Kara İstila..Cedre'den güzel bir Kaynak
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Kara İstila..Cedre'den güzel bir Kaynak

on

  • 1,547 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,547
Views on SlideShare
1,543
Embed Views
4

Actions

Likes
1
Downloads
16
Comments
0

1 Embed 4

https://twitter.com 4

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Kara İstila..Cedre'den güzel bir Kaynak Kara İstila..Cedre'den güzel bir Kaynak Presentation Transcript

  • Kara İstilaÖğrenim Kılavuzu
  • Yayın: Cedre, 29218 Brest - Şubat 2008Yayın üstündeki derleme yasasıISBN: 978-2-87893-086-3Baskı: Fransa, Cloître imprimeur29800 Saint-Thonan(yetkili basımevi ‘imprim-vert’)Geridönüşüm kağıda basılmıştır.
  • İlk deniz petrol kirliliği deneyimimi Mart 1978’de Amoco Cadiz tankeri kazasında Portsall, Brittany (Fransa)’da yaşadım. İşe yaramayanbir yüzer bariyer kullanarak beceriksizce durdurmaya çalıştığımız siyah dalgaların dehşeti ve pis kokusuyla ilk o zaman karşılaştım. Deniz ve kıyışeridi canlılarının ebediyen yok olacaklarından hiç şüphem yoktu. Buna sebep olanları lanetledim. Ancak, bu durum çabuk değişti. Paskalya tatille-rinde büyük şehirlerden gelen ziyaretçilerin, denizin artık televizyonda gördükleri zamanki kadar siyah olmadığına dair yorumlarını duymam çoksürmedi. Yaz gelincede, diğer birçoğuyla beraber Portsall’daki temiz kumsalların tadını çıkarmaya başladım. Ancak, felaketin gerçekleştiği yerdekicanlıların uzun süren iyileşme sürecini endişeyle izledim ve bir de Amoco’nun avukatlarının bu petrol kirliliğini hafife alan fazla iyimser ifadeleriniduyunca artık sinirlendim.Petrol döküntülerine ve su kirliliğine sebeb olan diğer kazalara karşı çözüm Cedre çalışanlarını görevlendirmektir. Her birimiz bu faaliyet alanına,bize bazı şeylerin hiçde göründüğü gibi olmadığını ve tedbirli olmayı öğreten deneyimlerden acı dersler alarak girdik. Bu konunun çok çelişkilive ciddi bir sorun olduğunu bizzat yaşayarak farkettik. Bu yüzden uzmanlar olarak, tüm fikir ve gerçekleri çok büyük bir nesnellik ve titizlikledeğerlendirmek bizim sorumluluğumuzdadır. İşte bu zihniyetle bu eğitim rehberini hazırladık, Total Petrol Şirketinin mali desteği ile ürettik, ama tamamen bağımsız olarak kendimiz yazdık. Burehber aynı konu ile ilgili bir internet sitesiyle de parallellik taşımaktadır. Daha fazla bilgi için www.black-tides.com, www.cedre.fr, ya da www.planete-energies.com internet sitesine başvrunuz. Michel Girin Cedre Müdürü
  • Petrol Metinde “•” simgesi ile işaretlenmiş olan kelime ve teri- mler “terimler sözlüğünde” açıklanmıştır. “*” simgesi ilePetrol nedir?................................................................................................. 8Petrol taşımacılığı ...................................................................................... 8 işaretlenmiş olanlar kaynakçada belirtilmiştir.Günlük hayatımızda petrol . ........................................................................ 11KirlilikSu kirliliği ................................................................................................... 16Petrol tabakaları .......................................................................................... 18Doğal sızıntılar . .......................................................................................... 25SebeplerKaradaki döküntüler ................................................................................... 28Petrol tanker kazaları .................................................................................. 30İşletme faaliyetlerinden kaynaklanan boşaltımlar ...................................... 36Denetim ve engelleme................................................................................. 38 .Terminaller, Şantiyeler, Platformlar . .......................................................... 40Sonuçlarİlk etkiler . ................................................................................................... 46Petrolün evrimi ........................................................................................... 47Deniz kirliliği .............................................................................................. 49Kıyı şeridi kirliliği ...................................................................................... 50Bitki ve hayvan dünyası üzerindeki etkileri ............................................... 54Sonuçları etkileyen etmenler ...................................................................... 59Ekonomik sonuçlar ..................................................................................... 60ÇözümlerKurumsal Yapı ............................................................................................ 64Müdahale çalışmalarının yürütülmesi . ....................................................... 69Denizde müdahale. ...................................................................................... . 74Karada müdahale ........................................................................................ Atık imhası . ................................................................................................ 80 88 Terimler sözlüğü . .......................... S.112İyileştirme Çalışmaları Kaynakça ................................................ S.117Kamu kaygısı .............................................................................................. 94Petrolün kaçınılmaz sonu . .......................................................................... 96 Fotoğraf dizini ................................. S.120Doğal dengenin tekrar sağlanması .............................................................. 99Faaliyetlere tekrar başlanması .................................................................... 102Gelecekten beklentiler ................................................................................ 106
  • P  etrol Bu kadar fazla petrolün deniz yolu ile taşınma sebepleri Petrol nedir? Petrol taşımacılığı Günlük hayatımızda petrol
  • 8 Petrol tabakalan Petrol PETROL NEDİR? Petrolün kaynağı Petrolün kaynağı Ham petrol•, deniz canlılarından geriye kalan organik (hayvansal ve bitkisel) tortuların• yüksek basınç altında ve oksijensiz ortamda değişime uğraması sonucu oluşur. Bu atık, tortularla• karışır ve dibe çöken yeni tabakalarla üzeri giderek örtülür, ısı ve basınç artışı ile beraber moleküler değişimler geçirir. Sıvı ya da esasen hidrokarbonlardan• (karmaşıklık derecesi değişen zincir şeklinde sıralanmış hidrojen ve karbondan oluşan moleküller) oluşan bir macun haline gelir. Hidrokarbonların dışında değişken oranlarda sülfür, nitrojen, oksijen ve çeşitli metallerin izleri de bulunur. .............................................................................................. Zaman içinde petrol haline gelir gelmez, yeryüzüne PETROLÜN TAŞINMASI doğru hareket etmeye başlar. Yolu üzerinde içle- Ek bilgi rinde birikip petrol yatakları oluşturduğu “hazne Petrol ve gaz zinciri hakkında daha fazla bilgi için Taşımacılığın miktarları ve türleri kayaları” adıyla da bilinen gözenekli kayalarla karşılaşır. www.planete-energies.com adresine başvurun. Pratik olarak tüm ham petrol ve büyük miktarlardaki ........................................................................................ rafine ürünler uzun mesafeler taşınabilir. Ancak, Her ham petrol binlerce hidrokarbonun eşşiz bir deniz ya da karayoluyla yapılan tüm taşımacılık karışımıdır. Ham petroller sadece farklı rezervler• türleri kaza riski taşır. arasında değil, aynı rezerv• içinde bile değişkenlik gösterebilirler. Hidrokarbonlar insan yaşamı için Petrolün üretildiği sahadan tüketileceği bölgeye normal olan atmosferik basınç ve ısı ortamlarında kadar boru hatları ile taşınması, bir gemi, tren sudan hafif olan sıvılardır.  ya da kamyon ile taşınmasından kesinlikle daha güvenlidir. Ancak, bu taşıma türünde bile gene de bazı riskler vardır. Bugüne kadar boru hatlarında ............................................................................................ ihmal, dikkatsizlik ve hatta sabotaj saldırılarından P  etrolyum kelimesi “kayanın yağı” anlamına ge- En basit hidrokarbon kaynaklanan birçok sızıntı gerçekleşmiştir. Dahası, len• latince petra (kaya) ve oleum (yağ) kelimeleri- Metan molekülü: CH4 fiziksel ve politik engellerden dolayı boru hatlarını nin birleşmesinden gelir. her zaman her yere döşemek mümkün olmadığı için bu hatlar tüm talepleri karşılayamazlar. ..............................................................................................
  • Petrol tabakaları 9 PetrolBu sebeple, dünya çapında tüketilen petrolün yarısıdeniz yolu ile taşınır. Bunu sağlayabilmek içindünya çapındaki filoların rakamsal olarak %15’i, Üretim ve tüketimtonaj olarak da %30’nu oluşturan 11670 petrol vekimyasal tankeri• olduğu en son Equasis (gemi Ham petrolün dünya çapındaki tüketimi 1970’lerin sonundan itibaren sürekli artmıştır. Tüketimtaşımacılığı ile ilgili resmi internet sayfası) istatis- günümüzde yıllık 3.5 milyar tona ulaşmıştır ve dünya enerji tüketiminin %40’nı oluşturmaktadır.tikleri ile onaylanmıştır. Bu seviyede bir tüketim endüstriyel ülkelerin enerji ihtiyacını karşılamak içindir ve bu kendi kaynaklarını büyük ölçüde aşmaktadır. Petrol endüstrisi coğrafi, ekonomik ve teknik etmenlere2003 yılında 1,700 milyon ton ham petrol ve bağlı olarak iki ana bölüme indirgenebilir:yaklaşık 500 milyon ton rafine petrol (örneğin,petrol•, uçak yakıtı•, mazot•, zift•) deniz yolu ile • Petrol yataklarının bulunduğu bölgelerdeki araştırma ve üretim ;taşınmıştır. Bu; tanker başına ortalama 100,000tonluk bir kapasite ile tankerlerin petrol üreten ve • Tüketim bölgelerine yakın coğrafi bölgelerdeki rafineri• ve dağıtımtüketen ülkeler arasında uzak mesafelerde yaklaşık22,000 sefer yapması demektir.Bir petrol tankerinin• ortalama bir seferi iki haftasürer ve rotaları üzerinde yüksek riskli bir bölgeden Dünya çapında taşınan petrolün evrimi Kaynaklar: BAUQUIS P.-R., BAUQUIS E. Geleceği Anlamak: Petrol ve Doğal Gaz –en az bir kez geçerler. “Comprendre l’avenir : pétrole et gaz naturel*” ve deniz felaketleri. Sciences Ouest, 2. n°185, sayfa.20 esas alınarak düzenlendi.Buna ek olarak, sahil tankerleri, mavna• ve kanalgemileri güvertelerinde yüzlerce hatta binlercemetre küp rafine ürünü birçok sahil ve nehir rotasındataşırlar. Son olarak, birçok petrol bazlı kimyasallar(örneğin benzin) özel kimyasal madde tanker vemavnaları ile deniz ve nehir yolu üzerinden taşınır............................................................................................... Dünya çapında yıllık üretilen ham petrolün 3.5  milyar tonunun yaklaşık yarısı Orta Doğu, Afrika ve Latin Amerika’dan Kuzey Amerika, Avrupa ve Güney Doğu Asya’ya ihraç edilmekte- dir..............................................................................................
  • 10 Petrol tabakalan Petrol Yüksek risk bölgeleri Yüksek risk bölgeleri birçok gemi rotalarının keşiştiği boğaz ve burun gibi yerlerdir. Pas-de-Calais (Fransa ve İngiltere arasında), Cebelitarık boğazı (İspanya), Malaka Boğazı (Malezya ve Endonezya arasında) ve İstanbul boğazı (Türkiye) tehlikeli bölge örnekleri olarak sıralanabilir. Rus petrolünün Baltık denizi üzerinden yapılan ihracatındaki artış, bu bölgede aşırı trafik yoğunluğu ve aynı zamanda büyük riskler oluşturmaktadır. Fransa’da hergün 300’den fazla gemi İngiltere’nin en uzak noktalarına kıyı boyunca yol alarak Kaynak: COMITÉ PROFESSIONNEL DU PÉTROLE Pétrole 2004 : éléments statistiques* esas alınarak düzenlendi. 600,000  tondan fazla tehlikeli maddeyi (petrol• ürünleri, kimyasallar, radyoaktif• ya da patlayıcı 2004 yılı dünya çapında petrol üretimi ve tüketimi (milyon ton) maddeler) taşımaktadır. Bu bölge dünyanın en tehlikeli bölgelerinden biridir ve gemilerin karıştığı kazalarda en fazla hidrokarbonun denize döküldüğü bölge olma gibi kötü bir dünya rekorunu elinde tutmaktadır. Gemi trafiğinin yoğun olması; gemi gövdesinde oluşacak bir hasardan, çarpışmadan ya da karaya oturmadan• kaynaklanan petrol döküntüsü• riskini artırmaktadır. Ancak, petrol tamamen üretildiği ülkelerde rafine edilse bile, risk ne belirgin oranda azaltılabilir ne de ortadan kaldırılabilir. Çünkü tüketim şekilleri bugünkü haliyle devam ederse, titiz depolama işlemleri gerektiren ve çevreye ham petrolden daha Kaynak: COMITÉ PROFESSIONNEL DU PÉTROLE Pétrole 2004 : fazla zarar verebilecek birçok rafine ürünün• sürekli éléments statistiques* esas alınarak düzenlendi uzun mesafeler taşınması gerekecektir. 2004 yılı dünya çapında ana petrol taşımacılık rotaları (milyon ton)
  • Petrol tabakaları 11 PetrolRafine ürün taşımacılığı Risk yönetimi Günlük hayatımızda petrolBüyük miktarlarda rafine ürünleri• halen her sene Petrol tanker• rotalarını etkileyen olası risklerintaşınmaktadır. Rotalar bir endüstriyel ülkeden çeşitliliği çevre ve coğrafi konuma göre değişir. Ana Rafine petrol ürünleridiğerine taşınan ana miktara, kaynaklardaki dalga- ham petrol taşımacılık rotaları istatistiksel olarak Rafine etmek; hidrokarbonları• benzer kaynamalanmalara ve talebe göre değişir. Ürünlerin niteliği büyük bir kazanın olabileceği bölgelerdir. Ancak, noktalarındaki (petrolün başka ürünlere dönüşmede; yüksek buharlaşma• özelliği olan hafif petrolden• ikinci dereceden önemsiz taşımacılık rotaları bile eşikleri• diye bilinir) ürün gruplarına ayırmak(benzin•) %10’dan daha az buharlaşma eğilimi olan bir felaket bölgesi olabilir. demektir. Örneğin, petrol ortam sıcaklığındaağır yakıta• kadar değişkenlik gösterir. buharlaşır. Makine yağları ise sadece 400°C’nin Bu yüzden riskler bir sürü etmene göre üzerinde buharlaşır. Bu işlem ile ayrıştırılmış farklıElektrik üretmek için nükleer santralleri tercih değerlendirilmelidir ve mümkün olan en iyi hidrokarbonların başka ürünlere dönüşmelerinietmeyen İtalya gibi ülkeler termik• santraller için önlemler ham petrolün çıkarılmasından rafine ürün- belirleyen kesitler• ham petrol• içinde bulunanağır yakıtları daha çok talep etmektedir, ancak lerin• dağıtımına kadar tüm üretim aşamalarında tortulardan• temizlenir.bunlar korkunç derecede çevre kirliliğine sebep alınmalıdır. İhmalden kaynaklanan tüm döküntüleriolurlar. Rus petrol tankeri Nakhodka 2 Ocak önlemek ve kazalarla mücadele edebilmek için iyi Kimya endüstrisi için kullanılmakta olan1997’de Şangay’dan (Çin) Vladivostok’ya (Rusya) organize olmak hayati derecede önemlidir.  bileşenler, özellikle çözücüler• ve plastikler, ayrıcaağır yakıt taşırken batınca Japonya, tarihindeki en ayrıştırılır. Petrol• ürünlerinin genel tüketimi vekötü petrol döküntüsü felaketini yaşamıştır. Erika farklı kullanımları şunlardır: ulaşım, ısıtma, elek-(Fransa,1999) ve The Prestige (İspanya, 2001) trik üretimi, ev gereçleri ki bunlar ülkeden ülkeyetankerlerinin sebep olduğu petrol döküntüleri de farklılık gösterir. Prestige ve Erika tankerlerinin rotalarıağır yakıt içermekteydi. Nakhodka’nın alabora olmusş pruvası Bir rafinerinin• gece görüntüsü (Provence, France)
  • 12 Petrol tabakalan Petrol Tüketim Ham petrol• rafinesinden• elde edilen ürünler Petrol• ürünleri birçok farklı amaç için kullanılmaktadır. Ulaşım, mekan ısıtması, pişirme ve diğer günlük ihtiyaçlar için, ayrıca endüstri, kamu iş alanları, petrokimya endüstrisi, tarım vs. sektörlerinde yakıt olarak kullanılır. Dünyada tüketilen petrolün yarısından fazlası ulaşım için kullanılır. Ayrıca, bu alanda dünya çapındaki tüke- timin 1973’de %45’lik bir orandan 2008’de %61’lik bir orana çıkarak giderek arttığı görülmektedir. Geçtiğimiz senelerde elektrik üretimi için petrol kullanımı büyük ölçüde azalmıştır. Ana Dünya Enerji İstatistiklerinin (Key World Energy Statis- tics) 2010 baskısına göre, 1973 yılında elektrik üretmek için kullanılan yakıtın %25’ini petrol oluşturuyordu. 2004 yılında bu oran %5,5’nin altına düştü. Bugün, petrol ürünleri diğer birçoğu arasında sadece tek bir enerji kaynağı durumundadır. 1973 yılında petrol toplam enerji kaynağının %46’sını oluştururken, 2008 yılında bu oran %33’e düşmüştür. Tabii bu arada, petrolün diğer “ana” kullanımları da artmaktadır. Ana kullanım yerleri Petrol günümüzde sadece yakılmasının dışında petrokimya• aracılığı ile farklı amaçlar için de giderek kullanılmaya başlanmıştır. Doğal gazın kullanımı ile plastik, fiber, lastik, sentetik deterjan, gübre, çözücü•, tarım ilacı, ilaç ve diğer birçok ürünün üretilmesi mümkün hale gelmiş, bu da yanma özelliğinin üzerine kıyaslanmaz bir değer daha katmıştır.
  • Petrol tabakaları 13 PetrolBu ürünler günlük hayattan (plastik kaplar, Doğru kullanım ve geri dönüşümmobilya, kaplamalar) gelişmiş teknoloji (bilgisayar Geri dönüşüm için ayrıştırmaparçaları, havacılık ve uzay endüstirisi), bayındırlık Ham ya da rafine petrolün deniz yolu ilehizmetleri (geçirgen keçe, sugeçirmez filmler), taşınmasının kirliliğe neden olan etmenlerden Bir çok yıl içinde gönüllü olarak katkıinsan ve hayvan sağlığı (şırıngalar), ulaşıma (lastik, biri olduğu düşünülür. Ancak, petrol türevi ürün- sağlayabileceğiniz toplama noktalarıboya) kadar birçok farklı alanda kullanılmaktadır. lerin düzgün şekilde geri dönüşüme gitmesini kurulmuş ve bunlar farklı türde sağlayamazsak, her birimiz de kirliliğe sebep olabi- atıkları (cam, kağıt, karton, gazeteYapışmayı önleyici• ya da seyreltici• gibi belli liriz. Örneğin; kullanışlı olduklarından dolayı tercih vs.) toplamak için tasarlanmışlardır.ürünler petrol ya da kimyasal döküntü sorununun edilen plastik şişe ve torbalar geçtiğimiz senelerde dikkatsizce doğaya atılmaya başlanınca büyük bir Ancak, tüm maddeler geri dönüşümüçözümüne yardımcı olurlar. Ancak, gübre gibimaddeler yanlış kullanım sonucunda su kirliliğine sorun olmaya başlamışlardır. kolaylaştırmak için doğru şekildesebep olabilir. Ayrıca, plastik torba ve şişeler ayrıştırılmalıdırlar.doğaya atıldıklarında ya da kazayla deniz ve nehir- Üreticiler tüketicilere sürekli tavsiyelerde bulu-lere düştüklerinde çevreyi kirleten maddeler haline narak, petrokimya• aracılığı ile üretilen ana ürün-gelebilirler. lerin doğru kullanım şekillerini vurgulamaktadır. Ayrıca, dünyanın birçok bölgesinde paket kağıdı geri dönüşümü maliyetlerini de satış bazında azaltmaktadır.  .............................................................................................. Petrol türevi olan plastik geri dönüştürülünce, yiyecek dışı ürünlerde kullanılan paket kağıtlarına, saat, tüp, kış kıyafetlerine vs. dönüşebilir. Örneğin; muflonlu bir süveter yapmak için 10 su şişesi gerekir. .............................................................................................. Yapılmaması gereken şey: doğaya atılmış plastik Petrolün bir enerji kaynağı olarak değerini nesneler artıran türev ürünleri
  • Kirlilik Kumsallarda görülen petrollerin sebepleri Su kirliliği Petrol tabakaları Doğal sızıntılar
  • 16 Petrol tabakalan Kirlilik SU KİRLİLİĞİ Dünyadaki tüm okyanuslar; yüzeylerinde, sularında Sorunlar ve kıyılarında insanların gerçekleştirdiği faaliyetler Denizdeki hidrokarbon• döküntülerinin büyük yüzünden sürekli kirlenmektedir. Tanımlar çoğunluğu kronik• kirlilik• olarak tanımlanabilir: Denizyolları ulaşımı, ulusal savunma faaliyetleri, Yasal ya da yasadışı kaynaklardan sürekli ya da Su kirliliği tanımları esasen insan kaynaklı geçici olan boşaltımlar. Belli bölgelerdeki yasal faaliyetlerden oluşan döküntülere dayanır. balıkçılık, deniz ürünleri yetiştiriciliği, turizm, kum ve çakıl ticareti, sualtı sondajı, kıyı endüstrileri gibi boşaltımların çevreye etkilerini sınırlamak için Hidrokarbonların• doğal sızıntısı, sahile yakın düzenlenmiş belli standartlar vardır ve ulusal yetki- yerlerde deniz yatağındaki püskürmeler, kıta faaliyetler değişen oranlarda katı, sıvı ya da gaz halinde mineral, organik, kimyasal ve radyoaktif• liler ya da uluslararası komisyonlarca makul olarak eğimindeki çamur akışı ve nehir taşkınlarının sebep kabul edilen belli seviyelerde sınırlandırılmışlardır. olduğu tortu• içakışı bu kapsama girmez. Başka bir döküntüye sebep olurlar. Kaçak boşaltım belli şekillerde olabilir: düzenleme deyişle, doğal olaylar buradaki anlamıyla su kirliliği yetkilileri tarafından belirlenen seviyeleri aşmak, Ancak, birçok kıyı bölgelerinde, denizlere doğrudan sebebi değildirler. ürün şartnamelerine uymamak, izin verilmeyen .............................................................................................. yapılan bu boşaltımların etkisi su kaynaklarının ve atmosferik hareketlerin sebep olduğu kirlilik bölgelerde boşaltım yapmak... Ek bilgi ile karşılaştırıldığında zayıf kalır. Çünkü endüstri, araba ve kentlerin yarattığı hava kirliliği, evlerden Ancak, deniz ortamına yapılan boşaltımlara dair nehirlere akan atıklar ve tarımda kullanılan madde- yasal standartlara uyulup uyulmadığını denet- Su kirliliği: Endüstriyel ve kurumsal atıkların ve yeterli lerin çoğu sonunda bir şekilde denize karışır. leyecek ya da bunların çiğnenmesi durumunda miktarda diğer zararlı ya da sakıncalı malzemelerin su cezai yaptırım uygulayacak kanuni yeterlilik ve/ veya isteklilik her zaman bulunmaz. kalitesinin ölçülebilir oranda bozulmasına sebep olması. (Kaynak: Kanada Çevre çevrimiçi dizini (Environment Canada’s on-line glossary), http://www.ec.gc.ca/default. Kirliliğin denize ulaşırken izlediği yol asp?lang=En&n=7EBE5C5A-1. Bayındırlık Bakanlığı ve Hükümet hizmetlerinin izni - 2006 ile çoğaltılmıştır.). İnsanların gerçekleştirdiği tüm faaliyetler belli şekillerde kirliliğe sebep olur. Kentsel Deniz kirliliği: Canlılara ve deniz yaşamına zarar veren, alanlar bir kısmı suya karışan katı ve insan sağlığına tehlike oluşturan, balıkçıklık ve diğer yasal sıvı atıklar üretir. Endüstriyel tesisler deniz kullanım şekilleri gibi deniz faaliyetlerini engelleyen, bilinçli olarak ya da kazayla kanalizasyon deniz suyu kalitesini bozan ve denizin sağladığı imkanları sistemine kimyasallar boşaltır. Yağmurlar kısıtlayan maddelerin ya da enerjinin insanlar tarafından dolaylı gübre ve tarım ilaçlarını su sistemlerine sürükler. Ulaşım kazaları nadiren de olarak ya da doğrudan deniz ortamına sokulması. olsa nehir ve dereleri kirletir. Tüm bu (Kaynak: Deniz Hukuku üzerine Birleşmiş Milletler Sözleşmesi kirleticiler su sistemi aracılığıyla nehir / United Nations Convention on the Law of the Sea). ağzına, oradan da son olarak denize taşınır. .............................................................................................
  • Petrol tabakalan 17 Kirlilik her türlü deniz kirliliğini önlemeyi, bunlara karşı hazırlıklı olmayı ve çözüm yollarını sürekli geliştirmeyi amaçlayan ve zaten devam eden uzun vadeli bir stratejimiz olmalıdır. Hem kendimize hem de gelecek nesillere daha temiz okyanuslar yaratmak için bu gereklidir. Kirliliğe karşı verilen bu savaş kolay bir iş değildir. Ayrıca, ham petrol• taşımacılığını tamamen yasaklamak ne gerçekçi bir çözümdür ne de petrol döküntülerine son verir. Bir nehre akan endüstriyel boşaltım Her türlü kirliliğe karşı etkin mücadele, öncelikle kirleticilerin doğaya nasıl bırakıldığını ve doğada nasıl tepki verdiklerini anlamakla başlar. DöküntüGünümüzde yasadışı boşaltımın önlenmesi bir risklerini azaltmak için birçok alanda mücadeledünya gerçeği olmasından öte zengin ülkelerin etmek gerekir. Tabii esas beklenti döküntülerinönceliği olmalıdır. Öte yandan, birçok fakir ülkenin tamamen ortadan kaldırılmasıdır, bu yüzden bude yasadışı boşaltımları denetlemek ve önlemekten boşaltımların azaltılması asla yeterli olmayacaktır.çok daha acil önlemler alması gerekmektedir. Buna Önlemler işe yaramadığında, uygulanabilecek birçokinsanlarının temel beslenme ihtiyaçlarını ve fiziksel çözüm yolu da vardır, ancak önemli olan içlerindengüvenliklerini sağlayarak başlamalıdırlar. en uygun bileşeni bulup uygulamaya koymaktır.   Kronik• kirliliğe ek olarak, kaza eseri olan kirli-likler• de vardır: küçük ya da büyük petrol sızıntıları,kimyasallar, organik ya da diğer maddeler.Kazalar; ihmallerden, tasarım hatalarından, kötüidarecilikten, insanların ya da mekanik• sorunlarınneden olduğu hatalardan kaynaklanabilir ve üstünebir de kötü hava şartları, kuvvetli rüzgarlar veakıntılar eklenince daha da kötüleşebilirler.Petrol sızıntıları•, medyanın yoğun ilgisi ve anındagörülen üzücü sonuçları yüzünden deniz kirliliğisebeplerinin başında gelir. Bunları önleme ve Kirleticilerin sahile ulaşması Hidrokarbonlar tarafından kirletilmiş bir deredebaşetme çalışmalarını başlatmak için büyük bir su üstündeki parlak film tabakası•döküntü olmasını beklememeliyiz. Tam tersine,
  • 18 Petrol tabakalan Kirlilik PETROL TABAKALARI Aşağıdaki tablo Uluslararası Deniz Yolları Kuru- Bir öğretmen sınıfına “petrol döküntüsü”• teriminin mu’nun (International Maritime Organization) anlamını sorsa, öğrencilerin aklına gelecek olan ilk referans olarak kullandığı verileri göstermek- resim hiç şüphesiz büyük bir tankerin iskeletin- Petrol döküntüleri tedir. Bu verilere sadece doğrudan suya karışan deki kocaman bir yarıktan binlerce ton petrolün Uygun önlem ve müdahele stratejileri geliştirmek için, boşaltımlar dahil edilmiş, yağmur ve derelerin suya yakınlardaki kıyılara doğru akması olacaktır. Buna deniz ortamına akan petrol sızıntısının kaynaklarını taşıdığı atmosferik salınımlara değinilmemiştir. Bu örnek olarak da Avrupalı öğrenciler yakın geçmişte ve bunların “petrol tabakaları”• oluşmasındaki rolle- tür kaynakları tahmin etmek için kullanılan yöntem, Erika ve Prestige tankerlerinin sebep olduğu rini belirlemek gerekir. Bu kolay bir iş değildir, çünkü bir kaynaktan diğerine farklılık gösterir ve tahmin- iki kazayı, Amerikalı öğrenciler Alaska’daki petrol döküntülerine sebep olan kazalar belgelense leri de her zaman tutarlı değildir. Exxon Valdez tanker faciasını, Japon öğrenciler de, aynı durum diğerleri için söylenemez. Örneğin, ise Nakhodka tankerini göstereceklerdir. Böyle işletme faaliyetlerinden kaynaklanan döküntü• sıklığı Felaketler ve zift parçacıkları giderse dünyanın her bölgesinde bunlara benzer ancak yaklaşık olarak tespit edilir. Aynı şekilde, bir ya da iki vakadan bahsediliyor olacaktır. Gala- endüstriyel ve kentsel boşaltım hakkındaki verilerin Deniz üzerinden taşınan petrolün hemen hepsi pagos adaları yakınlarında karaya outran Jessica güvenilirliği ülkeden ülkeye çok farklılık gösterir ve güvenle hedefine varır. Ancak, bazen bir teknik ya tankeri gibi gerçekleştiği an haber konusu olmasına doğal kaynaklardan gelen sızıntının boyutu hakkında da insan kaynaklı hata, çoğunlukla da kötü hava rağmen daha önemsiz olan diğer kazalardan da da ancak genel bir tahmin yapılabilir. Bu yüzden, şartlarında bir geminin kargosunun hepsini ya da bahsetmek gerekir. Kazanın şiddeti ve türü ne olursa farklı belgelerde verilen sayısal değerlerde önemli bir kısmını denizde kaybetmesine ve bunun sonucu olsun, öğrenciler televizyonlarda ve gazetelerde farklılıklar görülebilir. olarak da petrol tabakası oluşmasına sebep olur. yayınlanan, kayaları ve kumsalları siyaha boyayan dalgaların, petrole bulanmış ölmeyi bekleyen bitkin kuşların, yapışkan bir maddeyle kaplanmış geniş bir 2000 yılında deniz ortamındaki hidrokarbon• kaynakları alanda kirli yağmurlukları içinde bata çıka çalışan Kaynak: CLARK. Marine pollution* adlı eserinden insanların görüntülerine şahit olacaklardır. Geniş bir petrol döküntüsünün sahile varışı
  • Petrol tabakalan 19 KirlilikDaha ilk bakışta suçlular çok açık şekilde görülür: Bu ilk şok edici görüntülerin etkisinden kurtul-aslında rahatlıkla “utanç gemileri” denebilecek duktan sonra bazı diğer fikirler ve sorular aklabüyük petrol tankerleri. Gemiler; taşımacılık için gelir, örneğin: petrol tankerlerinden bahsettiniz, Görgü tanığı: Petrol tabakası kıyıyaresmi onaya sahip olduklarını gösteren “tescil ama bir petrol tabakası• karadaki bir dökün- doğru giderek yaklaşıyor ve İspanyabayrağını”• gönderlerine çekerler ama paraya tüden kaynaklanabilir mi? Bir petrol platformun- nefesini tutuyor.doymayan, çevreye duyarsız gemi sahiplerinin• bu daki patlamadan? Bir trol teknesinin ya da kargo (© The Independent gazetesinden izin alınarak kullanılmıştır.)bayrağın arkasına sığınarak verdiği talimatlarla, gemisinin batmasından? Bir terörist ya da kasıtlıvaracakları yere birkaç saat daha erken ulaşmak eylemden? Savaştan? Peki, bazı kumsallarda ya da “Beyaz dalgalar İspanya’nın o güzeladına kıyı şeridine çok yakın yol alırlar. kayalık kıyılarda sıklıkla görülen zift parçacıkları•, “ölüm sahilindeki” altın sarısı ku- topakçıkları•, ya da blokları• nereden gelmektedir? mlara vuruyor.” Parlak renkli balıkçı Bunlar petrol döküntüsü türleri midir? tekneleri limanda bekliyor ve deniz.............................................................................................. Bu sorular kaçınılmaz şekilde tartışmalı cevaplara kuşları dünyayı umursamadan günlük ve farklı yaklaşımlara yol açar. Bir öğrenci Meksika işleriyle ilgileniyorlar. İlk bakışta, La Petrol döküntüsü•: tanımlar körfezinde bir petrol platformundaki patlamanın Coruna’dan dağlarla çevrili Avrupa’nın sebep olduğu büyük bir petrol döküntüsünden en ucundaki bu güzel limana kadarPetrol ya da diğer petrol• ürünlerinin kazayla tatlı su ya da deniz bahsedebilir. Bir başkası Körfez savaşı sırasında Galician sahili boyunca sıralanmış koyekosistemlerine büyük miktarlarda sızması. Bu sızıntı kimyasal Kuveyt petrol kuyularındaki• bir sabotajdan ve kumsallarda belli bir mesafeden birayrıştırma, ateşe verme, mekanik• gereçlerle çevreleme•, ve kaynaklanan petrol döküntüsüne gönderme yapa- sorun yokmuş gibi görünüyor – geçen bilir. Gene bir diğeri İran-Irak savaşı sırasında füze hafta gerçekleşen ve medyada çok yankıemdirme• işlemleri ile kontrol edilebilir. (Kaynak: EEA çokdilli ile batırılan petrol tankerleri hakkında konuşabilir. uyandıran petrol kirliliğine rağmen.çevre sözlüğü (EEA multilingual environmental glossary, http:// Ayrıca, kıyılardaki petrol izlerine gönderme yaparak,glossary. eea.europa.eu/EEAGlossary, Ekim 2006) kasıtlı olarak yapılan boşaltımlardan bahsedilebilir. Ancak biraz daha yaklaşınca farkıÇeşitli kaynaklardan suya sızan petrolün sebep olduğu bir Aslında, bir petrol döküntüsünü sadece bir petrol görebiliyorsunuz. Sizi ilk vuran şey o tankerinin sebep olduğu felaket olarak görme- koku oluyor […]kirlilik türü (Kaynak: Amerika Çevre Koruma Örgütü / US dikleri sürece, öğrencilerin ne tür örnekler verdiği Sahilin aşağısında kayalar en koyuEnvironmental Protection Agency) pek de önemli değildir. Döküntüler büyük ya da siyahtan daha da kara bir renkPetrol Tabakası•: tanımlar küçük ölçekli olabilir; çarpışma, karaya oturma ya almışlardır. Biraz daha yaklaşınca, hep-Denizdeki büyük ölçekli petrol kirliliği (Kaynak: Amerika da patlama sonucu batan gemiler, kronik kirlilik•, si aynı parlak siyah renkle boyanmış kasıtlı eylemler, teknik hatalar ya da doğal afetlerLehçe Topluluğu) yüzünden meydana gelebilirler. Açık denizde, ya gibi görünürler ve siz o keskin ko-Sahile ulaşma ve kıyıları kirletme tehlikesi olan deniz yü- da kıyıda gerçekleşebilir ya da nehirler aracılığıyla kunun nerden geldiğini anlarsınız. iç kesimlerden taşınabilirler. Kısacası, petrol Kumsallarda gelgitlerin yarattığı izlerzeyindeki büyük petrol tabakası (Kaynak: ZILBERBERG. döküntüleri su kirliliği gibi büyük ve çok yönlü bir bile petrol ile sıvanmıştır. Tekneler deElsevierin Deniz Kirliliği Sözlüğü (Elsevier’s Dictionary of sorunun bir parçasıdır. Bu hepimizi ilgilendirir ve limanda beklemektedir, çünkü balıkMarine Pollution) gelecek nesillere karşı olan sorumluluğumuzu bir tutmaları yasaklanmıştır.............................................................................................. kez daha hatırlatır.
  • 20 Petrol tabakalan Kirlilik Hafızalardan silinmeyen petrol döküntü- Denize petrol boşaltılması tamamen leri yasaklanmamıştır. “Petrol döküntüsü”• terimi sadece hidrokarbonların• deniz ortamında var olması anlamına gelmez. Aynı Uluslararası Denizcilik Kurumu zamanda, belli bir alanda yoğunlaşmış, o alanı çevre- (The International Maritime Organi- leyen doğanın doğal arıtma kapasitesini aşan şiddetli zation) tankerlerden ve diğer gemi- bir dökülme olayına da gönderme yapar. Diğer olayların lerden yapılacak yasal petrol boşaltım olduğu gibi, petrol döküntülerinin de dünya rekorları yoğunluğunu açık denizde milyon vardır. Petrol tankerlerinin• karıştığı kazalar, listede bir başına 15 parçacık (ppm•)olarak numaradır, ancak döküntü miktarı olarak listede savaşlar belirlemiştir. ve açık deniz kuyuların püskürmesinden sonra gelir. Hassas denizyolları bölgelerinde (“özel” Ancak, bir sızıntının tarihte iz bırakması için miktar bölgeler olarak bilinirler) petrol tanker- açısından dünya rekoru kırması gerekmez. Örneğin, Alas- lerinden boşaltım yasaklanmıştır. Tanker ka’daki Exxon Valdez petrol sızıntısı kayda değer medya haricindeki gemiler için 15 ppm• ile ilgisi, temizlik çalışmaları ve kurbanların tazminatı için sınırlı olmak koşulu ile roket yakıtı ödenen ve ek olarak Exxon gruba verilen 3,8 milyar ve makine yağlarının boşaltımına izin dolar para cezası ile unutulmaz kazalar arasındadır. verilir. Antartika’daki özel bir bölgede Halbuki, bu kazada sadece 40,000 ton ham petrol etrafa yayılmıştır. 1978’de Amoco Cadiz tankerinin sebep her türlü boşaltım yasaklanmıştır. olduğu 227,000 ton ham petrol sızıntısı ve bundan 21 sene Ulusal kanunlar; hidrokarbonların• sonra 20,000 ton ağır yakıt sızıntısı ile Erika tankeri fela- sadece belli endüstriyel bitkilerin keti kamuoyundan büyük tepki almıştır. Üç sene sonra bulunduğu sulara boşaltılmasını ve İspanya Galiçya açıklarında Prestige tankerinden sızan boşaltım miktarının o bölgeyi çevre- 64,000 ton ağır yakıt daha önce Erika tankerinin sebep leyen doğal ortamın bunu kaldırma olduğu kaza sırasında etkilenen bölgeleri tekrar vurmuş kapasitesine göre hesaplanmasını ve o zaman hissedilen kötü duyguları geri getirmiştir. 2010 senesinin Nisan ayında « Deepwater Horizon » belirler. Bu kanunlar ülkeden ülkeye petrol platformundan Meksika Körfezine sızan 779,000 değişebilir. ton petrole basın ve halk tarafından şiddetli bir tepki gösterilmiştir. Dolayısı ile, bir petrol döküntüsünün tarihte iz bırakmasını Amoco Cadiz tankeri petrol sızıntısının temsili sağlayan şey; boyutunun, coğrafi konumunun ve müda- resimleri (Britanny, Fransa) helenin yapıldığı andaki politik tutumun bileşenidir.
  • Petrol tabakalan 21 KirlilikÖnüne geçilememiş olan 20 büyük döküntü (tahmini)Kaynaklar: Cedre, Cutter Information Corp ve FransızPetrol Enstitüsü verilerine göre.
  • 22 Petrol tabakalan Kirlilik Tarihteki önemli döküntüler Exxon Valdez Torrey Canyon 24 Mart 1989’da, petrol tankeri Exxon Valdez Prince William Sound bölgesinde (Alaska, Amerika) Kaliforniya Birlik Petrol Şirketi’nin bir kuruluşu 180,000 ton ham petrol yükü ile karaya oturdu. tarafından işletilen Liberya bandıralı petrol tankeri• Yaklaşık 40,000 ton petrol denize akarak 1,700 km Torrey Canyon, 18 Mart 1967’de Scilly adaları ile kıyı şeridini kirletti. Kaza böyle bir felaketin İngiltere kıyısı arasında 119,000 ton ham petrol olabileceğini tahmin etmeyen Amerika ve Exxon yükü ile karaya oturdu. Mümkün olan tüm müda- grubu için büyük bir psikolojik şoktu. Onbinlerce hale yollarının seferber edilmesine rağmen deniz gönüllü ve benzeri görülmemiş yöntemler kuşları ve yüzeyindeki bazı petrol tabakaları Manş Denizine memelileri kurtarmak ve kıyı şeridindeki her kumsalı sürüklendi ve önce İngiltere birkaç hafta sonra da temizlemek için seferber edildi. Fransa kıyı şeridini vurdu. Kraliyet Hava Gücü, tankeri ateşe vererek müdahale etmesi için gönde- Amerikan hükümeti, kurumları ve vatandaşları rildi. Ayrıca, denize dökülen petrolden daha fazla tarafından Exxon’a ve dolayısı ile onun sigorta zehirli etki yaptığı sonradan farkedilen seyrelti- şirketine karşı hukuki işlemler başlatıldı..Bugüne ciler• kullanıldı. kadar Exxon tarafından ödenen yaklaşık 3.8 milyar doların üstündeki tutar ile tarihteki en pahalı petrol Bu kaza daha önceleri Avrupa’da gözardı edilen bir döküntüsüdür. Ancak, Nisan 2011’de Meksika riski de gözler önüne serdi. Bunun sonucu olarak, körfe­ inde olan Horizon kazası, zaman bize gerçek z Fransa, İngiltere ve Avrupa’da petrol döküntüsü rakamları gösterecek olsa da, tüm rekorları kıracak önlemleri, müdahale politikaları ve petrol dökün- The Amoco Cadiz tankeri Portsall sahili gibi görünmektedir. tüsü mağdurlarının zararlarının telafisi hakkında açıklarında ikiye bölündü (Brittany, Fransa) uluslararası anlaşmanın ilk adımlarının atılmasını sağladı. rinin karaya oturmasıyla• gerçekleşen o güne kadar kayıtlara geçmiş en büyük petrol döküntüsüydü. Amoco Cadiz Bu kaza Fransa hükümetinin, müdahale stoklarını• (Polmar stokları) güçlendirmek ve Manş Denizinde Liberya bandıralı petrol tankeri Amoco Cadiz, sefer güzergahları oluşturmak için petrol döküntü 16 Mart 1978’de 227,000 ton ham petrol yükü müdahale planının (Polmar Planı) tekrar düzenle- ile dümen mekaniğindeki bir sorun yüzünden mesine sebep oldu. iki başarısız çekme denemesine rağmen kuzey Finistère kıyısında (Britanny, Fransa) Portsall Fransa hükümeti ve kazadan etkilenen yerel kayalıklarında karaya oturdu. Tanker sığ kayalık kuruluşlar Amoco şirketine karşı Amerika’da uzun üzerinde parçalandığı için tüm yük Brest’ten Saint ve zor bir dava sürecine girdi. 14 sene sonra nihayet Prince William Sound bölgesinde basınçlı su ile Brieuc’a kadar olan 360 km.lik kıyı şeridini yavaş talep edilen miktarın sadece yarısı olan 192 milyon yıkanan kayalar (Alaska, Amerika) yavaş denize sızarak kirletti. Bu bir petrol tanke- Euro tazminat alınabildi.
  • Petrol tabakalan 23 KirlilikAvrupa’da yakın zamanda meydana Sea Empress Batık içinde sıkışıp kalan yakıt 2000 yılı yazında dışarı pompalandı. Bireyler, kurumlar, yerelgelen döküntüler 15 Şubat 1996’da, Liberya bandıralı petrol tankeri kuruluşlar ve Fransa hükümeti tarafından binlerceAvrupa son 20 yıldır en fazla “büyük döküntü” Sea Empress 130,000 ton ham petrol yükü ile Mil- tazminat davaları açıldı.gerçekleşen bölge rekorunu elinde tutmaktadır. ford Haven limanı girişindeki kayalıklarda (Wa- les, İngiltere) karaya oturdu. Gemi ancak yükünün Kaza, Fransa kirlilik müdahale kurumunun böyle-Haven yarısından fazlasını kaybettikten beş gün sonra sine geniş bir kirlilik ve yetersiz uluslararası kurtarılabildi. Seyreltici• uygulanmasına ve altı tazminat fonları karşısındaki eksikliklerini ortaya11 Nisan 1991’de, Kıbrıs bandıralı petrol tankeri• adet deniz müdahale gemisinin seferber edilmesine çıkardı. Böylece varolan uluslararası tazminatHaven 144,000 ton ham petrol yükü ile Cenova rağmen 100 kilometreden fazla kıyı şeridi kirlendi. uygulamalarının limitleri artırıldı ve ek bir destek(İtalya) sahili açıklarında alev alıp, patladı ve üç par- Civar bölgede balıkçılık aylarca yasaklandı. Ayrıca, fonu kuruldu (üçüncü seviye fonu / third tier fund).çaya ayrıldı. Parçalardan biri olay yerinde, diğerleri kazanın dolaylı yoldan yarattığı ekonomik zararlarınrömorkörler tarafından çekilirken yolda battı. De- telafisi konusu büyük sorunlar çıkardı. Prestigenizde uygulanan olumlu müdahale faaliyetlerinerağmen, petrol tabakaları batı tarafına sürüklendi, Erika 13 Kasım 2002’de, Bahama bandıralı petrolLigurya kıyısında çeşitli yerlere saçıldı ve son olarak tankeri Prestige Singapur’a doğru 77,000 ton ağırFransız Rivierasında Hyères şehrine kadar ulaştı. 12 Aralık 1999’da, Malta bandıralı tanker Erika yakıtı ile seyrederken, Finisterre burnu açıklarında 31,000 ton ağır yakıt• yükü ile Britanny sahili (Fran- (Galiçya, İspanya) gövdesindeki bir hasardan dolayıHaven kazası, etkilenen deniz yatağına verilen sa) açıklarında fırtınaya yakalandı. Yaklaşık 20,000 yardım çağrısında bulundu. Mürettebat havayoluekolojik zararın ve bölgeyi yeniden yapılandırma ton yakıt Fransa kıyı şeridinin 400 km.lik bölümünü ile kurtarıldı ve gemi çekiye alındı. Gemininçalışmalarının “çevreye verilen zararların tela- balıkçılık ve turizm endüstrisi için çok kötü sonuçlar yerleştirilmesi için bir barınak limanı• aranırkenfisi hakkındaki ulusal kanunlar” çerçevesinde doğurarak kirletti. altı gün süren çekme işleminden sonra, gemi ikiyesorgulanmalarına da sebep oldu. bölündü ve 3.500 metre derinliğindeki sulara battı. 60,000 tondan fazla yakıt denize döküldü. Benzeri görülmemiş müdahale çalışmaları denize akan bu yakıtın ancak üçte birini toplayabildi. Takip eden haftalarda, geri kalan petrol İspanya ve Fransa’nın 1000 km.’den fazla kıyı şeridini kirletti ve Avrupa’da o güne kadar görülmemiş bir müda- halenin başlamasına neden oldu. Batığı yalıtarak mühürleme çabalarına rağmen sızıntı devam etti ve İspanyol yetkililer 2004 yazında teknolojik açıdan bir ilki gerçekleştirdi ve suyun 3,500 metre altındaki Alevler içindeki Haven tankeri (İtalya) Erika tankerinin batışı (Brittany, France) batığın içinden petrolü dışarı pompalamak zorunda kaldı.
  • 24 Petrol tabakalan Kirlilik Petrol döküntülerinin etkileri Petrol döküntüleri• civardaki çevreyi, canlıları ve ekonomik faaliyetleri olumsuz anlamda etkiler. Bu etkilerin derecesini büyük ölçüde döküntü sonucu çevreyi kirleten maddelerin miktarı belirler. Ancak, kirleticinin niteliği, konumu ve içeriği de önemli rol oynar. Ürün ne kadar hafif olursa, atmosferde o kadar kolay buharlaşır, böylece deniz ortamını kirleten maddenin miktarı da azalmış olur. Kuzey denizi petrolü gibi belli ham petrol türleri• öylesine uçucudur ki sızan miktarın %40’ı tek başına buharlaşarak azalabilir. Öte yandan, Erika ve Prestige tankerlerinden dökülen ağır yakıtlar %10 oranında bile azalmamıştı. Çevreyi etkileyecek döküntünün miktarını makul seviyede düşürmek için olay yerinde ateşe vermek bir çözüm olabilir. Ancak, bu da başka tehlikeler ve Kaynak: Cedre tahminleri hava kirliliği yaratabilir. Döküntü noktasının sahile Dökülen petrolün hava ve sudaki tonajı olan uzaklığı, kıyı yapısı ve sürekli ve mevsimsel rüzgar ve akıntılar kirliliğin boyutunu ve yapısını etkiler. Önceden zaten bir kirlilik deneyimi geçirmiş bir bölgede birkaç ay ya da yıl sonra petrol kirliliğinin tekrarlanması, orada yaşayan canlıların ve ekonomik faaliyetlerin iyileşme sürecini bozabilir ve dahası bir daha asla toparlanamamalarına sebep olabilir. Her olay kendine özgüdür, bu yüzden bizzat şahit olduğumuz bir petrol döküntüsünün diğer insanların yaşadığı bu tarz deneyimlerden çok daha kötü olduğunu düşünmek doğaldır.  Bölge hayvanları üzerindeki etkisi Kıyı üzerindeki etkisi
  • Petrol tabakalan 25 Kirlilik DOĞAL SIZINTILAR Referans alınan çalışmalar 1990-2000 yılları kadar çok olmasalar da, deniz ortamındaki arasında doğal kaynaklardan yıllık tahmini hidrokarbonların miktarı gözardı edilemez. 250,000 ton sızıntı olduğu konusunda hemfikirdir,Doğal hidrokarbon kaynakları ki bu da deniz ortamına dökülen petrolün %10’nunu Bu yüzden petrol döküntüsü ardından bir bölgenin temsil eder. Ancak, doğal sızıntı bölgelerine dair ilk haline dönmesi, oradaki su ve tortuda•Petrol döküntülerinin• her zaman hidrokarbonsuz detaylı kayıt yoktur, dolayısı ile bu rakam güve- hidrokarbonların tamamen yok olduğu anlamınadeniz ortamlarını etkilediği düşünülür. Bu yüzden nilir değildir. Sonuç: İç kesimlerdeki göletlerde bir gelmez. Ancak, döküntüden saçılan mineral“doğal kaynaklardan” sızan oran bazı okuyuculara petrol sızıntısı, zift parçacıkları•, ya da yüzeyinde hidrokarbonları; gerek mekanik• araçlarla nakle-şaşırtıcı gelebilir. parlak film tabakası• ile karşılaştığımızda, bunun dilmeleri gerekse doğal ortamda sindirelerek sebebi olarak hemen insanları suçlamamalıyız, parçalanmaları yoluyla zamanla yok olurlar. Aşınmış tortu• havzaları• etrafında konumlanmış çünkü bunlara doğanın kendisi de sebep olmuşolan çeşitli kıyı bölgelerinde ya da yerkabuğu olabilir.tabakaları arasındaki faylardan fosil yakıtlarıdoğal yollardan dışarı sızabilir. Deniz yüzeyindeki Doğal petrol sızıntı bölgelerini bilmek önemlidir.parlak filmlerin• ve petrol tabakalarının düzenli Bu bölgeler petrolün doğal ortam üzerinde yarattığıolarak görüldüğü Alaska, Kaliforniya, Meksika etkiyi öğrenmek için önemli bilgi kaynaklarıdır.Körfezi, Kızıl Deniz, Hazar Denizi ve Borneo Ayrıca, insan kaynaklı her petrol döküntüsündeAdasındaki durum da budur. Ayrıca buraların içke- bahsi geçen “doğanın saf olduğuna” dair söylemlerisimlerinde ve bazı sahillerde hidrokarbonların su de çürütmüş olurlar.sistemine ya da doğrudan denize taşındığı asfaltlıkumların yerkabuğu üzerinde çıkıntıları• da Doğal sızıntıları ne günümüzde durdurabiliriz, nebulunur. Bu bölgeler insanoğlunun tarihte ilk petrol de gelecekte oluşabilecek sızıntıları tahmin edebi-işletmeciliğini gerçekleştirdiği kaynaklardır. liriz. Sadece gerekli olduğunda insan kaynaklı kirliliklerde uygulanan teknik ve yöntemler ile.............................................................................................. sonuçlarına müdahale edebiliriz. C  oral Oil Point bölgesindeki doğal sızıntı Ayrıca, mineral hidrokarbon sızıntıları deniz ortamındaki hidrokarbonların tek doğal kaynakları En çok araştırma yapılan doğal sızıntı alanı Kalifor- değildir. Hayatın kendisi de bir hidrokarbon niya’da Santa Barbara yakınlarındaki Coral Oil Point kaynağıdır. Aslında birçok hidrokarbon canlı bölgesi doğal rezerv• sahili açıklarındadır. Günlük maddelerin doğal küçük bileşenleridir. Birçok bitki ve hayvan türlerinde biyojenik hidrokarbon• olan sızıntının 150,000 m3 gaz ve 20 ton petrol civarında bir dizi yağ ve aromatik• özler bulunur. Bunları olduğu tahmin edilmektedir. Bu sızıntı Kaliforniya üreten organizmalar ölünce, hidrokarbonlar deniz Nautile denizaltısı, 2,000 metre derinlikte metan Üniversitesinin birçok yayınına konu olmuştur. yatağına ve tortulara bırakılır. Bir petrol döküntüsü gazı ile beslenen bölge hayvanları için barınak olduğunda ulaşılan yoğunluklarla karşılaştırılacak olan bir yaşam vahası keşfetti...............................................................................................
  • S  ebepler İnsanların gerçekleştirdiği faaliyetlerden kaynaklanan petrol döküntülerinin sebepleri Karadaki döküntüler Petrol tanker kazaları İşletme faaliyetlerinden kaynaklanan döküntüler Denetim ve Engelleme Terminaller, Şantiyeler, Platformlar
  • 28 Petrol tabakalan Sebepler Karadaki döküntüler Kaynak: ASPEN PUBLISHER INC. Petrol Döküntü İstihbarat Raporu verileri Kesin veriler Her gün dünyanın her yerinde tank ya da boruları doldurup boşaltırken ve temizlerken ya da fabrika- larda, boru hatlarında ve petrol kuyularında günlük işleri yürütürken birçok yağ ve petrol• ürünü dışarı dökülür. Bu döküntüler teknik bir hatadan, ihmalden, silahlı çatışmalardan, kasıtlı olarak verilen zararlardan ya da kazalardan kaynaklana- bilir. Tüm petrol ürünlerinin bazı bileşenleri kısmen uçucu• ve çözülebilir özelliktedir. Araçlar için üretilen benzin• büyük miktarlarda çabucak buharlaşıp eldeki miktarı azaltan bileşenler içerir. Ancak, buharlaşmadan• önce zehirlidirler. Endüstri ve savaşların sebep olduğu petrol döküntülerinin yıllık tonajı Bir döküntüden sonra, ürünün büyük çoğunluğu buharlaşır ve geri kalan kısmı boşaltım sırasında ya da kanalizasyon sisteminde biyolojik olarak İstatistikler parçalanır. Daha dayanıklı diğer maddeler bu sistem aracılığı ile denize ulaşabilir, deniz yüzeyinde parlak Amerikalı editör Aspen Publisher Inc. tarafından hazırlanan “Uluslararası Petrol Döküntü film tabakaları• ve zift parçacıkları• oluşturarak o İstatistikleri / International Oil Spill Statistics” raporunda, 2000 yılına kadarki depolarda ve bölgenin kıyı şeridini kirletebilirler. endüstriyel tesislerde, boru hatlarında•, kamyon ve demiryollarındaki kazalarda meydana gelen petrol döküntüsü miktarı hakkındaki tahminlerin detaylı istatistiksel verileri bulunmaktadır. Avrupa ve Kuzey Amerika’da bu döküntüler az miktarlarda gerçekleşir, ancak dünyanın bazı bölge- “Uluslararası Deniz Kurumu (International Maritime Organization)” (IMO) gibi diğer kaynaklar leri kronik• kirlilikten nerdeyse sürekli etkilenir. da, uluslararası kurumlara taşınan yük kayıpları hakkında petrol döküntü sorunlarının boyutunu Çevre kıyılarda denizin üstünde petrol tabakaları ve gösteren istatistiki veriler sağlarlar. zift parçacıkları görülür ve bunlar bir araya gelince de bölgesel petrol döküntüleri yaratır. Aspen istatistikleri belli senelerdeki bir ya da iki büyük kazadan kaynaklanan döküntü miktarlarındaki belirgin zirve noktalarını gösterir. 1986-2000 yılları arasında üç zirve noktasına ulaşılmıştır; bunlardan biri bir savaş yüzünden (1991), diğeri petrol kuyuları• püskürmelerinden, sonuncusu da hasar alan bir boru hattındaki bir çatlaktan (1994) kaynaklanmıştır.
  • Petrol tabakalan 29 Sebepler90’lı yıllar boyunca, Sovyetler Birliğindeki belliboru hatlarında meydana gelen çatlaklar öyle birboyuta erişmişti ki Avrupa birliği Baltık deni- Alaska’daki bir boru hattındazinde büyük bir su kirliliği olasılığından korkar sorumsuzluk sonucu meydana gelenolmuştu. Bu yüzden, bu sistemlere destek vermek kirlilikamacı ile bir proje geliştirildi. 1999 senesindeönceki Sovyetler Birliğinin o günkü yeni bağımsız Ekim 2001’de, Amerikan haberdevletleri boru hatlarının modernleştirilmesi ve ajansları ve özel bültenler sıradışı biruzatılması için Avrupa Birliği ile bir antlaşma olaya sayfalarca yer verdiler: Prud-imzaladı. Bu antlaşma çerçevesindeki “Avrupa’ya hoe körfezinden Valdez limanına hamDevletlerarası Petrol ve Gaz Nakliyatı / Interstate petrol• nakleden bir boru hattındaOil and Gas Transport to Europe (INOGATE)projesi”, katılımcı ülkelerin petrol ve rafine ürün sarhoş bir eğlence düşkününün sıktığı Venezuella’daki gaz boru hattı ağı kurşunla delik açılmıştı. Böyle bir kazakaynak ağlarının iyileştirilmesini, geliştirilmesinive modernleştirilmesini sağlamaktadır. ilk defa olmuyordu. Yaklaşık 50 kadar petrol altyapısında sızıntıları farkedecek bir uydu daha öfkeli ya da sarhoş silahlı adamKara üzerindeki petrol nakliyat ağlarının ve denetim sistemi için Avrupa Birliği 10 milyon Euro aynı boru hattını çeşitli zamanlardadepolarının fiziksel güvenliği işletmecilerin ve kaynak sağlamıştır. hedef almış ve şans eseri bir çentikyetkililerin ana endişelerinden biridir, bu yüzden bile açamamışlardı. Ancak, büyük birde işbirliği gereklidir. Bu amaçla, 2002-2003 Amerikan Ulusal Bilim Akademi’sine (US National hasar vermek için tek bir kurşun deliğiyıllarında bu bölgedeki kazaları önleyecek ve Academy of Sciences) göre karada bulunan endüs- bile yeterliydi. Bu olayda delik 1.2 cm triyel ve kentsel bölgelerde gerçekleştirilen çapında bile değildi, ama bir vananın boşaltımlar dünyadaki petrol döküntülerinin tam üstündeydi. Petrol basınçla ana kaynağıdır. Daha katı kanunlar ve endüstri 200 metreden daha yükseğe püskürdü alanındaki giderek bilinçlenme sayesinde, bu ve su geçirmez bir kıskaç kullana- döküntü miktarı 1973’de 2.7 milyon tondan rak akışı durdurmak iki gün sürdü. 1981’de 1.2 milyon tona ve tüm döküntü türle- Toplamda 970 ton ham petrol bir rine olan oranları da %46’dan %36’ya düşmüştür. hektardan fazla tundraya aktı. Müda- Ancak, endüstriyel faaliyetlerdeki artış bu verilerin hale çalışmalarına 200 kişi katıldı, 1989’da %50 yükselmesine neden olmuştur. Tabii temizliğin ilk etabı için epeyce kaynak 2003 yılında Amerikan Ulusal Bilim Akademisi harcandı ve ancak buzlar eridikten tarafından “Denizdeki Petrol III: Veriler, Felaketler sonra baharda tamamlanabildi. Bu fela- ve Sonuçlar*” raporunda yayınlanan bu rakamlara ketin sorumlusu da ciddi şekilde para biraz tedbirli yaklaşılmalıdır, çünkü bunlar istatis- cezasına çarptırıldı. Arjantin ve Şili’yi birbirine bağlayan gaz boru hattı tikten çok programa katılan uzmanların tahminle- ağları rini yansıtmaktadır.
  • 30 Petrol tabakalan Sebepler Önlem PETROL TANKER KAZALARI 1989 yılındaki miktar hariç, bu miktarlar ait oldukları yıllar için asıl döküntü miktarını temsil Karadaki döküntülerin oluş sıklığını ve miktarını etmekten çok, “Uluslararası Tanker Sahipleri azaltmak, bir döküntü olması durumunda kirliliği Kesin veriler Kirlilik Federasyonu Ltd.’nın / International Tanker meydana geldiği yerde tutmak ve nehirlere Petrol döküntüleri• üzerine yapılan bir çalışmada, Owners Pollution Federation Ltd (ITOPF)” istatis- karışmasını engellemek çevre koruma uzmanlarının Amerika Ulusal Bilim Akademisi petrol tankerle- tiklerinden alınan her 8 yıllık sürecin ortalamasını esas önceliğidir. rinin• sebep olduğu petrol döküntüleri hakkında göstermektedir. Bu istatistikler buharlaşan ve yanan aşağıdaki istatistikleri sunmaktadır: kısımları da dahil olmak üzere döküntülerin boyutu Petrol depolama tanklarını, tanktan bir sızıntı hakkında doğru veriler sağlar. olması halinde akan miktarı içinde tutabilecek • 1973:200,000 t (toplam döküntünün %3.4’ü) (sugeçirmez tabanlı üstü toprak bir set ya da beton • 1981:400,000 t (toplam döküntünün %12.3’ü) duvarla örtülü) bir muhafaza çukuru içine almak birçok ülkede zorunlu olan basit bir önlemdir. • 1989:114,000 t (toplam döküntünün % kaçı Petrolün rafine edildiği, kimyasal işlemlere olduğu bilinmiyor) sokulduğu ya da ticari pazarlara dağıtılmak üzere • 2000:162,000 t (toplam döküntünün %6’sı) depolandığı birçok endüstriyel tesis dökülen petrolü toplayıp dinlendirme• havuzuna ve atık su arıtma tesislerine gönderen sistemlere sahiptir. Bu sistemler dökülen petrolün tesisten çıkmadan Hedef olan boru hatları önce tamamen arıtılmasını sağlar. Yüksek riskli bölgelerdeki (sabotaj, deprem) boru hatları• için Kolombiya: tekrarlanan sabotajlar de otomatik aletlerin (alarm takılı basınç alıcıları, 700 km uzunluğundaki Kolombiya boru hattı• 1985 senesinde Venezuella sınırı yakınlarında otomatik vanalar) ve insan denetiminin (hava dene- Caño Limon ve Covenas arasında faaliyete geçti. Halen gerillalar tarafından en çok sabotaj timi, video kamera ağı, arazi devriyeleri) dahil yapılan boru hattı rekorunu elinde tutmaktadır. 1997 yılı sonu itibariyle toplamda tahminen olduğu gelişmiş sistemler kurulabilir. 145.000 ton döküntüye sebep olan 495 saldırıya maruz kaldı. 1999’daki 46. patlama Limon nehrinde bir döküntüye neden oldu ve onlarca metreküp petrol Venezuella’ya kadar aktı. 2001 Kanunların etkinliği yaptırımların seviyesine yılının ilk 8 ayında da gerilla saldırıları 117’den fazla döküntüye neden oldu. bağlıdır, yaptırımlar da makamların yeterliliği ve endüstri ile yerel halkın motivasyonu ile belir- Irak: birçok sabotaj saldırısından biri lenir. Karadaki kirlilik genellikle ihmal, yetersiz bakım ve çevreye duyarsızlıktan kaynaklanan sık 14 Eylül 2004’te, sabotajcılar Bağdat’ın 250 km. Kuzeyinde Beiji şehri yakınlarında birkaç boru küçük döküntülerin sonucudur. Maalesef, bu tür hattının Dicle nehrini geçmek için buluştuğu bir noktaya saldırdılar. Parçalanan borulardan çıktığı bir kirliliği önlemek ve müdahale etmek, politik anda alev alan ham petrol• nehre kadar indi. Yangını kontrol altına almak 3 gün sürdü. Saldırı, tutarlılığın olmadığı fakir ülkelerde yetkililerin teknisyenlerin daha önceki bir patlamadan dolayı hasar gören iki vanayı tamir etmesinden hemen öncelik listesinde her zaman yer almıyor.  sonra gerçekleşti.
  • Petrol tabakalan 31 SebeplerKazaların sebepleri Ekipman arızaları da karaya oturma sebeple- Kaza önlemleri rindendir. Örneğin, Braer tankeri İskoçya Shet-Sigortacıların istatistiklerine göre, denizde petrol land adaları (Büyük Britanya) yakınlarında yakıt Kirliliğe en çok maruz kalan ülkeler, liman vedöküntüsüne• neden olan tanker• kazalarının tanklarından• birine su girip motoru arıza yapınca sularına sıklıkla uğrayan gemilerin neden olduğu%80’i insan hatasından kaynaklanmaktadır: karaya oturmuştur. tehlikelere karşı ulusal boyutta farklı tedbirlerkötü manevralar, ihmal edilen bakımlar, yetersiz alarak ya da “Uluslararası Denizcilik Kurumunun»sistem kontrolleri, mürettebat arasındaki iletişim çıkardığı kararları uygulayarak harekete geçtiler.eksikliği, küçük bir kazaya yapılan isteksiz ya da Trafik ayırım planları• uyguladılar, kurtarmayetersiz müdahaleler bunları büyük kaza olaylarına römorkörleri• kullanmaya başladılar, çift cidarları•dönüştürmektedir. Kazaların gerçekleştiği ve bağımsız safra• tanklarını devreye soktular, koşulların incelenmesiyle (“Petrol tankeri kazasebepleri” şemasına bakınız) karaya oturma• veçarpışmalardan kaynaklanan döküntülerin oranınınyüksek olduğu açıkça görülür. Petrol tankeri döküntüleri 1979’dan beri hatırı sayılır bir oranda azalmaktadır. 1990-1999 arası denizeÇarpışmalar genellikle özellikle görüş mesafesinin “Uluslararası Tanker Sahipleri Kirlilik dökülen toplam miktarın (1,140,000)düşük olduğu durumlarda ve/veya yoğun yükleme Federasyonu Ltd” 1967’den beri tüm %73’ü (830,000 ton) sadece 10 kaza ilealanlarındaki manevra hatalarından kaynaklanır. dünyada petrol tankerleri, maden meydana gelmiştir.Karaya oturmalar da manevra hatalarının sonu-cudur ve çoğunlukla sert rüzgarlar, güçlü akıntılar taşıyıcıları ve mavnalarından• sızanve kötü hava koşulları durumu daha da kötüleştirir. 700 tonun üzerindeki petrol döküntüleri 700 tondan fazla petrol döküntüsüne neden olan petrol tanker hakkında Internette güncel bir veri tabanı kaza sayısıSea Empress tankerinin Milford Haven limanıgirişinde Wales (İngiltere) karaya oturması buna (www.itopf.com) tutmaktadır. Buradabir örnektir. çeşitli döküntü olayları ve sonuçları hakkında da bilgiler verilmektedir. Örneğin, 1970-2000 yılları arasındaki 30 yıllık bir süreçte 5.5 milyondan daha fazla petrolün tanker kazaları nedeniyle dünya denizlerine döküldüğü, bunun yıllık yaklaşık 182,000 ton döküntü anlamına geldiği ve 1979 senesinde bu miktarın 640,000 ton ile zirve yaptığını gene bu siteden öğrenmekteyiz. Kötü bir dönem olan 1991senesi hariç, döküntü miktarı La Coruña, İspanya’da Aegean Sea tankeri batığı Kaynak: ITOPF, 2004 verileri
  • 32 Petrol tabakalan Sebepler Petrol tanker kazalarının sebepleri (700 tonun üzerinde döküntü) Kaynak: ITOPF, 2004 .............................................................................................. Çift cidar gemilerin kıyısından geçmekte oldukları devletin Ek bilgi denizcilik makamlarının yetkilerini artırdılar ve bir Çift cidar• petrol döküntülerine• karşı sıklıkla bir ITOPF kirliliğe müdahale konusunda petrol tankeri sahiple- ülkenin limanlarına yük boşaltan gemilerin uyması çözüm olarak gösterilir. Düşük hızlarda gerçekleşen rine teknik tavsiyelerde bulunan ortak bir kurumdur. ITOPF gereken belli standartları daha da geliştirdiler. karaya oturma• ve çarpışmalardan kaynaklanan uzmanları tüm dünyada etki değerlendirmelerine, müdahale küçük döküntüler için kesinlikle etkili bir çözümdür. Petrol tanker kazalarının önlenmesi için birçok Ancak, yüksek hızda gerçekleşen çarpışma, yangın, harekat ve çevre iyileştirme çalışmalarına katkıda bulunur. idari ve teknik tedbirler gerekir. Bunlardan beş patlama, fırtınada ya da kayalıklarda parçalanma Kazalar, sebepleri ve bunlara karşı yürütülen müdahale tanesi aşağıdaki gibidir: gibi kazalardan kaynaklanan büyük döküntülere çalışmaları hakkında vazgeçilmez bir bilgi kaynağı olan karşı etkili değildir. • teknik bir tedbir: çift cidar• ITOPF’un internet sitesine bakınız. - www.itopf.com. Dahası, gemilerin denetlenmesini zorlaştırır. Gemi • idari üç tedbir: uygunluk denetimleri, barınma .............................................................................................. limanları• ve trafik ayırım planları• fiyatlarını, tonaj ve bakım masraflarını kaçınılmaz şekilde artırır. Kısacası, çift cidarın yararı bir mo- • pratik bir tedbir: petrol endüstrisini dahil etmek torsiklet kaskının sağladığı fayda ile eşdeğerdir: kullanışlı bir korunma şeklidir, ancak yeterli değildir. Amerika çift cidar kullanımını limanlarına uğrayan tüm gemiler için zorunlu kılan yönetmeliği çıkaran ilk ülkedir. Bu yönetmeliğin hangi aşamalarla Ame- rika’da uygulamaya konulduğu aşağıdaki zaman tablosunda gösterilmiştir:
  • Petrol tabakalan 33 Sebepler• yeni gemiler için 1994 Fransa’daki Erika felaketinden sonra Avrupa, tek Uygunluk denetimleri• kullanımdaki gros tonu• 5,000’den (14,000 m3) cidarlı tankerleri 2010 yılından itibaren aşamalı fazla olan gemiler için 2009 olarak kullanımdan kaldırmak için Uluslararası Uluslararası Marpol (Marine Pollution – Deniz Denizcilik Kurumu aracılığıyla küresel bir çözüm Kirliliği) anlaşması çerçevesinde Uluslararası• geri kalan tüm gemiler için 2015 arayışı içine girdi. Bir anlaşmaya varılamaması Denizcilik Kurumu tarafından yürürlüğe konanAlaska’daki Exxon Valdez kazasına karşı bir tepki yüzünden heyetler dünya çapında daha esnek bir ulusal kanunlar ve uluslararası yönetmeliklerolarak medya ve kamuoyunun baskısı ile alınan bu kanun çıkarmaya karar verdiler: Kullanımdaki tek uygunluk denetimleri sırasında uygulanır. Marpolkarar denizcilik camiasında ve Uluslararası Deniz- cidarlı gemiler 2015 yılı sonuna kadar faaliyetle- 1983’de yürürlüğe konmuştur ve ekleri süreklicilik Kurumunda tartışmalara yol açmıştır. rine devam edecek, ancak bu konuyla sıkıntısı olan gözden geçirilmektedir. Bu anlaşmaya göre bütün ülkeler (özellikle Avrupa ülkeleri) isterlerse 2010 gemiler bir dizi güvenlik tekniklerini içeren bir yılından itibaren bu gemilerin limanlarına girişini uygunluk sertifikasına sahip olmak zorundadır. yasaklayabileceklerdi. Uygun bulunmaması durumda, geminin kendi ülke (Bayrak• Devleti) ya da limanında bulunduğu ülkenin (Liman Devleti) ruhsatlandırma denetçileri tarafından limandan çıkışına izin verilmeyebilir. Denetimlerin daha etkili olabilmesi için Avrupa ülkeleri 1982 yılında bir genelge (Paris Genelgesi) imzaladılar. Buna bağlı olarak, ortak bir gemi denetim sistemi kuruldu ve en düşük kontrol kotaları belirlendi. Erika ve Prestige tanker kazalarının da belli ülkelerdeki yetersiz denetçi sayısı ve tam anlamıyla yapılamayan bu kontroller yüzünden meydana gelmesi bu yönetmeliklerin önemini bir kez daha vurguladı. Limana yanaşmış bir gemiye binen denetçiÇift cidarlı tankerler için olası yapılar
  • 34 Petrol tabakalan Sebepler Yoğun trafik bölgelerindeki uluslararası yönetmelikler. Trafik ayırım planları Endüstrinin süreçe katılımı Ushant trafik ayırım planındaki düzenleme Dünyanın ilk trafik ayrım planı• 1967 yılında Bir petrol döküntüsü• meydana geldiğinde, yüksek risk taşıyan Dover Straits (İngiltere Kanalı) kazanın sorumluluğunun gemi sahibi, mürettebat bölgesinde gemi kazalarını azaltmak için yapıldı. sağlayıcısı, kiralayıcı•, yük sahibi, gemi imalatçısı, 1971 yılında bu plan ilk zorunlu trafik planı haline kazanın gerçekleştiği şantiye, işi denetleyen. Gemi geldi. Günümüzde benzer planlar yoğun gemi klas kuruluşu• ve kurtarma yetkilisi arasında trafiğinin olduğu bölgelerin çoğunda yürürlüktedir. paylaşılması çoğunlukla karmaşık bir sorundur. Gemi bir kez petrol ya da petrol• ürünleri ile Amoco Cadiz tanker kazasının ardından Fransa, yüklendi mi, bu yük yolculuk boyunca birçok kez Britanny’deki Ushant adası açıkları için bir zorunlu sahip değiştirebilir. Bu yüzden sorumlu tarafları trafik ayırım planı uygulamaya koydu. Donanımlı belirlemek güçtür ve çoğunlukla en belirgin ve büyük bir kurtarma römorkörü•, Abeille Bourbon, ödeme gücü olan tarafı seçmek daha kolaydır: acil bir duruma karşı sürekli beklemede kaldı. kazaya karışan petrol şirketi. Ayrıca, 2003 Mayıs ayında birçok kaza yüzünden bu yüksek riskli bölgede yeni bir sistem yürürlüğe Bu yüzden petrol grupları, kiralanan gemilerin girdi. Gemiler bundan sonra Ushant Adası trafik kalitesini ölçmekle sorumlu denetleme• birimleri ayrım planını yürüten “Corsen Deniz Kurtarma kurmuşlardır. Bu birimlerin, kaza eseri oluşan Koordinasyon Merkezine” yüklerinin niteliğini kirlilikler için güvenlik ve çevre idare takımlarının bildirmek zorundaydılar. Teknik ya da yapısal bir hazırladığı acil durum planları vardır. Bu planlar, sorun yaşayan gemiyi çekiye alma yetkisi, geminin bir kaza olduğunda tüm tarafların kendi müda- resmi uyarılara uymadığı durumlarda denizcilik hale kaynaklarını ilgili yetkililere seferber ederek müdürüne verildi. döküntüyü olabildiğince çabuk çevreleme, temizleme ve etkisini azaltma aşamalarındaki rol Benzer trafik ayırım planları İspanya Finisterre ve sorumluluklarının neler olduğunu belirtir. Burnu ve Cebelitarık Boğazı gibi Avrupa’nın diğer bölgelerinde de uygulanmaktadır. Bu planlar çarpışma riskini azaltmayı amaçlar ve gemi- lerin tehlikeli yükleri kıyıdan uzak mesafelerde taşımalarını sağlar. Okyanus kurtarma römorkörleri de Shetland Adaları (İskoçya, Büyük Britanya) ve kuzey İspanya kıyısı gibi çeşitli kaza noktalarında sürekli beklemededir. Fransız okyanus kurtarma römorkörü, Abeille Bourbon
  • Petrol tabakalan 35 SebeplerPrestige kazası sırasındaki petrol taşımacılığı organizasyonunun karmaşıklığı ve sorumluluğu Barınma limanları Prestige tankerinin İspanya açıklarında batması tüm uzmanların zaten bildiği bir problemin altını çizdi: tehlikeli madde taşıyan sorunlu gemileri barındırmak. Prestige tankeri cidarında ciddi bir hasar yaşamıştı ve gemiyi daha önceden kurulmuş bir barınağa• yönlendirecek herhangi bir kurtarma planı olmadığı için 6 gün denizde bekletildi. Sonuç olarak, Avrupa Komisyonu Şubat 2004’de yürürlüğe sokulacak olan bir yönetmeliğin daha erken uygulanmasını istedi. Buna göre, tüm üye ülkeler tehlikede olan gemileri yetki sınırları için- deki sularda barındırmak için düzenlemeler yapacak ve barınak• limanlarının listesini yayınlayacaktı. Ancak, kararın yazılma aşamasında üye ülkelerin hepsi kıyılarda yaşayan halkların bilgilendirilmesi açısından çok hassas bir konu olan bu listeleri yayınlamadı. Bazı ülkeler karar alma yöntemleri saptamayı ve bu tür gemileri barınak• limanlarından başka yerlere göndermeyi tercih etti. Diğer ülkeler barınak bölgelerinin yerlerini yetkililer haricinde kamuoyuna da bildirip bildirmeme konusunda hala kararsızdır. Sorumluların saptanması sorunu Bir gemi çekiye alındığında ya da yoldayken bulunduğu çevreye ciddi bir hasar verdiğinde, ulusal Deniz taşımacılığında uluslararası farklı katılımcıların bulunması bir petrol döküntüsü• olayında yetkililerin ne tür yasal sorumluluklarının olacağı, yasal sorumlu tarafın belirlenmesini kolaylaştırmaz. Bu yüzden, Uluslararası Denizcilik Kurumu; sorunu daha da hassaslaştırır. Ayrıca, herhangi bir Uluslararası Petrol Kirliliği Tazminat Fonlarını / Internationall Pollution Compensation Funds hasardan etkilenenlerin zararlarının ne boyutta ve nasıl tazmin edileceği de hala çözülmemiş bir (IOPC Fonları•) kurarak, gemiyi tüm hata ve suçlamalardan bağımsız kılacak “kendi öznel sorundur.  sorumluluğu” prensibini öne sürdü. Bu basit prensibe göre, bir tankerin kirliliğe sebep olması kurbanların IOPC Fonlarından faydalanmasına ve dolayısıyla tazminat almalarına imkan verecekti.
  • 36 Petrol tabakalan Sebepler İŞLETME FAALİYETLERİNDEN Boyut ve yaşlarına bağlı olarak ve önceden belirlenmiş zaman çizelgesine göre halihazırdaki KAYNAKLANAN DÖKÜNTÜLER Ham petrol yıkama işlemi gemiler, yıkanan atıkların belli depolara (petrol temizleme tankları•) gönderilmesi için birbirinden Petrol tankerleri Ham petrol• yıkama işlemi tankların bağımsız safra• tankları (tankların safra olarak suyla değil örneğin kargonun kullanmadan önce devreye sokulması gereken petrol Tüm büyük gemiler az yük taşırken ya da hiç kendisi olan ham petrol kullanarak yıkama sistemi ile donatılmış petrol tankları) ile taşımazken denge sağlamak, yükü dengeli temizlenmesidir. Temizleme işlemi donatılıyorlardı. yerleştirerek baş ve kıç taraflarındaki su seviyesini sırasında ham petrolün çözücü• işlevi eşitlemek, ya da yan yatmasını engellemek için deniz suyunkinden çok daha etkilidir. İşlem 1996’dan sonra varolan yakıtın üstüne tekrar suyu doldurulabilen safra• tankları• ile donatılmıştır. genellikle son kez suyla durulama yakıt doldurma teknikleriyle inşa edilen gemiler Daha önceleri bu görevi petrol tankerlerinin• yakıt için denize boşaltım sefer başına yük miktarının yapılarak bitirilir, ama burda bile tankları ve bazı yük tankları yerine getirirdi. Bu 1/30,000’den az olacak şekilde sınırlandırılmıştır. sadece küçük bir miktar su kullanılır. tanklar boşaltıldıklarında, deniz suyu ile karışmış Bu sistemde, tank temizleme işleminde oluşan Bu yöntem şu anda faaliyette bulunan ciddi miktarlarda petrol okyanusa dökülürdü. Bu petrollü karışımlar özel petrol temizleme tanklarına boşaltım bir sürü araba ya da kamyonun motor tankerlerdeki bağımsız safra tank• sistemine alternatif olarak kabul edilir pompalanır. Karışım dinlendirme yolu ile ayrıştırılır yağları değiştilirken dökülen miktara eşittir. ve ham petrol geride bırakılarak su kısmı denize ve yeni tankerler için de ek bir zorun- pompalanır. Böylece, yükleme terminalinde geri Petrol tankeri• kazalarının sebep olduğu deniz luluktur. kalan petrolün üstüne yeni ham petrol yüklenebilir. kirliliği, işletme faaliyetlerinden kaynaklanan Ham petrol yıkama işlemi yük döküntü miktarının önemi hakkında insanları bilin- Bu yönetmelikler ve bazı ülkelerin işletme faaliyet- çlendirdi. Amerika Ulusal Bilim Akademisi’ne boşaltılırken yük tanklarında patlayıcı gaz birikmesinden kaynaklanan bazı lerinden kaynaklanan döküntüleri uzaktan algılama• göre 1973 yılında kasıtlı boşaltım miktarı kazara sistemlerine yaptıkları yatırımlar olumlu sonu- olan döküntü miktarından beş kat daha fazlaydı. tehlikeleri de ortaya çıkarır. Bu yüzden, çlar doğurdu. Amerika Ulusal Bilim Akademisi’ne Bu yüzden, böylesine yüksek miktarlar dünya 1978 yılında yapılan “Uluslararası göre işletme faaliyetlerinden kaynaklanan döküntü çapında kontrol önlemleri gerektirdi. Bu önlemler Tanker Güvenliği ve Kirlilik Önleme miktarı 1973’de 1,080,000 tondan 1981’de 700,000 “Uluslararası Denizcilik Kurumu” tarafından OilPol Konferansında (TSPP)” tekrar tona, 1989’da 159,000 tona düşmüş, 2000 yılında ise (Oil Pollution – Petrol Kirliliği) Antlaşması (1954) uyarlanan ve ancak Mayıs 1981’de küçük bir artışla 163,000 tona çıkmıştır. çerçevesinde yürürlüğe kondu ve bu önlemlerin yürürlüğe giren 1974 “SOLAS tanker haricindeki gemilere de uygulanmasını kongresi” protokolü ham petrol yıkama Ancak, bu rakamların istatistiki veri olmadığını, sağlayan Marpol (Marine Pollution – Deniz Kirliliği) işlemi sırasında daima soy gaz sistemi aksine Marpol kongresi kriterlerine uyan petrol Anlaşması (1973, 1978) ile desteklendi. kullanılmasını şart koşmaktadır. tankerlerinin oranı ve limanlardaki atık kabul tesis- leri temel alınarak yapılan tahminler olduğunu Oilpol kirli suların Akdeniz gibi “özel bölge” Yük taşıma kapasitesi• tonajı 20,000’ne eşit ya belirtmek gerekir. denilen belli bölgelere boşaltımını yasakladı ve yasal da daha fazla olan bütün yeni tankerler çarpışma boşaltım sınırlarını belirledi. 1983’de yürürlüğe ya da karaya oturma• durumunda yük tanklarının konan Marpol daha sınırlayıcı boşaltım standartları korunmasına yardımcı olmak için bağımsız safra• getirdi ve ayrıca yeni gemi inşa kuralları çıkardı. tankları ile donatılmalıdır.
  • Petrol tabakalan 37 SebeplerGazdan arındırma, safra boşaltımı ve seviyesini eşitlemek amacıyla gemiyi ağırlığını Kasıtlı olarak oluşturulan döküntünün büyük artırmak ya da hafifletmek için tam ya da kısmen kısmını yakıt olarak kullanılmaya uygun olmayanişletim faaliyetlerinden kaynaklanan suyla doldurulabilecek bir depo. hidrokarbon artıkları oluşturur. Bu bütün gemileridöküntüler etkiler. Modern tankerlerde iki tür artık vardır: atık Boş yakıt tankları ya da bir petrol tankerindeki• sular ve petrol kalıntıları. Sintineden• gelen atıkGazdan arındırma•, yakıt ve ham petrol tankları• ham petrol tankları zaten bir çeşit safra tanklarıdır. sular motor karterinden dinlendirme• tanklarınaboşaltıldıktan sonra geride kalan gazları temizleme Tankları suyla doldurmak içlerindeki petrol ve pompalanır. Sonra filtrelenir ve yağlı bir su ayracı•işlemidir. Geminin güvertesinde yapılabilecek en atıkları temizler. ile 15 ppm• sınırı kadar ayrıştırılır. Yoğunlukpratik ve masrafsız çözüm buhar kullanarak gazları 15  ppm•’den fazla olursa, sintine• suyu boşaltmagenleştirmek•, tankı havalandırmak ve suyla Gazdan arındırma ve safra boşaltım işlemleri arıtma tanklarına• geri gönderilir. Petrol kalıntıları (balçık•durulamaktır. tesislerinden başka bir yerde yapılırsa, deniz yüzeyinde diye bilinir) ve motor yağları karada boşaltılmalı parlak film tabakaları oluşturan deniz kirliliğine sebep ya da güvertede yakılmalıdır (ve petrol tankerle-Safra boşaltımı• safra tankını boşaltma• işlemidir. olurlar. Ancak, gazdan arındırma ve safra boşaltım rinde petrol temizleme tankları• denilen tanklardaÖrneğin; geminin dengesini sağlamak, yükü işlemleri, işletme faaliyetlerinden kaynaklanan hidro- depolanırlar).dengeli yerleştirerek baş ve kıç taraflarındaki su karbon• döküntüsünün• sadece bir kısmıdır.Ham petrol yıkama işlemi, işlemin gerçekleştirildiği safra tankları ve bunlardan ayrı temiz safra tankları hakkındaki Marpol 73-78* belgesinde yer alan IMO yönetmelikleri 1993’ten beri yürürlüktedir. Yeni tankerler Bir çarpışma ya da karaya oturma• durumunda yük 30,000 ya da daha fazla ton rafine ürün• taşıma tanklarını koruyacak şekilde yerleştirilmiş bağımsız safra kapasiteli olanlar•. tankları 20,000 ya da daha fazla ton rafine ürün• taşıma Yasadışı boşaltım yapan bir geminin havadan Bağımsız safra tankları, ham petrol yıkama işlemi kapasiteli olanlar•. görünüşü Şu anda faaliyette olan tankerler Tanker haricindeki gemiler 70,000 ya da daha fazla ton rafine ürün• taşıma Segregated ballast tanks, crude oil washing or dedicated Lloyd’s ve denizcilik seyir kayıtlarında kayıtlı olan kapasiteli olanlar•. clean ballast tanks. 72,000’den fazla ticari gemi ve onbinlerce kadarı daha sürekli denizlerde ağır ağır yol alırlar. Değişen 40,000 ya da daha fazla ton rafine ürün• taşıma oranlarda petrol, ayrıca kendileri ve birkaç bin Bağımsız safra tankları ya da ayrı temizleme safra tankları. kapasiteli olanlar•. yolcu ve yük gemisi için yakıt taşırlar.
  • 38 Petrol tabakalan Sebepler Bütün bu gemiler, ağır yakıtların• motor yakıtı verilerin kesin olmamasından kaynaklanabilir. DENETİM ve ENGELLEME olarak kullanılmadan önce filtrelenmesini sağlayan petrol kalıntı geri kazanım sistemleri ile Bu rakamlar sadece Llyod Kayıtlarında (Deniz- cilik sigorta sektörünün günlük gazetesi) liste- Kirlilik gözetimi donatılmıştır. Bu gemiler ayrıca güvertelerinde atık su boşaltma sistemlerine ve ayraçlara sahiptir. lenen ticari gemilerden elde edildiğinden, gerçek Gemilerden boşalan yasadışı döküntülerin Yolculuk sırasında dinlendirme ve filtreleme miktarlar aslında bu tahminlerin çok üzerinde sonuçlarını hafifletmek için, belli ülkeler denetim işlemleri ile elde edilen kalıntılar arıtma işlemi için olabilir. ve engelleme strateji ve gereçlerine yatırımlar limanlarda boşaltılmalıdır. Ancak, bazı yerlerdeki yapmıştır. tesis eksikliği, harcanan zaman ve limandaki Tankerler haricindeki gemiler için de tankerlere bir safra boşaltma istasyonunda• bu işlemlerden uygulanan benzer kanunlar çıkartılıp, miktarlar- Örneğin, petrol ve diğer zararlı maddelerin Kuzey kaynaklanan maliyet, gemilerin geri kazanım daki düşüşü sürdürmek için Marpol Kongresine ve Denizini kirletmesine karşı mücadelede işbirliği için tanklarının bütün ya da bir kısım içeriğini denize bölgesel anlaşmalarda yapılabilecek değişiklikler imzalanan Bonn antlaşması çerçevesinde, Kuzey boşaltmalarına neden olur. halen araştırılmaktadır. Bu gerçekleşirse, onların Deniz bölgesinde hava denetimi yapılmaktadır. Bu işletim faaliyetlerinden kaynaklanan döküntünün antlaşmayı Belçika, Danimarka, Fransa, Almanya, Tanker haricindeki gemilerin sebep olduğu kirliliğin hidrokarbon miktarı 15 ppm’nin üzerinde Hollanda, Norveç, İsveç, İngiltere ve Avrupa ana kaynağı bu boşaltımlardır. Onbinlerce litre ile olamayacaktır. Maalesef çevrenin korunması yerine Ekonomi Topluluğu imzalamıştır. binlerce metreküp arasında döküntüye sebep olan maddi ve pratik çıkarımlarla ilgilenen binlerce kazalar ve yakıt tanklarının gazdan arındırma ile bağımsız gemi sahiplerine• yasaklayıcı ve pahalı Bu devletlerde hava denetimi; ulusal uçuş planları, safra boşaltımı işlemleri bu kirlilik miktarını artırır. önlemleri dayatmak her zaman kolay değildir.  karşılıklı çıkar alanlardaki işbirliği ve d’Ho- rizon• Turları (ülkelerin ortaklaşa gerçekleştirdiği Amerika Ulusal Bilim Akademi’sine göre, bu uçuşlar), Bağlantılı Uçuşlar ile Hava Denetim döküntüler 1973 yılında petrol tankeri kazalarının Tatbikatları gibi özel uçuşlar ile sağlanmaktadır. iki katı olan 400,000 ton toplamına ulaşmıştır. Dahası, raporlama formatlarını (POLREP diye Denetimin artırılması ve yeni gemilerin güverte- bilenen standart kirlilik raporlama formatı) lerine ayraçların yerleştirilmesi ile bu miktar 1981 standartlaştırarak, varolan sistemleri geliştirmede yılında 320,000 tona, 1989 yılında da 260,000 tona ortak çalışmalar yaparak ve elde edilen bilgileri düşmüştür. Ancak, bu tarihten itibaren 2000 yılında çoğaltmak için yeni teknikler geliştirerek dene- 555,000 tonluk bir miktarın da gösterdiği gibi timler kolaylaştırılmaktadır. durum giderek kötüleşmiş ve tankerler haricindeki gemiler deniz taşımacılığı kaynaklı petrol döküntü- Ulusal boyutta, örneğin Fransa, kirlilik denetimini lerinin bir numaralı şüphelisi haline gelmiştir. Fransız Deniz Kuvvetleri ve Gümrük memurlarının oluşturduğu hava devriyeleri ile yapmaktadır. Ordu Gene de bu rakamlara çok güvenilmemelidir, çünkü uzaktan algılama• ekipmaları ile donatılmış üç istatistiki verilerin eksikliği yüzünden, bunlar her Arkasında kirli bir dümen suyu• bırakan bir geminin gemi türü için sadece birer tahmindir. Tahminler havadan gözlemi arasındaki farklılık gerçek bir değişkenlikten çok
  • Petrol tabakalan 39 Sebepler ..............................................................................................uçak sağlamıştır. konusunda şu anda dünyada en sıkı denetimin olduğu ülkelerden biridir. Ek bilgiİlgili kanun metinlerindeki değişiklikler ve özelmahkemelerin kurulması sayesinde Fransa, deniztaşımacılığından kaynaklanan kirliliğin saptanması Safra boşaltım istasyonları sintine• atıkları ve atık sular için kabul ve geridönüşüm tesisleridir. Mola vermek ya da tami- rat için limanlara gelen gemilerden yağlı atıkları almak üzere Bir yasadışı boşaltım olayı tüm dünya limanlarında bu istasyonlardan bulunmalıdır. Geminin güvertesindeki bu işlem için ayrılmış tanklarda 24 Mart 1998’de bir Kraliyet Hava Gücü uçağı olağan devriyelerinden (petrol temizleme tankları•) depolanan bu yağlı atıklar, biri sırasında Norveç bandıralı sıvı içerdiği deniz suyu ile katı atıkların dinlendirme• yolu ile petrol gazı tankeri MT Havrim’nin ayrıştırıldığı istasyonun depolarına pompalanır. Yağlı kısım İskoçya’daki Outer Hebrides geridönüşüm için bir rafineriye gönderilir ya da tama- bölgesinin batı sahilini yasadışı olarak men ağır yakıttan• oluşuyorsa doğrudan tekrar kullanılır. kirlettiğini farketti. Mürettebat, 7 mil uzunluğunda ve 300 yarda genişliğinde Saflaştırma işleminden sonra, su doğal ortamına boşaltılır. olduğu tahmin edilen döküntüyü Safra boşaltım istasyonları; uyulması gereken boşaltım fotoğraflayıp Stornaway sahil standartları, otomatik denetim işlemleri ve düzenli kontrol- güvenliğine raporladı. Rapor anında leri ile sınıflandırılmış tesislerdir. Deniz Kirliliği Kontrol Merkezine gönderildi. Deniz Güvenliği Kurumu alarma geçirildi ve iki denetleme gemisi, gemi Wales’deki Pembroke limanına vardığında yanına yanaştı. Tankere sonrasında el konuldu ve sahibi 255,000 dolarlık bir banka teminatı sağlamak zorunda kaldı. 30 Mart 1998’de acilen kurulan bir mahkemede, gemi sahiplerine motor yağ ve sintine• lerini yasadışı olarak boşalttıkları için 20,000 dolar para cezası verildi. ..............................................................................................
  • 40 Petrol tabakalan Sebepler Atık kabul işlemi 2000-2004 yılları arası Fransa’nın denetleme bölgelerindeki POLREPler (standart raporlama formları) Denetim ve kontroller atık kabul tesislerinin geliştirilmesi ile kesinlikle desteklenmelidir. Birçok tanker limanı özel bir atık kabul istasyonu (safra boşaltım istasyonu•) ile donatılmıştır, ancak fakir ülkelerdeki bu istasyonların çoğu yetersizdir ya da kullanım dışıdır ve tankları yarı- katı yağlı balçık• ile doludur. Bu ülkelerin bir kirlilik denetim kaynakları olmadığından, yağlı atıklarını bu bölgelere boşaltmak gemi kaptanları için çok cezbedi- cidir.  TERMİNALLER, ŞANTİYELER, PLATFORMLAR Terminaller ve şantiyeler En büyük petrol döküntüsü rekorunu iki farklı döküntü elinde utmaktadır : • Körfez Savaşı sırasında Kuveyt’te bir terminalde meydana gelmiştir, diğeri ise 2010 yılının Nisan ayında Meksika Körfezindeki Deepwater Horizon petrol platformunda olan patlamadır. Bu tür olayların haricinde, terminaller ve şantiyelerde meydana gelen petrol döküntü miktarı Amerika Ulusal Bilim Akademisi verilerine göre 1973 yılında 253,000 tondan, 1981 yılında 50,000 tona ve 1989 yılında 37,000 tona düşerek belirgin oranda azalmış, ancak 2000 yılında 80,000 tona çıkmıştır. Bir kez daha bu rakamların kesin istatistiklerden çok tahminler olduğunu vurgulamak gerekir. Çünkü bu tahminler sadece gemiler tamirat için gemi tamir havuzuna• girmeden önce sintine• ve tanklarından boşalan döküntü miktarındaki azalma oranı Kaynaklar: Fransız Gümrük ve Deniz Kuvvetleri verileri kayıtlarını içerir. 1970’lerin sonuna kadar, tersane tarafından yapılan montaj ve sökme masraflarından kaçınmak ya da tanker hari- cindeki gemilerin gittiği limanlarda atık kabul tesisleri bulunmadığı için tamir havuzuna girmeden önce atıkları
  • Petrol tabakalan 41 Sebeplerdenize boşaltmak yaygın bir uygulamaydı. Limanauğramalar, tamiratlar ve sökme işlemleri öncesi Körfez Savaşı petrol döküntüsüboşaltım miktarını azaltmak için günümüzde dünyaçapında çaba gösterilmektedir. 26 Ocak 1991’de, Irak ordusu Kuveyt’ten Kıyı Devleti mi yoksa Bayrak Dev- çekilirken, ülkenin petrol endüstrisine leti mi ?Yakıt ikmal işlemleri sırasında hortumların kopması zarar vermek için Mina al Ahmadi petrolve gemi tamiratları sırasındaki petrol sızıntıları gibi terminali ve buna bağlı petrol tankerleri 18 Mart 2005’de Norveç bandıralıdiğer döküntüler karada bulunan endüstri tesis- ile petrol kuyularının• büyük bölümünü kimyasal tanker Trans Artic Fransa sabote etmişti. sahili açıklarında yasadışı boşaltım yaparken yakalandı. Dava 18 Ekim 700,000 ile 900,000 ton arasında petrol, 2005’de Brest (Brittany, Fransa) uluslararası mücadele ekipleri akışı durdu- mahkemesinde görülecekken, Norveç rana kadar haftalarca denize dökülmüştü. hükümeti Montego Bay Sözleşmesine dayanarak Bayrak• Devleti (geminin Bu, Nisan 2010’da patlamayla birlikte ait olduğu ülke) ünvanıyla davayı 779.000 ton döküntünün Meksika Kör- yargılama talebinde bulundu. Gemi fezine akmasıyla sonuçlanan Deepwater sahibi 29 Eylül 2005’de Norveç Ber- Horizon petrol platform kazasıyla birlikte, gen’de yargılanarak 360,000 Euro para insanlık tarihinin bilinen en büyük petrol cezasına çarptırıldı. döküntülerinden biriydi.Fransa iç deniz sularındaki ve EEZ’ sindeki (kıta Ancak bu sonuç, kirlilikten etkilenensahanlığı)• yasadışı boşaltım için banka garantilerinin Fransız sivil tarafları uğradıkları zarar-evrimi (verilen para cezası genellikle banka teminatının lar hiçbir şekilde telafi edilmediği için%90’ı civarındadır). tatmin etmedi. Brest mahkemesi Kıyı Devleti (geminin o sırada bulunduğu ülke) olarak davayı üstlenme hakkını kullandı. Böylece, 7 haziranda aynı dava ikinci kez bu sefer Fransa’da görüldü ve kaptan bu olay için 50,000 Euro, suçu tekrarlaması durumunda da 300,000 Euro para cezası ödemeye mahkum oldu. Böylece bu sıradışı dava Körfez Savaşı sırasında petrol kuyularının çift yargılanmayla sonuçlanmış oldu.Fransa Akdeniz deniz memelileri koruma bölgesi patlaması
  • 42 Petrol tabakalan Sebepler lerindekine benzer güvenlik işlemlerindeki hata- büyüklük ve tasarımlardaki bu platformlar dört ana lardan kaynaklanır. Esas sorun, gözardı edilebi- bölgede bulunur: Meksika Körfezi, İran Körfezi, Sonraki uygulamalar lecek gibi görünen küçük sıradan bir döküntünün Batı Afrika ve Kuzey Denizi. Amerika Ulusal Bilim aslında kabul edilemez bir kirlilik miktarına katkıda Akademisi bu sektördeki işletim faaliyetlerinin ve Denizcilik sigorta sektörünün günlük bulunduğunu kaptanların anlamasını sağlamaktır. kazaların neden olduğu döküntü miktarını 1979’da gazetesi “Llyod’s List” in 27 Mart 80,000 ton, 1981’de 50,000 ve 2000 yılında 100,000 1998 tarihli sayısında yayınlanan bir Balıkçı limanları ve marinalar• istisna değildir. olarak tahmin etmektedir. Boruların patlaması ya da makalede bir petrol tankerinin eski Yakıt tanklarını doldururken ya da güverteye insan hatalarından kaynaklanan kazalarda onlarca kaptanının 1950’li yılların başındaki petrol yüklerken meydana gelen küçük taşmalar metreküpe kadar döküntü meydana gelir. Bu uygulamalar hakkında yaptığı bir itiraf sıklıkla rastlanan bir durumdur. Bunlar liman- kazalar çoğunlukla malzemelerin eski ve güvenlik larda deniz yüzeyinde sıklıkla görülen parlak film önlemlerinin yetersiz olduğu bölgelerde (Hazar yer alıyordu. O zamanlar gemilerin tabakalarının• esas sebepleridir. Denizi, Karadeniz, Kızıl Deniz ve Çin Denizi) olur. taşıdığı miktar 25,000 tonu ancak buluyordu. Aşağıdaki alıntının bu konuyla doğrudan bağlantısı vardır. Açık deniz petrol platformları Deniz yüzeyindeki büyük ölçekli petrol tabakaları listesine bir petrol kuyusunun• püskürmesi ya da bir “... Gemi hem tek cidarlıydı hem de Günümüzde açık denizde bulunan 20,000’den savaşın neden olduğu nadir kazalar da eklenebilir. perçinlenmişti ve yükleme limanından fazla platform ile dünya çapındaki petrol üretimin Hatta bu kazalardan birisi dünya petrol döküntüsü• boşaltım limanına giderken yükünün yaklaşık dörtte biri gerçekleştirilmektedir. Farklı rekorlarında ikinci sırada yer almaktadır. küçük bir bölümü birçok gevşek perçinden düzenli olarak okyanusa sızıyordu. Aslında, Brooklyn Tood’s Yard’da tamirat havuzuna alınmadan önce yapılan tank temizliği bugünün standartlarına göre bayağı iyiydi. Ama gemi yaklaşık 10 gün boyunca ağır ağır Bir petrol terminali kazası Amerika’nın doğu kıyısından aşağı doğru tam 50 mil sınırının dışında 7 Ağustos 1997 gündüz saat 12:20’de Katja petrol ilerlerken, mürettebat da tankları tankeri Le Havre petrol terminalinde yanaşırken temizleyip, tüm balçığı yandan aşağı bir iskeleye• çarptı ve 190 m3 motor yakıtı limana atardı. ...”. döküldü. Anında müdahaleye rağmen, kirliliğin bir kısmı gelgit sonucu çekilen dalgalar ile limanın Neyse ki, o zamandan beri gemi inşaatı ve dışına sürüklendi ve civar çevrede küçük çaplı yaygın uygulamalar değişti. kirliliğe neden oldu. O mevsimdeki hava şartları Bu makale 27 Mart 1998’de Lloyd’s List’te İngiliz kıyı şeridini kurtardı, ama Fransız Calvados yayınlanmıştır. Daha fazla bilgi için www. kıyıları o kadar şanslı değildi. lloydslist.com* internet sayfasını ziyaret ediniz.
  • Petrol tabakalan 43 Sebepler Bu tür kazalar birbirini tamamlayan iki tedbirle önlenebilir: kazalar için artırılmış güvenlik veIxtoc 1 platformunda petrol püskürmesi sondaj çamuru ve sıvılarının boşaltımının özenli kontrolleri.3 Haziran 1979’da Meksika Körfezinde,ulusal Petroleos Mexicanos şirketi Dünyanın en zengin balıkçıklık bölgelerinin merke-tarafından işletilen Ixtoc 1 açık deniz zinde bulunan Kuzey Denizi petrol arazileri önlemplatformu sondaj çalışmaları sırasında ve güvenlik konularında kısmen gelişmiştir.çıkarılan petrolün aniden püskürmesi ile Buradaki platformlar uydu, uzaktan algılama•hasar gördü ve yangın çıktı. Püskürme 23 uçakları ve uzman Norveç ve İngiliz gemileri ileMart 1980 tarihine kadar azaltılamadı, bu sürekli denetim altındadır. Güvenlik hizmetlerisüre içinde tahminen bir milyon ton petrol ve petrol endüstrisi personeli düzenli aralıklarladenize sızdı ve bu petrolün de 1/3 ile yarısı toplanıp yeni güvenlik çözümleri üzerinde çalışırlar.arasındaki bir miktar yandı. Geri kalanıMeksika Körfezinde sürüklenen tabakalara Kuzey Denizinde kirlilik müdahale• tatbikatı Petrolsebep oldu. Bu tabakaların bazıları endüstrisinin mali destek sağladığı laboratuvarlarTeksas kıyılarına ulaşarak 9 Temmuz’da işletmelerin uzun vadede deniz canlıları üzerindekibölgesel bir petrol döküntü müdahale olası etkilerini araştırır. Endüstrideki uzmanlar veplanının başlatılmasına neden oldu. deniz döküntü müdahele yetkilileri düzenli olarakYerel temizleme çalışmaları başlatıldı, büyük ölçekli müdahale tatbikatları yürütürler arkasından 4,000’den fazla organizmanın(örneğin su, tortu•, bitki ve o bölgedeyaşayan hayvanlar) incelendiği bir analizide içeren kapsamlı bir etki araştırmasıbaşladı Kuzey Denizinde kirlilik müdahale• tatbikatı
  • S  onuçlar Acil olarak azaltılması gereken etkiler İlk etkiler Petrolün evrimi Deniz kirliliği Kıyı şeridi kirliliği Bitki ve hayvan dünyası üzerindeki etkileri Sonuçları etkileyen etmenler Ekonomik sonuçlar
  • 46 Petrol tabakalan Sonuçlar İlk etkiler Bir petrol dökünütüsü meydana geldiğinde, bu bilinen bu etkilerin yarattığı tablo çabucak unutulur: yıllarca hatta nesillerce arkasında bir çöl bırakarak Psikolojik şok yoluna çıkan her türlü hayatı yokeden bir “siyah Deniz ya da nehirlerde gerçekleşen küçük petrol ölüm”. boşaltım kazalarından kaynaklanan deniz yüzeyin- deki tabakaların etkileri sadece kıyıdaki zift blokları Başlarda, medyanın sıklıkla yayınladığı o tanıdık ya da petrole bulanmış kuşlar değildir. Petrol kaya- petrole bulanmış kuş görüntüleri bizi çok etkiler. lara, kayıklara, cilde ve tüylere de yapışır. Üstelik Ancak, birkaç ay ya da bir yıldan biraz fazla süre bunlarla da kalmaz, petrolden etkilenen kaya sonra balıkçı tekneleri ağlarında balıklarla ve havuzlarındaki deniz minareleri geçici bir süre dümen sularında kuş sürüleri ile tekrar görünürler. Yosun tarlaları diğer kıyı canlıları gibi hayatta Sembolik resim: petrole bulanmış bir kuş tutunma yetilerini kaybedebilirler – ki bu da karides ve yengeçlerin işine gelir. Çiftliklerde yetiştirilen kalabilmiştir. Petrol döküntüsünün görülebilen tek midyelerde petrole benzer bir tat oluşabilir ve bunun kalıntıları zamanla boşaltılan ya da onarılan atık depolama tesisleri, haliçlerin tabanında petrole bilimadamları ve medya tarafından varsayılan kaybolması haftalar hatta aylar sürebilir. Küçük doymuş çamur ve kaya ve falezlerin• üzerindeki ekolojik felaketin boyutu aslında aşırı abartılmış bölgelerdeki canlılar üzerinde buna benzer bir petrol izleridir. Birkaç yıl sonra da, felaketten geriye mıdır? Yoksa yukarda bahsedilen normale dönüş dizi bilinen etkiler görülebilir. Bu etkiler bitki ve küçük bir limanda batık bir geminin bir parçası süreci yanıltıcı bir izlenim midir?  hayvanları nadiren öldürür, ama belli kıyı faaliyetle- rine çoğunlukla zarar verir. ya da büyük çıpası, kafelerin duvarlarındaki resi- mler, yerel halkın dinmeyen öfkesi ve bazı duru- mlarda devam eden büyük mahkeme davaları kalır. Peki o zaman, kazanın meydana geldiği tarihte .............................................................................................. KüçüKüçük petrol kalıntılarının temizlenmes- Exxon Valdez döküntüsüne tepki Deri üzerindeyse: “Yeni gelen mevsimin heyecanı daha yeni başlamıştı ki sudaki petrol döküntüsü haberlerini duy- Bulaşan yere margarin ya da yağ sürün ve birkaç duk. Büyük miktarda petrol büyük miktarda suyu öldürüyordu. Bu ifade ilk başta anlaşılmayacak dakika sonra temizleyin. Sonra deriyi sabun ve suyla kadar şok ediciydi, çünkü bizim için bu mümkün değildi, ama doğruydu – su ölüyordu.” yıkayın. “Kumsallarda yürüdük, ölü salyangozlar, kaya midyeleri ve yumuşakçalar kayalardan aşağı Kıyafetlere bulaşmışsa: yuvarlanıyordu. Her sene yaptığımız “yılın ilk balığını avlama” kutlamalarında gene ilk balığı Küçük bir miktar lamba yağını (ısıtma gereçleri için yakalamıştık, ama maalesef test edilmek üzere eyalete gönderildi. O sene ilk balık geleneği olmadı.” (Şef Walter Meganack, Port Graham, 1989) satılan sıvı yakıt) lekelenen yere sürün ve sonra te- mizleyin. Exxon Valdez felaketi: modern toplumsal bir problem üzerine okuma parçaları, 1997 Baskısı - The Exxon Valdez disaster: readings ona modern social problem, 1997 Edition, J. Steven Picou, Duane A. Gill and Maurie J. Cohen ..............................................................................................
  • Petrol tabakalan 47 Sonuçlar PETROLÜN EVRİMİ Suda yaşayan organizmalar biyolojik olarak Petrol bileşenlerinin - başlıca aromatik element- belli hidrokarbon moleküllerini parçalar, bu aynı lerinin - (benzen, toluen vs.) sadece küçük bir zamanda biyolojik parçalanma• diye bilinen bir kısmı çözülür. Bu işlem buharlaşma sürecinden 10Aşamalı dönüşüm süreçtir. ile 100 katı daha yavaştır. Bu yüzden çözülen vePetrol binlerce molekülün, başlıca çözülemeyen buharlaşabilen bileşenlerin miktarı genellikle çokve sudan hafif olan hidrokarbonların• karışımıdır. Buharlaşma, uçucu bileşenleri etkiler ve petrol düşüktür.Petrol döküldüğü zaman anında yayılmaya başlar. döküntüsü• ile beraber petrolünküne benzer birDurgun denizlerde birkaç on mililitre kalınlığında kokuya sebep olur. Bunlar, esas olarak gazlar Petrolün akışkanlığına• ve meterolojik koşullarayağlı bir film tabakası oluşturur. (metan, etan, propan, bütan vs.) ve çözücüler• bağlı olarak denizin petrol ve suyu karıştıran hare- (benzen, toluen vs.) gibi çok iyi bilinen madde- keti suyun petrolün içine karışmasına yol açar. BuSu hareketleri bu film tabakasını kısa zamanda su lerdir. Birkaç saat sonra dökülen miktarın çeyreği, durum, döküntünün gerçekleşmesinden bir kaç saatyüzeyinde sürüklenen parçalara böler, açık denizde üçte biri ya da yarısı kadar bir miktarı atmosfere ya da gün sonra meydana gelir. Bu geriye dönükaralarını açar, ve petrolün bir kısmını da su kolo- gaz ve buhar olarak salınır. Sıcaklık yükseldikçe ve işlem ile mayonez kıvamında durağan bir maddenunun• ilk birkaç metresinde çözülen damlacıklara rüzgar sertleştikçe, buharlaşma işlemi hız kazanır. olan asıltı• oluşur. Petrole karışan suyun miktarıparçalar. Hava, su, rüzgar, dalga ve suyun kendisi Geride kalan kirleticinin yoğunluğu artarken toplam asıltı• miktarının beşte biri ile beşte dördüfiziki ve kimyasal işlemlerin bir araya gelmesi ile bu sudaki hidrokarbonların kütlesi azalır ve belirgin arasında değişir ve temizlenmesi gereken kirleti-yüzer tabakaları etkiler: buharlaşma•, asıltı• haline bir atmosfer kirliliğine sebep olur. cinin miktarını bayağı artırır. Sonuçta ortaya çıkandönüşme, çözünme•, oksitlenme•, çökelme•. ürün (görüntüsünden dolayı çoğunlukla “çikolatalı köpük” olarak bilinir) artık çözülebilir değildir. Bileşenlerinin birkaç hafta süren fiziki ve kimyasal parçalanmasından sonra, bu köpük aylarca denizde sürüklenebilen kalıntılar oluşturur ve sonrasında zift parçacıkları• halinde kumsallara vurur. .............................................................................................. P  etrolün sudaki evrimi Bir litre petrol bir futbol sahasının yarısından daha büyük bir alana yayılabilir. (Kaynak: WALKER J., MAWET D.-P. Les marées noires : leurs origines et leurs effets sur l’environnement et l’homme-Petrol döküntüleri: Kökeni ve çevre ve insan üzerindeki etkileri *).. ..............................................................................................Suya dökülen petrolün evrimi
  • 48 Petrol tabakalan Sonuçlar Sudaki tabakaların ve açık denizdeki damlacıkların Çökelme, deniz dibine çöken bulamaç• birikintileri Bu yüzden bakteriler; geri kalan petrol kütlesini yüzeyinde oksitlenme başlar. Buna aslında daha gibi en ağır ürünleri kapsayan küçük bir bölümü azaltma işleminde, kalın “çikolatalı köpük” ya açık olarak foto-oksitlenme• işlemi denir, doğrudan etkiler. Bu olay uzun bir sürede meydana gelir ve da deniz tabanına çöküp tortular ile karışan ağır hafif yoğunluk ve tabaka kalınlığı ile ilişkili yavaş genellikle çok kalın ve ağır olmayan bir petrol ürünler yerine geniş alana yayılan ince damlacıklar bir süreçtir ve her gün yoğun günışığında binde döküntüsünün sadece küçük bir kısmını (yirmi de üzerinde çok daha etkilidirler. Ancak, bir döküntü bir hidrokarbon zincirinden daha az bir miktarı birden az) ilgilendirir. Bir kıyı şeridinde bir döküntü anındaki kapsamlı çoğalmaları diğer türlerin parçalanır. Bu yüzden, bir petrol döküntüsünün kısa gerçekleştiğinde, çökelme işlemi çok önemlidir, zararına olabilir ve etkilenen bölgelerde ekolojik süren oluşumunda küçük bir rolü vadır. çünkü aynı Braer, Erika ve Prestige kazalarında dengeyi değiştirebilir. . olduğu gibi petrol, kum ve tortularla• karışıp dibe çökebilir, bu da petrolün saptanması ve temizlen- mesini zorlaştırır. Biyolojik bozulma ya da biyolojik parçalanma yukarda bahsedilen süreçlerden çok daha yavaştır. Biyolojik açıdan parçalanan organizmalar ağırlıklı olarak deniz ortamında doğal olarak bulunan bakte- rilerdir (mikro-organizmalar). Biraraya toplanır ve damlacıklar, tabakalar ve “çikolatalı köpük” üzerinde çoğalırlar. Bakteriler belli hidrokarbonları emip bir metabolik• enerji kaynağı olarak kullanırlar. Suda yaşayıp oksijen kullanarak petrol-su arabiri- minde hareket ederle Cedre’nin deney kanalında• petrolün ayrışması “Çikolatalı köpüğün”’ temizlenmesi » (kanal testi): “çikolata köpüğün”’ oluşumu Hidrokarbonların biyolojik parçalanması .............................................................................................. Ek bilgi Petrol, su ve çikolata köpüğü: Environment Canada’nın internet sayfalarında yayınlanan, ekolojik bir döküntü de- neyinin bir benzerinin nasıl yaratılacağına dair belli bilgiler sağlayan bir metnin başlığı. www.ec.gc.ca/ee-ue/default.asp?lang=En&n=937D1B31 ..............................................................................................
  • Petrol tabakalan 49 Sonuçlar DENİZ KİRLİLİĞİSonuçlar Kuş tüylerinin petrole bulanması (Kaynak: IPIECA. Petrole bulanmış doğal hayata müdahale planı kılavuzu-A Guide to Oiled Wildlife Response Planning)Petrol tabakaları, damlacıkları ya da “çikolataköpüğü•” özellikle nefes almak için yüzeye çıkan, “Kuşlar üzerindeki ilk ve en önemli etki tüylerinin petrolle temasından kaynaklanan hariciyiyecek bulmak için suya dalan ya da su yüzeyinde kirliliktir. Kirletici, sıcak havayı vücutlarının yakınında tutan ve derilerinin soğuk hava ve su ileya da yakınında toplanan organizmaları etkiler. temasını engelleyen narin tüy yapısını bozabilir. Petrolle temas, geçici olarak büyük ve küçükBu canlıların bazı organları petrole bulanabilir ve tüylerin birbirine dolaşık haldeki yapısını da bozar ve kuşun ısı-ayarlama yeteneğini azaltır. Buorganizmanın hareket özgürlüğünü, beslenme ve/ şartlarda birçok hayvan hipotermik• (ya da hipertermik) olur ve hayatta kalabilmek için barınakveya diğer faaliyetlerini fiziksel olarak kısıtlayabilir. aramaya başlar. Kıyıya ulaşabilenler çoğunlukla yiyecek bulamazlar, çünkü insanlar beslenmeleriAyrıca bu petrol tabakalarının yüzen katı atıklar•, için onları asıl yiyecek kaynakları olan denize tekrar geri döndüremezler. Susuz kalırlar ve hipo-seyir şamandıraları•, gemiler, balıkçılık ekipmanları, glisemi (kanda şeker seviyesinin düşmesi) olurlar ve sonunda kolay birer av haline gelirler.”kabuklu deniz hayvan çiftçilikleri, sallar, ağ kafeslerive daha birçok şey üzerinde olumsuz etkileri vardır.Petrole bulanma ya da zehirlenme ihtimali olan tümbu kurbanların içinde özellikle iki grup organizma bizidaha çok endişelendirir: deniz kuşları ve memeliler.Hayatlarını sürdürmeleri su yüzeyi ile olan düzenlitemaslarına bağlıdır, çünkü deniz kuşları yiyecekbulmak ya da uçuşları sırasında dinlenmek için, meme-liler de nefes almak için su yüzeyini kullanırlar. Ancak,yüzeydeki hidrokarbonlar• bu canlılar için büyük birrisk oluştururlar, çünkü hayvanlar bunları yiyebilir,soluyabilir ve kürk ya da tüyleri bunlarla kirlenebilir.Kuş tüylerinin petrole bulanması kuşların termal•yalıtım ve su üstünde batmadan yüzme ve havalanmayetilerini kaybetmelerine neden olur. Kürkleriniyalayan memeliler de dolaylı yoldan petrolü yutabi-lirler. Doğrudan yutma, göz ve burun tahrişi, zehirlibuharların solunumu ve petrole bulanma yüzündennefes alamayarak boğulma ve daha uzun vadedeortaya çıkan, organizmanın metabolizmasını bozanzehirli etkiler vahşi doğa için diğer risklerdir.
  • 50 Petrol tabakalan Sonuçlar Suda çözülen petrol parçacıkları hassas epitel• Açık denizde petrol kirliliği ayrıca yüzey katman- KIYI ŞERİDİNİN KİRLENMESİ dokular (solungaç, mukoza vs.) üzerinde birikebilir, larda bulunan planktonları da etkiler. Büyük meme- onları tıkayabilir ve bozulmalarına sebep olabilirler. lilerin beslendiği planktonlar, beslenme zincirindeki Petrol döküntüsü• sahile ulaştığında ya da kıyıya çok Filtreleme mekanizmaları etkilenen hayvanlar besle- ilk halkadır. Dolayısı ile memeliler de açıkta yüzen yakın gerçekleştiğinde, kirlenme ve petrole bulanma nememelerinin yanı sıra zehirli etkiden zarar görecek balıklar gibi kirlilikten etkilenir. olayı, gelgit bölgesi• içindeki canlıları ve denizdeki kadar petrol yutabilirler. Solungaçları petrole insan faaliyetlerini etkileyebilir. Suların çekildiği bulanan hayvanlar ise oksijenlenme (oksijen alımı) Öte yandan, kirleticinin etkileri, gün içinde yüzeye zamanlarda bu kıyılarda• beslenen ve sahilde gerçekleştiremezler ve çözünür hidrokarbonlar yakın durmak için geceleri onlarca metre derinden yuvalanan kuşlar ya da dinlenen deniz memelileri solunum yolu aracılığıyla kan dolaşım sistemlerine yüzeye doğru göç eden belli plankton toplulukları gibi birçok tür deniz kuş ve memelileri de belirgin girebilir. Özellikle doğal ya da kimyasal çözülme- için bölgesel ve geçici olabilir. Ayrıca, bu türlerin kurbanlardır. lerin yüksek yoğunluklarda petrolün su kolonuna her gün tekrarladıkları bu kısa döngü süresi ve suyun karışıp günlerce orada kalmasına sebep olduğunda, yüksek çalkalanma seviyesi, kirliliğe bağlı olarak bu tür durumlar filtreleme yapan yumuşakçalar ve kaybedilen organizmaların yerlerine yenilerinin açık deniz ve dip balıklarında sık görülür. geldiği ve dolayısı ile beslenme zinciri üzerindeki etkiyi sınırladığı anlamına da gelir.   Kontrol Zehirlenmiş Petrolle kirlenen kayalık sahil () Bir denek balığın solungaçlarındaki epitel• doku (solda) ve zehirlenmiş bir balık (sağda). Petrolle kirlenen kayalık sahilin havadan Zehirlenmiş doku solungaç epitel kalınlığında bir azalmayı ve belli hücrelerin bozulmasını göstermektedir. görünüşü ()
  • Petrol tabakalan 51 SonuçlarKıyı havuzlarında, kayalarda ve kum ya da çamurda kıvamlı yapısı sayesinde genelde petrolü yüzeyde Çamur tabakaları ve bataklıklaryaşayan yosun, balık ve kabuklu deniz hayvanları da tutabilirler. Petrol, gelgit izi• boyunca birikebilirkaçınılmaz şekilde etkilenirler. ve değişen kalınlıklarda temiz kum katmanları Balık havuzlarını, istiridye çukurları ve bataklıkları ile üzeri kaplanabilir. Kumsalın gelişimi• petrol da içeren gelgit bölgelerindeki bataklık arazileriKıyı şeridinin türüne bağlı olarak, etkinin boyutu katmanlarının üzerlerini kumla örterek yeni değişik özellikle hassas bölgelerdir. Kanal bağlantılarınispeten sınırlı ya da tam tersi çok kötü olabilir. katmanlarının oluşmasına neden olabilir. Ancak, petrolü durgun sulara ve ince tortunun onu uzunKayalık sahiller, çakıllı kumsallar; çakıllı, iri ya da dalgalar bu katmanların üstünü süpürerek, altta süre sızdırmadığı çok korunaklı bölgelere taşır.ince taneli kumlar, bataklıklar ve mercan kayalıkları kalan petrolü tekrar açığa çıkarabilir, beraberinde Petrol anında ve ciddi şekilde tortu içinde yaşayangibi kıyı şeritlerinin altındaki farklı alt katmanların• götürerek başka bölgeleri kirletebilir. omurgasız topluluklarını ve bitkilerin suyla temaspetrole olan hassasiyeti epeyce değişir. halinde olan kısımlarını etkiler. Bu tür bir bölgeye insanların müdahale etmesi bu bölgenin bozulmasınaKayalık sahiller ve ekolojik dengenin değişmesine neden olabilir. Bu yüzden, bu bölgelerdeki müdahale çalışmalarıÇıplak dik kayalık sahiller büyük miktarlarda iyi planlanmalı ve dikkatli yürütülmelidir.petrolün yapışabileceği ideal yüzeyleri oluşturur.Takip eden dalga hareketinin mekanik• etkisi Ilıman bölgelerdeki deniz bataklıklarında bulunanoldukça çabuk kaybolur ve bu yüzden küçük petrol tropikal mangrov ağaçları (hindistansakızı ağacı)döküntülerinden• bile epeyce zarar görürler. petrol kirliliğine karşı özellikle hassastır. İnce bir petrol tabakası ile bile mangrov ağaçlarının havadaDeniz yükseldiğinde ya da büyük bir deniz olan köklerinin solunum işlevlerini ciddi şekildekabarmasında su altında kalabilen kayalık çıkıntılar bozabilir. Dahası, birçok tür sürekli ya da mevsimselözellikle bitki ve hayvan türleri ile dolu kaya olarak özellikle hassas oldukları yavru evrelerindehavuzları barındırıyorsa daha ciddi boyutlarda etki- bu bögelerde yaşamaktadır.lenebilir, çünkü buralar kalın petrol katmanlarınınbirikebileceği yerlerdir. Genç karideslerin denize açılmadan önce orada beslendikleri mevsim boyunca bir mangrovKumsallar bataklığının petrol kirliliğine maruz kalması kıyı balıkçılığı ve civar çevrenin biyoçeşitliliği içinÇakılla, çakıllı ve iri taneli kumla kaplı kumsallar aylarca hatta yıllarca ciddi sonuçlar doğurabilir.yoğun kirlilik açısından yüksek riskli bölgelerdir.Çoğu hidrokarbonlar• kolayca boşluklara girebilirve öylesine derine akabilirler ki tortusal alt katman•içinde yaşayan canlılara ciddi zararlar vermedenonları oradan çıkarmak nerdeyse imkansızdır. Nehir kıyısındaki çamur tabakası ve kirliliğin izleri ()İnce taneli kumla kaplı kumsallar, petrolün ince Prestige kirliliğinden etkilenen bataklıklar ()çatlaklardan derinlere doğru nüfuz edemeyen çok
  • 52 Petrol tabakalan Sonuçlar Mercan Kayalıkları Beşeri (insan kaynaklı) kıyı faaliyetleri Mercan kayalıkları, polipleri• tarafından salgılanan Petrolün kıyı şeridine ulaşması beşeri faaliyetler mukus (balgamsı sıvı) ile korunur ve bu yüzden de için zararlı olabilir. Örneğin; boş zaman faaliyet- küçük tek tük olan kazalara karşı oldukça iyi dayanır leri belirgin şekilde etkilenir. Kumsala gitmek, . Ayrıca, mercanlar ile yüzeydeki petrol tabakası yüzmek, olta balıkçılığı, dalış, sörf ve yatla gezinti arasında çoğunlukla koruyucu bir su katmanı gibi faaliyetler deniz yüzeyindeki petrol tabakaları bulunur. Ancak, gelgitlerin ve deniz kabarmasının yüzünden imkansız hale gelir ve turizm bölge- mercanların yüzeye yakın üst katmanlarında lerinde olumsuz ekonomik ve sosyal sonuçlar (mercanın yaşayan tek kısmı) sebep olduğu geniş doğurur. Özellikle limandaki gemileri korumak için ölçekli petrol kirliliklerinin tekrarlanması mercanlar liman girişlerine koruma amaçlı yüzer bariyerler üzerinde ciddi etkiler yaratabilir. Mercanın kendisi yerleştirmek gerektiğinde, liman faaliyetleri kirlilikten çok etkilenmese bile, doğal ortamlarında de sekteye uğrayabilir. Kabuklu deniz hayvan yaşayan bazı balık türleri, omurgasızlar ve deniz yetiştiricileri ve toplayıcıları ürünlerinin petrole Bir mangrov bataklığının kirlenmesi yosunları çok kötü zarar görebilir. bulandığı gelgit bölgesinde• artık çalışamazlar. Denizdeki su ürünleri üretimi mutlaka etkilenir. Kıyı Gelgit bölgesi ekosistemlerinin hassasiyeti balıkçıları ağ ve diğer ekipmanlarını artık kullana- Source : data from O’SULLIVAN A.J., JACQUES T.G. Impact reference system* mazlar. Belli bir süre kullanmadıkları ya da ya da kullanmaya kalktıkları ekipmanlar kirlenmiş olabilir. Su ürünleri üretim havzaları• su kaynaksız kalabilir, çünkü kirli suyun kullanımı ürünlerini de kirletebilir. Aynı durum tuzlu su bataklıkları için de geçerlidir. Sürekli deniz suyu gereksinimi olan endüstriyel ve turistik faaliyetler de (tuzdan arındırma tesisleri, elektrik santralleri, deniz banyosu tedavi merkezleri, deniz akvaryumları vs.) etkilenebilir. Kıyı şeridinde insanların kullandıkları tüm tesis ve gereçler ister sabit (iskeleler, dalgakıranlar) ister yüzer durumda olsun (şamandıralar•, kayıklar) hasar görebilir. Eğer kirlilik hafif ve geçici ise, sadece küçük bir sıkıntı yaratabilir. Ama eğer daha ciddi boyutlar- daysa, temizleme işlemi bitene kadar tüm faaliyet- leri felç edebilir ya da gelecekteki üretim için ayrılan stokları yok edebilir. 
  • Petrol tabakalan 53 SonuçlarHassas bölgeleri korumak Kirlilik süresince Ploumanac’h (Brittany, Fransa) limanını yüzer bariyerler kullanarak korurken
  • 54 Petrol tabakalan Sonuçlar BİTKİ VE BÖLGE HAYVAN Zehirlilik seviyesinin ölçümünde kullanılan bir Farklı petrollerin en zehirli bileşenlerini belirlemek LARI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ ölçek vardır ve buna göre ölümcül zehirlenme eşik için birçok laboratuvar çalışması yürütülmektedir. değeri 50 (LD50)’dir. Bu eşikdeğerine ulaşmış bir Bunlar başlıca yüksek çözülebilirliği olan ve bu ortamda belli bir sürenin üzerinde kirleticiye maruz yüzden deniz organizmalarının çabuk bulabileceği Petrol kirliliğinin belirgin fiziksel etkisinin yanısıra, kalan organizmaların %50’si ölebilir. Öte yandan, aromatik• bileşenlerdir (polisiklik yani çokhalkalı bitki ve bölge hayvanları da petrol ile temas ettikle- bir topluluğun tüm üyeleri maruz kalınan herhangi aromatik hidrokarbonlar• ya da PAHs•). Aromatik rinde çevresel ve bazı durumlarda da genetik zehir- bir zehirli ürüne karşı aynı hassasiyete sahip bileşenlerin yoğunluklarını elde etmek için civar lenmelere• maruz kalırlar. değildir. LD50 bir denek topluluk içindeki belli bir çevredeki suların hareketli olması önemli bir türün ortalama hassasiyetini ölçer. etmendir. Doğrudan etkiler Hidrokarbonların deniz organizmaları üzerindeki etkisi Petrolün sebep olduğu doğrudan etkiler bir cins Kaynak: HYLAND J.L., SCHNEIDER E.D. Petrol hidrokarbonları ve bunların deniz organizmaları, türleri, toplulukları ve gruptan diğerine ve aynı cins grup içinde de bir türden ekosistem üzerindeki etkileri diğerine değişiklik gösterir. Dahası, gelişimlerinin ilk aşamasındaki organizmalar yetişkinlerden daha çok etkilenebilirler, çünkü aynı tür içindeki yumurta, larva ve yavrular yetişkinlerden daha hassastır. Öte yandan, tüm türlerde yavruların yetişkinlerden daha hassas olduğuna dair genel kanı her zaman doğru değildir. Belli halkalı solucan larvaları hidrokar- bonlara• yetişkinlerinden daha dayanıklıdır. Ölümcül etkiler Petrol kirliliği etkilerinin sebep olduğu ölümlerin yanısıra, belli petrol bileşenleri• su kolonuna karışır, o bölgedeki biyolojik canlılar tarafından emilir ve bu canlılar zehirlenebilir. Bu zehirlenme şiddetli gerçekleşebilir ve petrolle temas eden ya da yutan organizmaların ani ölümüne sebep olabilir ya da temel işlevlerinde ciddi bozulmalar yaratabilir. Organizmaların; büyüme ve üreme oranları, strese ya da biyolojik saldırılara (hastalık, parazitler, avcılar) karşı olan dayanıklılıkları gibi hayatta kalma yetileri azalınca, zehir etkisini daha sonraları da gösterebilir.
  • Petrol tabakalan 55 SonuçlarZayıf çalkantılarda, sadece en çözülebilir olan Dahası, geç yumurtlama ve kuluçkalamaya kadar Bu etkiler her botanik ve zoolojik gruptaaromatik bileşenler su kütlesine girer. Diğerleri suda varan olumsuz sonuçlar doğurabilir. organizmaların psikolojisi ve davranışları açısındançözülmeden hemen buharlaşır. Güçlü çalkantılarda tür grupları ve türler arasında farklılıklar gösterir.en az çözülebilir olan uçucu bileşenler bile su kolo- Laboratuvar çalışmaları, ölümcül olmayan Örneğin, tamamen deniz ortamına bağımlı venuna girer. yoğunluktaki petrol kirliliği ile temas eden plank- petrol döküntülerine karşı hayli hassas olan kuş tonik yosunların faaliyetlerinde de azalma olduğunu türleri (kutup martıları, kuzey denizinde yaşayanPolisiklik aromatik hidrokarbonlar deniz ortamında göstermiştir. Diğer çalışmalar kabuklu hayvanların karabatağa benzer martılar, karabataklar…) ile dahasürekli varolabilen kirleticilerdir, çünkü yüksek özellikle beslenme alışkanlıklarında davranış az hassas, yüksek uyum gösterme yeteneği olandayanıklılığa sahiptirler ve geldikleri kaynaklar bozuklukları göstermiştir. Gene başka araştırmalar türler (martılar, deniz kırlangıçları, albatroslar…)(yanmış yakıt, çeşitli endüstriler, yakılmış atıklar kabuklu deniz hayvanlarının ayak ya da liflerinin• arasında bir ayrım yapılabilir.vs.) çok çeşitlidir. Daha yüksek moleküler ağırlığı kayalara yapışma yetilerinde azalma olduğunuolan PAH’lar ise, potansiyel kanser yapıcı ve ispatlamıştır. Ancak, bu etkiler her zaman önemligenetik değişime yolaçan etkilerinden ötürü deniz ya da olumsuz değildir, bazı olumlu yanları dave karasal ekosistemleri kirleten ana kirletici- vardır: bazı yosun türlerinin metabolik• faaliyet-lerdir. Bunların zehirli etkileri DNA’ayla birleşip lerinde hızlanma, bazı deniz kuşlarının petrolünbozulmalara sebep olan organizmaların metabo- yutulmasından kaynaklanan etkilere karşı yükseklitleri• (epoksitler•, dihidrikler) oluşturmasından dayanıklılık gösterdikleri gözlemlenmiştir.kaynaklanır. Laboratuvar deneylerini gerçek ortam ile Öldürücü Olmayan zehirli etkiler karşılaştırmak için binlerce ile onbinlerce litre arasında değişen miktarlarda deniz suyunda basitBunlar bir türün bulunduğu topluluk içinde iç denge doğal ortamlar (mesocosms) inşa edilmiştir. Meso-sağlama yetisini azaltan etkilerdir. Denge kaybı; cosm’da yürütülen deneyler ilginç bilimsel verilerbüyüme ya da üreme oranlarında azalma (eşey• sağlamıştır, ancak bunları doğal bir ortamdahücrelerin değişimi), ya da larva ve yavru evrelerin- meydana gelen gerçek bir kirlilik ile ilişkilendirmekdeki ölüm oranlarında artış şeklinde olabilir. Birey- zordur. Çünkü doğal ortamda oluşan tüm derişimlerin kendi aralarındaki ya da çevre ile arasındaki (suya karışma) ve dalga hareketi etkilerini veiletişimi bozabilir, örneğin göç davranışlarında tekrar kolonileşme işlemini bu miktarlardaki denizbir değişikliğe sebep olabilir. Ayrıca iştah kaybı suyunda yaratmak kolay değildir.ya da yiyeceği enerjiye dönüştürme yetilerizayıfladığından, yeterince büyümeyebilirler. Bu yüzden petrol döküntülerinin• bu öldürücü olmayan etkileri sıcak tartışamalar için geniş veSon olarak, çeşitli psikolojik ya da davranış çekişmeli bir konu olarak kalmaktadır. Orta ve uzundeğişikliklerine sebebiyet verebilirler. Bu vadeli zararların telafisi hakkındaki tartışmalar dahadeğişiklikler strese karşı dayanıklılıklarını ve da şiddetli geçebilir. Petrole bulanmış bir fokbalığını temizlerken ()yiyecek bulma ya da tüketme yetilerini zayıflatabilir. Bir klinikte beslerken()
  • 56 Petrol tabakalan Sonuçlar Hidrokarbon biyolojik yoğunlaşması Ancak, böyle bir ispatın olmaması bir riskin de hidrokarbon miktarının analizleri ile sayısal verilere olmadığı anlamına gelmez. Şans eseri petrol ve dökülebilir. Hidrokarbonsuz sulara nakledildikle- Hidrokarbonların• çözünmüş kısımlarının solun- petrol• kökenli ürünlerin birçok bileşeni beslenme rinde ya da kirlilik yok olduğunda, birkaç hafta ya gaçlar ya da deriden geçmesi, ya da kirleti- zincirinin bazı seviyelerinde biyolojik olarak da ay içinde hayvanlar doğal bir şekilde kendilerini cinin doğrudan yutulması yoluyla bir deniz ayrıştırılabilir. Sadece daha nadir, yüksek moleküler kirleticiden arındırırlar. organizmasının dokusuna küçük miktarlarda bile ağırlığı olan PAH’ların beslenme zincirinin en üst karışması bu organizmayla beslenen avcıları da seviyelerine kadar belirgin biyolojik yoğunlaşma Bir petrol döküntüsü süresince kabuklular, balık ve etkileyebilir. Eğer kirletici, organizmanın meta- potansiyeli vardır. Bu yüzden biyolojik yoğunlaşma kabuklu deniz hayvanlarının bozulması yaygındır. bolik• işlemleri sırasında parçalanmazsa, beslenme oluşsa bile, bunun etkisi bir petrol döküntüsü Yetkililer anında müdahale ederek geçici bir süre zinciri boyunca giderek daha da yoğunlaşmaya gerçekleştiğinde ortaya çıkan başka bir sorunun toplanmalarını ve satışlarını yasaklamalı, başlar. Kimyasalların beslenme zinciri boyunca yanında hafif kalır. suda bulunan diğer kimyasallardan çok daha yüksek yoğunluklara ulaşmasına biyolojik yoğunlaşma• Yiyeceklerin bozulması denir. Bir petrol döküntüsü• ardından deniz ürünlerinin Beslenme zincirindeki her bağlantıda organiz- tat ve kokusunda değişiklikler gözlemlenir. En malar yaşamlarını sürdürmek için gerekli yiyeceği basitinden sudaki hidrokarbonların• deri ya da üretmek amacıyla bir alt seviyede bulunan solungaçlarla teması, deniz hayvanlarına tüketici- organizmanın tükettiğinden yaklaşık 10 kg daha lerin hoşuna gitmeyen bir tat ve koku verir. Bazen fazla tüketir. Eğer bir kirletici bir seviyeden petrol tadının açıkça farkedildiği, bazen de sadece diğerine parçalanmadan geçerse, yiyecekleri için- her zamankinden farklı tat veren bu tür tatlara yiye- deki yoğunluğu zincirdeki her bağlantıda yaklaşık ceklerin bozulması• denir. 10 kat artar. Dolayısı ile daha aşağı seviyelerdeki organizmalar sürecin başında oldukları için pek Diğerlerinden farklı olan bu etki bir petrol dökün- etkilenmezken, zincirin en üstünde bulunan canlılar tüsünün sonuçlarıyla mücadele etme sürecinde ciddi sağlıkları için çok tehlikeli olan yüksek yoğunlukta bir sorundur. İstridyeler ve midye gibi yumuşakçalar kirleticilere maruz kalırlar. suda bulunan hidrokarbonların büyük bir miktarını filtreleyerek yutabilirler. Örneğin, 20 gramlık bir Her petrol döküntüsü• gerçekleştiğinde, biyo- istridye günde 48 litre deniz suyunu filtreler. Civar lojik hidrokarbon yoğunlaşmasının büyük bir çevre ile ilişkili olarak kirleticinin yoğunluğunu sorun olduğu öne sürülür, ancak bugüne kadar dokularında 70,000 kat artırabilir. bunun doğruluğu kesin olarak ispatlanamamıştır. Bu konu bir Fransız araştırmasında incelenmiş Yiyeceklerin bozulması çok çabuk gerçekleşebilir. ve “Petrol tabakaları ve Çevre” (Marées noires et Tat ve kokunun değişmesi için birkaç saat ile gün environnement) başlığı altında yayınlanmıştır. Bu arasında değişen bir süreyle kirletici ile temas Deney tankındaki levrekler () araştırmayla ilgili detaylı bilgileri bu kılavuzun son etmesi yeterlidir. Bozulmalar koklanarak test edile- Levrek üzerinde yapılan koklama testi () bölümünde (Sayfa 95) bulabilirsiniz. bilir ve organizmanın dokularında bulunan toplam
  • Petrol tabakalan 57 Sonuçlarzararlı maddelerin temizlenmesinden sonra da • deniz yosunu ya da mangrovlar gibi ana türlerin ...............................................................................................pazarlanmalarına ya da önlem olarak imha edilme- yok olması; alt katmanın• değişmesi ya da yok K  irlilik öncesi (referans) koşullarlerine dair bir karar vermelidirler. Bu karar yerel olması ya da temizleme çalışmalarının etkilerideniz ürünleri pazarının saygınlığı kadar tüketici- yüzünden yaşam alanlarının değişmesilerin ve yerel ekonominin korunması açısından da Tüm bu etkiler geçicidir. Kirliliğin sebep olduğu Çevrenin kirlenmesi ve kirliliğin ekolojik etkisiönemlidir. dengesizliğin geçmesinden sonra yeni bir kirlilik ancak kazadan önceki koşulun doğru bir temsili- oluşmazsa, kolonileşen dayanıklı organizmaların ni veren referans değerleri ile karşılaştırıldığındaDolaylı etkiler çoğalması ve önceki denge aşamalı olarak tekrar sağlanır. Ancak, normale dönüş yıllar sürebilir. tam olarak değerlendirilebilir. Kirlilik önce-Deniz bitkileri ve hayvanları birbirinden ayrıyaşamazlar. Geniş çaplı bir biyolojik etkileşim ile sindeki koşulların• yaratılması döküntü ilekaynaşarak bir ortamda gelişirler. Bu etkileşim; sonradan gözlemlenen etkiler arasındaki rastgeleavcı/av ilişkisi, birbirine bağımlı olma, iki farklı ilişkiyi göstermenin tek yoludur. Bu, nesneltürün birarada yaşaması, parazit olma ve birorganizma ya da organizma gruplarının toplu- bir etki raporu yazmak için kirlilik öncesiluktaki diğer bir ya da birkaç türe barınak ya da koşullarda elde edilen bilgilerle ekolojik takibi-başka ihtiyaçlar sağlaması gibi çeşitli şekillerdegerçekleşir. Tüm organizma gruplarının üyeleri – nin ihtiyaçları arasında uyum olması gerektiğiyosun, bakteri, omurgasızlar, balık, kuşlar, meme- anlamına gelir. Hem bu ihtiyacı gidermekliler – petrol döküntüsünden• etkilenebilir. Sadecebir grubun bireylerine gelen zararlar tüm biyolojik hem de derin deniz dibi bitki ve hayvanlarınıntopluluğun yapısında ve işleyişinde değişikliklere evrimi ve durumu hakkında giderek büyüyensebep olur. talebi karşılamak için Ifremer (Fransız DenizDolaylı etkilerin dört geniş çaplı türü şöyle Kulanımı Araştırma Enstitüsü) 2001 ve 2002sıralanabilir: yıllarında Rebent veritabanı denilen yeni bir• gıda kaynakları kirlenen ve alternatif kaynakları denetim ve kıyı deniz dibi toplulukları referans olmayan organizmaların açlıktan ölümü veri tabanının oluşturulduğu bir strateji başlatıp• belli türlerin azalması ya da yok olmasından dolayı türler arasındaki belli etkileşimlerin koordine etti. Bu veritabanı 2003 yılından beri bozulması kullanımdadır. Daha fazla bilgi için www.• çevredeki diğer türler tarafından tüketilen yiye- rebent.org internet sayfasına bakınız. ceklerle beslenen organizmaların geniş çaplı Botanik iyileşmenin takibi .............................................................................................. çoğalması
  • 58 Petrol tabakalan Sonuçlar Karadaki bitki örtüsünün kirlilik öncesi durumu (Fransa) 2000-2002 yılları arasında, Brest’de bulunan Ulusal Botanik Serası, Brittany ve Pays de la Loire’deki (Fransa) kıyı şeridi bitki ve hayvanlarının kirlilik öncesi koşullarının• tekrar oluşturulması çalışmalarını koordine etti. Erika tankeri petrol döküntüsünün ardından bitki örtüsünü etkileyen sorunlar hakkında bilgi sağlayacak ve böylece deniz kirliliği acil durum planlarının kullanımında yardımcı olacak bir aracın eksik olduğu anlaşılmıştı. Fransızların yürüttüğü bu çalışma da bu eksikliği giderdi. Bu kirlilik öncesi koşulları belirlemek için önceden elde edilmiş bilgiler kullanıldı ve bitki (türleri) ve kalıtımsal kıyı şeridi bitki örtüsü (bitki örtüsü toplulukları ya da yaşam alanları) hakkında bir saptamada bulunuldu. Buradaki ana odak noktası doğal kalıtımın kaderinden sorumlu olan türler için gerekli bilgileri düzenlemekti. Zaten varolan bilgilere, bitki türlerinin farklı bölgelerini ve önemli kalıtımsal yaşam alanlarını detaylı şekilde anlatan botanistlerin ve bitki sosyologlarının çalışmalarından gerçek dünya koordinatları çıkarılan hava sayısal fotoğraflarının yorumları da eklendi. Aşağıdaki harita 1:25’lik bir ölçekte Fransa - Finistère’deki Roscanvel yarımadasını göstermektedir. Daha fazla bilgi için www.cbnbrest.fr/botalittoral/ (sadece Fransızca) internet sayfasına bakınız. Tuzlu su bataklığı Az tuzludan çok tuzlu çayırlara Tuz bataklığı ve/veya az tuzlu bitki örtüsü Hava yoluyla tuzlanan çimenler ve kaya bitkileri Kumlu ya da çakıllı kumsallar Kumullar Küçük su kütlesi, havuz, havza• Çayır ve/veya çalılık Orman arazisi Azot yönünden zengin zambak ya da kenevir bölgesi Kabuklu hayvanların kabukları ile dolu katman (Bitki örtülü ya da örtüsüz) Çorak çamurlu ya da kumlu alt katman, koylar Rutubetli tuzsuz yaylalar, bataklık, gür uzun ömürlü bitki katmanı ya da sazlık Tarım alanı kıyı sınırı Kentsel ya da yapılaşmış alan Kıyı patikası, yolu ya da seti Birarada bulunan yaşam alanları
  • Petrol tabakalan 59 Sonuçlar SONUÇLARI ETKİLEYEN tülerin kalınlığı, alt katmanların• kirlenme dere- ETENLER cesi ve hidrokarbonların kimyasal evrimi, sonucu etkileyen diğer etmenlerdir. Bunların çoğu kirliliğe maruz kalan çevrelerdeki enerji ve suyun yerDöküntü Özellikleri değiştirme derecesi ile ilişkilidir.Döküntünün deniz ortamında yarattığı etkinin Son olarak, diğer kirleticilerin varlığı ve/veya dahaboyutunu büyük ölçüde miktarı ve türü belirler. önce petrol kirliliğine maruz kalmış olmak belli organizmaların kirliliğe olan hassasiyetlerini artırabilir,Aslında, doğaya verilen zararın boyutunu belirgin tam tersi biyolojik bir topluluğun hayatta kalma yeti-ölçüde petrolün türü belirlese de, miktar açısından sini azaltabilir ya da dayanıklı türlerin hassas türler ilebinlerce tonluk bir döküntünün su ortamına ilişki içinde büyümesine neden olabilir.vereceği zarar yüzlerce tonluk bir döküntününvereceği zarardan doğal olarak daha fazla olacaktır. Erika tankerinden sızan yakıtın oluşturduğuÖrneğin, bir ağır yakıt• döküntüsü ham petrol• tabakalar Zararı hafifletici etkilerdöküntüsünden çok daha fazla zarar verir. Aynı Denizde alınan uygun döküntü müdahale önlemlerişekilde, düşük buharlaşma özelliği olan bir madde döküntünün karadaki etkilerini azaltır. Bu yüzdendöküntüsünün deniz ve gelgit bölgesine• vereceği Döküntü içeriği kıyı şeridini koruma şekli seçimi, temizlik ve kirle-zarar buharlaşma özelliği yüksek olan bir madde Döküntü anındaki hava ve deniz koşulları ticinin suda çözülmesini sağlama gibi önlemler çokdöküntüsünden daha fazla olacaktır. (rüzgar, deniz kabarması, gelgitler, akıntılar, önemlidir. Döküntünün kıyıya varışıyla birlikte tuzluluk yoğunluğu, sıcaklık) petrol tabakalarının deniz ortamı üzerindeki etkisini mümkün olduğuncaDöküntünün gerçekleşme süresi de önemli bir rol akışkanlığını•, yayılma oranını, çözülme ve gide- azaltmak gerekir.oynar. Küçük bir bölgedeki ani ve şiddetli bir sızıntı cekleri yönü etkiler. Örneğin; rüzgar yönünün birdenuzun ve yavaş bir sızıntıdan daha etkilidir, çünkü değişmesi Fransız Charente-denizcilik bölgesini Kirlilik takip raporlarında yanlış ya da abartılmışani sızıntının etkileri daha uzun sürer. Erika tankerinin sebep olduğu ciddi kirlilik tehdi- kıyı temizliği çalışmalarının neden olduğu zararların dinden kurtarmış, ama bu sefer de Pays de la Loire uzun bir listesini çıkarmak zor değildir. Ancak, temi-Bunların haricinde, döküntünün gerçekleştiği nokta zlik olmadan kirlilik uzun süre devam eder ya da bölgesini vurmasına neden olmuştu.da yarattığı etki açısından önemli bir etmendir. tekrar deniz tarafından sürüklenerek daha öncedenPrestige kazasında olduğu gibi açık denizde Mevsimler de ayrı bir etmendir, su sıcaklığı ve biyo- etkilenmemiş bölgeleri kirletmeye devam eder.meydana gelen bir döküntü, kıyı şeridi boyunca lojik döngüler üzerindeki etkileri göz ardı edilemez.geniş bir alanda uzun süren ama sınırlı bir etki Bir çok tür; üreme, yuvalama ve göç dönemlerinde Başarılı bir kıyı şeridi temizliği için sadece gerekliyaratacaktır. Öte yandan, kıyıda gerçekleşen bir petrol kirliliğine karşı daha hassastır. Ayrıca, yıllık olanı ortadan kaldırmak yeterlidir. Böylece geçicidöküntü daha küçük bir bölgede büyük bir etkiye bitkilendirme işlemi için en hassas dönem büyüme olarak atık depolama olarak kullanılan sahilsebep olacaktır. sürecinin başlangıcıdır. ağızlarında ve yüzeylerinde oluşabilecek zararlar en alt seviyede sınırlandırılmış olur. Bu yüzden, Bunlara ek olarak, kirliliğe maruz kalma süresi, harekat müdürleri, müdahale ve çevre uzmanları hidrokarbonların• yapısı ve yoğunluğu, dökün- arasında iyi iletişim sağlanmalıdır.  
  • 60 Petrol tabakalan Sonuçlar EKONOMİK SONUÇLAR ................................................................................................ M  üdahale çalışmalarını kim yönetir? Müdahale ve temizlik maliyetleri İki maliyet örneği (veri kaynağı: ITOPF) Müdahale uzmanları, kuş ve memeli kurtarma Petrol döküntüsüne müdahale kurumunun yetkilileri Uluslararası Petrol Kirliliği Tazminat ekipleri, profesyoneller ve gönüllüler bir petrol ülkeden ülkeye değişir. Avrupa’da yetkili makamlar üç Fonları (IOPC Fonları•) 2004 yıllık döküntüsünden• etkilenen bölgede bir araya gelirler. büyük sınıfa ayrılabilir. Belçika, Danimarka, Fransa ve raporu Erika tanker kazasının temizlik Müdahale ve temizlik işleri için özel ekipmanlar ve masraflarının 99.258 milyon Euro İsveç gibi belli ülkeler petrol döküntüsüne müdahale bunları kullanacak kişiler getirtilir. Dolayısı ile, bu tuttuğunu ve ayrıca halen yargıda büyük çaplı insan ve teknik kaynak seferberliği sorumluluğunu savunma ya da içişleri bakanlığı bekleyen 65.883 milyon Euro’luk oldukça karmaşık bir para kaynağı gerektirir. yetkililerine vermiştir. Almanya, Yunanistan, Hollanda, bir tazminatın ekonomik zarara Deniz yüzeyindeki tabakaların denetlenmesi ve İspanya ve İngiltere gibi diğerleri bu sorumluluğu deni- neden olduğunu belirmektedir. Buna bunlara denizde ve karada yapılacak müdahale zcilik bakanlığına devretmiştir. Son olarak, Finlandiya, ek olarak, Fransız Devleti ve Total için kullanılan (uçak, balıkçı tekneleri, bayındırlık şirketi de 334 milyon Euro’luk bir hizmetleri ekipmanları, tarım ekipmanları) özel İrlanda, İtalya ve Norveç gibi ülkeler de çevre, tarım ya tazminat davası açmıştır. Hepsinin araçlar toplamda çok büyük rakamlara ulaşabilen da doğal kaynaklar bakanlıklarını görevlendirmiştir. ek bir maliyet doğurur. toplamı 20,000 ton yakıt döküntüsü .................................................................................. için 499 milyon Euro gibi bir rakama ulaşmaktadır, bu da ton başına 25,000 Euro eder. Balıkçı gemi ve ekipmanlarının, su ürünleri çift- liklerindeki su girişlerinin ve endüstriyel tesislerin Aynı tarihte, Prestige tankerinin petrol ile kirlenmesi, temizlik sırasında ekonomik neden olduğu kirlilik için İspanya faaliyetlerin durmasına, buna bağlı olarak da zaman 711.274 milyon Euro, Fransa 92.141 ve para kaybına neden olur. milyon Euro ve Portekiz 3.305 milyon Euro’luk tazminat Denizde yol almak mümkün olmadığı için davaları açmıştır. taşınamayan ya da tekrar kullanılamayacak kadar Bunların toplamı hasar görmüş balıkçı ekipmalarının (örneğin, çok da 63,000 ton ısınan ya da patlayan pompa motorları) yerine yeni- yakıt dökün- lerini koymak için fazladan harcamalar gerekebilir. tüsü için 806.72 Bu yenilemeler de her zaman anında mümkün milyon Euro’ya olmaz, daha fazla gecikme ve gelir kaybına neden olurlar. Tüm bu harcamalar petrol döküntülerinin ulaşmaktadır, sebep olduğu ani zararların bir parçasıdır ve bunlar bu da ton başına Temizlik şantiyesi kirliliğe neden olanlardan ve onları sigortalayan 13,000 Euro eder kurumlardan talep edilir.
  • Petrol tabakalan 61 SonuçlarEkonomik zararlar göstermez. Bu durumda zarar kirliliğin kendisinden değil medyanın tutumundan kaynaklanmış olur.Balıkçı ve denizcilerin kıyı sularına gireme-meleri ve balık tutma yasağı, balıkların karaya Karşılaşılan zararların miktarının sayısal olarakçıkartılmasını engeller ve balık pazarlarında satışlar belirlenmesi de sancılı bir süreçtir ve tazminat tale-düşer. Balıkçı teknelerine buz ve yakıt, ve su ürün- pleri ancak mahkemede çözülebilecek tartışmalaraleri yetiştiricilerine yiyecek sağlayan tedarikçiler yol açar. Bu yüzden, mahkemeler hem kirliliğinde müşteri bulamazlar. Ayrıca, restorantlar, kafe ve sebep olduğu kayıpların ve çevreyi eski halinedükkanlar da satmak için alacak mal bulamazlar. getirmek için gereken harcamaların toplam bede- lini çıkarmak, hem de bu kayıp ve harcamaların neMal ve ürün kıtlığından dolayı satış ya da iş yapamaz kadarının kirlilik yüzünden olduğunu belirlemekduruma gelen ekonomik işletmelerin arka planında, zorunda kalır. bir dizi tedarikçi ve müşteri de farklı boyut-larda olumsuz etkilenir, çünkü kirlilik yüzündeniş yapamayınca, gelirleri düşer. Maaş ödemeleri Masraflar ve gelir kaybı: bir yüzer bariyer kul-durma noktasına gelir, yerel tüketim azalır, sosyal lanarak limanı kapatmaksigorta primleri artık ödenmez. Bu durumda işsizlikyardım ödentileri paylaştırılmalıdır. Ayrıca alacaklılar da tazminat hesaplamalarında ek bakiyelerin hesaba katıldığını görmek isterler. Kirliliğin vurduğu bölgede deniz ürünleri, turizm ve diğer kaynakları kullanan müşteriler doğal olarak bu ihtiyaçlarını karşılayacakları başka bölge- lere yönelirler. Bu bölgeler de yeni müşterilerini tatmin etmek ve saygınlık kazanmak için onları en iyi şekilde ağırlarlar. Kirliliğin etkilediği bölgede herşey normale döndüğünde, bu sefer de kaybedilen müşterileri geri kazanmak için daha fazla masraf yapılmak zorunda kalınır. Bu masrafı doğru şekilde hesaplamak müşteri kaybıyla karşılaştırıldığında hiç kolay değildir. Medya etkilenen bölgenin tam sınırlarını nadiren İspanya Corunna’daki “Aegean Sea” Masraf: ince-gözenekli plastik ağlar kullanarak yayınlar ve çok basit harita ve çizimler üzerinde asıl kurbanlarının mali kayıpları hakkında yorum bir istiridye çiftliğini korumanın maliyeti yapan basından alıntılar (1992) kirliliğin gerçekleştiği alanın sınırlarını tam olarak
  • Petrol tabakalan 63 Çözümler Çözümler Müdahale çalışmalarının yürütülmesi Kurumsal yapı Müdahale çalışmalarının yürütülmesi Denizde müdahale Karada müdahale Atık imhası
  • 64 Petrol tabakalan Çözümler KURUMSAL YAPI yapılan antlaşma ve sözleşmeler; standart kirlilik raporlama sistemleri biçimi, gerektiğinde taraflara verilebilecek her ülkedeki ekipman stoğunun• ve Uluslararası sözleşmeler uzmanların listeleri, müdahale ekipleri tarafından Petrol döküntüleri uluslararası sınır tanımadan sağlanan ortak kullanıma açık kullanım kılavuzları heryere yayılabildiği için, “Uluslararası Denizcilik ve düzenli olarak yapılan ortak alarm ve işbirliği Kurumu (International Maritime Organization)” tatbikatları hakkındadır. üye ülkeleri 13 Mayıs 1994 tarihinde yürürlüğe Avrupa Birliği ülkelerini ilgilendiren yürürlükteki bölgesel antlaşmalar giren “Uluslararası Petrol Kirliliğine karşı Hazırlıklı Kaynak: Avrupa Komisyonu (Çevre DG) olma, Müdahale ve İşbirliği Sözleşmesine (Interna- tional Convention on Oil Pollution Preparedness, Response and Cooperation - OPRC)” ek olarak “Uluslararası Gemi Kaynaklı Kirlilikleri Önleme Sözleşmesini - Marpol Sözleşmesi (International Convention for the Prevention of Pollution from Ships)” imzalamışlardır. Sözleşmeyi imzalayan ülkeler ulusal ve bölgesel müdahale hazırlık sistemleri kurmayı ve kazalardan kaynaklanan petrol döküntülerine müdahale etmeyi kabul etmiştir. Bu alanda uluslararası ilişkiler geliştirmişler ve herhangi bir kaza olduğunda mücadele edebilmek için; kendi bayraklarını• taşıyan tüm gemilere, yetki alanlarında bulunan tüm açık deniz petrol kulelerine ve sınırları içindeki tüm limanlara bir acil durum planına sahip olma zorunluluğu getirmişlerdir. Bölgesel işbirliği Özellikle kirliliğe maruz kalmış deniz bölgele- rinde kıyısı olan ülkeler, uluslararası anlaşmalara ek olarak kaza kaynaklı döküntülerle ilgili özel bir bölümün bulunduğu bölgesel işbirliği antlaşma ve sözleşmelerine de tabiidir. Bu antlaşmalar sayesinde kıyı ülkeleri arasında karşılıklı destek ve bilgi akışı kolaylaştırılarak, denetim faaliyetleri ve müdahale standartlarının uyumlu olması sağlanmıştır. En son
  • Petrol tabakalan 65 Çözümler ...............................................................................................Deniz taşımacılığı ve petrol üretimi sırasında işletim Diğer bölgesel sözleşme ve antlaşmalar Avrupa . Fransa örneğifaaliyetlerinden ya da kazalardan kaynaklanan Birliği dışındaki birçok deniz bölgesini kapsar.sızıntılarla ilgili antlaşma ve sözleşmeler tüm çevre Örneğin, “Kuzeydoğu Pasifik Bölgesi Deniz ve Fransa aşağıdaki sözleşmelerde imzası olan bir ülkedir:denizleri kapsar. Kıyı Çevresi Koruma, İdare ve Geliştirme Harekat Planı (Marine and Coastal Environment of the • Antiller için “Kartegana Sözleşmesi” – Karayip Denizi veAkdeniz ve karayip denizlerini ilgilendiren Northwest Pacific Region – NOWPAP)” Eylül Meksika Körfezi hakkındasözleşmeler “Uluslararası Denizcilik Kurumu” 1994 tarihinde “Birlemiş Milletler Çevre Programı • Bir Fransız sömürgesi olan Réunion Adası için “Nairobiçatısı altında daimi “Bölgesel Deniz Kirliliği Acil (UNEP)” çerçevesindeki “Bölgesel DenizlerDurum Merkezleri”ni (Akdeniz’de REMPEC, Sözleşmesi” – Doğu Afrika deniz ve kıyı çevresinin Programının” bir parçası olarak uyarlanmıştır. BuKarayiplarde REMPEITC) oluşturmuştur. bölgesel işbirliğine Çin, Japonya, Kore ve Rusya korunması, idare ve geliştirilmesi hakkında katılmıştır. Bu çerçevede ayrıca “Bölgesel Petrol • Fransız Polenezya ve Yeni Kaledonya için “PACPOL (Pa-Belli bölgesel antlaşmalar daha yerel kapsamlıdır. ve Tehlikeli Zehirli Maddeler (HNS) Döküntü sific Okyanusu Kirlilik Önleme Programı / Pacific OceanÖrneğin, Fransa, Monako ve İtalya’nın dahil Acil Durum Planı (Regional Oil and Hazardousolduğu “Ramoge Antlaşması” Saint- Raphaël’den and Noxious Substances (HNS) Spill Contingency Pollution Prevention Programme” - Pasifik Okyanusun-(Fransa) Cenova’ya (İtalya) olan bölgeyi kapsar. Plan)” adıyla bir başka plan üzerinde çalışmalar daki kirliliğe müdahale hakkındaBunların haricinde birkaç iki ülkenin dahil olduğu yürütülmektedir. Ayrıca, Fransa’nın taraf olduğu ikili antlaşmalar şöyleikili antlaşmalar da yürürlüktedir. sıralanabilir: Manş Denizi için “Anglo-Fransız Manş Planı”,.............................................................................................. Biskay Körfezi için “Fransız-İspanyol Biskay Planı” ve Lion Ek bilgi Körfezi için “Fransız-İspanyol Lion Planı”Belli antlaşmalar ya da ilgili kurumların; bölgesel deniz .............................................................................................trafiği, geçmişteki kazalar, bölgesel önlemler, kazalara ................................................................................................ve işletim faaliyetlerinden kaynaklanan döküntülere• A  vrupa Birliğindeki antlaşmalarmüdahale tedbir ve teknikleri hakkında bilgi veren internet Hava denetimisayfaları vardır. Aşağıdaki internet sayfaları bunlara • Helsinki Sözleşmesi – Baltık Denizi deniz ortamının İşletim faaliyetlerinden kaynaklananörnektir: korunması döküntülerin havadan denetiminde• Bonn Antlaşması (Kuzey Denizi): www.bonnagree- • Bonn Sözleşmesi – Kuzey Denizindeki petrol döküntüle- işbirliği “Bonn antlaşması” ve “”Hel- ment.org rine müdahale konusunda işbirliği sinki sözleşmesi” ile sağlanmıştır.• Helsinki Antlaşması (Baltık Denizi): www.helcom.fi Sözleşmeyi imzalayan taraflar ortaklaşa • Lisbon Sözleşmesi – Kuzeydoğu Atlantik okyanusunun• Barcelona Sözleşmesi (Akdeniz): www.unepmap.org • uçuşlar (tours d’horizon• ufuk turları kirliliğe karşı korunması REMPEC (Akdeniz): www.rempec.org diye bilinir) yürütürler ve haritalar üze- • Barcelona Sözleşmesi – Akdenizin korunması rinde özetlenen ve internet ortamında• REMPEITC (Karayip): www.rac-rempeitc.org • Bucharest Sözleşmesi – Karadenizin kirliliğe karşı bulunabilen kirlilik gözlem bilgilerini• PACPOL (Pasifik): birbirlerine aktarırlar. korunması www.sprep.org/publication/pub_ detail.asp?id=148............................................................................................... .............................................................................................
  • 66 Petrol tabakalan Çözümler Avrupa Çevre Kurumu EMSA’nın ana amacı deniz güvenliğini standart hale getirmek, gözetimini yapmak, kirliliği önlemek ve 1981 yılında Avrupa ülkeleri “Avrupa Komisyonu bu konular üzerinde kendini geliştirerek bilgilen- Bir Avrupa seferberlik örneği Çevre Genel Müdürlüğü (Environment Direc- dirme yapmaktır. Bunlara ek olarak, EMSA diğer torate-General of the European Commission)” Avrupa ülkelerindeki müdahale teknik ve strateji- 16 Ocak 2001 tarihinde, Jessica petrol çerçevesinde petrol ve diğer tehlikeli maddelerin leri hakkında bir inceleme başlatmıştır. tankeri San Cristobal limanı (Gala- döküntülerinden• kaynaklanan kirliliğin kontrolü pagos Adaları) yakınlarında karaya ve azaltılması için bir danışmanlık komitesi kurdu. EMSA ayrıca Avrupa ülkelerini denizdeki petrol oturdu ve yükünü dünya mirası olarak 2000 yılında bu komite tüm Avrupa ülkelerinin döküntülerine müdahale çalışmalarını da destekle- sınıflandırılmış Galapagos Deniz Böl- temsil edildiği “Deniz Kirliliği İdare Komitesini mekle yükümlüdür. 2004 yılında bu birime, ulusal gesi sularına sızdırmaya başladı. (Management Committee on Marine Pollution - önlemlere ek olarak 4 büyük deniz kirliliği müda- MCMP)” oluşturdu. hale• gemisinin Baltık Denizi, Atlantik Okyanusu 24 Ocak’ta Ekvator hükümetinin de ve Akdeniz gibi yüksek risk bölgelerine göndermek onayı ile Avrupa Komisyonu yardımcı MCMP sürekli devam eden bir araştırma programına, üzere kiralaması için 3 yıl boyunca 17.5 milyon olmaları için üç uzmandan oluşan veri aktarımları, tatbikatlar ve eğitim kurslarına Euro’luk bir bütçe ayrılmıştır. bir ekibi bölgeye gönderdi. Ekip mali kaynak sağlamıştır. Komite üyeleri ayrıca yürütülmekte olan çalışmalar hakkında bir çevrimiçi “Toplum Bilgilendirme Sistemini” İlk kiralama sözleşmeleri 2006 yılı başında yapıldı. (özellikle kıyıdaki zift parçacıklarının• güncellemektedir. Bu sistem aracılığı ile her ülke- Ayrıca, büyük kirlilik olaylarının ve işletim faaliyet- deki sorumlu yetkililerin diğer ülkelerdeki müda- temizlenmesi konusunda) tavsiyelerde lerinden kaynaklanan yasadışı boşaltımların• hale hazırlıkları ve ekipman stokları• hakkındaki saptanmasına yardımcı olacak gerçek zamanlı bir bulundu. Ekip aynı zamanda bölgede verilere sürekli erişebilmeleri sağlanmıştır. “Avrupa Uydu Fotoğraf Hizmeti” 2007 yılında müdahale eğitimlerine ve bir acil faaliyete geçecektir. EMSA 2006 yılında faaliyet- durum planına ihtiyaç duyulduğunu Avrupa Komisyonu MCMP aracılığıyla; kazadan leri durdurulan MCMP’nin önceki sorumluluklarını saptadı. etkilenen bir Avrupa ülkesine ya da Avrupa Birliği da üzerine almıştır. dışındaki bir ülkeye danışmanlık yapmak üzere, bir kaç saat içinde üye ülkelerden bir grup uzman ve kaynakları seferber edebilen özel bir toplum müdahale ekibine de mali kaynak sağlamıştır. .............................................................................................. Böylece, her ülke diğer ülkelere anında etkili destek sağlayabilir hale gelmiştir. Ek Bilgi Erika tankerinin neden olduğu kirlilik 2000 yılında Toplum bilgilendirme sistemi: Avrupa Meclisinin, merkezi Lisbon’da bulunan bir http://ec.europa.eu/environment/ “Avrupa Deniz Güvenliği Dairesi (European Mari- time Safety Agency - EMSA)” kurmasına neden civil/marin/cis/cis_index.htm oldu. Bu birim 4 Aralık 2002 tarihinde Brüksel’de Avrupa Deniz Güvenliği Dairesi: www.emsa.eu.int geçici bir merkezde faaliyete başladı. ...............................................................................................
  • Petrol tabakalan 67 ÇözümlerUlusal KurumlarUluslararası sözleşmeleri imzalayan tüm ülkeler Fransız ve İngiliz örgütsel yapılarzorunluluklarının bir parçası olarak bir petroldöküntüsüne müdahale edecek ulusal kurumlar İngiltere’de deniz ortamındaki kirliliğe müdahaleden “Deniz ve Sahil Güvenlikkurmuşlardır. Dairesi (Maritime and Coastguard Agency)” sorumludur. MCA iki müdürlükten oluşur: “Deniz Güvenliği ve Kirlilik Önleme Müdürlüğü (Directorate of MaritimeAmerika gibi bazı ülkelerde; hükümete ait daireler Safety and Pollution Prevention - MSPP)” ve “Denizcilik Faaliyetleri Müdürlüğümüdahale hedeflerinin saptanmasına yardım edip (Directorate of Maritime Operations - DMO)”. DMO’nun sorumluluğu altında faaliyet gösterendanışmanlık yaparken, kirliliğe sebep olan kişi yada kurumlardan da gerekli insan ve ekipmanları “Kirlilikle Mücadele Bölümü (Counter Pollution Branch - CPB)” denizde ve kıyıdaki kirlilikseferber edip ihtiyaçların karşılanması talep edilir. müdahale çalışmaları için ekipman stoklarını• sağlar.Amerika 1990 “Petrol Kirliliği Kanunu (Oil Pollu- MCA Birleşik Krallık kıyı şeridini 4 bölüme ayırmıştır: İskoçya ve Kuzey İrlanda, Batı, Doğu vetion Act - OPA)” aracılığıyla; petrol döküntüsüne Güney bölgeler. Her bölgede bir “Deniz Kurtarma Koordinasyon Merkezi (Maritime Rescue Coor-neden olan tüm kurum ve gemilerin seferberlik dination Centre - MRCC)” ve bir “Kirlilikle Mücadele Müdürü ve Kurtarma Subayı (Principletatbikatları yürütmesini, kendilerinin bir müdahale Counter Pollution and Salvage Officer - PCPSO)” bulunur.planına, personellerinin de eğitim sertifikalarınasahip olmalarını ve kirlilik müdahele• hizmeti Müdahale, hükümeti temsilen 1999 yılında oluşturulan bir “Deniz kurtarma ve müdahaleveren uzman bir şirketle bir antlaşma yapmalarını (SOSREP) Sekreteri” tarafından ulusal boyutta yönetilir. Bu sekreterin Birleşik Krallık sularındazorunlu kılmıştır. Eğer kirliliğe neden olanlar meydana gelen bir kazaya karışan tüm tarafları ve kurumları kendi kontrolü altında birarayabulunamıyorsa ya da biliniyor ama yeterli müdahale getirme, müdahale çalışmalarını denetleme, kontrol etme ve gerekirse çalışmalara karışma yetkisiçalışmaları yapamayacak durumdalarsa, hükümet, vardır. Hükümet tarafından atanır ama tüm politik güçlerden bağımsız hareket eder.petrol ithalat vergisinden sağlanan teminat fonu ilemali destek vererek bir müdahale harekatı başlatır. Fransa’da kirliliğe hangi kurumun müdahale edeceği ve müdahale hazırlık planları “Polmar yönergesi” diye bilinen bir yönerge içinde belirlenmiştir.Avrupa ise alternatif bir seçenek olarak müda-hale sorumluluğunu kamu hizmetlerine vermiştir. Denizdeki müdahale çalışmaları, aslında sivil bir görevi yerine getiren Fransız DenizAmerika’nın tersine Avrupa’nın, ülkelerinin Kuvvetlerinin kıdemli subaylarının (Préfets maritimes) sorumluluğundadır. Kendikıyılarından geçen gemilere bir müdahale planı deniz bölgeleri (Polmar Deniz Planı) için sivil ve askeri müdahale şekillerini içerendayatma ya da kirlilik müdahele• hizmeti veren bir müdahale planı geliştirmek zorundadırlar.uzman bir şirketle bir destek antlaşması yaptırmayetkisi yoktur. Bu yüzden Avrupa ülkeleri kirliliğe Karadaki müdahale ise küçük olaylarda belediye başkanlarının, birkaç bölgeyineden olanların yeterli müdahale çalışmaları etkileyen olaylarda ise “Bölge Valileri (Préfets de department)” sorumluluğundadır.yapamaması durumunda sonuçlara katlanmak Müdürler hazırlıkların ve bölüm müdahale planlarının (Polmar Kara Planları) düzenlizorunda kalırlar. Prestige petrol tankeri kazasında olarak güncellemelerini sağlar. Birkaç birimi ilgilendiren büyük kirlilik olaylarında bölgesel koor-yaşanan olay da bu olmuştur. dinasyon “Koruma Bölgesi Müdürlüğü (Préfecture de zone de défense)”tarafından sağlanır.
  • 68 Petrol tabakalan Çözümler .............................................................................................. Kirliliğe neden olanlar ve ortakları ulaşımın zor olduğu bölgeler için arıtıcı temizlik Cedre teknikleri ve kirliliğe maruz kalmış doğal çevreleri Gemi sahibi• ya da kirliliğe neden olan kurumun kurtarma yöntemleri geliştirirler. sorumlusu ya da ticari ortaklarından biri gönüllü olarak mümkün olan her yerde müdahale Günümüzde petrol döküntüsü• müdahalele- Su Kirliliği Kazaları hakkında Belgeleme, çalışmalarına katılabilir. Tüm hatanın kendilerinde rinde ulusal ve uluslararası, kamu ve özel sektör Araştırma ve Deney Merkezi (Cedre), Amoco Cadiz petrol olmasına rağmen, böyle bir tutumda bulunmaları, yöntemlerinin karışımı kullanılır. Ayrıca, kamu ve tankerinin neden olduğu petrol döküntüsü sonrasında, su kirliliği çalışmaları yürüten yetkililer tarafından takdir özel sektör katılımcıları uluslararası sınırları ihlal kazalarına karşı daha hazırlıklı olabilmek ve Fransız ulusal edilir. eden kirliliklere müdahale etmek için ulusal ve müdahale kurumunu desteklemek için 1978 yılında kuruldu. uluslararası boyutta ortak eğitimler ve tatbikatlar Bu yüzden, tanker sahiplerinin•, dünya çapında yürütürler. Cedre kar amacı olmayan, kamu yararına çalışan bir ­ urumdur. k müdahale çalışmaları yürüten emirlerine amade Kirleticiler ve etkileri, bunlarla mücadelede kullanılan müdahale bir teknik danışmanlık birimi “Uluslararası Tanker yöntemleri ve araçları hakkındaki belgelemeleri, araştırma ve Sahipleri Kirlilik Federasyonu Ltd. (Interna- tional Tanker Owners Pollution Federation Ltd. - Petrol müdahale işbirliği kurumları deneyleri ulusal boyutta yürütür. Hem deniz hem de içsular ITOPF)” vardır. Ayrıca birçoğu kirliliğe müdahale• uzmanlık alanına girer. Müdahale birimi, yetkililere 24 saat konusunda eğitimli personelleri ile kriz birimlerine Total grubu, Mar- acil teknik destek sağlar ve gerekirse bölgeye bir uzman katılabilirler. silya (Fransa) gönderir. Cedre’nin 50 çalışanı bulunmaktadır. Deney yapmak yakınlarındaki Ro- Petrol endüstrisi diğer kuruluşların yanısıra çevre gnac’ta bir acil müda- ve eğitim vermek için gerçek döküntülerin yapay ortamlarda dostu müdahale teknikleri geliştirilmesinde yetkili hale ekibi olan “Hızlı canlandırıldığı donanımlı teknik tesisleri vardır. Yıllık bütçesi bir kurum (olan) “Uluslararası Petrol Endüstrisi Petrol Döküntüsü 2010 senesinde yaklaşık olarak 4.8 milyon Euro’dur ve bu bütçe Çevre Koruma Kurumunu (International Petro- Ekibini (Fast Oil Spill Team - FOST)” devlet ödeneklerinden, kamu ve özel sözleşmelerden sağlanır. leum Industry Environmental Conservation Asso- kurmuş ve yönetmektedir. Bu ekip ciation - IPIECA)” yaratmıştır. Bakınız: www.cedre.fr aynı zamanda dünyadaki en büyük acil .............................................................................................. Başlıca uluslararası gruplar, uçakla birkaç saat müdahale petrol işbirliği kurumu olan içinde dünyanın öbür yanına gönderilebilecek ve Southampton (İngiltere), Singapur kaynaklara sahip müdahale işbirliği kurumları ve Bahreyn’de üsleri bulunan “Petrol kurmuştur. Döküntüsü Müdahale ve Doğu Asya Müdahale Ltd” bir üyesidir. Petrol endüstrisinin bazı üyelerinin; seyrelticiler•, biyolojik iyileştirme• etken maddeleri ve aljinat- lardan elde edilen yapışmayı önleyici• biyofil- mler geliştirmek için etkin bir araştırma işbirliği politikası vardır. Ayrıca, hassas bölgeler ya da
  • Petrol tabakalan 69 Çözümler MÜDAHALE ÇALIŞMALARININ zor bir görevdir. Uzaktan algılama• teknolojisi de YÜRÜTÜLMESİ maalesef tüm bu zorlukları çözememektedir. Uyduların aynı coğrafi konumun üzerindenBilgi geçmesi günler sürebilir, ayrıca verilerin doğruluğu ve geçerliliği hava radarları yüzünden değişkendir.Petrol döküntüsü• ile mücadeledeki ilk birkaç Karadaki istasyonlardan elde edilen verilersaat ve ilk çalışmalar çok önemlidir. Tehlikede kullanıcılara bir saat sonra gönderilebilir. Bu yüzdenolan bir geminin tanklarındaki• maksimum petrol en temel uzaktan algılama araçları halen uçaklarmiktarını sızdırmadan içerde tutmak, yeni sızmış ve helikopterlerdir. Bu iki yöntem her türlü havabir tabakanın açık denizde çözülmesini sağlamak, şartında gün içinde basit görsel gözlem araçları Fransız Gümrüğüne ait Polmar 2 uçağıçevreleme• bariyerlerini etkili şekilde zamanında olarak işlev görebilir ya da gece gözlem yapmayayerleştirmek ve denizde ve karada iyi eğitimli ve imkan tanıyan özel algılayıcılarla donatılabilir.donanımlı ekipleri uygun anda seferber etmek aynıamaca hizmet eden faaliyetlerdir: doğa ve insan Bir gemi sahibinin müdahaleyefaaliyetleri üzerindeki olumsuz etkiyi azaltmak. katılımı Bir petrol grubunun müdahaleyeGenel müdahale yöneticisi aniden ortaya çıkabilecek katılımı Araba taşıyıcısı Tricolor Manş De-bir duruma müdahale etmek için çalışmaları her nizinde batınca, İskoç Capital Bankduruma uyarlayabilmelidir. Bunu yapabilmek için Erika petrol tankeri• batınca, Fransız şirketi ve onu sigortalayanlar Fransızaçık hedeflerin ve değerli yöntemlerin yanısıra Total şirketi (yük sahibi) Polmar hükümetinin kontrolü altında gemininkirliliğin durumu ve potansiyel gelişimi hakkında yetkilileri ile yaptığı anlaşma uyarınca yakıt depolarının çıkarılmasını, enkazındetaylı bilgilere de ihtiyacı vardır. Bu bilgilere aşağıdaki konularda sorumluluğu aldı: kesilip kaldırılmasını ve deniz tabanınadevamlı eklemeler yapılmalı ve uyarlanmalıdır.Kirliliğin konumu sürekli izlenmeli, ne yöne yayılan yükünden geri kalanların temi- • ulaşılması zor bölgelerde özel eğitimli zlenmesini kabul ettiler.hareket edeceği, kaderi ve boyutu tahmin edilme- personel gerektiren temizlik çalışmalarılidir. Hangi bölgelerin müdahale önceliğine sahipolduğuna karar verilmeli, müdahale çalışmaları • gelecekte batığın içinde kalanorganize edilmeli ya da müdahale kaynaklarını yakıttan• kaynaklanabilecek tümboşa harcatacak yanlış alarmlar engellenmelidir. riskleri ortadan kaldırmak için batığınBütün bunlar günışığında ve iyi hava şartlarında temizlenmesibile başarılabilecek kolay bir iş değilken, gece vekötü hava şartlarında yapabilmek hiç kolay değildir. • kirlenmiş 270,000 ton malzemeninDenizde müdahaleyi etkili biçimde yönetmek için kıyı şeridinin temizlik ekiplerincedenizdeki durumu analiz edip geçireceği evrimi temizlenmesitahmin etmek ve karadaki yetkilileri kirliliğinkıyıya varış tarihi ve yeri hakkında bilgilendirmek
  • 70 Petrol tabakalan Çözümler .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. Su yüzeyindeki petrol tabakalarının uzaktan algılanması Havadan algılama Uçaktan yapılan algılama, insan gözüyle yapılan gözlemi tamamlayan bir yöntemdir. Bir çok farklı algılama sistemi hidrokarbonların• deniz yüzeyin- deki yerini belli deniz ve hava koşullarında belirleyebilir. SLAR – Yan Taramalı Hava Radarı – yüzen tabakaların yerini su yüzeyindeki pürüzlülük (dolayısı ile yansıma) farklılıklarına göre saptar. Morötesi algılayıcılar gün ışığında tabaka sınırlarının taslağını çıkartabilir. Kızılötesi algılayıcılar tabakalarının kalınlıklarını gece gündüz belirleyebilir. Mikrodalga radyometreler (MWR) tabakaları arasında ayırım yapabilir ve miktarını belirleye- bilir, ancak pratikte pek kullanışlı değildir. Daha ağır ve bilimsel bir araç olan lazer ışın algılayıcısı birkaç algılama kanalı kullanarak başlıca petrol tabakaları arasında ayırım yapabilir. Fransız Gümrüğünün kirliliği uzaktan algılamak ve verileri kaydetmek için özel donanımlı iki uçağı bulunmaktadır (Polmar2 ve 3). Her birine bir SLAR, bir mikrodalga radyometre, bir kızılötesi algılayıcı ve morötesi algılayıcı takılmıştır. Uydu ile uzaktan algılama SAR – Sentetik Açınımlı Radar ile donatılmış uydular denizdeki hidrokarbonları saptamada yeni yöntemlerdir. SAR görüntüleme ile yapılan Kuzey Denizindeki denetim faaliyetleri bulutlanma seviyesinden ya da gün ışığından etkilenmez ve hava keşif uçuşlarının doğru şekilde yönlendirilmesini sağlar. Hava radar görüntülemenin yanısıra, uydu radar görüntüleme de sızıntının çizgisel yapısı sayesinde gemilerden sızan döküntüleri geniş alanlar boyunca (300,000 km2 civarında) hatasız göstermektdir. Ancak, bu görüntülemenin kullanımında üç büyük engel vardır. Öncelikle, radar görüntüle- mede yanlış alarmları ve saptama hatalarını önlemek için gelişmiş analiz gerekmektedir. Ayrıca, uydu sayısı günlük gözetim sağlamak için yeterli değildir. Son olarak, görüntülemenin gerçek zamanlı uygulanması mümkündür, ama göz ardı edilemeyecek bir maliyet gerektirir. Denetimin kilometre Uydu ve uçaktan gözlemlenen petrol tabaka başına maliyeti hava gözetiminden oldukça düşüktür, ancak hava denetimi esnek ve odaklı olabildiğinden hala geçerli bir yöntem olarak kabul edilir. izlerinin karşılaştırılması. Uydudan gö- ............................................................................................................................................................................................................................... zlemlenen petrol tabakasının SAR izi (↑) ve Fransız Polmar2 uçağından gözlemlenen petrol tabakasının kızılötesi izi (↓) birbirleri ile uyumludur.
  • Petrol tabakalan 71 ÇözümlerHava durumunu ve akıntıları hesaba katarak bir Prestige tankeri kazası sırasında Fransa’daki bilgi aktarımıtabakanın tahmini sürüklenme rotasını modelleyenözel bilgisayar yazılımları mevcuttur, ancak buteknikler mükemmel güvenilirlikte değildir. Bununiçin belirli bir zaman dilimi içinde doğru verilereihtiyaçları vardır:• günlük deniz va hava gözlemleri (kirliliğin konumu, gözlemler hakkındaki yorumlar, uçuş planı, fotoğraflar, algılayıcılardan elde edilen görüntüler...)• Döküntünün su yüzeyindeki sınırının önüne yerleştirilen suya gömülü hareket eden şamandıralar• (su yüzeyinin altında hareket eden) tarafından sağlanan mevsimsel ve yerel akıntılara dair veriler• tabakaların su yüzeyindeki kenarlarına yerleştirilen hareket eden şamandıralardan• elde edilen verilerVeriler müdahale harekat servisleri arasında elek-tronik postalar aracılığıyla iletilir, çünkü kağıtkopyalar gönderilirken gecikebilir ve telefondabilgi aktarırken hata yapılabilir.Kirlilik kıyı şeridine varır varmaz, günlük ya da ikigünde bir keşifler yapılmalıdır. Bu keşif çalışmalarıözel eğitimli personel tarafından titizlik gerektirenyöntemlerle yürütülmelidir. Yerel müdahale müdür-lerine, müdahale yapılacak alanın (ulaşılabilirlik, Prestige: ulusal petrol tabakası sürüklenme tahmin komitesiatık depolanması...) ve temizlenecek kirliliğin(petrole bulanmış tortunun•, kirlenmiş farklı tortu Prestige felaketi sırasındaki petrol tabakası sürüklenme tahminlerinin kalitesi Fransa’dakatmanlarının ve temiz tortunun, çeşitli boyutlar- kurulan ve merkezi Cedre’de bulunan özel bir petrol tabakası sürüklenme tahmin komitesi iledaki zift topakçıklarını• ve bloklarını• içine çekme artırılmıştır. Bu komite tüm uzman kurumlarla (Fransız Deniz Kuvvetleri, Meteo Fransa, Ifremer,derecesinin belirlenmesi) özellikleri hakkında SHOM) toplantılar yapmaktadır. Yapılan isabetli tahminler, yetkililerin karar verme aşamalarınıdoğru bilgiler sağlarlar. Bu bilgiler harekatı yürü- ve yerel yöneticilerle ve kamu ile iletişimlerini kolaylaştırmıştır.tenlerden kararları veren yetkililere hızla ve doğruşekilde ulaştırılmalıdır.
  • 72 Petrol tabakalan Çözümler Harekatları yönetmek Bu katılımcılarının büyük çoğunluğunun daha önceden petrol döküntüsü deneyimi yoktur. Bu Büyük bir petrol döküntüsü• ile mücadele yüzden, kendilerine ekipman, yiyecek ve konaklama Erika tankerinin neden olduğu çalışmaları, birkaç gün içinde çok farklı özgeçmişleri sağlanmalı ve yol gösterilmeli, ayrıca zorlukla kirliliğe müdahale olan onbinlerce insanın seferber edilmesini gerek- yürütülen müdahale çalışmaları sırasında zaten tirebilir: Devletin sivil ve askeri memurları, yerel varolan zararların üstüne bir de deneyimsizlikle- Erika tankerinin neden olduğu kirliliğe makamların sözleşmeli çalışanları, özel şirketlerin rinden kaynaklanan zararlar vermelerini önlemek müdahale hem denizde hem de karada personeli, bireysel ya da gruplar halinde yakın ve için birkaç saat içinde eğitilmelidirler. yaklaşık 30 ay – tahmini 400,000 iş uzak çevrelerden gelen gönüllüler, ve bunların günü sürmüştür. En yoğun günlerde haftalarca, aylarca yönetilmesi. Acil durum planları içinde belirtilen yöntemlerin işgücü gönüllüler hariç 15,000 kişiye kalitesi ne olursa olsun, harekatların başlarında ilk birkaç gün gecikmeleri ve yetersizlikleri önlemek ulaşmıştır. zordur. Kaynak eksikliğinden yakınan takım lider- Karadaki müdahale çalışmalarını leri ya da yeterli şekilde yönlendirilmediklerinden yönetmek için bakanlıklararası dolayı kendilerini işe yaramaz hisseden gönüllülerin koordinasyonun ön planda olduğu huzursuzlukları gibi olumsuz görüntüler medya 1 bölgesel müdahale merkezi, 4 tarafından anında yayınlanır. Ayrıca, petrolün az şube bazında müdahale merkezi (ya bulaştığı kumların geniş çaplı toplanmasında ya da da sürekli müdahale merkezleri) atıkların imha edilmesi ve depolanmasında geçici aksamalar olabilir. ve 19 gelişmiş müdahale merkezi kurulmuştur. Müdahale ekiplerinin eğitimi Temizlik alanı
  • Petrol tabakalan 73 Çözümler Müdahale çalışmaları seçenekleriBu seçime bir ya da bir kaç bilimsel, teknik ve mali danışmanlık grubunun destek verdiği müdahale koordinasyonu birimi karar verir. Kirlilik kaynağındaki • Döküntüyü durdur ya da azalt çalışmalar • Gemiyi hafiflet (yükünü başka gemiye aktar) • Kirleticiyi çevrele ya da temizle • Kirleticinin çözülmesini sağla • Kirleticiyi ateşe ver (insanlar ve çevre için yeni riskler doğurmayacaksa) Denizde müdahale • Seyrelticiyi yayarak su kütlesinde çözülmesini sağla • Yüzer bariyerlerle çevrele, pompayla veya bir tür süzgeçle yüzeydeki tabakayı sıyırarak temizle • Kirleticiyi süzen bariyerler kullanarak ya da süzgeç kolları monte edilmiş gemilerle yüzeyden sıyır • Emici maddeleri tabaka üzerine yay, sonra yüzeyde kullanılan taraklı ağlar ile toplayarak temizle Kıyı şeridinde müda- • Kıyıya yakın denizdeki tabakalar üzerinde uygula hale • Kıyıdaki hassas bölgeleri yüzer bariyerler kullanarak koru • Sürüklenen tabakaları düşük hassasiyeti olan bölgelere doğru yönlendir • Daha fazla bölgenin kirlenmesini önlemek için etkilenen bölgelerdeki tabakaları bulundukları yerde tut • Kıyıdaki kirleticiyi çevrele ve temizle (açık denizde uygulanan tekniklerin aynısı) • Ekolojik kontrol altında seyrelticileri sınırlı şekilde yayarak kirleticinin dikkatlice çözülmesini sağla Karada müdahale • İyi bir atık temizleme zinciri olan temizlik şantiyelerini kur • Çalılık gibi hassas bölgelerde müdahaleyi sadece çok gerekli olan uygulamalarla sınırla • Gerekli olan yerlerde deniz ürünü satışlarını ve sahile girişi yasakla • Temizlenen atığı başka yere taşı ve imha et • Çalışmalar bittiğinde, atık depolama bölgelerini, değiştirilen giriş rotalarını ve kirlenmiş bitki örtüsünü eski haline getirmek için çalışmalar yap.
  • 74 Petrol tabakalan Çözümler Bir döküntü gerçekleşmesi halinde karar verme aşamasına yardımcı olacak kurumsal akış tablosu DENİZDE MÜDAHALE Yükü hafifletme ve döküntüyü ateşe verme Denizde ve karada temizlik çalışmaları her zaman zordur ve çok sınırlıdır. Kaza geçirmiş gemiden yükü başka bir gemiye ya da mavnaya• naklederek geminin yükünü azaltma işlemi olan Hafifletme• kirliliği önleme ya da azaltmanın en iyi yönte- midir. Etkili bir müdahale uygulamak için aralarında soru- Müdahale müdürünün karar vereceği müdahale mluluk dağılımının çok dikkatli yapılması gereken çalışma seçenekleri bir çok etmen tarafından birkaç faaliyet biriminin kurulması gerekebilir. kısıtlanır: müdahalenin mümkün olduğu sıradaki Fransa’da genellikle üç birim belirlenir: mevcut zaman dilimi, bölgenin ekolojik özellikleri ve kirleticinin niteliği. • bir genel müdahale birimi: çalışmaları yöneten tek bir birim Olası müdahale seçenekleri aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir: kirliliğin gerçekleştiği yerdeki • müdahale kaynaklarını yöneten bölgesel müda- çalışmalar, denizde müdahale, kıyıya yakın bölge- hale birimleri lerdeki tabakalara müdahale ve karada müda- • müdahale ekiplerini yöneten ve sahadan bilgi hale.  aktarımı yapan gelişmiş müdahale birimleri Yanan bir tabaka
  • Petrol tabakalan 75 ÇözümlerZor durumda olan bir gemiye yardım için bir gemi Ancak, seyrelticilerin kullanımı teknik etmenlerden Belli ülkelerde seyreticiler; etkinlik, zehirlilik veya da helikopterle taşınan fazladan ekipmanın dolayı sınırlıdır. Hassas oranlarda ve durumlarda biyolojik parçalanma testlerine tabi tutulular. Fran-çağrılması gerekebilir. Basit nakil pompa birimleri kullanılmalıdırlar. Ayrıca, kıvamlı ve doğal etmen- sa’da bu testler 1978 yılından beri Cedre tarafındanyeterli olabilir, ancak bazen yerel sıcaklıklardaki lerle biçim değiştirmiş petrol döküntüsü üzerinde yapılmaktadır. Yeni bir ürünün test etmeye, diğerkıvamlı petrol için güvenlik araçları, ısıtma etkisizdirler. Çözülme kullanma kararının ilk birkaç testlerin yapılıp yapılmayacağını belirleyen etkinlikmekanizmaları ve su püskürtme işleminin hepsini saatlik ya da günlük süreç içinde tek seçenek olduğu testi ile başlanır.içeren daha karmaşık sistemler gerekebilir. özel durumlarda/durumda seyreltici kullanma geciktirilemez. Bu yüzden, bölge özelliklerine bağlıEğer döküntü kaza sırasında alev alırsa, sudaki olarak acil durum planı geliştirirken petrolü sudapetrol miktarını doğal olarak azaltacaktır. Evet, çözme ihtimali hesaba katılmalıdır. Çoğu planlar;döküntü bir patlama ya da bir kıvılcımla tutuşabilir. seyreticilerin serbestçe kullanılabileceği, belliBu yüzden, döküntü müdahale şekillerinden durumlarda kullanılabileceği ve kullanılmalarınınbirisi de kirliliğin miktarını azaltmak için yangını yasak olduğu bölgeleri gösterir.söndürmeden kontrol altında tutmaktır. Tabakaların(örneğin, Exxon Valdez-1989) ve hatta gemi-lerin (örneğin, Torrey Canyon-1967) yanmazyüzer bariyerlerle çevrelenerek kasıtlı olaraktutuşturulduğu nadir olaylar da olmuştur. Gemi ya da uçaktan seyreltici püskürtmeKasıtlı ateşe verme halen kullanılan bir tekniktir,ancak çok ender durumlarda tercih edilir. Teknikolarak, sadece çok özel durumlarda uçucu• kısımlarbuharlaşmadan• önce taze petrol ateşe verilebilir.Ancak, sıcaklık, yanma sonucu oluşan gazlarve yoğun is (kurum) diğer kirlilik biçimlerinioluşturur, bu yüzden bu tekniğin uygulanması çoktercih edilmez.Suda çözülmeSeyrelticiler• doğal çözülmeyi dalga hareketi ilehızlandıran maddelerdir ve yüzeydeki tabakalarınsu kolonunda• çözülen daha küçük damlacıklarabölünmesini kolaylaştırır. Böylece hidrokarbonlar•suda doğal olarak bulunan bakteriler aracılığıylaparçalanır ve bölgesel zehirli etkiyi azalır. Gemi ya da uçaktan seyreltici püskürtme
  • 76 Petrol tabakalan Çözümler .............................................................................................. S  eyrelticilerin zehir etkisi Kirlilik müdahale ürünlerini test etmek Seyrelticilerin• halen olumsuz bir imajı vardır. Petrolden daha zehirli oldukları ve zehirli bir halı Petrol döküntüsü• müdahalesinde kirleticinin parçalanmasını ya da temizlenmesini kolaylaştıran etkisi yaratarak petrolün deniz dibine çökmesine kimyasallar çok sık kullanılır. Birçok müdahale kimyasal ürün grubu vardır: seyrelticiler, sebep oldukları söylenir. Bu suçlamalar asılsızdır, yüzey yıkama maddeleri•, emici maddeler•, pelteleştirici maddeler / katılaştırıcılar, çözelti çünkü seyrelticiler petrolü su kütlesinde yayılan ayrıştırıcıları, biyolojik iyileştirme• maddeleri, tabakalaştırıcı maddeler•… ve dibe çökmeyen birçok damlacığa dönüştürür. Bu maddeler doğal çevrede kullanılır. Bu yüzden zararsız olduklarından emin olmak için testlere Hidrokarbonları• suda çözmek zehirlilik etkilerinde tabi tutulmaları çok önemlidir. Bu ürünleri onaylayan yöntemler belli ülkelerde bazı tür ürünler geçici ve bölgesel bir artışa neden olur, çözülen petrol için belirlenmiştir. Bu şekilde yetkili ya da tavsiye edilen ürünlerin listesi test sonuçlarına göre ise zararsız hale gelebilmek için suda geniş alanlara çıkarılabilir. Fransa’da test yöntemlerinin çoğu, özellikle de deniz seyrelticileri, emici maddeler ve kaya yıkama maddeleri test yöntemleri AFNOR (Fransız Standardizasyon Kurumu) tarafından yayılıp seyrelmesi gerekir. Bu etki yüzünden kıyı standart hale getirilmiştir. şeridi yakınlarında ve hassas bölgelerde ve/veya seyrelme oranının düşük olduğu durumlarda seyrelti- Cedre, bakanlık ve araştırma kurumları temsilcilerinin oluşturduğu Fransız Ekoloji ve Sürdürüle- cilerin kullanımında belli kısıtlamalara gidilir. Ancak, bilir Gelişim ve Planlama Bakanlığı’na (French Ministry of Ecology and Sustainable Develop- ment and Planning) bağlı bir çalışma grubunun desteği ile bu tür ürünleri test eder. Bu grup test bilinen, modern seyrelticiler genellikle çözülen edilen ürünlere uygulanan kriterleri ve onaylama seviyelerini belirler. hidrokarbonlardan daha az zehirlidir. .............................................................................................. seyrelticileri test ederken Yaprak şeklindeki emici maddeleri test ederken
  • Petrol tabakalan 77 ÇözümlerDöküntüyü çevreleme ve temizlik Ağır yakıt taşıyan Prestige tankeri kazasında açık Denizde temizlik denizde yaşanılan deneyim, balıkçı teknelerininÇevreleme• ve temizlik çalışmalarının amacı çözülmüş küçük tabakaların temizlenmesinde çokkirleticiyi kıyıya varmadan önce deniz yüzeyinde, faydalı olduklarını ispatlamıştır. Bir acil durumdenizde ve kıyı şeridine yakın bölgede temizle- anında binlercesi bulunabilen bu tekneler Avru-mektir. pa’daki birkaç düzine özel müdahale gemi ve mavnalarının temizleyeceğinden çok daha büyükBu çalışmalar açık denizde deniz koşulları ve mevcut bir alanı temizleyebilir. Gündelik çalışma gereçleriekipmanların teknik yeterliliği ile sınırlıdır. Bu işlem gibi (ağlar, el süzgeçleri...) basit temizleme gereçleriiçin geliştirilmiş büyük deniz petrol temizleme gemi- ile donatılmış bu tekneler, Prestige tankeri felaketileri karmaşıktır, çok pahalıdır ve çok yönlü değildir. sırasında sayıca fazla olmaları ve motivasyonlarıTemizledikleri her petrol miktarında petrolden daha ile normalde tek başlarına olduklarında yapacaklarıfazla su bulunduğundan, güvertelerinde epeyce düşük temizleme kapasitelerini artırmışlardır.petrol çözeltisi• depolayabilecek büyüklükteolmalıdırlar. Çözeltiler, içlerindeki hidrokarbonlarbir çözelti ayrıştırıcısı ile sudan ayrıştırılıp, tortu• Prestige felaketikısmı geride bırakılarak temizlenebilir. Böylece, sırasında temizlenenbu işlem pompalama çalışmalarını ve kirletici 16187 kirli atık (ton)nakliyatını oldukça azaltır. Dinlendirme• işlemindensonra, imha edilecek petrol miktarı oldukça azalır ve 39 356dinlenmiş su tekrar doğaya bırakılabilir. Petrol kirliliğine müdahale tekneleri Balıkçı tekneleriKıyı yakınlarındaki korunaklı koylarda ve limanbölgelerinde kara ya da hava yoluyla nakledile-bilen küçük mavnalar• kullanılabilir. Deniz üzerin-deki performansları oldukça düşüktür, ancak petroltemizliğinde (en az su miktarı ile) teknik açıdan çokyeterlidirler. Temizlik çalışmalarının sürekliliğinisağlamak için çoğunlukla liman depolama mavnalarıya da özellikle kirlilik müdahale• çalışmaları içintasarlanmış elastik tanklarla beraber kullanırlar.Bu özel gemi ve mavnalar kalın tabakalar yerineince parçalı tabakalar üzerinde daha etkilidir. Buyöntem çoğunlukla yüzer bariyerlerle çevrelenmiştabakalar için kullanılır. Gemiler hareket eden (iki Denizdeki müdahale yöntemleri:tekne tarafından çekilen) ya da sabit (belli nokta- bir tabakayı su yüzeyinden sıyırmalara takılı) ağlarla donatılmıştır.
  • 78 Petrol tabakalan Çözümler Prestige tankerinin sebep olduğu ağır yakıt döküntüsünün temizlenmesi Kaynak: Cedre Sıradışı bir performans Prestige tankerinin neden olduğu döküntüye denizde yapılan müdahale bir fırtına döküntüyü kıyıya sürüklemeden önce 6 ay sürdü. Erika tankerinin neden olduğu döküntüye yapılan müdahale 11 gün sürmüştü. Müdahale çalışmalarına 13 petrol döküntü gemisi ve 1,200’den fazla balıkçı teknesi mürettebatlarının deneyimleri ve ekipmanları ile katıldı. 23,400 ton yakıt içeren 55,000 tondan fazla çö- zelti• temizlediler: petrol döküntüleri• tarihinde eşi görülmemiş bir performans. Yeni oluşmuş tabakalar (kalın ve yoğun) üzerinde etkili olan özel gemiler ile yayılan zift parçacıklarını• toplama çalışmalarına sonradan katılan balıkçı teknelerinin işbirliği yukardaki tabloda gösterilmiştir.
  • Petrol tabakalan 79 ÇözümlerEmici maddeler Ancak, düşük yoğunlukta daha uygun malzemeler Doğal çam kabuğundan en karmaşık sentetik vardır. Bunlar su (su çekmeme özelliği) yerine bileşenlere kadar geniş bir yelpazede birçokYüzen emici maddeler• soğuk su kütlelerinde ve petrolü (yağ çekme• özelliği) emer ve içlerindeki emici madde ya da biraraya toplama ürünü vardır.limanlarda bir kaza anında sızan küçük petrol ya gözeneklerde tutarlar. Ancak, etkenliklerini aşırı artıracak koşullardada diğer kirletici döküntülerini belli bir konumda kullanılmazlar.tutmak ve biraraya toplamak için kullanılan bir Emici maddeler olarak bilinen bu maddeler iki türlüyöntemdir. Saman ya da talaş gibi etkili olmayan işlev görürler: yüzeyde tutunma• (kirleticinin emici Batık bir gemiyi kurtarmakyöntemler geçici bir önlem olarak kullanılabilir. Bu maddenin üzerinde birikmesi) ve emilme (kirleti-maddeler emme işlemi öncesinde ya da sırasında cinin emici maddenin içine karışması). Bunlar Bir döküntü kaynağında yürütülen tüm çalışmalarasuyla temas etmedikleri müddetçe iyi bir şeçim toz, lif, talaş, ince tanecik yığınları• olarak ve keçe, rağmen, bir gemi kurtaralamayıp batarsa, büyükolabilir. yaprak, rulo, yüzer bariyerler biçiminde mevcuttur. miktarlarda kirletici batığın içinde hapsolabilir. İçerde kalan bu kirletici gelecekte oluşabilecek potansiyel bir kirlilik kaynağıdır. Maalesef geçmişte uzun bir süre böyle durumlara hiçbir müdahalede Erika’dan yükü dışarı pompalarken Kaynak: Total bulunulmamıştır, çünkü bu kirlilik ihtimali gelecek nesillerin sorunu olarak düşünülürdü. Neyse ki bu tutum yaklaşık son yirmi yıldır değişmiş ve denizdeki müdahale çalışmaları bitse bile deniz dibindeki batığın unutulmaması sağlanmıştır. Tam tersine, kirlilik riskini en aza indirmek için batıklar mümkün olduğu kadar çabuk işleme tabi tutulmalıdır. 2000 yılında Erika batığından dışarıya 11,200 ton yakıt• pompalanmıştır: açık denizde batan bir gemiden kurtarılan miktar açısından bir dünya rekorudur. Daha sonra 2004 yılında 3,500 metre derindeki Prestige batığından çıkarılan 13,600 tonluk miktarla bu rekor geçilmiştir.        
  • 80 Petrol tabakalan Çözümler KARADA MÜDAHALE Ancak, daha sınırlı alanlar korunabilir. Acil durum Endüstri; sıvı ya da ince parçalara ayrılmış küçük planları bu bölgeleri tanımlamalı ve çapalama miktarlardaki kirleticiler için uygun emici yüzer noktaları önceden belirlenmiş uygun yüzer bariyer bariyerler üretmektedir. Samanla doldurulmuş Koruyucu önlemler yayma planları içermelidir. bir ağ eğer samanlar yeterli sıklıkla değiştirilir Şartlar ve zaman elverdiğince kirlilik kıyıya ve kirlendiğinde boşaltılırsa etkili bir çözüm ulaşmadan önce sonrasındaki temizlik çalışmalarını Filtreleme bariyerleri ile koruma yöntemi küçük olabilir. İnce gözenekli ağın gelgitin yükselme kolaylaştırmak ve etkisini azaltmak için belli körfezler, bataklıklar ve deniz suyu kullanan izinin• üzerinde kıyının bir ucuna bağlanması önlemler alınmalıdır. kabuklu hayvan parkları, balık çiftlikleri havzaları•, gelgit yükseldiğinde petrol öbeklerini yakalamak tuzlalar, deniz tedavi merkezleri ve diğer tesislerin için etkili bir yöntemdir. Bu yöntem özellikle ağır Kirlilik kıyıya ulaşmadan önce kıyı üzerin- su girişleri için de öngörülmelidir. Seçenekler yakıt• gibi kıvamlı, yapışkan kirleticiler üzerinde deki katı atıkları• ve doğal çökeltiyi toplamak korunması gereken tesisin büyüklüğüne göre değişir. işe yarar. Kirleticinin sert bir alt katmana• yapışma kirlenmiş maddelerin miktarını azaltır ve temizlik Dalyan ağları, toprak ve başka malzemelerden oranı aljinatlardan yapılan ve alt katman üzerinde çalışmalarını kolaylaştırır. Kirliliğin kapladığı yapılmış filtreleme duvarları ya da barajları mevcut bir film tabakası oluşturan maddelerin• (biyofil- alanın• genişliğine bu toplama işlemi elle, iş maki- ana koruma araçlarıdır. Bu koruma yöntemlerinden mler) kirletici kıyıya varmadan önce döşenmesi ile neleri ya da kum eleyicisi/filtreleyicisi• gibi bu iş bazıları barajların sızdırmama özelliği ile emici azaltılabilir. Bu maddeler petrolün kaya, dolgu ve için özel olarak tasarlanmış makineler kullanılarak maddelerin emme kapasitelerini birleştirir. betonarme duvarlar gibi sert yüzeylere yapışmasını yapılabilir. Temizleme işlemi tabii ki mümkün azaltmada da etkilidir. Temizlik çalışmalarını olduğunca çok seçici ve sistemli olmalıdır. kolaylaştırırlar ve yıkama işlemi erken evrelerde başladığı müddetçe çevreye zararlı olabilecek Koy, haliç ve körfezlerin günümüzde yüzer yüksek basınç ya da sıcaklıkla temizleme yöntemle- bariyerler kullanarak korunması girişlerindeki rine başvurulmasını önlerler. Çevredeki bitki ve güçlü akıntılar yüzünden bir dereceye kadar etki- hayvanlara zararlı değildirler. sizdir. Son olarak, temizlik çalışmaları sırasında toprağı ve bitki örtüsünü korumak ve kirliliğin yayalar ve makinalar üzerindeki etkisini azaltmak için önlemler alınmalıdır. Kıyı şeridindeki uygun şekilde düzenlenmeyen yoğun trafik yaşam alanlarının bozulmasına ve toprağın makina ve kirlenmiş ekip- malar yüzünden pislenmesine neden olabilir. Çamur düzlüklerinin girişinde istiridye İnce gözenekli ağ kullanarak kirleticiyi yakalama kabukları, tüy ve lavlardan• yapılmış filtreleme sistemi
  • Petrol tabakalan 81 Çözümlerİlk temizlik çalışmaları yaygın müdahale seçenekleridir.Kıyı şeridi temizliğindeki ilk aşama; kirleticinin Bu çalışmalarda özellikle bu amaç için tasarlanmış Elle yapılan temizlik çalışmalarıdalgalar ve gelgitler ile denize geri çekilmesini ve pompalar ve pompa tankı tertibatlarının yanısıra Elle yapılan temizlik çalışmalarıbaşka bölgelere de bulaşmasını önlemek için kıyı tarım pompaları, bulamaç yayıcıları ve çöp kirleticinin türü, bölgenin yapısışeridinden mümkün olduğu kadar çok kirleticinin kamyonları kullanılabilir. Ayrıca, bayındırlık ve kirliliğin boyutu ne olursa olsunkaldırılmasını amaçlar. Bu ilk aşamada kullanılan hizmetleri makineleri ya da özel tasarlanmış sistematik olarak yürütülür. Küçükyöntemler, kirleticinin türüne ve su üzerinde tarama kepçesi/sıyırıcı mekanizmaları ile yüzey çaplı ya da parçalara ayrılmış kirlilikyüzmesi veya sahili kaplaması durumuna göre kazınabilir.faklılık gösterir. olaylarına müdahalede çoğunlukla Kumsallarda bayındırlık hizmetleri makineleri ya başlıca – bazen de tek – yöntemdir.Geniş alana yayılan büyük bir sıvı petrol dökün- da özel tasarlanmış ekipman (kum elekleri•, rulolar) Büyük çaplı döküntülere müdaha-tüsü• gerçekleştiğinde, kirleticiyi suyun yüzeyinden gibi mekanik• araçlar kullanarak temizlik yapmak lede de kullanılan en yaygın seçe-sıyırmak•, pompalamak ve emme yöntemleri en çok etkili bir yöntemdir. Ancak, büyük ya da ağır neklerden birisidir. Bu yöntem, yeni makinelerin girebilecekleri bölgeler sınırlıdır. tortulaşmış çeşitli büyüklükteki ziftKarada temizlik çalışmaları parçacıkları• yapısında etrafa dağılmış birikintilerin• üzerleri kaplanmadan ya da bunlar tortu• içine batmadan uygulandığında oldukça etkilidir. Sınırlı ekipmanlar ya da yerel çe- vrenin yüksek hassasiyet seviyesine sahip olması nedeniyle diğer yön- temlerin kullanılamadığı bölgelerde tek seçenektir.
  • 82 Petrol tabakalan Çözümler Yaygın olarak bulunan ve engebeli bölgelerde bile Yüzey yıkama• yönteminde kirlenmiş çakıllar ya manevra yapabilen tarım makineleri ve bayındırlık da kum gelgit alçaldığı zaman su kenarına taşınır hizmetleri aşağıdaki gibi çeşitli işlerde kullanılır: ve dalga hareketleri ile temizlenmeleri için öbekler Kaya yüzeyi yıkama maddeleri halinde yığılır. Dalgalar aşındırma ve çarpışma • kalın kirletici tabakaları kazımak. yoluyla doğal yıkama yaparak kum tanecikleri Kirletici bizzat temizlenebilir ya da • büyük miktarlarda kirletici ve kirlenmiş madde- içine hapsolmuş ya da çaklıllara yapışmış kirleticiyi suda çözülmesi sağlanabilir, seçeneğe leri toplamak ve bölge dışına nakletmek. ayırır. Sonraki gelgitlerde dalgalar öbekleri dağıtır göre kayaları yıkamak için kullanılan ve tortuları kumsalın üzerine tekrar saçar. Serbest • altta gömülü kalmış kirleticiyi çıkarmak için iki tür ürün vardır: kalan kirletici tortuların üzerinde yüzeyde kalır ve temiz tortuları kaldırmak. böylece elle ya da ağlarla toplanır. • Eğer kirletici temizlenecekse, Zift parçacıklarını• kaldırmak için kullanılan asıltı haline getirmeyen bir yıkama kumu eleyen kum eleme ekipmanı katı atık• eleme maddesi• kullanılmalıdır. Böylelikle araçlarından esinlenerek tasarlanmıştır. Bu maki- kirletici emici maddeler• ya da küçük neler kuru kum üzerindeki zift parçacıklarının ve kepçelerle temizlenebilir. yarı katı topakçıkların temizlenmesinde etkilidir. Büyük makineler çekilerek taşınır, küçük olanlar • Eğer kirletici temizlenmeyecekse, ise kendisi hareket eder. Yağ emici• rulolar nemli asıltı haline getiren bir yıkama kum üzerindeki yarı katı kirleticileri temizlemek maddesi• kullanılmalıdır. Böylelikle için kullanılır. kirletici deniz suyunda çözülebilir. Fışkırtma• adı verilen bir yöntemde düşük basınçlı Ancak, bu tip maddeler sadece düşük hortumlarla yıkama yapılır, böylece kaya yüzey- ekolojik hassasiyeti olan bölgelerde lerinde ya da çatlaklarında biriken taze kirletici gerçekleşen küçük çaplı kirlilikler öbekleri bir toplama noktasına doğru yönlendirilir. için kullanılır. Salma sulama• yönteminde ise kumsal su ile iyice Doğal ortamda (dışarı• sızıntı) ıslatılır. Burada yıkanması gereken kumul bölgeyi kullanım için tasarlanmış tüm suyla kaplamak için kıyı şeridinin üst kısmından maddeler gibi bu ürünler de çevresel aşağıya doğru bir akıntı oluşturulur. Bu işlem yüksek açıdan kabul edilebilirliklerini ölçmek pompalama gücüne sahip bir pompanın deniz suyu için testlere tabi tutulurlar. sağladığı, su kenarına paralel yerleştirilmiş bir dizi delik açılmış esnek bir boru ile yapılabilir. Akıntı serbest kalan kirleticiyi hortumların yardımıyla süpürüp atar. Daha hafif kirleticiler su üstünde yüzerler ve bulundukları yerde yüzer bariyerlerle İlk temizlik çalışma sahaları çevrilip temizlenirler.
  • Petrol tabakalan 83 ÇözümlerSon temizlik çalışmaları üzerinde büyük bir etkisi olduğunda ya da hareketleri ile sıvı petrolü basınçlı süzme• ile sürekli bir kirlenme haline geldiğinde. tortunun içinden yıkayarak çıkarmaKirliliğin ana kısmı temizlendikten ve kıyıda Son temizlik çalışmalarında esas amaç mümkün • hidrokarbon• film tabakalarını parçalayanoluşabilecek tüm yeni kirletici riskleri ortadan olduğunca çevrenin doğal temizleme sürecinden morötesi ışınların etkisikaldırıldıktan sonra, son temizlik aşamasına faydalanmak ve sadece bu doğal süreçlerin sınırlı • hidrokarbonları parçalama yetileri olan bakteribaşlanabilir. Deniz doğal olarak kendisi bu işlemi etki yarattığı durumlarda müdahale etmektir. ve mikro organizmaların faaliyetleriyerine getirse de, aşağıdaki durumlarda insanların Başlıca mekanik•, kimyasal ve biyolojik kendini Mevcut olan geniş yöntem seçeneklerinin içindenda müdahale etmesi gerekir: temizleme süreçleri şunlardır: hangisinin seçileceğine; bölgenin özelliklerine,• bölgenin ekonomik ya da estetik kirliliğin boyutu ve niteliğine ve gerekli olan temi- • dalga hareketi ile temizleme - taze petrolü sınırlamalarından (örneğin, yaz öncesi ya da zleme ekipmalarına göre karar verilir. Yöntem yüzeylerden ayıran ve çakıl ve kayaların yazın popüler bir turist bölgesi olması) dolayı seçimi aşamasında diğer bütün etmenlerin yanısıra aşınması ile kalıntıları ovmak denizin kendi kendini temizleme süresi tutarsız bölgenin ve civar çevresinin ekolojik hassasiyeti • kirli tortuyu dalgalarla karıştırma, tortu• olduğunda göz önünde bulundurulmalıdır. içinde kalan petrolü ayrıştırma ve asıltı haline• kirliliğin canlı, doğal ve ekili kaynaklar getirme Bu tür ekolojik hassasiyeti bulunan bölgelerde kaya • uzaklaşan dalgalar ve dışarı doğru gelgit ve liman altyapıları için soğuk suyla düşük başınçlıKarada temizlik çalışmaları yıkama yapılmalıdır. Yüksek basınçlı yıkama – gerekiyorsa sıcak su ile – hassas olmayan bölgelerde uygulanmalıdır. Zehirli olmayan çözücüler• liman tesisleri için kullanılabilir. Yaprak ya da dökme• biçimindeki emici maddeler• kayalarda ya da kıyı havuzlarında kullanılabilir. Kirliliğe maruz kalmış çoğu bölgede en iyi çözüm işi çoğunlukla doğaya bırakmaktır, çünkü daha sonra da göreceğimiz gibi bu doğal süreçte hidrokarbonlar çabuk ve pratik bir şekilde parçalanır. Taşlı kumsallarda ilk temizleme çalışmalarından sonra yüzeyde artakalan petrol film tabakaları basınçlı soğuk su ile yıkanmalı ve suların çelkildiği kıyı bölgesinin• daha alt seviyesindeki temizleme hendeklerine süpürülmelidirler. Petrolün alt taba- kalarda gömülü kalması durumunda kirleticinin serbest kalıp yüzeye çıkmasını sağlayan salma sulama• yapılabilir ya da doğal yıkama sürecini hızlandırmak için örneğin, yüzey yıkama• yönte- miyle kanallar kazılabilir.
  • 84 Petrol tabakalan Çözümler Taşlar bile bir beton karıştırıcısı silindirinden tüm ya da bir kısım bitki örtüsü biçilebilir ya da uyarlanmış bir silindirde bölge dışında yıkanabilir. çatlayan petrol tabakaları kazınabilir. Kumul kumsallarda fışkırtma•, salma sulama, yüzey Botanik çalışma sahaları yıkama ve boşaltma yöntemleri uygulanabilir. Bu işlem titiz ekolojik kontrol altında çok dikkatli Kuru kumların bulunduğu alanlarda ilk temizlik yürütülmelidir. Son olarak, müdahale çalışmaları Kumullardaki ya da kayalardaki bitki çalışmalarını• tamamlamak için ikinci bir elekten için oluşturulan tüm bölgeye giriş rotaları ve atık örtüsü alanları farklı boyutlarda kirle- geçirme aşaması (muhtemelen elle) yürütüle- depolama tesisleri temizlenmeli ve ilk haline nebilir. Bu tür alanlarda müdahale bilir. Islak kumlu alanlarda yağ emici• rulolar döndürülmelidir. çalışmaları hassastır ve genellikle kullanılabilir. Son olarak, toprağı sürme yöntemi ile sahada danışmanlık yapan uzman tortu içine sıkışmış olan sıvı petrol ayrıştırabilinir, botanistlerin tavsiyeleri ve vere- bu da doğal parçalanmaya yardımcı olur. Bu yöntem cekleri karar doğrultusunda yapılır. elekten geçirme çalışmalarını tamamlamak için “Botanik çalışma sahası” terimi; kullanılabilir. kazıma, fırçalama, biçme, elle kum eleme, vakumlama ve toplama gibi Bataklıklar ve çamur yatakları petrolün biriktiği çok sancılı ve vakit alıcı çalışmaları ve ciddi ekolojik sonuçlara sebep olduğu yerlerdir. kapsar. Buradaki amaç zaten tahribata Örneğin, buralarda hafif petroller zehir etkisi yaratır uğramış bitki örtüsüne ya da toprağa (kimyasal etki), ağır petroller de bitki örtüsünü daha fazla zarar vermeden mümkün petrole bular ve oksijensiz bırakır (fiziksel etki). olduğunca çok kirleticiyi toplamaktır. Böyle durumlardaki müdahale çalışmaları; zor ulaşım koşulları, düşük yük taşıma kapasitesi ve sınırlı dolaşımdan dolayı hassastır. Dahası, ekosistem üzerinde felaket boyutunda sonuçlar doğurabilir. Yaşam alanlarının ekolojik hassasiyeti yüzünden temizlik çalışmalarının ek zarar vereceği korunaklı bölgelere müdahalede etmemek doğru bir karar olabilir. Tabii bu kararın kamuoyu ve medyadan onay görmesi için iyi düşünülmesi ve planlanması gerekir. Öte yandan bu seçenek “hiçbirşey yapmamak” anlamına gelmez. Müdahale yapılmasa da, kirleti- cinin evrimi ve bölge yakın takibe alınmalıdır. Temizlik çalışmaları bittiğinde, bitki örtüsünün eski Küçük bir paletli araç ile itilen yağ emici rulo durumuna gelmesini kolaylaştırmak için kirlenmiş ()  Elle biçerek temizleme işlemi ()
  • Petrol tabakalan 85 ÇözümlerTemizleme çalışmalarına ne zamanson verilmelidir?Temizliğin ne boyutta gerekliolduğunu ve en erken ne zamanbitirileceğini bölgenin ekolojik hassa-siyeti, yapılan çalışmalar ve mevsimkoşulları belirler. Kamuoyu her za-man bölgedeki en son kirletici izininbile temzilenmesini bekler. Ancak,bu “kusursuz” temizlik tatmin ediciolsa da, çevreye kirliliğin kendisindendaha fazla zarar verebilir. Bu yüzden,mevcut yöntemlerin artılarını veeksilerini değerlendirmeyi ve doğaltamamlama seçeneğini de unutmamakgerekir. Taşınabilen ve ileride tekrarpotansiyel bir kirliliğe neden olabile-cek her türlü kirletici mümkün olanher yerde öncelikle temizlenmelidir.Bu risk ortadan kaldırıldığında, dahaileri müdahale çalışmalarının faydasısorgulanmalıdır. Esas amaç (popülerturistik kumsallar gibi özel durumlarhariç) kirleticinin tüm izlerini temiz-lemek değildir. Daha çok; geride ka-lan kirleticinin ekolojik konum ya dabölgenin kullanım amaçlarına zarar Arzulanan temizlik seviyesinin değerlendirilmesivermediğinden emin olarak canlılarınçabucak eski haline döndürülmesi vesosyoekonomik faaliyetlerin düzeltil-mesi için çevreye en uygun koşullarınsağlanmasıdır.
  • 86 Petrol tabakalan Çözümler Çevresel iyileştirme Saha dışı biyolojik yeniden yapılandırma işlemi; kirlenmiş toprağın endüstriyel temizliğinde Çevresel iyileştirme• bir bölgenin kirlilikten kullanılan yöntemlerin sahadan çıkarılan bir arınmasını hızlandırmak için biyolojik süre- kısım atıklar üzerinde de uygulanması yöntemidir. çler kullanılmasıdır. Mevcut biyolojik yeniden Günümüzde, kumsallardan toplanmış kirli tortuların yapılandırma yöntemleri arasında biyolojik uyarma genellikle arazi iyileştirme yöntemi• kullanılarak çevrede doğal olarak bulunan ve hidrokarbonları• arıtılması için uygulanmaktadır. Bu yöntemle parçalayabilen bakterilerin gelişimini hızlandırır. kirli tortular içlerinde yeniden yapılandırmayı Bu hızlanma, bakterilerin ihtiyacı olan özellikle hızlandırıcı maddelerle birlikte tarım arazile- besleyici maddeler ve oksijen gibi çevre şartları rine yayılır ve sürülür. Araştırmalar toprakta en iyi şekilde kullanılarak sağlanır. Bu, ekosis- parçalanma süreci sırasında bu koşullarda ekilen teme saygı göstererek doğal ortamında ya da saha bitkilerde hiç hidrokarbon izine rastlanmadığını dışına taşınmış tortular• üzerinde kullanılabilen göstermiştir. Alaska’daki Exxon Valdez petrol bir son temizlik yöntemidir. Endüstrinin çeşitli Biyolojik parçalanmayı desteklemek için tarla tankeri• kazasında (1989) biyolojik olarak parça- üyeleri çevresel iyileştirme yöntemleri hakkındaki sürme lanabilen hidrokarbonların yok edilmesini nitrojen uluslararası araştırma programlarına katılarak ve ve fosfor ile büyük ölçüde hızlandırmak için doğal petrolün biyolojik parçalanmasını• hızlandırmak ortamda yeniden yapılandırma yöntemi geniş çaplı için ürünler tasarlayıp geliştirerek bu alana yatırım kullanılmıştır. yapmışlardır. Doğal ortamında biyolojik yeniden yapılandırma Exxon Valdez’in iskelesi• (Alaska, Amerika) deneyi
  • Petrol tabakalan 87 Çözümler ..............................................................................................Kuşları ve memelileri temizleme doğru şekilde gözlemlemek ve daha etkili ama daha az stres yaratan yöntemler, ürünler ve araçlar Ek bilgiBir petrol döküntüsü gerçekleştiğinde, kuşların ve geliştirmek için halen çalışmaktadır.memelilerin temizlenmesi medyanın çok ilgisini Yves Rocher laboratuvarları, CHENE Kurumuçeken önemli bir konudur. Geçmişte uzun bir süre Ancak, şu ana kadarki en etkin çözüm mümkün (Centre d’Hébergement et d’Étude sur la Nature etbu işlem gerçek ekolojik değeri olan çalışmalardan olduğu kadar çok kuş ve memeliyi kirlilik bölge- l ­’Environnement) ve Fransız petrol endüstrisi bir kuşçok toplumun bilinçlenmesi için yapılmıştı, sinden uzaklaştırmaktır. Bu insan ve tekne hareket-çünkü birkaç tür hayvan petrole bulanmanın, leri ve motor ve çan gürültüleri ile sağlanabilir. temizleme makinası ve orta sertlikte bir şampuanhidrokarbonların yutulması sonucu zehirlenmenin ve geliştirmişlerdir.temizleme çalışmalarının yarattığı stres ve zarardan Kuşların, teknelerden denize bırakılabilen ve 20dolayı ancak birkaç gün hayatta kalabiliyordu. ile 50 saniyelik aralıklarla birkaç düzine farklı Bu sistem hayvanları elle yıkamadan çok daha çabuk ses çıkarabilen kuş kaçırma şamandıralarına• temizlemektedir ve belli bakım merkezleri tarafındanAncak, temizlik yöntem ve ürünleri son yirmi yıl diğer yöntemlerden daha fazla tepki verdikleriiçinde oldukça geliştirilmiş ve iyileştirilmiştir. gözlemlenmiştir. Bu yüzden bu şamandıralar• t ­emizleme çalışmaları sırasında yaratılan stresi de büyükBugün dünyanın herhangi bir yerindeki olaya bu işlem için etkilidir. Deniz kuşlarının %85’ini ölçüde azaltacağı düşünülmektedir.farklı ihtiyaçlara uyarlanabilen ürünlerle çok çabuk 800 metrelik bir alanda peş peşe 3 gün boyuncamüdahale edebilen uzman ekipler bulunmaktadır. uzaklaştıran sesler yayarlar. Bunlar, bir petrol ..............................................................................................Ayrıca, artık hayvanlar temizlenir temizlenmez döküntüsüyle beraber sürüklenebilen ya dadoğaya bırakılmamakta, bunun yerine besleme kirlenmiş bir sahilin önüne çapayla bağlanabilenve yüzme yetilerini kazandırma havuzlarında bağımsız şamandıralardır•. Ayrıca açık deniz petroltutulumaktadırlar. Bu özel klinikler kendilerine platformları gibi kuşlara bulaşabilecek bir dökün-ulaştırılan petrole bulanmış organizmaların üçte tünün gerçekleşme ihtimalinin bulunduğu yerlerdeikisini kurtarabilmektedir. de önlem unsuru olarak da kullanılabilirler. Buna rağmen, son zamanlardaki çalışmalar bu Hayvan kurtarma çalışmalarıolumlu gelişmeyi gölgelemiştir. Bu çalışmalaragöre yukarda bahsedilen iyileştirmelerden sonradoğal ortamlarına bırakılmalarını takip eden aylardahayvanların ölüm oranlarında anormal yükselmeolmuştur. Yukarda bahsedilen gelişmelere rağmen,kirlilikten, yakalanma ve temizlenme yöntemle-rinden, petrolü teneffüs etmekten ve yutmaktankaynaklanan biyolojik ve psikolojik etkilerdendolayı, kurtarılan hayvanların bazıları doğalortamlarında hayatta kalmalarını sağlayan savunmamekanizmalarına artık sahip olmazlar. Bu yüzden,araştırmacılar kurtarılan organizmaların kaderini
  • 88 Petrol tabakalan Çözümler ATIK İMHASI asıltılar• büyük miktarlarda suyun depolanmasını önlemek için bu aşamada parçalanmalıdır. Depolama Ara depolama tesisleri boşaltma ve temizleme Denizde ya da kıyı şeridine “çikolata köpüğü•” zincirleri arasındaki bağlantıdır. Bazen kıyıda bazen şeklinde ulaşan petrol temizlenmek üzere ­ enizden d de temizlik sahasında yer alırlar ve alt katmanların alındığında sudaki ağırlığının 4 ya da 5 katı ve yer altı sularının kirlenmesini önlemek için su ağırlığa ulaşır. Bu köpük; tortuları•, yosun ve bitki geçirmez olarak dikkatlice inşa edilmelidirler. kalıntılarını ve sıklıkla katı atıkları• kirletir. Bunlar Miktarlar tesis kapasitesini aştığında, özel bir toplandıklarında temizlenen petrolün miktarından arıtma tesisi inşa edilene kadar atığı depolamak için 20 kat daha fazla bir miktar eder. Sonuç olarak, bir bir son depolama sahası gerekebilir. petrol döküntüsüne yapılan müdahalede temizlenen Farklı depolama tesisleri inşa etmek, güvenliğini kirletici ve kirlenen maddeler döküntünün kendi- sağlamak, yönetmek, boşaltmak ve yenilemek için sinden daha büyük miktarlara ulaşır. epeyce bir iş gücü , ayrıca tam kontrol ve nakliyat Temizlenen kirletici ve kirlenen maddelerin zinciri gerekir. hepsi teknik açıdan atık değildir: belli kısımları ayrıştırılıp geri dönüştürülebilir. Ancak, hepsini “petrol döküntüsü atığı” terimi altında adlandırmak yaygındır. Bu atık; sıvı, macun ya da katı biçimlerde olabilir. Çok değişik oranlarda petrol ve su içerebilir. İçinde pompalanmasını egelleyen katı nesneler buluna- bilir. Taşınması, depolanması ve imha edilmesi için niteliklerine göre çok farklı çözümler kullanılır. Atık toplanması Her seviyedeki temizlik zinciri için depolama tesisleri gereklidir. İlk birkaç saat ile birkaç gün arasında değişen sürelerde temizlik sahasında ya da yakınlarında depolama çalışmaları - toplama ve boşaltma zincileri arasındaki aşama olduğu için - önlenemez. Pompaların tıkanmasını engellemek için depolama tankları üzerinde fitreleme sepetleri konarak genellikle sıvılar ve macunlar süzülerek Depolama kovası ayrılır•. Pompalama sırasında parçalanmayan
  • Petrol tabakalan 89 ÇözümlerNakliyatNakliyatın ilk aşamaları öncelikle ekipmanlarınbiraraya getirilmesi ile sağlanır: bulamaç yayıcılar,yükleyiciler, sıyırma• gemileri, çöp kamyonları...Ayrıca, pompalar, tank kamyonları ve römorklarlataşınabilir. Bu ekipmanlar kirlenmiş sahada kullanılırve %100 suya dayanıklı olmaları gerekmez, ancakbelli kullanım koşullarına iyi şekilde uyarlanmışolmalıdırlar. Öte yandan, ara depolama tesislerdenkarayolu, demiryolu ya da denizyolu ile yapılannakliyat yolculuk boyunca kirleticinin tüm yayılmarisklerini önleyecek saklama depoları gerektirirve araçların depolama tesisinden ayrılmadan öncetekerleklerinin ve kapı eşiklerinin yıkanacağı kirle- Kamyonla atık nakliyatıticiden arındırma alanı olmalıdır. Toplanan atığın temizlenmesi, nakliyatı ve imha edilmesi Endüstriyel atıklar için özel arıtma tesisi Gi- ronde, Fransa
  • 90 Petrol tabakalan Çözümler .............................................................................................. Arıtma Sadece küçük miktarlarda katı atık ile kirlenen Ek Bilgi denizden temizlenen asıltı• geridönüştürülebilcek Yüksek hidrokarbon• (%15’in üzerinde) içeren maddelere bir örnektir. Kumsaldan küreklerle Kirletici ve petrol döküntüleri ile kirlenmiş atıkların depo- sıvı ya da katı atıkların arıtılması; safra boşaltım toplanan ve değişik miktarlarda yosun, kum ve katı lanma, nakliye ve arıtılma konusu www.cedre.fr web sitesi- istasyonlarında• geri dönüştürülerek, tehlikeli atık içeren kalın topakçıklar ise geri dönüştürülebilir madde toplama merkezlerinde ve çimento işlerinde ya da yakılabilir. nin yayınlar sayfasından indirilebilen pratik bir kılavuz ile yakılarak ya da hatta ev atıkları yakma birimlerinde açıklanmaktadır. imha edilerek gerçekleştirilebilir. .............................................................................................. Unutulan depolama sahaları Erika felaketi sırasında Fransız medyası birkaç depolama sahasının önceki petrol döküntülerinden kalan izlerini vurguladı. Bunlar unutulmuş “açıkhava” depolama tesisleriydi. Fransa’da önceden kullanılan bu açıkhava petrol döküntüsü atıkları depolama merkezleri artık ulusal acil durum planlarının bir parçası değildir. Günümüzde ara depolama sahalarından taşınan herşey, maddeler sınıflandırıldıktan sonra aşağıdaki noktalara gönderilmelidir: • doğrudan kanunlar tarafından onaylanmış arıtma tesislerine (örneğin,kuş cesetlerinin yakılması) • ya da mümkünse bu ürünlerin arıtılacağı son depolama sahalarına Torrey Canyon tankerinden (1980) sonra unutulan Ara depolama tesislerinde arıtma işlemi depolama sahası belli ürünler için yürütülür ve diğer ürün- ler sınıflandırıldıktan sonra özel arıtma tesislerine gönderilir. Bu arıtma işleminde mümkün olduğu kadar çok atık geri dönüştürülmeye ya da imha edilmeye ve geri kalanın da sert yasalar çerçevesinde daha fazla arıtılamayan atık biçimine dönüştürülmesine çalışılır. Bu atıklar özel Zierbena, Bilbao limanı (İspanya), Prestige depolama merkezlerine gönderilir. tankeri döküntüsünden kalan atıklarının toplandığı son depolama tesisi
  • Petrol tabakalan 91 ÇözümlerDüşük hidrokarbon içeren maddeler ara depolama Bunun için özel hazırlanmış sahalar ve sıkısahalarındaki hendeklerde, elektrik santrallerinde kontroller gereklidir. Ayrıca, kumun alındığıya da platformlarda kireçle katılaştırma• işlemine kumsallara geri götürülmesi bazen arzulanan bir Erika, Prestige: sıradışı arıtmatabi tutulmalıdırlar. İnşaat firmaları ve bayındırlık durumdur. Ancak, bu istek genellikle göz ardı tesislerihizmetleri de daha sonra katılaşan maddeleri yol ve edilir, çünkü bir petrol döküntüsü• oluştuğunda,barikat yapımında kullanırlar. Ancak, katılaşmanın her kumsaldan alınan kumu ayrı ayrı arıtmak pratik Erika felaketi ile kirlenen kıyı şeridininelde edilme süreci ile ilgili eleştiriler vardır. Biyo- olarak imkansızdır. Çeşitli kumsallardan alınan temizlik çalışmalarından çıkanlojik arıtmalar (çevresel iyileştirme• ve çiftçilik•) kumu gene ait oldukları kumsallara yerleştirmenin 270,000 ton kirli atığın son arıtmasınıçok etkili ama uzun süren yöntemlerdir. olasılığı ise daha azdır. gerçekleştirmek için Total gurubu bir pilot program başlattı ve arıtmaDaha fazla arıtılamayan atıklar, etkisiz maddeler ya ihtiyaçları için Donges rafinerisindeda sadece hafif petrol izleri taşıyan maddeler kesin-likle yüzeyi ya da yeraltı sularını kirletmeyecek (Fransa) özel tasarlanmış bir tesiskoşullarda depolanmalıdır. kurdu. Yöntemlerin geliştirilmesi ve tesisin kurulması Eylül 2000’den Nisan................................................................................................................................................................................................................... 2001’e kadar 8 ay sürdü. Tesis 19 ay S  ukültürü ürünlerinin imha edilmesi işletildi ve sonra boşaltıldı. İspanya Galiçya’da benzer daha küçük birÖnceki birkaç petrol döküntüsünde yaşanılan deneyim, tesis Prestige kazasından kaynaklanankıyı şeridi su ürünleri yetiştiriciliğinin gelişmesi ile 70,000 ton kirli atığı arıttı.yeni bir atık türünün ortaya çıktığını göstermiştir:kirlilik yüzünden bozulan ve tüketiciyi korumakadına imha edilen su ürünleri. İmha edilen miktarlarçok yüksek rakamlara ulaşabilir: İspanya’daki AegeanSea kazasında (1992) yaklaşık 9,000 ton kabukluhavyan ve İngiltere Shetland Adaları yakınlarındakiBraer kazasında (1993) 5,000 tondan fazla somonbalığı. Kanuni boşluklardan dolayı her olaydaki imhaçözümleri farklıydı. Hayvan yemi olarak kullanıldılar(etleri insanlarca tüketilmeyen vizon yetiştiriciliği) yada kireç katılaştırma işleminden sonra zemin dolgusahalarına gömüldüler. (www.ipieca.org)..................................................................................................................................................................................................................
  • İyileştirme Çalışmaları İyileştirme sürecinin işleyişi Kamuoyu kaygısı Petrolün kaderi Doğal dengenin tekrar kurulması Faaliyetlere tekrar başlanması Gelecekten beklentiler
  • 94  etrol tabakalan P İyileştirme Çalışmaları KAMUOYU KAYGISI Ancak, olaya karışan tüm tarafların denizle ya da kıyı ile olan ilişkilerinin niteliğine göre belli önce- Bir kazanın gerçekleşmesinden birkaç hafta veya Sea Empress tankerinden sızan dökün- likleri vardır. Örneğin, çevre bilimcilerin; etkilenen ay sonra, ya da en kötü olaylarda bir seneyi aşan tünün etkileri türlerin hayatta tutulması, ekosistemlerin doğal bir süre sonrası temizlik çalışmaları tamamlanır ve dengesinin korunması ve biyolojik çeşitliliğin Döküntü gerçekleştiğinde çıkan haber müdahale ekipleri dağılır. Müdahale etmeme kararı tekrar sağlanması konularında endişeleri vardır. başlıkları: Otel ve restoran sahipleri ve esnaflar bölge imajının verilen ve temizleme işleminin doğaya bırakıldığı (doğal temizlik) sahalar haricindeki bölgelerde nasıl kurtarılacağı ve müşterilerini nasıl geri gözle görünen bir kirlilik kalmamıştır. Ancak, kazanacakları konularında endişelidirler. Balıkçılar ekoloji, salgın hastalıklar, maliyet ve yasalarla ilgili ve deniz ürünü yetiştiricileri mallarını tekrar pazar- bazı sorular cevapsız kalır. Temizlenmeyen petrole layamamaktan ve müşteri bulamamaktan korkarlar. ne olur? Uzun vadede bir tehlike midir? Etkilenen Tüketiciler suyun, kumsalların ve deniz ürünlerinin türler, ekosistemler ve yerel ekonomi tamamen eski kalitesini sorgularlar. Bu haklı endişelerin herbirine haline dönecek mi yoksa herhangi bir tehlike kalacak cevap verilmelidir. Bu da çok çalışma ve zaman mı? Kirliliğin sebep olduğu zararların tazminatlarını gerektirir. kim, kime, ne zaman ve ne kadar ödeyecek? Ayrıca, farklı taraf grupları farklı noktaları Bu sorulara kesin ve hızlı cevaplar verilmesi çok vurgulamak için aynı bilgiyi değişik açılardan önemlidir. Aksi takdirde, doğrular ve gerçekler yansıtılabilir. Örneğin, bazı çevreciler kazanın çabucak kamuoyunun kendi sonuçlarını çıkaracakları unutulmamasını sağlamak için en küçük hasarların korkulara ve dayanaksız görüşlere dönüşür. Büyük bile aşırı zararlı sonuçları varmış gibi göstermek bir kirlilik sonrası insanlar çok duygusaldır. Göste- ve deniz taşımacılığı hakkındaki köklü kararları riciler ellerinde pankartlar ve afişlerle sokaklara Dünya Doğal Hayatı Koruma Kurumu haberi, değiştirmek için de sonrasında çıkan sansasyonları dökülüler: “Buna Neden Olanlar Hesabını Vermeli!” birkaç ay sonra: “... etkiler (...) aylar hatta kullanmak isteyebilirler. Bazı işletmeciler yüksek ve “Bir Daha Asla!”. yıllar boyunca bilinemeyecek. Bazıları ekosis- tazminat bedelleri almak için çok büyük zararları temin tam olarak temizlenmesi için – o da tam olmuş gibi beyan vermek isteyebilirler. Diğerleri Kirliliğin daha ilk günlerinde bile bilimadamları olarak temizlenirse – 30 yıl gerektiğini öne kullanıcı ve tüketicilerin güvenini tekrar kazanmak ve ekonomistler kısa ve uzun vadeli etkilerini için kirliliğe maruz kalan bölgelerin o kadar da fazla sürüyor.” Sea Empress, ekolojik bir felaket, değerlendirmek üzere çalışmalara başlarlar. Ancak, etkilenmemiş gibi göstermeye çalışabilir. 1996 Bilimsel Topluluk değerlendirmesi, 2 yıl nesnel cevaplar verebilmeleri için zamana ihtiyaçları sonra: “Başlıca etkiler kaza anında ya da kısa vardır ve sonuçları yayınlamak aylar ya da yıllar Petrolün türü hakkındaki soruların cevapları, etki- süre sonra meydana gelmiş ve sadece birkaç lenen bölgelerin özellikleri, endişe duyulan türler, sürebilir. O zamana kadar özellikle de medyanın büyük uzun vadeli etki oluşmuştur. Aslında, döküntüyü çevreleyen koşullar ve müdahalenin desteklediği dayanağı olmayan yorumlarla sıklıkla etkilenen türlerin bazıları büyük ölçüde verimliliği her zaman basit olmayan konulardır. karşılaşılır. Bu tür kaçınılmaz gerçekdışı yorumlar iyileşmiş görünüyor.» Sea Empress tankeri Bunları halletmek zaman alır, titiz ve maliyetli tüm tarafları kaygılandırır. petrol döküntüsünün çevresel etkileri, 1998. çabalar gerektirir.
  • Petrol tabakalan 95 İyileştirme Çalışmaları .................................................................................................................................................................................................................Bir döküntü sonrası toplumun endişelerini gider-menin en iyi yolu anlaşılır ve eksiksiz bilgilendir- Ek bilgimeyi zamanında yapmaktır. Denizde arta kalanpetrolün ne olacağı üzerine çalışmalar yapılmalı, Denizdeki Petrol III: Veriler, Felaketler ve Etkileri (Oil in the Sea III: Inputs, Fates, and Effects)etkilenen stokların ve ekosistemlerin evrimi incelen-meli ve en önemlisi çevresel ve ekonomik zararlar denizdeki petrol döküntülerinin etkilerini araştıran bir temel referans çalışmasıdır. Aslında budeğerlendirilmelidir. Bu iki tür zararın telafisi araştırma, bilimadamlarının oldukça büyük miktarlarda kirleticinin deniz ortamına sızdığını farket-farklı şekillerde yapılır: Dünyanın birçok yerinde tikleri 1970’lerin başlarına kadar uzanan daha büyük bir projenin parçasıdır. 1973 yılında Amerikaekonomik kayıplar, tam olarak ispat edildiği takdirdedavacının uğradığı tahmini kar kaybı hesaplanarak Ulusal Araştırma Konseyi bu sorunu çözmek için Deniz Ortamındaki Petrol (Petroleum in the Ma-uluslararası tazmin fonu üzerinden tazmin edilir. Ya rine Environment) adıyla NRC raporunda sonuçlandırılan bir çalıştay düzenledi. Bu rapor bu konuda gene dünyanın birçok yerinde çevresel zararlar hakkındaki sayısal verilerin eksikliğini ortaya çıkardı.çoğunlukla parayla değil iyileştirme çalışmaları iletelafi edilir.  Amerika Sahil Güvenlik kurumunun isteği üzerine bu çalışma daha sonra önemli sayısal veriler eklenmek için güncellendi ve Deni- zdeki Petrol: Veriler, Felaketler ve Etkileri adıyla 1985’te tekrar yayınlandı. O tarihten beri büyük miktarlarda veriler toplandı ve yeni bilgisayarlı inceleme yöntemleri geliştirildi. Böylece 2003 yılında güncellenmiş ve geliştirilmiş 265 sayfalık bir rapor yayınlandı: Denizdeki Petrol III: Veriler, Felaketler ve Etkileri. Bu araştırma farklı teknik özgeçmişleri olan 14 mühendis ve bilimadamından oluşan bir komite (Denizdeki Petrol Komitesi: Veriler, Felaketler ve Etkileri) tarafından yapıldı. Ortaya dünya okyanuslarına sızan petrol• hakkında sistematik ve kapsamlı bir çalışma çıktı. Her ülkede karar verme yetkisine sahip olanların hepsinin İngilizce’si akıcı değildir ve bazı ülkelerin kendi ulusal dillerinde referans kitaplarına sahip olmadıkları görülmüştür. Erika kazası sonrasında Fransa’da yaşanan da bu olmuştur ve böylelikle Fransızca eşi görülmemiş bir referans kitabı çıkarılmasına karar verilmiştir. Bu kitap dünya çapında o güne kadarki 35 yıllık süreçte 17 petrol döküntüsünün• karşılaştırmalı incelemesini içermektedir. Ayrıca, bir petrol döküntüsünün insan sağlığı ve deniz ortamı üzerindeki uzun vadeli zararlı etkilerini içeren sıcak tartışmaları ele almaktadır. Fransa Ekoloji ve Sürdürülebilir Gelişme Bakanlığının isteğiyle yürütülen ve “petrol tabakaları ve çevre (Marées noires et environnement)” adı verilen bu proje Bakanlık temsilcilerinin ve farklı özgeçmişilere sahip seçkin Prestij kazasından alınmış mühürlü petrol bilimadamlarının oluşturduğu bir idari komite tarafından tanımlanmış, denetlenmiş ve değerlendirilmiştir. Paris Okyanus Enstitüsü örnekleri (Institut océanographique de Paris), Bakanlık ve Cedre tarafından 2004 yılında yayınlanmıştır. .................................................................................................................................................................................................................
  • 96  etrol tabakalan P İyileştirme Çalışmaları PETROL KİRLİLİĞİNİN KAÇINILMAZ Kütle olarak hesaplanan petrolün kaçınılmaz sonu SONU Çevrede bulunan petrol İlk birkaç saat içinde buharlaşan ve foto-oksitlenen veya çalışmalar öncesinde ya da sırasında biyolojik parçalanan elementler ham petrol• döküntüsünün %30 ile %50 arasında bir oranını temsil eder. Denizdeki ve kıyı üzerindeki çevreleme• ve temi- zlik çalışmaları geri kalan kirleticinin yaklaşık %20’sinin ya da en çok %40’ının temizlenmesine yardımcı olur. Öyleyse, sızan ham petrolün en az üçte birinin ve bazı olaylarda yarısının doğada varlığını sürdürdüğü Prestige: ağır yakıt, denizde ve batıkta yüksek temizlik Amoco Cadiz: hafif petrol, yüksek buharlaşma• seviyesi seviyesi sonucuna varılabilir. Bu üç şekilde gerçekleşir: çözünür bileşenlerden oluşan küçük bir kısmı suda çözülmesi ile deniz dibine çöker, ağır bileşenler Müdahale çalışmalarının menzili dışında kalan belli büyük miktarlarda bulunan parçalanmış petrol tortuların• yüzeyine çıkar ve geri kalanı parçacıklar tabakalar açık denizde sürüklenir. Diğerleri dalga- mevsimsel kumsal gelişimini, tüketim döngülerini halinde kalır. larla karaya vurur, üzerleri tortu ile kaplanır. etkileyebilir ve dolayısıyla doğal hayat üzerinde bölgesel sonuçlar doğurabilir. Bu yüzden, müdahale hesaplamalarında gözden Kasıtlı olarak oralarda bırakılır ya da kıyı şeridi temi- kaçan bu petrol, yüzey altında sürüklenen sürekli zlik çalışanları tarafından unutulurlar. Bu durumda Çözülen kısım, tortuların yüzeyinde biriken geniş ve kalın bir tabaka yapısında değildir ve kıyı petrol parçalanır, yarı katı halden çoğunluğunu damlacıklar ve asıltı halindeki parçacıklar hala belli şeridini tehdit etmez. Aslında, ilk tabakalar dalga asfaltenlerin (zehirli olmayan uzun zincirli hidro- oranlarda göz ardı edilemeyecek zehirli aromatik hareketleri, rüzgar ve akıntılar ile parçalanır. karbonlar•) oluşturduğu katı hale dönüşür. bileşenler içerebilir. Bu elementler özellikle su ya da tortuları filtreleyen organizmaların solunum ve Bu aşamada doğal ve kimyasal çözülme devreye Parçalara ayrılmış bu petrol, yollardaki asfalt sindirim hücrelerini bozarak bu organizmaları uzun girer. Buharlaşan ve çabucak foto-oksitlenebilen artıklarının bir selle sürüklenip doğal çevre içinde vadede zehirleyebilir. Eğer asıltı halindeki hidrokar- ve biyolojik olarak parçalanabilen bileşenlerinden yayılması gibi basit bir mekanik• etki ile canlı türle- bonlar büyük miktarlarda varlıklarını sürdürürlerse, kurtulan petrol, topakçıklara• ve parçacıklara rine ve ekosistemlere zarar verir. kabuklu deniz hayvanlarında anormal yoğunluklar bölünür. oluştururlar ve bu yüzden de bu hayvanların Kumsaldaki kumlarda ya da bir sazlığın çamurunda toplanmaları yasaklanır.
  • Petrol tabakalan 97 İyileştirme Çalışmaları ............................................................................................... T  oplumun korkularıAğır yakıtın kıyı şeridindeki kalıcılığı Döküntülerin medyadaki dramatik görüntüleri toplu-Erika tanker kazası sonrasında kamuoyu- mun uzun vadede organizmaların kirleticiye bulaşmasınun başlıca endişelerinden birisi kıyışeridinden kaldırılmamış olan yakıtın• hakkındaki korkularını alevlendirebilir:kalıcılığıydı. Düşük parçalanma özelliği • petrolle temas eden bitki ve hayvanların davranış, me-olan bir madde olduğu için yıllar sonra tabolizma, gelişim ve üreme becerilerinde değişiklikbile orda bulunma riski vardı. Bu yüzden olması korkusubu konu petrol döküntüsünün• ekolojikve ekozehirlenme• sonuçlarının takibi • beslenme zincirinde giderek artan bir etki ile so-programı içine dahil edildi (www. suivi- nunda deniz ürünleri tüketenlere kadar ulaşan bellierika.info). hidrokarbonların• bu ürünlerde biyolojik birikme oluşturması korkusuAraştırmalar kazadan 3 yıl sonra geridekalan döküntünün kayaların üzerinde • etkilenen organizmalar içinde ve sonraki nesillerin-%66 oranında parçalanmış kalın taba- deki iyi ya da kötü huylu tümörlerin oluşması korkusukalar halinde ve çevrede %55 oranında • gelecek nesilleri etkileyebilecek potansiyel kromozalçeşitli topakçık ve tortu biçimlerinde anormallik korkusubulunduğunu gösterdi. Taş duvarlariçinde ise ışıktan korunarak kıvamlı halde • kıyı şeridi temizlik ve kuş kurtarma çalışmalarınakalabilmiş ve %20’den daha az bir oranda katılan ekiplerin sağlığını etkileyebilecek uzun vadeliparçalanmıştı. etki korkusuYakıtın parçalanma oranı beklendiği gibi Sayfa 95’de bulunan bilimsel derlemeler bu endişeleredüşüktü. Ancak, petrolün güneş ışınlarına nesnel cevaplar sağlamaktadır, ama bu cevaplar kamuoyun-maruz kaldığı yerlerde – özellikle ince dan çok bilimadamlarına yöneliktir. Kriz zamanlarındatabakalarda – belirgin şekilde gün ışığıyla bu bilgiler kolayca anlaşılabilecek şekilde her bir olayaparçalanma gerçekleşmişti. özel olarak uyarlanarak tercüme edilmeli ve zamanındaEğer Erika hafif bir ürün taşıyor olsaydı, Kayalık alt katmanlardaki• petrol kalıcılığı verilmelidir. Bir risk farkedildiğinde de derin araştırmalardurum çok daha faklı olurdu: kıyı araştırması için petrole bulanmış granit sonradan başlatılmalıdır.şeridinde 1 sene sonra kirlilik ya çok az plakaları () ; Bitki örtülü kayalık bölgede ..............................................................................................kalırdı ya da hiç kalmazdı. Erika’dan geriye kalan petrol ()
  • 98  etrol tabakalan P İyileştirme Çalışmaları Organizmalarda bulunan petrol Bu faaliyetleri sürdürmek kolay konular değildir, çünkü tüketiciler, petrol yüzünden bozulmuş deniz Organizmalarda bulunan petrolün ne olacağı ile Duyu testi ürünlerini tatları normale dönse bile kabul etmeye- ilgili birçok bilimsel araştırma yürütülmektedir. bilirler. Tüketicilerin en küçük bir riski bile göze Bu araştırmalar, etin içine enjekte edildiklerinde Her ülke kendi almaları söz konusu olamaz. Felaketin hemen ya da yerleştirildiklerinde belli hidrokarbonların• uygulamaları arkasından kirleticinin bulaştığı ilan edilen bir anormal hücresel çoğalmaya (tümörler) yol açtığını doğrultusunda ürünün kalitesinden emin olmalıdırlar. Öte yandan, göstermiştir. Bu maddelerle tekrarlanan temaslar deniz ürünleri satışı bu konu hakkındaki sert kanunların belli endüstriler özellikle gözlerde ve burunda lezyon ya da doku hakkında mantık üzerindeki ek olumsuz ekonomik etkileri ayrıca bir ölümüne yol açabilir ve üreme hücrelerinde endişe sebebidir ve bundan kaçınılmalıdır. sınırlarını aşmayan kromozom değişikliklerine sebep olabilir. Bazı ve stokların ölçüsüz Çin’deki kabuklu deniz petrol döküntülerinden sonra, uzun vadede farklı Pratikte kirleticinin hangi balığa ya da kabuklu şekilde imha edilme- hayvannı pazarı su türlerinde çeşitli; başkalaştıran (mutajenik), (Kaynak: Cedre) deniz hayvanına bulaştığını bilmek imkansız kanser yapıcı, patolojik ya da metabolik• etkiler sine sebep olmayan olduğundan, tekrarlanan kimyasal ya da duyu gözlemlenmiştir. yasaklamalar koyar, testleri tüm bölgede kirliliğin tamamen bittiğini böylece tüketicilere hak ettikleri onaylar onaylamaz balıkçılık faaliyetlerine tekrar Ancak, kirlilik ile bu etkiler arasındaki doğrudan korunma şartlarının sağlandığına dair izin verilmelidir. Tüketiciler için kusursuz üretimi bağlantı asla açıkça kurulamamıştır, çünkü türlerin güvence verir. Bunları belirleyip garantilemek için tekrar satışa başlamadan önce hayatına etki eden doğal ya da insan kaynaklı başka uygulamaya koymak kolay değildir. balık ve kabuklu deniz hayvanı çiftliklerindeki birçok etmen vardır. Sonuç olarak, ekosistemler Denekler üzerinde yürütülen testler se- stoklar bazen imha edilir. üzerindeki uzun vadeli etki iddiaları, bu bağlantıyı çilen kriterlerin niteliğine ve zorluğuna destekleyecek delil yetersizliğinden dolayı redde- göre farklı şekillerde yorumlanabilir. dilmektedir. Galiçya’daki Ege Denizi kirliliğinde Öte yandan, belli türlerin etlerinde tat ve koku İspanyol yetkilileri duyu testini refe- bozulmaları açıkça farkedilebilir ve ölçülebilir. rans alarak kirletici bulaşmış deniz Bu “petrolümsü” tat kirlenmiş su içinde birkaç ürünlerinin imha edilmesine karar saat ile gün arasında değişen sürelerde oluşabilir vermiştir. ve kirliliğin sona ermesi ile birlikte kaybolur. Bu değişiklik balıkçılık ya da su faaliyetleri açısından Fransa’daki Erika olayında Fransız bağımlı olunan türler geçici olarak satılamadıkları Gıda Güvenliği Kurumu ise stokları için özel önem teşkil eder. Dolayısı ile balıkçılığın imha etmeden (petrole bulanmış ya da deniz ürünlerinin satışını yasaklamak için acil midyeler hariç) 16 paket bilinen kararlar alınması gerekir. Etlerin incelenmelerine kanser yapıcı çok halkalı aromatik ya da duyu testlerine göre çıkarılacak bu yasakla- hidrokarbonların analiz edilmesine Erika ve Prestige felaketleri sırasındaki kirleticiye maruz kalmış midyelerin takibi (Kaynak: Ifremer) malar tartışmasız bir önlem şeklidir. karar vermiştir.
  • Petrol tabakalan 99 İyileştirme ÇalışmalarıEtki araştırmaları Teknik konular hakkında da görüş farklılıkları vardır. Doğal dengenin tekrar Etki araştırmaları için yıllarca çalışacak kalabalıkPetrol döküntüsünün• sebep olduğu etkileri inceleyen sağlanması ekipler gerekebilir. Hangi noktada bu ekiplerinaraştırmalar tatmin edici hiçbir çözüm bulunamayan çalışmalarına son verilmelidir? Ne zaman ciddi etkilerbir dizi sorunla karşılaşır: Kirlilik öncesi durumla artık sona erecek ya da bölgesel bir etkinin tek bir Doğal topluluk oluşumunun yenidenilgili bilgiler her zaman eksiktir. Deniz ortamı denetim izi bile görülmeyecektir? Bu kararların verilmesinde sağlanmasıveritabanlarının artmasına rağmen canlıların daimi bütçe hususları büyük ölçüde etkilidir.durumları ve mevsimsel değişiklikleri hakkındaki Temizlik çalışmaları bittiğinde, doğal hayat canlıları petrolbilimsel bilgiler nicel (sayısal) olmaktan çok niteldir Bir başka başlıca soru sonuçların ilan edilmesi ile ve temizlik çalışmaları yüzünden değişikliklere uğramış(niteliğe ait). ilgilidir. Yürütülen araştırmalar ve elde edilen sonu- olacaklardır, bu bazen bölgesel çapta yokolma şeklinde çlar hakkındaki bilgiler kamuoyuna açıklanmalıdır. gerçekleşebilir. Buna çözüm olarak, etkilenen bölgelerinTüm kıyı şeridi için petrol döküntüsü zararlarını Ancak, sonuçlar araştırma sonlandığında mı yoksa nüfusu kısmen azaltılabilir, böylelikle başka türler için yenideğerlendirme ihtiyaçlarını karşılayacak şebeke eksik sonuçların doğuracağı yanlış anlaşılma riskine yerleşim alanları haline gelirler. Buralara önce topluluk halin-ağları yaratmak aşırı maliyetli olur. Bu yüzden birçok rağmen elde edilir edilmez araştırma tamamlanmadan deki türler yerleşir, sonra zamanla daha önce orada yaşayandurumda hemen seferberlik gerektiren bir harekete mı yayınlanmalıdır? Seçilen tercih hangisi olursa ilk türlerin benzeri canlılar geri dönmeye başlar. Ancak, bugeçip, kirliliğin kenarından alınan bir parça ile acil olsun, günümüzde internet, sonuçları yayınlamak için topluluk haline gelme süreci suda ve tortularda• döküntüdendurum örneklemesi yapma yoluna gidilmelidir. anahtar bir araçtır.           sonra aylarca hatta yıllarca bile aşırı yüksek miktarlarda .............................................................................................. hidrokarbonların• bulunması yüzünden tehlikeye düşebilir.Tamamlanmış etki araştırmalarının ve sözleşmelerinin Önceki dengenin tekrar sağlanıp sağlanmadığını ve bunundüzenlenmesi için gereken yeterli zaman diliminden Ek bilgi ne kadar sürdüğünü belirlemek için bilimsel takip çalışmalarımüdahale planlarında pek bahsedilmez. Bunun için bir İnternette petrol döküntüsü etkisi hakkında bilgiler başlatılabilir.pilot komite oluşturulmalıdır. İhale ilan hazırlıkları ve • Exxon Valdez, Alaska - Amerika, 1989sözleşmelerin dağıtılması için belli bir süre gerekir. Exxon Valdez Petrol Döküntüsü Yönetim Konseyi Çalışmalar büyük bir petrol döküntüsünden•ciddi şekilde resmi internet sitesi: http://www.evostc.state.ak.us/ etkilenen bölgelerin civar çevrelerle karşılaştırıldığındaAraştırmaların başlaması ile birlikte kirlilikten örnek • Sea Empress, Wales – Büyük Britanya, 1996 aşağıdaki süreler içinde tekrar denge kazandığını göstermiştir:almak artık mümkün olmaz ve çok önemli bilgiler Swansea Üniversitesi internet sitesi: http://www.swan.kaybolur. • düşük hassasiyeti olan bölgeler için 2 ile 6 yıl arası ac.uk/empress/empress.htm Sea Empress Çevresel Etki Değerlendirme Komi- (kayalık noktalar ve dalgaların vurduğu diğer alanlar)Bu tür araştırmalara mali kaynak sağlanması ve denet- tesi’nin bir kopyası (http://www.glaucus.org.uk/ • orta hassasiyete sahip bölgeler için 5 ile 15 yıl arasılenmesi bazen sıcak tartışmalara neden olur. Kirliliğe Empress.htm) ile İngiliz Deniz Hayatı Araştırma (kumsallar ve diğer orta seviyede hidrodinamik hareketlineden olanın, onu sigortalayanın ya da uluslararası Topluluğu internet sitesi bölgeler) • Erika, Brittany - Fransa, 1999: • yüksek hassasiyete sahip bölgeler 10 ile 25 yıl arası (kıyıtazminat sisteminin hiçbir maddi katkısı ve müda- Erika döküntüsü takip programı resmi internet sitesi:hale desteği olmadan bu araştırmalara maddi kaynak bataklıkları ve diğer düşük seviyede hidrodinamik hare- www.suivi-erika.info (in French)kamu fonlarından mı sağlanmalıdır? Yoksa yapılan • Prestige, Galiçya - İspanya, 2002: ketli bölgeler).masrafların bedeli gün sonunda isteneceğinden, tara- Galiçya Kuşbilim Topluluğunun “kuşlar üzerin- Büyük bir döküntü sonrası tipik tür/topluluk iyileşme oranlarıflar mali kaynak sağlama ve karar verme aşamalarına deki etki” hakkındaki raporuna erişebilme imkanı : olarak yukarda listelenen bu süreçler, benzer çevrelerde sel,katılmaya mı davet edilmelidir? Tercih seçimi ülkeden www.sgosgo.org/archivos/informe3anosprestige.pdf çamur kayması ya da volkanik patlama gibi bir doğal afet (İspanyolca) sonrası iyileşme için gereken ­ süreçlerden daha yüksekülkeye farkılılık gösterir. .................................................................................... değildir.
  • 100  etrol tabakalan P İyileştirme Çalışmaları Doğaya insan desteği En hassas bölgelerin tekrar denge kazanması için gereken Amoco Cadiz kazasının Fransa’daki etkisi uzun süreleri gören insanlar doğaya iyileşme sürecinde Etkiyi değerlendirme problemi örneği hız kazandırmak için yardım etmenin yollarını aramaya başladılar ve nüfusu artırma çalışmaları yürüttüler, orman Biomasse en g.m-2 (Kaynak: DAUVIN J.C. Deniz Ortamı Denetimi: RNO’nun deniz ortamı yangınlarından sonra ağaç diktiler ya da daha basit şekilde üerindeki çalışmaları (Surveillance du milieu marin : travaux du RNOde la qualité du milieu marin), 1996 Baskısı) koruyucu önlemler alarak kıyı şeridi bitki örtüsünün doğal gelişimini ve hayvanların gelgit bölgesinde• tekrar kolonileşmelerini kolaylaştırdılar. Amoco Cadiz döküntüsünden (1978) sonra Morlaix körfezindeki (Brittany, Fransa) biyocanlıların evrimini Günümüzde kıyı şeridi temizlik ekipleri tarafından ayakla gösteren grafikler yaklaşık miktarları göz önünde bu- basılan ya da araçlarla ya da geçici depolama işlemleri lundurursak birbirleriyle çelişmektedir. Tam olarak ne ile bozulan bölgelerin bu tür çalışmalar başlamadan önce olduğunu anlamak için bireysel türlere ya da gruplara alınacak koruyucu önlemlerle gelişimini kolaylaştırmak bakmamız gerekir. yaygın bir çözümdür. Barikatlar kullanmak, insanların ve Biomasse en g.m-2 araçların geçişini durdurmak gibi basit önlemler hayvanların İnce tanecikli kumun içinde bulunan ve hassas bir tür yeniden kolonileşmelerini sağlamak için yeterlidir. olan Ampelisca (bir tür kabuklu) iki sene görünmedi ve normal seviyesine felaketten sonra 14-15 sene içinde Gelgit bölgesinde ve denizde nüfusu gerçek anlamda dönebildi. Çamurlu kum içinde bulunan Lanice ise tekrar artırmak için başka sorunları halletmek gerekir. (halkalı solucanlar) anormal şekilde gelişti ve felaketin Deniz ortamındaki canlılarının nüfusunu artırmak ve olduğu yıl aşırı çoğaldı ve önceki mütevazi rakamlarına bölgeye tekrar gelmelerini sağlamak için gereken teknik ulaşması 7 sene sürdü. bilgi karasal çevrelerde aynı işlemleri yapmak için sahip olduğumuz bilgiden çok daha azdır. Bildiğimiz şeyler doğal Ekolojik çevrenin düzelmesi toplulukların sadece küçük bir bölümünü oluşturan ve çoğunlukla beslenme zincirinde yukarıda bulunan (avcılar) Torrey Canyon (1967), Amoco Cadiz (1978) ve Tanio (1980) tankerlerinin neden olduğu kirli- birkaç deniz canlısı türüyle sınırlıdır ve bir de bitkiler ve liklerin epeyce etkilediği Breton kıyı şeridinin iyileşme aşamasındaki ekosistemleri iki büyük beslenme zincirinde aşağıda bulunan hayvanlar (otoburlar) aksaklık yaşadı. için nüfusu tekrar artırma çalışmalarının mantıksal olarak Günümüzde canlı topluluklarının büyük çoğunluğu civar çevredekilere benzer bir dengeyi tekrar ne zaman başlaması gerektiğidir. sağlamış durumdadır, ancak belli çevrelerde fırsatçı türlerin aşırı çoğaldıkları ya da hassas türlerin Sonuç olarak, birkaç istisna hariç, günümüzde deniz hayatını anormal şekilde düşük sayılarda kaldıkları hala gözlemlenmektedir. yeniden canlandırma yöntemleri ya mevcut değildir ya da Ilıman enlemlerde büyük bir petrol döküntüsünün• tüm izlerinin kaybolduğunu görmek için 6-7 oluşma aşamasındadır. Bu yüzden tavsiye edilebilecek çok senelik bir süre genellikle yeterlidir. Ancak, bu her zaman geçerli değildir. Örneğin, Amoco Cadiz az faaliyet çözümleri vardır. Varolan çözümler de sadece tankerinden sızan petrolün geniş çaplı kirlettiği deniz bataklıkları ve çamur yatakları gibi bazı iyi belli çevrelerdeki az sayıda türleri kapsar korunan doğal çevreler gemi karaya oturduktan 13 sene sonra bile hala kirliydi.
  • Petrol tabakalan 101 İyileştirme ÇalışmalarıMercan kayalıklarının yeniden yapılandırılmasıiçin genellikle karaya oturan• gemilerin nedenolduğu zararların düzeltilmesinde kullanılan vepetrol kirliliği müdahale çalışmalarına uyarlana-bilen yöntemler vardır. Ayrıca, denizaltı bitkilerini(Akdeniz’de bulunan yosunlar) ve sazlık bitkilerini(bataklıklarda bulunan mangrov ağaçları) öncedenkesilmiş aşılama dalları ile çoğaltma yöntemleribulunmaktadır. Çoğaltma yöntemleri deneme test-lerine tabi tutulmuştur ve gelecekteki kazalara genişçapta uygulanabilirler. Tabii gelecekte mutlakabaşka yöntemler de bulunacaktır. Yeniden doğal kolonileşme:Biraraya getirilen tüm bu yöntemler uzun vadede Aralık 1999’daki durum (yukarda solda) 2003 yazındaki durum (altta solda)bir petrol döküntüsü• müdahalesinde yeni bir sayfa Yeniden botanik yapılandırma (yukardaaçacaktır: temizlik çalışmaları biter bitmez çevresel sağda)zararların giderilmesinde insan desteği.Yeniden yapılandırma işlemi, sürecin yarısındaçalışmaların bir başka döküntü yüzünden gecikme-sini engellemek için güçlendirilmiş önleyici tedbir-lerle aynı doğrultuda gider.   Çevrenin yeniden yapılandırılması Çevreye verilen zararların düzeltilmesindeki yaklaşımlar ülkeden ülkeye değişir. İtalya gibi bazı ülkelerin çevreye verilen zararlar hakkında yasaları vardır, Fransa gibi diğer ülkelerin ise maalesef yoktur. Amerika’da doğal kaynaklara verilen zararların tazminatı toplam kirlilik temizlik masraflarına ekle- nebilir. Diğer ülkeler, bir yerde bozulmuş olan bir alanı telafi etmek için başka bir yerdeki benzeri doğal bir alanın korunmasına mali kaynak sağlarlar. Çevreye verilen zararların telafi edilmesine dair farklı yaklaşımların artı ve eksileri burada incelenmeyecektir. Uluslararası Petrol Kirliliği Tazminat Fonları (IOPC Fonları• ) üye ülkeleri, çevresel etki araştırmaları ve mümkün olan yerlerde uygun yöntemlerle gerçekleştirdiği çevre yapılandırma harcamalarını kirliliğin ve neden olduğu zararların boyutuyla örtüşen makul bir oranda bu fonlardan karşılayabilir.
  • 102  etrol tabakalan P İyileştirme Çalışmaları Devam eden çalışmalar Sigorta şirketleri ve uluslararası tazminat sistemi doğal Zararların telafisi olarak başvurulacak ilk mercilerdir. Ancak, Avrupa Komisyonu ve çeşitli Birleşmiş Milletler programları 1978 yılında Amoco Cadiz tankerinin neden olduğu Yerel ekonominin canlanması gibi diğer kuruluşlar bağışlarda bulunarak, yeniden kirlilikten etkilenen Fransız hükümeti, Breton halkı geliştirme projelerine mali kaynak ya da krediler ve ekonomik işletmeler, kazanın gerçekleştiği Bir petrol döküntüsünün ardından civar çevredeki sağlayarak müdahale çalışmalarına katılabilirler. tarihte uluslararası sözleşmeler ve Fransız ulusal yerel ekonomi bir kaç şekilde etkilenebilir: kanunları bir Fransız mahkemesinde tatmin edici • Teknelerinin limanda kirleticiye bulanması İşleri aksayan ekonomik işletmelere (balıkçı, kabuklu bir tazminat elde etmelerine olanak vermediği için ya da koruyucu bariyerler yüzünden denize deniz hayvan yetiştiricileri, turizm endüstrisi perso- gemi sahibine• karşı kanuni kovuşturmalara Ameri- açılamayan balıkçıların ya da deniz taşımacılığı neli) yapılan kısa süreli mali yardımlar, çoğunlukla ka’da başlamak zorunda kaldılar. yapanların işleri fiziksel olarak aksayabilir. ilgili sektörde normalde bir günde kesin olarak O zamandan bu yana kirliliklerden etkilenen • Ürünlerinin satışına daha fazla izin verilmeyen kazanılan en az hasılat miktarı üzerinden ödenir. Bu tarafların lehine epeyce bir yol katedilmiştir. balıkçıların ya da deniz ürünleri yetiştiricilerinin işsizlik yardımı işlerine tekrar başlamayı bekledikleri Sorumlu olsun olmasın belli bir seviyeye kadar işleri yasaklamalar yüzünden etkilenebilir. süre zarfında kaynaklarını kaybeden işletmeciler için olan petrol kirliliği zararlarından artık tanker sahibi hayati bir destektir. Ayrıca, bu zor zamanlarda kredile- sorumlu tutulmaktadır. • Buz satışı yapmak için balıkçı bulamayan rini geri ödemekte güçlük çeken işletmeciler için aylık endüstriyel buz tedarikçileri ya da ağarlayacak geri ödemeler bazen ertelenebilir ve banka teminatları kampçı bulamayan kamp alanı sahiplerinin birden fazla döneme yayılabilir. .............................................................................................. işleri müşterilerini tamamen ya da kısmen kaybetmeleri nedeniyle etkilenebilir. Profesyonel kurumlar da pazardaki yerlerini tekrar “Galiçya’dan ve çok taze” elde etmek için bu yardımlardan faydalanabilirler. Bunlardan daha karmaşık bir şekilde, toplumun Çoğu durumda bölgenin ve ürünlerinin saygınlığını Bu “Galiçya’dan ve çok yersiz korkularından kaynaklanan ekonomik zararlar tekrar kazanması için reklam kampanyalarına taze” yazan İspanyol işleri kötü etkileyebilir. Örneğin, ürünlerini aslında mali kaynak sağlanarak yardım edilir. Bu tür reklam posteri, Aegean kirlilik gerçekleşmeden önceki senelerde hasat k ­ ampanyalarda kirlilik sırasında işleri duran etmiş olan tuz üreticileri, bunu bilmeyen endişeli şirketlerin tanıtımı yapılır. Sea tankerinin Galiçya’da müşterilerin malları iade etmesiyle ekonomik zarara (İspanya) neden olduğu uğrarlar. Dahası, balıkçılık kaynaklarına verilen Ekonomik işletmelerin durumlarını doğru şekilde petrol döküntüsünün• zararlar gelecekteki balık sayısının azalmasına değerlendirmelerini ve üretimlerine en iyi şekilde neden olur, çünkü kirlilik balıklarda belli bir yaş tekrar başlamalarını sağlayacak teknik, mali, stra- sadece 100 km açıktaki grubunu ağır şekilde etkiler. tejik ve yasal yardımlar gerekebilir. 1,350 kilometrelik kıyı Tüm stokları imha edilmiş ve bu yüzden faaliyetle- şeridini etkilediğini ve bu Bu tür olumsuz senaryoları önlemek için hare- kete geçilmelidir. Kirlilikten etkilenen üreticileri rine sıfırdan başlamak zorunda olan balık çiftlikleri bölgedeki suların ve ürünle- desteklemek ve ekonominin tekrar canlanmasına için de bu yardımlar çok önemlidir. Mali kaynaklar rin kalitesiyle övündüğünü yardımcı olmak petrol kirliliğine müdahale Devlet ve bölge yetkilileri tarafından sağlanır. anlatmaktaydı. çalışmalarının amaçlarındandır. Avrupa’da Avrupa Topluluğu Destek Fonlarına, Amerika’da ise federal fonlara başvurulabilir. ..............................................................................................
  • Petrol tabakalan 103 İyileştirme Çalışmaları ..............................................................................................Tanker sahibinin sorumluluk sınırlarını aşan duru- kurtulamamıştır. Bazı davalar birkaç yıl sonramlarda ek tazminatlar için Uluslararası Petrol t ­araflar arasında yapılan antlaşmalarla sonuçlanmış, “IOPC Fonları Tazminat sınırları ”Kirliliği Tazminat Fonlarına (IOPC Fonları) ancak bazıları 10 yıldan fazla sürmüştür. başvurulabilir. Zararların değerlendirilmesinefonları yöneten uluslararası sözleşmeler çerçeve- Tazminatları kim öder? IOPC Fonları• kanunları felaket başına ödenebilecek toplam maksimum miktarı belirler. Bu sınırın üzerinde birsinde, etkilenen ülkenin kanunları ile karar verilir. Uluslararası Denizcilik Kurumu (IMO) desteğiyleSuistimalleri önlemek için tazminat işlemleri geliştirilen Sivil Sorumluluk Sözleşmesine tabi miktar gerektirdiği tahmin edilen zararlar için kurbanlarakatı kanunlar ile denetlenir. Küresel zararların olan yüzden fazla ülkede yükünün ya da yakıt yapılacak ödemeler mümkün olan maksimum miktar vedeğerlendirmesinde teorik ve matematiksel model- deposunun• bir kısmını denize sızdıran bir petrol ödeme yapılması onaylanan zararların toplamı ile orantılılerin kullanılması kabul edilmez ve her alacaklı kendi tankeri• sebebi ne olursa olsun belli bir limite kadar olarak azaltılır. Ayrıca, bu limit büyük bir ağır yakıtkaybını bireysel olarak beyan etmek zorundadır. Bu kurbanlara tazminat ödemekle yükümlüdür. Buzorunluluk, kirliliğe neden olan kişi ya da kurumun limiti aşan durumlarda, üye devletlerin yönettiği döküntüsü gerçekleştiğinde çok düşük kalmaktadır. Buelinde zararlarını telafi edecek bir çekle gelmesini ve petrol ithalatçılarından alınan zorunlu vergilerle yüzden, Erika tankerinin neden olduğu kirlilikten etkile-bekleyen alacaklılar için beklenmedik bir durum sağlanan IOPC Fonlarından• ek tazminat almak nen tüm ekonomik işletmelerin tazminatlarını tam olarakolabilir, çünkü bu kuralla muhasebe defterlerini mümkündür. alabilmeleri için Fransız hükümeti ve Total gurubu gönüllüuluslararası uzmanlara istemeyerek göstermek Bu yüzden tanker sahibi sigorta primleri aracılığıylave zararlarının kirlilik yüzünden kaynaklandığını olarak kendi masraflarının karşılanmasını talep etmekten ve petrol ithalatçısı ithal edilen her ton başına katkıdaispatlamak zorunda kalırlar, bu da hiç hoşlarına bulunarak etkilenenlerin zararlarını telafi ederler. vazgeçmişlerdir. Benzer şekilde, Prestige tankerinin nedengitmez. Neyseki, IOPC Fonlarının temsilcileri Ancak, bu ikili sistem tek taraflı çalışır: risklere olduğu kirlilik için ödemeler dikkate alınan zararlarınyerel alacaklıların doğru şekilde tazminat talebinde karşı sigortalar ama gemi sahiplerini ve ithalatçıları sadece %30 ile sınırlandırılmıştır.bulunmalarını sağlamak için çok yardımcı olurlar. kazaları azaltmaları için gerekenleri yapmayaAyrıca, matematiksel modeller kullanarak ekosis- zorlamaz. Mevcut toplam tazminat fonlarının tüm Avrupa’nın Prestige kazası sonrasında gerçekleştirdiği birtemlerin evrimini ve kullanılabilir kaynakların ekono- zararları karşılayamadığı büyük bir petrol döküntüsü girişim şu anda sözleşmeyi imzalayan ülkeler için yürür-misini değerlendiren bilimadamları ve ekonomistler gerçekleştiğinde, hükümet aradaki açığı çoğunlukla lükte olan tamamlayıcı bir üçüncü seviye fonu oluşmasınıde bu modellerin kullanılmamasını eleştirebilir. ulusal dayanışma fonları ile kapatır. sağladı. Eğer bu fon PrestigeBu yüzden zararların tazmin edilmesi çok tartışmalı Amerika IOPC Fonlarına taraf olmayan tek ülkedir:bir konudur. Artan tazminat talepleri ve harcamalar kazası sırasında uygulamada kendi kanunları çerçevesinde ulusal bir tazminatdüşüldükten sonra ödeme miktarları talep edilen fonu tercih etmiştir: Petrol Kirliliği Kanunu olsaydı, o zamanki ödemelermiktarların oldukça altında kaldığından, birçok (Oil Pollution. Act), 1990. Bu fon tek bir büyük onaylanan zararların %90’nıalacaklı sistemin mantığını kavrayıp dostane farkla uluslararası sisteme benzer şekilde çalışır: karşılardı. IPIECA web site-anlaşmaları kabul eder. Ancak, bazıları bunu kabul Çevre zararının da tazmin edilme talebini kabuletmez ve istedikleri miktarı alabilmek için etki- sinde bulunan bir ek IPIECA/ eder. Kanada bir ara düzenleme tercih etmiştir:lenen ülkenin ulusal mahkemelerinde yürürlükte Amerika’nın çıkardığı kanunlara benzer kanu- ITOPF kılavuzu tazminatolan kanunları zorlarlarlar. nlarla desteklenen ve zararlar karşılandıktan konularında detaylı bilgiSonuç olarak, son birkaç on yıldır meydana gelen sonra IOPC Fonları sistemine aktarılan ulusal sağlamaktadır.petrol döküntüleri• büyük tazminat davalarından bir fon. ..............................................................................................
  • 104  etrol tabakalan P İyileştirme Çalışmaları .............................................................................................. .............................................................................................. H  akların kullanılması İlişkilendirme sorunu IOPC tazminat kuralları IOPC Fonları• tazminat alacaklılarına yardımcı Bir kalkan balığı yetiştiricisi petrol döküntüsünden olmak için sistemi yöneten kanunlar hakkında pra- Her masraf/kayıp aslında birisi etkilenir ve stoğunun büyük kısmını ikinci sene tik bir kılavuz yayınlar. Büyük bir kaza olduğunda tarafından üstlenilmiş olmalıdır. kaybeder. Ancak, yarı kapalı bir su devirdaim sis- alacaklılara yardım etmek için geminin sigortacısı Her masraf mantıklı ve haklı olarak temi kullanarak ilk seneden kalan stoğunun büyük ve IOPC Fonları, kazanın yakınlarındaki bir nok- uygulanan önlemlerin karşılığı kısmını kurtarmayı başarır. İkinci sene geri kalan tada bir tazminat talep ofisi kurarlar. Alacaklıların olmalıdır. stoğu tüketim için uygun değildir ve yasal bir karar tazminat talebinde bulunmak ve dostane bir Tazminat talebinde bulunan biri- ile birkaç ay sonra imha edilir. Yetiştirici ilk se- nin masrafı/kayıbı ya da zararı, bu neden kalan ve az etkilenmiş gibi görünen stoğunu antlaşmaya varmak için kirlilik gerçekleştikten kayıp/zarar kirlilikten kaynaklandığı elinde tutmaya ve beslemeye devam eder. sonra 3 senelik bir süreleri vardır. Bu süre geç- müddetçe karşılanır. tikten sonra haklarını ancak dava açarak tekrar Tazminat talebinin kapsadığı mas- Ertesi sene bu balıklar, balık çiftliklerine genellikle kazanabilirler. raf/kayıp ya da zarar ile döküntüden büyük bir zarar vermeden tedavi edilebilen yaygın kaynaklanan kirlilik arasında bir sebep ilişkisi olmalıdır. bir hastalıktan ciddi şekilde etkilenir. Öte yandan, önceki sene kirlilikten etkilenmeyen bölgedeki Tazminat talebinde bulunan ancak diğer balık çiftliklerinin bu hastalık sırasında ölçülebilir bir ekonomik kayba uğramışsa tazminat almaya hak kayıpları daha az olur. Yetiştirici bu durumda kazanır. kaybının diğer çiftliklerden daha çok olmasını petrolün orta vadeli etkileri ile ilşkilendirir. Ama Tazminat talebinde bulunan, kayıp yaşadığı kayıplar ile geçmişteki petrol döküntüsü ya da zarar miktarını alabilmek için gerekli belgeleri ya da diğer delilleri arasındaki bağlantıyı nasıl ispatlayacaktır? sunarak durumunu ispatlamalıdır. Bu tür bir sorunun belirgin bir çözümü yoktur ve bu tür durumları çözmek için çoğunlukla bir mah- kemeye başvurmak gerekir. .............................................................................................. ..............................................................................................
  • Petrol tabakalan 105 İyileştirme ÇalışmalarıÖrnek Olaylar Amoco Cadiz (16/03/1978, Fransa) Kazanın gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan yönetmeliklere göre gemi sahibinin sorumluluğu 77 milyon Fransız Frankı (bugünkü karşılığı 33 milyon Euro) ile sınırlandırılmıştı. Fransız hükümeti ve kurbanlar, gemi sahibinin sorumluluk payını artırmak için Fransız mahkemelerinde kendisinin hatalı olduğunu ispatlamayı denemek yerine, gemi sahibinin ana şirketine yönelip Amerikan mahkemelerinde 14 sene süren bir dava açtılar. Tanio (07/03/1980, Fransa) Bu, IOPC Fonlarının ele aldığı ilk büyük petrol döküntüsüydü. Gemi sahibinin sorumluluk payı 11.8 milyon Fransız Frankı, IOPC Fonlarının payı ise 2,447 milyon Fransız Frankı idi (bugünkü karşılığı 84 milyon Euro). IOPC Fonlarından tazminatlar kazadan beş sene sonra dostane bir şekilde sağlandı. Fransız hükümeti ve IOPC Fonları, Brest (Brittany, Fransa) mahkemesinde gemi sahibi, sigortacısı, son onarım çalışmalarını yürüten gemi tersanesine ve diğer taraflara karşı ortaklaşa bir dava açtılar. 1997 yılında taraflar arasında yapılan bir antlaşma ile IOPC Fonları yaptığı ödemelerin bir kısmını ve Fransız hükümeti de tüm tazminat ödemelerini geri almıştır. Aegean Sea (03/12/1992, İspanya) Gemi sahibinin sorumluluk payı 1,121 milyon Pezeta, IOPC Fonlarının payı ise 9,513 milyon Pezeta idi (bugünkü karşılığı 59,2 milyon Euro). IOPC Fonlarından uzun süren dostane tazminat taleplerinden ve aynı anda İspanya mahkemelerine önce cezai sonra sivil kararlarla yapılan başvurulardan sonra geri kalan tüm anlaşmazlıkları halletmek için İspanyol hükümeti ile IOPC Fonları arasında 2002 yılında bir antlaşma imzalandı. Braer (05/01/1993, Büyük Britanya) Gemi sahibinin sorumluluk payı 4,9 milyon sterlin, IOPC Fonlarının payı ise 50,6 milyon sterlin idi (bugünkü karşılığı 97,4 milyon Euro). İskoçya mahkemelerinin ödemeleri durdurma kararı çıkarttığı kazayı takip eden üçüncü seneye kadar dostane anlaşmalar sürdü. 2000 yılında İngiliz hükümeti müdahale masraflarının karşılanması talebini geri çekti, ödemeler tekrar başladı ve dava 2002 yılı sonunda kapandı. Sea Empress (15/02/1996, Büyük Britanya) Kaza anında gemi sahibinin sorumluluk payı 7,5 milyon sterlin, IOPC Fonlarının payı ise 51 milyon sterlin idi (bugünkü karşılığı 90 milyon Euro). Braer kazasında olduğu gibi, tüm dostane antlaşmalar kazayı takip eden üç sene içinde sonuçlanmadı ve bu yüzden alacaklılar tarafından gemi sahibi, sigortacısı ve IOPC Fonlarına karşı yasal işlemler başlatıldı. Gemiye kılavuzluk etmekle sorumlu olan pilotun yeterliliği hakkındaki şüpheler yüzünden Milford Haven limanı yetkililerinin sorumluluk payı da sorgulandı. 2004 yılı sonunda sigortacı ve IOPC Fonları işlemler devam ederken toplam 36,8 milyon sterlin’lik bir tazminat ödedi.
  • 106  etrol tabakalan P İyileştirme Çalışmaları Gelecekten beklentiler Avrupa Erika “paketleri” Efsaneler ve gerçekler Her büyük petrol döküntüsünün• ardından haklı ve Erika petrol döküntüsü• “Erika paketleri” diye bilinen ve setler halinde önlemler içeren bir anlaşılır bir sebebi olan “bir daha asla!” dileğinin dizi Avrupa girişimini başlattı. Bu paketlerde kirlilik önleme tedbirleri ile bu konu dışındaki gerçekleşme şansı, her uçak ya da tren kazasından önlemler de bulunmaktadır. Prestige döküntüsü gerçekleştiğinde bu paketler görüşülme sonra niyetlenilen “artık kaza olmasın” söylemle- aşamasındaydı ve kabul edilmelerinde büyük ölçüde bu döküntünün etkisi olmuştur. rinin gerçekleşme şansı kadardır. Yapılan hatalar analiz edilmeli ve önlemler güçlendirilmelidir. Ancak, sıfır risk diye birşey yoktur. Ne tür önlemler “Erika 1” paketi Temmuz 2003 tarihinde yürürlüğe girdi. Üç ana önlem içermektedir: alınırsa alınsın, başka döküntüler kaçınılmaz olarak • hasarlı gemilerin bir kara listesini yayınlayarak geminin ait olduğu ülkenin kontrolünün gerçekleşecektir. “Bir daha asla” bu bağlamda artırılması üzücü şekilde sadece bir hayaldir. • gemi sınıflandırma kurumlarının kontrolü için yöntemler geliştirmek • tek safralı tankerleri dünya çapındaki filolardan çıkarmak için Uluslararası Deniz Kurumu Öte yandan “Bir daha asla öyle değil!” gibi bir ile bir antlaşma yapmak beklenti daha gerçekçidir. Her büyük döküntü, önlemleri ve müdahaleye hazırlıklı olma “Erika 2” paketi bu kılavuzun yazıldığı sırada kısmen yürürlükte bulunmaktadır ve üç ana çalışmalarını güçlendirmiştir. Kova ve küreğin önlemden oluşur: döküntü müdahalesinde hala önemli gereçlerdir, • 2003 baharında işlev kazanan Avrupa Deniz Güvenliği ancak müdahale yöntemlerinde daha modern ilerle- Kurumu (EMSA)’nın kurulması meler kaydedilmiştir. Kazaların oluş sıklığı büyük • Bir antlaşma ile Mart 2005 tarihinde yürürlüğe giren ölçüde azalmıştır. Ağır yakıtın denizden temiz- üçüncü seviye tazminat fonları (COPE, Avrupa Sularındaki lenmesi mümkün hale getirilmiştir. Günümüzde Petrol Kirliliği Fonları) hakkındaki Uluslararası Petrol gelgit bölgesi şiddetli zararlar verilmeden maki- Kirliliği Tazminat Fonları (IOPC Fonları•) için üye ülke- neler kullanılarak temizlenebilmektedir. Akışkan lerdeki mümkün olan en fazla tazminatı bir milyar Euro’ya atığın sızmasını engellemek artık mümkündür. çıkarmıştır • üye ülkelerin yetkisi altında olan bölgelerde bir Avrupa Bu gelişmeler tüm bu alanlarda gerçek yaşam deniz trafik kontrol ve gözlem sisteminin geliştirilmesi. deneyimlerinden elde edilen geri dönütlerle sağlanmıştır. Ancak, deniz trafiğinde ve dünya Avrupa bayraklarının rekabet gücünü artırmayı, yürürlükte olan okyanuslarında seyreden gemilerin sayısındaki kurallarla uyum içinde olunmasını, kirliliğin önlenmesini ve artış ilgilenilmesi gereken yeni riskler yaratmıştır. uluslararası işbirliğinin sağlanmasını amaçlarıyla 2009 yılında Ayrıca, kamuoyu her yeni kazada daha çabuk ve uygulamaya alınmış olup, 2011-2012 döneminde yürürlüğe çevre dostu temizlik ve yeniden yapılandırma girecektir. çalışmaları talep etmektedir. Bu talepleri yerine getirmek için daha fazla şey yapılmalıdır.
  • Petrol tabakalan 107 İyileştirme ÇalışmalarıDöküntüyü önleme Erika petrol döküntüsünden• sonra olası sızıntılara karşı batığın sürekli denetlenmesi, Biscay körfe-Büyük bir petrol döküntüsü deneyimi yaşayanlar zinde yüksek miktarlarda yasadışı boşaltımlarınve ekolojik ve ekonomik sonuçlarının boyutunu yapıldığını ortaya çıkardı. Dahası, geçmekte olangörenler bir başka kirliliği önlemek için hiçbir bazı gemilerin bu kaza eseri olan kirliliği• batığınçabanın göz ardı edilmemesi gerektiği konu- etrafındaki bölgeye boşalttıkları kendi atık sularınısunda hiç tereddüt etmeden hem fikir olacaklardır. kamufle etmek için kullandıkları görüldü.Ancak, her çabanın bir bedeli vardır ve bu bedelgerçekleşmesi beklenen gelişmeye değmelidir. O zamanlar, denizdeki kirliliği araştırma veHerşeyi düzelten mucizevi bir çözüm yoktur. önleme hakkındaki Fransız yasaları denizden veÖrneğin, bir gemi bir kayaya, batığa ya da bir başka şüpheli batıktan örnekler alınmasını öngörüyordu.gemiye sürtündüğünde çift safralı• olması işe yarar. Yasadışı boşaltım yaptığından süphenilen bir Fotoğrafik teknolojideki gelişmeler sayesinde bu geminin rotasını Brittany sahilinden (Fransa) yasalar önemli ölçüde değişti. 2002 Temmuz’undaAncak, bu önlem tam yol hızla giderken gerçekleşen başka yöne değiştirirken artık zahmetli bir iş olan örnek alınması gerek-çarpışmalara ya da kötü hava şartlarında meydanagelen yapısal hasarlara karşı koruma sağlamaz. miyordu ve fotoğraflar ve videolar kirliliğinRisk azaltmak için farklı önlemlerin bileşeni gerçekleştiğini ispat etmek için yeterli delillerkullanılmalıdır: trafik ayırma planları• , trafik olarak kabul ediliyorlardı. Bu arada denize yapılandenetim sistemleri; çift safralar ya da diğer yasadışı boşaltımları yargılamak için özel mahke-benzer sistemler; geminin ait olduğu ülkenin• meler kurulmuştu.ya da limanında bulunduğu ülkenin geminin Fransa kıta sularını ve Fransız kıta sahanlığınıgüvertesinde yaptığı kontroller; güvertede, boru (EEZ)• kirlettiğinden şüphenilen gemiler artıkhatları• ve platformlardaki güvenlik önlemlerinin bir Fransız limanına yönlendirilmektedir. Buradaartırılması, acil bir duruma karşı sürekli bekle- yasal sorgulamaya tabi tutulurlar ve yolculuklarınamede olan donanımlı büyük deniz römorkları• vs. devam etmelerine izin verilmeden önce verilecekBu farklı önlemlerin verimliliği ve en iyi önlem para cezasını ödeyeceklerinden emin olmak için birseçeneği bir olaydan diğerine farklılık gösterir. Prestige tankeri batığından arta kalan yakıt banka teminatı yatırmak zorundadırlar. Daha önce-En doğru seçenekleri belirlerken iyi karar yükünü temizlemekte kullanılan alüminyum leri, bu tür gemiler nadiren mahkum ediliyorduvermek gerekir. Sonrasında toplumda yarattıkları araç ve verilen para cezaları asla ödenmiyordu. Erikaduygusallık nedeniyle kazalar, yeni önlemler uygu- kazasından beri (1999) mahkumiyetler sıklaştı velamaya koymak için gerekli olan ama her zaman cezalar da sertleşti. Kanada, kıta sularına kasıtlıikisini birarada bulamadığımız bütçe ve politik Petrol döküntülerinin dışındakiler olarak, ihmal ya da kaza eseri kirletici boşaltımlarınıiradeyi aynı anda elde etmemizi sağlayabilir. Bu Petrol kirliliğinin tetiklediği önlem güçlendirme durdurmak için çıkarttığı “Gemilerden ve Tehlikeliduygular azaldığında kazayı takip eden senelerdeki tedbirleri kaza eseri olan döküntülerin dışında da Kimyasallardan Kaynaklanan Kirliliği Önleme”başlıca değişiklikleri görmek için ivmeyi devam işe yarayabilir. Fransa’daki bir işletme faaliye- hakkındaki ulusal kanunlarda sıfır tolerans göster-ettirmek zordur. Erika paketleri bu dinamiğin bir tinden kaynaklanan sızıntıya• yapılan müdahale mektedir.göstergesidir: onların son uygulamaları Prestigekazası ile hızlanmıştır. çalışmaları bu durumun çarpıcı bir örneğidir.
  • 108  etrol tabakalan P İyileştirme Çalışmaları Kurumsal yapıların güncellemesi kendi aralarında haberleşebilecekleri ve böyle- likle gereken yerlere insan ve/veya malzeme Kirliliğe karşı hazırlıklı olma ve müdahale desteği sağlayabilecekleri bir iletişim ağına dahil Petrol endüstrisinin kirliliğe çalışmaları sürekli geliştirilmelidir. Acil durum olmalıdırlar. hazırlıklı olma şekli planları güncellenmeli, müdahale stokları• Çabaların yavaşlamasına müsade edilmemelidir. uyarlanmalı ve personel iyi eğitilmelidir. Müdaha- Her büyük döküntü ulaşılan performans seviye- Küresel Müdahale Ağı (Global Response lenin başarısı ne doğrudan seyreltici•, yüzer bariyer sini daha da yükseltmiştir. Günümüzde artık Network - GRN), fonlarla desteklenen ve pompa stoklarının büyüklüğü ile ilişkilidir, ne sadece müdahale çalışmalarının organize edilme- petrol endüstrisi ile kar amaçlı olmayan de işlerinin gereği olarak özel eğitim görmüş insan sinde etkin olmak yeterli değildir. Ne yapıldığına “petrol döküntüsü• müdahale kurumları” sayısına bağlıdır. Başarılı bir müdahale için; hızlı ve yapılacağına dair bilgiler zamanında bildiril- arasındaki işbirliğini resmileştirir. Bu şeklide seferber edilebilecek ve kriz sırasında meli ve tercih edilen yöntemlerin gerekçeleri bile kurumlar bir felaket anında müdahale işe alınan geçici müdahale personeline düzgün açıklanmalıdır. çalışmalarının verimini artırmak için in- danışmanlık yapabilecek eğitimli personel ve Petrol döküntülerine karşı verilen mücadele sadece san ve malzeme kaynaklarını paylaşırlar. bakımları iyi yapılan uygun ekipmanlar gerekir. kirleticiye karşı değil, aynı zamanda bilgi cephe- Günümüzde GNR dünyanın her yerinde Bu kaynakları en doğru şekilde kullanmak için sinde de verilir. üsleri bulunan bölgesel ve uluslararası birçok farklı veri türünü toplayacak ve bunları akta- kurumları biraraya getirir. Alaska Temiz racak kapasiteye sahip olunması gerekir: denizde Denizler (Alaska Clean Seas), Avustura- gözlem, petrol tabakası sürüklenmesi hakkında lya Deniz Petrol Kirliliği Merkezi (Aus- tahmin modellemeleri, kıyı şeridine varmasına tralian Marine Oil Spill Centre), Temiz dair gözlemler ve ölçümler, gerekli olabilecek Karayip Güney Amerikası (Clean Carib- personel ve ekipman tahminleri, kıyı şeridi temi- bean Americas), Doğu Kanada Müdahale zlik performansı, yetkililerin ve kamuoyunun Şirketi (East Canada Response Cor- bilgilendirilmesi. poration), Batı Kanada Deniz Müda- Halktan ve özel sektörlerden sağlanan stoklar ve hale Şirketi (Western Canada Marine ekiplerle, ekipmanların bir sahadan başka sahaya Response Corporation), Deniz Kirliliği hızlı şekilde nakledilmesini sağlayan modern Müdahale Şirketi (Amerika) (Marine yöntemler birleşince, sınırlı stok ve ekipman ile Spill Response Corporation (US)), Petrol yapılmaya çalışılan çalışmaların verimi artar. Kirliliği Müdahale Şirketi (İngiltere) (Oil Bunlar sayesinde günümüzde artık petrol dökün- Spill Response Limited (UK)) ve Doğu tüsünü farketme ve hakkında tahminlerde bulunma Asya Müdahale aşamasından öteye geçilmiştir. Şirketi (East Asia Artık daha az kaza olduğu için bu alan dünya Response Limi- çapındaki bir strateji çerçevesinde kurumsal bir ted (Singapore)) sektör haline gelmiştir ve en yüksek verimlilik GNR’ye üye olan noktasına ulaşmayı hedeflemektedir. Harekat Kaya temizliği eğitimi ülkelerdir. liderlerinin kendi sistemleri haricinde, ekipler
  • Petrol tabakalan 109 İyileştirme ÇalışmalarıEğilimler Müdahaleden sorumlu olanlarGelecekteki petrol döküntü müdahale çalışmalarının gerektiğindenasıl olacağını tahmin etmeye çalışmak her kumsallaratahminde olduğu gibi yanılma riskini de berebe- girişleri, balıkçılıkrinde getirir. Ancak, birkaç eğilim belirlenebilir. faaliyetlerini, deniz ürünlerininBir kıyı devletinde deniz güvenliğinden ve kirliliğe satışını geçicimüdahaleden sorumlu olan kamu yetkilileri - zorda olarak yasakla-olan bir gemi gibi - bir sorun hakkında bile kapsamlı maktan ve hattabilgiye sahibi olmalıdırlar. Gerekiyorsa zamanında bu ürünlere aitmüdahale etmek için fenerli şamandıralar•, uçaklar, stokları imhahelikopterler ya da uydu verileri kullanarak ne etmekten çekin-olduğunu görüp anlamak gerekir. m e m e l i d i r l e r. Tedbirli olma ilke-Daha sonraları eksilmeleri anlamına gelse bile sine bağlı olarakkaynakları esirgemeden kullanarak denizde yoğun kullanıcıları,ve hızlı bir müdahale yapabilmek önemlidir. Pres- profesyonelleritige kirliliğine yapılan müdahale, denizdeki müda- ve tüketicilerihale çalışmalarının koşullar elverdiği müddetçe sağlık riskle-sembolik bir mücadeleden çok daha öte olabildiğini rinden korumakaçıkça göstermiştir. Denizdeki büyük bir kirliliğe için yetkililerinkarşı yapılan müdahale çalışmaları kıyı şeridindeki mümkün olan tüm Prestige’den sızan yakıtın sürüklenme tahmin haritası, Ocak 2003, Biscay Körfeziekonomik işletmeler için büyük bir umut kaynağıdır. önlemleri almasıAncak, gene de yapılan masrafların tazmin edilme- beklenir.sinde zorluklar çıkabilir. tici gelecek için bir risk oluşturuyorsa, kıyıdan Temizlik çalışmaları sızan kirleticiye yapılan çok uzakta olsalar ve riskler birkaç on yıl sonraGüvenilir kirlilik takip ve hareket tahminleri müdahaleler ile sınırlı kalmamalıdır. Sonrasında, gerçekleşecek olsa bile, gelecek nesillerin iyiliğimutlaka gereklidir. Karadaki müdahale yönetici- kirliliğin sebep olduğu çevre zararları mümkün için müdahale edilmesi gerekir. Temizlik sırasındaleri, politikacılar ve kamuoyu modern teknolo- olduğu kadar giderilmeli ve müdahale çalışmaları toplanan petrollü atık ve kirlenmiş tortu• uygunjinin sürüklenen tabakaların nereyi, ne zaman ve elden geçirilmelidir. Bu işlemler sahalar, bitki tesislerde daha fazla kirlilik yaratmayacak şekildehangi yapıda vuracağını doğru şekilde belirleme- örtüsü ve hayvanlar üzerinde etkili olur ve tamamen işlemden geçirilmelidir. Eski geçicisini beklerler, çünkü böylelikle etkilenecek bölge- yürütülen çalışmalar maruz kalınan zararlarla depolar ve biriktirildikleri alanlar hiçbir petrol yaleri korumak için yeterli zamana sahip olabilecek, orantılı olduğu müddetçe yapılan masraflar da kirlenmiş tortu artığı bırakılmadan temizlenme-mevcut müdahale yöntemlerinin ve iş gücünün bir sonradan tazmin edilebilir. lidir. Temizlenen bölgelere giden tüm ulaşım yollarılistesini hızlı ve etkili biçimde çıkarabileceklerdir. İçlerinde kirletici kalmış olan batıklara, eğer kirle- eski haline döndürülmelidir.  
  • Terimler sözlüğü . .......................... S.112 Kaynakça ................................................ S.117 Fotoğraf dizini. ................................ S.120
  • 112  etrol tabakalan P Terimler sözlüğü Bu bölümde metinde “•”simgesi ile işaretlenmiş keli- Basınçlı süzme: yerçekiminden dolayı suyun kum etraflarını çevreleyen su geçirmez tank. melerin tanımları yer almaktadır. Buradaki kelime- içindeki devirdaimi. Çikolatalı köpük: su yüzeyinde asıltı halinde duran lerin - genel anlamlarının dışında - petrol endüstrisi Başka ürüne dönüşme eşikleri: Bakınız « Hidrokarbon petrolü tanımlamak için kullanılan terim. ve kirlilik müdahale çalışmaları ile ilgili anlamları kesitleri». verilmiştir. Çökelme: sudan daha ağır olan parçacıkların yeçeki- Bayrak devleti: bir geminin tabiyeti. minden dolayı doğal olarak çökmesi. A Benzin: bir petrol türevi, iç motorlar (örneğin Çözelti ayrıştırıcısı: petrolden oluşan, macun şeklinde arabalar) için yakıt olarak kullanılan yanabilen sıvı bulunan ve kıyıda ya da denizde temizlenen asıltıları Alt tabaka: yüzey tabaka katmanları. hidrokarbonların buharlaşan karışımı. parçalamak için kullanılan sıvı. Arazi iyileştirme yöntemi: kirlenmiş toprak üzerinde Biyolojik birikme: organizmaların beslenme zinciri Çözücü: Bir maddeyi kendi kimyasal yapısında bakteriyel bir tepkime yaratan bir sistem ile kirleticiyi boyunca normalde doğada bulunan miktarlardan daha değişme olmaksızın çözen sıvı. parçalama yöntemi. yüksek yoğunlukta kimyasallar biriktirme kapasitesi. Çözülme: katı (ya da gaz) maddenin sıvı içinde çözül- Aromatik: belli bir koku yayan bir ya da birden fazla Biyolojik iyileştirme: mikro organizmaların kirleticiyi mesi (örneğin, şekerin suda çözülmesi). benzen zincirleri içeren bir bileşen içeriği, bir “aroma” doğal yolla paraçalamaları sürecini hızlandırma işlemi, (örneğin hidrokarbonlar). ayrıca biyolojik yapılandırma olarak da bilinir. D Asfalt: otoyol kaplamalarında ve su geçirmezliğin Biyolojik parçalanma: belli maddelerin (özellikle Denetleme: bir kiralayıcının kendi standartları çerçe- sağlanması için kullanılan ziftin nerdeyse tamamını hidrokarbonların) canlı organizmalarla parçalanması. vesinde bir tankerin kullanımı ile ilgili riskin kabul oluşturduğu yapışkan, siyah, çok kıvamlı sıvı ya da edilebilir olup olmadığını kontrol etmesi. Biyojenik hidrokarbon: birçok bitki ve hayvan türle- yarı katı madde. rinde varolan aromatik yağlar ve esanslar. Deney kanalı: Cedre’ye ait olan eşsiz bir gereç, Asıltı: bir sıvının başka bir sıvı içinde ince parçacıklara petrolün denizdeki ayrışmasını modellemek için Boru hattı: belli sıvıları özellikle hidrokarbonlar ve ayrılıp tamamen heterojen bir sıvı oluşturması. kullanılan kanal. doğal gaz gibi sıvı yakıtları uzun mesafelerce taşımak İki çözünemeyen maddenin (örneğin, normalde için kullanılan geniş uzun boru ya da tüp. Dışarı sızıntı: kirliliğe müdahale temizlik çalışmaları karışmayan su ve yağ gibi) karışması ve çözünemeyen sırasında suya sızan atık sular ya da sıvı atık. madde parçacıklarının dibe çökmeden bir sıvı ortamda Buharlaşma: sıvının kademeli olarak gaz haline kalmış durumu. dönüşmesi. Dinlendirme: asıltı halindeki maddelerin bir haznenin dibine çökmeya bırakılarak ayrıştırılması. Ayırıcı: bir karışım içindeki farklı bileşenleri ayıran Çevreleme: katı ya da sıvı halde bulunan kirlenmiş gereç, bu durumda petrolü sudan ayırırlar. Dökme: bakınız “yığın”. C Ç Dümen suyu: Gemi giderken arkasında bıraktığı B maddelerin belli bir bölgenin dışına çıkmalarını bir köpüklü iz. bariyer kullanarak durdurmak. Balçık: katı ve sıvı maddelerin topaklaşarak birikinti DWT (yük yaşıma tonajı): Geminin yükleme, kaldırma Çıkıntı: yeryüzünün üzerinde çıkıntı yapmış kayanın taşıma kapasitesi yada tuzlu suda yaz yükleme hattına oluşturma eğiliminde olan petrol kalıntısı. üst kısmı. kadar geminin 2240 librelik ton olarak kaldırabileceği Barınak: zorda olan bir geminin sorunun çözülmesi ve ağırlıkların tümü olup bir geminin taşıyabileceği yük Çift Cidar: gövde içinde bir sızıntı olması durumunda çevreye olan etkisini azaltmak için götürülebileceği ağırlığıdır. geminin gövdesini ya da bir bölümünü korumak için bir yer, çoğunlukla bir liman.
  •  etrol tabakalan 113 P Terimler sözlüğü G hidrokarbonlardan oluşur. EEkipman: araç, gereç, malzeme. Gazdan arındırma: denetim ve tamirat çalışmaları için Havza: Yer kabuğundaki kıvrımların çukur, alçak yeri, tankları hidrokarbon buharlarından arındırmak üzere tekne.Ekolojik zehirlenme bilimi: kirliliğin ve kimyasal ve havalandırma.radyoaktif bulaşmanın sonuçlarını araştıran bilim. Hidrokarbon: sadece karbon ve hidrojen içeren ve Gelgit bölgesi: gelgit sularının yükselip çekildiği petrolün ana bileşenini oluşturan bileşen.Emdirme: Süngerimsi özdekleri yapışkan bir sıvı ile kıyı şeridi. Gelgit dalgalarının yükselip çekilirkendoyurma. Hidrokarbon kesitleri: kaynama nokta aralıkları ya ulaştıkları en uzak noktalar arasındaki kıyı bölgesi. da bileşenlerindeki atom sayısı ile tanımlanan hidro-Emici madde: çevreye dökülen sıvının temizlenme- Gemi klas kuruluşu : gemi inşası (gemilerin cidarları karbon karışımı (örneğin, ağır petrol:100-180°C,sini kolaylaştırmak adına, bu sıvıyı emmek ve/veya ve motorları) ve bakımı için güvenlik standartları C7-C10).yüzeyde tutmak için tasarlanmış tüm ürünler. belirleyen ve bu standartaların uygulanması için gemi-Epitel: hücrelerden oluşan organların iç yüzeyini lerin denetlenmesinden sorumlu olan bir NGO. Ikaplayan bir ya da birkaç tabaka şeklindeki doku. Gemi sahibi: gemiyi yöneten, geminin faaliyetle- Hipotermik: vücut ısısının düşmesi.Epoksit: Bir oksijen atomunun yan yana iki karbon rinden, bakımından ve işletilmesinden sorumlu olan İlk temizlik: temizlik çalışmalarının ilk aşaması. Amaçatomuyla köprü yapması suretiyle oluşan ve genel- kişi. büyük çaplı kirletici birikintilerini ve ağır şekildelikle stabil olmayan bileşik. Gemi tamir havuzu: bakım çalışmalarının (örneğin kirlenmiş malzemeleri mümkün olduğunca çabukEşey: Bitki ya da hayvanlarda dişi ya da erkek olarak boyama) yürütüldüğü kapılarla kapatılabilen ve gemi temizlemek ve böylece kirliliğin ve neden olduğuadlandırılmasını sağlayan görev, yapı ve karakter içine girdikten sonra boşaltılabilen havuz. ekolojik etkilerin yayılmasını sınırlamak.topluluğu. Genleşmek: Bir cisim birleşimi ve yapısı değişmeden İskele: bir geminin yanaşabileceği kazıklar üzerine ısı etkisiyle hacimce büyümek. inşa edilmiş platform. F Genetik zehirlenme: genetik değişimlerin görülme IOPC Fonları: Uluslararası Petrol Kirliliği TazminatFalez: Yalı yar sıklığını artıran (zehirli) madde. Fonları.Fışkırtma: taze kirleticinin düşük basınçlı hortumlarla Gros tonilato (GT): bir geminin güvertesinin altında İşletim faaliyetinden kaynaklanan boşaltım: bellibir toplama noktasına akıtılmak üzere hareket ettiri- bulunan tüm depoların tescilli tonlarla ifade edilen miktarda hidrokarbon içeren atık suların denizelerek temizleme tekniği. hacminin bulunarak, 100 feetküp olarak hesaplanıp boşaltılması. Bir geminin sıradan faaliyetleri ileFilm yapıcı madde: kaya, dolgu ve betonarme 100’e bölünmesi ile elde edilen hacim ölçü birimi. Kduvarlar gibi katı yüzeyler üzerinde ince bir tabaka Gros tonaj).(film) oluşturarak, petrolün buralarda tutunmasını ilişkilendirilebilir.azaltan ve temizlenmesini kolaylaştıran madde. Kirle- H Kalıcı kirlilik: insanların neden olduğu sürekli devamtici gelmeden önce uygulanır. Hafifletme: bir geminin yükünün bir kısmını başka bir eden kirlilik.Foto oksitlenme: bir kirleticinin güneş ışığıyla oksit- gemiye boşaltması. Kaplama: kaplama, bir maddenin belli bir yüzeyilenmesi. Ham petrol: doğal yollarla oluşmuş arıtılmamış kaplaması. mineral sıvı. Temel olarak yeryüzünün altındaki rezer- Karaya oturma: bir geminin kaza eseri veya istenerek vlerde biriken ve bir enerji kaynağı olarak kullanılan
  • 114  etrol tabakalan P Terimler sözlüğü sığ denizde dibe ya da karaya çarpıp, saplanması ve Parlak film tabakası: ışığın kırılması ile gümüş renkli L tekrar yüzdürülmeye ihtiyaç duyması. hidrokarbonların birkaç mikron kalınlığında film Lav: kahverengi ile gri arası volkanik toprak. tabakaları şeklinde gökkuşağı renklerini oluşturması Katı atık: denizde yüzen ya da kıyıda biriken, insan ya da doğal çevre kaynaklı, çeşitli yapılardaki atıkların Lif: bazı kabuklu deniz hayvanlarının kendilerini Petrol döküntüsü: petrolün aniden bölgesel boyut- tümü. sürekli ya da geçici olarak bir yere yapıştırmak için larda çevreye sızması. Büyük döküntülerde miktarlar salgıladıkları lif demeti (örneğin midyeler). çevrenin kaldırabileceği seviyeyi oldukça aşar ve Kaza eseri kirlilik: insan iradesi dışında ani bir olaydan kaynaklanan kirlilik. M N zararlara neden olur. Marina: Yat limanı. Petrokimya: petrol türevlerinin kimya endüstrisi. Kıta sahanlığı: Önemli Ekonomik Bölge (ÖEB) - kıta sahanlığı (Exclusive Economic Zone-EEZ), kıyı Mavna: Gemilere ve yakın kıyılara yük taşıyan, güver- Petrol kuyusu: petrol çıkartmak için yeryüzünü devletinin karasuları ile açık deniz arasında kalan, tesiz büyük tekne. delme. devletin denizi ve deniz tabanı kaynaklarını keşif ve Mekanik: Makine ile yapılan. Petrol Tabakası: bakınız «petrol döküntüsü ». işletmesine dair siyasal haklarının olduğu ara deniz bölgesi. Metabolik: Metabolizmaya ait olan. Petrol tankeri: dökme/yığın halindeki sıvı hidrokarbonların tanklarında taşınması için tasarlanan Kiralayıcı: gemi kiralayan kimse. Metabolit: Herhangi bir maddenin doku ve organlarda gemi (ham petrol ya da rafine edilmiş ürünler). Kireçle katılaştırma: daha katı kimyasal bileşenler elde yıkımı sonucu oluşan madde, yıkım ürünü, metabo- lizma artığı. Petrol temizleme tankı: kalıntıların pompalandığı ve etmek için petrolle kirlenmiş maddelere sönmemiş çökmeye bırakıldığı petrol tankerlerinin güvertele- kireç ekleme işlemi. Müdahale stokları: gelecekte kullanılmak üzere rinde bulunan tank. Kirlilik müdahalesi: kirlilik olayının etkisini azaltmak malzeme ve ekipmanların depolandığı rezerv. Polip: Mukozadan gelişerek dışarıya doğru uzanan iyi için yapılan tüm çabalar. Nakliye Rotası: gemilerin izlemeleri gereken kanal ya huylu tümöral oluşum. Kronik: Uzun süredir devam eden; müzmin, süreğen. da rota. Ppm: Milyon başına parçacık miktarını gösteren Kum filtreleyicisi: katı atıkları (zift parçacıkları) temi- O birimin kısaltması. zlemek için 5 ile 10 cm kalınlığında bir kum tabakasını alıp, titreyen tel örgülü bir taşıma bandı üzerinden R geçirip filtreleyen/eleyen makine. Oksitlenme: bir bileşenin bir ya da daha fazla oksijen atomuyla birleşip bir ya da daha fazla elekton Kumsalın gelişimi: yaz mevsiminden önceki tortu kaybettiği kimyasal reaksiyon. Radyoaktif: Işın etkinliği olan, ışın etkin. hareketleri ile kum kumsaldan yukarı doğru taşınır. Rafine ürün: ham petrolün oranları ve niteliğine göre Bu işlem kumsal gelişimi olarak bilinir. P rafine edilmesi ile elde edilen petrol ürünü: propan, Kumsalın seyrelmesi: kış mevsiminin başında kıyıda bütan, benzin, uçak yakıtı, dizel, zift, yakıtlar. gerçekleşen tortu hareketleri ile kum kumsaldan aşağı PAH: polisiklik yani çokhalkalı aromatik hidrokar- Rafineri: doğru kayar. Bu işlem kumsal seyrelmesi olarak bonlar = çeşitli benzen halkalarının (C6H6) birleşmesi bilinir. ile oluşan hidrokarbon; en basit PAH naftalindir 1. maddelerin (homojen ya da heterojen) karışımının (C10H8). bir ya da daha fazla saf yapılara veya iyi tanımlanmış özelliklere sahip bir ya da daha fazla
  •  etrol tabakalan 115 P Terimler sözlüğü karışımlara ayrıştığı bir/birkaç seri işlem. Son temizlik: temizlik çalışmalarının ikinci aşamasıdır. Trafik ayırma planı: bgemilerin seyirleri esnasında Bölgelerin önceki durumlarına ve ekolojik işlevlerine uymaları gereken güzergah ve rotalar.2. bu işlemin yürütüldüğü endüstriyel tesis. dönmelerini sağlar.Referans koşullar: belli bir bölgedeki doğal çevrenin U Su kolonu: su içinde dikey olarak su kütlesi.kirliliğe maruz kalmadan önceki ilk hali. Süzmek: kirlenmiş suyu katı atıklar ve büyükRezerv: Yatağında veya havzasında bulunduğu Uçak yakıtı: ham petrolün damıtılması ile elde edilen parçacıklardan arıtarak saflaştırma işleminin ilkbilinen, ancak henüz çıkarılmamış ve işlenmemiş ve uçakların jet motorları için kullanılan yakıt. aşaması.maden cevherleri. Uçucu: kolayca ya da anında gaz haline dönüşebilen. Şamandıra: Denizde yol göstermeye, bir tehlikeyi,Römorkör: diğer gemileri çekmek veya itmek için için geçiş yolunu haber vermeye veya gemileri açıkta Uzaktan algılama: belli bir mesafeden algılama bilimikullanılan güçlü, donanımlı bir tekne. bağlamaya yarayan yüzer cisim ve tekniği (uydu, uçak). S Ş T VSafra (balast): gemiyi dengelemek için alınan su. Tank: bir gemide yük ya da balast depolamak için Varil: petrol ve ürünleri için kullanılan ölçü birimiSafre Tankı: gemiyi dengelemek için su ile kısmen ya kullanılan bölüm. (hacim) (yaklaşık 159 litre).da tamamen doldurulabilen bölümü Termal: Isıl. YSafra boşaltımı: bir safra tankının içindeki suyunboşaltma işlemi. Termik santral: Yakıt kullanarak oluşturulan ısıdan elektrik üreten santral.Safra boşaltım istasyonu: petrol tankerlerinde Yağ çekme özelliği: yağlara yatkın olma ve onlarılimana yanaşarak balast tanklarındaki kirli Terminal: petrol tankerlerinin yüklerini boşaltıp emme özelliği.balastıboşaltabildikleri tesisler. yükledikleri endüstriyel tesis. Yakıt: petrolün damıtılmasıyla elde edilen katı ve sıvıSalma sulama: bir kumsalın su ile iyice ıslatılması. Tescil bayrağı: bir geminin emniyet kontrollerinde karbon bileşiklerinden oluşan kalıntı. Motor yakıtı doğabilecek sorumlulukları almadan sadece bayrağını olarak kullanılan kalın kahverengi bir sıvıdır. Seyreltici: petrolün su kütlesi içinde asıltı halinde veren bir ülkeye kaydedilmesidurmasını sağlamak ve seyrelmesini kolaylaştırmak Yakıt deposu: motor yakıtını depolamak içiniçin kullanılan sıvı, böylece doğal ortamda, denizde Topakçık: 10 cm ile 1 m arasında çapa sahip kirlilik kullanılan depolar.ya da tatlı sularda parçalanması hızlanır. birikintisi. Kirliliğin sınıflandırılmasında bir bloktan Yapışmayı önleyici: kirletici gelmeden önce daha küçük ama bir zift parçacığından daha büyüktür.Sıyırmak: hidrokarbonların su yüzeyinden temizlen- uygulandığı alanlara kirleticinin yapışmasını önleyenmesi. Tour d’Horizon: Bonn Antlaşması çerçevesinde madde. çoğunlukla 52. ve 63. Kuzey enlemleri arasında en azSintine: gemilerde ambar ve makinalarında biriken Yıkama maddesi: kayalara yapışan petrolün 600 deniz millik bir alanda bulunan açık deniz tesis-kirli, yağlı sular. temizlenmesinde kullanılan ürün. leri üzerinde yürütülen yıllık keşif uçuşu.Sondaj kulesi: denizdibi petrol rezervlerini çıkarmak Yiyeceklerin bozulması: bir petrol döküntüsü Tortu: çökelti, deniz sularının ve içsuların diple-için kullanılan deniz yüzeyinden yukarda, düz, yatay gerçekleştiğinde deniz ürünlerinin tat ve kokularında rinde vs. dışgüçlerin etkisiyle aşınıp taşınan her türsatıh. petrolümsü tat veren değişiklik. kırıntılardan oluşma yığıntı.
  • 116  etrol tabakalan P Terimler sözlüğü Yığın: paketlenmemiş belli miktarlarda küme halinde bulunan madde. Yük taşıma kapasitesi: geminin ruhsatında ton bazında belirtilmiş taşımasına izin verilen maksimum yük ağırlığı Yüzeyde tutunma: bir kimyasalın bir katı yüzey (hava, su vs. ile olan arayüzlerinde) ya da herhangi bir başka sıvı ya da gaz sıvı üzerinde biriktiği fizyoki- myasal olay. (gaz, sıvı veya çözünmez bir maddeye ait molekül veya iyonların bir başka maddenin yüzeyine yapışması) Yüzey yıkama: bir kumsal temizliği yöntemi, tortuların kumsaldan aşağı doğru taşınması ve burada dalgaların dalga enerjisi ile parçalanması Yüksek gelgit izi: gelgit bölgesinde suyun yükseldiği zaman ulaştığı en yüksek nokta. Z Zift: ham petrolün kısmen damıtılması ile geride kalan kısım. En ağır ve en yüksek kaynama noktasına sahip bölümdür. Oldukça kıvamlıdır, katı yapıda bile olabilir. Zift topakçığı: ayrışmış küçük petrol topları
  • Petrol tabakalan 117 Kaynakça C edre yayınları G ençler için kitaplar B aşlıklarCedre information bulletins. N°1 (1st semester 1993) CEDRE, ELF. Mieux comprendre l’environnement : BASTIEN VENTURA C., GIRIN M., RAOUL-DU-to n°19 (May 2004) les marées noires. Paris: Elf Aquitaine, 1998. 55 p. VAL J. Marées noires et environnement. Paris: InstitutCedre bilgi bültenleri. N°1 (1. dönem 1993) n°19 CEDRE, ELF. Çevreyi daha iyi anlamak: Petrol Océanographique, 2005. 407 p. (Propos).(Mayıs 2004) tarihine kadar. sızıntıları - Paris: Elf Aquitaine, 1998. Sf 55. BASTIEN VENTURA C., GIRIN M., RAOUL- DUVAL J. Petrol sızıntıları ve çevre. Paris: okyanusCEDRE. La gestion des déchets : des marées noires EPALZA M. Les poissons alertent les humains. Altxa enstitüsü, 2005. Sf 407.aux rejets opérationnels / Cedre Information Days, Mutillak : le magazine des jeunes pêcheurs basques,21 octobre 2004, Paris (France). Brest: Cedre, 2004. 2001, n°7 (2nd edition from 2002). 71 p. BERTRAND A. Transport maritime et pollution acci-Unnumbered. EPALZA M. Balıklar insanları uyarıyor. Baskı genç dentelle par le pétrole : faits et chiffres (1951-1999).CEDRE. Bilgilendirme Günleri, 21 Ekim 2004, Pa- balıkçıların dergisi, 2001, n°7 (2. baskı 2002). Sf Paris: éditions Technip, 2000. 146 p.ris (Fransa). Brest: Cedre, 2004. Numarasız. 71. BERTRAND A. Deniz taşımacılığı ve kaza ile oluşan petrol kirliliği. (1951-1999). Paris: éditionsCEDRE. Oil Spill Waste Management - Operational ILDHOI. Les marées noires. Information sur la lutte Technip, 2000. Sf 146.Guide. Brest: Cedre, 2004. 64p. contre les déversements d’hydrocarbure en mer. Li-CEDRE. Petrol Döküntüsü Atık Yönetimi- Faaliyet vret pédagogique. Vacoas: Information sur la Lutte BOY DE LA TOUR X., LE LEUCH H., VALAIS M.Kılavuzu. Brest: Cedre,2004. Sf 64. contre les Déversements (ILDHOI), 2004. 43 p. Le pétrole. Paris: Hachette, 1991. 62 p. ILDHOI. Petrol sızıntıları: Denize hidrokarbürCEDRE. Aerial observation of Oil Pollution at Sea- boşaltımına karşı savaş hakkında bilgi. Eğitici comité profesionel du pétrole. Pétrole 2003 : élémentsOperational Guide. Brest: Cedre, 2004. Sf 60 broşür. (ILDHOI), 2004. Sf 43. statistiques. Rueil-Malmaison: Comité ProfessionnelCEDRE. Denizdeki Petrol Kirliliğinin havadan göz- Du Pétrole, 2004. Multiple numbering.lemlenmesi. Faaliyet Kılavuzu. Brest: Cedre, 2004. LA LIGUE DE L’ENSEIGNEMENT. Un monde de Profesyonel petrol komitesi. Petrol 2003: İstatistkselSf 60. brut : document pédagogique sur l’économie du pé- kanıtlar. Rueil-Malmaison: Comité Professionnel trole et le développement durable. Paris: La ligue de Du Pétrole, 2004.CEDRE. Surveying Sites Polluted by Oil – Operatio- l’enseignement, 2004. Unnumbered.nal Guide. Brest: Cedre, 2006. Sf 41 LA LIGUE DE L’ENSEIGNEMENT. Eğitimsiz bir comité profesionel du pétrole. Pétrole 2004 : élémentsCEDRE. Petrolle Kirlenen Bölgeleri Denetlemek – dünya: Petrol ekonomisi ve sürdürülebilir kalkınma statistiques. Rueil-Malmaison: Comité ProfessionnelFaaliyet Kılavuzu. Brest: Cedre, 2006. Sf 4. hakkında eğitsel belge. Paris: La ligue de l’ensei- Du Pétrole, 2005. 107 p. gnement, 2004. Sayısız. Profesyonel petrol komitesi. Petrol 2004: İstatistkselKERAMBRUN L. Guide de nettoyage du littoral suite kanıtlar. Rueil-Malmaison: Profesyonel petrol ko-à un déversement de pétrole. Brest: Cedre, 2004. 118 WALKER J., MAWET D.-P. Les marées noires : leurs mitesi., 2005. Sf 107.p. KERAMBRUN L. Petrol kirliliği sonrası kıyı te- origines et leurs effets sur ’environnement et l’homme.mizleme kılavuzu - Brest: Cedre, 2004. Sf 118. Paris: Gamma, 1995. 32 p. (Catastrophes Naturelles). CLARK R.B. Marine Pollution. Fifth edition, reprin- WALKER J., MAWET D.- P. Petrol Sızıntıları: Çe- ted in 2002. Oxford: Oxford University Press, 2001. vre ve insan üzerindeki etkileri ve kökenleri. Paris: 236 p. Gamma, 1995. Sf 32.
  • 118  etrol tabakalan P Kaynakça CLARK R.B. Deniz Kirliliği. Beşinci baskı, 2002 LAURENT E.-N., CASTELLANET F. 2003 : 20 Pres- SEA EMPRESS ÇEVRE DEĞERLENDİRME yılında tekrar basıldı. Oxford: Oxford University tige souilleront la Méditerranée cette année ! Rapport KOMİTESİ. Sea Empress petrol döküntüsünün çe- Press, 2001. Sf 236. sur la pollution marine par hydrocarbures et les déga- vresel etkisi. London: The Stationery Office, 1998. zages sauvages en Méditerranée. Paris: WWF France, Sf 135. Ecological Stering Group on the oil spil in Shetland 2003. 21 p. (The). The environmental impact of the wreck of the LAURENT E.-N., CASTELLANET F. 2003: Bu TOUTAIN. Prévenir les catastrophes écologiques ? Braer. Edinburgh: The Scottish Office, 1994. 207 p. sene Akdeniz 20 adet “Prestij Kazası” kadar kirle- Les marées noires. Toulouse: éditions Milan, 2004. Shetland’daki petrol döküntüsü üzerine ekolojik necek! Akdeniz’in hidrokarbürler tarafından kirlen- 63 p. Stering Grup (The). Braer batığının çevreye etkisi. mesi ve Akdeniz’e vahşi boşaltım hakkında rapor. TOUTAIN. Ekolojik felaketlere önlem almak. Petrol Edinburgh: The Scottish Office, 1994. Sf 207. Paris: WWF France, 2003. 21 p. Sızıntıları. Toulouse: éditions Milan, 2004. Sf 63. International Energy Agency. Key World Energy Sta- National Research Council of the National Academies. UNCTAD SECRETARIAT. Review of Maritime tistics, 2006 Edition. Oil In The Sea III: Inputs, Fates and Effects. Washing- Transport 2003. Geneva: United Nations, 2003. 171 p. Uluslararası Enerji Kurumu. Ana Dünya Enerji ton DC: The National Academies Press, 2003. 265 p. UNCTAD SECRETARIAT. Review of Maritime Trans- İstatistikleri, 2006 Baskısı. Ulusal Akademilerin Ulusal Araştırma Konseyi. port 2004. Geneva: United Nations, 2004. 141 p. Denizdeki petrol III: Veriler, Felaketler ve Etkileri. UNCTAD SECRETARIAT. Deniz Taşımacılığı IMO. MARPOL 73/78: consolidated edition, 2002. Washington DC: <ulusal Akademiler Basını, 2003. Eleştirisi 2003. Cenevre: Birleşmiş Milletler, Articles, protocols, annexes, unified interpretations Sf 265. 2003. Sf 171. UNCTAD SECRETARIAT. Deniz of the International Convention for the Prevention of Taşımacılığı Eleştirisi 2004. Cenevre: Birleşmiş Pollution from Ships, 1973, as modified by the pro- O’SULLIVAN A.-J., JACQUES T.-G. Impact Refe- Milletler, 2004. Sf 141. tocol of 1978 relating thereto. London: International rence System. Effects of Oil in the Marine Environ- Maritime Organization, 2002. 547 p. ment: Impact of Hydrocarbons on Fauna and Flora. WELLS P.G., BUTLER J.N., HUGHES J.S. Exxon IMO. MARPOL 73/78: derlenmiş baskı, 2002. Ma- Brussels: European Commission, 2003. 80 p. Valdez Oil Spill: Fate and Effects in Alaskan Waters. kaleler, protokoller, ekler, Gemi Kaynaklı Kirliliğin O’SULLIVAN A.-J., JACQUES T.-G. Etki Refe- Philadelphia: ASTM, 1995. 955 p. Önlenmesine dair Uluslararası Sözleşmenin rans Sistemi. Petrolün Deniz Ortamına Etkileri: WELLS P.G., BUTLER J.N., HUGHES J.S. Exxon birleştirilmiş yorumları, 1973, 1978 protokolü ile Hidrokarbonların Bitki ve Hayvanlar üzerindeki Et- Valdez Petrol Döküntüsü: Alaska Sularının Kaderi değiştirilmiş hali. London: Uluslararası Deniz Ku- kisi. Brüksel: Avrupa Komisyonu, 2003. Sf 80. Fate ve Buradaki etkiler. Philadelphia: ASTM, rumu, 2002. Sf 547. 1995. Sf 955. PULLEN, S. The Sea Empress, an ecological disaster. IPIECA. A Guide to Oiled Wildlife Response Plan- Surrey: WWF UK update, 1996. ning. London: International Petroleum Industry En- PULLEN, S. Sea Empress, ekolojik bir felaket. Sur- vironmenal Conservation Association, 2004. 48 p. rey: WWF UK güncelleme, 1996. (IPIECA report series). IPIECA. Petrole Bulanmış Doğal Hayat Müdahale SEA EMPRESS ENVIRONMENTAL EVALUA- Planlaması. Londra: Uluslararası Petrol Endüs- TION COMMITEE. The environmental impact of the trisi Çevre Koruma Kurumu, 2004. Sf 48 (IPIECA Sea Empress oil spill. London: The Stationery Office, rapor serileri). 1998. 135 p.
  • Petrol tabakalan 119 Kaynakça Y ayın hakları ve yasal uyarılarSf 19. Çevre Koruma Kurumu bu belgenin içeriği ileilgili hiçbir sorumluluk kabul etmemektedir.Sf 42. Bu makale yayın hakları saklıdır ve ancakizin ile çoğaltılabilir. Çoğaltılması, içindeki bilgile-rin kullanılması, kopyalanması ya da yayınlanmasıyayıncının ön muvafakatına tabidir. Bilgi bu makale-de bulunan verilerin doğruluğunu garanti etmez ve ha-talardan, eksikliklerden ya da bunların sonuçlarındandoğacak sorumlulukları kabul etmez.Metinde * simgesi ile işaretlenen kelime ve terimlerburada verilen bibliyografik verilere karşılık gelmek-tedir.
  • 120  etrol tabakalan P Fotoğraf dizini F otoğraf Dizini Kapak Sonuçlar Bölümü İyileştirme Bölümü © BSAM/Fransız Gümrükleri; p. 45: © G. Massart/Cnexo; p. 46: © Cedre; p. 48: © sf. 93: © Cedre; sf. 94: © Cedre; sf. 95 solda: © Cedre; p. 49: © Philippe Delaporte/LPO; p. 50 solda: Cedre, sağda: © Okyanus Enstitüsü; sf. 97: © Cedre; Petrol Bölümü UBO dotora tezi, C. Goanvec, Aralık 2004, sağda: sf. 98: © Cedre; sf. 100: © Cedre sf p. 102: © DR; sf. sf. 7: © Total/Euronav belgesi; sf. 11 solda: © Cedre, © Cedre; sf. 51: © Cedre; sf. 52: © Cedre; sf. 53 © 104: © FIPOL; sf. 107: © Ulusal Denizcilik; sf. 108: sağda: © Total/ Dufour Marco belgesi; sf. 13 solda ve France Télécom R&D; sf. 55 solda: © Océanopolis/ © Cedre; sf. 109 solda: © İspanya ulaşım bakanlığı, sağda: © Cedre, ortada: © Total/Atofina belgeleri; sf. Natalie Padey, sağda: © Océanopolis/ Thierry Joyeux; ortada: © Cedre; sf. 110: © Cedre: Cap Ferrand, 14: © Cedre: SEP-Congo boru hattı, Matadi region, sf. 56: © Cedre; sf. 57: © Cedre; sf. 59: © Cedre; p. Gironde, Fransa açıklarında balıkçılık faaliyetleri, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Şubat 2005; 60 solda: © Cedre, sağda: © FIPOL; sf. 61 solda and 2003. Grafik tasarım ve resimler Hippocampe Brest ortada: © Cedre, sağda: © tüm hakları saklıdır; sf.62: www.hippocampe.com tarasından yapılmıştır. Kirlilik Bölümü © Cedre: Erika kazasından sonra kirlenmiş bitki sf. 15: © Cedre; sf. 17: © Cedre; sf. 18: © Cedre; sf. örtüsü kaplanmış platform ve petrole bulanmış martı, 20 üstte: © Ulusal Okyanus ve Atmosfer Yönetimi/ Pointe du fort, Le Croisic, Loire-Atlantique, Fransa, YTU Yabancı Diller Y.O. Öğretim Görevlisi Ercan Ticaret Bakanlığı (NOAA), izniyle çoğaltılmış), Şubat 2000; ERKUŞ tarafından çevrilmiştir. ortada ve altta: © Cedre; sf. 22 ortada: © G. Massart/ Cnexo, sağda: © Cedre; sf.23 solda © Cedre, ortada: © Müdahale Bölümü Ulusal Denizcilik; sf. 24: © Cedre; sf. 25: © Ifremer/ sf.63: © Cedre; sf. 66: © Cedre; sf. 67: © SGMer; Campagne Nautinil 2003; sf. 26: © Cedre: petrolün sf. 69: © Cedre; sf. 70: © ESA - ESRIN; sf. 72: © gelmesi ile kirlenen koy, Prestige petrol döküntüsü, Cedre; sf. 73: © Cedre; sf. 72: © Cedre; sf. 75 top: Galiçya, İspanya, Aralık 2002; © Cedre, bottom: © BSAM/ Fransız Gümrükleri; sf. 76: © Cedre; sf. 77: © Cedre; sf. 78: © Cedre; sf. Sebepler Bölümü 80: © Cedre; sf. 81: © Cedre; sf. 82: © Cedre; sf. 84 sf. 27: © Cedre; sf. 29 solda: © Total/Schaff Philippe ortada: © Cedre, sağda: © FSL; sf. 86: © Cedre; sf. belgesi, ortada: © Total/ROUSSEL MARC belgesi; 88: © Cedre; sf. 89: © Cedre; sf. 90: © Cedre; sf. 91: sf. 31: © Cedre; sf. 33: © Cedre; sf. 34: © Ulusal © Cedre; sf. 92: © Cedre: the Argonaute müdahale Denizcilik; sf. 38: © BSAM/ Fransız Gümrükleri; gemisinin güvertesinden yüzen serenin yayılması, sf. 39: © Cedre; sf. 41: © E.C.P.A.D./ France/Patrick Baie de Douarnenez, Finistère, Fransa, 2004; Babef; sf. 42: © Cedre; sf. 43 solda: © IMO, ortada: © Cedre; sf. 44: © Total/ Borowski John belgesi: Elgin/ Franklin İskoçya, Büyük Britanya;sahili açıklarındaki petrol platformu,