Đôi nét về rựu C n
                   ầ
          Khi nói đến Tây nguyên chắc
hẳn ai cũng đều nghĩ ngay đến một
vùng rừng ...
 LàmRượu C n
           ầ
       Nhiều người cũng đã thưởng thức rượu cần Tây Nguyên, nhưng ít ai
 biết đến thứ “nguyên l...
 LàmRượu C n
           ầ
  1. Nguyê n liệu và vật
      dụng
• Men rượu: men rượu được các dân tộc làm rất công phu từ c...
 LàmRượu C n
           ầ
 2. Cách làm
          Tùy theo dân tộc, vùng miền, nghệ nhân, có nhiều bí quyết khác
nhau để l...
 LàmRượu C n
           ầ
 2. Cách làm
          Khác với các dân tộc Tây Nguyên, dân tộc Thái ở phía Bắc lại có
cách làm...
 Rựu C n “ ức uống tâmlinh”
       ầ th
      Không phải ngẫu nhiên mà rượu cần trở thành một thức uống tâm linh của
 đồn...
 Rựu C n “ ức uống tâmlinh”
       ầ th
                      Mặc dù chưa có một tài liệu nào chính
             thức nói...
 Rựu C n “ ức uống tâmlinh”
       ầ th
                      Đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng Nam
             Tây Nguyê...
 Cách uống rựu

         Không ít người đã từng nếm thử rượu
cần, nhưng để lĩnh hội hết cái hồn, cái men nồng
ngất ngây c...
 Cách uống rựu
         Bên cạnh hũ rượu, có một chiếc chậu
thau đồng, đổ đầy nước suối trong vắt, để dần dần
tiếp vào hũ...
 Cách uống rựu

          Bắt đầu vào cuộc uống rượu, chủ nhà
mời khách ngồi xung quanh hũ rượu và bắt đầu
hát, hát những...
 Cách uống rựu
          Khách trang trọng, khách quý được
hút đầu tiên. Chủ nhà tiếp tục mời bằng nhiều
điệu hát tiếp th...
 Cách uống rựu
         Cứ thế cuộc vui tưng bừng với các câu chuyện, các bài hát... Trong cuộc vui mà
có ai đó bị phát h...
 Thực hiện:
     Hoàng Hữu Quân
    Cám ơn Thầy Cẩmbạn đã
     Trương Thị các My
     Mai Thị Hà
  theo dõi, mong được sự...
Ruu Can
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Ruu Can

1,325 views
1,193 views

Published on

Published in: Entertainment & Humor
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,325
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
41
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Ruu Can

  1. 1. Đôi nét về rựu C n ầ Khi nói đến Tây nguyên chắc hẳn ai cũng đều nghĩ ngay đến một vùng rừng núi bạt ngàn màu xanh của cỏ cây hoa lá, một vùng đồi núi mênh mông nơi cư trú của các đồng bào dân tộc thểu số như Ê đê, Gia rai, M’nông… và nhắc đến đặc sản của vùng đất Tây Nguyên thì người ta sẽ nhắc đến ngay hai chữ “Rượu cần” một thứ đồ uống làm say đắm lòng người. Đối với đồng bào Tây Nguyên nói chung và người Ê Đê, M'Nông nói riêng rựu cần không chỉ một loại rựu để nhâm nhê giải trí hay giải sầu mà nó là sản phẩm văn hoá vật chất tinh thần của mỗi gia đình. Đặc biệt trong các lễ hội và để mời khách quý, rượu cần còn phản ánh tinh thần cộng đồng là vật dâng hiến cho thần linh.
  2. 2.  LàmRượu C n ầ Nhiều người cũng đã thưởng thức rượu cần Tây Nguyên, nhưng ít ai biết đến thứ “nguyên liệu chính hiệu” để làm nên nó: Men rừng! Thứ “men” mà từ lâu như sợi chỉ dệt nên những tấm ui (phụ nữ thường làm xà rông) - tự nó lưu truyền đời này qua đời khác, gắn chặt với đời sống cộng đồng bà con bản địa và làm nên một loại “Thức uống tâm linh” của bản làng - rượu cần. Nguyê n liệu
  3. 3.  LàmRượu C n ầ 1. Nguyê n liệu và vật dụng • Men rượu: men rượu được các dân tộc làm rất công phu từ các loại lá rừng có tinh dầu, các loại thuốc bắc, gừng, riềng … • Nguyên liệu chính (cái rượu): cái rượu được làm từ những loại ngũ cốc thông dụng như ngô (bắp), sắn (khoai mì), gạo nếp, gạo tẻ, hạt ý dĩ, hạt bo bo, hạt cào (một loại cỏ), kê v.v. Mỗi loại cho một hương vị ngọt ngào riêng, tuy nhiên ở Tây Nguyên ưa chuộng nhất theo thứ tự là rượu cào, bo bo, kê, rồi mới đến gạo, bắp. • Bình đựng: Chum, hũ, bình, chóe, ché (còn gọi là ghè) đựng toàn bộ nguyên liệu đã ủ men. Trước đây người ÊĐê thường dùng các loại ché Tuk, ché Tang màu da lươn là những loại ché quý dùng trong dịp lễ lớn nhưng hiện nay họ chỉ dùng các loại ché thường như ché ba. Còn người M’nông thì dùng các loại ché mà họ gọi là Yang Bung, R’ Lungman. • Cần hút: Các cần tre, trúc dài cỡ một mét, được hơ lửa vuốt thẳng ra và đục thông ruột sau đó lại được uốn cong. Các dụng cụ đong nước vào ché như ca, sừng trâu đục thủng đáy…
  4. 4.  LàmRượu C n ầ 2. Cách làm Tùy theo dân tộc, vùng miền, nghệ nhân, có nhiều bí quyết khác nhau để làm rượu cần. Tuy nhiên, thường thấy có các phương pháp sau: Tại Tây Nguyên, rượu cần thường được các dân tộc như K’Ho, Giarai, Rhade làm bằng bắp ngô, củ sắn hoặc gạo tẻ, khi có lễ đặc biệt quan trọng thì dùng gạo nếp. Phương pháp làm rượu đơn giản, gạo nấu thành cơm rồi trộn với trấu, dàn mỏng rồi phơi. Men rượu được người dân tộc chế từ vỏ cây hiam lấy trong rừng trộn với bột ớt, bột gừng, riềng, bột gạo, một số thứ lá và rễ cây khác, trộn với nước và vắt thành từng bánh nhỏ, phơi thật khô, sau đó để từ 10–15 ngày giã nhỏ rắc lên trên nia cơm, sau đó trộn thêm một lần trấu nữa rồi đổ vào ché trấu ủ từ 1 đến 2 ngày, lấy lá chuối khô ủ kín. Sau một tháng đem ra dùng, khi uống lót lá chuối tươi ở trên, đổ nước lá đầy ché, dùng cần cắm xuyên qua các tầng lá xuống đấy ché, uống cạn đến đâu lại chế thêm nước lã đến đấy.
  5. 5.  LàmRượu C n ầ 2. Cách làm Khác với các dân tộc Tây Nguyên, dân tộc Thái ở phía Bắc lại có cách làm khác: Rượu cần người Thái làm khá cầu kỳ, gọi là quot;láu xáquot;. Men rượu làm toàn bằng những thứ lá và quả từ rừng sẵn có (gọi là men lá). Những thứ quả lá chủ yếu gồm có: bơ hinh ho, khi mắc cái, củ riềng, lá trầu không, quả ớt... những thứ này được giã đều cho thật nhuyễn với gạo tấm, sau đó nắm thành từng miếng tròn dẹt như bánh rán, đem ủ với rơm, xếp từng lớp đều nhau. Khi đã ủ kỹ từ 15 đến 20 ngày có mùi men bốc lên họ đêm phơi lên gác bếp cho khô. Khi cần dùng đem giã nhỏ rắc vào cái rượu, mỗi mẻ rượu cần từ 7 đến 9 bánh, cái rượu được làm bằng vỏ sắn củ khô gọt ra đem ngâm ở suối ba ngày ba đêm cho hết mùi bồ hóng và độc tố của sắn. Vớt lên phơi khô trộn với trấu lẫn tấm đưa lên quot;hôngquot; (dụng cụ hấp, đồ) đồ cho chính, sau đó đổ xuống mẹt hoặc lá cót để cho thật nguội đem men rắc đều từng lớp, tiếp tục ủ bằng lá chuối hoặc lá rừng (bỏ nhum, bơ cá) để rượu bốc men rồi đem bỏ vào từng chum, lấy lá chuối hoặc mảnh ni lông bịt kín (nếu để hở hơi rượu sẽ bị chua). Khi đã ủ vào chum từ 25-30 ngày rượu có thể uống được, để càng lâu rượu càng đặc, càng ngọt. Ngoài sắn khô người ta còn làm bằng loại ngũ cốc khác như ngô, hạt ý dĩ củ dong riềng.
  6. 6.  Rựu C n “ ức uống tâmlinh” ầ th Không phải ngẫu nhiên mà rượu cần trở thành một thức uống tâm linh của đồng bào dân tộc ít người ở vùng Nam Tây Nguyên. Bởi rượu cần được làm từ men của rừng, uống ở rừng, “tắm” trong không gian văn hoá của lễ hội của rừng… Rượu chỉ dùng trong một không gian văn hoá tâm linh, văn hoá lễ hội xung quanh bếp lửa, nhà dài…với những nghi thức mời rượu huyền ảo trong tiếng cồng, chiêng mênh mang, vang vọng ở chốn đại ngàn.
  7. 7.  Rựu C n “ ức uống tâmlinh” ầ th Mặc dù chưa có một tài liệu nào chính thức nói về nguồn gốc ra đời của rượu cần, nhưng theo các già làng cho biết, thuở xưa xuất phát từ việc cúng bái thần linh, một số người dùng “men” được chế biến từ cây rừng trộn với cơm hèm, ủ vào trong những quả bầu khô để dâng cho thần linh. Sau lễ, mọi người đập bầu và chia nhau phần cơm để “mút” (từ của dân tộc bản địa Đà Lạt), và cụ Nhím (cách gọi trân trọng của đồng bào ở đây dành cho con vật thiêng: Nhím rừng) thấy được mới bày cho cách ủ rượu cần, và cách dùng cần để uống, cũng vì vậy mà người dân tộc có thói quen trước khi uống rượu cần đều mời thần linh và cụ Nhím uống trước. Hiện nay, một số bôn làng ở Di Linh, Đơn Dương vẫn còn giữ thói quen mỗi khi uống rượu cần thường buộc một sợi lông Nhím vào cần để ghi nhớ công lao của Cụ Nhím.
  8. 8.  Rựu C n “ ức uống tâmlinh” ầ th Đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng Nam Tây Nguyên này xem rượu cần là “thức uống tâm linh”, bởi nó vừa có thần thánh, lại vừa có con người hiện hữu bên ché rượu. Cái đẹp của rượu cần chính là ở nghi thức mời rượu, mỗi tộc người có một cách mời rượu khác nhau, từ đó góp phần tạo nên văn hoá cho rượu cần.
  9. 9.  Cách uống rựu Không ít người đã từng nếm thử rượu cần, nhưng để lĩnh hội hết cái hồn, cái men nồng ngất ngây của rượu cần thì quả là không dễ. Đồng bào dân tộc ít người ở vùng Nam Tây Nguyên thường hay có cách đãi khách quý bằng rượu cần. Ché rượu cần được mang ra để ở giữa nhà sàn, chủ nhà cầm cần bằng hai tay hơi nâng lên như tế lễ để đưa cần cho người được tiếp đãi cắm cần vào ché. Nếu khách đông, mỗi người sẽ chuyền cần cho nhau bằng hai tay từ phải qua trái, nếu cầm một tay phải cầm tay phải vì đối với người đồng bào dân tộc thiểu số cầm tay trái là khinh họ.
  10. 10.  Cách uống rựu Bên cạnh hũ rượu, có một chiếc chậu thau đồng, đổ đầy nước suối trong vắt, để dần dần tiếp vào hũ rượu, lúc nào cũng phải đầy đủ mười người cùng hút. Có chiếc gáo dừa, thêm chiếc sừng dự hay sừng bò đã khoan thủng đầu nhọn của sừng. Những gia đình giàu có, chiếc sừng được chạm trổ công phu, những chiếc khoè bóng lộn, cong vút, còn chiếc hũ khá to và nhà luôn dự trữ làm sẵn dăm ba hũ để chờ khách quý hay bạn bè.
  11. 11.  Cách uống rựu Bắt đầu vào cuộc uống rượu, chủ nhà mời khách ngồi xung quanh hũ rượu và bắt đầu hát, hát những lời chào khách, lời mừng vui và lời mời mọi người cầm khoè để chung vui. Người chủ nhà phải uống trước một ly để chứng tỏ rượu không có độc tiếp đến mới mời khách. Thường thì khi được mời, khách phải uống cạn ống nước đầu tiên. Theo truyền thống, uống tình cảm là xoay vòng; uống thân thiện, tri kỷ thì cùng uống; còn uống hoà giải - phải có kèm theo con gà, hoặc vòng cườm để làm chứng. Người chịu lỗi sẽ uống trước, gà sẽ được làm thịt và lấy giò để cho già làng xem người có lỗi thành thật hay không. Riêng trong lễ đâm trâu, thì mọi người thi nhau uống, mỗi làng sẽ đại diện một người, ai uống nhiều hơn thì làng đó thắng.
  12. 12.  Cách uống rựu Khách trang trọng, khách quý được hút đầu tiên. Chủ nhà tiếp tục mời bằng nhiều điệu hát tiếp theo, còn một tay cầm gáo múc nước đổ vào sừng, một tay cầm sừng, né ngón tay bị miệng lỗ, cho nước rót vào hũ rượu. Cách rót nước bằng sừng gọi là đong “kang”. Nếu thau nước hết thì múc thêm thau khác cho đến lúc rượu đã nhạt, chỉ còn thoảng mùi men. Ngoài ra cũng thường thấy để xét công bằng về lượng rượu cho mỗi người, chủ nhà dùng cành cây gác ngang miệng chóe, có nhánh cắm xuống mặt nước một đoạn chừng một phân. Khi người uống hút rượu, mực nước thấp xuống, đến đoạn đầu nhánh cây là đủ phần mình.
  13. 13.  Cách uống rựu Cứ thế cuộc vui tưng bừng với các câu chuyện, các bài hát... Trong cuộc vui mà có ai đó bị phát hiện là chỉ ngậm khoè mà không hút thì sẽ bị phạt, phạt một sừng hay hai sừng tuỳ theo chủ nhà và tất cả mọi người đều phải tuân thủ quy định phạt ấy.
  14. 14.  Thực hiện: Hoàng Hữu Quân Cám ơn Thầy Cẩmbạn đã Trương Thị các My Mai Thị Hà theo dõi, mong được sự góp ý của thầy và các bạn để bài thuyết trình của nhóm 2 được hoàn thiện hơn!

×