Sunum 2009
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Sunum 2009

on

  • 3,485 views

TCMB Başkanının Bakanlar Kurulu Sunuşu (21 Nisan 2009)

TCMB Başkanının Bakanlar Kurulu Sunuşu (21 Nisan 2009)

Statistics

Views

Total Views
3,485
Views on SlideShare
3,476
Embed Views
9

Actions

Likes
0
Downloads
27
Comments
0

2 Embeds 9

http://www.slideshare.net 8
http://glotica.com 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Sunum 2009 Sunum 2009 Presentation Transcript

    • TÜRK YE CUMHUR YET MERKEZ BANKASI Bakanlar Kurulu / TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Sunumu Durmuş YILMAZ Başkan 21 Nisan 2009 1
    • Sunum Planı I. Uluslararası Gelişmeler II. Küresel Krizin Türkiye Ekonomisine Etkileri III. Türkiye’de Finansal stikrar IV. Enflasyon Görünümü V. Para Politikası Duruşu 2
    • I. Uluslararası Gelişmeler 3
    • Küresel Kriz Küresel piyasaların 2007 yılı Temmuz ayından bu yana maruz kaldıkları çalkantılar devam etmektedir. Bu krizin geçmişte yaşanmış krizlerden en önemli farkı, klasik bir bankacılık krizi olmaması, karmaşık ve yüksek hacimli türev ürünlerini kapsamasıdır. Piyasa Büyüklükleri Risk ştahı Endeksi (2001 – 2008*, trilyon ABD doları) (Ocak 2005 - Nisan 2009) 70 ABD Menkul Kıymetler Borsası 10 ABD Toplam Borçlanma Senetleri Piyasası Aşırı yimserlik ABD Mortgage Piyasası 60 Kredi flas Takası (CDS) Piyasası 8 6 50 4 Riskten Kaçınma 40 2 Eğilimi 30 0 -2 20 -4 Panik 10 -6 0 -8 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2005 2006 2007 2008 2009 * CDS verisi 2008 yılının ilk yarısı Kaynak: Credit Suisse, TCMB itibarıyladır. Kaynak: ISDA, WFE, SIFMA 4
    • Küresel Kriz Ortaya çıkan likidite sıkışıklığı, para otoritelerinin aldıkları önlemler sayesinde önemli ölçüde giderilmiştir. Ancak bu dönemde ortaya çıkan zararlar, finansal kuruluşların sermayelerini eriterek bilançolarında çok büyük hasar yaratmıştır. 3 Ay Vadeli LIBOR Faiz Oranı ile ABD Hazine Bonosu Küresel Bankacılık Kesiminin Açıklanan Zararları Getirisi Arasındaki Fark (TED Spread) (2007 2.Ç – 2009 1.Ç, milyar ABD doları, birikimli) (Ocak 2007 – Nisan 2009, baz puan) 500 1400 Merkez Bankaları ve Dünya 450 IMF’nin likidite önlemleri 1200 400 1000 350 ABD 300 800 250 600 200 Avrupa 400 150 100 200 50 0 0 2007 2007 2007 2008Ç1 2008 2008 2008 2009 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09 04-09 Ç2 ve Ç3 Ç4 Ç2 Ç3 Ç4 Ç1 Öncesi Kaynak: Bloomberg, TCMB Kaynak: Bloomberg, TCMB 5
    • Küresel Kriz Ayakta kalmayı başaran finansal kuruluşlar reel sektöre kredi kullandırmada isteksiz davranmakta, kredi verme koşullarında aşırı sıkılık devam etmektedir. Kredi Verme Koşullarını Sıkılaştıran Kredi flas Takası (CDS) Primleri Bankaların Payı (Haziran 2007 - Nisan 2009, baz puan) (2006 1.Ç – 2009 1.Ç, yüzde) 90 600 1200 80 ABD Lehman Brothers’ın 500 flası 1000 70 60 Avrupa 400 Gelişmekte Olan 800 50 Ülkeler (sağ eksen) 40 300 600 30 200 400 20 10 100 200 0 BBB ve üstü kredi notuna sahip firmalar* (sol eksen) -10 0 0 06 Ç1 06 Ç3 07 Ç1 07 Ç3 08 Ç1 08 Ç3 09 Ç1 06-07 09-07 12-07 03-08 06-08 09-08 12-08 03-09 * ABD’de BBB ve üstü kredi notuna sahip firmalar Kaynak: ABD ve Avrupa Merkez Bankası, TCMB Kaynak: JP Morgan, TCMB 6
    • Küresel Kriz Alınan tedbirlere rağmen, finansal koşullardaki aşırı sıkılık devam etmektedir. Finansal Koşullar Endeksi Mali Paketlerin Maliyetleri* (Ocak 2005 – Şubat 2009) (2008-2010, 2007 GSY H’ye oranı, yüzde) 103 2008 2009 2010 Sıkı 102 Çin 0,4 3,2 2,7 G. Kore 1,1 2,3 1,3 101 ABD Rusya 0,0 2,3 1,6 100 ABD 1,1 2,0 1,8 99 AB G. Afrika 1,7 1,8 - 98 Kanada 0,0 1,5 1,3 Almanya 0,0 1,5 2,0 97 Japonya Meksika 0,0 1,5 - 96 0,4 1,4 0,4 Japonya 95 Fransa 0,0 0,7 0,7 Gevşek Hindistan 0,6 0,6 - 94 2005 2006 2007 2008 2009 Brezilya 0,0 0,4 0,2 Kaynak: Goldman Sachs, TCMB * Finansal kesime yapılan destekleri içermemektedir. Kaynak: IMF,TCMB 7
    • Küresel Ekonomiye Etkileri 2008 yılının son çeyreğinden itibaren küresel krizin dünya ekonomileri üzerindeki etkisi çok hızlı ve yıkıcı bir şekilde ortaya çıkmıştır. Gelişmiş ve Gelişmekte Olan 2009 Yılı GSY H Büyüme Tahminleri (yıllık yüzde değişim) Ülkelerde Sanayi Üretimi (Ocak 2001 – Şubat 2009, yıllık yüzde değişim) 2 15 Gelişmekte Olan Ülkeler 1 10 0 Euro Bölgesi 5 -1 -2 0 -3 ABD -5 -4 -5 -10 Gelişmiş Ülkeler -6 Japonya -15 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 -20 03-09 01-01 07-01 01-02 07-02 01-03 07-03 01-04 07-04 01-05 07-05 01-06 07-06 01-07 07-07 01-08 07-08 01-09 Kaynak: Consensus Forecasts, TCMB Kaynak: Bloomberg, TCMB 8
    • Küresel Ekonomiye Etkileri Finansman koşullarındaki bozulma ve toplam talebin gerilemesiyle birlikte küresel ticaret, miktar ve birim değer bazında sert bir şekilde gerilemektedir. Küresel Ticaret Birim Değer Endeksi Küresel Ticaret Miktar Endeksi (Ocak 2003 – Ocak 2009, yıllık yüzde değişim) (Ocak 2003 – Ocak 2009, yıllık yüzde değişim) 30 20 25 15 20 15 10 10 5 5 0 0 -5 -5 -10 -15 -10 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Kaynak: CPB, TCMB Kaynak: CPB, TCMB 9
    • Güven Endeksleri ve Öncü Göstergeler Kredi mekanizmasının işlerliğini kaybetmesi nedeniyle 2008 yılının ikinci yarısında öncü göstergelerde ve güven endekslerinde yaşanan düşüş eğilimi, son dönemde yerini kısmi bir toparlanmaya bırakmıştır. Küresel Satın Alma Yöneticileri Endeksi Baltık Kuru Yük Taşımacılık Endeksi ve Öncü Göstergeler (Ocak 2002 – Nisan 2009) (Ocak 2004 – Mart 2009) 70 4 14,000 65 Küresel Öncü Göstergeler 3 (sağ eksen) 12,000 60 2 55 1 10,000 50 0 Küresel Satın Alma Yöneticileri 8,000 45 Endeksi (sol eksen) -1 6,000 40 -2 35 -3 4,000 30 -4 2,000 25 -5 20 -6 0 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2002 2003 2004 2006 2007 2009 Kaynak: Bloomberg, Goldman Sachs, TCMB Kaynak: Bloomberg, TCMB 10
    • II. Küresel Krizin Türkiye Ekonomisine Etkileri 11
    • Türkiye’de Finansal Gelişmeler Son zamanlarda küresel risk algılamalarında gözlenen toparlanma eğilimi Türkiye’nin risk primine, yurt içi piyasa faizlerine ve döviz kurlarına olumlu yansımıştır. Risk Göstergeleri Döviz Kurları (1 Ocak 2008 - 17 Nisan 2009, baz puan) (1 Temmuz 2008 – 17 Nisan 2009, ABD dolarının Çeşitli Para Birimleri Cinsinden Değeri, Temmuz 2008=100) 1000 170 160 900 Orta ve Doğu Avrupa 150 Endeksi* 800 EMBI+ 140 700 130 600 120 500 Türk Lirası 110 400 EMBI+Türkiye 100 300 90 200 80 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 04-08 06-08 08-08 10-08 12-08 02-09 04-09 Kaynak: Bloomberg, TCMB * ABD dolarının, Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan, Macaristan, Litvanya, Polonya, Romanya, Slovakya ve Ukrayna para birimleri cinsinden basit ortalaması. Kaynak: Bloomberg, TCMB 12
    • Türkiye’de Finansal Gelişmeler Bu dönemde Türkiye’nin risk göstergelerinin göreli olarak daha iyi bir performans gösterdiği, Türkiye’de hem döviz hem de sermaye piyasalarındaki oynaklığın diğer ülkelere kıyasla daha sınırlı gerçekleştiği görülmektedir. Döviz Kuru Oynaklığı Hisse Senedi Piyasası Oynaklığı (Eylül 2008 - Mart 2009, döviz kurlarının günlük değişimlerinin (Eylül 2008 - Mart 2009, endekslerin günlük değişimlerinin standart standart sapması) sapması) Şili Y.Zelanda Kolombiya Şili Kolombiya Meksika Polonya Çek Cum. G.Afrika Y.Zelanda Meksika Türkiye Türkiye Hindistan Macaristan G.Kore Polonya Macaristan G.Afrika Arjantin Çek Cum. G.Kore Brezilya Brezilya Rusya 0.012 0.014 0.016 0.018 0.020 0.022 0.024 0.026 0.015 0.025 0.035 0.045 0.055 0.065 Kaynak: Bloomberg, TCMB Kaynak: Bloomberg, TCMB 13
    • Türkiye’de Finansal Gelişmeler Türkiye’nin risk primi, küresel risk algılamalarındaki bozulmaya kredi notunun ima ettiğinden çok daha fazla direnç göstermiştir. Türkiye gibi risk priminde göreli olarak düşük artış yaşanan ülkelerde para otoriteleri yüksek miktarda faiz indirimlerine gidebilmişlerdir. Ülkelerin Kredi Notları ve Politika Faizlerinde ve Ülkelerin Risk Risk Primlerindeki Değişim Primlerindeki Değişim 300 (12 Eylül 2008 – 13 Nisan 2009 arası) 300 (12 Eylül 2008 - 17 Nisan 2009 arası) Macaristan Macaristan 250 Hindistan 250 Rusya Hindistan CDS Değişimi (baz puan) CDS Değişimi (baz puan) 200 G.Kore 200 150 PolonyaMeksika Meksika Kolombiya G.Kore Kolombiya Brezilya 150 G.Afrika Polonya 100 Şili Çek Cumh. G.Afrika Brezilya Şili 100 50 Türkiye Türkiye Çek Cumh. 0 50 0 2 4 6 8 -8 -6 -4 -2 0 S&P Kredi Notları (1=A+, 9=BB-) Faiz Değişimi (Yüzde) Not: Eğilim eğrisi Türkiye hariç ülkeleri kapsamaktadır. Not: Eğilim eğrisi Türkiye hariç ülkeleri kapsamaktadır. Kaynak: Bloomberg, TCMB Kaynak: Bloomberg, TCMB 14
    • Türkiye Ekonomisi Artan risk algısı ve küresel krizin bankaların finansman imkanları üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle, diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de iktisadi faaliyette belirgin bir yavaşlama yaşanmaktadır. Büyümenin Bileşenleri Büyümenin Bileşenleri (2006 4.Ç – 2008 4.Ç, bir önceki yılın aynı dönemine göre, (2006 4.Ç – 2008 4.Ç, bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde katkı) yüzde katkı) 10 10 GSY H 8 Net hracat 8 Tarım 6 6 4 4 2 2 0 0 -2 -2 Sanayi -4 nşaat Nihai Yurt çi Talep -4 Hizmetler -6 -6 -8 -8 06 Ç4 07 Ç1 07 Ç2 07 Ç3 07 Ç4 08 Ç1 08 Ç2 08 Ç3 08 Ç4 06 Ç4 07 Ç1 07 Ç2 07 Ç3 07 Ç4 08 Ç1 08 Ç2 08 Ç3 08 Ç4 Kaynak: TÜ K, TCMB Kaynak: TÜ K, TCMB 15
    • Türkiye Ekonomisi Özellikle özel tüketim ve yatırım harcamalarının gerilemesi nedeniyle iç talepte sert bir düşüş yaşandığı görülmektedir. Büyümenin Bileşenleri GSY H ve Nihai Yurt çi Talep (2007 1.Ç – 2008 4.Ç, bir önceki yılın aynı dönemine göre, (2004 1.Ç – 2008 4.Ç, mevsimsellikten arındırılmış, yüzde katkı) 1998 sabit fiyatlarıyla, milyar TL) 6 28 Nihai Yurt çi Talep 4 27 26 2 GSY H 25 0 24 -2 23 -4 22 Devletin Nihai Tüketim Harcamaları Net Dış Ticaret -6 Gayri Safi Sabit Sermaye Oluşumu 21 Stok Değişmeleri Yerleşik Hanehalkının Tüketimi 20 -8 04 Ç1 04 Ç2 04 Ç3 04 Ç4 05 Ç1 05 Ç2 05 Ç3 05 Ç4 06 Ç1 06 Ç2 06 Ç3 06 Ç4 07 Ç1 07 Ç2 07 Ç3 07 Ç4 08 Ç1 08 Ç2 08 Ç3 08 Ç4 07 Ç1 07 Ç2 07 Ç3 07 Ç4 08 Ç1 08 Ç2 08 Ç3 08 Ç4 Kaynak: TÜ K, TCMB Kaynak: TÜ K, TCMB 16
    • Üretim Gelişmeleri Sanayi üretiminde mevsimsellikten arındırılmış verilerle Nisan ayından bu yana gözlenen düşüş eğilimi Aralık ayından itibaren belirginleşmiştir. Sanayi Üretim Endeksi* (Ocak 2006 – Şubat 2009) ve Kapasite Kullanım Oranı* (Ocak 2006 – Mart 2009) 85 125 120 80 Kapasite Kullanım Oranı 115 (Sol Eksen) 75 110 105 70 Sanayi Üretim Endeksi 100 (Sağ Eksen) 65 95 60 90 01-05 07-05 01-06 07-06 01-07 07-07 01-08 07-08 01-09 * Mevsimsellikten arındırılmış Kaynak: TÜ K, TCMB 17
    • ç Talep Gelişmeleri Yurt içi talebe ilişkin göstergeler bir önceki çeyreğe kıyasla sınırlı bir toparlanma sergilemekle birlikte zayıf seyrini korumaktadır. Yurt çine Yapılan Beyaz Eşya* Talep Göstergeleri (Ocak 2007 – Şubat 2009) ve Otomobil Satışları* (Ocak 2007 – Mart 2009) (Ocak 2007 – Mart 2009, Aralık 2006=100) 170 60 PMI - Yeni Siparişler Endeksi* 150 40 Otomobil Satışları 130 20 110 0 90 -20 YA** - Gelecek Üç Ayda ç Beyaz Eşya Piyasa Sipariş Beklentisi Satışları 70 -40 50 -60 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09 * Mevsimsellikten arındırılmış. * PMI: Satınalma Yöneticileri Endeksi Kaynak: BESD, OSD, TCMB ** ktisadi yönelim anketi Kaynak: ABN Amro, TCMB 18
    • Tüketici Güven Endeksi ve Beklentiler Küresel düzeyde yaşanan krizin etkisiyle hızla gerileyen tüketici güven endekslerindeki bozulmanın son dönemde durduğu gözlenmektedir. Tüketici Güven Endeksi* Büyüme Beklentileri* (Ocak 2007 – Mart 2009) (Ocak 2008 – Nisan 2009, yüzde) 110 6 2008 100 5 4 2007 90 Tüketici Güven Endeksi 3 2009 (TCMB) 2 80 1 70 0 Tüketici Güven Endeksi (CNBC-e) -1 60 -2 50 -3 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09 04-06 10-06 04-07 10-07 04-08 10-08 04-09 * Mevsimsellikten arındırılmış * Merkez Bankası beklenti anketi. Her yıl için büyüme beklentisi, gelecek yıl için Kaynak: CNBC-e, TCMB beklenen büyüme oranlarının cari yıl beklentisine eklenerek gösterilmiştir. Kaynak: TCMB 19
    • Kredi Gelişmeleri Banka kredilerinde 2008 yılının üçüncü çeyreğinden itibaren görülen azalış eğilimi, hem arz hem talep yönlü gelişmeler nedeniyle, Mart ayında da devam etmiştir. Yurt çi Kredi Hacmi Şirket ve Tüketici Kredilerinin Aylık Değişimi (Ocak 2006 – Mart 2009, Ocak 2006=100, reel) (Ocak 2008 – Mart 2009, 4 haftalık hareketli ortalama, yüzde) 190 1.5 180 1.0 170 160 Tüketici Kredileri 0.5 150 0.0 140 130 -0.5 şletme 120 -1.0 Kredileri 110 100 -1.5 01-06 07-06 01-07 07-07 01-08 07-08 01-09 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 Kaynak: BDDK, TCMB Kaynak: BDDK, TCMB 20
    • stihdam ş gücü piyasasına dair veriler iktisadi faaliyetteki belirgin yavaşlamayı teyit eder niteliktedir. şsizlik Oranları* Tarım Dışı şsiz Sayısındaki Değişim (Ocak 2000 - Ocak 2009, yüzde) (Ocak 2000 - Ocak 2009, bir önceki çeyreğe göre değişim, bin kişi) 20 500 400 16 300 Tarım Dışı şsizlik Oranı 200 12 100 0 8 şsizlik Oranı -100 -200 4 -300 01-00 01-01 01-02 01-03 01-04 01-05 01-06 01-07 01-08 01-09 01-00 01-01 01-02 01-03 01-04 01-05 01-06 01-07 01-08 01-09 *Mevsimsellikten arındırılmış *Mevsimsellikten arındırılmış Kaynak: TÜ K, TCMB Kaynak: TÜ K, TCMB 21
    • stihdam şsizlik oranındaki artışta iş gücüne katılım eğilimindeki yükseliş kısmen etkili olmakla birlikte, temel belirleyicinin istihdamdaki yavaşlama olduğu düşünülmektedir. Toplam şgücü ve stihdam Edilen Nüfus Kentte stihdam Edilen Nüfusun (Ocak 2007 – Ocak 2009, bir önceki yılın aynı dönemine 15 Yaş ve Üzeri Nüfusa Oranı göre değişim, bin kişi) (Aralık 2000 – Ocak 2009, yıllık hareketli ortalama, yüzde) 1400 67 24 1200 1000 65 22 800 Kadın 63 Erkek 20 600 (sol eksen) 400 Erkek 61 18 200 0 59 16 Kadın -200 (sağ eksen) 57 14 -400 stihdam -600 55 12 1-07 4-07 7-07 10-07 1-08 4-08 7-08 10-08 1-09 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Kaynak: TÜ K, TCMB Kaynak: TÜ K, TCMB 22
    • stihdam 2009 Ocak döneminde tarım dışı istihdamın yıllık bazda gerilemesinde sanayi sektöründe yaşanan istihdam kaybı önemli bir rol oynamıştır. Tarım Dışı stihdam Artışına Katkı (Ocak 2007 - Ocak 2009, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde katkı) 5 Hizmetler nşaat 4 Sanayi 3 2 1 0 -1 -2 -3 01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 Kaynak: TÜ K, TCMB 23
    • Dış Ticaret Gelişmeleri Mevsimsellikten arındırılmış veriler, 2008 yılı Ekim ayında ihracatta başlayan gerileme eğiliminin, 2009 yılı ilk aylarında durduğuna işaret etmektedir. Bununla birlikte, küresel talep koşulları göz önüne alındığında, ihracattaki toparlanmanın uzun bir süre alabileceği düşünülmektedir. hracat Miktar Endeksi* (Ocak 2007 – Şubat 2009) Reel hracat ve thalat* 50 ve hracat Beklentileri** (Ocak 2007 – Mart 2009) 25 150 (Ocak 2005 – Şubat 2009, 2005=100) 40 20 140 hracat 30 15 20 10 130 10 5 120 0 0 110 -10 -5 hracat Miktar Endeksi -20 -10 100 (sol eksen) -30 -15 Altın Hariç 90 hracat -40 hracat Beklentisi -20 thalat (sağ eksen) -50 -25 80 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09 2005 2006 2007 2008 2009 * 3 aylık birikimli yüzde değişim * hracat ve ithalat verileri, ilgili aya ait iş günü sayısına bölünüp fiyat endeksiyle ** ktisadi yönelim anketi ihracat beklentilerinde artış ile azalış arasındaki fark (bir ay ileri reelleştirildikten sonra mevsimsellikten arındırılmıştır. kaydırılmış), Kaynak: TÜ K, TCMB Kaynak: TÜ K, TCMB 24
    • Ödemeler Dengesi Gelişmeleri 2008 yılının 3. çeyreğinden bu yana dış ticaret açığında ve cari açıkta önemli gerileme yaşanmaktadır. Cari dengedeki iyileşme sonucu finansman ihtiyacının hızla azaldığı görülmektedir. Dış Ticaret Dengesi Cari şlemler Dengesi (Ocak 2005 – Şubat 2009, milyar ABD doları) (Ocak 2005 – Şubat 2009*, GSY H’ye oranı, yüzde) 45 7 6 40 Enerji 5 Cari Açık 35 4 30 3 Enerji Hariç Cari Açık* 25 2 1 20 Enerji Hariç Dış Ticaret Açığı 0 15 -1 10 -2 01-05 07-05 01-06 07-06 01-07 07-07 01-08 07-08 01-09 01-05 07-05 01-06 07-06 01-07 07-07 01-08 07-08 01-09 Kaynak: TÜ K, TCMB * Tahmin Kaynak: TÜ K, TCMB 25
    • Ödemeler Dengesi Gelişmeleri Cari açığın finansmanında reel kesimin payı azalırken, doğrudan sermaye girişinin payı istikrarlı bir seyir izlemiştir. Cari Açığın Finansman Kalemlerinin Cari Açığa Oranı (Ocak 2006 – Şubat 2009, 12 aylık hareketli ortalama, yüzde) 100 80 Banka Dışı Kesim Kredileri 2 60 40 Doğrudan Yatırım 3 20 Banka Kredileri 1 0 Portföy Yatırımları ve Banka Mevduatları 4 -20 01-06 05-06 09-06 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09 1 Banka Kredileri: Bankacılık sektörünün yurt dışından net kredi kullanımı 2 Banka Dışı Kesim Kredileri: Bankacılık dışı kesimin yurt dışından net kredi kullanımı 3 Doğrudan Yatırım: Yurt içine doğrudan yatırım girişi 4 Portföy Yatırımları: Yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi ve borçlanma senedi alımı 26
    • Ödemeler Dengesi Gelişmeleri Özel sektörün borç çevirme oranı 2008 yılı Kasım ayında yüzde 75’e gerilemiş, 2009 yılının ilk iki ayında ise yüzde 88 seviyesinde gerçekleşmiştir. Özel Sektörün Borç Çevirme Oranı* Özel Sektörün Borç Çevirme Oranı* (Ocak 2000 – Şubat 2009, Dış borç kullanımının (Ocak 2008 – Şubat 2009, Dış borç kullanımının anapara ödemelerine oranı, yüzde) anapara ödemelerine oranı, yüzde) 160 260 150 Banka Dışı Kesim 140 12 aylık hareketli ortalama 220 130 Bankalar 180 120 110 140 100 90 100 80 Ticari Krediler 70 60 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 1-08 3-08 5-08 7-08 9-08 11-08 1-09 * Kısa ve uzun vadeli ticari, bankacılık kesimi ve diğer sektör kredilerinin toplamı * Kısa ve uzun vadeli kredilerinin toplamı Kaynak: TÜ K, TCMB Kaynak: TÜ K, TCMB 27
    • Ödemeler Dengesi Gelişmeleri Ekim 2008 – Şubat 2009 Arası Ödemeler Dengesi Gelişmeleri KULLANIM Milyar KAYNAK Milyar ABD doları ABD doları Cari şlemler Dengesi -5,3 Net Hata Noksan 14,9 Portföy Yatırımları -8,8 Doğrudan Yatırım 5,2 (Hisse senetleri, borç senetleri ve banka mevduatları) Diğer 2,0 Krediler -9,7 (Ticari krediler, bankacılık, kamu kesimi ve diğer sektör kredileri Rezerv Varlıklar 1,7 (Resmi rezervler ve bankaların döviz varlıkları) NET HATA NOKSAN KALEM Varlık Barışı gibi nedenlerle yurt içinde yerleşik kişilerin yurt dışındaki mevduatlarını yurda getirerek döviz tevdiat hesaplarına aktarması, Yurt içi bankacılık sistemi dışında tutulan efektif şeklindeki tasarrufların bankalara Türk Lirası karşılığında satılması, Kur hareketlerinin muhasebeleştirilmesi sırasında ortaya çıkan farklılıklar. 28
    • III. Türkiye’de Finansal stikrar Bankacılık Sektörü Reel Sektör Hanehalkı Kamu Sektörü 29
    • Bankacılık Sektörü Türkiye’de bankacılık sistemi krize göreceli olarak güçlü bir pozisyonla girmiştir. Küresel kriz karşısında ekonomimizin dayanıklılığını artıran temel unsur finansal sistemimizin sağlam ve istikrarlı yapısıdır. Yabancı Para Pozisyonu Yabancı Para Net Genel Pozisyonu (Ocak 2008 – Nisan 2009, milyar ABD doları) (2000 1.Ç – 2009 2.Ç*, milyar ABD doları) 14 14 1 12 12 0 10 10 Bilanço Dışı 8 8 -1 6 6 4 4 -2 2 2 0 0 -3 -2 -2 -4 -4 -4 -6 -6 -5 -8 -8 -10 -10 -6 Bilanço çi -12 -12 -7 -14 -14 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 01-08 02-08 04-08 05-08 07-08 09-08 10-08 01-09 03-09 Ç1 Ç1 Ç1 Ç1 Ç1 Ç1 Ç1 Ç1 Ç1 Ç1 * 4 Nisan 2009 itibarıyla Kaynak: BDDK, TCMB Kaynak: BDDK, TCMB 30
    • Bankacılık Sektörü Sermaye yeterlilik rasyolarının ve kısa vadeli likidite yeterlilik oranlarının yüksek seviyesini koruması ve yabancı para pozisyonlarının düşük düzeyi, finansal sistemimizin dayanıklılığını artıran unsurlardır. Sermaye Yeterlilik Oranı Kısa Vadeli Yabancı Para (Temmuz 2007 – Şubat 2009, yüzde) Likidite Yeterlilik Rasyoları 24 300 (1 Ocak 2008 – 3 Nisan 2008, yüzde) 20 250 0-7 gün 16 200 12 150 1 aya kadar Hedef oran yüzde 12 8 100 Yasal sınır yüzde 8 4 50 Yasal sınır yüzde 80 0 0 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 Kaynak: BBDK, TCMB Kaynak: BDDK, TCMB 31
    • Kredilerin Takibe Dönüşüm Oranları Kredilerin tahsili gecikmiş alacak dönüşüm oranı 2008 yılı Eylül ayından itibaren artış eğilimine girmiştir. Tahsili Gecikmiş Alacak Oranları (Mart 2005 – Nisan 2009, yüzde) 10 9 8 Kredi Kartları 7 6 5 Firma Kredileri 4 3 2 Tüketici Kredileri 1 0 03-05 09-05 03-06 09-06 03-07 09-07 03-08 09-08 03-09 Kaynak: BDDK, TCMB 32
    • Reel Sektör Banka dışı kesimin yabancı para açık pozisyonu 2008 yılının son çeyreği itibarıyla 78 milyar ABD dolarıdır. Firmaların Yabancı Para Varlık ve Yükümlülükleri Firmaların Uzun Vadeli Dış Borçlarının Vade (2005 – 2008 4.Ç, milyar ABD doları) Kompozisyonu* (Şubat 2009, milyar ABD doları) 200 YP Cinsi Yükümlülükler 45 41,9 167 172 161 154 40 150 YP Cinsi Varlıklar 139 129 35 117 30,5 108 100 30 100 86 87 83 78 81 72 68 73 25 63 66 46 19,0 50 20 13,5 15 0 10 2005 2006 2007 2007 2007 2007 2008 2008 2008 2008 Ç1 Ç2 Ç3 Ç4 Ç1 Ç2 Ç3 Ç4 5 -50 0 2009 2010 2011 2012 Sonrası -100 Net YP Pozisyonu Kaynak: TCMB * Vadeye kalan gün sayısı Kaynak: TCMB 33
    • Reel Sektör Türkiye’de küçük ve orta ölçekli şirketlerin yüzde 75’inin yabancı para cinsi borcu bulunmamaktadır. Yabancı para cinsi krediler, daha çok büyük ölçekli ve ihracat amaçlı üretim yapan şirketler tarafından kullanılmaktadır. Reel Sektörün Kısa Vadeli Borçlarının Reel Sektörün Borç Dolarizasyonu Toplam Borçlara Oranı* (2000 – 2007, yüzde) 90 (2000 – 2007, yüzde) 90 hracat Payı Yüksek Firmalar malat Sektörü malat Sektörü 80 malat Dışı Sektörler 80 hracat Payı Düşük Firmalar 70 70 60 malat Dışı Sektörler 60 50 50 40 40 30 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 * Vadeye kalan süreye göre Kaynak: TCMB Kaynak: TCMB 34
    • Reel Sektör Firmaların borçlanma imkanları 2008 yılının 4. çeyreğinden itibaren daralma eğilimine girmiştir. Son dönemde ise borç çevirme oranlarının istikrarlı bir seyir kazandığı görülmektedir. Net Dış Borç Kullanımı (Ocak 2008 – Şubat 2009, milyar ABD doları) 5.0 4.0 Banka Dışı Krediler 3.0 2.0 1.0 0.0 -1.0 Ticari Krediler -2.0 01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 Kaynak: TCMB 35
    • Hanehalkı Hanehalkı borçluluk oranı, Avrupa Birliği ve Doğu Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında, düşük bir düzeydedir. Tüketici kredileri içerisinde dövize duyarlı kredilerin payının çok düşük olması finansal dalgalanmalar karşısında hanehalkının kur riskini sınırlamaktadır. Dövize Endeksli Tüketici Kredilerinin Hanehalkı Yükümlülüklerinin GSY H’ye Oranı 20 Toplam Tüketici Kredilerine Oranı 70 (2005 – 2007, yüzde) (2003 – Nisan 2009, yüzde) 18 Avrupa Birliği 60 56 56 16 55 (AB27) 14 50 Doğu 12 40 Avrupa 10 8,6 8 30 Türkiye 28 6,4 23 6 4,8 4,7 4,5 20 17 3,6 3,8 4 12 10 10 8 2 0 0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Nisan 2005 2006 2007 2009 Kaynak: TCMB Kaynak: Avrupa Merkez Bankası, TCMB 36
    • Kamu Sektörü Geçmiş dönemlere kıyasla kamu kesimi, dış şoklara karşı daha sağlam bir yapıdadır. Kamu Sektörü Net Borç Stoku Merkezi Yönetim Brüt Borç Stokunun Kompozisyonu (2000 – 2008 4.Ç, GSY H’ye oranı, yüzde) (2003 – 2009*) 70 66 Toplam Net Borç Stoku 61 60 55 Net ç Borç 31 38 37 34 35 46 42 49 50 39 Net Dış Borç 43 42 36 40 34 38 34 33 36 29 28 29 32 31 33 30 29 26 25 28 29 35 20 30 28 27 27 28 25 24 24 10 31 32 35 33 32 17 30 14 13 24 6 4 0 1 1 2 1 2 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008Ç1 2008Ç2 2008Ç3 2008Ç4 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Sabit Değişken Döviz Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB * Şubat 2009 itibarıyla. Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB 37
    • Merkez Bankası Döviz Rezervleri Güçlü döviz rezerv pozisyonu, ortaya çıkabilecek şokların olumsuz etkilerinin giderilmesine ve ülkeye duyulan güvenin artmasına katkı sağlamaktadır. Merkez Bankası Döviz Rezervleri Kısa Vadeli Dış Borçların Merkez Bankası (2002 – Nisan 2009, milyar ABD doları) Rezervlerine Oranı (1996 – 2008 4.Ç, yüzde) 80 160 71,3 70 70 140 63,7 58,3 60 120 48,3 50 100 40 36,0 80 33,7 30 27,0 60 20 40 10 20 0 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 96 97 98 99 00 01 02 03 04 05 06 07 08 Kaynak: TCMB Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB 38
    • IV. Enflasyon Görünümü 39
    • Fiyat stikrarı ve Para Politikası Fiyat stikrarı Fiyat stikrarı Deflasyon Riski Deflasyon Riski Enflasyon Riski Enflasyon Riski • Küresel işsizlik oranlarının hızla artması, • Reel politika faiz oranlarının aşırı düşürülmesi, • Yatırımcı ve tüketici güveninin yeniden tesis • Merkez Bankalarının piyasalara aşırı düzeyde likidite vermesi, edilememesi, • Genişleyici maliye politikaları, • Küresel talebin zayıflaması, • Toparlanmanın beklenenden daha erken • Tüm ülkelerde iç talebin gerilemesi, başlaması, • Beklenen toparlanmanın daha da gecikmesi • Maliye ve para politikalarının zamanında sıkılaştırılamaması, Süreklilik arz eden fiyat düşüşlerine yol açabilir Orta vadede enflasyonist etki yapabilir Merkez Bankalarının Para Politikası Duruşu Merkez Bankalarının Para Politikası Duruşu 40
    • Deflasyon Riski Talep yetersizliği ve finansal istikrar kaygıları ile birlikte ortaya çıkan deflasyon, büyüme üzerinde yıkıcı etkiler oluşturmaktadır. ABD’de Büyüme ve Enflasyon Oranları (yıllık yüzde değişim) 1930-1933 2009 0 -1 -2 TÜFE** -3 GSY H* -4 -5 -6 -7 TÜFE -8 GSY H * Tahmin (Consensus Forecasts) ** Tahmin (The Economist) Kaynak: BEA, BLS, Consensus Forecasts, the Economist, TCMB 41
    • Deflasyon Riski 1930’lu yıllardan bu yana dünya ekonomisi ilk kez bu kadar belirgin bir deflasyon riski ile karşı karşıyadır. 42
    • Deflasyon Riskine Karşı Para Politikası Önümüzdeki dönemde dünya ekonomilerinin ayrışmasında, deflasyonist baskılara karşı ülkelerin ne ölçüde hareket esnekliğine sahip oldukları belirleyici olacaktır. Bu çerçevede, reel faizlerin seyrinin önemli bir gösterge olduğu düşünülmektedir. Reel Politika Faiz Oranı (Mart 2009 itibarıyla*, yüzde) Ukrayna zlanda srail G. Kore Malezya Rusya Şili Endonezya Çek Polonya Peru Meksika Kolombiya Tayland G. Afrika Türkiye Romanya Macaristan Brezilya Çin -10 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 * Türkiye için Nisan verisi kullanılmıştır. Kaynak: Merkez Bankaları, statistik Ofisleri, TCMB 43
    • Deflasyon Riskine Karşı Maliye Politikası 2009 yılında küresel büyümedeki belirgin yavaşlama ve deflasyon riskini hafifletmek üzere uygulanan dengeleyici maliye politikaları tüm dünyada bütçe açıklarının hızla artmasına neden olmaktadır 2008 Yılı Bütçe Açığı ve 2009-2010 Bütçe Açığı Tahminleri* (GSY H’ye oranı, yüzde) Gelişmekte Gelişmiş Olan Hindistan ngiltere Japonya ABD Fransa Ülkeler Türkiye Ülkeler Çin Meksika G. Afrika Brezilya 0 -2 -4 -6 -8 2008 2009 -10 2010 -12 * Türkiye için KEP verisi, diğer ülkeler için IMF tahmini kullanılmıştır Kaynak: IMF, KEP, TCMB 44
    • Deflasyon Riski ve şgücü Piyasası Tüketim ve yatırım harcamalarının kısılması nedeniyle tarım dışı istihdamda ortaya çıkan gerileme, deflasyonist riskleri artıran bir unsurdur. Tarım Dışı stihdam (Ocak 2007 – Şubat 2009, yıllık yüzde değişim) 5 4 3 Türkiye 2 1 AB 0 -1 -2 ABD -3 -4 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09 Kaynak: TÜ K, BLS, EUROSTAT, TCMB 45
    • Deflasyon Riski ve Kredi Piyasası Risk algılamalarındaki artış nedeniyle finansal koşullardaki sıkılığın giderilememesi ülkelerin ayrışmasına neden olacak bir diğer etkendir. Kredi Piyasası (Ocak 2008 – Nisan 2009, 4 haftalık hareketli ortalama, yüzde) 24 22 20 TL Cinsi Ticari Kredi Faizleri 18 16 14 12 ABD’de BB Kredi Notuna Sahip Firmalara Uygulanan Faiz Oranları* (ABD doları cinsi) 10 8 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 * BB kredi notuna sahip ABD firmalarının ihraç etmiş olduğu tahvillerin faiz oranları Kaynak: JP Morgan, TCMB 46
    • Dünyada Emtia Fiyatları Küresel büyümedeki yavaşlamaya paralel olarak emtia fiyatları düşük seviyelerini korumaktadır. Emtia Fiyatları Endeksi (1 Ocak 2006 – 16 Nisan 2009) 600 500 400 300 Tarım Metal 200 Enerji 100 01-06 05-06 09-06 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09 Kaynak: Bloomberg 47
    • Türkiye’de Enflasyon Gelişmeleri Yıllık enflasyondaki istikrarlı düşüş eğilimi Mart ayında, işlenmemiş gıda fiyatlarındaki sert yükselişin etkisiyle geçici olarak kesintiye uğramıştır. Tüketici Enflasyonu Gıda ve Enerji Enflasyonu (Ocak 2007 – Mart 2009, yıllık yüzde değişim) (Ocak 2007 – Mart 2009, yıllık yüzde değişim) 13 20 12 18 Gıda ve Enerji 11 16 10 TÜFE 14 9 12 8 10 7 Gıda ve Enerji 8 Dışı TÜFE 6 5 6 4 4 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09 Kaynak: TÜ K, TCMB Kaynak: TÜ K, TCMB 48
    • Türkiye’de Enflasyon Gelişmeleri Hizmet fiyatlarında, iktisadi faaliyetteki daralmanın ve maliyetlerdeki düşüşün etkisiyle 2008 yılı son çeyreğinden itibaren gözlenen yavaşlama eğilimi Mart ayında belirginleşerek sürmüş, grup yıllık enflasyonu yaklaşık 1 puan gerilemiştir. Mal ve Hizmet Fiyatları Hizmet Fiyatları (Ocak 2007 – Mart 2009, yıllık yüzde değişim) (Ocak 2007 – Mart 2009, yıllık yüzde değişim) 14 25 12 Hizmet Grubu 20 Ulaştırma Kira 10 15 Lokanta ve Oteller 8 10 6 Mal Grubu 5 Diğer Hizmetler 4 0 01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 Kaynak: TÜ K, TCMB Kaynak: TÜ K, TCMB 49
    • Türkiye’de Enflasyon Gelişmeleri şlenmemiş gıda fiyatlarında yaşanan sert artış nedeniyle gıda ve enerjinin yıllık enflasyona yaptıkları katkı Mart ayında artmıştır. Gıda Fiyatları (Ocak 2007 – Mart 2009, yıllık yüzde değişim) 30 26 22 şlenmiş Gıda 18 14 10 şlenmemiş Gıda 6 2 -2 01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 Kaynak: TÜ K, TCMB 50
    • Türkiye’de Enflasyon Gelişmeleri ktisadi faaliyetteki yavaşlamanın sürmesi, TL’deki değer kaybının dayanıklı tüketim malları fiyatları üzerindeki etkilerini sınırlamaya devam etmektedir. Dayanıklı Mal Fiyatları Dayanıklı Mal Fiyatları ve Döviz Kuru* (Ocak 2008 – Mart 2009, yıllık yüzde değişim) (Ocak 2006 – Mart 2009, yıllık yüzde değişim) 15 16 40 Elektrikli ve Elektriksiz 14 Ev Aletleri 12 Dayanıklı Mal 30 10 (Altın Hariç, sol eksen) Mobilya 10 Kur Sepeti 8 (sağ eksen) 20 5 6 4 10 0 2 0 0 -2 -5 Otomobil -4 -10 -6 -10 -8 -20 01-06 04-06 07-06 10-06 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 Kaynak: TÜ K, TCMB * Eşit ağırlıklı ABD doları - Euro sepeti Kaynak: TÜ K, TCMB 51
    • Stok ve Maliyet Gelişmeleri Firmaların stok eritme sürecinin hızlanacağı ve bu nedenle TL’deki değer kaybının önümüzdeki dönemde dayanıklı mal fiyatlarına kısmen yansıyabileceği öngörülmektedir. Mamul Stok Seviyesi* (Ocak 2007 – Mart 2009) 25 20 15 10 5 0 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09 * ktisadi yönelim anketinde yer alan normal üstü mamul stok seviyesi ile normal altı stok seviyesi farkıdır. Kaynak: TCMB 52
    • Enflasyon Beklentileri Açıklanan enflasyon verilerinin Merkez Bankası’nın faiz indirimlerini haklı çıkarması, beklentileri olumlu etkilemiş, özellikle Ocak ayından itibaren orta vadeli enflasyon beklentilerinde kayda değer bir iyileşme gözlenmiştir. Enflasyon Beklentileri (Ocak 2006 – Nisan 2009, yıllık yüzde değişim) 10 9 8 12 Aylık Beklenti 7 6 5 24 Aylık Beklenti 4 01-06 05-06 09-06 01-07 05-07 09-07 01-08 05-08 09-08 01-09 Kaynak: TÜ K, TCMB 53
    • Enflasyon ve Çıktı Açığı ktisadi faaliyetteki toparlanmanın zaman alacağı, enflasyon üzerindeki aşağı yönlü baskıların süreceği, kısa vadede enflasyondaki düşüşün hızlanacağı tahmin edilmektedir. Enflasyon ve Çıktı Açığı Tahminleri (2008 3.Ç – 2011 4.Ç) Tahmin Aralığı* Çıktı Açığı 2009 için Belirsizlik Aralığı Yıl Sonu Enflasyon Hedefleri 12 10 Kontrol 8 Ufku 6 4 Yüzde 2 0 -2 -4 -6 -8 08-IV 09-IV 10-IV 11-IV 08-III 09-I 09-II 09-III 10-I 10-II 10-III 11-I 11-II 11-III Kaynak: TCMB 54
    • V. Para Politikası Duruşu 55
    • Para Politikası Ekonomik krizin, iktisadi faaliyette her defasında daha önce tahmin edilenin ötesinde bir yavaşlamaya neden olacağı endişesi ile gelişmiş ülkelerde enflasyon kaygıları yerini deflasyon riskine bırakmıştır. Enflasyon Oranı (Ocak 2000 – Ocak 2009, yıllık yüzde değişim) Farklı Para Politikası Uygulamaları 12 Ülke Tedbir 2009 yılı içerisinde 1,25 trilyon ABD 10 Doları değerinde ipoteğe dayalı menkul Gelişmekte Olan Ülkeler kıymetin satın alınması 8 6 aylık dönem içerisinde 300 milyar ABD ABD Doları değerinde uzun vadeli 6 hükümet tahvilinin satın alınması Bankaların bilançolarında bulunan toksik varlıkların satın alınması 4 Gelişmiş Ülkeler 75 milyar Sterlin değerinde özel sektör ngiltere kağıtları ile orta ve uzun vadeli hükümet 2 tahvilinin satın alınması sviçre Frangı cinsinden özel sektörün 0 sviçre ihraç etmiş olduğu borçlanma 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 araçlarının satın alınması Kaynak: IMF 56
    • Para Politikası Gelişmekte olan ülkelerin merkez bankaları ise 2008 yılının ilk yarısında döviz kurlarındaki değer kaybı ve finansal istikrar kaygıları nedeniyle temkinli bir tavır izlemişlerdir. Gelişmekte Olan Ülkelerde Enflasyon (Ocak 2008 – Şubat 2009, ortalama yıllık yüzde değişim) ve Para Politikası Faiz Oranları (Ocak 2008 – Mart 2009, ortalama yüzde) 10 Enflasyon Oranı 9 8 Politika Faiz Oranı 7 6 5 01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09 Kaynak: TCMB, Merkez Bankaları 57
    • Para Politikası Merkez Bankası, 2008 yılının son çeyreğinde enflasyonu yükselten küresel gelişmelerin tersine dönmesiyle birlikte süratli bir şekilde faiz indirimlerine gitmiş, bu konuda yükselen piyasalar arasında öncü bir rol üstlenmiştir. Gelişmekte Olan Ülkelerde Politika Faiz Oranlarının Değişimi (yüzde) Şubat 2008 – Ağustos 2008 Eylül 2008 – Nisan 2009 Romanya Türkiye Brezilya Şili Şili Kolombiya Türkiye G. Kore Peru Polonya Endonezya Tayland Macaristan Çek Cum. Meksika Brezilya Polonya Meksika Kolombiya Endonezya Tayland Peru G. Kore Romanya Çek Cum. Macaristan 0.0 1.0 2.0 3.0 -8.0 -6.0 -4.0 -2.0 0.0 2.0 Kaynak: TCMB, Merkez Bankaları Kaynak: TCMB, Merkez Bankaları 58
    • Para Politikası Duruşu Merkez Bankasının izlemekte olduğu para politikasının anlaşılabilmesi için, bu politikaların son yıllarda alışılagelen düşünce kalıplarının dışında değerlendirilmesi gerekmektedir. TCMB Kısa Vadeli Faiz Oranları (Ocak 2005 – Nisan 2009, basit, yüzde) 20 18 16 14 Mayıs-Haziran 12 2006 Ekim 2008 Sonrası 10 8 01-05 04-05 07-05 10-05 01-06 04-06 07-06 10-06 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08 01-09 04-09 Kaynak: TCMB 59
    • Para Politikası Duruşu Para Politikasının Belirlenmesinde Etkili Olan Unsurlar: Yurt içi ve yurt dışı arz-talep koşulları ile bunları etkileyen makroekonomik gelişmeler Enflasyonun ana eğilimine ilişkin türetilen temel göstergeler Para Politikası Finansal ve parasal koşullar Duruşu thalat fiyatları, işgücü maliyetleri, emtia ve diğer girdi maliyetlerindeki gelişmeler Merkez Bankasının enflasyon tahminleri ve orta vadeli enflasyon bekleyişlerini etkileyen diğer gelişmeler 60
    • 2002 Sonrası Para Politikası Nasıl Şekillendi? III II Olumsuz Maliyet Şoku Yüksek Talep Şoku ve Yükselen 2008 2.Ç Olumsuz Maliyet Şoku Enflasyon 2006 2.Ç Politika Tepkisi Politika Tepkisi Hedef revizyonu, Güçlü parasal Ölçülü faiz artırımı sıkılaştırma Fiyat stikrarı (Hedeflenen HEDEF Enflasyon) IV I Düşük Talep Şoku Olumlu Maliyet Şoku 2008 4.Ç 2003-05 Düşen Politika Tepkisi Politika Tepkisi Enflasyon Faiz indirimleri htiyatlı Faiz ndirimi ve Faiz Dışı Araçlar: Düzenleme ve Denetlemelerin sıkılaştırılması Düşen Milli Sürdürülebilir Aşırı Hızlı Artan Gelir Büyüme Milli Gelir 61
    • Para Politikası Duruşu 2006 yılında güçlü iç ve dış talep koşulları altında döviz kurlarındaki yükseliş, enflasyon bekleyişlerini ve enflasyonu orta vadede olumsuz etkileme potansiyeli taşıdığı için Merkez Bankası kuvvetli bir parasal sıkılaştırmayı gerekli görmüştür. TCMB Politika Faiz Oranı ve Döviz TCMB Politika Faiz Oranı ve Kuru* Gösterge D BS Faiz Oranı (Ocak 2005 – Nisan 2009) (1 Ocak 2006 – 31 Aralık 2006 , bileşik, yüzde) 20 20 26 Politika Faiz Oranı (sağ eksen) 18 24 Gösterge D BS Faiz Oranı 15 16 22 14 20 10 12 Döviz Kurlarındaki Aylık Değişim 10 18 Politika Faiz Oranı (sol eksen) 5 8 16 6 14 0 4 2 12 -5 0 10 01-05 06-05 11-05 04-06 09-06 02-07 07-07 12-07 05-08 10-08 03-09 01-06 02-06 03-06 04-06 05-06 06-06 07-06 08-06 09-06 10-06 11-06 12-06 * Eşit ağırlıklı ABD doları - Euro sepeti Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB Kaynak: TCMB 62
    • Para Politikası Duruşu Mevcut ortamda ise iktisadi gelişmeler, kontrollü ancak oldukça hızlı bir faiz indirim sürecini gerekli ve mümkün kılmıştır. Türkiye’de Çıktı Açığı Döviz Kurlarından Mal ve Hizmet Fiyatlarına (2004 4.Ç – 2008 4.Ç, yüzde) Geçişkenlik (5 aylık birikimli yüzde değişim) 1 25 0 20 Mayıs 2006 - Eylül 2006 -1 Ekim 2008 - Şubat 2009 15 -2 Mayıs-Haziran 10 -3 2006 -4 5 Ekim 2008 -5 Sonrası 0 -6 -5 -7 Döviz Kuru Dayanıklı Mobilya Otomobil Hizmet 04-Ç4 05-Ç4 06-Ç4 07-Ç4 08-Ç4 Sepeti* Mal (Altın hariç) Kaynak: TCMB * Eşit ağırlıklı ABD doları - Euro sepeti Kaynak: TÜ K, TCMB 63
    • Para Politikası Duruşu Hem risk algılamalarındaki sınırlı iyileşme, hem de Merkez Bankasının faiz indirimlerinin açıklanan enflasyon verileri ile desteklenmesi sonucunda piyasa faizleri hızlı bir düşüş eğilimine girmiştir. TCMB Politika Faiz Oranı ve Gösterge D BS Faiz Oranı (1 Ocak 2008 – 18 Nisan 2009, bileşik, yüzde) 26 24 Gösterge D BS Faiz Oranı 22 20 18 16 Politika Faiz Oranı 14 12 10 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08 01-09 03-09 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB 64
    • Para Politikası Duruşu Gerçekleştirilen faiz indirimlerine rağmen finansal koşullardaki ek sıkılık kısmen devam etmektedir. Bununla birlikte son dönemde kredi faizlerinin, küresel krizin zirve yaptığı Ekim 2008 döneminden önceki seviyelerine gerilediği dikkat çekmektedir. Ticari Kredi Faiz Oranları* Tüketici Kredileri Faiz Oranları* (Ocak 2008 – Nisan 2009, yıllık yüzde) (Ocak 2008 – Nisan 2009, yıllık yüzde) 32 32 30 30 28 28 26 26 Bireysel Kredi htiyaç** 24 Faizi 24 22 22 Taşıt** 20 20 Ticari Kredi Faizi 18 18 Konut** Faiz indirim Faiz indirim süreci süreci 16 16 01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09 04-09 01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09 * 4 haftalık hareketli ortalama * 4 haftalık hareketli ortalama Kaynak: BDDK, TCMB ** Konut kredisi (120 ay vade), Taşıt kredisi (60 ay vade), htiyaç kredisi (36 ay vade) Kaynak: BDDK, TCMB 65
    • Para Politikası Duruşu 2009 yılında kamu kesimi borçlanma gereksiniminin belirgin olarak yükselmesi para politikası kararlarının iktisadi faaliyet üzerindeki olumlu etkilerini zayıflatabilecektir. Kısa vadedeki mali gevşemenin, orta vadede borç dinamiklerinin sürdürülebilirliğini temin eden bir çerçeve ile desteklenmesi gerekmektedir. Merkezi Yönetim Vergi Gelirleri ve Faiz Dışı Harcamalar (Mart 2007 – Mart 2009, yıllık yüzde değişim, 3 aylık hareketli ortalama) 35 30 Faiz Dışı Harcamalar 25 20 15 10 5 0 -5 Vergi Gelirleri -10 03-07 06-07 09-07 12-07 03-08 06-08 09-08 12-08 03-09 Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB 66
    • TL Likiditesi Önlemleri Merkez Bankasının likidite yönetimi genel çerçevesi oldukça esnektir ve bankacılık sisteminin likidite ihtiyacını etkin bir şekilde karşılayabilecek yapıdadır. Politika Faiz Oranı ve Repo-Ters Repo Piyasası Merkezi Bankasınca Sağlanan TL Likiditesi Gecelik Faiz Oranı (1 Ocak 2008 – 13 Nisan 2009 , milyar TL) (1 Ocak 2008 - 13 Nisan 2009 arasında, yüzde) 20 25 19 Sterilizasyon Fonlama 20 18 Gecelik Faiz Oranı 15 17 16 10 15 5 14 Politika Faiz Oranı 0 13 -5 12 -10 11 10 -15 01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08 12-08 01-09 02-09 03-09 04-09 01-08 03-08 05-08 06-08 08-08 10-08 12-08 02-09 Kaynak: MKB, TCMB Kaynak: TCMB 67
    • Alınabilecek TL Likiditesi Önlemleri Merkez Bankası, fiyat istikrarını sağlama temel amacı ile çelişmemek kaydıyla, önümüzdeki dönemde piyasada TL likidite sıkışıklığı arttığı taktirde; 1. 1. Teknik faiz indirimi erkene alınarak operasyonel yapıyı Teknik faiz indirimi erkene alınarak operasyonel yapıyı değiştirebilecektir. değiştirebilecektir. 2. 2. Likidite sıkışıklığının gelişimine bağlı olarak, Likidite sıkışıklığının gelişimine bağlı olarak, a. a. Repo işlemleri ile fonlama vadesinin uzatılmasını, Repo işlemleri ile fonlama vadesinin uzatılmasını, b. b. kinci el piyasadan doğrudan D BS alımlarını kinci el piyasadan doğrudan D BS alımlarını gündemine alabilecektir. gündemine alabilecektir. 3. 3. Likidite sıkışıklığının kalıcı olarak artması ve diğer önlemlerin Likidite sıkışıklığının kalıcı olarak artması ve diğer önlemlerin yeterli olmaması halinde TL zorunlu karşılıkların sınırlı ölçüde yeterli olmaması halinde TL zorunlu karşılıkların sınırlı ölçüde indirilmesi gündeme gelebilecektir. indirilmesi gündeme gelebilecektir. 68
    • Döviz Likidite Önlemleri Merkez Bankası, bankacılık sistemi döviz likiditesinin öneminin farkındadır ve bu dönemin en az sorunla atlatılabilmesi için alınabilecek önlemleri aşamalı bir şekilde uygulamaya koymaktadır. Vadesi Gelmemiş Döviz Depo Toplamı ve Döviz Depo Piyasasındaki Faiz Oranı 1.0 (9 Ekim 2008 – 16 Nisan 2009) 6 Vadesi Gelmemiş Döviz Depo Toplamı 5 0.8 (milyar dolar, sol eksen) Milyar ABD Doları 4 0.6 Faiz Oranı Yüzde (1 ay, sağ eksen) 3 0.4 Faiz Oranı 2 (1 hafta, sağ eksen) 0.2 1 0.0 0 09-10 16-10 23-10 30-10 06-11 13-11 20-11 27-11 04-12 11-12 18-12 25-12 01-01 08-01 15-01 22-01 29-01 05-02 12-02 19-02 26-02 05-03 12-03 19-03 26-03 02-04 09-04 16-04 Kaynak: TCMB 69
    • Döviz Likidite Önlemleri 10 Martta döviz piyasasında derinliğin kaybolmasına bağlı olarak günlük döviz satım ihalelerine tekrar başlanmış, düzenlenen 18 ihalenin ardından 3 Nisanda döviz satım ihalelerine son verilmiştir. TL Karşılığı Döviz Satım haleleri (Ekim 2008 – Nisan 2009) 250 1.80 Teklif Miktarı Döviz Satış Kuru 200 (milyon ABD doları, (ağırlıklı ortalama, sağ eksen) 1.75 sol eksen) 150 1.70 100 1.65 Satış Miktarı: 50 milyon ABD doları 50 1.60 0 1.55 1.4.2009 2.4.2009 10.3.2009 11.3.2009 12.3.2009 13.3.2009 16.3.2009 17.3.2009 18.3.2009 19.3.2009 20.3.2009 23.3.2009 24.3.2009 25.3.2009 26.3.2009 27.3.2009 30.3.2009 31.3.2009 Kaynak: TCMB 70
    • hracat Reeskont Kredileri Yaşanan küresel krizin reel sektör üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla, ihracat reeskont kredisi limiti 500 milyon ABD dolarından 2,5 milyar ABD dolarına çıkarılmış ve kullanım koşulları kolaylaştırılmıştır. hracat Reeskont Kredisi Kullanımları (1992 – Nisan 2009) 600 513 500 400 300 200 100 54 29 39 32 31 27 20 10 12 5 1 1 12 12 3 2 2 0 2009* 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 •17 Nisan 2009 itibarıyla Kaynak: TCMB 71
    • Alınabilecek Döviz Likiditesi Önlemleri Merkez Bankası, her zaman olduğu gibi bundan sonra da döviz piyasasının sağlıklı çalışması ve döviz likiditesinin desteklenmesi amacıyla gerektiği takdirde ilave önlemleri imkanları ölçüsünde ve basiretli bir şekilde almaya devam edecektir. Alınabilecek Önlemler: Alınabilecek Önlemler: 1. 1. Uluslararası piyasalardaki sorunların derinleşmesi ve bu durumun ülkemizi Uluslararası piyasalardaki sorunların derinleşmesi ve bu durumun ülkemizi de olumsuz yönde etkilemesi halinde, dalgalı döviz kuru rejimi ile de olumsuz yönde etkilemesi halinde, dalgalı döviz kuru rejimi ile çelişmeyecek şekilde döviz satım ihalelerine başlanması veya döviz çelişmeyecek şekilde döviz satım ihalelerine başlanması veya döviz piyasasına doğrudan müdahale edilmesi, piyasasına doğrudan müdahale edilmesi, 2. 2. Bankaların Döviz ve Efektif Piyasalarında işlem yapma limitlerinin Bankaların Döviz ve Efektif Piyasalarında işlem yapma limitlerinin artırılması, artırılması, 3. 3. Döviz Depo Piyasasında borçlanma vadelerinin uzatılması ve borç verme Döviz Depo Piyasasında borçlanma vadelerinin uzatılması ve borç verme faiz oranlarının düşürülmesi, faiz oranlarının düşürülmesi, 4. 4. Yabancı para zorunlu karşılık oranlarının sınırlı bir miktar daha indirilmesi Yabancı para zorunlu karşılık oranlarının sınırlı bir miktar daha indirilmesi gündeme gelebilecektir. gündeme gelebilecektir. 72
    • YTL’den TL’ye Geçiş Süreci Paradan altı sıfır atılması ve Yeni Türk Lirası banknot ve madeni paraların tedavüle çıkarılmasıyla başlayan süreç, “Yeni” ibaresinin kaldırılmasıyla birlikte 1 Ocak 2009 tarihinde tamamlanmıştır. Tutar (%) Adet (%) Banknotlarda Dönüşüm Oranı 75 73 Madeni Paralarda Dönüşüm Oranı 20 15 * 17 Nisan 2009 itibarıyla 73
    • TÜRK YE CUMHUR YET MERKEZ BANKASI Bakanlar Kurulu / TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Sunumu Durmuş YILMAZ Başkan 21 Nisan 2009 74