• Like
tor
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
Uploaded on

 

More in: Technology
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
441
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
3
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. ‫غايەت زور چوڭ تىپتىكى ئىنترينىت ئۇچۇر پونكىتى قۇرۇش توغريسىديكى تەسەۋۋۇر پىلنى ۋە 01749001‬ ‫)ئارزۇ )1‬ ‫:ئەسسالمۇ ئەلەيكۇم ئەزيز قىرينداشلر‬ ‫ئالدى بىلەن ھەممىڭلرنىڭ قۇربان ھىىىتىنىڭ خۇشال-خۇرام ئۆتۈشىنى تىلەيمەن ھەمدە ئالدين قۇربان ھىىىتلىق‬ ‫.سالم يولليمەن‬ ‫بۇ تىما ھەققىدە ئويلىنىپ كىلىۋاتقىلى ناھايىتى ئۇزۇن بولدى.بۈگۈن بۇ تىمىنى بىرينچى قىسمىنى يوللشقا‬ ‫مۇۋەپپەق بوپتىمەن.راستىمنى ديسەم تولىمۇ جىدديلىشىۋاتىمەن.چۈنكى بۇ ناھايىتى چوڭ ۋە مەسئۇلىىتى ئىغىر‬ ‫بىر تىما.بىراق ئىچىمدە كۆيۈۋاتقان بىر ئوت مىنى يەنىل داديللىق بىلەن بۇ تىمىنى يوللۋيريشقا دەۋەت قىلىپ‬ ‫كەلدى. مىللىتىمىزنى چىن ديلىدين قىزغىن سۆيىديغان ،مىللىتىمىزنىڭ كەلگۈسى ۋە ئىستىقبالىغا ھەر ۋاقىت كۆڭۈل‬ ‫بۆلىديغان بارلىق قىرينداشلرنىڭ قىممەتلىك ۋاقتىنى چىقىريپ بۇ تىمىنى سەۋيرچانلىق بىلەن تولۇق كۆرۈپ‬ ‫چىقىشىنى،ھەمدە ئىجابى پىكىرلىرينى ئايىماسلىقىنى چىن ديلىمدين ئۈمىد قىلىمەن.ئەگەر بۇ تىمام ئارقىلىق كىشىلەر‬ ‫ئازتول تەربىىەگە ئىگە بولسا ،مەن قىلغان خىزمىتىمدين تولىمۇ رازى بولغان بولتتىم‬ ‫تمامنىڭ ماۋزۇسىدينمۇ ئىنىق كۈرۈنۈپ تۇرۇپتىكى مەن بۇ تىمامدا غايەت زور بىر ئۇيغۇرچە تور پونكىتى شىركىتى‬ ‫قۇرۇپ چىقىش توغريسىديكى تەسەۋۋۇر پىلنىنى ئوتتۇريغا قويماقچى.بەلكىم بەزيلەر »بۇنىڭ يىڭى ديگىدەك‬ ‫ياكى ھەيران قالغۇدەك نىرى بار؟ بۇنى ھەرقانداق ئادەم ئويلپ چىقاليدۇ« دەپ ئويلىشى مۇمكىن.ئۇلرنىڭ‬ ‫گىپىمۇ توغرا.يىقىنقى يىللردين بىرى ئۇيغۇر تورچىىلىق ۋە كومپىىوتىر ساھەسىديكى پىشۋالر ۋە ئەزيمەتلەر‬ ‫ئۆزينىڭ ئۈن-تىنسىز تىريشچانلىقى ئارقىلىق ئۇيغۇر تورچىلىق ئىشلىرى ئۈچۈن غايەت زور تۆھپىلەرنى قوشتى ۋە‬ ‫ئاريمىزديكى بۇ ساھەديكى بوشلۇقلرنى خىلىل زور دەريجىدە تولۇقلپ بۇ ساھەديكى يول باشچىلرغا‬ ‫ئايلندى)ئادديسى ئەگەر ئۇلرنىڭ بۇ ئۇلۇغ خىزمىتى بولمىغان بولسا مىنىڭ بۇ يەردە ئولتۇرۇپ بۇ تىمامنى ئانا تىلدا‬ ‫بىمالل يوللىىالىشىممۇ مۇمكىن ئەمەس ئىدى(.مىنىڭ بۇ يەردە ئوتتۇريغا قويماقچى بولغىنىم مۇشۇ ئۇستازلرنىڭ‬ ‫. نەتىجىسى ئاساسىدا سەكرەش خاراكتىريديكى بىر قىتىملىق تىخنىكا يىڭىلىنىشى‬ ‫:مەن بۇ تىمامنى تۆۋەنديكىدەك 5 قىسىمغا بۆلۈپ ئوتتۇريغا قويماقچى‬ ‫.مۇقەدديمە__ بۇ قىسىمدا مەن پۈتكۈل تىمامنىڭ تۈزۈلىشى ۋە قىسقىچە مەزمۇنىنى ئوتتىريغا قويىمەن-1‬ ‫غايەت زور تور پونكىتى شىركىتى قۇرۇشنىڭ زۆرۈرلىكى__ بۇ قىسىمدا مەن »ئىنتىرنىت تورى ۋە تور پونكىتى-2‬ ‫ئارقىلىق نىمە ئىشلرنى قىلغىلى بولىدۇ؟چەتئەللىكلەر ياكى ئىلىمىزديكى كىشىلەر ئىنتىرنىت توريدين)بولۇپمۇ خەنزۇ‬ ‫يىزيقىديكى تور پونكىتلىريدين ( قانداق پايديلىنىۋاتىدۇ؟نىمە ئۈچۈن ئۇيغۇر تورچىلىقى نىسبەتەن ئارقىدا قالدى؟‬ ‫ئەگەر بىز مۇشۇنداق غايەت زور تىپتىكى تور پونكىتى قۇرۇپ چىقىديغان بولساق ،ئۇيغۇر جەمىىتىگە قانداق‬ ‫ئۆزگىريشلەر ئىلىپ كىلەلەيمىز؟ خەلقىمىزنىڭ جۇغراپىىلىك ئولتۇراقلىشىش ئالھىديلىكى ۋە رايونىمىزنىڭ ئالھىدە‬
  • 2. ‫ئەھۋالىغا ئاساسەن ئىنتىرنىت توريدين يەنە قانداق ئالھىدە پايديلىنىش مۇمكىن؟ نۆۋەتتىكى ئۇيغۇر جەمىىتىنىڭ‬ ‫ئىجتىمائى ،ئىقتىساديي شارائىتى ۋە خەلقنىڭ ئاڭ ۋە تۇرمۇش سەۋيىەسى مۇشۇنداق تور بىتى قۇرۇپ چىقىشقا‬ ‫يار بىرەمدۇ؟ كومپىىوتىر ۋە ئىنتىرنىت تورينى خەلقىمىز ئاريسىدا ئومۇملشتۇرۇشتا ئۇچرايديغان تىخنىكىلىق‬ ‫قىىىنچىلىقلر زادى قانچىلىك؟ بۇنداق تور پونكىتى قۇرۇشتا كومپىوتىرنىڭ باشقا ساھەلىرينىڭ قانداق چەكلىشىگە‬ ‫ئۇچرايمىز ۋە قانداق ھەل قىلىش كىرەك؟...«ديگەندەك سۇئاللرغا قاريتا چامىمنڭ يىتىشىچە ئۆزۈمنىڭ‬ ‫.ئىزدينىشلىرينى ئوتتۇريغا قويىمەن‬ ‫غايەت زور تور پونكىتى شىركىتىنىڭ تۈزيلىشى__ بۇ قىسىمدا مەن»غايەت زور تىپتىكى تور پونكىتى شىركىتىنىڭ-3‬ ‫5 چوڭ تۈزگۈچى قىسىملىرى،ھەر بىر قىسمىنىڭ يۈريشىش ئۇسۇلى،ئىقتىسادى قىممەت ياريتىش ئۇسۇلى،‬ ‫غايەت زور تور پونكىتى شىركىتى قۇرۇشنىڭ قەدەم باسقۇچلىرى ،خەلقىمىزنى يىڭىچە موھىت ۋە ياشاش‬ ‫.ئۇسۇلىغا كۆندۈرۈش...«قاتارلىق مەسلىلەر ھەققىديكى ئۆزۈمنىڭ ئىزدينىشلىرينى ئوتتۇريغا قويىمەن‬ ‫مەبلەغنىڭ كىلىش مەنبەس ۋە پايدينىڭ بۆلىنىشى__ بۇ قىسمدا مەن» بۇنداق غايەت زور تىپتىكى تور پونكىتى-4‬ ‫شىركىتى قۇرۇش ئۈچۈن كىتىديغان مەبلەغ ۋە بۇنىڭ كىلىش مەنبەسى،بۇ شىركەت ئارقىلىق ياريتىلغان پايدينىڭ‬ ‫.تەقسىم قىلىنىش ئۇسۇلى...« قاتارلىق مەسلىلەر ھەققىدە ئۆزۈمنىڭ ئىزدينىشلىرينى ئوتتۇريغا قويىمەن‬ ‫ئاخىرقى سۆز__ بۇ قىسىمدا مەن »بۇ تىمىنى ئوتتۇريغا چىقىريشتىكى مەقسىتىم،بەزيبىر ئىجتىمائي مەسلىلەر-5‬ ‫.ھەققىديكى كۆز قاراش ۋە مەيدانىم...« قاتارلىق مەسلىلەر ھەققىدە توختىلىمەن‬ ‫ئۇيغۇرچە خەت بىسىش سۈرئىتىمنىڭ تازا تىز بولماسلىقى سەۋەبىدين بۈگۈن مۇشۇ يەرگىچە يازاي .ئەگەر تىمامدا‬ ‫.بەزيبىر ئىمل خاتالىقلىرى كۆرۈلگەن بولسا تورداشلنىڭ ئەپۇ قىلىشىنى تۆۋەنچىلىك بىلەن سورايمەن‬ ‫)غايەت زور تور پونكىتى قۇرۇشنىڭ زۆرۈرلىكى)1-2‬ ‫)توردين ئۈنۈملۈك پايديلىنىش ۋە ئىنتىرنىت تورنىڭ ئەھمىىتى )2‬ ‫ئەمدى مەن »ئەگەر بىزنىڭ ئۇيغۇر جەمىىتىمىزدە راستىنل شۇنداق بىر غايەت زور تىپتىكى ئۇنۋيرسال تور بىتى‬ ‫بولغان بولسا بىزنىڭ تۇرمۇشىمىزدا قانداق ماھىىەت خاراكىتىرلىك ئۆزگىريشلەرنى ئىلىپ كەلگەن بولتتى؟« ديگەن‬ ‫.مەسلە توغريسىدا توختىلىمەن‬ ‫)كىسەللىك ۋە داۋالىنىش)بولۇپمۇ ياشانغانلرنىڭ.1‬ ‫ئاۋۋال بىز ھازيرقى جەمىىتىمىزديكى كىسەل بولۇپ قىلىش ۋە داۋالىنىشنىڭ پۈتكۈل جەريانىغا قاراپ باقايلى‬
  • 3. ‫---ھەممىمىزگە ئايانكى ئادەم يىشىنىڭ چوڭىىىشىغا ئەگىشىپ ئىممونىت كۈچى ئاجىزلىشىشقا باشليدۇ.ھەرقايسى‬ ‫ئەزالىرينىڭمۇ ئىقتىدارى بارا بارا ئاجىزلىشىشقا باشليدۇ.بەزى ئەزالىريدين بولسا چوڭراق چاتاق كۆرۈلىدۇ.مۇشۇ‬ ‫ئەھۋاللرنىڭ ھەممىسى چوڭلردا كىسەل پەيدا بولۇشنى كەلتۈرۈپ چىقىريدۇ.ئاريمىزديكى كۆپچىلىكىمىزنىڭ ئاتا-‬ ‫ئانىسى بار.بۇنداق ئەھۋاللرغا كۆپىنچىمىز يولۇقۇپ باققان.مەلۇم كىسەللىك ئەھۋالى كۆرۈلگەندين كىىىن بىزنىڭ‬ ‫قىلىديغان ئىشىمىز ئادەتتە مۇنداق بولىدۇ---بىر نەچچە كۈن ساقلپ باقىمىز،ئاغريق ياكى كىسەللىك ئەھۋالىدا‬ ‫ياخشىلىنىش بولمايدۇ،دوختۇرخانىغا باريمىز،دورا ياكى ئوكۇل بىلەن داۋالىنىمىز.تەلىىىمىز بولسا مۇشۇ بىر قىتىملىق‬ ‫داۋالىنىش بىلەن سەللىمازا ساقىىىپ كىتىمىز.بىراق بۇنداق تەلەيلىكەر زادى قانچىلىك باردۇ؟ مىنىڭ كۆزيتىشىمچە‬ ‫ئەكسىچە ئەھۋالغا يولۇقىديغانلر ناھايتى كۆپ.يەنى نۇرغۇن قىتىم داۋالىنىپمۇ كىسىلىدە ياخشىلىنش بولمايدۇ.‬ ‫كىشىلەردين ئاڭلىغان كونىلىقلرنى،تىلىۋيزۇر ئىلنلىريدا كۆرگەن دوريلرنى ۋە باشقىلرنى ئىشلىتىپ باقىدۇ.بىراق‬ ‫بۇلرنىڭ كۆپىنچىسى ئالدامچى ،ئۈنۈمسىز بولۇپ چىقىدۇ.بەزيلىرى ھەتتا ئەكىس تەسىر بىريپ»چاپىقىنى‬ ‫.ئوڭليمەن دەپ جىتتاق قىلىپ قويۇپتۇ«ديگەندەك باشقا كىسەللىكلەرنىڭ پەيدا بولۇشىغا سەۋەپچى بولىدۇ‬ ‫مۇشۇنداق ئۇزۇن مەزگىللىك كىسەللىك ئەھۋالىنى تارتقۇچىلر دوختۇرخانىغا بىريشنىڭ ئالديدا دوختۇرغا دەيديغان‬ ‫گەپلىىرينى تازا تولۇق تەيىارليدۇ،تارتقان ئاغريق ياكى كىسەللىك ئازابلىرينى تازا بىر ديۋالماقچى بولىدۇ.ھەممە‬ ‫كىسەللىك ئەھۋالىنى تولۇق ئىىتىپ دوختۇرنىڭ توغرا ديئاگنوز قويىشىغا قوليلىق ياريتىپ بەرمەكچى بولىدۇ.بىراق‬ ‫ئەمىلىىەتتىچۇ؟ ھىلىقى ئۇ كۆرۈنمەكچى بولغان دوختۇر بىر داڭلىق پروپپىسور بولۇپ ئۇنىڭ نۇمۇرينى ئىلىشمۇ بىر‬ ‫قىىىن گەپ.مىڭ تەستە قىىنىلىپ نۇمۇرينى ئالغاندين كىىىن ئۆزينىڭ نۆۋيتى كەلگەندە ھىلىقى داڭلىق پروپپىسورنىڭ‬ ‫كەيپىىاتى ياخشى بولسىغۇ ئەستايىديل كۆرۈپ قويىدۇ.بىراق ئەھۋال كۆپىنچە بۇنداق بولمايدۇ.بۇلرنىڭ ھالى‬ ‫ئۈستۈن،ياكى ئاچچىقى يامان،سەۋريچان ئەمەس،بىمارلرنى گەپ قىلغىلى قويمايديغان چىقىدۇ.ھىلىقى بىچارە‬ ‫بىمارلر بولسا خۇددى جىنايەتچىدەك ئۇنىڭ قوپال گەپلىرينى ئاڭلپ تۇرسىمۇ ئۇنىڭ ئاچچىغىنى كەلتۈرۈپ قويۇپ‬ ‫ئۆزينىڭ داۋالىنىشىغا دەخلى يىتىشىدين ئەنسىرەپ چىرايىدين كۈلكە ياغدۇرۇپ ھەدەپ خوشامەت قىلىدۇ،‬ ‫سوريماقچى بولغان نۇرغۇن گەپلىرينى سوريىالمايدۇ.ھىلىقى پىروپپىسور بولسا يەنە كۆرۈشكە تىگىشلىك نۇرغۇن‬ ‫بىمارلر ساقلپ تۇرغانلىقى ئۈچۈن،گەپنى قىسقارتىپ دەرھال ھەرخىل تەكشۈرۈش قەغەزلىرينى يىزيۋيتىدۇ.ئۇ‬ ‫يەردە يەنە ئۆچرەتتە تۇرۇپ تەكشۈرتۈپ چىققاندين كىىىن بۇ دوختۇرنىڭ ئىشتىن چۈشىديغان ۋاختى بولۇپ‬ ‫كىتىدۇ.بۇ چاغدا ياكى بۇ دوختۇرنىڭ كىلەركى قىتىملىق كىسەل كۆريديغان كۈنىگىچە ساقلش كىرەك،ياكى ئۇنى‬ ‫كىسەلخانىدين ئىزدەش كىرەك،ياكى باشقا بىر دوختۇرغا كۆرسىتىش كىرەك.كىىىنكى ئىككىل خىل ئەھۋالدا بىمار‬ ‫خۇددى دوختۇر ئۆزيگە ياخشىلىق قىلىپ،ئەسلىدە قىلمىسىمۇ بولىديغان ئىشىنى قىلىپ بىريۋاتقاندەك،ئۇلرنىڭ‬ ‫ۋاقتىنى ئىگەللىۋيلىپ بارغاندەك ھىس قىلغانلىقى ئۈچۈن،يەنىل نۇرغۇن گەپلەرنى سوريىالماي قالىدۇ)ئەلۋەتتە‬ ‫.)مىنىڭ بۇ بايانىم بىر قىسىم مەسئۇلىىەتچان،سەۋريچان،پىداكار ،ئەل سۆيەر دوختۇرلىريمىىزغا توغرا كەلمەيدۇ‬ ‫داۋالنماي ديسە كىسەللىك ئازابىنىڭ دەردى،شۇنىڭ بىلەن بىمارلر ئاڭلىغان،تىلىۋۇزۇردا ئىلنىنى كۆرگەن ھەرخىل‬ ‫دوريلرنى ئىشلىتىپ باقىدۇ.بۇلرنىڭ كۆپىنچىسى ساختا،ئۈنۈمسىز،ئالدامچى بولۇپ چىقىدۇ.ئىنىقكى بۇ نۇرغۇنلىغان‬ ‫ئىقتىسادقا،ۋاقىتقا تىخىمۇ موھىمى خەلقنىڭ ساغلملىقىغا زيىان ئىلىپ كىلىدۇ.بىزدە »ساغلم تەندە ساغلم‬ ‫ئەقىل« ديگەن گەپ بار.مىنىڭچە بۇ خەلقنىڭ بىۋاستە مەنپەئەتىگە،مىللەتنىڭ ئومومى ساپاسىغا چىتىلىديغان چوڭ‬
  • 4. ‫.بىر مەسلە‬ ‫بۇنداق ديسەم بەزيلەر »بۇ سەن بىزنىڭ قولىمىزدين كىلىديغان ئىشلر ئەمەس.ئەگەر بۇ مەسلىلەرنى بىز ھەل‬ ‫قىللىساق ھۆكۈمەت نىمە ئىش قىلىدۇ؟ ھۆكۈمەت بۇنداق ئىشلرنى توسۇش ئۈچۈن نۇرغۇن چاريلەرنى‬ ‫قوللندى،ھەم قوللىنىۋاتىدۇ،بۇ مەسلىلەرنى ھەل قىلىش ئۇنچىۋيل ئاسان ئەمەس«ديىىشى مۇمكىن.يەنە بەزيلەر‬ ‫بولسا »ھۆكۈمەتنىڭ بۇ مەسلىلەرگە قوللنغان تەدبىرلىرينى يىتەرلىك بولمىدى دەپ قاراپ« ھۆكۈمەتتىن‬ ‫ئاغرينىشى مۇمكىن. بىراق مەن بۇ ئىككى خىل قاراشىنىڭ ھەر ئىككىسىگە قوشۇلمايمەن. ھەممىمىزگە ئايانكى‬ ‫جەمىىەت ديگەن بىر ئىنتايىن مۇرەككەپ ئىجتىمائى قۇرۇلما،مۇشۇنداق مۇرەككەپ قۇرۇلمىنى تەرتىپلىك تۇتۇپ‬ ‫تۇرۇش ۋە پىلن بويىچە تەرەققى قىلدۇرۇش ئۈچۈن ھۆكىمەتنىڭ قىلىشقا تىگىشلىك ئىشلىرى ناھايىتى كۆپ‬ ‫بولىدۇ.ئەگەر بىز ھەممە جەھەتتە ھۆكۈمەتكە تايىنىۋالىديغان بولساق،بۇ ئىشلرنىڭ ھەل بولىشى ئۈچۈن‬ ‫ناھايىتى ئۇزاق ۋاقىت كىتىدۇ.چۈنكى مەلۇم بىر مەزگىلدە موھىم ۋە جىددى بىرينچى ئورۇنغا قويۇپ بىجىريشكە‬ ‫تىگىشلىك خىزمەت ،شۇنداقل نىسبەتەن موھىم بولمىغان ئىشلر بولىدۇ.ھۆكۈمەت ئىنىقل موھىم ئىشلرنى‬ ‫دەسلەپتە، نىسبەتەن موھىم ئەمەس ئىشلرنى ئىككىنچى ئورۇنغا قويۇپ قىلىدۇ. ئەگەر بىز مۇشۇنداق‬ ‫تايىنىۋيلىش،كۈتۈپ تۇرۇش پوزيتسىىەسى تۇتساق ھۆكۈمەتنىڭ كۈن تەرتىپىديكى مۇشۇ مەسلىلەرنى ھەل قىلىش‬ ‫ۋاقتىنىڭ كىلىشىنى كۈتۈشىمىزگە توغرا كىلىدۇ.بىراق بۇ قاچان؟بەلكىم بىز بۇ ئۆمريمىزدە كۆرەلمەسلىكىمىز‬ ‫مۇمىكن.بۇ ئەھۋال كۆپىنچە نارازيلىق ۋە ئاغرينىشنى كەلتۈرۈپ چىقىريدۇ.شۇڭا مىنىڭ ديمەكچى بولغىنىم‬ ‫ھەرگىزمۇ قانداقتۇر »ھۆكىمەتنىڭ ئورنىنى ئىلىش بولماستىن « بەلكى كۈتۈپ تۇرۇش، تايىنىۋيلىش ئىديىسىنى‬ ‫تاشلىۋيتىپ،قولىمىزدين كىلىديغان مەسلىلەرنى ئۆزيمىز ھەل قىلىش ۋە شۇ ئارقىلىق ھۆكۈمەتنىڭ پايديلىق‬ ‫.تولۇقلنمىسىغا ئايلىنىش‬ ‫بەزيلەر مۇنداق ديىىشى مۇمكىن»بۇ ديگەنىلىريڭنىڭغۇ ئاساسى بار.بىراق بۇلرنىڭ ئىنتىرنىت تورى بىلەن نىمە‬ ‫مۇناسىۋيتى بار؟‬ ‫ئالدى بىلەن بىز ھازير خەنزۇچە سەۋيىەسى ناھايىتى ياخشى،شۇنداقل ئىنتىرنىت توريدين ناھايىتى ياخشى‬ ‫:پايديلىنىپ كىلىۋاتقان بىرەيلەننىڭ كىسەل بولۇپ قالسا قانداق قىلىغانلىقىغا قاراپ باقايلى‬ ‫بۇ كىشى مەلۇم بىر كىسەللىك ئازابىنى تارتقىلى خىلى ئۇزۇن بولدۇ،ئۇ ھازير قەتئى نىەتكە كىلىپ ئەڭ ئاز چىقىم‬ ‫.بىلەن،ئەڭ تىز سۈرئەتتە بۇ كىسەللىك ئازابىدين قۇتۇلماقچى بولدى‬ ‫شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئالدى بىلەن >بەيدۇ< تور بىكىتىگە چىقىپ ئۆزينىڭ كىسىلىنىڭ كىسىلىنىڭ ئىسمىنى كىرگۈزدى.‬ ‫سىكۇنت ئۆتمەيل بۇ ھەقتىكى مىلىونلىغان تور بەتلىرى تىزيلىپ چىقتى.ئۇ بۇنىڭ ئاريسىديكى >بەيدۇ‬ ‫ئىنسكىلوپىديىسى< )ياكى شۇنىڭغا ئوخشاش تور بىتىدين( ئۆزينىڭ كىسىلىگە ئائىت ئەڭ ئاساسى ۋە موھىم‬ ‫ئۇچۇرلرغا )بۇ خىل كىسەلنىڭ پەيدا بولۇش سەۋەبى. كىسەللەرنىڭ ئىگەللەيديغان پىرسەنتى،خەتەرلىكلىك‬ ‫دەريجىسى ،كىسەللىك پىرينسىپى،جۇڭگو ۋە چەتئەللەرديكى داۋالش ئۇسۇلى،پەرھىز قىلىشقا تىگىشلىك‬ ‫ئىشلر...ديگەندەك( ئىگە بولدى. ئارقىدين ئۇ دوختۇرخانىلرغا باردى،تەكشۈرتۈش ئىلىپ باردى.دوختۇرلر ئۇنىڭغا‬ ‫دورا يىزيپ بەردى،ئۇ يەنە تونۈش بىلىشلىريدين ھەرخىل دورا ئۇچۇرلىريغا ئىگە بولدى،تىلىۋيزۇردا مۇناسىۋەتلىك‬ ‫دورا ئىلنىلىرينى كۆردى،توردين ھەرخىل دورا ئۇچۇرلىريغا ئىگە بولدى. بىراق بۇ ئۇلرنىڭ زادى قايسىسى راست ،‬
  • 5. ‫ئىشەنچىلىك قايسىسىنىڭ يالغانلىقىنى بىلەلمىدى.چۈنكى ئۇ بىلەتتىكى بەزى دوريلرنىڭ ئىلنىلىرى ناھايىتى‬ ‫ئاشۇرۇپ كۆپتۈريۋيتىدۇ. بەزيسى تىخى باشقا ئۆلكىلەردە ئىلنى چەكلەنگەن دوريلر.ئەگەر ئۇ قاريغۇلرچە‬ ‫خالىغان بىرينى ئىلىپ ئىشلەتسە ھەم ۋاختىغا،ھەم پۇلىغا زيىان بولىدۇ،كىسىلىنڭ ساقىىىشىمۇ ئارقىغا سۈرۈلۈپ‬ ‫كىتىدۇ.»كۆتۈرەلمىسەڭ ساڭگىلىتىۋال« ديگەندەك يىڭى كىسەللەرنى تىپىۋيلىشى مۇمىكىن. شۇنداقل ئۇنىڭ تىببى‬ ‫داۋالش تىخنىكىسى ۋە دوريلرنىڭ ئۈنۈمىگە بولغان ئۆزينىڭ كىسىلىنىڭ ساقىىىشىغا بولغان ئىشەنچىسىمۇ‬ ‫تۆۋەنلەپ كىتىدۇ.شۇڭا ئۇ ئىھتىىاتچانراق بولۇپ ئازراق ۋاقىت ۋە ئىقتىساد سەرپ قىلىپ بۇ ھەقتە كۆپرەك‬ ‫ئىزدينىشكە رازى.چۈنكى ئۇ »كىىىنكى پۇشمان،ئۆزۈڭگە دۈشمەن« ديگەندەك كۈنگە قىلىشنى خالىمايدۇ. ئۇ بۇ‬ ‫دوريلر ھەققىديكى ئۇچۇرلرنى يەنە>بەيدۇ<غا كىرگۈزدى. ئۇ ئىزدەپ تاپقان بەزى ئۇچۇرلر ئۇنى راستىنل‬ ‫ھەيران قالدۇردى.يا پانا! ئۇ ھىلىقى ئىلنىنى ئاڭلىغاندين كىىىن خۇددى كىسىلى ئەتىسىل ياخشى بولۇپ‬ ‫كىتىديغاندەك ھىس قىلىپ دەرھا سىتىۋيلىشنى قارار قىىلغان دورا ئەسلىدە باشقا نۇرغۇن ئۆلكىلەردە كۆپتۈرۈپ‬ ‫ئىلن بەرگەنلىكى ئۈچۈن ئىلن چەكلەنگەن دورا ئىكەن ئەمەسمۇ! ئۇ يەنە توردين ئۆزيگە ئوخشاش كىسەلگە‬ ‫گىريپتار بولغان بىمارلر سوريغان،ئۆزى دەل بىلمەكچە بولغان سۇئاللرنى ۋە بۇلرغا بىريلگەن جاۋاپلرنى‬ ‫كۆرۈپ ،كۆڭلىديكى نۇرغۈن تۈگۈنلەر يىشىلدى.يەنە بەزى سۇئاللر بولسا ئوتتىۇريغا قويۇلمىغان ئىدى.ئۇ يىزيپ‬ ‫ئىۋەتىپ قويدى.ئۇنىڭغا ئايانكى كۆپ ئۆتمەي بۇ ھەقتە تەجريبىس بار كىشىلەر ياكى كەسپىي كىشىلەر جاۋاپ‬ ‫قالدۇريدۇ.ئەلۋەتتە بەزى دورا سوديگەرلىرى ياكى ۋاستىچىلىريمۇ بۇنىڭدين پايديلىنىپ يالغان ئۇچۇر ۋە ئىلن‬ ‫....)خاراكتىىريديكى ئۇچۇرلرنىمۇ ئەۋەتىدۇ) بۇ مەسلىىنى قانداق ھەل قىلىش توغريسىدا كىىىنرەك توختىلىمەن‬ ‫ئۇ تورديكى بىلىملەر ۋە قايتقان جاۋاپلر ، ئۆزيگە ئوخشاش كىسەلگە گىريپتار بولغان كىسەللەرنىڭ...‬ ‫تەجريبىسى ،تورديكى نەق مەيداندين بىريلگەن مەسلىھەت،ئۇچۇرلر،بىلىملەر ئارقىلىق ئۆزينىڭ كىسىلى ۋە‬ ‫داۋالش ئۇسۇلىغا قاريتا بىر قەدەر مۇكەممەل بولغان چۈشەنچىگە ئىگە بولۇپ بولدى. ئەمدى ئۇ قاليمىقان دورا‬ ‫ئىشلىتىپمۇ يۈرمەيدۇ،باشقىلرنىڭ بۇ ھەقتە ديگەن قاليمىقان گەپلىريگىمۇ ئىشەنمەيدۇ.ئۇ يەنە بىر قەدەر ئىلمى‬ ‫بولغان دۋالىنىش پىلنىنى تۈزۈپ چىقتى.ۋە بۇ پىلن بويىچە ديىاريمىزديكى مەلۇم بىر دوختورخانىدا داۋالندى‬ ‫.ئەلۋەتتە بۇ جەريانديمۇ ئۇ ديققەت قىلىشقا تىگىشلىك ئىشلر توغرۇلۇق توردين ئۈزلۈكسىز پايديلىنىپ تۇردى.كىىىن‬ ‫ياكى ئۇ بىر قەدەر تەلەيلىك بولۇپ كىسىلى ئاسانل ساقايدى،ياكى كىسىلى راستىنل بىر قەدەر ئىغىر بولۇپ‬ ‫ديىاريمىزدا بۇ كىسەلنى ئۈنۈملۈك دۋالىىاليديغان دوختۇرخانا چىقماي قالدى.كىىىنكى ئەھۋالدا قانداق قىلىش‬ ‫كىرەك؟ ھىچقىسى يوق. ھازيرچە ديىاريمىزدا دۋا يوق بولىشى پۈتۈن جوڭگودا داۋا يوقلۇقىدين ديرەك‬ ‫بەرمەيدۇ.ئۇ يەنىل ئىنتىرنىت توريغا ئىلتىجا قىلدى.كىسىلىنىڭ ئىسمىنى كىرگۈزۈپ بىر ئاختۇريۋيدى نۇرغۇنلىغان‬ ‫دوختۇرخانىلرنىڭ ئىسمى تىزيلىپ چىقىتى.ئۇ بىر دوختۇرخانىلرنى رەت تەرتىپكە تىزغان بىر تور پونكىتىگە كىريپ‬ ‫ئۆزينىڭ كىسىلىنىڭ ئىسمىنى كىرگۈزيۋيدى ئىچىكىريديكى 1- ئورۇندين 01-ئورۇنغىچە تۇريديغان دوختۇرخانىلر ۋە‬ ‫بۇ ساھەديكى داڭلىق دوختۇرلرنى تىزيپ بەردى.ئۇ بۇلرنىڭ ئاريسىدين مەلۇم بىر دوختۇرخانا ۋە شۇ‬ ‫دوختۇرخانىديكى داڭلىق بىر پروفىسورنى تاللىدى.ئۇ بۇ پىروفىسورنىڭ تەرجىمھالىنى بىر قۇر كۆردى،ئۇنىڭ‬ ‫كىسەل كۆريديغان كۆنلىرە ۋە نۇمۇر ھەققىنىمۇ تەكشۈرۈپ بىلىپ بولدى.ئارقىدين يەنە بۇ بىمارلرنىڭ بۇ‬
  • 6. ‫پىروفىسورغا ئۇنىڭ مىجەزى،كەسپى ئەخلقى...قاتارلىق جەھەتلەردين بەرگەن باھاسىنىمۇ بىر قۇر كۆرۈپ‬ ‫چىقتى.يەنە ئۇنىڭ نۇمىرينى قانداق قىلىپ ئىلىش توغريسىدا تورداشلرنىڭ ئۆز تەجريبىسگە ئاساسەن بەرگەن‬ ‫نۇرغۇن تەكلىپلىرينى كۆردى.ئۇ يەنە بۇ دوختۇرخانىنىڭ تور پونكىتىگە كىريپ بارلىق ئالقىلىشىش ئۇسۇللىرينى‬ ‫تاپتى.تورديكى نەق مەيداندين بىريلگەن مەسلىھەتن ئاڭلىدى،ئۇلرنىڭ ئادريسىغا ئاساسەن تورديكى خەريتىدين‬ ‫ئۇ دوختۇرخانىنىڭ شۇ شەھەرديكى كونكىريت ئورنىنى تاپتى.شۇ ئەتراپتىكى مىھمانخانا ۋە تاماقخانا ديگەندەك‬ ‫باشقا ئورۇنلرنىمۇ بىر قۇر تەكشۈرۈپ كۆردى. پويىز ياكى ئايروپىلن بىلەن چۈشكەندين كىىىن قانچىنچى يول‬ ‫ئاپتوبوزيغا چۈشۈپ نەدە چۈشۈپ قىلىش ...ديگەندەك ھالقىلرمۇ ئۇنىڭغا خىلىل بەك ئايان بولدى.ئىنىقكى ئۇ‬ ‫.ئەمدى ئۇ شەھەرگە بارغاندين كىىىنمۇ ئۇنچە بەك ياتسىريمايدۇ،نىمە قىلىشىنى بىلمەي تىڭىرقاپمۇ قالمايدۇ‬ ‫ديققەت قىررنداشلر:ديمەك ئۇ ئۆيىدين چىقماي تۇرۇپل ئۆزى يولۇقىديغان ئەھۋاللر توغريسىدا بىر قۇر ئۇچۇرغا‬ ‫ئىگە بولۇپ بولدى ۋە كۆڭلىدە بۇ ئىشلرنى قانداق ئورۇنلشتۇرۇش ھەققىدە كۆڭلىدە سان پەيدا بولۇپ‬ ‫بولدى.بۇ نىمىدين ديرەك بىريدۇ؟ھەممىمىزگە ئايانكى ئىچكىرى ئۆلكىلەردە ياتاق باھاسى بىر قەدەر قىممەت،‬ ‫شۇنداقل ماڭغان تۇرغىنىغا پۇل كىتىديغان گەپ.بىراق ئۇ ھازير مۇشۇ تەيىارلىقلىرى ئارقىلىق كىىىن ئۆزى‬ ‫ئۇچرايديغان دوختۇرخانىنى تاپالماي دوقۇرۇپ يۈرۈش،بىريپ بولۇپ كەلگىنىگە پۇشايمان قىلىش، دوختۇرنىڭ‬ ‫كىسەل كۆريديغان كۈنىنى ساقلپ نەچچە كۈن كۈتۈش،نۇمۇر ئاللماسلىق،ئالدينىپ كىتىش....قاتارلىق ئۆزيگە‬ ‫ۋاقىت ۋە ئىقتىساد جەھەتتىن نۇرغۇنلىغان زيىان ئىلىپ كىلىديغان تۈرلۈك ئوڭۇشسىزلىقلرنىڭ ئالدينى ئالدى.بۇ‬ ‫كىشىلىريمىز بۇرۇن ئويلشقىمۇ جۈرئەت قىللمايديغان ئىشلر.بىراق مۇشۇنداق قوليلىقلردين پايديلىناليديغان،‬ ‫ھەتتا مۇشۇنداق ئىشلرنىڭ بارلىقىنى بىلىديغان كىشىلىريمىزدين )بولۇپمۇ چوڭلىريمىزنىڭ ئاريسىدا(زادى قانچىلىك‬ ‫باردۇ؟‬ ‫ئوخشاش بىر مەنزيريگە ھەرخىل رەڭلىك كۆزەينەكىنى تاقاپ قاريسا ھەرخىل رەڭدە كۆرۈنىگىندەك بەلكىم‬ ‫مىنىڭ بۇ بايانلىريمدين ھەرخىل كىشىلەر ھەرخىل يەكۈن كەلتۈرۈپ چىقىريشى مۇمكىن.تۆۋەنديكىلىرى‬ ‫:كەلتۈرۈلۈپ چىقىريلىش مۇمكىنچىلىكى بىر قەدەر يۇقىرى بولغان يەكۈنلەر‬ ‫بۇ مەسلىلەر ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ئۆزلۈكىدين ھەل بولۇپ كىتىدۇ.يەنى مەلۇم مەزگىل ۋاقىت ۋاقىت.1‬ ‫ئۆتكەندين كىىىن)مەسىلەن 02 يىل ياكى 05 يىلدين كىىىن (كىشىلىريمىزنىڭ كۆپ قىسمى خەنزۇچىنى بىلىديغان‬ ‫بولۇپ كىتىدۇ،كومپىىوتىرمۇ ئوموملىشىپ كىتىدۇ.شۇڭا بىزنىڭ ھازير قىلىشقا تىگىشلىك ئىشىمىز ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىنى‬ ‫كۈتۈپ تۇرۇش؛‬ ‫خەپ ،چوقۇم خەنزۇچە ۋە كومپوتىرنى)ياكى تورغا چىقىشنى( ياخشى ئۈگەنمىسەم)ياكى ئاتا-ئانامغاياخشى.2‬ ‫ئۈگەتمىسەم(؛‬ ‫ئىسىت،ئۆزۈم خەنزۇچە ۋە كومپىىوتىر)تور(نى شۇنداق ياخشى بىلىپ تۇرۇپ ھەجەپ دادام)ياكى ئانام( ئاغريپ.3‬ ‫قالغاندا مۇشۇنداق ياردەم قىلماپتىمەن،بۇندين كىىىن چوقۇم شۇنداق قىلىىمەن؛‬ ‫بۇنداق ديگەن بىلەن تور يەنە نۇرغۇن ئالدامچىلىقلرنىڭ مەنبەسى.يالغان ئىلنلر،ئۇچۇرلر،ئالدامچىلر...ئىنتايىن.4‬ ‫كۆپ .بىر ئاددى پۇقرا بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن بىز بۇنچە كۆپ نەرسىلەرنىڭ ئاريسىدين قايسىسى راست قايسىسى‬ ‫يالغان قانداق ئايريىمىز؟يەنىل بۇلرغا ئىشەنمىگەن تۈزۈك؛‬
  • 7. ‫ئەگەر ھەممە ئىشنى مۇشۇنداق تور ئارقىلىق قىلغىلى بولسا دوختۇرلر ۋە دوختۇرخانىلر نىمە ئىش قىلىدۇ؟.5‬ ‫جۆيلۈگەنلىك)گەرچە مەن بۇنداق مەناديكى بىرەر ئىغىز گەپنىمۇ ئوتتىرغا قويمىغان بولساممۇ،بەزيبىر ئىشلرنى‬ ‫!)كۆپتۈرۈپ سۆزلەشكە ئامراق كىشىلەر مۇشۇنداق ديىشى مۇمكىن‬ ‫سىزنىڭ يۇقىريدا ديگەنلىريڭىزمۇ ئوڭلۇق.بىراق بۇ ھەرگىزمۇ بىر غايەت زور تىپتىكى ئۇنۋيرسال تور پونكىتى.6‬ ‫قۇرۇشنىڭ زۆزۈرلىكىنى چۈشەندۈرۈپ بىرەلمەيديغۇ؟بىرەر مۇشۇ ھەقتىكى مەخسۇس تور پونكىتى قۇرسىل‬ ‫بولىديكەنغۇ؟‬ ‫ئەگەر قىرينداشلىريمىز يۇقىريديكىدەك يەكۈنلەرنى چىقارغان بولسا بۇنىڭ ھىچقايسىسى مەن كۈتكەن نەتىجە‬ ‫ئەمەس.نىمىشقا؟مەن تۆۋەندە يۇقىريديكى ھەربىر مەسلە توغريسىدا ئۆزۈمنىڭ ئويلىغانلىرينى ئوتتۇريغا‬ ‫قويىمەن.بۇنىڭدا مىنىڭ تەسەۋۋۇرۇمديكى تور پونكىتىنىڭ بۇ جەھەتتىكى ئىقتىدارلىرنى ئوتتۇريغا قويۇش ئارقىلىق‬ ‫...يۇقىريديكىدەك مەسلىلەرگە جاۋاب بىريمەن‬ ‫:تەسەۋۋۇرۇمديكى تور پونكىتىنىڭ كىسەل دۋالش جەھەتتىكى ئىقتىدارلىرى‬ ‫مەن ھازير ھىچ ئىككىلەنمەستىنل شۇنداق جاكارليمەنكى:بىز ھازيرقى دەۋيرنىڭ ئۆزيدە بىر ئۇيغۇرچە،كىسەل‬ ‫دۋالىتىشتىمۇ رولى زور بولغان بىر ئۇنۋيرسال تور پونكىتى قۇرۇپ چىقىشىمىز كىرەك.يەنى كىلىپ قانچە تىز بولسا‬ ‫.شۇنچە ياخشى‬ ‫نىمىشقا ھازيرنىڭ ئۆزيدە؟ئالديدا ئىىتىپ ئۆتكەندەك مەسلىنىڭ ۋاقىتقا ئەگىشىپ ئۆزكۈكىدين ھەل بولىشىنى.1‬ ‫كۈتسەك نىمىشقا بولمايدۇ؟‬ ‫:تۆۋەنديكىدەك سەۋەبلەر تۈپەيلىدين بۇنداق قىلىشقا بولمايدۇ‬ ‫مەن بۇ يەردە ئوتتىريغا قويۇلغان ئالدينقى شەرت)يەنى مەلۇم مەزگىلدين كىىىن كىشىلىريمىزنىڭ كۆپچىلىكى)1‬ ‫خەنزۇچە بىلىديغان بولۇپ كىتىدۇ ديگەن( توغريسىدا توختالماقچى ئەمەس. پەقەت ئۇلرنىڭ »شۇ سەۋەپتىن بىز‬ ‫.سەۋريچانلىق بىلەن كۈتىشىمىز كىرەك« ديگەن يەكۈنى توغريسىدا توختىلىمەن‬ ‫ھەممىمىزگە ئايانكى ئىنتىرنىت تورى خۇددى تىلىۋيزۇر ، راديئو ۋە گىزيت-ژورناللرغا ئوخشاشل بىر ئۇچۇر‬ ‫تارقىتىش ۋاستىسى.يەنە كىلىپ ئۇنىڭ ئىقتىدارى باشقا ئۇچۇر تارقىتىش ۋاستىلىريغا قاريغاندا كۆپ ئۈسـتۈن‬ ‫.شۇنداقل نۆۋەتتىكى ئەڭ ئىستىقباللىق ئۇچۇر ۋاستىسى.چۈنكى ئۇ باشقا ئۇچۇر ۋاستىلىرينىڭ ئۆتىگەن‬ ‫ۋەزيپىسىنى تامامەن ئۆتەلەپل قالماستىن يەنە ئۇچۇر تارقاتقۇچى ۋە قوبۇل قىلغۇچى ئاريسىديكى ئالقە ئۆز ئارا‬ ‫بولۇش،دەل ۋاقتىدا بولۇش،مەزمۇنى ناھايىتى كۆپ خىل بولۇش،كۆرۈرمەنلەردە زور دەريجىدە تاللش‬ ‫.ئەركىنلىكى بولۇش ..قاتارلىق باشقا ئۇچۇر تارقىتىش ۋاستىلىرى ھازيرلىىالمايديغان ئالھىديلكلىرى بار‬
  • 8. ‫دۆلەت ئازاد بولۇپ ئۇزۇن ئۆتمەيل ھۆكۈمەت مىللى تىلديكى راديئو پروگراممىلىرى ۋە مىللى يىزيقتىكى گىزيت-‬ ‫ژورناللرنىڭ نەشىر قىلىنىشنى زور كۈچ بىلەن قوللىغان،ئىسلھات-ئىشىكنى ئىچىۋيتىشتىن كىىىن يەنە مىللى تىلديكى‬ ‫تىلۋيزيىە ئىشلىرينىڭ تەرەققىىاتىنى زور كۈچ بىلەن قوللىدى.ھەرقايسى ۋيليەت-شەھەرلەرنىڭ مىللىچە تىلىۋيزيىە‬ ‫قاناللىرى ۋە مىللى تەرجىمە گورۇپپىلىرى بەس-بەستە قۇرۇلدى.ئەمدى ئىنتىرنىت توريغا كەلگەنديچۇ؟ ئەگەر‬ ‫بىرەرسى بۇ جەھەتتىمۇ »ھۆكۈمەت بىزگە مىللىچە تور پونكىتى قۇرۇپ بەرمىدى« دەپ ئاغرينسا مىنىڭچە بۇ‬ ‫تولىمۇ بىر نانقىپىلىق بولىدۇ. ئىنتىرنىت تورينىڭ باشقا ئۇچۇر تارقىتىش ۋاستىلىريغا ئوخشىمايديغان يىرى،ئۇ پۈتۈنلەي‬ ‫خەلق ئاممىسىغا تەۋە بولغان ۋاستە. ھىچ بولمىغاندا ھازيرغىچە دۆلىتىمىزدە شەخسىر راديئو- تىلىۋيزيىە‬ ‫ئىستانسىسى ياكى شەخسى گىزيت تەسىسى قىلىش يولغا قويۇلمىدى)بەلكىم قويۇلسىمۇ ناھايىتى قاتتىق‬ ‫باشقۇرۇلىدۇ(،بىراق ئەكسىچە ئىنتىرنىت تور پونكىتىلىرينىڭ ئىچىدە شەخسى تور پونكىتلىرى مۇتلەق كۆپ سانلىقنى‬ ‫ئىگەللەيدۇ.ھۆكۈمەت تارماقلىرينىڭ تور پونكىتلىرى بولسا ناھايىتى ئاز ساننى ئىگەللەيدۇ. كىسىپ ئىىتىمەنكى‬ ‫ھۆكۈمەت مەڭگۈ مەن بۇ يەردە ئوتتۇريغا قويماقچى بولغاندەك تور پونكىتىنى قۇرۇرپ بەرمەيدۇ ھەم بۇنداق‬ ‫مەسئۇلىىتىمۇ يوق. بۇ قىتىم تايىنىۋيلىش ئىديىسىنى تاشلپ ئۆزيمىزگە تايىنىشىمىزغا توغرا كىلىدۇ. ئانا تىلىمىز ۋە‬ ‫يىزيقىمىزنىڭ مەڭگۈ گۈللەپ ياشنىشى ئۈچۈن مۇشۇنداق تور پونكىتلىرى چوقۇم قۇرۇلىشى كىرەك.ئۇيغۇر‬ ‫يىزيقىنىڭ كومپىىوتىرديكى كۆرسىتىلىش مەسلىسى بىز بۇ بىر ئەۋلد كىشىلەرنىڭ ھەل قىلىشقا تىگىشلىك باش تارتىپ‬ ‫بولمايديغان مەسئۇلىىتى)بۇ ھەقتە كىىىن تىخىمۇ ئەتراپلىق مۇلھىزە ئىلىپ باريمەن(.بولمىسا كەلگۈسى‬ ‫.)!ئەۋلدلىريمىز بىزنىڭ يارامىسزلىقىمىز سەۋەبىدين بىزدين نەپرەتلىنىدۇ)بۇ نىمە ديگەن نۇمۇسلۇق ئاقىۋەت ھە؟‬ ‫بەلكىم ئۇلر ديگەندەك مەلۇم ۋاقىتتىن كىىىن بۇ مەسلىلەر ھەل بولر ،بىراق شۇ ۋاقىتقىچىچۇ؟ ھازيرقى خەنزۇ)2‬ ‫تىلى سەۋيىەسى ئانچە يۇقىرى ئەمەس،توردين پايديلىنىشنىمۇ بىلمەيديغان كىشىلىريمىزچۇ؟ ئۇلر بىلەن كاريمىز‬ ‫بولمامدۇ؟ياكى بۇ ئۇلرنىڭ »ساۋاتسىزلىقى« ھىساۋيغا تۆلەشكە تىگىشلىك بەديلىمۇ؟ياكى بۇنى ئۇلر ئۆزينىڭ‬ ‫»تەلەيسىزلىكى«دين كۆرسۈنمۇ) 05يىل كىىىن تۇغۇلماي ھازير تۇغۇلغاندين كىىىن(؟‬ ‫بىز ھەممىمىز بىلىمىز ئاريمىزدا ئەيديز كىسىلى بىلەن يۇقۇملنغان نۇرغۇن كىشىلەر بار.بىز بۇ كشىىلەرگە قانداق‬ ‫مۇئامىلە تۇتىۋاتىمىز؟ سەۋريچانلىق بىلەن بۇ نىجىس كىسەلنىڭ دۋاسىنىڭ تىپىلىشىنى كۈتۈپ ئولتۇريۋاتامدۇق؟ياكى‬ ‫ئەيديز كىسىلىگە گىريپتار بولغانلرغا>»ئۆزۈم تاپقان بالغا نەگە باراي داۋاغا« دپتىكەن،ئوبدان بوپتۇ< ديديقمۇ؟‬ ‫ياكى ئۇلر بۇنى تەلىىىنىڭ يوقلۇقىدين كۆريشى كىرەكمۇ؟ ھەممىمىزگە ئايانكى يۇقىريديكىلەرنىڭ ھىچقايسىسى‬ ‫بىز ئۇلرغا تۇتقان پوزيتسىىە ئەمەس.چۈنكى ھەممىىمىزگە ئايانكى بۇنداق قىلىش ئىنسان قىلىپىدين چىققانلىق‬ ‫ھىسابلىندۇ. يەنە كىلىپ ئىشلر ھەرگىزمۇ ئۆزلۈكىدين ھەل بولۇپ كەتمەيدۇ.ئەگەر بىز ھىچ ئىش قىلماستىن بۇ‬ ‫كىسەلنىڭ داۋاسىنىڭ تىپىلىشىنى كۈتسەك يەنە مىڭ يىلدين كىىىنمۇ داۋا تىپىلماسلىقى مۇمكىن.پەقەت ھازيردين‬ ‫باشلپل ئومومى خەلق بۇ مەسلىگە جىددى قاراپ سەپەرۋەر بولغانديل ئاندين بۇ مەسلىنىڭ ھەل بولۇش‬ ‫.سۈرئىتىنى تىزلەتكىلى ۋە ھازيرقى بىمارلرنىڭ ئازابىنى ئەڭ زور دەريجىدە يىنىكلەتكىلى بولىدۇ‬
  • 9. ‫ئوخشاش نوقتىئنەزەر يۇقىريدا ئوتتۇريغا قويۇلغان مەسلىگىمۇ ئۆز پىتى چۈشىدۇ. ئەگەر بىز ئاتا-ئانىلىريمىز،‬ ‫قىرينداشلىريمىزنىڭ مۇشۇ كىسەللىك ئازابىدين تىخىمۇ بالدۇر،تىخىمۇ ئازراق چىقىم،تىخىمۇ ئازراق ريىازەت چىكىپمۇ‬ ‫قۇتۇلۇپ كىتىەلەيديغانلىقىنى بىلىپ تۇرۇپمۇ يەنە ئازراقمۇ ھەركەت قوللنمىساق تولىمۇ رەھىمسىزلىك قىلغان‬ ‫بولىمىز،تىخىمۇ يامىنى»كالىنىڭ بىشىىغا كەلگەن كۈن موزاينىڭكىگىمۇ كىلىپ قالىدۇ«. بەلكىم بەزيلەر »بۇ مەسلە‬ ‫ئەيديز كىسىلىدەك ئۇنچە خەتەرلىك ئەمەس ۋە جىددى ئەمەس« دەپ قاريشى مۇمكىن. بىراق مىنىڭ نەزيريمدە‬ ‫بىزنىڭ جەمىىتىمىزگە نىسبەتەن بۇ مەسلىنىڭ موھىملىقى،ئىشلر ھەل بولغاندين كىىىن جەمىىەتكە ئىلىپ كىلىديغان‬ ‫پايديسى)ئەلۋەتتە بىز بۇ يەردە ھەل قىلماقچى بولغىنى پەقەت داۋالىنىش مەسلسىل ئەمەس،بۇ پەقەت بۇ‬ ‫مەسلىلەرنىڭ ئىچىىديك كىچىككىنە بىر مەسلىل خالس( ئەيديز كىسىلىدين ئىشىپ كەتسە كىتىدۇكى ھەرگىزمۇ تۆۋەن‬ ‫تۇرمايدۇ)بۇنداق ديىشىمديكى سەۋەپ تىمامنىڭ دۋاملىشىشى،نۇقنىئنەزيريمنىڭ بارا-بارا يىىىلىشى بىلەن تىخىمۇ‬ ‫.)ئايديڭ بولىدۇ‬ ‫ئۇنداقتا ھازيرنىڭ ئۆزيدە بىر مەيدان خەنزۇ تىلى ۋە كومپىوتىر ئۈگىنىش دولقۇنى قوزغاش ئارقىلىق بۇ.2‬ ‫مەسلىنى ھەل قىلغىلى بولمدۇ؟ يەنىل بولمايدۇ. نىمىشقا؟‬ ‫ھەممىمىزگە ئايانكى ئادەم ياشنىڭ چوڭىىشىغا ئەگىشىپ ئەستە تۇتىۋيلىش قابىلىىتى ئاجىزلشقا)1‬ ‫باشليدۇ.بىزديمۇ» ياشلىقتا ئۈگەنگەن نەرسە تاشقا موھۇر باسقاندەك،قىريلىقتا ئۈگەنگەن نەرسە قۇمغا سۇ‬ ‫سەپكەندەك« ديگەن گەپ بار.گەرچە بۇ ماقالدا ئازراق كۆپتۈريۋيتىش بولسىمۇ بىراق بۇ ياشانغاندا ئۈگىنشنىڭ بىر‬ ‫قەدەر قىىىن ئىكەنلىكىدەك بىر پاكىتنى تولىمۇ جانلىق يورۇتۇپ بىريدۇ.ئويلپ باقايلى خىلى كۆپ بالىلىريمىز‬ ‫باشلنغۇچتىن تارتىپ تا ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرگىچە نەچچە يىللىپ ئۈگىنىپمۇ تۈزۈك ئۈگىنەلمەيديغان نەرسىنى‬ ‫چوڭلىريمىزنىڭ ئۈگىنىشى ئۈچۈن قانچىلىك ۋاقىت كىتەر؟ ئۇلردا شۇنچىۋيل كۆپ سەۋريچانلىق بارمۇ؟‬ ‫شۇڭا مىنىڭچە بۇنداق ديىىش قىلچىىمۇ ئەمىلىەتكە ئۇيغۇن بولمىغان)ھىچ بولمىغاندا ھازيرقى تىل ئۈگىتىش‬ ‫.ئۇسۇلى،شارائىتى ۋە كىشىلىريمىزنىڭ ئۈگىنىش ئىڭىدين ئىلىپ ئىىتقاندا( بىمەنە گەپ‬ ‫بىراق مەن شۇنىڭغا قەتئى ئىشىنىمەنكى چوڭلىريمىزغا كومپىوتىردا ئىنتىرنىڭ توريغا چىقىشنى يۈزدە يۈز‬ ‫ئۈگەتكىلى بولىدۇ.مەن ھاياتل بولىديكەنمەن بۇ يەكۈنگە مەڭگۈ ئىشىنىمەن. قايسىدۇ بىر چوڭىمىز بۇنى ئۈگىنىپمۇ‬ ‫ئۈگىنەلمىسە )ئۇنىڭ ئەقلى ئىقتىدارا نورمال بولغان ئەھۋال ئاستىديل( ،بۇ پۈتۈنلەي ئۈگەتكىچىنىڭ قوللنغان‬ ‫ئۈگىتىش ئۇسۇلى ۋە ۋاستىلىريديكى مەسلە.)قانداق ئۈگىتىش توغريسىدا كىىىنكى مۇناسىۋەتلىق قىسىملردا‬ ‫.)توختىلىمەن‬ ‫بۇنىڭدين باشقا يەنە ھازير كىشىلىريمىز ئاريسىدا كومپىىوتىرنىڭ ئومۇملىشىش ۋە كۈنديلىك تۇرمۇشتا توردين)2‬ ‫پايديلىنىش مەسلىسى بار.ھازيرقى ريئاللىق كىشىگە خۇددى بۇنداق تور پونكىتى قۇرۇش تىخى بالدۇرلۇق‬
  • 10. ‫قىلىديغاندەك تۇيغۇ بىريدۇ.شۇنداقل ھەممە ئادەم خەنزۇچە بىلىپ كەتكەن تەقديرديمۇ شۇنىڭغا مۇناسىپ قاتتىق‬ ‫ديتال ۋە ئاڭ -سەۋيىە شارائىتى بولمىسا يەنىل مەسلنىڭ ھەل بولمايديغانلىقىنى چۈشەندۈرۈپ بىريدۇ.شۇڭا بىز‬ ‫قوزغاشقا تىگىشلىكى بىر مەيدان خەنزۇچە ئۈگىنىش ئىنقىلبى ئەمەس)ئەلۋەتتە بۇ گىپىم خەنزۇچە ئۈگىنىشنىڭ‬ ‫موھىملىقىنى چەتكە قاقمايدۇ( بەلكى باشقا بىر ئىنقىلب.ئۇ زادى قانداق ئىنقىلب؟ بۇ ھەقتە سەل تۇرۇپ‬ ‫.مەخسۇس توختىلىمەن‬ ‫داۋامى...‬ ‫بەزيلەر بەلكىم ئۆزى خەنزۇچە ۋە كومپىىوتىرغا خىلى ئۇستا ۋە توردين پايديلىناليديغان بالىلرنىڭ ئاتا -ئانىسىغا.3‬ ‫ياكى ئۇرۇق تۇغقانلىريغا ياردەم بىريپ بۇ مەسلىنى ھەل قىلىشىنى نىمىشقا تەشەببۇس قىلمايديغانلىقىمنى‬ ‫.چۈشىنەلمىگەن بولىشى مۇمكىن‬ ‫ئەلۋەتتە ئەگەر ئۇلر شۇنداق قىلغان بولسا ياخشى بولتتى .بىراق نىمىشقا ئۇلر ئۇنداق قىللمىدى؟مىنىڭچە بىز‬ ‫ئەمىلىىەتچىل بولىشىمىز كىرەك.بۇ مەسلىنى مۇنداق تەھلىق قىلىشقىمۇ بولىدۇ. بۇ ئىشتىل ئەمەس ئەسلىدە نۇرغۇن‬ ‫ئىشلردا ئاتا-ئانىڭىزغا ياردەمىلىشىش قولىڭىزيدين كىلەتتى.مەسىلەن:تاماق ئىتىشنى ئۈگىنىش تەس ئەمەس،‬ ‫ئۇلرغا تاماق ئىتىپ بىرەلەيتىڭىز؛ئۆينى سۈپۈرۈپ تازيليديغان ئىشلرنى قىلىشىپ بىرەلەيتتىڭىز؛نەۋريلەرگە‬ ‫قاريشىپ بىرەلەيتتىڭىز...ۋە باشقا نۇرغۇن ئىشلرنى قىلىپ بىريش قولىڭىزدين كىلەتتى.بىراق كۆپىنىچىمىز ئۇنداق‬ ‫قىلمايمىز .نىمىشقا؟‬ ‫بىرينچىدين: بەزى ئىشلرنى ئۇلرنىڭ ئۆزيمۇ قىلليدۇ.شۇنداقل بۇ ئىشلر بىلەن شۇغۇنلىنش ئۇلرنىڭ ئۆزى‬ ‫ئۈچۈنمۇ پايديلىق.ھەريكەت بولىدۇ،يالغۇز قالمايدۇ،ئىچ پۇشۇقى چىقىپ قالىدۇ؛ ئىككىنچىدين:سىز خىلىل بەك‬ ‫ئالديراش.ياكى سىز بىر ئوقۇغۇچى،ئۈگىنىديغان نۇرغۇن دەرسلىريڭىز ۋە ئىشلەيديغان تاپشۇرۇقلىريڭىز‬ ‫بار.ئۇندين سىرت جەمىىەتتىكى ئوخشاش ياشتىكى ياشلردين كەلگەن ريقابەت بىسىمى سىزنى ئىنگىلىز تىلى،‬ ‫كومپىىوتىر ياكى شۇنىڭغا ئوخشاش باشقا نۇرغۇن نەرسىلەرنى ئۈگىنشىكە ئۈندەپ ،پارچە-پۇرات ۋاقىتلىريڭىزنى‬ ‫ئىگەللەپ كەتكەن؛ياكى سىز بىر خىزمەتچى ،خىزمەت ۋە ئائىلىدە ۋە دوستلر ئارا قىلىديغان نۇرغۇن ئىشىلىريڭىز‬ ‫.بار.شۇڭا چوڭلرغا ياكى ئۇرۇق-تۇغقانلرغا ياردەمىلىشىشى قولىڭىزدين كەلسىمۇ ،بىراق ياردەم بىرەلمەيسىز‬ ‫بەلكىم بەزيبىر غايىۋى ياكى ھە ديسە ئەيىپلەپ چۈشۈشكە ئامراق كىشىلىريمىز »يۇقىريديكىلەرنىڭ ھەممىسى بىر‬ ‫باھانە.ئەگەر چىن كۆڭلىدين قىلىمەن ديسە شۇنداق ئالديراشچىلىق ئىچىدينمۇ ۋاقىت چىقارغىلى بولىدۇ.پالنچى‬ ‫شۇنچە ئالديراش تۇرۇپمۇ يەنىل شۇنداق قىلليديغۇ؟!« دەپ قوپىشى مۇمكىن.بىراق مەن بۇ گەپكە‬ ‫قىتىلمايمەن. مىنىڭ ئەزەلدين بۇنداق ئاڭلىماققا دەبدەبىلىك ئاڭلىنىديغان،بىراق ئەمىلى ئورۇنداشقا كەلگەندە‬ ‫ئاددى كىشىلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئۇرۇنديىالمايديغان غايىۋى گەپلەر بىلەن خوشۇم يوق.مىنىڭ بۇ يەردە قىلماقچى‬ ‫.بولغىنىم قۇرۇق شۇئار توۋلش ئەمەس بەلكى كىشىلەرگە ئەمىلى نەپ ئىلىپ كىلەلەيديغان ئەمىلى ئىشلر‬
  • 11. ‫ديمەك يۇقىريديكى سەۋەەبلەر مەن ديگەن بۇ ئىشقىمۇ ئوخشاشل چۈشىدۇ. ئاتا -ئانىلىريمىز توردا قىلىديغان‬ ‫بەزيبىر ئىشلرنى بىزنىڭ يارديمىمىزسىزمۇ ئۆزيگە تايىنىپ تامامەن قىلىپ كىتەلەيدۇ.شۇنداقل سىز نۇرغۇنلىغان‬ ‫.سەۋەپلەر تۈپەيلىدين ئۇلرغا ياردەملىشىپ بۇ ئىشلرنى ھەل قىلىشىپ بىرەلمەيسىز‬ ‫يۇقىرقىدەك سەۋەبلەر تۈپەيلىدين مەن بۇنداق قىلىشنى تەشەببۇس قىلمايمەن. تۆۋەندە يەنە بىر سەۋەب‬ ‫كۆرسىتىمەن .گەرچە بۇ سەۋەب يۇقىريدا ديگەن باشقا ئىشلرغىمۇ ئوخشاشل چۈشسىمۇ مەن بۇ يەردە ئايىريم‬ ‫:بايان قىلماقچى.چۈنكى بۇ يەردە مەن بەزيبىر يىڭى كۆز قاراشلرنى ئوتتىريغا قويماقچى‬ ‫مىنىڭ كىشىلەرنىڭ بۇ ئىشلرنى ئۆزى قىلىشىنى تەشەببۇس قىلماسلىقىمديكى يەنە بىر سەۋەب،بۇ ئىشلرنى‬ ‫باشقىلرغا قىلدۇرۇشقا تامامەن بولىدۇ.بۇ ھەم جەمىىەت ئۈچۈن پايديلىق.ئەلۋەتتە مەن بۇ يەردە ئوتتىريغا‬ ‫قويغان كۆز قاراش»ئۆزينىڭ قولىدين كىلىديغان ئىشلرنى ئۆزى قىلىش كىرەك«»مۇستەقىل ياشاش«»ئۆز‬ ‫كۈچىگە تايىنىش« ديگەن كۆز قاراشلرغا توغرا كەلمەيدۇ. راستىمىنى ديسەم مەن ئەزەلدين بۇ قاراشلرغا‬ ‫پۈتۈنلەي قوشۇلۇپمۇ كەتمەيمەن.»بىر قازان تاماق« ديگەن ئەسەرنى ئوقۇپ باققان ھەممە ئادەم بىلىدۇكى ،بىر‬ ‫قازان تاماق ئىتىش ئۈچۈنمۇ نۇرغۇنلىغان ئادەمىلەرنىڭ ھەمكارلىقى ۋە خىزمىتى زۆرۈر بولىدۇ. بىر ئادەمنى‬ ‫مۇستەقىل قىلليديغان ئىشلىرى ناھايىتى چەكلىك .ئەكسىچە ئۆز ئارا ھەمكارلشقانديل نۇرغۇنلىغان چوڭ‬ ‫ئىشلرنى ۋۇجۇدقا چىقارغىلى بولىدۇ.»يالغۇز ئاتنىڭ چىڭى چىقماس،چىڭ چىقسىمۇ ديڭى چىقماس«. ھەتتا‬ ‫بەزى ئۆزى قىلليديغان ئىشلرنى باشقىلرغا قىلدۇرسىمۇ بۇنىڭ ئەيىپلىگۈچىلىكى يوق. نۇرغۇن كىشىلەر بالىلىرينى‬ ‫باشقىلرغا باقتۇريدۇ،ئۆي ئىشلىرينى قىلدۇريدۇ،ئاتا-ئانىسىغا قاراتقۇزيدۇ...بۇ ئىشلرنى ئۇلرنىڭ ئۆزيمۇ‬ ‫!قىلليديغۇ؟‬ ‫بۇنداق باشقىلرغا ئىش قىلدۇرۇشنىڭ پايديسى نىمە؟‬ ‫ئومومىىلىق جەھەتتىن قاريغاندا بۇ ئىش قىلىش ئۈنۈمىنى ئۆستۈريدۇ. ھەر ئادەمنىڭ ۋاقتى چەكلىك)1‬ ‫بولىدۇ.ئىقتىدارى ۋە ئارتۇقچىلىقىمۇ ھەرخىل بولىدۇ.ئەگەر ئۇ بەزى ئاددى ئىشلرنى باشقىلرغا قىلدۇرۇپ ئۆزى‬ ‫باشقا ئۆزيگە مۇۋاپىق ياكى موھىم ئىشلرنى قىلسا بۇ كۆپ ئۈنۈملۈك ئىش بولىدۇ.بۇ يەردە سەل‬ ‫كۆپتۈريۋيتىلگەن مىسالدين بىرنى كۆرستەي:بىر دۆلەت زوڭتۇڭى ئەگەر كۆپ ۋاقتى ۋە زيھنىنى تاماق ئىتىش،‬ ‫بال بىقىش،ئۆي ئىشلىرينى قىلىش ...ديگەندەك ئىشلرغا سەرپ قىلىۋەتسە دۆلەتنىڭ چوڭ ئىشلىريغا چوقۇم‬ ‫.تەسىر يەتكۈزيدۇ‬ ‫بۇ ئىقتىسادنىڭ قايتا تەقسىملىنىشى ۋە جەمىىەتنىڭ تەكشى تەرەققى قىلىشى ئۈچۈن پايديلىق. بەزى بايلرنىڭ)2‬ ‫پۇللىرى ناھايىتى كۆپ ،ئەگەر ئۇلرغا »پۇللىريڭلرنى باشقىلرغا بىكارغىل بىريڭلر« ديسەك ئۇلر تازا رازى‬ ‫بولماسلىقى مۇمكىن. بۇ ھەم ئۇلرنىڭ پۇلىنى ئالغان كىشىلەرنىڭمۇ غوروريغا تىگىدۇ. ئەگەر ئۇلر بەزيبىر‬ ‫ئىشلىرينى باشقىلرغا قىلدۇرۇپ ،ئىش ھەققى ھىساۋيغا پۇل بەرسە ،بۇ ھەر ئىككى تەرەپ ئۈچۈن كۆپ‬ ‫ياخشى بولىدۇ. شۇنداقل بۇ ھەر ئىككى تەرەپنىڭ ئىھتىىاجىنى قاندۇريدۇ:ئىشلەتكۈچى تەرەپنىڭ ئىش قىلدۇرۇش‬
  • 12. ‫ئىھتىىاجى بار،ئىشلىگۈچى تەرەپنىڭ پۇلغا ئىھتىىاجى بار.بۇنداق قىلىش ئارقىلىق ھەر ئىككى تەرەپنىڭ ئىھتىىاجى‬ ‫قانىدۇ:ئىشلەتكۈچىنىڭ ۋاقتى ۋە زيھنى تىجىلىپ قالىدۇ،ئىشلىگۈچى ئۆزى ئىھتىىاجلىق پۇلغا ھالل ئەمگىكى‬ ‫.ئارقىلىق ئىريشىدۇ. ئەلۋەتتە ئوخشاش مەنتىقە باي بولمىسىمۇ ھال كۈنى خىلى ياخشى كىشىلەرگىمۇ چۈشىدۇ‬ ‫بۇ كىشىلەر ئاريسىديكى مىھرە-مۇھەببەت ۋە ئالقىنى كۈچەيتىدۇ. ئەگەر بىر ئادەم ھەممە ئىشىنى ئۆزى قىلسا)3‬ ‫شەخسىىەتچى،رەھىمسىز،مىجەزيمۇ غەلىتە بولۇپ قالىدۇ.چۈنكى ئۇ باشقىلرنىڭ يارديمىگە ۋە خىزمىتىگە‬ ‫ئىريشىپ باقمىغان.شۇنداقل كۆپ ئالقە قىلىپمۇ باقمىغان. ئەكسىچە بۇنداق ئۆز ئارا تايىنشى مۇناسىتى‬ ‫.كىشىىلەرنىڭ ئاريسىديكى ئالقىنى كۈچەيتىىپ ئىناق ۋە گۈزەل جەمىىەت قۇرۇشقا پايديلىق‬ ‫يۇقىريديكىلەر ھەم مۇلزيمەت تۈريديكى ئۈچىنچى كەسىپنىڭ ئۇچقاندەك گۈللەپ ياشنىشىكى بىر موھىم‬ ‫.سەۋەپ‬ ‫ئىشىنىمەنكى بەزيلەر بۇ بايانلىريمنى ئوقۇپ بۇ گىپىمىنڭ ھازيرقى ئاممىۋى قاراشلرغا، قايسىدۇر بىر داڭلىق‬ ‫ئەربابلرنىڭ ديگەن گەپلىريگە ياكى چەتئەللىكلەرنىڭ ياشاش پىرينسىپلىريغا ئۇيغۇن كەلمەيديغانلىقىنى ئوتتۇريغا‬ ‫قويۇپ گەپلىريمگە رەدديىە بەرمەكچى بولىشى مۇمكىن.مىنىڭ ئۇلرغا بىريديغان جاۋابىم مەن ھەرقانداق‬ ‫نوپۇزغا چوقۇنمايمەن. چەتئەللىكلەرگە بولسا ئەسل ھەۋەس قىلمايمەن. مەن پەقەت مەنتىقىغىل چوقۇنىمەن.‬ ‫ئەگەر ئۇ كىشىلەر ماڭا رەدديىە بەرمەكچى بولسا ئۆزينىڭ مەنتىقىلىرينى ئوتتۇريغا قويسۇن)ئەلۋەتتە ئەگەر بەزيلەر‬ ‫ئىشنى كۆپتۈرۈپ مىنى » ھەممىل ئىشلردا باشقىلرغا تايىنىۋالىديغان، ياريماس،نانقىپىلىقنى تەشەببۇس قىلدى«‬ ‫دەپ قوپسا بۇ پۈتۈنلەي ھەقىقەتنى بۇرمىلىغانلىق. مەن ھەرقانداق راديكال كۆز قاراشلرغا قارشى، بۇ يەردە‬ ‫ئوتتۇريغا قويىۋاتقىنىممۇ مۇۋاپىق دەريجىدە ئۆز ئارا تايىنىش مۇناسىۋيتى . مىنى چۈشىنىديغان كىشىلەرگە ئايانكى‬ ‫.)»باشقىلرنىڭ چاپىنىدا تەرلەش« ھەرگىزمۇ مىنىڭ ياشاش مەنتىقەمگە ئۇيغۇن كەلمەيدۇ‬ ‫ئۇنداقتا مەن دەۋاتقان بۇ تورديكى ئىشلرنى باشقىلرغا قانداق قىلدۇرغىلى بولىدۇ؟مۇۋاپىق ئادەمنى ئىزدەپ‬ ‫تىپىش،كىڭىشىشى، خىزمەت قىلىپ بىريش ،ھەق بىريش...ئىشلىرى قانداق ئىلىپ بىريلىدۇ؟ مەن بۇ ھەقتە سەل‬ ‫.تۇرۇپ تەپسىلى توختىلىمەن‬ ‫داۋامى...‬ ‫ئەمدى تورديكى ئالدامچىلىقلردين قانداق ساقلىنىش كىرەك؟.4‬ ‫ئالدى بىلەن شۇنىسى ئىنىق بولىشى كىرەككى ،توردا ئالدامچىلىق قىلىش باشقا ۋاستىلەر ئارقىلىق ئالدامچىلىق‬ ‫قىلىشقا قاريغاندا كۆپ ئاسان.شۇڭا بىز ئەگەر باشقا تىل-يىزيقلرديكى تور پونكىىتلرنىڭ ئۇسلۇبىنى ئۆز پىتى‬ ‫كۆچۈرۈپ ئەكەلسەك بۇ خىل ئالدامچىلىقلردين ئۈنۈملۈك ساقلنغىلىى بولمايدۇ.شۇڭا بىز بۇ يەردە يىڭىلىق‬ ‫ياريتىش روھىنى جارى قىلدۇريشىمىزغا توغرا كىلىدۇ. بۇ ھەم مىنىڭ نىمىشقا مەسلىنى ئۆزيمىىزنىڭ بىر تور‬
  • 13. ‫پونكىتىنى قۇرۇپ)خەنزۇچە ياكى باشقا تىللرنى ئۈگىنىش ئارقىلىق ئەمەس( ھەل قىلىشنى تەشەببۇس‬ ‫قىلىشتىكى سەۋەبىم.ئۇنداقتا بۇ مەسلىنى قانداق ھەل قىلىش كىرەك. تۆۋەندە مەن بۇ ھەقتىكى كۆز‬ ‫:)قاراشلىريمنى قىسقىچە ئوتتۇريغا قويىمەن )ئەگەر تەپسىلتىغا قىزيقسىڭىز تىمامغا داۋامىلق ديققەت قىلغايسىز‬ ‫بۇ تور پونكىتىغا ئۇچۇر تارقاتقۇچىلر مىھمان، ئاددى ئەزا ، رەسمى ئەزا ۋە خىزمەتچى دەپ 4 خىل دەريجىگە‬ ‫ئايريلىدۇ. مىھماننىڭ قالدۇرغان ئۇچۇرلىرى ئەڭ ئىشەنچسىز بولۇپ ئۇ ۋە تور پونكىتى ئۇنىڭ قالدۇرغان ئۇچۇر‬ ‫ئۈچۈن ھىچقانداق مەسئۇلىىەتنى ئۆز ئۈستىگە ئالمايدۇ. ئاددى ئەزا تىزيمغا ئالدۇرغان ئەزا بولۇپ ئۇ قالدۇرغان‬ ‫ئۇچۇرلرنىڭ ئىشەنچلىك ياكى ئەمەسلىكىنى تورداشلرنىڭ ۋە تور پونكىتىنىڭ سىتاستىكا ئارقىلىق ئۇنڭغا بەرگەن‬ ‫باھاسى ،ئۇنىڭ قالدۇرغان ئۇچۇرلىرى سەۋەبىدين ئىريشكەن مۇكاپات-جازالىرى ئارقىلىق بىلگىلى بولىدۇ.رەسمى‬ ‫ئەزا ئۆزينىڭ ئىشەنچلىك شەخسى ئۇچۇرلىرى ئارقىلىق تىزيمغا ئالدۇرغان ئەزا بولۇپ ،ئۇ مەلۇم مەنىدين ئىىتقاندا‬ ‫شىركەت خىزمەتچىسىگە ئوخشايدۇ.ئۆزينىڭ قالدۇرغان پايديلىق ۋە ئىشەنچىلى ئۇچۇرلىرى ئارقىلىق ماددى ۋە‬ ‫مەنىۋى مۇكاپاتقا ئىريشىدۇ،ئۆزى قالدۇرغان ئۇچۇرغا قاريتا مەلۇم دەريجىدە مەسئۇلىىەتنى ئۆز ئۈستىگە‬ ‫ئالىدۇ.خىزمەتچى تور پونكىتى تورداشلرنىڭ قالدۇرغان قىىىن مەسلىلىرينى ھەل قىلىش ئۈچۈن تەكلىپ قىلىپ‬ ‫ئىشلەتكەن مەخسۇس خاديم بولۇپ ئۇ ئۆزى قالدۇرغان ئۇچۇرلرغا پۈتۈنلەي مەسئۇل بولىدۇ. ناھايىت‬ ‫روشەنكى رەسمى ئەزا ۋە خىزمەتچىىنىڭ قالدۇرغان ئۇچۇرلىرى ئەڭ ئىشەنچلىك ۋە تىز، مىھمان ۋە ئاددى‬ ‫ئەزانىڭ قالدۇرغان ئۇچۇرلىرى نىسبەتەن ئىشەنچسىز ۋە ئاستا بولىدۇ. بىراق مىھمان ۋە ئاددى ئەزانىڭ‬ ‫قالدۇرغان ئۇچۇرلىرى ھەممە ئادەمگە ئوچۇق ئاشكارا ۋە پۈتۈنلەي ھەقسىز بولىدۇ. رەسمى ئەزا ۋە‬ ‫خىزمەتچىنىڭ قالدۇرغان قىسمەن ئۇچۇرلىرينى بولسا پەقەت مەلۇم ھەق تۆلەيديغان »ئابونىت« ئەزالرل‬ ‫كۆرەلەيدۇ، ياكى ئۇلردين مەلۇم مەزگىل ئىچىدە جاۋاب بىريشنى تەلەپ قىلليدۇ. بەزيلەر بەلكىم بۇنىڭ ھەق‬ ‫ئىلىش ئۆلچىمى ۋە ئۇسۇلىغا قىزيقىشى مۇمكىن .بۇلرنى بىر ئازدين كىىىن بايان قىلىمەن.بۇندين باشقا يەنە بۇ‬ ‫.تور پونكىتىدا مەخسۇس نازارەتچىلەر ۋە ئەرز-شىكايەت ئىشلىرينى ھەل قىلىديغان بۆلۈم بولىدۇ‬ ‫بۇ تور پونكىتى دوختۇرخانىنىڭ ئورنىنى ئالماقچىمۇ؟ ئەلۋەتتە ئۇنداق ئەمەس.دەل ئەكسىچە بۇ تور پونكىتى.5‬ ‫دوختۇرخانا بىلەن زيچ ھەمكارلىشپ بىر زامانىۋى دۋالىنىش سىستىمىس بەرپا قىلدۇ ۋە بۇ ئارقىلىق ئەنئەنىۋى‬ ‫دوختۇرخانىلرنىڭ پايديلىق ۋە كەم بولسا بولمايديغان تولۇقلىمىسىغا ئايلنىدۇ.كىشىلىريمىزنىڭ نەچچە ۋاقىتتىن بىرى‬ ‫داۋامىلىشىپ كىلىۋاتقان داۋالىنىش ئۇسۇلى ۋە كىسەل داۋالىتىشقا بولغان چۈشەنچىسى پۈتۈنلەي ئۆزگىريدۇ. ئۇلر‬ ‫.راستىنل ھازيرقى زاماندا تۇرۇپ كەلگۈسى زامانديكى كىشىلەر بەھريمان بولىديغان قوليلىقلردين پايديلىنىدۇ‬ ‫ئۇنداقتا پەقەت مۇشۇنداق بىر كىسەل داۋالىتىشقا ئائىت كەسپى بىر تور پونكىتى قۇرۇپ مەسلىنى ھەل قىلغىلى.6‬ ‫بولمدۇ؟ مىنىڭ جاۋابىم شۇكى جەمىىتىمىزنىڭ ھازيرقى ئەھۋالىدين ئىلىپ ئىىىتقاندا قەتئى بولمايدۇ. نىمىشقا؟‬
  • 14. ‫ئويلپ باقايلى ھازير كىشىلىريمىز ئاريسىدا كومپىىوتىرنىڭ ئومۇملىشىشى زادى قانچىلىك؟ قانچىلىك كىشىلىريمىز‬ ‫تورغا چىقىىدۇ ياكى چىقىشىنى بىلىدۇ؟ ئۇيغۇر يىزيقىديكى سىستىما ۋە ئەمىلى قوللىنىلىديغان يۇمشاق ديتاللردين‬ ‫زادى قانچىلىك بار؟ بۇ سۇئاللرغا مىنىڭ جاۋاب بىريشىمنىڭ ئورنى يوق،چۈنكى بۇلرنىڭ ھەممىسى ناھايىتى ئاز‬ ‫.ياكى يوق ديىەرلىك ئىكەنلىكى ھەممىمىزگە ئايان‬ ‫شۇڭا ھازيرقى ئەھۋالنىڭ ئۆزيدە شۇنداق بىر كەسپى تور پونكىتى قۇرۇلغان تەقديرديمۇ ئۇنىڭدين‬ ‫پايديلىناليديغان ئادەملەر ناھايىتى ئاز بولىدۇ. كىشىلەرنىڭ ئىشەنچىسىگە ئىريشىشمۇ ناھايىتى تەس بولىدۇ. يەنە‬ ‫بىر تەرەپتىن بۇ بىر خىل ياشاش ۋە ئىش بىجىريش ئۇسۇلىغا نىسبەتەن ئىلىپ بىريلغان ئىنقىلب بولۇپ‬ ‫كىشىلىريمىزنى بۇ خىل يىڭى،ئۈنۈملۈك ياشاش ئۇسۇلىغا كۆندۈرۈش ئۇنچىۋيل ئاسان ئەمەس. ئۇنداقتا قانداق‬ ‫قىلىش كىرەك؟ مەن بۇ سۇئالغا تىمامنىڭ مۇشۇ ئىككىنچى قىسمى) غايەت زور تور پونكىتى شىركىتى قۇرۇشنىڭ‬ ‫.زۆرۈرلىكى(نىڭ ئاخىريدا جاۋاب بىريمەن‬ ‫:تۆۋەندە مەن بۇ تور پونكىتىنىڭ كىسەل داۋالىتىشقا ئائىت ئىقتىدارلىرينى بىر قەدەر تەپسىلى بايان قىلىمەن‬ ‫بو غايەت زور تور پونكىتىنىڭ »سەھىە-داۋالىنىش« بۆلۈمى بولىدۇ.ئۇنىڭ كەسپى خاديم ،دوختۇرلر ۋە‬ ‫مۇتەخەسىسلەردين ،ئوقۇش پۈتتەرگەن ئوقۇغۇچىلردين تۈزۈلگەن مەخسۇس خىزمەتچىلىرى؛ تورغا ئائىت ۋە‬ ‫باشقا مۇلزيمەت خاراكتىريديكى خىزمەتلەرنى قىلىديغان خىزمەتچىلىرى؛ باشقا دوختۇرخانا ۋە مۇناسىۋەتلىك‬ ‫ئورۇنلردا خىزمەت قىلىديغان ،ياكى ئوقۇيديغان لىكىن تور پونكىتىمىزغا رەسمى ئەزا بولۇپ تىزيملتقان رەسمى‬ ‫.ئەزالىرى بولىدۇ‬ ‫تور بىتىگە بىز‬ ‫نۇرغۇنلىغان كىسەللەرگە ئائىت پايديلىق ،نەپ تىگىديغان ئۇچۇرلرنى قويىمىز،كىشىلەر مەلۇم كىسەل )1‬ ‫توغريسىدا ئىريشمەكچى بولغان ئۇچۇرلرغا)مەسىلەن: كىسەلنىڭ كىلىپ چىقىش سەۋەبى،دۋالش ئۇسۇلى، دورا‬ ‫ۋە ريتسىپلر،داڭلىق دوختۇرخانىلر، ئوتتۇريچە دۋالىنىش چىقىمى ،خەلقئاراديكى دۋالش ئۇسۇلى ،پەرھىز ۋە‬ ‫ديققەت قىلىديغان ئىشلر،يۇقىديغان يۇقمايديغىنى،خەتەرلىك دەريجىسى ...ئىشقىلىپ بىلمەكچى بولغان‬ ‫ھەرقانداق ئۇچۇرلرغا( قىىنالمايل ئىريشەلەيديغان بولىدۇ.ئەگەر ئۆزى بىلمەكچى بولغان ئۇچۇرلر يوق بولۇپ‬ ‫قالسا سۇئالىنى قالدۇرۇپ قويسا بولىدۇ. بۇنىڭغا ناھايىتى تىزل رازى قىلرلىق ، ئىشەنچلىك ۋە ئىلمى جاۋابقا‬ ‫ئىشىەلەيدۇ.بىمارلر ئۆزلىرينىڭ كىسەللىك ۋە داۋالىنىش تاريخى ،ياخشى دۋالىنىش ئۇسۇللىرى ۋە دوريلر‬ ‫.ھەققىدە ئۆز -ئارا پايديلىق مۇلھىزە ئىلىپ باريدۇ.ئۇندين باشقا يەنە بۇ ھەقتىكى خەۋەرلەرنى باسىمىز‬
  • 15. ‫نۇرغۇنلىغان دوريلر توغريسىديكى ئۇچۇرلرنى قويىمىز. يەنى نۇرغۇنلىغان دوريلرنىڭ چۈشەندۈريلىشىنى)2‬ ‫ئۇيغۇرچىىغا تەرجىمە قىلىپ تور بىتىگە قويىمىز. بۇنىڭدين كۆپلىگەن چوڭلىريمىز ۋە خەنزۇچە بىلمەيديغان‬ ‫كىشىلىريمىز نەپكە ئىريشىدۇ.ئۇندين باشقا كەسپى خاديملرنىڭ بۇ دوريلرنى ئىشلىتىشتە ديققەت قىلىشقا تىگىشلىك‬ ‫ئىشلر توغريسىدا بەرگەن تەكلىپلىرينى قويىمىز.دوريلرنىڭ باھاسىنى چىقىريمىز.ھەرخىل قانۇنسىز ياكى‬ ‫ئاشۇريۋيتىلگەن دورا ئىلنلىرى توغريسىديك خەۋەرلەرنى ۋاقتىدا چىقىريمىز.كىشىلەر مەلۇم بىر خىل دوريغا تازا‬ ‫ئىشەنچ قىللمىغان ۋاقتىدا بۇ تور بەتكە ئەنديشىسىنى چىقىريدۇ. ئىلگىرى ئىشلىتىپ باققان بىمارلر ياكى بۇ ھەقتە‬ ‫مەلۇم بىلىمگە ئىگە بولغانلر جاۋاب بىريدۇ.ياكى بىمارنىڭ تەلىپىگە ئاساسەن بىزنىڭ خىزمەتچىلەر بۇ ھەقتە‬ ‫.ماتىريىال ئىزدەش ئارقىلىق ئىشەنچىلىك جاۋاب قايتۇريدۇ‬ ‫نۇرغۇنلىغان دوختۇرخانىلر توغريسىديكى ئۇچۇرلرنى قويىمىز.كىشىلەر قايسى كىسەلنى داۋالشتا قايسى)3‬ ‫دوختۇرخانا نىسبەتەن ياخشى،قايسى داڭلىق مۇتەخەسىسلەر بار،مەلۇم دوختۇرخانىنىڭ ئادريسى،ئالقىلىشىشى‬ ‫ئۇسۇلى،خەريتىسى،خىزمەت ۋاقتى،ئىشچى-خىزمەتچىلىرينىڭ تەپسىلىي چۈشەندۈريلىشى،مۇتەخەسىس ۋە‬ ‫دوختۇرلرنىڭ كىسەل كۆرۈش ۋاقتى قاتارلىق ئۇچۇرلرغا ئۆيىدين چىقمايل ئىريشەلەيدۇ.ئۇلر يەنە مەلۇم‬ ‫دوختۇر ۋە دوختۇرخانا توغريسىكىكى ئۇچۇر ۋە ئىنكاسلىرينى بۇ يەرگە قويىدۇ ۋە باشقىلرنىڭ بۇ ھەقتە‬ ‫.قالدۇرغان ئۇچۇرلىريدين قەيەردە ،كىمگە كىسەل كۆرسىتىشتە قوشۇمچە ئورنىدا پايديلىنىدۇ‬ ‫داۋامى...‬ ‫غا ئوخشاپ كىتىديغان يىزيق،ئاۋاز ۋە سۈرەتلىك ‪ QQ‬مەخسۇس دوختۇرلرنى تەكلىپ قىلىپ ئىشلىتىمىز.ئۇلر)4‬ ‫سۆزلىشىشى ئىقتىدارلىرى ۋە باشقا زۆرۈر ئىقتىدارلىرى تولۇق بولغان سۆزلىشىش قۇرالى ئارقىلىق بىمارلرغا‬ ‫ئارقىلىق ،سىكاننىرلش ‪ fax‬تىىببى مەسلىھەت ۋە بىلىم بىريدۇ.ھەتتا بىمارلر ئۆزلىرينىڭ تەكشۈرۈش نەتىجىسىنى‬ ‫دا ،ياكى بۇلر ئۆزينىڭ دوختۇرخانىلردا چۈشكەن تەكشۈرۈش سۈرەتلىرينى پوچتا ئارقىلىق ‪ e-mail‬ئارقىلىق‬ ‫ئەۋەتىپ بىريدۇ. بۇ دوختۇرلر بۇلردين پايديلىنىپ بۇ كىشىلەرنڭ ئەڭ مۇۋاپىق،ئاز چىقىم كىتىديغان، ئۈنۈملۈك‬ ‫دۋالىنش پىلنى تۈزۈشىگە ياردەملىشىدۇ. شۇنىڭدين تارتىپ كىشىلەر ئەمدى كىسەللىك داۋالىتىشتا قاريغۇلرچە‬ ‫.ئىش كۆرۈشتىن، دوختۇر بىلەن بولغان ئالقىلىشىشىنىڭ ئازلىقىدين غەم يىمەيديغان بولىدۇ‬ ‫ئەمىلىىەتتە چوڭلرنىڭ داۋالىنش مەسلىسى بىر قەدەر گەۋديلىك بولغاچقا يۇقىريدا بۇنى ئاساس قىلىپ‬ ‫سۆزلىدۇق.ئەمىلىىەتتە بۇ دۇنىادا كىسەل بولمايديغان ئادەم يوق.بىز ھەممىمىز ،يىقىنلىريمىز،بالىلىريمىز،كىسەل‬ ‫بولۇپ باققان،ياكى بولۇپ قىلىش مۇمكىنچىلىكىمىز بار. كىسەل بولۇپ قالغان چىغىمىزدا دەسلىۋيدە غايەت زور‬ ‫ئىشەنچ بىلەن دوختۇرخانىلرغا باريمىز.بىراق ئەمىلىىەت ئىشنىڭ بىز ئويلىغاندەك ئۇنچىۋيل ئاددى ئەمەسلىكىنى‬ ‫ئىسپاتليدۇ. نۇرغۇنلىغان زۆرۈر بولمىغان ئەگرى-توقاي يوللرنى بىسىپ قالىمىز. ئەمدى بۇ ئىشلرغا خاتىمە‬ ‫بىريديغان ۋاقىت كەلدى! ئۇندين باشقا يەنە بەزى كىشىلىريمىز كىسىلىنى ياكى كىسەللىك ئەھۋالىنى باشقىلرغا‬ ‫ديىىشتىن خىجىل بولۇپ،نۇرغۇن ئازاب-ئوقۇبەتلەرنى چىكىپ كەلدى ۋە چىكىۋاتىدۇ. ئەمدى بۇ ئىشلرغىمۇ خاتىمە‬
  • 16. ‫بىريديغان ۋاقىت كەلدى!مەن بۇ تور پونكىتىنىڭ نۇرغۇن ئىقتىدارلىرينى تەپسىلى بايان قىلمىديم. چۈنكى ئەمدى‬ ‫سىزنىڭ تەسەۋۋۇر ئىقتىداريڭىزنى جارى قىلدۇريديغان پەيتىڭىز كەلدى. قىنى ئويلپ بىقىڭ »مۇشۇنداق تور‬ ‫»پونكىتى بىلەن يەنە قانداق قىىىنچىلىقلرنى تولىمۇ ئاسان قىلىۋەتكىلى بولىدۇ؟‬ ‫خىزمەت ئىزدەش جەھەتتە.2‬ ‫ھەممىمىزگە ئايان ،ھازير جەمىىەتتە خىزمەت تىپىش تولىمۇ قىىىن بولۇپ كەتتى. ئەمىلىەتتە مەسلىنىڭ يەنە بىر‬ ‫تەريپى بولسا شىركەتلەر ئۈچۈن قابىل خىزمەتچىلەرنى تىپىش ئوخشاشل باش قاتۇريديغان بىر مەسلە. ھالبۇكى‬ ‫تور پونكىتى ئارقىلىق بۇ مەسلىنى تولىمۇ ياخشى ھەل قىلغۇلى بولىدۇ.بۇ خىل ئۇسۇلنىڭ ئەنئەنىۋى ئۇسۇلغا‬ ‫:قاريغاندا تۆۋەنديكىدەك ئارتۇقچىلىقلىرى بار‬ ‫بىر خىزمەت ئىزديگۈچىلەر ئۇچۇر ئامبىرى قۇريمىز.بۇنىڭغا خىزمەت ئىزديمەكچى بولغان كىشىلەر ئۆزينىڭ بارلىق)1‬ ‫ئۇچۇرلىرينى قويىدۇ.شۇنىڭ بىلەن ئادەم ئىشلەتكۈچى ئورۇنلر ناھايىتى تىزل پۈتۈن شىنجاڭ دائىرسىدين ئۆزى‬ ‫ئىھتىىاجلىق بولغان نۇرغۇنلىغان خىزمەتچىلەرنىڭ ئۇچۇرلىريغا ئىگە بولليدۇ. خىزمەت ئىزدەيديغانلر ئۆزينىڭ‬ ‫ئۇچۇرلىريغا نىسبەتەن دەل ۋاقتىدا يىڭىلش ۋە ئۆزگەرتىش ئىلىپ باراليدۇ.ھالبۇكى ئەنئەنىۋى خىزمەت تىپىش‬ ‫ئۇسۇلى بولسا ھازير ئۇچۇر مەركەزلىرينىڭ ۋە ئىقىتساسلىقلر بازيرينىڭ تونۇشتۇريشى ئارقىلىق بولىۋاتىدۇ.‬ ‫بۇنداق بولغاندا شىركەت ئۇچۇريغا ئىگە بولليديغان خىزمەت ئىزديگۈچىلەرنىڭ سانى ۋە دائىريسى تولىمۇ‬ ‫چەكلىك بولىدۇ. ئۈنۈمىمىۇ نىسبەتەن تۆۋەن بولىدۇ. نۇرغۇن ياخشى خىزمەت ئورۇنلىرى بىلەن قابىل خىزمەت‬ ‫ئىزديگۈچىلەر يەنىل بىر-بىرينى تىپىشالماي يۈريشىدۇ. شۇنداقلخىزمەت ئىزديگۈچىلەر ئۈچۈنمۇ ئۆزينىڭ ئۇچۇرينى‬ ‫.ۋاقتى -ۋاقتىدا يىڭىلپ تۇرۇشقىمۇ ئىمكانىىەت يوق بولىدۇ‬ ‫بىر خىزمەت ئورنى ئۇچۇر ئامبىرى قۇريمىز. بۇنىڭدا ئادەم ئىشلەتكۈچى ئۇرۇنلر ئۆزى ئادەم ئالماقچى بولغان)2‬ ‫خىزمەت ،خىزمەتچىلەرگە قويىلىديغان تەلەپ،شىركەتنىڭ قىسقىچە چۈشەندۈريلىشى، ئورنى، ئالقىلىشىش‬ ‫ئۇسۇلى،قائىدە-تۈزۈملىرينى تونۇشتۇريدۇ. بۇنداق بولغاندا خىزمەتكە ئىھتىىاجى بار كىشىلەر ناھايىتى تىزل پۈتۈن‬ ‫شىنجاڭ دائىريسىدين ئۆزيگە مۇۋاپىق كىلىديغان خىزمەت ئورۇنلىرينى ئىزدەپ تاپاليدۇ. يەنە كىلىپ بۇ ئۇچۇرلر‬ ‫.دەل ۋاقتىدا بولۇشتەك ئالھىديلىككە ئىگە بولۇپ ،بۇ يەردە ھىچقانداق ۋاقتى ئۆتكەن ئۇچۇر بولمايدۇ‬ ‫گەرچە بۇ يەردە بۇلرنى بىر نەچچە ئىغىز گەپ بىلەنل ئوتتۇريغا قويغىنىمىز بىلەن بەزى يىراقنى كۆرەر‬ ‫قىرينداشلىريمىز تور پونكىتىمىز راستىنل بۇنداق ئىقتىدارنى ھازيرلپ،خەلقىمىز بۇ ئىشلرنى توردين پايديلىنىپ‬
  • 17. ‫بىجىريديغان بولغاندين كىىىن بۇنىڭ ئۇيغۇر جەمىىتىمىزگە نىسبەتەن يەنە بىر ئىنقىلب خاراكتىرلىق ئۆزگىريش ئىلىپ‬ ‫كىلىديغانلىقىنى كۆريۋالليدۇ. قانچىلىغان ئالى مەكتەپ پۈتتۈرگەن ئوقۇغۇچىلريمىز بىر ياخشى خىزمەت تاپالماي‬ ‫ھەر كويلرنى قىلىپ بىقىپ يۈريدۇ ھە؟! قانچىلىغان ئاتا-ئانىلر بالىلىرينىڭ خىزمەت مەسلىسى ئۈچۈن ھەر‬ ‫يەرلەردە قاتراپ يۈريدۇ ھە ؟!قانچىلىغان كىشىلەر بىرەر ياخشى خىزمەت تاپالماي ھەر يەرلەردە دوقۇرۇپ‬ ‫يۈريدۇ؟! قانچىلىغان شىركەت ۋە شەخىسلەر بىرەر قابىل ۋە ئىشەنچلىك خىزمەتچى تاپالماي ئاھ ئۇرۇپ يۈريدۇ‬ ‫!ھە؟‬ ‫بىلىم ئۈگىنىش جەھەتتە.3‬ ‫ئىنتىرنىت تورى راستىنل تۇرمۇشنىڭ ھەممە قىسمىغا سىڭىپ كىريپ،پۈتۈن دۇنىانى ئۆزگەرتمەكتە)مۇشۇنداق‬ ‫ئۇلۇغ بىر دەۋير بىلەن خەلقىمىز سۈركىشىپ ئۆتۈپ كەتسە بۇ نىمىديگەن ئىچىنىشلىق ئىش بولىدۇ ھە؟! (،ئەلۋەتتە‬ ‫مائاريپمۇ ئىنىترنىت تورينىڭ غايەت زور تەسىريگە ئۇچراپ كۈنسىرى ئۆزگەرمەكتە.تۆۋەنديكىلىرى ئىنتىرنىت توريدين‬ ‫:پايديلىنىپ مائاريپ جەھەتتە قىلغىلى بولىديغان ئىشلر‬ ‫غا ئوخشاپ كىتىديغان خەت،ئاۋاز ۋە سۈرەتلىك ۋە باشقا زۆرۈر ئىقتىدارلىرى ‪. QQ‬ئائىلە ئوقۇتقۇچىلىقى)1‬ ‫بولغان بىر يۇمشاق ديتال ئارقىلىق بۇنى ئىشقا ئاشۇرغىلى بولىدۇ. خۇددى ئالديديكى خىزمەت ئىزدەش قىسمىغا‬ ‫ئوخشاش بۇ يەردە ئائىلە ئوقۇتقۇچىسىغا ئىھتىىاجى بار ۋە ئائىلە ئوقۇتقۇچىسى بولۇشنى خاليديغانلرنىڭ بىر‬ ‫ئۇچۇر ئامبىرى بولىدۇ. كىشىلەر ئۆز ئھتىىاجىغا ئاساسەن مۇۋاپىق كۆرگەن نامزاتلرنى تاللپ كىڭىشىدۇ. ئىككى‬ ‫تەرەپ كىڭىشىپ بولغاندين كىىىن پۈتۈنلەي بۇ يۇمشاق ديتال ئارقىلىق ئۆگىتىش ۋە ئۈگىنىش ئىلىپ باراليدۇ.بۇنىڭ‬ ‫ئارتۇقچىلىقى شۇ يەرديكى كىشىلەر ئەمدى ماكاننىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچريمايدۇ. مەيلى سىزنىڭ ئۆيىڭىز قەيەردە‬ ‫بولمىسۇن ،بالىڭىز ئۆيدە ئولتۇرۇپمۇ شىنجاڭ ئۇنۋيرسىتىتىديكى مۇئەللىملەرنىڭ ياكى ئىچكىرى ئۆلكىلەرديكى‬ ‫داڭلىق ئۇنۋيرسىتىتىتا ئەل ئوقىۋاتقان ئوقۇغۇچىلرنىڭ دەرس تەكرار قىلىپ بىريشىگە مۇيەسسەر بولليدۇ. بۇ‬ ‫.بەزى كىشىلەر ئىلگىرى خىىال قىلىپمۇ باقمىغان ئىشلر‬ ‫بىلىم مۇلھىزە مۇنبىرى. بۇ يەردە كىشىلەر ھەرخىل تىما،دائىرە بويىچە ئۆزلىرى بىلەلمىگەن بارلىق مەسلىلەر)2‬ ‫توغريسدا ئۆز ئارا مۇلھىزە ئىلىپ باراليدۇ.ھازير ھەر كۈنى قانچىلىغان سەبى بالىلىريمىزنىڭ سوريغان‬ ‫سۇئاللىرى جاۋاپسىز قالىديغاندۇ؟!. ئۇلر ئۆزى ياكى چوڭلرنىڭ يارديمىدە بۇ سۇئالىنى تورغا چىقىريپ قويىدۇ.‬ ‫ئۇزۇن ئۆتمەيل ھەرقايسى جايلرديكى بۇ ھەقتىكى بىلىمىى بار كىشىلەردين جاۋاپقا ئىريشىدۇ.ئەمىلىىەتتە سەبى‬ ‫بالىلرل ئەمەس چوڭلىريمىزمۇ ھەر كۈنى ديگۈدەك ئۆزى بىلمەيديغان نۇرغۇنلىغان مەسلىلەرگە دۇچ كىلىدۇ‬ ‫ھەتتا مۇشۇ مەسلىلەر توغريسىدا ئۇزاققا سوزۇلغان تالش-تارتىش،بەس -مۇنازيريلەگە پىتىپ قالىدۇ. بىراق بۇ‬
  • 18. ‫ھەقتە تەكشۈرۈپ تەتقىق قىلىپ باقمىغىنى ئۈچۈن شۇنچە ئۇزاققا سوزۇلغان تالش -تارتىشلىرى كۆپىنچە قىلچە‬ ‫ئەھمىىەتسىز بولۇپ چىقىدۇ. ئۇلر يا كىمدين سوريشىنى بىلەلمەي قالىدۇ.ئەمدى بۇ ئىشلرغا خاتىمە بىريديغان‬ ‫.ۋاقىت يىتىپ كەلدى‬ ‫تور پونكىتى تەسىس قىلغان »دانىشمەن نەسىردين ئەپەندى« گورۇپپىسى مەخسۇس جاۋاب بىريلمىگەن ياكى‬ ‫ئىشەنچلىك جاۋاپ تەلەپ قىلغان سۇئاللرغا دەل ۋاقتىدا ئىشەنچلىك جاۋاب قايتۇريدۇ. بۇ كىشىىلىريمىزنىڭ‬ ‫.ئۇنۋيرسال ساپاسىنى ئۆستۈرۈشتە غايەت زور رول ئوينايدۇ‬ ‫نۇرغۇنلىغان ياشلىريمىز ۋە نوپۇزلۇق ئەربابلر بۇ يەردە ھەرخىل تىمىلر ئۈستىدە ئۆز ئارا مۇلھىزە ئىلىپ‬ ‫باريدۇ.نۇتۇق ئويۇشتۇريدۇ.پۈتكۈل ئۇيغۇرلر ھەرخىل مەسلىلەر ھەققىدە ئۆز-ئارا مۇلھىزە ئىلىپ باراليدۇ ۋە‬ ‫باشقىلرنىڭ مۇلھىزيلىريدين دەل ۋاقتىدا خەۋەردار بولليدۇ. بۇ ئۇيغۇرلر تاريخىدا كۆرۈلۈپ باقمىغان ئىش!كىم‬ ‫بىلىدۇ مۇشۇ يەردە ئىلىپ بىريلغان مۇلھىزيلەر مەلۇم ئۇيغۇر قىرينديشىمىزنىڭ نوبىل مۇكاپاتىغا ئىريشىشىگە‬ ‫!سەۋەپچى بولۇپ قالمدۇ تىخى‬ ‫ئوقۇ-ئۇقىتىش. بۇ تامامەن مۇمكىن بولۇپل قالماستىن ،ھازيىر ئىچكىرى ئۆلكىلەردە خىلىل تىز سۈرئەتتە)3‬ ‫تەرەققى قىلىۋاتىدۇ. بۇنىڭدا ئوقۇتقۇچىنىڭ دەرس ئۆتۈش جەريانىنىنڭ سىنئالغۇغا لىنتىسىى؛ ئىلىكتىرونلۇق‬ ‫ئوقىتىش ماتىريىالىى؛كىتاپلرنىڭ ئىلكىتاپ نۇسخىسى ...قاتارلىقلرنى تور ئارقىلىق ئوقۇغۇچىلرغا ئەۋەتىپ‬ ‫بىريلىدۇ.شۇنداقل توردا ئۇلرغا تاپشۇرۇق بىريلىدۇ،ھەتتا ئىمتىھاننىمۇ توردا ئىلىشقا بولىدۇ. بۇنىڭ ھەممىسىنىڭ‬ ‫ئۆزيگە خاس ئارتۇقچىلىق بار.مەسىلەن ئوقۇتقۇچىنىڭ دەرس ئۆتۈش سىنئالغۇ لىنتىسىدين كۆرۈپ ئۈگىنىشنى‬ ‫ئالساق بۇنىڭدا بىرينچىدين ماكان ۋە زاماننىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچريمايدۇ. خالىغان يەردە تۇرۇپ خالىغان ۋاقتىتا‬ ‫داڭلىق ئۇنۋيرسىتىتىلرنىڭ ئوقۇتقۇچىلرى ئۆتكەن دەرسلەرنى ئاڭلىغىلى بولىدۇ؛ئىككىنچىدين قايتىلش‬ ‫مۇمكىنچىلىكى بار. يەنى ئوقۇتقۇچىنىڭ دەرسىىنى قايتا -قايتا نەچچە قىتىم ئاڭلىغىلى ،بىلەلمىگەن جايلىريدا‬ ‫توختىتىپ قويۇپ تۇرۇپ مۇلھىزە قىلىۋيلىپ ئاندين داۋامىلشتۇرغىلى بولىدۇ. ئەمىلى دەرس ۋاقتىدا بولسا بۇنداق‬ ‫قىلغىلى بولمايدۇ. بۇلر بولۇپمۇ ئالى مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى،ئۆزلۈكىدين ئۈگەنگۈچىلەر ۋە چوڭلرنىڭ‬ ‫.ئۆگىنىشىگە ماس كىلىدۇ‬ ‫تىل ئۈگىنىش. گەرچە بۇمۇ بىر ئوقۇ-ئوقىتىش جەريانى بولسىمۇ تور تىل ئۆگىنىشتە تولىمۇ زور رول)4‬ ‫ئوينىىاليديغانلىقى ئۈچۈن بۇ يەردە ئالھىدە تىلغا ئىلىپ سۆزلەشنى قارار قىلديم. توردا تىل ئۈگىنىشتە‬ ‫:)تۆۋەنديكىدەك قوليلىقلردين بەھريمان بولغىلى بولىدۇ)بۇ يەردە ئىنگىلىز تىلىنى مىسال قىلىپ سۈزلەيمەن‬ ‫چايخانا.ئىنگىلىزچە چايخانا ئارقىلىق ئىغىزچە ۋە يىزيقچىنى ئوخشاشل ياخشى تەرەققى قىلدۇرغىلى بولىدۇ.>1<‬ ‫بۇنىڭدا يۈز تۇرانە كۆرۈشكەنديكى يىتىمسىراش،جىدديلىشىشى،ئۆزيگە ئىشەنچىسى كەم بولۇش ...قاتارلىق‬ ‫پايديسىز كەيپىىاتلردين زور دەريجىدە ساقلنغىلى بولىدۇ. ھەرقانداق ۋاقىتتا شىنجاڭ ھەرقايسى جايلىريديكى‬ ‫تىل-ئۈگەنگۈچىلەر بىلەن ئۆز ئارا ئىنكگىلزچە پاراڭلشقىلى ۋە پىكىر ئالماشتۇرغىلى بولىدۇ. ھەتتا بۇ چايخانىغا‬
  • 19. ‫چەتئەللىكەر ياكى چەتئەلديكى قىرينداشلىريمىزمۇ كىريپ تۇريدۇ.بۇ يەردە يەنە دەرس ،نۇتۇق ،مۇنازيرە‬ ‫ديگەندەكلەرنى ئورۇنلشتۇرغىلىمۇ بولىدۇ؛‬ ‫مەخسۇس مۇنبەر .بۇ يەردە خۇددى ھازيرقى مۇنبەرلەرنىڭ ئىقتىداريدەك ھەرخىل ئىقتىدارلرنى ئىشقا>2<‬ ‫ئاشۇريمىز. قىرينداشلر پايديلىق ئۇچۇرلردين ئۆز-ئارا ئورتاقلىشىدۇ. بىلەلمىگەن مەسلىلەر توغريسىدا مۇلھىزە‬ ‫...ئىلىپ باريدۇ ۋە باشقىلر‬ ‫باشقا قىزيقارلىق ۋاستىلەر . ئويۇن،ناخشا،ھىكايە،ئاۋازلىق ئەسەر،كىنو...قاتارلىقلر ئارقىلىق ئۈگەنگىلى>3<‬ ‫بولىدۇ. بۇ خىل ئۇسۇللرنىڭ موھىمىلىقىنى خىلى بىر مەزگىل تىل ئۈگىنىش جەريانىدا تىل ئۈگىنشىنى‬ ‫زيريكىشلىكلىكىنى بىشىدين كەچۈرگەن تورداشلر تازا ئوبدان بىلىدۇ؛‬ ‫ھەرخىل ئاۋازلىق ۋە سۈرەتلىك ماتىريىاللردين ئۈگىنىش؛>4<‬ ‫توردا ئۆزينىڭ سەۋيىەسىنى سىناش؛>5<‬ ‫بىلىم ئامبىرى. ھەرقايسى ساھەلەر بويىچە بىر غايەت زور بىلىم ئامبىرى قۇريمىز. كىشىلەر ناھايىت ئاسانل ئۆزى)5‬ ‫بىلمەكچى بولغان بىلىملەرگە ئۆيىدين چىقماي تۇرۇپل ئىريشەلەيديغان بولىدۇ.كىشىلىريمىزنىڭ بىلىم سەۋيىەسى‬ ‫.ئۇچقاندەك تەرققى قىلىش باسقۇچىغا كىريدۇ‬ ‫ئىلكىتاب.نەشىر قىلغۇچىلر ۋە ئاپتورلر بىلەن ھەمكارلىشىپ يەنە نۇرغۇنلىغان كىتاپلرنى ئىلكىتاب شەكلىدە)6‬ ‫.ئوتتۇريغا چىقىىريمىز‬ ‫مەن بۇ يەردە يەنىل ئۆزۈمنىڭ نۆۋەتتىكى مائاريپ ھەققىدە ئويلىغانلىريمىنى ئوتتۇريغا قويۇپ ئۆتۈشنى توغرا‬ ‫تاپتىم.مەن كىسىپل ئىىتىمەنكى نۆۋەتتىكى مائاريپ سىستىمىس زاديل ئىسلھات ئىلىپ بارمىسا بولمايديغان‬ ‫سىستىمىلرنىڭ بىرسى. بەلكىم بەزيلەر »سەن ديمىسەڭمۇ بىز بۇنى بىلىمىز.بولمىسا ساپا مائاريپى ديگەن گەپلەر‬ ‫نەدين چىقاتتى« ديىىشى مۇمكىن ئۇلرنىڭ ديگىنى پۈتۈنلەي توغرا.مىنىڭ بۇ يەردە ئوتتۇريغا قويماقچى بولغىنىم‬ ‫خۇددى ئالديديكى داۋالىنىش ھەققىديكى بايانلىريمدا ئوتتۇريغا قويغىنىمدەك» ھەممە ئىشتا ھۆكۈمەتنىڭ قىلىپ‬ ‫بىريشىگە تايىنىۋالماي،كۈتۈپ تۇريۋالماي« ئۆزيمىزنىڭ قولىمىزدين كىلىديغان ئىشلرنى ئۆزيمىز قىلىپ ھەم‬
  • 20. ‫جەمىىەتكە تۆھپە قوشۇش ھەم ئۆزيمىز ئۈچۈن بەخىت ياريتىشتىن ئىبارەت.ئەمىلىىەتتە بۇ ھەم مىنىڭ پۈتكۈل‬ ‫تىمامنىڭ مەركىزى ئىديىسىنىڭ بىرى،بۇ تىمامدا ئوتتۇريغا قويغانلىريمىنىڭ پۇت تىرەپ تۇرالىشىديكى سەۋەبلەرنىڭ‬ ‫بىرى،شۇنداقل بۇ تىمىنى ئوتتۇريغا چىقىريشىمديكى سەۋەبلەرنىڭ بىرى.ھازيرقى مائاريپ سىستىمىسىنى نىمىشقا‬ ‫:چوقۇم ئىسلھ قىلىش كىرەك.ئالدى بىلەن تۆۋەنديكى ريئاللىقلرغا نەزەر سىلىپ باقايلى‬ ‫نۆۋەتتە باشلنغۇچ مەكتەپتىن تارتىپ ئوتتۇرا مەكتەپكىچە ھەتتا ئالى مەكتەپلەرگىچە ئوقۇشى ياخشى ياكى>1<‬ ‫نورمال ئوقۇغۇچىلر ئەڭ كۆپ بولغاندا پۈتۈن ئوقۇغىچلر سانىنىڭ %03 دين ئىشىپ كەتمەيدۇ. يەنى 03 ئادەم‬ ‫بار بىر سىنىپتا ئەڭ كۆپ بولغانديمۇ 9 ئوقۇغۇچىنىڭ ئۆگىنىشى بولىدۇ.قالغان ئوقۇغىچىلر بولسا دەرسكە‬ ‫يىتىشەلمەيدۇ)ئەلۋەتتە ئاز بىر قىسىم تاللنغان سىنىپلر بۇنىڭ سىرتىدا(. باشلنغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپتە بۇنداق‬ ‫بالىلر دەرس ۋاقتىدا چۈشىنەلمىگەنلىكى ئۈچۈن پاراڭ سىلىپ ئولتۇريدۇ،ئويۇن چىقىريدۇ،ياكى باشقا ئىشلرنى‬ ‫قىلىپ دەرس ئىنتىزامىنى بۇزيدۇ. ئىمتىھان ۋاقتىدا بولسا بىر ئاماللرنى قىلىپ كۆچۈريدۇ،بەزى موھىم ئىمتىھانلردا‬ ‫بولسا ئۆزلىرينىڭ نام-ئابرويى،ئوقۇتۇش سۈپىتى كۆرسەتكۈچى،ۋە ھەرخىل مەنپەئەتىگە چىتىلىديغانلىقى ئۈچۈن‬ ‫ھەتتا ئوقۇتقۇچىلر ياكى مەكتەپ ئۆزى قول تىقىپ بۇلرغا بۇنداق كۆچۈرۈش شارائىتىنى ياريتىپ بىريدۇ. ۋاقىت‬ ‫ئۆتكەنسىرى بۇلرنىڭ بىلەلمىگەن دەرسلىرينىڭ مقدارى كۆپىىىدۇ، بۇ دەرسلەر ئۈزلۈكسىزلىككە ئىگە بولغانلىقى‬ ‫ئالدى-كەينى ئۆز-ئارا مۇناسىۋەتلىك بولغالىقى ئۈچۈن بارغانسىرى ھىچنىمىنى بىلەلمەيل قالىدۇ.تولۇقلىۋيلىشىغا‬ ‫كىتىديغان ۋاقىتمۇ كۆپ بولىدۇ.دەرستىن باشقا ئۇلر داۋاملىق ئوقۇتقۇچى ۋە ئائىلىسىدين كەلگەن ئەيىپلەش‬ ‫ۋە»دۆت،كاللىس ئىشلىمەيدۇ،پالنچىدەك)ياكى پالنچىنىڭ بالىسىدەك( بولساڭ بولمامدۇ،ساڭا مەن بولمىسا خەق‬ ‫باللىريغا نىمە بىريپ باقسا شۇنىڭدين ياخشراق بىريپ بىقىۋاتىمەن....« ديگەندەك تىل-ھاقارەتلەر ۋە‬ ‫ئوقۇتقۇچىنىڭ پەرقلىق مۇئامىلىسىگە ئۇچرايديغانلىقى ئۈچۈن بۇ ئۇلرنىڭ پىسىخكىلىق جەھەتتىن نورمال ئۆسۈپ‬ ‫يىتىلىشىگە غايەت زور تەسىر كۆرسىتىدۇ.خىلى كۆپ بىر قىسىم ئاتا-ئانىلر ئالى مەكتەپ ئىمتىھانىغا ئاز قالغان‬ ‫چاغديل مەسلىنىڭ جىدديلىكىنى ھىس قىلىدۇ.ياخشى ئائىلە ئوقۇتقىچىلىرينى تەكلىپ قىلىدۇ. بىراق بۇنىڭ ئۈنۈمى تازا‬ ‫ياخشى بولمايدۇ. مەكتەپتە نەچچە يىلدا ئۈگىنىشكە تىگىشلىك نەرسىنى بۇنداق قىسقا ۋاقىت ئىچىديل تولۇقلپ‬ ‫كەتكىلى بولمايدۇ-دە ئەلۋەتتە. ئەگەر بۇ ئائىلە ئوقۇتقۇچىلىرينىڭ راستىنل مۇشۇنداق ئالھىدە ئىقتىدارى بولغان‬ ‫بولسا مىنىڭچە ھەر قايسى ئەل ھۆكۈمەتلىرى ئەنئەنىۋى مائاريپ تۈزۈمىنى ئەمەلدين قالدۇرۇپ،مۇشۇنداق‬ ‫شەخىسلەرنىڭ )ئاز ديگەنديمۇ ئىقتىسادى ئەھۋالى يار بىريديغانلرنىڭ(ئۆزى ئائىلە ئوقۇتقۇچىسى تەكلىپ قىلىش‬ ‫!تۈزۈمىنى يولغا قويغان بولتتى. چۈنكى بۇ نۇرغۇنلىغان ۋاقىتنى تىجەپ قالىديغان تۇرسا‬ ‫ئالى مەكتەپلەرديكى بۇنداق ئوقۇغۇچىلر بولسا ياكى دەرس ۋاقتىدا ئۇخلپ ئولتۇريدۇ، قىسقا ئۇچۇر‬ ‫يوللىشىدۇ،باشقا كىتاپ ياكى گىزيت ديگەندەك نەرسىلەرنى ئوقۇپ ئولتۇريدۇ.ئىمتىھان ۋاقتىغا كەلگەندە بولسا‬ ‫بەزى چىدامچانراقلىرى ئىمتىھان ئالديديكى بىر نەچچە كۈندە چىداپ ئولتۇرۇپ )ھەتتا كىچە-كىچىلەپ( ئىمتىھاندين‬ ‫ھەر ھالدا 06 نەچچە ئىلىپ ئۆتىدۇ)بىراق بۇنداق ئۈگەنگەن نەرسە ئۇلرنىڭ كاللىسىدا قانچە ئۇزاق‬ ‫تۇرار؟(.بەزيلىرى بولسا مەكتەپنىڭ قاتتىق بەلگىلىمىلىريگە قاريماي ئىمتىھان ۋاقتىدا كۆچۈريدۇ. كۆچۈرۈشكە ئۇستا‬ ‫ياكى تەلىي بارلىرى مۇشۇنداق ئۇسۇل بىلەن ئۆتۈپ كىتىدۇ.بەزى ياۋاش،كۆچۈرۈشنى بىلمەيديغانلىرى بولسا‬
  • 21. ‫تۇتىلىپ قىلىپ ھەرخىل جازالرغا ئۇچراپ ئىستىقبالىغا زور زيىان يىتىدۇ.يەنە بەزى مۇناسىۋەتكە ئۇستىراقلىرى بولسا‬ ‫ھەرخىل ئۇسۇللر ئارقىلىق ئوقۇتقۇچىغا يول مىڭىش ئارقىلىق ئۆتۈپ كىتىدۇ.بۇنىڭدا ئۇلر پارا بىريش،‬ ‫.تونۇشلردين پايديلىنىش،يالۋۇرۇش،...ديگەندەك ئۆزى قىلليديغان ئىشلرنىڭ ھەممىسىنى قىلىدۇ‬ ‫بىزنىڭ مائاريپى سىستىمىمىز زادى مۇشۇ %03 »ئالھىدە« بالىلر ئۈچۈنمۇ؟ھەتتا بىز ئەنئەنىۋى ئىمتىھان‬ ‫تۈزۈمىديمۇ %06 نى لياقەتلىك بولۇشنىڭ ئۆلچىمى قىلىمىز.ئۇنداقتا مۇشۇ ئۆلچەم بويىچە بولغاندا بىزنىڭ مائاريپ‬ ‫سىستىمىمىز لياقەتلىك بوللمدۇ؟ قالغان بالىلرنىڭ بۇنداق يىتىشەلمەسلىكى راستىنل ئۇلرنىڭ ئەقلى ئىقتىداريدا‬ ‫مەسلە بارلىقى، ئائىلە شارائىتىنىڭ ناچارلىقى ياكى ئۆزينىڭ ھورۇنلۇقى ئۈچۈنمۇ؟ ئەلۋەتتە بۇلر قىسمەن سەۋەپ‬ ‫بولىشى مۇمكىن ،بىراق ئاساسلىق سەۋەب بۇ ئەمەس)ئەگەر ئىش شۇنداق بولىديغان بولسا ھۆكۈمەت ساپا‬ ‫مائاريپىنى يولغا قويۇشقا بۇنچە كۈچىمىگەن بولتتى(.چۈنكى ئاتا-ئانىلر ئەگەر بالىلريغا ئۆزى ئۈگىتەلەيديغان‬ ‫ئىشى بولسا)خۇددى ئىديسوننىڭ ئاپىسىدەك.ئۇنى مەكتەپتىكى ئوقۇتقۇچىسى »ئەقلى ئىقتىداريدا مەسلە بار‬ ‫ديگەنىدى«( بالىلىرينى مەكتەپكە بىريپ نىمە قىلىدۇ؟ يەنە كىلىپ بالىلرنىڭ بىر كۈنديكى ئۈگىنىش ئۈچۈن سەرپ‬ ‫قىلىديغان ۋاقتىنىڭ كۆپىنچىسى مەكتەپتە بولىدۇ. بۇندين سىرتقى ۋاقىتلردا بولسا ئۇلر تەنتەربىىە، سەنئەت،‬ ‫دوستلىرى بىلەن ئويناش،ئائىلە ئىشلىريغا ياردەملىشىشى،تىلىۋيزۇر كۆرۈش...ديگەندەك ئىشلر بىلەن شۇغۇنلىنىشى‬ ‫كىرەك. شۇڭا ئوقۇتقىچىلر ھەرگىزمۇ مەسئۇلىىەتتىن قىچىپ مەسلىنى ئاتا-ئانا ياكى بالىلرنىڭ ئۆزيگە ئارتىپ‬ ‫.قويماسىلىقى كىرەك‬ ‫ئالى مەكتەپتە بولسا مىنىڭ دەيديغىنىم ئەگەر ئوقۇتقۇچىلر دەرسنى ئادەمنى ئۇخلىتىپ قويغىدەك مەززيسىز قىلىپ‬ ‫ئۆتمىگەن بولسا كۆپىنچە بالىلرمۇ ئۇخلپ ئولتۇرمىغان بولتتى.بەزى ئوقۇتقۇچىلرنىڭ دەرسلىرى شۇنچە جانلىق ،‬ ‫ئۇخلپ ئولتۇريديغانلرمۇ يوق ديىەرلكقۇ؟! مەن ھەرگىزمۇ دەرس ئۈگىنىش بىلەن خوشى يوق بالىلردين‬ ‫ئەمەس.مىنىڭ ئىلىم-پەنگە بولغان قىزيقىشىمىنڭ چوڭقۇرلىقى ۋە كەپ دائىرلىقى ھەرقانداق بىر ئالىمدين‬ ‫قىلىشمايدۇ.بىراق مەن بۇنداق بىسىم ئىچىديكى،ئىمتىھان ۋەسۋەسىسى ئىچىديكى،ئوقۇتقۇچىل سۆزلەپ بالىلر‬ ‫.قاراپ ئولتۇريديغان)ياكى ئۇخلپ ئولتۇريديغان( ئۈگىنشى ئۇسۇلىغا قارشى‬ ‫بەلكىم بەزى بالىلر راستىنل ھىلىقى مۇرەككەپ،چۈشنىكسىز ماتىماتىكىلىق فورمۇللرنى>2<‬ ‫چۈشىنەلمەيديغاندۇ؟ياكى قىلچىمە قىزيقمايديغاندۇ؟ شۇنداق بولسا نىمە بوپتۇ؟ بۇ ھەرگىزمۇ ئۇلرنىڭ‬ ‫لياقەتسىزلىكىنى چۈشەندۈرۈپ بىرەلمەيدۇ. بۇنىڭلىق بىلەنل بىز ئۇلرغا ھاقارەت قىلساق ،غوروريغا تىگىديغان‬ ‫گەپلەرنى قىلساق تىخىمۇ بولمايدۇ. بۇ فورمۇللرنى بۇ بالىلرنىڭ ئاتا-ئانىىسىغا ئەكىلىپ ئۈگەتسە شۇلرمۇ‬ ‫بىلەلمەسلكى مۇمكىن. شۇنىڭلىق بىلەنل بىز بۇلرنىمۇ ئەيىپلىسەك بولمدۇ؟ جەمىىەتتە نۇرغۇن كىشىلەر بۇ‬ ‫فورمۇللرنى بىلمەي تۇرۇپمۇ ئوخشاشل ئوبدان ياشاپ،جەمىىەتكە ھەر تۆھپىلەرنى قوشۇپ ئۆتۈپ كىتەلەيديغۇ؟‬ ‫بۇ جەمىىەتكە ئالىملرل،ھۆكۈمەت خىزمەتچىلىريل ئەمەس سوديگەر كارخانىچىلرمۇ،ساتىراشلرمۇ،‬
  • 22. ‫پىركازچىكلرمۇ،ريمونتىچىلرمۇ،ديھقانلرمۇ، تەنھەركەچىلەرمۇ،سەنئەتچىلەرمۇ،چارۋيچىلرمۇ ....ھەممىسى‬ ‫ئوخشاشل لزيم. مىنىڭچە بالىلر ئالدى بىلەن بىلىۋيلىشقا تىگىشلىك ئىش »قانداق قىلىپ ئۆزينىڭ كىشىلىك قىممەت‬ ‫قارشىنى تۇرغۇزۇش،سىرتتىن كەلگەن كەمسىتىش،ھاقارەتلەرگە قانداق تاقابىل تۇرۇش،ئۆزينىڭ خىزمىتى بىلەن‬ ‫ئۆزينىڭ كىشىلىك قىممەت قاريشىنى ئايريۋيتىش،ئاددى خىزمەت ئورنىدا ئاددى بولمىغان نەتىجىلەرنى ياريتىش،‬ ‫.جەمىىەتتە ھەربىر خىزمەت ئورنىنىڭ ئىنتايىن موھىم ئىكەنلىكىنى ئايديڭلشتۇريۋيلىش...« قاتارلىقلر‬ ‫مۇنداق بىر ھىكايە ماڭا بەك يارايدۇ: مۇخبىرلر ئامىريكىنىڭ زوڭتۇڭى »كات«نىڭ ئاپىسىنى زيىارەت قىلىپ‬ ‫»مۇشۇنداق بىر ئوغلىڭىزنىڭ بولغانلىقىدين بەكل پەخىرلىنىسىزغۇ دەيمەن« دەپ سوراپتۇ. ئۇنىڭ ئاپىسى تەمكىنلىك‬ ‫بىلەن:» شۇنداق،بىراق مىنىڭ يەنە بىر بالم بار. ئۇ ھازير ئارقىديكى ئىتىزدا ياڭىۇ تىريۋاتىدۇ. ئۇمۇ مىنى ئوخشاشل‬ ‫.ناھايىتى پەخىرلەندۈريدۇ« دەپ جاۋاپ بىريپتۇ‬ ‫شۇڭا بىز نەزەر دائىريمىزنى كىڭەيتىپ،ھەرخىل خىزمەت ئورۇنلىرينىڭ ئوخشاشل ناھايىتى موھىم ئىكەنلىكىنى‬ ‫ئۇنتۇپ قالماسلىقىمىز كىرەك. ئۆزيمىز شەھەردە ئولتۇريۋيلىپ،بالىلىريمىزنى شەھەرلەرگە ئورۇنلشتۇريۋيلىپ‬ ‫ئاغزيمىزدا ياكى ئەسەرلىريمىزدە ديھقانلرغا ھەدەپ قۇرۇق مەدھىىە ئوقىغاننىڭ ھىچچنىمىگە پايديسى يوق. بۇ‬ ‫خۇددى بىر ئىشەكنى مىنىۋيلىپ،ئىشلىتىديغان چاغدا تازا ئىشلىتىپ،كۈچىدين بولىشىغىچە پايديلىنىپ،ماڭغىلى ئۇنىمىسا‬ ‫رەھىمسىزلىك بىلەن تازا ئۇرۇپ ئارقىدين ئىشەكلەرگە)ئۇلرنىڭ غايەت زور تۆھپىسى ۋە رولى سەۋەبىدين(‬ ‫مەدھىىە ئوقىغاندەكل ئىش. ئەگەر سىز بۇلرنى راستىنل شۇنداق ھۆرمەتلىسىڭىز ۋە ئورنىنىڭ موھىمىلىقى ،‬ ‫جەمىىەتكە قوشىديغان تۆھپىسىنىڭ زورلىقىنى تونۇپ يەتكەن بولسىڭىز سىزمۇ بىر ئىشەك بولۇپ بىقىڭە قىنى!؟‬ ‫ئوقۇتقىچىلىق خىزمىتى راستىنل ئۇلۇغ خىزمەت.مەن بۇ يەردە ئەلۋەتتە ھازيرقى مائاريپ سىسىتىمىسى ۋە‬ ‫ئوقۇتقۇچىلر قوشۇنىنى پۈتۈنلەي ئىنكار قىلىۋەتمەكچى ئەمەس.ئۇلر جەمىىەتنىڭ ئالغا ئىلگىريلىشى ئۈچۈن زور‬ ‫تۆھپىلەرنى قوشتى. بىراق بۇ ھەرگىزمۇ ئىسلھات ئىلىپ بىريشنىڭ زۆرۈريىتى يوقلۇقىنى ئىسپاتلپ بىرەلمەيدۇ.‬ ‫ھەتتا قۇللۇق جەمىىتىمۇ ئۆز نۆۋيتىدە جەمىىەتنىڭ تەرەققىىاتىنى ئىلگىرى سۈرۈش رولىنى ئوينىغان ئىدى. بىراق‬ ‫.مەلۇم مەزگىلگە كەلگەندە ئۇ ئەكسىچە جەمىىەتنىڭ ئالغا ئىلگىريلىشىديكى چوڭ توسالغۇغا ئايلىنىپ قالدى‬ ‫مىنىڭچە مەن يۇقىريدا تىلغا ئىلىپ ئۆتكەن %07 بالىنىڭ ئۈگىنىش نەتىجىسىنىڭ تۆۋەن بولىشى ۋە بۇنىڭلىقتىن كىلىپ‬ ‫چىققان بۇ بالىلر ۋە ئۇلرنىڭ ئائىلىسىديكىلەرنىڭ ھاياتىديكى نۇرغۇنلىغان كۆڭۈلسىزلىكچىلىكلەرنىڭ ئاساسلىق‬ ‫مەسئۇلىىتىنى ھازيرقى مائاريپ سىستىمىس ۋە ئوقۇتقۇچىلر ئۆز ئۈستىگە ئىلىشى كىرەك.ئەمىلىەتتىچۇ؟ بۇلر‬ ‫خۇددى »ئوغۇل تۇغسا ئۆزيدين،قىز تۇغسا باشقىلردين كۆرۈپتۇ« ديگەندەك، بالىلرنىڭ ئۈگىنىشى ياخشى بولسا‬ ‫ئاساسلىق تۆھپە ئوقۇتقۇچىلر ۋە مەكتەپكە تەۋە بولىدۇ.بالىلرنىڭ نەتىجىسى تۆۋەن بولسا بىز بۇنى »ئائىلە‬ ‫شارائىتىنىڭ ياخشى بولماسلىقى،ئاتا-ئانىسىنىڭ كۆڭۈل بۆلمەسلىكى،بالىنىڭ ئۆزينىڭ تىريشماسلىقى،‬ ‫ئويۇنچىلىقى...« قاتارلىق ئامىللرغا يىغىنچاقلپ قويىمىز. مەن بۇنداق ريئاللىققا يىىقىندا بىر دوستۇم سودا‬ ‫:ھەمراھىغا ديگەن مۇنداق بىر جانلىق ئوخشىتىش ئارقىلىق جاۋاب بىريمىەن‬
  • 23. ‫گۆش يىگەن ئادەم سۆڭىكىنىمۇ بىللە غاجىلىشى كىرەك.سەن »گۆشنى مەن يەيمەن،سۆڭەكنى سەن يە« دەپ‬ ‫باشقىلرغا بەرسەڭ ئۇلر ئۇنامدۇ؟‬ ‫ئۆزۈمنىڭ بىشىدينمۇ نۇرغۇنلىغان ئىشلر ئۆتكەچكىمىكىن،ياكى ئەتراپىمديكى ئالى مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرينىڭ>3<‬ ‫نۇرغۇنلىغان ئىشلىرينى ئاڭلپ تۇرغاچقىمىكىن ئالى مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى مەن ئەڭ كۆڭۈل بۆلىديغان كىشىلەر‬ ‫توپىنىڭ بىرى.ئالدى بىلەن ئاريمىزديكى بىر ئالى مەكتەپ ئوقۇغۇچىسنىڭ يۈز بىريشى مۇمكىن بولغان ھىكايسىغا‬ ‫:قاراپ باقايلى‬ ‫باشلنغۇچ مەكتەپتىن تارتىپ تاكى ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرگىچە ئۇنىڭ چوڭراق ئىشلىرينى ئاساسەن ئاتا-ئانىسى‬ ‫ياكى ئوقۇتقۇچىلىرى ئورۇنلشتۇرۇپ بىريپ كەلگەن ئىدى.قايسى ۋاقىتتا قايسى دەرسنى ئۈگىنىش،قايسى كۈنى‬ ‫قايسى تاماقنى يىىىش،قانچىدە تۇرۇش-ئۇخلش،ھاراق-تاماكىدينى يىراق تۇرۇش،ئەيشى-ئىشرەت كەيپى-‬ ‫ساپالرغا بىريلمەسلىك...قاتارلىق ئىشلر ھەممىسى چوڭلرنىڭ ئورۇنلشتۇريشى،كۆزيتىشى ئاستىدا ئىلىپ‬ ‫بىريلتتى. ئۇ ئۈگىنىشتە بوشاڭلىق قىلسا،ئويۇن-تاماشىغا بىريلسە چوڭلردين كەلگەن ئەيىپلەش ۋە توسۇش‬ ‫ئۇچۇرلىريغا ئۇچرايتتى.ئۇ كۆپىنچە سىقىلىپ قالغاندەك،ئەركىن بوللمىغاندەك ھىس قىلىپ »قاچانمۇ چوڭ‬ ‫.بولرمەن؟ قاچانمۇ ئەركىن بولرمەن؟« دەپ ئويلپ كىتەتتى‬ ‫مانا ئاخىرى ئالى مەكتەپكە چىقتى.بۇ ۋاقىتتا ھەممە ئىشلر ئۆزيچىل بىراقل ئۆزگىريپ كەتكەن ئىدى. ئۇنىڭدا بولسا‬ ‫بۇنداق ئۆزگىريشكە نىسبەتەن ھىچقانداق تەيىارلىق يوق ئىدى.ئۇ تۇيۇقسىزل ئۆزى نەچچە ۋاقىتتىن بىرى كىچە-‬ ‫.كۈندۈز ئارزۇ قىلغان ئەركىنلىككە تۇيۇقسىزل ئىريشىپ قالغانلقىنى ھىس قىلىپ يەتتى‬ ‫ئوتتۇرا مەكتەپتە ھەر كۈنى مەكتەپكە بىريش،دەرسكە قاتنىشىشى ديگەن ئەڭ ئەقەللى ئىش ئىدى. بىراق ئالى‬ ‫مەكتەپتە كەچتە يىريم كىچىدە ئۇخلپ)بەزيدە ھاراق ئىچىپ(،ئەتىگەندە دەرسكە چىقماي ئۇخلىسىمۇ ھىچكىمنىڭ‬ ‫كارى يوق ئىكەن؛‬ ‫ئوتتۇرا مەكتەپتىكى كۆپ قىسىم ئوقۇتقۇچىلر بالىلرغا چىن ديلىدين كۆڭۈل بۆلەتتى،كۆيۈنەتتى،دەرس ۋاقتىدا‬ ‫ئۇخلپ ئولتۇرۇشقا،ديقىقەت قىلماسلىققا يول قويمايتىتى،ھەدەپ ئادەم بىلمەيديغان سۇئاللرنى سوراپ ئادەم‬ ‫قىىنايتتى،بىراق بۇ ئالى مەكتەپتىكى كۆپ قىسىم ئوقۇتقۇچىلر سەن ئۇخلپ ئولتۇرامسەن،باشقا كىتاپ،گىزيت‬ ‫ئوقۇپ ،قول تىلىفۇن ئويناپ ئولتۇرامسەن ...ئىشقىلىپ سەن ئۇنىڭ دەرس سۆزلىشىگە تەسىر يەتكۈزمىسەڭل‬ ‫باشقىسى بىلەن كارى يوق.سەندين سۇئال سوريشى تىخىمۇ مۇمكىن ئەمەس ئىدى.ئۇ بۇ زيريكىشلىك‬ ‫.دەرسلەرنىڭ كۆپىنچىسىنى ئۇخلپ ئۆتكۈزەتتى‬
  • 24. ‫ئوتتۇرا مەكتەپتە ئۆيدە ئۇخليتتى،ئەمدى ھەرخىل بالىلر بىلەن بىللە بىر ياتاقتا ئۇخليدۇ. بۇ بالىلر بىلەن قانداق‬ ‫ئاريلىشىپ ياشاشنىڭ ئۆزى بىر چوڭ مەسلە.تىخى بەزى ئۇيغۇر بالىلر »شىنسىڭ جىىاۋيۈ« دەيديغان ئىنسان‬ ‫قىلىپىدين چىققان،مىلىلىتىمىز ياشلىرينىڭ نامىغا داغ چۈشۈريديغان ئىشنى چىقىريۋالغان ئىدى)بۇ ئەبلەخلەر ھىلىقى‬ ‫بالىلرنىڭ ئۆيىدين ئەمديل ئايريلىپ قانچىلىك يىتىمسىراۋاتقىنىنى،ئاتا-ئانىسى،ئۆيىنى قانچىلىك سىغىنىۋاتقانلىقىنى،‬ ‫پۈتۈنلەي يىڭى بىر مۇھىتقا ئەمديل كىلىپ چۆرگىلىتىىپ قويۇپ بەرگەندەك گاڭگىراپ قىلىۋاتقانلىقىنى تونۇپ‬ ‫.)يىتەلمىگىدەك دەريجىدە ئەمەسقۇ؟! ئۇلرنىڭمۇ شۇنداق مەزگىلى بولغانغۇ؟‬ ‫ئۆيدە كەچتە ئۆيىگە قايتىپ كىلىشى شەرت ئىدى،شۇ سەۋەپلىك يەنە ھاراق ئىچىپ كىلەلمەيتىتى.ئەمدى كىچە-‬ ‫كىچەلەپ تورخانىدا »توڭشاۋ« ئويناپ ياتاققا كىرمىسىمۇ بولىديغان بولدى. ھاراقنىمۇ بولىشىغىچە ئىچىديغان‬ ‫بولۇپ كەتتى. )دوستلىرى ھاراق ئىچىشكە زورلشتا ئاجايىپ ئۇستا ئىديكى ،ئۇ» رەت قىلغاندين كۆرە ئىچىپ‬ ‫ئۆلسەممۇ ئۆلەي« ديگەن خىىالغان كەپ كىتەتتى. مەن بۇنداق ھاراقكەش بالىلرنى نىمە دەپ تەسۋيرلەشنى‬ ‫زاديل بىلەلمىديم،ئويۇنچى دەي ديسەم ئۇلر ئوڭشاپ بىرەر ئويۇن ئويناشنى بىلمەيدۇ،شۇ كەچكىچە ئولتۇريۋيلىپ‬ ‫قۇرۇق پاراڭ سىلىپ ياكى جىدەل بىلەن ھاراق ئىچىشتىن ،تولىمۇ مەنىسىز بولغان تۈگىمەس ھاراققا‬ ‫زورلشلردين باشقىنى بىلمەيدۇ.مىنىڭ نەزيريمدە بۇنداق بالىلردين ئويۇنچى بالىلر مىڭ ئەل،ئۇلر دەرس‬ ‫بىلمگىنى بىلەن ياكى گىتار چالليدۇ ياكى پۇتبۇلنى ياخشى ئوينايدۇ ياكى ناخشا-ئۇسۇلغا ماھىر ياكى قىزيقچى،‬ ‫پەيزى بار(. كەچتە مەست كىريشكە ئەيمىنىديغان ئۆيى ياكى ئاتا-ئانىسى يىراقتا قالغان ئىدى.بۇنداق ديسەم‬ ‫بەزيلىەرنىڭ كۆز ئالديغا مۇشۇنداق ھاراقكەش بىر ئوغۇل بالىنىڭ سىماسى كىلىشى مۇمكىن.بىراق بۇ بايانلىريمنىڭ‬ ‫.خىلىل كۆپ قىزلرغىمۇ ئوخشاشل چۈشىديغانلىقى مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان بالىلرغا ناھايىتى ئايان‬ ‫بۇرۇن يالغۇزلۇق ھىس قىلغان چىغىدا،كۆڭلى يىريم بولغاندا ئاتا-ئانىسى،ئاكا-ئاچىلىرى ياكى ئاغىنە‬ ‫بۇرادەرلىريگە ديىەلەيتتى،بىراق ئەمدى كىمگە ديىىشىنى بىلەلمەي قالدى. بەزيدە شۇنچە ۋاقىت كۆڭلى يىريم،‬ ‫چۈشكۈن ھالەتتە يۈرسىمۇ ئۇنڭ بىلەن ھىچكىمنىڭ كارى يوق ئىدى.بەزيدە ئۇنىڭغا ھايات تولىمۇ مەنىسىز‬ ‫تۇيىلىديغان بولۇپ قالدى.كۈلسىمۇ چىن يۈريكىدين چىقمايۋاتقاندەك بىلىنەتتى.بەزيدە »چوڭ بولمىساممۇ بوپتىكەن‬ ‫.« دەپ ئويليديغان بولدى‬ ‫ئوتتۇرا مەكتەپتىكى ۋاقتىدا تورغا چىقاليديغان ۋاقتى چەكلىك ئىدى،مانا ئەمدى كۈنى ئوخشىدى. مەكتىپىنىڭ‬ ‫يىنىديل نۇرغۇنلىغان تورخانىلر بار. ئۇ كۈندۈزى يىتىشمىگەندەك ھەتتا كىچىلىريمۇ شۇ يەرگە كىريۋالىدۇ. ھەرقايسى‬ ‫يەرلەرديكى تونۇشمايديغان قىزلر) ياكى ئوغۇللر( بىلەن »قىزيقارلىق« تۈگىمەس پاراڭلرنى سالىدۇ، ھەتتا بۇ‬ ‫پاراڭلىريغا قىنىشماي تىلىفۇنلردا سۆزلىشىدۇ. ھەرخىل تور ئويۇنلىرينى ئوينايدۇ. كىنو-كۆريدۇ.ھەتتا بەزيلىرى‬ ‫قىلىقىسز،شەھۋانىي،سىريق مەزمۇنديكى نەرسىلەرنى كۆريدۇ.كىچىلىرى تورغا چىقىپ كۈندۈزيدە ئۇخليدۇ ياكى‬ ‫خارامۇش ھالەتتە دەرسكە قاتنىشىدۇ.ھاياتنىڭ ئەڭ گۈزەل پەيىتلىرينى مانا مۇشۇنداق ئەھمىىەتسىز، جىسمانىي‬ ‫.ۋە روھىي جەھەتتنى تولىمۇ زيىانلىق بولغان ئىشلر بىلەن ئۆتكۈزيۋەتتى‬
  • 25. ‫بۇ بايانلىريمىنى كۆرۈپ بەزيلەر چوقۇم مۇشۇنداق بالىلرغا لەنەت ئوقۇۋاتقاندۇ.ئۇلرنى ئالديغا تۇرغۇزۇپ‬ ‫قويۇپ:ئاتا-ئانىسىنىڭ ئۇلرنى قانداق جاپادا بىقىپ چوڭ قىلغانلىقى ۋە يەنە قانداق چوڭ ئارزۇ-ئۈمىدلەر بىلەن‬ ‫ئۇلرنى ئالى مەكتەپتە ئوقىتىۋاتقانلىقىنى سۆزلىگۈسى،ئۇلرنىڭ ۋاپاسىزلىقى ،ۋيجدانسىزلىقىنى ئەيىپلىگۈسى، ئۆزى‬ ‫ۋە مىللەتنىڭ كەلگۈسى ئۈچۈن تىريشىپ ئوقۇۋاتقان مۇنەۋۋەر ئوقۇغۇچىلرندينى نىمىشقا ئۈلگە ئالمايديغانلىقىنى‬ ‫سوريغىسى كىلىپ كەتكەندۇ. بىراق مەن ئۇنداق قىلىشنى ئازراقمۇ تەشەببۇس قىلمايمەن. نىمىشقا؟ بىز چوقۇم‬ ‫ئەمىلىىەتچىل بولىشىمىز كىرەك. بۇ مىنىڭ پۈتكۈل تىمامنىڭ ئەڭ ئاساسلىق مەركىزى ئىديىلىرينىڭ يەنە بىرى.بىز ۋە‬ ‫بىزنىڭ ئەتراپىمىزديكى كىشىلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئاددى ئادەملەر. ئەگەر بۇلرنىڭ بۇنداق كۆڭلى قاريلىق قىلىشىنىڭ‬ ‫تىگىگە يەنىل يىتەلمىسەك ئۆزيمىزنىڭ شۇ ياشتىكى ياكى جەمىىەتتىكى تىخىمۇ نا ئەھلىرەك بالىلرنىڭ قىلىقلىريغا‬ ‫قاراپ باقساق جاۋاپقا ئىريشىمىز. ئاددى ئادەم بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن بىز موھىت ۋە ھىسىاتنىڭ كونتىروللىقى‬ ‫.ئاساسىدا ياشايمىز.پەقەت ئاز سانديكى ئىراديلىك كىشىلەرل ئەقىل،ئارزۇ،ئىرادە،پىلننىڭ كونتۇرۇللىقىدا ياشايدۇ‬ ‫ئۇنداقتا زادى قانداق قىلىش كىرەك؟ بۇ مەسلىلەرگە زادى كىم ياكى نىمە سەۋەپچى؟‬ ‫سەل ئىنچىكىلىك بىلەن كۈزەتسەكل بىز شۇنى بىلەلەيمىزكى يۇقارقىدەك مەسلىلەر ئاساسلىقى ئالى مەكتەپنىڭ‬ ‫ئالديديكى تۇرمۇش،موھىت،تۈزۈم بىلەن ئالى مەكتەپتىكى بۇ نەرسىلەرنىڭ غايەت زور پەرقى سەۋەبىدين كىلىپ‬ ‫چىققان. بالىلر خۇددى قۇرال ئالماي جەڭگە چىققان جەڭچىدەك قىلچىمۇ تەيىارلىقسىز ھالديل ئالى مەكتەپكە‬ ‫:قەدەم بىسىپ كىريدۇ.بىر ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىسى يازغان ماقالىديكى تۆۋەنديكىدەك بايانلر ھىلىمۇ ياديمدا‬ ‫ئاۋۇ سۇ ئۈزۈشنى بىلمەيديغان كىشىلەرنىڭ سۇ ئۈزۈشنى بىلىديغان قابىل كىشىلەرگە تەسىر يەتكۈزيشىگە يول...‬ ‫قويمايلى.مەن كىشىلەرگە دەيمەن» ئۇلرنىڭ ھەممىسىنى دەرياغا بىراقل تاشلىۋيتىڭلر،پالقشىپ يۈرۈپ سۇ‬ ‫ئۈزۈشنى ئۈگىنەلىگەنلىرى قارشى قىرغاققا ئۈزۈپ چىقسۇن،ئۈگىنەلمىگەنلىرينى بولسا سۇنىڭ ئىقىتىپ كىتىشى‬ ‫..!بىلەن كاريڭلر بولمىسۇن‬ ‫بۇ دەبدەبىلىك بايانلرنى تۇنجى قىتىم ئوقىغاندا خۇددى»ماسلىشالىغانلر ۋە كۈچلۈكلەر تاللىندۇ،ماسلىشالمىغانلر‬ ‫ۋە ئاجىزلر شاللىنىدۇ« ديگەن دارۋينىزيملىق ئىديىەلەرنىڭ بايانلىرينى قايتا ئاڭلىغاندەك بولغان ئىديم.كىىىن‬ ‫كۈزيتىش ئارقىلىق شۇنى بىلديمكى بىزنىڭ ياشلرنىڭ ئالى مەكتەپتىكى ئوقۇشىغا تۇتقان پوزيتسىىەسىمىز دەل‬ ‫مۇشۇنداق ئىكەن. ئالى مەكتەپتىن ئىبارەت بۇ رەھىمسىز دەريا قانچىلىغان ياشلىريمىزنى ئىقىتىپ كەتتى ۋە ئىقىتىپ‬ ‫!كىتىپ باريدۇ-ھە؟‬ ‫مەن يۇقىرقىدە ئىديگە پۈتۈنلەي قارشى.ئالل خالىسا ئۆزۈم بىلەن ئوخشاش قاراشتىكى بالىلر بىلەن بىرلىشىپ‬ ‫ئۆزيمىزنىڭ ئىنى-سىڭىللىرى ۋە ئەۋلدلىرينىڭ بولسىمۇ ئالى مەكتەپكە ياخشى بىر تەيىارلىق بىلەن كىريشى، ۋە‬ ‫ئوقۇش جەريانىدا ئۇچريغان ھەرخىل مەسلىلەرنى ھەل قىلىشىغا كۈچۈمنىڭ يىتىشىچە ياردەم‬
  • 26. ‫بىريمەن.كەلگۈسىديكى نىىوتۇن ، ئىنىشتىىىن ۋە تۇماريسلرنىڭ ئالى مەكتەپلەردە ۋەيران بولۇپ كىتىشىگە قاراپ‬ ‫تۇرۇشقا ھەرگىز بولمايدۇ.ھالبۇكى مەن بۇ يەردە ئوتتۇريغا قويغان ئۇنۋيرسال تور پونكىتى بۇ مەسلىلەرنى ھەل‬ ‫.قىلىشتا ناھايىتى زور رول ئوينىىاليدۇ‬
  • 27. ‫مەسلىھەت سوراش جەھەتتە.4‬ ‫تور پونكىتىمىز ۋە چ چ غا ئوخشاش سۆزلىشىشى قۇرالى ئارقىلىق كىشىلىريمىز تۆۋەنديكىدەك ئىشلردا‬ ‫:مەسلىھەت سوريىاليدۇ‬ ‫قانۇندين مەسلىھەت ؛)1‬ ‫چەتئەلگە چىقىپ ئوقۇشتىن مەسلىھەت؛)2‬ ‫ئالى مەكتەپ ئىمتىھانى ۋە قايسى ئالى مەكتەپنى تاللش جەھەتتە مەسلىھەت؛)3‬ ‫كۈنديلىك تۇرمۇش جەھەتتە__ئەر-ئايال ئوتتۇريسىديكى،ئاتا-ئانىلر بىلەن بالىلر ئوتتۇريسىديكى،ئۇرۇق-)4‬ ‫تۇغقانلر ئوتتۇريسىديكى،قىز-ئوغۇللر ئوتتۇريسىديكى،دوست بۇرادەرلەر ئوتتۇريسىديكى...ۋە شۇنداقل كۈنديلىك‬ ‫تۇرمۇشتا ئۇچريغان ھەرخىل مەسلىلەر ،ھەرخىل جىددى ئەھۋاللرغا قانداق تاقابىل تۇرۇش ...قاتارلىقار‬ ‫توغريسىدا مۇتەخەسىسلەر ۋە تەجىربىلىك كىشىلەردين مەسلىھەت سوريىاليدۇ؛‬ ‫پىسخىلىك مەسلىھەت__بىز نۇرغۇنلىغان پىسخىكىلىك مەسلىلەرگە دۇچ كىلىمىز،بۇنداق چاغلردا كىمگە)5‬ ‫ديىىشىمىزنى بىلەلمەي قالىمىز.ئاتا-ئانىمىزغا دەيلى ديسەك ئۇلرنى ئەنسىريتىپ قويۇشتىن قورقىمىز،ياكى بەزيدە‬ ‫ئۇلرغا ديسەكمۇ ئۇلر بۇ جەھەتتە تەجىربىسى بولمىغانلىقى ئۈچۈن ئىشنى مۇۋاپىق بىر تەرەپ قىللماي‬ ‫قالىدۇ.نۇرغۇنلىغان ياشلىريمىز مۇشۇ مەسلىلەر سەۋەپلىك ياشلىق مەزگىلىدە بەخىتلىك ۋە خۇشال-خۇرام ياشاش‬ ‫ھوقوقىدين بەھريمان بولۇپ قىلىۋاتىدۇ.ھەتتا بەزى ياش غۇنچىلر مۇشۇنداق پىسخىكىلىك مەسلىلەرنى مۇۋاپىق‬ ‫ھەل قىللماي ئۇقۇشىدين ئايريلىپ قىلىۋاتىدۇ،تۇيۇق يولغا كىريپ قىلىۋاتىدۇ،ھەتتا ئۆزينى ئۆلتۈريۋيلىپ باريدۇ.‬ ‫ياشلردين باشقا يەنە بالىلر ،چوڭلر،ياشانغانلرمۇ نۇرغۇنلىغان پىسخىىكىلىك مەسلىلەرگە دۇچ كىلىپ قانداق‬
  • 28. ‫قىلىشىنى بىلەلمەي قالىدۇ. ئاخىرى ئۆزى بىلگەنچە ئىش تۇتۇپ بەزى ئەخمىقانە ئىشلرنى قىلىپ قويىدۇ.كىىىن قانچە‬ ‫!پۇشايمان قىلسىمۇ ئورنىغان كەلمەيدۇ.ئەمدى بۇ ئىشلرغا خاتىمە بىريديغان ۋاقىت كەلدى‬ ‫فىزيئولوگىىلىك مەسلىھەت__ ھەممىمىزگە ئايانكى بىزنىڭ خەلقىمىز شەرمى-ھايالىق،نۇمۇسچان،پەديشەپنى)6‬ ‫تەشەببۇس قىلىديغان مىللەت. گەرچە بۇلر بىز مەڭگۈ قەديرلەش ۋە داۋاملشتۇرۇشقا تىگىشلىك ئىسىل ئەخلق‬ ‫بولسىمۇ بىراق شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا نۇرغۇنلىغان بالىلر، ياشلر ھەتتا چوڭلر جىنىس ۋە ئەر ئاياللىق تۇرمۇش‬ ‫جەھەتتىكى نۇرغانلىغان مەسلىلەرنى قانداق بىر تەرەپ قىلىشنى بىلەلمەي يۈريدۇ. يىتىلىش مەزگىلىديكى بالىلر‬ ‫ئۆزلىريديكى فىزيئولوگىىلىك ئۆزگىريش توغريلىق نۇرغۇنلىغان نەرسىلەرنى پەقەتل بىلمەيدۇ. مەكتەپ ياكى‬ ‫ئائىلىديمۇ بۇ جەھەتتە ھىچقانداق تەربىىگە ئىگە بوللمايدۇ. ئۇلرنىڭ بۇ ھەقتىكى بىلىملىرى كۆپىنچە ئوخشاش‬ ‫ياشتىكى بالىلرنىڭ ئاغزيدين ئاڭلىۋالغان گەپلر. ھالبۇكى بۇلرنىڭ كۆپچىلىكى كۆپتۈريۋيتىلگەن ،بۇرمىلنغان‬ ‫گەپلر.بۇلر ئۇلرنىڭ قىزيئولوگىىلىلك ۋە پىسخىكىلىق جەھەتتىن نورمال ئۆسۈپ يىتىلىشىگە ئەلۋەتتە تەسىر‬ ‫يەتكۈزيدۇ. ئەر-ئاياللىق تۇرمۇش جەھەتتىمۇ كىشىلەر نۇرغۇنلىغان مەسلىلەرگە دۇچ كىلىدۇ. بىراق بۇ جەھەتتە‬ ‫مەسلىھەت بىرەلەيديغان ئورۇنلرنىڭ كۆپىنچىسى بىرەر دوختۇرخان ياكى دورا ئىشلەپ چىقارغۇچىلرنىڭ تەكىلىپ‬ ‫قىلغان كىشىلىرى بولۇپ بۇلر مەسلىھەت بەرگەندە كۆپىنچە بىر تەرەپلىمىلىك ۋە كۆپتۈرۈپ سۆزلەشتىن‬ ‫ساقلىنالمايدۇ. ھىچقانداق يان باسماي،خۇشخۇيلۇق ، سەۋريچانلىق بىلەن ئىلمى ھالدا مەسلىھەت بىريديغان‬ ‫ئۇرۇنلر يوق ديىەرلىك.مۇشۇ مەسلىلەر قانچىلىغان ئائىلىلەرنىڭ بەخىتسىز بولۇپ قىلىشىغا،نىكاھنىڭ بۇزۇلىشىغا،‬ ‫.بالىلرنىڭ يىتىم بولۇپ قىلىشىغا سەۋەبچى بولغاندۇ ھە؟!ئەمدى بۇ ئىشقا خاتىمە بىريديغان ۋاقىت يىتىپ كەلدى‬ ‫ديندين مەسلىھەت__بۇنداق ديسەم بەزى كىشىلەر "بۇنىڭغا ھۆكۈمەت يول قويامدۇ؟" دەپ قوپىشى مۇمكىن.)7‬ ‫ھەممىمىزگە ئايانكى ھۆكۈمەت قانۇنسىز دينى پائالىىەتلەرنى ۋە مىللى بۆلگۈنچىلىكنى چەكلەيدۇ،قانۇنلۇق دينى‬ ‫پائالىىەت ۋە كىشىلەرنىڭ مۇشۇنداق قانۇنلۇق دينىي پائالىىەت ئىلىپ بىريش ھوقوقىنى بولسا قوغدايدۇ. ديندين‬ ‫مەسلىھەت سوراش بولسا قانۇنلۇق دينى پائالىىەت كاتىگوريىسىگە كىريدۇ.خەنزۇ تىلىدا ئىسلم دينى،خىريستىئان‬ ‫دينى،بۇددا دينى توغريسىديكى نۇرغۇنلىغان تور پونكىتىلىرى بار. شۇڭا بىزمۇ ئەلۋەتتە قانۇن ھالقىسىدين‬ ‫.ھالقىماي تۇرۇپ بۇ خىل نورمال دينى پائالىىەتنى ئىلىپ بارساق تامامەن بولىدۇ‬ ‫تىببى مەسلىھەت__بۇ بوۋاقلرنى قانداق بىقىش،سۆگەل،يارا،چاچ چۈشۈش،ئاقىريش،تەمرەتكە،ھۇشىدين)8‬ ‫كەتسە دەرھال قانداق تەدبىر قوللىنىش،تىرينى قانداق ئاسراش،دانىخورەكنى قانداق داۋالش ...ديگەندەك‬ ‫كۈنديلىك تۇرمۇشتىكى ھەرخىل تىبىبى مەسلىلەرگە مەسلىھەت بىريشنى كۆرسىتىدۇ‬
  • 29. ‫ئەدەبىىات-سەنئەت جەھەتتە.5‬ ‫ئەدەبىىات جەھەتتە.ھەممىمىزگە ئايان بولغىنىدەك،ئىنتىرنىت تورى بۇ جەھەتتىكى غايەت زور يوشۇرۇن)1‬ ‫كۈچىنى نامايەن قىلىشنى ئالل بۇرۇن باشلىدى. ئەنئەنىۋى ژورناللرنىڭ كەمچىلىكى سەھىپىسىنىڭ چەكلىلكىلىكى،‬ ‫مۇقىم ۋاقىتتا نەشىر قىلىنىشى،ئەسەر پۈتۈپ مەتبۇئاتقا چىققىچە خىلىل كۆپ ۋاقىت كىتىشتىن ئىبارەت. بۇنداق‬ ‫بولغاندا يىزيقچىلىق جەھەتتە يوشۇرۇن ئىقتىدارى بولغان خىلى كۆپ كىشىلەر ۋە ئۇلرنىڭ ئەسەرلىرى خەلق‬ ‫بىلەن يۈز كۈرۈشەلمەي كىلىشى مۇمكىن،نۇرغۇنلىغان ئەسەرلەرنىڭ تەستىقلىنىپ خەلق بىلەن يۈز كۆرۈشىشىگىمۇ‬ ‫خىلىل كۆپ ۋاقىت كىتىدۇ.)چۈنكى ئاز ديگەنديمۇ »ئۆچرەت ساقلش« كىرەك تە!( يەنە بەزى ئەسەرلەرنىڭ‬ ‫مەزمۇنىغا ماس كىلىديغان سەھىپىلەرمۇ يوق) مەسىلەن ئەگەر تور پونكىتلىرى بولمىغان بولسا مەن بۇ ئەسىريمنى‬ ‫زادى قايسى ژورنالغا ئەۋەتىشنى بىلەلمەي قالغان بولتتىم،ھى ھى(. ھالبۇكى ئىنتىرنىت تورى بۇ چەكلىمىلەر ۋە‬ ‫كەمچىلىكلەرنىڭ ھىچقايسىسىنىڭ تەسىريگە ئۇچريمايدۇ. مىڭلىغان مىلىىونلىغان ئەدەبىي ئەسەرلەر مەيدانغا كىلىپ‬ ‫خەلقىمىزنىڭ مەنىۋى ئىھتىىاجىنى قاندۇريدۇ،شۇنداقل يىڭى ھەۋەسكارلر ئۈچۈن ياخشى بىر مەيدان ھازيرلپ،‬ ‫.تالنىت ئىگىلىرينى ۋاقتىدا بايقاشقا ۋە داڭلىق ئەديبلەرنىڭ كۆپلەپ مەيدانغا كىلىشىگە سورۇن ھازيرلپ بىريدۇ‬ ‫سەنئەت جەھەتتە.بولۇپمۇ خىلى كۆپ چوڭلىريمىز ئىنتىرنىت تورينىڭ بۇ جەھەتتە تۆۋەنديكىدەك ئادەمىنى)2‬ ‫:ھەيران قالدۇرغىدەك ،ئۇلر خىىال قىلىپمۇ باقمىغان ئىقتىدارلرغا ئىگە ئىكەنلىكىنى بىلمەيدۇ‬ ‫ناخشا-مۇزيكا،سەنئەت ئەسەرلىرينىڭ موللىقى. ھىلىمۇ ئۇيغۇرچە تور پونكىتلىريديكى مىڭلىغان ناخشا>1<‬ ‫-مۇزيكىلر ئادەمنىڭ كۆزينى چاقنىتىدۇ.ئەگەر ئاشۇنداق بىر غايەت زور تور پونكىتى قۇرۇلۇپ ناخشا-مۇزيكا‬ ‫سەنئەت ئەسەرلىريگە قاريتا تىخىمۇ ئىلگىرلىگەن ھالدا،تىخىمۇ مۇكەممەل بولغان تۈرلەرگە بۆلۈش ۋە رەتلەش‬ ‫ئىلىپ بىريلىپ،كۈچلۈك ئىزدەش ئىقتىدارى بىلەن بىرلەشتۈرسەك،كىشىلىريمىزنىڭ مەنىۋى تۇرمىشىىغا نۇرغۇنلىغان‬ ‫.ئۆزگىريشلەرنى ئىلىپ كەلگىلى بولىدۇ‬ ‫...‪،CD,VCD‬ھەقسىزلىقى. كىشىنى ھەيران قالدۇريديغىنى ھىلىقى سىز بۇرۇن پۇل خەجلەپ ئۈنئالغۇ>2<‬ ‫لىنتىلىرينى سىتىۋيلىپ ئاندين ئاڭلىغىلى بولىديغان ناخشىلر توردا بولسا پۈتۈنلەي ھەقسىز.شۇنداقل بۇلرنىڭ خىلى‬ ‫كۆپ بىر قىسمىنى سىز ناھايىتى تىزل كومپىىوتىريڭىزغا قاچىلىۋالليسىز. ئەلۋەتتە بۇ خىلى كۆپ دەريجىدە نەشىر‬ ‫ھوقوقى مەسلىسىگە چىتىلىدۇ. بىراق ھازيرغىچە بۇ ھەقتە چوڭ تالش-تارتىش چىققانلىقى ھەققىديكى‬ ‫خەۋەرلەر جىق ئەمەس.بىراق مىنىڭچە ئاز ديگەنديمۇ يىڭى چىققان ديسكىلرنى بۇنداق قىلىشقا‬ ‫بولمايدۇ.چۈنكى بۇ سەنئەتچىلىريمىزنىڭ ۋە ئۈن-سىن نەشىريىاتلىرينىڭ بىۋاستە مەنپەئەتىگە چىتىلىدۇ. ئەگەر ئۇلر‬ ‫زيىانغا ئۇچراپ بىر-بىرلەپ بۇ ساھەدين چىكىنىپ چىققىلى تۇرسا ،خەلمىمىزنىڭ مەنىۋى ئىھتىىاجى تىخىمۇ‬ ‫ئىلگىريلەپ قىنىش بىر چەتتە تۇرسۇن بىزنىڭ مەسىتىمىز ئەكسىچە ئۈنۈم بەرگەن بولۇپ قالمامدۇ؟! مىنىڭچە‬ ‫سەنئەتچىلىريمىز ۋە ئۈن-سىن نەشىريىاتچىلىرينىڭ مەنپەئەتىنى زيىانغا ئۇچراتماسلىق ئۈچۈنمۇ بۇ خىل غايەت زور‬
  • 30. ‫تىپتىكى تور پونكىتىنىنىڭ قۇرۇلىشى زۆرۈر. چۈنكى بۇ ئۈچ تەرەپ ئۆز ئارا ھەمكارلىشىشى ۋە كىڭىشىشى ئارقىلىق‬ ‫ئاساسلىقى يىڭى چىققان ناخشىلرنىڭ نەشىر ھوقوقى مەسلىسىنى ھەل قىلغىلى بولىدۇ.بۇنىڭدا ئەلۋەتتە‬ ‫سەنئەتچىلەر ۋە ئۈن-سىن نەشىريىاتچىلىريغا مەلۇم مەنپەئەت يىتىشى كىرەك. بۇنى غايەت زور كىريم مەنبەسى‬ ‫بولغان تور پونكىتىلرى ھەل قىلىش ئىقتىداريغا ئىگە بولليدۇ. ئەمدى چىققىلى خىلى بولغان ناخشىلرغا كەلسەك‬ ‫بۇ باشقا تىللرديكى تور پونكىتىلريديمۇ ھەقسىز بولۇپ كەلدى.مىنڭىچە بۇ خىل »ئەنئەنە« يەنىل داۋاملشقىنى‬ ‫.ياخشى‬ ‫ئاڭلىغۇچىنىڭ تاللش ئەركىنلىكى. بۇ ھەم ئىنتىرنىت تورينىڭ باشقا مەتبۇئات ۋە ئۇچۇر تارقىتىش ۋاستىلىريدين>3<‬ ‫پەرقلىنىپ تۇريديغا ئەڭ زور ئالھىديلىكلىرينىڭ بىرى. سىز دەرھالل ئۆزيڭىز ئاڭلىماقچى بولغان ناخشىنى تىپىپ‬ ‫ئاڭلىىاليسىز)سۈرەتلىك ناخشىلرنى بولسا كۆرەلەيسىز(. ياكى بىر نەچچە ناخشىنى ئىزدەپ تىپىپ ئۇلىنىپ‬ ‫قويىلىديغان قىلىپ قوياليسىز، قايتا-قايتا ئاڭلىاليسىز،ناخشىنىڭ خالىغان قىسمىغا ئاتلپ كىلەلەيسىز...ۋە باشقىلر.‬ ‫.يەنى سىز غايەت زور ئەركىنلىككە ئىگە بولليسىز‬ ‫ديسكىسىنى سىتىۋالساق يەنە ئۇنى ساقلش ‪ VCD‬ساقلش ھاجەتسىزلىكى. ئادەتتە ئۈنئالغۇ لىنتىسى ياكى >4<‬ ‫مەسلىسى كىلىپ چىقىدۇ. قانچە كۆپ بولغانىسرى ئۇلرنى رەتلەش)دەرھا ئىزدەپ تىپىش ئۈچۈش(،‬ ‫ئورۇنلشتۇرۇش،بىر مەزگىل ساقلش مەسلىسى كىلىپ چىقىدۇ. بۇ ھەم ئورۇن ئىگەللەيدۇ،ھەم ۋاقىت ۋە زيھىن‬ ‫تەلەپ قىلىديغان ئىش.ھالبۇكى ئىنتىرنىت توريديكى ناخشىلرنى سىزنىڭ ساقلىشىڭىزنىڭ قىلچىمۇ ھاجىتى‬ ‫.يوق.خالىغان ۋاقتىدا تورغا چىقىپ ئاڭلىىاليسىز‬ ‫سەنئەتچىلەر تەرەپتىن بولغان ئارتۇقچىلىقى. ھازير بىر قىسىم ناخشىلر ئاۋۋال توردا چىقىپ ئاندين لىنتا ياكى>5<‬ ‫تىلىۋيزۇرلردا چىقىۋاتىدۇ. بۇ ئىنتىرنىت تورينىڭ يەنە بىر ئارتۇقچىلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى. مەخسۇس نەشىر قىلىشقا‬ ‫قۇربىتى يەتمەيديغان،ياكى نەشىر قىلغۇچىلر بىلەن كىلىشەلمىگەن ،بىراق ئۆزينىڭ ناخشا-مۇزيكىسىغا ئىشەنچىسى‬ ‫بولغان سەنئەتچىلەر تامامەن ئالدى بىلەن ئىنتىرنىت تورى ئارقىلىق كىشىلىريمىزنىڭ ئۆزى ۋە ناخشىسىغا بولغان‬ ‫جەزيملەشتۈريشىگە ئىريشكەندين كىىىن ئاندين رەسمى نەشىر قىلماقچى بولسا ئىشلر ئانچە تەسكە چۈشمەيدۇ.‬ ‫بۇ ھەم ناخشا-مۇزيكىلرنىىڭ كۆپ خىللىقىنى ئاشۇرۇشقا پايديلىق ھەم بەزيبىر ياخشى ناخشا مۇزيكىلرنىڭ نەشىر‬ ‫قىلغۇچىلرنىڭ شەخسى كۆز قاريشىنىڭ تەسىرى ياكى باشقا ھەرخىل سەۋەبلەر تۈپەيلىدين نەشىر قىلىنماي‬ ‫.قىلىشى ياكى خەلق بىلەن كىچىكىپ كۆرۈشىشىنىڭ ئالدينى ئىلشقا پايديلىق‬ ‫ۋە باشقا ئۈن-سىن ۋاستىلىرى...‪،CD,VCD‬يۇقىريديكى ئالھىديلىكلرنىڭ ھىچقايسىسىنى راديئو -تىلىۋيزۇر،ئۈنئالغۇ‬ ‫ھازيرلىمىغان ۋە بۇندين كىىىن ھازيرلىشىمۇ ناھايىتى قىىىن.بۇ ئەنئەنىۋى ۋاستىلردا يا بولمىسا ئاڭلىغۇچى‬ ‫ناھايىتى بىدوڭ ھالەتتە،يەنى ئاڭلتقۇچىلر نىمىنى ئاڭلتسا شۇنى ئاڭليديغان گەپ ،ياكى تاللش ئەركىنلىكى‬ ‫پىلستىنكىسىغا ئادەتتە 01-51 ‪ VCD‬بولغان تەقديرديمۇ بۇ ئەركىنلىك تولىمۇ چەكلىك)بىر ئۈنئالغۇ لىنتىسى ياكى‬ ‫ناخشا سىغىدۇ،شۇلرنىڭ ئاريسىديل تاللش ئىلىپ بارغىلى بولىدۇ(،ئەگەر بۇ خىل ئەركىنلىكىنى ئاشۇراي ديسەك‬
  • 31. ‫كۆپلەپ لىنتا سىتىۋيلىشقا توغرا كىلىدۇ،بىراق بۇ ھەم ئىقتىسادقا بىريپ چىتىلىدۇ ھەم بۇ خىل لىنتىلر كۆپەيگەنسىرى‬ ‫بىر خىل ئەپسىزلىكنى كەلتۈرۈپ چىقىريدۇ ھالبۇكى ئىنتىرنىت تورى بۇ مەسلىلەرنى ناھايىتى ياخشى بىر تەرەپ‬ ‫قىلليدۇ.)بەلكىم بەزيلەر »بۇلرنى سىز ديمىسىڭىزمۇ مەن ئوبدان بىلىمەن« ديىىشى مۇمكىن،شۇنداقتىمۇ مەن‬ ‫يەنىل بۇلرنى بىر قۇر تىلغا‬ ‫).ئىلىپ ئۆتۈشنى قارار قىلديم ،بۇنداق قىلىشتىكى سەۋەبىمىنى سەل تۇرۇپ چۈشەندۈريمەن‬ ‫يۇقىريدا بايان قىلغان ئىقتىدارلرنىڭ بىر قىسمىنى نۆۋەتتىكى ئۇيغۇر تور پونكىتلىرى ئالل بۇرۇن ئەمەلگە(‬ ‫ئاشۇرۇپ بولغان. شۇڭا بۇ تور پونكىتىنىڭ قۇرغۇچىلىرى ۋە خىزمەتچىلىرى بىر خىل ريقابەت ۋە يوشۇرۇن تەھدت‬ ‫تۇيغۇسى ھىس قىلىپ قىلىشى مۇمكىن .بىراق مەن كىسىپ ئىىتاليمەنكى ئۇلرنىڭ بۇنداق ئەنديشىىسى پۈتۈنلەي‬ ‫).ئارتۇقچە. مەن بۇ ھەقتىكى ئويلىغانلىريمنى تىمامنىڭ 4-چوڭ بۆلىكىدە ئوتتۇريغا قويىمەن‬ ‫داۋامى...‬ ‫ئۆز-ئارا ئالقە جەھەتتە.6‬ ‫كىشىلەر بەزيدە »يەر شارى كىچىكلەپ كىتىۋاتىدۇ« ديىىشىپ قويىدۇ. بۇ نىمىشقا ئەمدى؟ ئەسلىدە بۇ قاتناش‬ ‫ۋاستىلىرينىڭ سۈرئىتىنىڭ ئۇچقاندەك ئىشىشى،ئالقە ۋاستىلىريرينىڭ ئاريلىقى ناھايىتى يىراق بولغان كىشىلەر‬ ‫ئوتتۇريسىديكى ئالقىنىمۇ ناھايىتى ئاسان قىلىۋەتكەنلىكىدين ديىىلگەن گەپ.ئىلگىرى ئۆيىدە ئولتۇرۇپل دۇنىانىڭ‬ ‫ھەرقايسى جايلىريديكى كىشىلەر بىلەن ئالقىلىشىش ديگەن بىر چۈشتەكل ئىش ئىدى.ھازير بولسا ئاللىقاچان‬ ‫.ناھايىتى ئاددى بىر ئىشقا ئايلىنىپ بولدى.تىلىفۇن ۋە ئىنتىرنىت تورى بۇ ئىشلرنى ريئاللىققا ئايلندۇردى‬ ‫.خەلقئارا ئالقە جەھەتتە)1‬ ‫مىلىاردلىغان تور پونكىتلىرى ،مۇنزيرە مۇنبەرلىرى،تور چايخانىلىرى ، دەل ۋاقتىدا ئالقىلىشىشى‬ ‫ديگەندەك(...قاتارلىقلر ئارقىلىق دۇنىانىڭ ھەرقايسى جايلىريديكى... ‪( QQ,MSN messenger‬قۇراللىرى‬ ‫كىشىلەر بىلەن خۇددى يىنىديكى ئادەم بىلەن پاراڭلىشىۋاتقاندەكل ئالقىلشقىلى بولىدۇ. ئەلۋەتتە بۇ »خەلقىمىز‬ ‫ئاريسىدا ئىنتىرنىت تورى ئومۇملشسىل مۇشۇنداق ئالقىنى توسالغۇسىز ئىشقا ئاشۇرغىلى بولىدۇ« ديگەنلىك‬ ‫ئەمەس. چۈنكى بۇنىڭ ئۈچۈن يەنە بىر توسالغۇ بولغان تىل توسالغۇسىغىا دۇچ كىلىمىز.ئەلۋەتتە ھەممە مىللەتنىڭ‬ ‫تىلىنى ئۈگىنىش مۇمكىن ئەمەس ھەممە بۇنداق قىلىشنىڭ زۆرۈريىتىمۇ يوق.نۆۋەتتە ئىنتىرنىت توريديكى %07تىن‬ ‫كۆپرەك مەزمۇن ئىنگىلىز تىلىدا،دۇنىاديكى ھەر 5 ئادەمنىڭ بىرى ئىنگىلىز تىلى ئۈگەنمەكتە. شۇڭا بىزگە نىسبەتەن‬
  • 32. ‫تۇنجى قەدەمدە خەنزۇ تىلى ۋە ئىنگىلىز تىلىنى ئۈگەنسەكل ئالقە جەھەتتىكى خىلى كۆپ ئىھتىىاجلىريمىزدين‬ ‫چىقاليمىز،جوڭگۇ ۋە دۇنىاديكى ئىشلردين ۋاقتى-ۋاقتىدا خەۋەردار بولليمىز،دۇنىاديكى كىشىلەر بىلەن ئۆز-ئارا‬ ‫ئالقە قىلليمىز،ئۆزيمىزگە لزيم بولغان ئۇچۇرلرغا ئاساسەن ئىريشەلەيمىز.شۇڭا خۇدايىم بۇيرۇسا بۇ مەن‬ ‫.كۈچۈمنىڭ يىتىشىچە تۆھپە قوشىديغان ئىشلرنىڭ يەنە بىرسى‬ ‫.خەلقىمىز ئاريسىديكى ئۆز-ئارا ئالقە جەھەتتە)2‬ ‫مۇلھىزە .شىنجاڭنىڭ ھەرقايسى جايلىريديكى كىشىىلەر ھەرخىل ئىجتىمائى،ئىقتىسادى مەسلىلەر ،ئىقىم>1<‬ ‫مەسلىلىرى ۋە باشقا مەسلىلەر توغريسىدا ئۆز-ئارا مۇلھىزە ۋە مۇنازيرە ئىلىپ بارغىلى بولىدۇ)مەسىلەن‬ ‫.)قاتارلىقلر ئارقىلىق ‪،e-mail‬غا ئوخشاش سۆزلىشىشى قۇرالى ‪»»،QQ‬چايخانا«،»مۇنازيرە مۇنبىرى‬ ‫تونۇش بىلىشلر ئاريسىديكى ئالقە. ھەرخىل سەەۋەبلەر بىلەن ئوخشىمىغان شەھەر،ئۆلكە ياكى دۆلەتلەردە>2<‬ ‫تۇريۋاتقان ئۇرۇق-تۇغقان،تونۇش-بىلىشلەر ئىنتىرنىت تورى ئارقىلىق بىر-بىرى بىلەن ناھايىتى ياخشى‬ ‫ئالقىلىشاليدۇ.بۇ تىلىفۇنغا قاريغاندا كۆپ ئارتۇقچىلىققا ئىگە:ھەق جەھەتتە سىلىشتۇرغىسىز دەريجىدە ئەرزاب‬ ‫توختايدۇ؛ قارشى تەرەپ بىلەن ئاۋازينى ئاڭلپل قالماستىن خەت يىزيشقىلى،سۈريتىنى كۆرگىلى بولىدۇ)مەسىلەن:‬ ‫ئاتا-ئانىلر يىراق يەردە ئوقۇۋاتقان بالىلىرينى كۆرگىسى كىلىپ كەتسە ئۇنىڭ بىلەن سۈرەتلەك سۆزلەشسە بولىدۇ،‬ ‫بالىلرنىڭ ئاتا-ئانىسى ياكى ئۆيديكىلىرينى كۆرگىسىى كىلىپ كەتسە كومپىىوتىرنىڭ كامىراسى ئارقىلىق ھەتتا‬ ‫ئۆيديكىلىرينىڭ قىلىۋاتقان ئىشلىرينى كۆرۈپ تۇراليدۇ. بۇ قانداقتۇر كىنولرديل ياكى كەلگۈسى زامانديل ئىشقا‬ ‫ئىشىشى مۇمكىن بولغان »خىىالى« ئىش بولماستىن ھەر بىرلىريمىزنىڭ قولىدين كىلىديغان ئەتراپىمىزدا خىلى كۆپ‬ ‫)كىشىلەر ئۈچۈن بىر ئادەتتىكى ئىشقا ئايلىنىپ كەتكەن ئىش‬ ‫ئۇندين باشقا يەنە ھەرخىل ياخشى تىلەك ،كۆڭۈلنى بىلدۈريديغان ئاۋاز-سۈرەت-خەتلىك مەزمۇنلرنى يوللىغىلى‬ ‫بولىدۇ.يەنە كىلىىپ يۈز-تۇرانە ديىىشتىن تارتىنىديغان نۇرغۇن ھىسىىاتلرنى بۇنداق يۈز تۇرانە بولمىغان ئالقە بىلەن‬ ‫بىرى قەدەر ئاسان ئىپاديلىگىلى بولىدۇ)مەسىلەن: سىغىنىش،كەچۈرۈم سوراش،پۇشايمان قىلىش،ئەنسىرەش...ۋە‬ ‫)باشقىلر‬ ‫ئۆز-ئارا تونىشىش ۋە چۈشىنىش. ئىنتىرنىت تورى ماكاننىڭ كىشىلەر ئوتتۇريسىديكى ئالقىغا بولغان تەسىرينى>3<‬ ‫ناھايىت زور دەريجىدە ئاجىزلشتۇريۋەتتى. بۇنىڭ ئارقىلىق ئۆزينىڭ ئىجتىمائى ئالقە دائىريسىنى زور دەريجىدە‬ ‫ئاشۇرغىلى،مەنىۋى دۇنىاسىنى بىىىتقىلى،نۇرغۇنلىغان ئادەملەر بىلەن تونۇشقىلى ۋە ئۆز-ئارا چۈشىنىش ھاسىل‬ ‫قىلغىلى بولىدۇ.شەخىسلەر ئۆزلىرينىڭ تور بەتلىرينى ياساپ مەنىۋى دۇنىاسىنى رەڭگارەڭ قىلليدۇ. يالغۇزلۇق ۋە‬ ‫زيريكىشتىن ساقلىناليدۇ.)بەزيلەر بۇ جەھەتتە ناتوغرا پايديلىنىپ،كەچكىچە تور چايخانىلىريدين چىقالمايديغان،ھەتتا‬ ‫خۇمار بولۇپ قالغان،كەچكىچە ئولتۇريۋيلىپ قۇرۇق ،مەنىسىز پاراڭ سالىديغان، ياكى تورديكى مۇھەببەتكە‬ ‫مەستانە بولۇپ كەتكەن،كىىىن ريئاللىق ئۆزى ئويلىغاندەك چىقمىغان...نۇرغۇن مىساللرنى كۆرسىتىپ توردين‬ ‫بۇنداق پايديلىنىشنى بىراقل ئىنكار قىلىۋيتىشى مۇمكىن. مىنىڭ ئەزەلدين بۇنداق ھەديسل ئىشلرنىڭ يامان تەريپىگە‬
  • 33. ‫ھەدديدين ئارتۇق تىكىلىۋالىديغان ،بىر تەرەپلىمە، ئۈمىدسىز، پاسسسىپ، ئەمىلى ئىش قىلماي ،ئاغرينىپ، قاقشاپل‬ ‫ئۆتۈپ كىتىديغان پىكىر قىلىش ئۇسۇلى بىلەن پەقەتل خوشۇم يوق. بۇ ھەقتە ئويلىغانلىريم ۋە يۇقىريديكى‬ ‫.مەسلىلەرنى قانداق ھەل قىلىش توغريسىديكى ئويلىغانلىريمنى تىمامنىڭ 5-چوڭ قىسمىدا ئوتتۇريغا قويىمەن‬ ‫خەۋەر. ئىنتىرنىت توريدين يەنە خەۋەر كۆرگىلى بولىدۇ. بۇنىڭ راديئو، تىلىۋيزۇر ۋە گىزيتتىكى خەۋەرلەرگە>4<‬ ‫قاريغاندا تۆۋەنديكىدەك ئارتۇقچىلىقلىرى بار: مەزمۇن مول؛ۋاقىتتنىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچريمايدۇ)خالىغان ۋاقىتتا‬ ‫تورغا چىقىپ شۇ مەزگىلديكى ۋە بۇرۇنقى خەۋەرلەرنى ئاختۇرۇپ كۆرگىلى بولىدۇ(؛ئەركىنلىككە ئىگە)ئۆزى‬ ‫بىلمەكچى بولغان خەۋەرلەرنى ئاختۇرۇپ كۆرگىلى بولىدۇ.راديئو ،تىلىۋيزۇر ۋە گىزيتلەرديكىدەك بىدوڭ ھالديكى‬ ‫نىمىنى ئاڭلتسا ياكى باسسا شۇنى كۆريديغان كۆرۈرمەن بولمايدۇ(؛ئىنكاس قايتۇرسا بولىدۇ)راديئو،تىلىۋيزيىە،‬ ‫گىزيت ژورناللرن بىر يۆنىلىشلىك تارقىتىش ۋە قوبۇل قىلىش مۇناسىۋيتى ئۈستىگە قۇرۇلغان،كۆرۈرمەن پەقەتل بىر‬ ‫كۆرۈرمەن خالس،ئۇ ئۆزى ئىگە بولغان ئۇچۇر توغريسىديكى ئۇچۇرلرغا نىسبەتەن ئويلىغانلىرينى ئوتتۇريغا‬ ‫.)قويالمايدۇ،بىراق ئىنتىرنىت توريدا بولسا بۇنداق ئالقىنى ئىككى يۆنىلىشلىك قىلىشقا تامامەن بولىدۇ‬ ‫فوند يىغىش. ئىنتىرنىت تورى يەنە بۇ جەھەتتە باشقا ۋاستىلەر ھازيرلىىالمايديغان غايەت زور يوشۇرۇن>5<‬ ‫ئىقتىدارغا ئىگە. ئىلگىرى ئىنتىرنىت توريىسىز قىلىش ناھايىت تەس بولغان فوند يىغىش، تەشۋيقات،خەير-ساخاۋەت‬ ‫ئىشلىرينى ئەمدى ناھايىت قوليلىق بىلەن ئورۇنلشتۇرغىلى بولىدۇ.كىشىلەر غايەت زور قىىىنچىلىق ئىچىدە قالغان‬ ‫.كىشىلەردين ۋاقتىدا خەۋەر تىپىپ كۈچىنىڭ يىتىشىچە ئۆز كۆڭلىنى ئىزھار قىلىدۇ‬ ‫پائالىىەت تەشكىللەش.ھەرخىل ئوخشاش قىزيقىشى بولغان،مەسلىلەردە ئوخشاش كۆز قاراشقا ئىگە>6<‬ ‫بولغانلر قانۇنلۇق كۇلۇپ ۋە تەشكىلت قۇرۇپ بىللە تەشكىللىك پائالىىەت ئىلىپ باراليدۇ.ئۆزى قىزيقىديغان نەرسە‬ ‫ياكى ئىتىقاد ئۈچۈن ھەمكارلىشىپ بىللە تىريشچانلىق كۆرسىتەلەيدۇ. ئىنتىرنىت تورى ئارقىلىق بۇ تەشكىلت ياكى‬ ‫.پائالىىتىنىڭ دائىريسىنى پۈتۈن شىنجاڭ ياكى دۆلەتكە كىڭەيتەلەيدۇ‬ ‫بۇ ئىنتىرنىت تورى جەمىىتىمىزگە ئىلىپ كەلگەن يەنە بىر يىڭىلىق.چۈنكى بۇرۇن بۇنداق قىلىش مۇمكىن ئەمەس‬ ‫.ياكى تولىمۇ قىىىن ئىدى‬ ‫مەن بەزيدە كىشىلىريمىزنىڭ تولىمۇ بەخىتلىك ئىكەنلىكىنى ھىس قىلىمەن. چۈنكى تىخى 01 -02 يىللرنىڭ ئالديديل‬ ‫ئالقىلىشىشىتىكى بۇنداق قوليلىقلر نۇرغۇنلىغان كىشىلەرنىڭ خىىالىغىمۇ كىريپ باقمىغان ئىدى.ھالبۇكى ھازير بۇ‬ ‫ئىشلر ئاللىبۇرۇن ئەمەلگە ئىشىپ بولدى. بىز نىمىديگەن بىر ئۇلۇغ دەۋيردە ياشاۋاتىمىز ھە؟‬ ‫بىراق بەزيدە يەنە كىشىلىريمىزنى تولىمۇ بەخىتسىز ھىس قىلىپ قالىمەن. نىمىشقا؟ چۈنكى گەرچە ئالقە‬ ‫جەھەتتىكى شۇنچە كۆپ قوليلىقلر ئالل بۇرۇن ريئاللىققا ئايلىنىپ بولغان بولسىمۇ يەنە كىلىپ كىشىلىريمىزنىڭ بۇ‬ ‫خىل قوليلىقلردين پايديلىنىشقا تامامەن قۇربىتى يەتسىمۇ يەنىل بۇ ئىشلردين خەۋەرسىز ياكى پايديلىنالماي‬ ‫.يۈرگەنلىكىدەك ريئاللىق مىنى ئازابليدۇ‬
  • 34. ‫ئويلپ باقمامسىلەر،ئالل بۇرۇن توك تارتىلىپ بولغان، ھال تۇرمۇشى ئوتتۇرا ھال بىر ئۆيديكى كىشىلەر يەنىل شام‬ ‫ئىشلىتىپ يۈرسەۋە شۇ ئارقىلىق توك ئارقىلىق ماڭىديغان نۇرغۇنلىغان ئۈسكۈنىلەرنىڭ ھىچقايسىسىدين‬ ‫!پايديلنماي يۈرسە بۇنىڭغا سىلەر قانداق قاريغان بولتتىڭلر؟‬ ‫تور سوديسى ۋە توردا مال سىتىۋيلىش.7‬ ‫توردا مال سىتىۋيلىشى .گەرچە بۇ خەنزۇچە ۋە توردين پايديلىنىشقا ماھىر ياشلىريمىز ئۈچۈن ئاللىبۇرۇن تولىمۇ>1<‬ ‫تونۇشلۇق ئۇقۇم بولۇپ كەتتى. بىراق كۆپلىگەن خەنزۇچە بىلمەيديغان ياكى توردين تولۇق پايديلنىشنى‬ ‫بىلمەيديغان كىشىلەر ئۈچۈن بۇ بىر نامەلۇن ئۇقۇم ياكى غۇۋا ئۇقۇم.مەن تۆۋەندە ناۋادا ئەگەر كۆپلىگەن‬ ‫ئۇيغۇرلر پايديلىناليديغان توردين مال سىتىۋيلىش تورى تورى بولغان بولسا تۇرمۇشنىڭ قانداق بولىديغانلىقىنى‬ ‫:بىر قۇر بايان قىلىپ ئۆتىمەن‬ ‫توردين مال سىتىۋالغاندا ئۆيدين چىقمايل ب ماللرنى سىتىۋيلىشنى ئىشقا ئاشۇرغىلى بولىدۇ. ماللرنىڭ تۈرينى‬ ‫ريئال تۇرمۇشتىكى ھەرقانداق بىر ماگزيندا تىزغىلى بولىديغان ماللردين كۆپ قىلغىلى بولىدۇ.تىخىمۇ موھىمى‬ ‫توردا ماللرنىڭ چۈشەندۈريلىشى،رەسىمى ،ئۆلچىمى ھەتتا سۈرەتلىك تەپسىلىي چۈشەندۈريلىشىنى قويغىلى‬ ‫بولىدۇ)بۇ جەھەتتە تىخى باشقا يىزيقتىكى تور پونكىتلىريمۇ بۇنچىلىك سەۋيىەگە يەتمىدى(!بۇلرنىڭ ھەممىسى‬ ‫.كىشىلەر ئىلگىرى ئويلپمۇ باقمىغان قوليلىقلر‬ ‫ئەمدى تور سوديسىدا ئۇچرايديغان ئاساسلىق مەسلىلەر:مال ساتقۇچى ۋە چۈشەندۈريلىشىنىڭ ئىشەنچلىك‬ ‫بولۇش-بولماسلىقى،مالنى ۋاقتىدا يەتكۈزۈش،پۇل تاپشۇرۇش ئۇسۇل)بۇنىڭدا ئىلغار بولغان تور بانكىسى‬ ‫.سىستىمىسغا تايىنىش كىرەك(،مالنى قايتۇرۇش مەسلىسى‬ ‫يۇقىريديكى مەسلىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن چوقۇم بىر پۈتۈن جەمىىەتنىڭ ئىشەنچىسىگە ئىريشكەن بىر تور‬ ‫دەسلەپتە ‪ ebuy‬پونكىتى شىركىتى بولىشى كىرەك، ئامىريكىديى غايەت زور توردا مال سىتىۋيلىش شىركىتى‬ ‫يۈرۈشكەندە خىريدارلرنىڭ ئىشەنچىسىگە ئىريشىشى ئۈچۈن بانكىنىڭ 1 مىلىىون يۈەنلىك كاپالەتنامىسىنى ئىلن‬ ‫قىلغان. شۇنىڭ ئۈچۈن ئەگەر مۇشۇنداق بىر تور پونكىتى قۇرۇلماقچى بولسا مەبلىغى يىتەرلىك ۋە خىريدارلرغا‬ ‫.كاپالەت بىرەلىگىدەك بولىشى كىرەك‬ ‫نىمكەش ماللر سوديسى. بۇمۇ تور ئارقىلىق ناھايىتى ياخشى ھەل قىلغىلى بولىديغان سودينىڭ>2<‬ ‫بىرى.كىشىىلەر ئۆزلىرى يەنە ئىشلىتىشنى خالىمىغان نىمكەش ماللر ھەققىديكى ئۇچۇرلرنى چىقىريپ قويىدۇ ۋە‬ ‫ئىزدەپ تىپىپ ئۆز ئارا سودا قىلىدۇ. بۇنىڭدا ئىشەنچ مەسلىسى كىلىپ چىقىدۇ. بۇ مەسلىنى دەل مۇشۇ تور پونكىتى‬
  • 35. ‫ئوتتۇريدا تۇرۇپ ھەل قىلىپ بىريدۇ. يەنى ئۇلرنىڭ ئوتتۇريسىدا ۋاستىچى بولىدۇ.ھەر ئىككى تەرەپ تور پونكىتىنىڭ‬ ‫»ئىشەنچلىك ئەزاسى« بولىشى كىرەك. ياكى مال ۋە پۇلنى يەتكۈزۈش ئۇسۇلى تور پونكىتىنىڭ ۋاستىچىلىقى‬ ‫.ئاستىدا ئىلىپ بىريلىشى كىرەك‬ ‫تور ئارقىلىق تۈر ۋە ھەمكارلشقۇچى تىپىش. بۇنىڭدا كاللسىدا ناھايىتى ياخشى پۇل تىپىش تۈرى بارلر>3<‬ ‫ئۆزلىرينىڭ تۈرى ھەققىديكى ئۇچۇرلرنى،ياكى سوديدا ھەمكارلشقۇچى ئىزدەۋاتقانلر ئۆزلىرينىڭ ئۇچۇرلىرنى‬ ‫.چىقىريدۇ. مۇناسىپ كىشىلەر ئىزدەپ تىپىپ ئۆزئارا ھەمكارلىشىشى ھەققىدە كىڭىشىدۇ‬ ‫سودا ئۇچۇرلىرينى تپىشى جەھەتتە. بۇنىڭدا كارخانا ،زاۋۇت،شىركەتلەر ئۆزلىرينىڭ شىركىتى،مەھسۇلتلىرى>4<‬ ‫.ھەققىدە ئۇچۇرلرنى تور پونكىتىغا قويىدۇ. بۇنىڭلىق بىلەن سودينى ئىلگىرى سۈرۈش مەقسىتىگە يىتىدۇ‬