากไข้มาเลเรียเรื้อรัง ทำให้ตับโต ) แก้ม้ามย้อย ม้ามแลบ ตับทรุด ตับโต
    • ๖ . ยาถ่ายพยาธิ , แก้ซางตานขโมย ตัวยาตรง ตานโตนด ตานเสี้ยน ตานขโมย ตานหม่อน ตานดำ หนักสิ่งละ ๑ บาท เม็ดสะแกคั่ว รากทับทิม รากเล็บมือนาง เปลือกมะหาด หนักสิ่งละ ๑ บาท ตัวยาช่วย ลูกสมอพิเภก ลูกสมอไทย ลูกมะขามป้อม เนื้อในฝักคูณ หนักสิ่งละ ๑ บาท วิธีทำ ต้ม ๓ เอา ๑ รินเอาน้ำดื่ม ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ถ้วยกาแฟ ก่อนนอนในขณะท้องว่าง สรรพคุณ ขับพยาธิ แก้เด็กพุงโร ก้อนปอด อุจจาระขาว เหม็นเปรี้ยว เป็นฟองเป็นตานขโมย
    • ๗ . ยาแก้ธาตุพิการ ท้องอืดเฟ้อ แน่นจุกเสียด ( แก้ลมกองหยาบ ) ตัวยาตรง ดอกดีปลี รากช้าพลู เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิง เหง้าขิงแห้ง หนักสิ่งละ ๑ บาท ตัวยาช่วย ผลมะตูมอ่อน หัวกกลังกา หัวแห้วหมู เมล็ดพริกไทย หนักสิ่งละ ๒ สลึง ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู หนักสิ่งละ ๒ สลึง ชะลูด อบเชย ลูกกระดอม บอระเพ็ด หนักสิ่งละ ๒ สลึง ตัวยาประกอบ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๒ สลึง ( ชูรส , ชูกลิ่น ) วิธีทำ บดเป็นผง เอาน้ำใบกระเพราแดงต้มเป็นกระสายยา ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ – ๒ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา หรือเมื่อมีอาการ สรรพคุณ บำรุงธาตุ แก้ธาตุพิการ อาหารไม่ย่อย ท้องขึ้นอืดเฟ้อ จุกเสียด
    • ๘ . ยาแก้ลมวิงเวียน บำรุงหัวใจ ( ลมกองละเอียด ) ตัวยาตรง เกสรทั้ง ๕ กฤษณา กระลำพัก ชะลูด อบเชย หนักสิ่งละ ๑ บาท ชะมดเช็ด ชะมดเชียง หญ้าฝรั่น อำพันทอง พิมเสน หนักสิ่งละ ๑ บาท ตัวยาช่วย โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๒ สลึง วิธีทำ บดผง ละลายน้ำต้ม รับประทาน ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ – ๒ ช้อนชา ก่อนอาหาร ๓ เวลา หรือเมื่อมีอาการ สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย สวิงสวาย บำรุงหัวใจ หัวใจสั่น อ่อนเพลีย
    • ๙ . ยาบำรุงกำลัง ตัวยาตรง กำลังเสือโคร่ง กำลังหนุมาน กำลังวัวเถลิง กำลังเจ็ดช้างสาร หนักสิ่งละ ๒ บาท ตัวยาช่วย เบ็ญจกูล กระชายดำ แก่นกันเกรา หนักสิ่งละ ๑ บาท ดอกคำไทย ดอกคำฝอย ฝางเสน หนักสิ่งละ ๑ บาท กฤษณา กระลำพัก ชะลูด หนักสิ่งละ ๑ บาท ลูกสมอไทย ลูกมะขามป้อม หนักสิ่งละ ๑ บาท วิธีทำ บดเป็นผง เอาน้ำผึ้งเป็นกระสาย ปั้นเม็ดขนาดลูกมะแว้ง ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๓ – ๕ เม็ดก่อนอาหารเช้า – เย็น สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย บำรุงโลหิต
    • ๑๐ . ยาบำรุงน้ำนม ตัวยาตรง ต้นน้ำนมราชสีห์ เหง้ากระทือ หนักสิ่งละ ๑ บาท รากไทรย้อย ใบกระวาน หนักสิ่งละ ๑ บาท ตัวยาช่วย เบญจกูล ระย่อม หนักสิ่งละ ๒ สลึง ตัวยาประกอบ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๒ สลึง ( ชูรส ชูกลิ่น ) วิธีทำ บดเป็นผง เอาน้ำสุกเป็นกระสายยา ขนาดรับประทาน กินครั้งละ ๑ – ๒ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา สรรพคุณ บำรุงน้ำนม ขับน้ำนม ให้น้ำนมมาดี
    • ๑๑ . ยาฟอกโลหิตระดู ตัวยาตรง ฝางเสน แกแล หนักสิ่งละ ๑ บาท ตัวยาช่วย ขมิ้นอ้อย ขมิ้นเครือ แก่นแสมทั้ง ๒ หนักสิ่งละ ๑ บาท ดอกคำไทย ดอกคำฝอย หนักสิ่งละ ๑ บาท เมล็ดพริกไทย ดอกดีปลี ขิงแห้ง หนักสิ่งละ ๑ บาท แก่นขนุน แก่นสน แก่นไม้สัก หนักสิ่งละ ๑ บาท ลูกสมอไทย ลูกมะขามป้อม ใบมะกา หนักสิ่งละ ๑ บาท ตัวยาประกอบ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๒ สลึง ( ชูรส ชูกลิ่น ) วิธีทำ เติมน้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๑๕ – ๒๐ นาที รินเอาน้ำดื่ม ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ / ๒ – ๑ ถ้วยกาแฟ ก่อนอาหารเช้า - เย็น ( ถ้าถ่ายมากให้ลดจำนวนที่ดื่ม ) สรรพคุณ ฟอกโลหิตระดู ขับโลหิตระดูที่เน่าเสีย ขับน้ำคาวปลา
    • ๑๒ . ยาบำรุงโลหิต ตัวยาตรง ดอกคำไทย ดอกคำฝอย เลือดแรด ครั่ง หนักสิ่งละ ๑ บาท ตัวยาช่วย ฝางเสน แกแล หนักสิ่งละ ๒ สลึง เบ็ญจกูล หนักสิ่งละ ๒ สลึง ตัวยาประกอบ โกฐทั้ง ๕ เทียนทั้ง ๕ เกสรทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๒ สลึง ( ชูรส ชูกลิ่น ) วิธีทำ บดเป็นผง ใช้น้ำผึ้งเป็นกระสายยา ปั้นเม็ดเท่าลูกมะแว้ง ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๓ – ๕ เม็ด ก่อนอาหารเช้า – เย็น สรรพคุณ บำรุงโลหิต บำรุงร่างกาย ทำให้ร่างกายแข็งแรง ฯลฯ
    • ๑๓ . ยาบำรุงร่างกาย ตัวยาตรง สบู่เลือด ( บอระเพ็ดพุงช้าง ) หนักสิ่งละ ๑๐๐ กรัม ตัวยาช่วย หัวแห้วหมู ทองพันชั่ง เหงือกปลาหมอ หนักสิ่งละ ๓๐ กรัม ข้าวเย็นเหนือ ข้าวเย็นใต้ หัวร้อยรู หนักสิ่งละ ๓๐ กรัม ตัวยาคุมฤทธิ์ สมอพิเภก สมอไทย มะขามป้อม หนักสิ่งละ ๓๐ กรัม วิธีทำ บดเป็นผง น้ำผึ้งเป็นกระสายยา ปั้นเม็ดขนาดเม็ดพุทรา ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๓ เม็ด ก่อนอาหาร เช้า – เย็น สรรพคุณ บำรุงโลหิต บำรุงกำลัง
    • ๑๔ . ยาแก้ริดสีดวงทวาร ตัวยาตรง เพชรสังฆาต อัคคีทวาร หนักสิ่งละ ๑๒๐ กรัม ตัวยาช่วย บอระเพ็ด เหงือกปลาหมอ เถาวัลย์เปรียง หนักสิ่งละ ๖๐ กรัม โกฐกรักกรา โกฐน้ำเต้า ดีปลี หนักสิ่งละ ๖๐ กรัม ตัวยาคุมฤทธิ์ สมอไทย สมอเทศ มะขามป้อม สมอดีงู หนักสิ่งละ ๖๐ กรัม วิธีทำ บดผง น้ำผึ้งเป็นกระสาย ปั้นลูกกลอนขนาดเม็ดมะแว้ง ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๕ – ๗ เม็ด ก่อนอาหาร เช้า – เย็น สรรพคุณ แก้ริดสีดวงทวาร
    • ๑๕ . ยาแก้ปวดหัว ตัวยาตรง รากระย่อม หนัก ๓๐ กรัม ตัวยาช่วย ขิงแห้ง หนัก ๒๐ กรัม ตัวยาคุมฤทธิ์ ชะเอมเทศ หนัก ๒๐ กรัม ตัวยาประกอบ ( เกสรทั้ง ๕ ) ผลมะตูมอ่อน หนัก ๒๐ กรัม วิธีทำ บดเป็นผง น้ำต้มสุกเป็นกระสายยา ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหารเช้า – เย็น หรือเมื่อมีอาการ สรรพคุณ แก้ปวดหัว แก้ความดันโลหิตสูง
    • ๗ . ยาสามัญประจำบ้าน ๒๘ ขนาน
      • ยาแก้ไข้ มี ๔ ตำรับ
      • ยาแก้ไอ ขับเสมหะ มี ๒ ตำรับ
      • ยาสำหรับเด็ก มี ๕ ตำรับ
      • ยาแก้โรคสตรี มี ๓ ตำรับ
      • ยาระบบย่อยอาหารและระบบขับถ่าย มี ๖ ตำรับ
      • ยาแก้โรคกระษัย มี ๓ ตำรับ
      • ยาระบบเลือดและหัวใจ มี ๕ ตำรับ
      แบ่งเป็น ๗ ประเภท คือ
    • ๑ . ประเภทยาแก้ไข้ มี ๔ ตำรับ คือ
      • ยาจันทลีลา แก้ไข้หวัด ไข้ตัวร้อน ไข้ ๓ ฤดู
      • ยาประสะจันทน์แดง แก้ไข้แดด ไข้ตัวร้อน กระหายน้ำ
      • ยาเขียวหอม แก้ตัวร้อน แก้พิษหัด พิษสุกใส
      • ยามหานิลแท่งทอง แก้ไข้ออกหัด เหือด สุกใส
    • ตัวยาในตำรับยาจันทลีลา ตัวยา สรรพคุณ
      • พิมเสน
      บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน ขับลม แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ
      • โกฐสอ
      แก้ไข้ หืด ไอ บำรุงหัวใจ แก้สะอึก
      • โกฐเขมา
      แก้หอบหืด แก้โรคในปากในคอ แก้เสียดแทงสองราวข้าง
      • โกฐจุฬาลัมพา
      แก้ไข้เจลียง ไข้เพื่อเสมหะ ขับลม แก้ปวดเมื่อย แก้ตกเลือด
      • จันทน์เทศ
      แก้ไข้เพื่อดี ดับพิษดีและโลหิต บำรุงน้ำดี ตับ ปอด หัวใจ
      • จันทน์แดง
      แก้ไข้เพื่อดี แก้รัตตะปิตตะโรค แก้ซางบังเกิดแต่ดี
      • ลูกกระดอม
      แก้ไข้ ดีแห้ง ดีฝ่อ ดีเดือด เพ้อคลั่ง บำรุงน้ำดี ดับพิษโลหิต
      • บอระเพ็ด
      แก้ไข้เหนือ ไข้พิษ ไข้กาฬ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี บำรุงธาตุ
      • รากปลาไหลเผือก
      แก้ไข้ แก้ลม ถ่ายพิษไข้ พิษเสมหะ พิษโลหิต
    • ๑ . ยาจันทลีลา
      • พิมเสน ๑ ส่วน
      • โกฐสอ โกฐเขมา โกฐจุฬาลัมพา สิ่งละ ๔ ส่วน
      • จันทน์เทศ จันทน์แดง สิ่งละ ๔ ส่วน
      • ลูกกระดอม บอระเพ็ด สิ่งละ ๔ ส่วน
      • รากปลาไหลเผือก ๔ ส่วน
      • วิธีทำ ชนิดผง บดเป็นผง
      • ชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐ . ๕ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ไข้ แก้ตัวร้อน ( แก้ไข้หวัด ไข้ ๓ ฤดู )
      • ขนาดรับประทาน ทุก ๔ ชั่วโมง
      • ชนิดผง เด็กครั้งละ ๑ / ๒ – ๑ ช้อนกาแฟ ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ – ๒ ช้อนกาแฟ
      • ชนิดเม็ด เด็กครั้งละ ๑ – ๒ เม็ด ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๓ – ๔ เม็ด
    • ตัวยาในตำรับยาประสะจันทน์แดง ตัวยา สรรพคุณ
      • ดอกมะลิ
      แก้ไข้ แก้ร้อนใน กระหายน้ำ
      • ดอกสารภี
      แก้โลหิตพิการ เจริญอาหาร บำรุงหัวใจ ชูกำลัง
      • เกสรบัวหลวง
      แก้ไข้มีพิษร้อน ไข้รากสาด ชูกำลังทำให้ชื่นใจ
      • ดอกบุนนาค
      แก้ไข้ แก้ลมหาวเรอ ลมหูอื้อตามัว บำรุงโลหิต บำรุงหัวใจ
      • ฝางเสน
      แก้ไข้ แก้กำเดา บำรุงโลหิต แก้ธาตุพิการ ปอดพิการ
      • เปราะหอม
      ขับลมในลำไส้ แก้เสมหะ เจริญไฟธาตุ แก้ลงท้อง แก้โลหิต ลมพิษ
      • โกฐหัวบัว
      กระจายลมทั้งปวง แก้ลมในกองริดสีดวง
      • จันทน์เทศ
      แก้ไข้ดีเดือด ดีพลุ่ง แก้เผลอสติ บำรุงตับ ปอด หัวใจ
      • รากเหมือดคน
      แก้ไข้กลับไข้ซ้ำ ไข้พิษ ไข้หวัด ไข้หัด ไข้ปอดบวม ถอนพิษยาเมาเบื่อ
    • ตัวยาในตำรับยาประสะจันทน์แดง ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • รากมะปรางหวาน
      แก้ไข้กลับไข้ซ้ำ ไข้ตัวร้อน ถอนพิษ ผิดสำแดง
      • รากมะนาว
      แก้ไข้กลับไข้ซ้ำ ถอนพิษผิดสำแดง แก้พิษอักเสบ
      • จันทน์แดง
      แก้ไข้เพื่อดีพิการ แก้ไออันเกิดจากซางและดี บำรุงหัวใจ
    • ๒ . ยาประสะจันทน์แดง
      • ดอกมะลิ ดอกสารภี เกสรบัวหลวง ดอกบุนนาค หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • รากมะนาว รากมะปรางหวาน รากเหมือดคน หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • ฝางเสน เปราะหอม โกฐหัวบัว จันทน์เทศ หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • จันทน์แดง ๓๒ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน กระหายน้ำ ละลายน้ำสุก หรือน้ำดอกมะลิ
      • ขนาดรับประทาน ทุก ๓ ชั่วโมง เด็กครั้งละ ๑ / ๒ ช้อนกาแฟ
      • ผู้ใหญ่ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ
    • ๓ . ยาเขียวหอม
      • ใบพิมเสน ใบผักกระโฉม ใบหมากผู้ ใบหมากเมีย ใบสันพร้าหอม สิ่งละ ๑ ส่วน
      • รากแฝกหอม เปราะหอม สิ่งละ ๑ ส่วน
      • จันทน์เทศ จันทน์แดง สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ว่านกลีบแรด ว่านร่อนทอง เนระพูสี พิษนาศน์ มหาสดำ รากไคร้เครือ สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ดอกพิกุล ดอกสารภี เกสรบัวหลวง ดอกบุนนาค สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ระย่อม ( ลดความดัน แก้ไข้ ขับระดู ขับปัสสาวะ บำรุงน้ำนม ) ๑ / ๔ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้ตัวร้อน ร้อนใน กระหายน้ำ ละลายน้ำสุกหรือน้ำดอกมะลิ
      • แก้พิษหัด พิษสุกใส ละลายน้ำรากผักชีต้มทั้งกินและชะโลม
      • ขนาดรับประทาน วันละ ๔ – ๕ ครั้ง เด็กครั้งละ ๑ / ๒ ช้อนกาแฟ
      • ผู้ใหญ่ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ
    • ตัวยาในตำรับยามหานิลแท่งทอง ตัวยา สรรพคุณ
      • กระดูกงูเหลือม
      ดับพิษกาฬ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้เมื่อย
      • กระดูกกา
      แก้ไข้พิษ ไข้กาฬทั้งปวง
      • เนื้อเม็ดสะบ้ามอญ
      แก้ไข้พิษ ไข้เซื่องซึม แก้พิษร้อน
      • หวายตะค้า
      แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ แก้พิษร้อน ชักสลบ แก้หอบ
      • เม็ดมะกอก
      แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ
      • ลูกมะคำดีควาย
      แก้พิษร้อน พิษไข้ พิษกาฬ
      • ถ่านไม้สัก
      แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ
      • หมึกหอม
      แก้ไข้ แก้ซาง
    • ตัวยาในตำรับยามหานิลแท่งทอง ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • ใบหญ้านาง
      ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ แก้ไข้รากสาด ไข้หัว ลิ้นกระด้างคางแข็ง
      • ใบพิมเสน
      ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ แก้ไข้ทุกชนิด แก้ลม บำรุงหัวใจ
      • จันทน์เทศ
      แก้ไข้ดีเดือด ดีพลุ่ง แก้กระสับกระส่าย บำรุงตับ ปอด หัวใจ
      • จันทน์แดง
      แก้ไข้เพื่อดี บำรุงโลหิต แก้ซางบังเกิดเพื่อดี
      • เบี้ยจั่นคั่วให้เหลือง
      ขับลม ขับปัสสาวะ แก้ไตพิการ
    • ๔ . ยามหานิลแท่งทอง
        • กระดูกงูเหลือม กระดูกกา หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
        • เนื้อเม็ดสะบ้ามอญ หวายตะค้า เม็ดมะกอก หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
        • ลูกมะคำดีควาย ถ่านไม้สัก หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
        • จันทน์เทศ จันทน์แดง หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
        • หมึกหอม ใบหญ้านาง ใบพิมเสน หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
        • จันทน์เทศ จันทน์แดง หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
        • เบี้ยจั่นคั่วให้เหลือง ๓ เบี้ย
      • วิธีทำ ตัวยา ๑ – ๓ สุมไฟ ทั้งหมดเสมอภาค บดผง ปั้นเม็ด ปิดทองคำเปลว
      • หนักเม็ดละ ๐ . ๕ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ไข้ กระหายน้ำ แก้หัด อีสุก อีใส
      • ขนาดรับประทาน วันละ ๒ ครั้ง เด็กครั้งละ ๑ – ๒ เม็ด
      • ผู้ใหญ่ครั้งละ ๓ – ๔ เม็ด
    • ๑ . ยาแก้ไอขับเสมหะมี ๒ ประเภท
      • ยาประสะมะแว้ง
      • ยาอัมฤควาที
    • ตัวยาในตำรับยาประสะมะแว้ง ตัวยา สรรพคุณ
      • สารส้ม
      สมานแผลทั้งภายในภายนอก ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว
      • ขมิ้นอ้อย
      ขับลม สมานลำไส้ แก้ระดูขาว แก้อักเสบ
      • ใบกระเพรา
      บำรุงไฟธาตุ ขับลม แก้คลื่นเหียนอาเจียน
      • ใบสวาด
      ขับผายลม แก้แน่นจุกเสียด
      • ใบตานหม่อน
      ขับพยาธิ แก้ตานทราง รักษาลำไส้
      • ลูกมะแว้งต้น
      แก้ไอ ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี แก้เจ็บคอ
      • ลูกมะแว้งเครือ
      แก้ไอ ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี
    • ๑ . ยาประสะมะแว้ง
      • สารส้ม ๑ ส่วน
      • ขมิ้นอ้อย ๓ ส่วน
      • ใบกะเพรา ใบสวาด ใบตานหม่อน สิ่งละ ๔ ส่วน
      • ลูกมะแว้งต้น ลูกมะแว้งเครือ สิ่งละ ๘ ส่วน
      • วิธีทำ บดผง ผสมน้ำสุกแทรกพิมเสนพอควร ทำเป็นเม็ดหนัก ๐ . ๒ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ไอ แก้เสมหะ ละลายน้ำมะนาวแทรกเกลือ รับประทานหรือใช้อม
      • ขนาดรับประทาน เด็กครั้งละ ๑ – ๒ เม็ด
      • ผู้ใหญ่ครั้งละ ๕ – ๗ เม็ด
    • ตัวยาในตำรับยาอัมฤควาที ตัวยา สรรพคุณ
      • รากไคร้เครือ
      แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ ขับเหงื่อ เจริญอาหาร ชูกำลัง
      • โกฐพุงปลา
      สมานแผล แก้อาเจียน แก้เสมหะพิการ แก้บิดมูกเลือด ลงแดง
      • ลูกผักชีลา
      ขับลม แก้อาเจียน แก้สะอึก แก้ไข้จากทราง
      • เทียนขาว
      ขับเสมหะ ขับลม ขับระดูขาว แก้ดีพิการ
      • ลูกสมอพิเภก
      แก้เสมหะจุกคอ ทำให้ชุ่มคอ บำรุงธาตุ แก้ไข้ แก้ริดสีดวง
      • ลูกมะขามป้อม
      แก้เสมหะ แก้ไอ แก้ไข้เจือลม ระบายท้อง ฟอกโลหิต
      • น้ำประสานทองสะตุ
      ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ริดสีดวง กัดเม็ดยอดในปาก
      • ชะเอมเทศ
      แก้ไอ แก้น้ำลายเหนียว แก้เสมหะเป็นพิษ บำรุงปอด
    • ๒ . ยาอัมฤควาที
      • น้ำประสานทองสะตุ ๑ ส่วน
      • รากไคร้เครือ โกฐพุงปลา สิ่งละ ๗ ส่วน
      • ลูกผักชีลา เทียนขาว สิ่งละ ๗ ส่วน
      • ลูกสมอพิเภก ลูกมะขามป้อม สิ่งละ ๗ ส่วน
      • ชะเอมเทศ ๔๓ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้ไอ ขับเสมหะ ละลายน้ำมะนาวแทรกเกลือจิบหรือกวาด
      • ขนาดรับประทาน ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ เด็กลดลงตามส่วน
    • ๓ . ยาสำหรับเด็ก มี ๕ ตำรับ คือ
      • ยาตรีหอม แก้เด็กท้องผูก ระบายพิษไข้
      • ยาแสงหมึก แก้ตัวร้อน แก้ท้องขึ้น แก้ไอ แก้ละออง
      • ยาประสะเปราะใหญ่ ถอนพิษไข้ ตานทราง
      • ยามหาจักรใหญ่ แก้ลมทราง แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ
      • ยาประสะกะเพรา แก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ จุกเสียด
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาตรีหอม ตัวยา สรรพคุณ
      • รากไคร้เครือ
      แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ ขับเหงื่อ เจริญอาหาร ชูกำลัง
      • โกฐสอ
      แก้ไข้ หืด ไอ บำรุงหัวใจ แก้สะอึก
      • ลูกซัดคั่ว
      แก้ท้องร่วง ขับลมในลำไส้ บำรุงธาตุ บดพอกฝี อักเสบบวม
      • น้ำประสานทองสะตุ
      ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ริดสีดวง กัดเม็ดฝีในปากในคอ
      • ชะเอมเทศ
      แก้ไอ แก้ดี โลหิต แก้เสมหะเป็นพิษ บำรุงปอด
      • ลูกผักชีลา
      ขับลม แก้ไข้จากซาง แก้สะอึก อาเจียน กระหายน้ำ
      • ลูกสมอพิเภก
      แก้ไข้ เสมหะจุกคอ บำรุงธาตุ ทำให้ชุ่มคอ
      • ลูกสมอเทศ
      แก้ไข้เพื่อเสมหะ ถ่ายเสมหะ ระบายอ่อนๆ
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาตรีหอม ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • ลูกมะขามป้อม
      แก้ไข้เจือลม แก้เสมหะ แก้ไอ ฟอกโลหิต ระบาย
      • ลูกสมอไทย
      แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้ลมจุกเสียด ผายธาตุ ถ่ายรู้ปิดธาตุ
      • โกฐน้ำเต้าใหญ่นึ่งสุก
      ระบายท้อง ขับพยาธิ กระจายลม คุมธาตุ บำรุงธาตุ แก้ริดสีดวงทวาร
    • ๑ . ยาตรีหอม
      • น้ำประสานทอง ๑ ส่วน
      • โกฐสอ ชะเอมเทศ สิ่งละ ๑ ส่วน
      • รากไคร้เครือ ลูกซัด สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ลูกสมอพิเภก ลูกสมอเทศ ลูกมะขามป้อม ลูกผักชีลา สิ่งละ ๗ ส่วน
      • ลูกสมอไทย ๒๒ ส่วน
      • โกฐน้ำเต้านึ่งสุก ๒๒ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐ . ๒ กรัม
      • สรรพคุณ แก้เด็กท้องผูก ระบายพิษไข้
      • ขนาดรับประทาน ก่อนอาหารเช้า เด็กอายุ ๑ – ๒ เดือน ครั้งละ ๒ – ๓ เม็ด
      • เด็กอายุ ๓ – ๕ เดือน ครั้งละ ๔ – ๕ เม็ด
      • เด็กอายุ ๖ – ๑๒ เดือน ครั้งละ ๖ – ๘ เม็ด
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาแสงหมึก ตัวยา สรรพคุณ
      • พิมเสน
      ขับลม แก้จุกเสียด แน่นเฟ้อ บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน
      • ชะมดเช็ด
      แก้ลม โลหิต กำเดา หอบหืด ชัก บำรุงหัวใจ แก้ปวดฟกช้ำ
      • ลูกจันทน์
      ขับลม บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต บำรุงกำลัง
      • ดอกจันทน์
      ขับลม บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต บำรุงผิวเนื้อให้เจริญ
      • กระวาน
      ขับลม บำรุงธาตุ ขับเสมหะ ขับโลหิต
      • กานพลู
      แก้ลม บำรุงธาตุ กระจายเสมหะ
      • หมึกหอม
      แก้ไข้ แก้ทราง
      • หัวหอม
      แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้ไข้ร้อนใน บำรุงธาตุ
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาแสงหมึก ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • ใบสันพร้าหอม
      แก้ไข้พิษ ไข้หวัด ถอนพิษไข้ บำรุงหัวใจ
      • ใบพิมเสน
      แก้ไข้ทุกชนิด ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ แก้ลม บำรุงหัวใจ
      • ใบกะเพรา
      ขับลมบำรุงไฟธาตุ แก้คลื่นเหียนอาเจียน แก้ปวดท้อง
      • จันทน์ชะมด
      บำรุงหัวใจ แก้ลมวิงเวียน แก้อาเจียน แก้ไข้ บำรุงกำลัง
      • จันทน์เทศ
      แก้ไข้เพื่อดี ดับพิษดีและโลหิต บำรุงตับ ปอด หัวใจ
      • ดีงูเหลือม
      ระบายพิษไข้ ทำให้ฤทธิ์ยาแล่นเร็ว กระตุ้นลำไส้ให้ทำงาน
    • ๒ . ยาแสงหมึก
      • พิมเสน ชะมดเช็ด สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู สิ่งละ ๔ ส่วน
      • หมึกหอม หัวหอม สิ่งละ ๔ ส่วน
      • ใบสันพร้าหอม ใบพิมเสน ใบกะเพรา สิ่งละ ๔ ส่วน
      • จันทน์ชะมด จันทน์เทศ สิ่งละ ๔ ส่วน
      • ดีงูเหลือม ๔ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผงทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐ . ๒ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ตัวร้อน ละลายน้ำดอกไม้เทศ
      • แก้ท้องขึ้น ปวดท้อง ละลายใบกะเพราต้ม
      • แก้ไอ ขับเสมหะ ละลายน้ำลูกมะแว้งเครือหรือต้น กวาดคอ
      • แก้ปากเป็นแผล แก้ละออง ละลายน้ำลูกเบญกานีฝนทาปาก
      • ขนาดรับประทาน ใช้กวาดคอวันละ ๑ ครั้ง หลังจากนั้นรับประทานทุก ๓ ชั่วโมง
      • เด็กอายุ ๑ – ๖ เดือน ครั้งละ ๒ เม็ด
      • เด็กอายุ ๗ – ๑๑ เดือน ครั้งละ ๓ เม็ด
    • ๓ . ยาประสะเปราะใหญ่
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • โกฐทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • เทียนทั้ง ๕ หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • เกสรทั้ง ๕ ( เว้นดอกมะลิ ) หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • จันทน์เทศ จันทน์แดง หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • เปราะหอม ๒๐ ส่วน ( แก้หวัด คัดจมูก แก้กำเดา ขับลมในไส้ แก้ลมพิษในโลหิต )
      • วิธีทำ ยาทั้งนี้เสมอภาค เปราะหอมเท่ายาทั้งหลาย บดเป็นผง
      • สรรพคุณ ถอนพิษไข้ ตานทรางสำหรับเด็ก ละลายน้ำดอกไม้เทศ หรือน้ำสุก
      • รับประทาน หรือผสมน้ำสุราสุมกระหม่อม
      • ขนาดรับประทาน วันละ ๓ ครั้งๆ ละ ๑ / ๒ – ๑ ช้อนกาแฟ
    • ๔ . ยามหาจักรใหญ่
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู สิ่งละ ๑ ส่วน
      • โกฐสอ โกฐเขมา โกฐพุงปลา โกฐก้านพร้าว โกฐกระดูก สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนเยาวพาณี สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ตรีผลา ( เอาแต่เนื้อ ) ๑ ส่วน แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้ไข้เจือลม แก้ลม ผายธาตุ
      • ลูกผักชีลา ๑ ส่วน ขับลม บำรุงธาตุ แก้อาเจียน แก้สะอึก
      • เมล็ดโหระพา ๑ ส่วน ช่วยการขับถ่าย ขับน้ำเหลืองเสีย
      • หัวกระเทียม ๑ ส่วน แก้ไอ บำรุงธาตุ แก้โรคผิวหนัง ขับโลหิตระดู
      • ขมิ้นอ้อย ๑ ส่วน ขับลม สมานลำไส้ แก้ระดูขาว แก้บวมอักเสบ
      • ชะเอมเทศ ๑ ส่วน แก้ไอ น้ำลายเหนียว เสมหะเป็นพิษ แก้ดีโลหิต
      • สารส้ม ๑ ส่วน ขับปัสสาวะ นิ่ว ระดูขาว สมานภายใน ภายนอก
      • ดินประสิว ๑ ส่วน ขับลมที่คั่งค้างตามเส้น ทำให้เส้นเอ็นอ่อน ขับปัสสาวะ
      • ยาดำ ๔ ส่วน ระบาย ถ่ายลมสูงลงต่ำ ขัดฟอกเสมหะโลหิต ขับน้ำดี
      • ใบกระพังโหม ๓๐ ส่วน แก้พิษตานซาง แก้ไข้ ขับลม แก้ท้องเสีย ขับปัสสาวะ ถอนพิษ บำรุงกำลัง
      • วิธีทำ บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐ . ๕ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ลมทราง แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ
      • ขนาดรับประทาน เด็กอายุต่ำกว่า ๕ ขวบ ครั้งละ ๑ – ๓ เม็ด เพิ่มลดได้ตามส่วน ก่อนอาหารเช้า - เย็น
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาประสะกะเพรา ตัวยา สรรพคุณ
      • เกลือสินเธาว์
      สมานแผลทั้งภายในภายนอก ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว
      • ขิงแห้ง
      ขับลม สมานลำไส้ แก้ระดูขาว แก้อักเสบ
      • พริกไทย
      บำรุงไฟธาตุ ขับลม แก้คลื่นเหียนอาเจียน
      • ดีปลี
      ขับผายลม แก้แน่นจุกเสียด
      • กระเทียม
      ขับพยาธิ แก้ตานทราง รักษาลำไส้
      • น้ำประสานทองสะตุ
      แก้ไอ ขับเสมหะ แก้ริดสีดวง
      • ชะเอมเทศ
      แก้ไอ ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ เจริญอาหาร บำรุงน้ำดี
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาประสะกะเพรา ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • มหาหิงคุ์
      แก้ไข้เจือลม แก้เสมหะ แก้ไอ ฟอกโลหิต ระบาย
      • ผิวมะกรูด
      แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้ลมจุกเสียด ผายธาตุ ถ่ายรู้ปิดธาตุ
      • ใบกะเพรา
      บำรุงไฟธาตุ แก้ปวดท้อง ขับพยาธิ กระจายลม คุมธาตุ บำรุงธาตุ แก้ริดสีดวงทวาร
    • ๕ . ยาประสะกะเพรา
      • เกลือสินเธาว์ ๑ ส่วน
      • น้ำประสานทองสะตุ ๒ ส่วน
      • ขิงแห้ง พริกไทย ดีปลี กระเทียม สิ่งละ ๒ ส่วน
      • ชะเอมเทศ มหาหิงคุ์ สิ่งละ ๘ ส่วน
      • ผิวมะกรูด ๒๐ ส่วน
      • ใบกะเพรา ๔๗ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐ . ๑ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ ละลายน้ำสุกหรือน้ำต้มใบกะเพรา
      • แก้ท้องแน่น จุกเสียด ใช้ไพลเผาไฟพอสุกฝนแทรก
      • ขนาดรับประทาน เช้า – เย็น เด็กอายุ ๑ – ๓ เดือน ครั้งละ ๑ – ๒ เม็ด
      • เด็กอายุ ๔ – ๖ เดือน ครั้งละ ๒ – ๓ เม็ด
      • เด็กอายุ ๗ – ๑๒ เดือน ครั้งละ ๔ – ๕ เม็ด
    • ๔ . ยาแก้โรคสตรี มี ๓ ตำรับ
      • ยาประสะไพล แก้ท้องอืดเฟ้อ ระดูมาไม่ปกติ
      • ยาไฟห้ากอง ขับน้ำคาวปลา ช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็ว
      • ยาไฟประลัยกัลป์ ขับน้ำคาวปลา ช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็ว
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาประสะไพล ตัวยา สรรพคุณ
      • การบูร
      ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้องจุกเสียด ธาตุพิการ บำรุงหัวใจ
      • ขมิ้นอ้อย
      สมานลำไส้ บำรุงธาตุ แก้อาเจียน แก้ไข้ คุมฤทธิ์ยาระบาย
      • ขิงแห้ง
      ขับลม แก้ลมพรรดึก แก้ไข้ แก้อาเจียน แก้นอนไม่หลับ ขับปัสสาวะ
      • พริกไทย
      แก้ลม แก้เสมหะ บำรุงไฟธาตุ กระจายเลือดลม
      • ดีปลี
      ขับลม ขับรกให้ออกง่าย แก้โลหิตตกมาก ขับระดู บำรุงธาตุ
      • หัวหอมแดง
      ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้อง บำรุงหัวใจ
      • หัวกระเทียม
      ขับลมในลำไส้ แก้ท้องอืดเฟ้อ ขับเสมหะ ขับโลหิตระดู แก้พรรดึก
      • ว่านน้ำ
      ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้อง แก้บิด ทานมากทำให้อาเจียน
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาประสะไพล ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • ผิวลูกมะกรูด
      แก้ลม ขับระดูสตรี ขับลมในลำไส้ บำรุงโลหิต
      • เทียนดำ
      แก้ลม ทำลายเสมหะเป็นก้อนในท้อง ขับลมในลำไส้ แก้อาเจียน บำรุงโลหิต
      • เกลือสินเธาว์
      แก้พรรดึก แก้นิ่ว แก้สมุฏฐานตรีโทษ
      • ไพล
      ขับระดู แก้โลหิต กำเดา รักษาธาตุ แก้บิด แก้หืดหอบ ขับลม แก้ฟกช้ำ แก้ท้องผูก แก้ปวดท้องบิดมูกเลือด
    • ๑ . ยาประสะไพล
      • การบูร ๑ ส่วน
      • ขิงแห้ง พริกไทย ดีปลี สิ่งละ ๘ ส่วน
      • หัวหอมแดง หัวกระเทียม สิ่งละ ๘ ส่วน
      • ว่านน้ำ ผิวมะกรูด เทียนดำ สิ่งละ ๘ ส่วน
      • เกลือสินเธาว์ ขมิ้นอ้อย สิ่งละ ๘ ส่วน
      • ไพล ๘๑ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้ท้องอืดเฟ้อ ขับลมในลำไส้ แก้ระดูมาไม่ปกติ ขับน้ำคาวปลา แก้ช้ำใน
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา
    • ๒ . ยาไฟห้ากอง
      • ขิงแห้ง ขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ คลื่นไส้อาเจียน แก้พรรดึก หอบไอ
      • พริกไทย ขับลม บำรุงธาตุ แก้เสมหะเฟื่อง แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้มุตกิด
      • รากเจตมูลเพลิง ขับลม ขับโลหิตระดู บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต แก้ริดสีดวง
      • สารส้ม ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว ขับระดูขาว สมานทั้งภายนอกภายใน
      • ฝักส้มป่อย ขับเสมหะ ถ่ายเสมหะ แก้ไอ แก้ไข้จับสั่น ทำให้อาเจียน
      • วิธีทำ ยาทั้งนี้เสมอภาค บดเป็นผง
      • สรรพคุณ ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็ว
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา ละลายน้ำสุกหรือน้ำสุรา
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาไฟประลัยกัลป์ ตัวยา สรรพคุณ
      • กระเทียม
      ขับโลหิตระดู บำรุงธาตุ แก้ไอ ขับเสมหะ
      • ขิงแห้ง
      แก้ไข้ แก้ลมพรรดึก แก้ลมพานไส้ ขับลม แก้หืดไอ
      • พริกไทย
      ขับลม บำรุงธาตุ แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้มุตกิด
      • ดีปลี
      ขับลมในลำไส้ ขับน้ำดี ขับระดู แก้หืดไอ
      • กระทือ
      เจริญไฟธาตุ แก้จุกเสียด แก้บิด ลมป่วง ขับน้ำคาวปลา
      • ข่า
      ขับลมให้กระจาย แก้จุกเสียด แก้บิด ลมป่วง ขับน้ำคาวปลา
      • ไพล
      ขับระดู ขับลม แก้โลหิต แก้กำเดา รักษาธาตุ แก้ปวดท้อง
      • ขมิ้นอ้อย
      แก้ไข้ สมานลำไส้ บำรุงธาตุ ขับลม ขับระดูขาว
    • ตัวยาที่ใช้ในตำรับยาไฟประลัยกัลป์ ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • เปลือกมะรุม
      ขับลม คุมธาตุอ่อนๆ แก้ฝี แก้หอบหืด อายุวัฒนะ
      • การบูร
      ขับลม ขับเหงื่อ ขับเสมหะ บำรุงธาตุ ทำให้อาหารงวด
      • สารส้ม
      ขับปัสสาวะ ขับนิ่ว ขับระดูขาว สมานภายนอก ภายใน
      • ผิวมะกรูด
      แก้ลม ขับระดูสตรี
      • แก่นแสมทะเล
      ขับฟอกโลหิต แก้เลือดลม แก้กระษัย แก้ปัสสาวะพิการ
      • รากเจตมูลเพลิง
      ขับโลหิตระดู ขับลม บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต แก้ริดสีดวง แก้ปวดท้อง
    • ๓ . ยาไฟประลัยกัลป์
      • ขิงแห้ง พริกไทย ดีปลี กระเทียม สิ่งละ ๔ ส่วน
      • กระทือ ข่า ไพล ขมิ้นอ้อย เปลือกมะรุม สิ่งละ ๕ ส่วน
      • การบูร สารส้ม สิ่งละ ๖ ส่วน
      • ผิวมะกรูด แก่นแสมทะเล รากเจตมูลเพลิง สิ่งละ ๖ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหาร ๓ เวลา ละลายน้ำสุกหรือน้ำสุรา
    • ๕ . ยาระบบช่วยย่อยอาหาร และระบบขับถ่าย ๖ ตำรับ
      • ยาธาตุบรรจบ แก้ท้องเสีย แก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ
      • ยามันทธาตุ แก้ท้องขึ้นท้องเฟ้อ
      • ยาวิสัมพยาใหญ่ แก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ
      • ยาประสะกานพลู แก้ปวดท้อง แก้บิด
      • ยาถ่าย แก้ท้องผูก ถ่ายน้ำเหลืองเสีย ถ่ายสารพัดโรค
      • ยาเหลืองปิดสมุทร แก้ท้องเสีย
    • ๑ . ยาธาตุบรรจบ
      • โกฐเชียง โกฐพุงปลา โกฐเขมา โกฐสอ สิ่งละ ๔ ส่วน
      • เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนสัตตบุษย์ เทียนเยาวพาณี สิ่งละ ๔ ส่วน
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู ลูกผักชี สิ่งละ ๔ ส่วน
      • การบูร สมุลแว้ง เปราะหอม ดีปลี ใบพิมเสน รากไคร้เครือ สิ่งละ ๔ ส่วน
      • โกฐก้านพร้าว ( แก้เสมหะเป็นพิษ ) ๘ ส่วน
      • เนื้อลูกสมอไทย ( คุมธาตุ ผายธาตุ ) ๑๖ ส่วน
      • น้ำประสานทองสะตุ ๑ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ ธาตุไม่ปกติ ท้องเสีย ใช้เปลือกแค เปลือกสะเดา เปลือกลูกทับทิม
      • ต้มกับน้ำปูนใส
      • แก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ ใช้กระเทียม ๓ กลีบ ทุบชงน้ำร้อนหรือใบกะเพรา
      • ต้มเป็นน้ำกระสาย
      • ขนาดรับประทาน ก่อนอาหาร ๓ เวลา เด็ก ครั้งละ ๑ / ๒ ช้อนกาแฟ
      • ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ
    • ๒ . ยามันทธาตุ
      • โกฐทั้ง ๕ สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เทียนทั้ง ๕ สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เบญจกูล พริกไทย สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ผักชีล้อม ผักชีลา ลูกจันทน์ กานพลู สิ่งละ ๑ ส่วน
      • การบูร กระเทียม เปลือกสมุลแว้ง เปลือกโมกมัน สิ่งละ ๑ ส่วน
      • จันทน์เทศ จันทน์แดง สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ลูกเบญกานี ( แก้ท้องร่วง แก้บิดปวดเบ่ง สมานแผล แก้อาเจียน แก้ปวดมดลูก )
      • วิธีทำ ยาทั้งนี้ ๑ ส่วน ลูกเบญกานี ๓ ส่วน บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้ธาตุไม่ปกติ แก้ท้องขึ้นท้องเฟ้อ
      • ขนาดรับประทาน วันละ ๓ ครั้งก่อนอาหาร เด็กครั้งละ ๑ / ๒ ช้อนกาแฟ
      • ผู้ใหญ่ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ
    • ๓ . ยาวิสัมพยาใหญ่
      • น้ำประสานทองสะตุ ๑ ส่วน
      • พญารากขาว บอระเพ็ด รากไคร้เครือ สิ่งละ ๒ ส่วน
      • สมอเทศ สมอไทย สิ่งละ ๒ ส่วน
      • โกฐทั้ง ๕ สิ่งละ ๒ ส่วน
      • อบเชย สมุลแว้ง ขิงแห้ง ว่านน้ำ สิ่งละ ๒ ส่วน
      • กระวาน กานพลู สิ่งละ ๒ ส่วน
      • ลูกผักชี ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ สิ่งละ ๘ ส่วน
      • ดีปลี ๕๖ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ จุกเสียด
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ทุก ๔ ชั่วโมง ใช้น้ำสุกเป็นกระสายยา
    • ๔ . ยาประสะกานพลู
      • พริกไทย ๑ ส่วน
      • น้ำปะสานทองสะตุ ไพล เจตมูลเพลิง สะค้าน ช้าพลู สิ่งละ ๒ ส่วน
      • ขิงแห้ง ดีปลี สิ่งละ ๓ ส่วน
      • เทียนดำ เทียนขาว โกฐสอ โกฐกระดูก สิ่งละ ๔ ส่วน
      • กำมะถันเหลือง การบูร สิ่งละ ๔ ส่วน
      • เปลือกขี้อ้าย เปลือกเพกา รากไคร้เครือ รากแจง สิ่งละ ๔ ส่วน
      • ลูกผักชี กรุงเขมา ใบกระวาน กระชาย ว่านน้ำ แฝกหอม เปราะหอม สิ่งละ ๔ ส่วน
      • รากข้าวสาร เนื้อไม้ ลูกจันทน์ ขมิ้นชัน สิ่งละ ๘ ส่วน
      • เปลือกซิก ( ฝาดสมาน แก้ท้องร่วง แก้ริดสีดวงทวาร ห้ามโลหิตตกใน ) หนัก ๑๐ ส่วน
      • กานพลู ( ขับลม กระจายเสมหะอันข้น แก้หอบหืด ) หนัก ๑๓๑ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้ปวดท้อง เนื่องจากธาตุไม่ปกติ ใช้ไพลเผาไฟฝนกับน้ำปูนใส หรือน้ำสุกแทน แก้บิด
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ทุก ๓ ชั่วโมง
    • ตัวยาในตำรับยาถ่าย ตัวยา สรรพคุณ
      • ใบส้มป่อย
      ถ่ายเสมหะ ถ่ายระดูขาว ฟอกโลหิต ล้างเมือกมันในลำไส้
      • ใบไผ่ป่า
      ขับปัสสาวะ ขับโลหิตระดู
      • ใบมะขาม
      ขับเสมหะในลำไส้ ฟอกโลหิต ขับเลือดและลมในลำไส้ แก้บิด
      • ใบมะกา
      ถ่ายเสมหะและโลหิต ถ่ายพิษไข้ พิษตานทราง
      • หญ้าไทร
      ขับปัสสาวะ ฟอกโลหิตระดู แก้โลหิต
      • รากขี้กาขาว
      บำรุงร่างกาย แก้ตับหรือม้ามโต
      • รากขี้กาแดง
      แก้ตับโต ม้ามย้อย บำรุงน้ำดี ดับพิษไข้
      • รากตองแตก
      ถ่ายลม ถ่ายเสมหะเป็นพิษ แก้ดีซ่าน แก้บวม ม้ามอักเสบ ไม่ไซ้ท้อง
      • ฝักคูณ
      ถ่ายเสมหะ ถ่ายพรรดึก ระบายพิษไข้ ไม่ไซ้ท้อง
    • ตัวยาในตำรับยาถ่าย ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • ฝักส้มป่อย
      ยาถ่าย ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ไข้จับสั่น ทำให้อาเจียน
      • หัวหอม
      บำรุงธาตุ แก้ไข้ทีทำให้ร้อนใน
      • เถาวัลย์เปรียง
      ถ่ายเส้น ถ่ายกระษัย ถ่ายเสมหะ ขับปัสสาวะ แก้เหน็บชา
      • สมอไทย
      แก้ลมจุกเสียด ผายธาตุ ถ่ายรู้ปิดรู้เปิดธาตุ
      • สมอดีงู
      แก้พิษดี พิษโลหิต แก้ไข้ ขับระดู
      • ขี้เหล็กทั้ง ๕
      แก้พิษทั้งปวง ถ่ายพิษกระษัย พิษไข้ พิษเสมหะ ถ่ายเส้น
      • ยาดำ
      ระบาย ถ่ายลมเบื้องสูง กัดฟอกเสมหะและโลหิต
      • ดีเกลือฝรั่ง
      ถ่ายพรรดึก ถ่ายพิษไข้ ถ่ายกระษัย ถ่ายเสมหะ ขับเมือกในลำไส้
    • ๕ . ยาถ่าย
      • ใบส้มป่อย ใบไผ่ป่า ใบมะขาม ใบมะกา หญ้าไทร สิ่งละ ๑ ส่วน
      • รากขี้กาขาว รากขี้กาแดง หัวหอม สิ่งละ ๑ ส่วน
      • รากตองแตก ฝักคูณ ฝักส้มป่อย สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เถาวัลย์เปรียง สมอไทย สมอดีงู ขี้เหล็กทั้ง ๕ สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ยาดำ ๔ ส่วน
      • ดีเกลือฝรั่ง ๒๐ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง ทำเป็นเม็ดหนัก ๐ . ๕ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ท้องผูก ถ่ายพรรดึก ถ่ายกระษัย
      • ขนาดรับประทาน วันละ ๑ ครั้ง ก่อนนอน ครั้งละ ๒ – ๕ เม็ด ตามธาตุหนักเบา
    • ตัวยาในตำรับยาเหลืองปิดสมุทร ตัวยา สรรพคุณ
      • ครั่ง
      แก้บิด ท้องร่วง คุมอาจม
      • สีเสียดเทศ
      แก้บิดมูกเลือด แก้ท้องร่วง คุมอาจม
      • สีเสียดไทย
      แก้บิดมูกเลือด แก้ท้องร่วง สมานแผล
      • ใบทับทิม
      แก้บิดมูกเลือด แก้ท้องร่วง สมานแผล ปิดธาตุ
      • ใบเทียน
      แก้น้ำเหลืองเสีย พอกสมานบาดแผล
      • รากกล้วยตีบ
      แก้พิษภายนอก แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ท้องเสีย แก้บิด
      • เปลือกเพกา
      แก้บิด แก้พิษโลหิต แก้พิษตานทราง ดับพิษกาฬ ขับเสมหะ
      • หัวแห้วหมู
      ขับลม บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง บำรุงครรภ์รักษา
    • ตัวยาในตำรับยาเหลืองปิดสมุทร ( ต่อ ) ตัวยา สรรพคุณ
      • กระเทียมคั่ว
      บำรุงธาตุ แก้ไอ
      • ดีปลี
      ขับลม ขับน้ำดี ขับระดู แก้หืดไอ บำรุงธาตุ
      • ชันอ้อย
      ฝาดสมานแผล แก้บิด ปิดธาตุ
      • ชันย้อย
      ฝาดสมานแผล ปิดธาตุ
      • ขมิ้นอ้อย
      ขับลม ขับระดูขาว สมานลำไส้ ตำพอกแก้อักเสบบวม
      • ขมิ้นชัน
      แก้ไข้เพื่อดี แก้ไข้เรื้อรัง แก้ท้องร่วง แก้ธาตุพิการ ขับผายลม
    • ๖ . ยาเหลืองปิดสมุทร
      • ครั่ง ๑ ส่วน
      • สีเสียดเทศ สีเสียดไทย ใบทับทิม ใบเทียน สิ่งละ ๑ ส่วน
      • รากกล้วยตีบ เปลือกเพกา สิ่งละ ๑ ส่วน
      • หัวแห้วหมู กระเทียมคั่ว ดีปลี สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ชันอ้อย ชันย้อย ขมิ้นอ้อย สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ขมิ้นชัน ๖ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง ปั้นเป็นเม็ด ๐ . ๑ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ท้องเสีย ใช้น้ำเปลือกลูกทับทิม หรือเปลือกแค ต้มกับน้ำปูนใสเป็นกระสายยา
      • ขนาดรับประทาน วันละ ๓ เวลาก่อนอาหาร เด็กอายุ ๓ – ๕ เดือน ครั้งละ ๒ เม็ด
      • เด็กอายุ ๖ – ๑๒ เดือน ครั้งละ ๓ – ๔ เม็ด
      • เด็กโต ครั้งละ ๕ – ๗ เม็ด
    • ๖ . ยาแก้โรคกระษัย มี ๓ ตำรับ
      • ยาธรณีสัณฑฆาต แก้กระษัยเส้น เถาดาน ท้องผูก
      • ยาประสะเจตพังคี แก้กระษัยจุกเสียด
      • ยาเนาวหอย แก้กระษัยจุกเสียด
    • ๑ . ยาธรณีสัณฑฆาต
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • เทียนดำ เทียนขาว สิ่งละ ๑ ส่วน
      • โกฐกระดูก โกฐเขมา โกฐน้ำเต้า สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ขิง ลูกเร่ว ชะเอมเทศ รากเจตมูลเพลิง สิ่งละ ๑ ส่วน
      • หัวดองดึง หัวบุก หัวกลอย หัวกระดาดขาว หัวกระดาดแดง สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ผักแพวแดง เนื้อลูกมะขามป้อม สิ่งละ ๒ ส่วน
      • รงทอง ๔ ส่วน
      • มหาหิงคุ์ การบูร เนื้อลูกสมอไทย สิ่งละ ๖ ส่วน
      • ยาดำ ๒๐ ส่วน
      • พริกไทย ๙๖ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้กระษัยเส้น เถาดาน ท้องผูก
      • ขนาดรับประทาน วันละ ๑ ครั้ง ก่อนอาหารเช้า หรือก่อนนอน ครั้งละ ๑ / ๒ – ๑ ช้อนกาแฟ
      • ละลายน้ำสุกหรือน้ำผึ้งปั้นเป็นลูกกลอน
      • คำเตือน คนเป็นไข้ หรือสตรีมีครรภ์ห้ามรับประทาน
    • ๒ . ยาประสะเจตพังคี
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน ใบกระวาน กานพลู หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • กรุงเขมา พญารากขาว รากไคร้เครือ เปลือกหว้า หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • การบูร เกลือสินเธาว์ ลูกสมอทะเล หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • บอระเพ็ด พริกไทย ระย่อม หนักสิ่งละ ๒ ส่วน
      • ข่า ( ขับลมให้กระจาย แก้จุกเสียด แก้บิด แก้ลมป่วง ) ๑๖ ส่วน
      • เจตพังคี ( แก้ธาตุพิการ ขับลม แก้ปวดท้อง แก้ท้องร่วง ) ๓๔ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้กระษัยจุกเสียด
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหารเช้า – เย็น ละลายน้ำสุก
    • ตัวยาในตำรับยาเนาวหอย ตัวยา สรรพคุณ
      • กระดูกเสือ กระดูกโค กระดูกแพะ กระดูกงูเหลือม
      บำรุงกระดูก เนื้อหนังและไขข้อ แก้โรครูมาติก แก้ปวด บำรุงกระดูก ขับลมในลำไส้ ดับพิษร้อน ถอนพิษกาฬ แก้พิษตานซาง
      • เนาวหอย
      ขับลมในลำไส้ ล้างลำไส้ แก้กระษัยไตพิการ ขับนิ่ว บำรุงกระดูก
      • รากทนดี
      ถ่ายลม ถ่ายเสมหะเป็นพิษ แก้บวมน้ำ แก้ดีซ่าน
      • รากเจตมูลเพลิง
      ขับลม ขับโลหิตระดู บำรุงธาตุ บำรุงโลหิต แก้ริดสีดวง
      • หัสคุณเทศ
      ขับเลือดและหนอง กระจายเลือดลม ขับลม แก้ริดสีดวง
      • พริกไทย
      ขับลม บำรุงธาตุ แก้เสมหะเฟื่อง แก้ลมอัมพฤกษ์
    • ๓ . ยาเนาวหอย
      • กระดูกเสือ กระดูกโค กระดูแพะ กระดูกงูเหลือม ( เผา ) สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เนาวหอย สิ่งละ ๒ ส่วน
      • รากทนดี สิ่งละ ๓ ส่วน
      • รากเจตมูลเพลิง หัสคุณเทศ สิ่งละ ๔ ส่วน
      • พริกไทย ๓๒ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ แก้กระษัยจุกเสียด ( บำรุงกระดูก , แก้ปวดข้อปวดกระดูก , ขับนิ่ว , ขับลม )
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหารเช้า – เย็น หรือผสมน้ำผึ้งปั้นลูกกลอนกิน
    • ๗ . ยาระบบเลือดและหัวใจ มี ๕ ตำรับ
      • ยาบำรุงโลหิต บำรุงโลหิต
      • ยาหอมเทพวิจิตร บำรุงหัวใจ
      • ยาหอมอินทจักร์ แก้ลมบาดทะจิต คลื่นเหียนอาเจียน
      • ยาหอมเนาวโกฐ แก้ลมปลายไข้ แก้คลื่นเหียนอาเจียน
      • ยาหอมทิพโอสถ แก้ลมวิงเวียน
    • ๑ . ยาบำรุงโลหิต
      • โกฐจุฬาลัมพา ๑ ส่วน
      • เนื้อลูกสมอพิเภก สมอไทย สมอดีงู หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • กฤษณา เปลือกชะลูด เปลือกอบเชยเทศ จันทน์แดง หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • แสมสาร แสมทะเล หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • ครั่ง ๘ ส่วน
      • ฝาง ๑๐ ส่วน
      • ดอกคำไทย ๑๐ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง
      • สรรพคุณ บำรุงโลหิต
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ก่อนอาหารเช้า – เย็น ละลายน้ำสุก
    • ๒ . ยาหอมเทพวิจิตร
      • การบูร ชะมดเช็ด หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู หนักสิ่งละ ๒ ส่วน
      • กฤษณา ขอนดอก กระลำพัก ชะลูด อบเชย แฝกหอม เปราะหอม หนักสิ่งละ ๒ ส่วน
      • จันทน์แดง จันทน์ขาว หนักสิ่งละ ๒ ส่วน
      • เกสรทั้ง ๕ ดอกบัวขม ดอกบัวเผื่อน โกฐ ๙ เทียน ๙ ผิวส้ม ๗ พิมเสน หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • ผิวส้มซ่า ๒๘ ส่วน
      • ดอกมะลิ ๑๘๔ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง ผสมดอกไม้เทศ ทำเป็นเม็ด หนัก ๐ . ๒ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ลม บำรุงหัวใจ
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๕ – ๗ เม็ด
    • ๓ . ยาหอมอินทจักร์
      • พิมเสน ชะมดเช็ด กำยาน สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เบญจกูล ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู สมุลแว้ง สิ่งละ ๑ ส่วน
      • กฤษณา ขอนดอก กระลำพัก ชะลูด อบเชย จันทน์เทศ จันทน์แดง สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เกสร ๗ ( เว้นบัวหลวง ) โกฐ ๙ ( เว้นหัวบัว , ชฎามังสี ) โกฐกรักกรา โกฐน้ำเต้า สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนเยาวพานี สิ่งละ ๑ ส่วน
      • รากไคร้เครือ รากหญ้านาง ลูกกระดอม บอระเพ็ด สิ่งละ ๑ ส่วน
      • เถามวกแดง เถามวกขาว ลำพันแดง ฝางเสน ดอกคำไทย สิ่งละ ๑ ส่วน
      • ดีงูเห่า ดีหมูป่า ดีวัวป่า สิ่งละ ๑ ส่วน
      • วิธีทำ ยาทั้งนี้เสมอภาค ชนิดผง บดเป็นผง ชนิดเม็ด หนักเม็ดละ ๐ . ๒ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ลมบาดทะจิต ใช้น้ำดอกมะลิ
      • แก้คลื่นเหียน อาเจียน ใช้น้ำลูกผักชี เทียนดำต้ม ถ้าไม่มีใช้น้ำสุก
      • แก้ลมจุกเสียด ใช้น้ำขิงต้ม
      • ขนาดรับประทาน ทุก ๓ ชั่วโมง ชนิดผง ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ ชนิดเม็ด ครั้งละ ๕ – ๑๐ เม็ด
    • ๔ . ยาหอมเนาวโกฐ
      • ชะมดเช็ด พิมเสน หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • น้ำประสานทองสะตุ ๒ ส่วน
      • เบ็ญจกูล หนักสิ่งละ ๓ ส่วน
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กระวาน กานพลู ลูกผักชี สมุลแว้ง หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • เกสร ๕ โกฐ ๙ เทียน ๙ หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • กฤษณา ขอนดอก กระลำพัก ชะลูด อบเชยญวน หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • แฝกหอม เปราะหอม จันทน์เทศ จันทน์แดง ชะเอมเทศ หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • รากไคร้เครือ หัวแห้วหมู หญ้าตีนนก บอระเพ็ด ลูกกระดอม หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • แก่นสน สักขี ลูกราชดัด ลูกสารพัดพิษ เนื้อลูกสมอพิเภก เนื้อลูกมะขามป้อม หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐ . ๒ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ลมคลื่นเหียน อาเจียน ใช้น้ำลูกผักชี เทียนดำต้ม
      • แก้ปลายไข้ ใช้ก้านสะเดา ลูกกระดอม บอระเพ็ด ต้มเอาน้ำหรือใช้น้ำสุกแทน
      • ขนาดรับประทาน ทุก ๓ ชั่วโมง ชนิดผง ๑ / ๒ – ๑ ช้อนกาแฟ ชนิดเม็ด ๕ – ๑๐ เม็ด
    • ๕ . ยาหอมทิพโอสถ
      • เทียนทั้ง ๙ การบูร หนักสิ่งละ ๑ ส่วน
      • โกฐทั้ง ๙ ชะมดเช็ด พิมเสน หนักสิ่งละ ๒ ส่วน
      • เกสรทั้ง ๗ บัวจงกลนี หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • กฤษณา ชะลูด อบเชย เปราะหอม สมุลแว้ง หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • จันทน์เทศ จันทน์ขาว จันทน์แดง ชะเอมเทศ หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • ข่าต้น หัวแห้วหมู กระจับ ว่านน้ำ กระชาย สุรามฤต สนเทศ หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ฝางเสน ดอกคำไทย หนักสิ่งละ ๔ ส่วน
      • วิธีทำ บดเป็นผง ปั้นเป็นเม็ด ๐ . ๒ กรัม
      • สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน ละลายน้ำดอกไม้ หรือน้ำสุก
      • ขนาดรับประทาน ครั้งละ ๑ / ๒ – ๑ ช้อนกาแฟ ชนิดเม็ดครั้งละ ๕ – ๗ เม็ด
    • หนังสืออ้างอิง
      • กองการประกอบโรคศิลปะสำนักงานปลัดกระทรวง “ตำราแพทย์แผนโบราณสาขาเภสัชทั่วไป”
      • วุฒิ วุฒิธรรมเวช , คัมภีร์เภสัชรัตนโกสินทร์ , พิมพ์ครั้งที่ ๑ , กรุงเทพฯ , ๒๕๔๕
      • หมอเสงี่ยม พงษ์บุญรอด , ไม้เทศเมืองไทย พิมพ์ครั้งที่ ๑ , กรุงเทพฯ , ๒๔๙๓
      • โรงเรียนแพทย์แผนโบราณ วัดพระเชตุพน วิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร , ตำราประมวลหลักเภสัช , กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์สีไทย , ๒๕๒๘