Açık Erişim ve Kurumsal Arşivler

Açık Erişim ve Kurumsal Arşivler Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -1

Plan • Açık Erişim Nedir? – Kendi kendine arşivleme – Açık Erişim dergileri • Açık Erişim Girişimi • Hacettepe Açık Erişim / Kurumsal Arşiv Uygulaması: www.acik-erisim.hacettepe.edu.tr • Neler Yapılabilir? 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -2

Bilimsel İletişim Süreci • Kitaplar • Bilimsel dergiler – İlk dergi: 1665 • Hızlı Bilgi Artışı – 24.000 hakemli dergi – Yılda 2,5 milyon makale – Dergi abonelikleri/lisansları pahalı 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -3

Bilimsel Yayın Sürecinde Kamu Kaynaklarının Kullanımı • Kamu kaynakları – Araştırma projeleri – Hakemlik yapan akademisyenlerin maaşları – Bilimsel yayınları alan kütüphaneler • Üniversiteler aynı ürün için üç kez ödeme yapıyorlar • “Başka hangi işte müşterilerden alınan mal gene aynı müşterilere müthiş fiyatlarla satılır ve kalite kontrolü de gene aynı müşteriler tarafından yapılır?” 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -4

Elektronik Yayıncılık • “Belgeleri elektronik ortamlar ve/ya da ağlar aracılığıyla erişilebilir hale getirmek” • Bilimsel dergilerin üretim ve dağıtım maliyetlerinde düşüş • Web’de herkesin yayın yapabilmesi • Ama dergi abonelik / lisans fiyatlarının yükselmeye devam etmesi 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -5

Açık Erişim Tanımı “1. ücretsiz. . .[çevrimiçi, tam metin] erişim “2. [Açık erişim] eserin tam bir sürümü... açık erişime, sınırsız dağıtıma, birlikte çalışabilirliğe ve uzun dönemli arşivlemeye olanak sağlamak için... en azından bir çevrimiçi arşivde depolanır.” Kaynak: Berlin Bildirgesi: Fen ve İnsan Bilimlerinde Bilgiye Açık Erişim http://www.zim.mpg.de/openaccess-berlin/berlindeclaration.html 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -6

Açık Erişim Mantığı • Bilimsel araştırma sonuçlarını yayınlamak • Araştırmaların etkisini artırmak • Kütüphanelerin daha fazla bilgiye erişimini sağlamak • Kullanıcıların bilimsel bilgiye erişimini kolaylaştırmak Declaration of Institutioanl Commitment to open-access provision policy,, www.eprints.org 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -7

Budapeşte Açık Erişim Girişimi • Kendi kendine arşivleme – Araştırmacıların hakemli ticari dergilerde yayımlanmış makalelerini kendi web sitelerinde ya da ücretsiz elektronik arşivlerde depolayabilme ve bunları herkese Internet üzerinden ücretsiz olarak erişime açabilme hakkı • Açık Erişim dergileri – Hakemlik ve yayın giderlerini karşılamak için farklı finansal modellerin uygulandığı elektronik dergiler Kaynak: Prosser, 2003 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -8

Kendi Kendine Arşivleme • Yayıncıların %93’ü araştırmacıların hakemli dergilerde yayımlanan makalelerini kendi web sitelerinde ya da kurumsal arşivlerinde depolamalarına izin veriyor • Ama toplam makalelerin %20’si herkese açık • Kurumsal arşivler yeni yeni gelişiyor • Kişisel web sitelerini ya da kurumsal arşivleri arama mekanizmaları henüz yetersiz 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara -9

Yayıncıların Tutumu Yazar/kurum tarafından arşivlemeye (self-archiving) zaten yeşil ışık yakan dergilerin oranı artmaya devam ediyor (%92) Kendi kendine % % Yayıncılar Dergiler arşivlemeye yeşil ışık yakan 8919 (%100) 107 (%100) Henüz değil 695 %8 34 %32 2470 +%27 (= %92) 7 +%7 (= %69) Ön baskı Son baskı 5754 %65 66 %62 Kaynak: Brody & Harnad, 2004 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 10

Açık Erişim Dergileri • Yüksek abonelik fiyatlarına tepki olarak gelişti – BioMed Central, Public Library of Science (PLoS) girişimleri • Erişim için abonelik gerekli değil • Hakemli • Hakemlik ve yayın giderleri yazarlar / araştırmayı destekleyen kurum tarafından karşılanıyor • Çeşitli konularda 1400 civarında dergi (hakemli dergilerin %5’i) • Dizinleme sorunu • Atıf oranları 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 11

Directory of Open Access Journals 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 12

Directory of Open Access Repositories 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 13

Araştırmanın Etkisinin Artırılması Kaynak: Harnad & Brody (2004) 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 14

Açık Erişim Gelişmeleri • Bazı üniversitelerde Açık Erişim zorunluluğu – Queensland Teknoloji Ü., Avustralya; Minho Ü., Portekiz, Southampton Ü., İngiltere vs. • Açık Erişimle ilgili bildirgeler (Budapeşte, Berlin, BM, OECD, vd.) • Bazı ülkelerin Açık Erişimi resmen desteklemesi – ABD, İngiltere, Hindistan, Norveç, Hollanda, Almanya, Kanada, İskoçya vd. 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 15

Kaliforniya Ü. eScholarship Arşivi 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 16

Southampton Ü. E-baskı Hizmeti 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 17

Açık Erişim Yazılımları: DSpace 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 18

Açık Erişim Yazılımları: EPrints.org 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 19

Açık Erişim Arşivleri • ABD (72) • Brezilya (5) • İngiltere (39) • Hindistan (5) • Kanada (21) • Danimarka (4) • Almanya (19) • Çin (4) • Fransa (16) • Macaristan (4) • Avustralya (14) • İspanya (3) • İsveç (13) • Belçika (3) • Hollanda (12) • Güney Afrika C. (3) • İtalya (12) • Japonya (3) • ... •http://archives.eprints.org/eprints.php?action=browse#country 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 20

Açık Arşivler Girişimi 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 21

Arama Mekanizmaları: OAIster 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 22

OAIster’de arama: “turkish” 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 23

Arama Sonuçları 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 24

Makalenin Tam Metnine Erişim 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 25

Google Scholar 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 26

Makalenin Tam Metnine Erişim 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 28

Kurumsal Arşivler 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 29

Kurumsal Arşiv Tanımı • Bir ya da daha çok üniversitenin/kuruluşun entellektüel ürünlerini kaydeden ve koruyan dijital derme 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 30

Kurumsal arşivlerdeki yayın türleri • Hakemli dergilerde • Öğrenim nesneleri yayımlanan makaleler • Ek materyaller (veri, – Ön baskılar görüntü, vs.) – Son baskılar • Açık Erişim dergileri • Tezler • Çalışma metinleri • Teknik raporlar • ... • Kitaplar 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 31

Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim ve Kurumsal Arşiv Girişimi 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 32

Linux Fedora Core 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 33

Dspace 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 34

H.Ü. Açık Erişim Arşivleri 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 35

Arayüz 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 36

Dizin Bilgileri (Dublin Core) 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 38

Tam Metin Tez 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 39

Tam Metin Makale 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 40

Farklı Dermeler 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 41

Abonelik 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 42

Abonelik II 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 43

Özelleştirme: MyDspace 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 44

Son Yüklenen Belgeler 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 45

Yeni Belge Kaydetme 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 46

Tanımlama I 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 47

Tanımlama II-a 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 48

Tanımlama II-b 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 49

Tanımlama II-c 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 50

Yükleme I 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 51

Yükleme II 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 52

Yükleme III 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 53

Doğrulama 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 54

Lisans / Telif Hakları I 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 55

Lisans / Telif Hakları II 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 56

Kayıt Tamam 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 57

Geribildirim: Otomatik Elektronik Posta Mesajı 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 58

Yeni Arama Sonucu 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 59

Dizin Bilgisi 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 60

Tam Metin (Sunuş Slaytları – PDF) 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 61

Edit İşlemleri 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 62

Yeni Alan Ekleme 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 63

Yetkilendirme Politikası Tanımı 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 64

Kullanım/Erişim Politikasının Tanımı I 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 65

Kullanım/Erişim Politikasının Tanımı II 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 66

Bölümleri Yönetme 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 67

Kullanıcıları Yönetme 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 68

Bilgi Güncelleştirme 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 69

Yapılması Gerekenler - Yerel • CNRI Handle Server’a kaydolma • Açık Arşiv Girişimine (OAI) kaydolma • OAIster arama motoruna kaydolma • Google Scholar’a kaydolma • Veri girişi • Uygulamanın yaygınlaştırılması • Farkındalığın artırılması 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 70

Yapılması Gerekenler - Genel • Farkındalığın artırılması • www.acik-erisim.hacettepe.edu.tr benzeri projelerin çoğalması • Açık Erişim Girişimi Üstveri Harmanlama Protokolü (OAI PMH) ile taranabilir kurumsal arşivlerin kurulması ve politikaların saptanması • Açık Erişimin araştırma desteğinin önkoşulu haline getirilmesi • Uluslararası Açık Erişim bildirgelerinin kurumsal ve ulusal düzeyde desteklenmesi • Türkiye Kurumsal Arşivleri hizmetinin kurulması ve yaşatılması 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 71

www.acikerisim.org 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 72

ePrints UK Kaynak: Day (2003) 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 73

Açık Erişim ve Kurumsal Arşivler Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html 41. Kütüphane Haftası, 28 Mart – 3 Nisan 2005, Ankara - 74

Açık Erişim ve Kurumsal Arşivler

0 comments

Notes on slide 1

Favorites, Groups & Events