Durum tabanlı çıkarsama

1,006 views
863 views

Published on

Published in: Technology
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,006
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Durum tabanlı çıkarsama

  1. 1. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸ Tahir Emre KALAYCI March 23, 2007 Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  2. 2. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c G¨ndem u 1 Giri¸ s 2 Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ 3 Nasıl yaparız Durumların Temsili E¸leme i¸in benzerlik hesaplaması s c Durum Saklama Durum Cekme ¸ Durumların Tekrar Kullanılması Durum G¨zden Ge¸irme o c DTC Uygulamaları ¸ 4 DTC Geli¸tirme A¸amaları ¸ s s DTC Ara¸ları ¸ c Sonu¸ c 5 Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  3. 3. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Nedir? Su anki bir problemi ¸¨zmek i¸in ¨nceden kar¸ıla¸tı˘ımız ¸ co co s sg problemlerden yararlanıyoruz. ˙ Insanın problemi ele almasına benzemektedir. Verilen problemle daha ¨nce kar¸ıla¸ılan problemlerin benzerlik o ss ve farklılıklarından yararlanılır DTC deneyimle ¨˘renir. ¸ og YSA ¨˘renmesinden farkı genelleme yapmamasıdır. og KTS’lerden farkı olayların kural olmamasıdır. Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  4. 4. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Tanımlar Durum (”Case”): Bir problem durumudur, deneyimler veya og ¨˘renilenler durum tabanında saklanır. Bir durum ¸¨z¨lmemi¸ veya ileride ¸¨z¨lecek bir durum co u s co u olabilir. ¨ Hukuk’a benzemektedir. Onceki davalar yeni davalar i¸in c emsal olabilmektedir. Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  5. 5. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Tarih¸e c Roger Schank 1980’lerde ba¸lamı¸tır. s s DARPA tarafından fon deste˘i verilmi¸tir. g s ¨ Daha sonraları Avrupa’da ba¸lamı¸tır. Ozellikle Almanya’da s s cs ¸alı¸malar yo˘undur. g 1990: Ticari uygulamalar geli¸tirmeye ba¸lanmı¸tır. s s s 1998: D¨nya uzerinde 35’ten fazla enstit¨de ara¸tırma u ¨ u s cs ¸alı¸maları Bir ¸ok ticari ur¨n vardır. c ¨u G¨nl¨k kullanımda bir ¸ok uygulaması vardır. uu c Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  6. 6. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Nasıl DTC’nin bilgi durum tabanı problemler ve ¸¨z¨mlere y¨nelik ¸ co u o deneyimleri ve durumları i¸erir. c Durum tabanındaki her durum ¨zellikleri ve bulunan ¸¨z¨m o co u terimleriyle tanımlanmaktadır. Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  7. 7. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Adımlar Eldeki probleme e¸lenen bir durum getiriyoruz. s E¸lenen durumun ¸¨z¨m¨n¨ istenen ¸¨z¨m¨ bulmak i¸in s co u u u co u u c uyarlıyoruz. ¨ Onerilen ¸¨z¨m¨ deniyoruz ve g¨zden ge¸iriyoruz. co u u o c Onaylanan ¸¨z¨m¨ ileride kullanabilmek i¸in durum tabanına co u u c saklıyoruz. Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  8. 8. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c ¨ Ornek Bir Problem Problem: Arabadaki hatayı bulup bir onarım ¨nerisi sunalım o Durum durum tabanı a¸a˘ıdaki durumları i¸eriyor: sg c Belirtilerin tanımları Sebeplerin tanımları Onarım stratejilerinin tanımları Her durum bir tanıyı tanımlar. Durumlar olgunun ¨zelliklerini ve ¨zg¨n de˘erlerini kaydeder. o ou g Her durum di˘er durumlardan farklı bir olguyu tanımlar. g Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  9. 9. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Durumların Temsili DTC durum tabanının i¸erik ve yapısına ba˘ımlıdır. ¸ c g Durum arama ve e¸lenen durumları ¸ekme i¸lemlerinin etkin s c s olması gereklidir. Ger¸ek durum temsili alan ve g¨rev gereksinimlerine ba˘lıdır. c o g Ayrıca elde var olan durum verisinin yapısından da etkilenir. Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  10. 10. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Temsil Yakla¸ımları s D¨z ¨zellik-de˘er listesi uo g Basittir. Bazı alanlardaki problemleri ¸¨zmek i¸in yeterlidir. co c Kolay depolama ve ¸ekme sa˘lar. c g Nesne y¨nelimli temsiller o Durum yapısı hiyerar¸ik olarak yansıtılır. s Durumlar nesne k¨melerinden olu¸ur. u s Nesneler ¨zelliklerle tanımlanır. o Her nesne bir nesne sınıfına aittir. Nesne sınıfları kalıtımı desteklemektedir. Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  11. 11. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Temsil Yakla¸ımları s Cizge temsili ¸ D¨˘umlerden olu¸maktadır. ug¨ s D¨˘umleri birle¸tiren ba˘lantılar vardır. ug¨ s g Hiyerar¸ik temsile g¨re daha esnek ama karma¸ıktır. s o s Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  12. 12. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c E¸leme i¸in benzerlik hesaplaması s c Farklı ¨zellikler farklı ¨nem seviyesine sahiptir. o o Cok basit kar¸ıla¸tırmalar i¸imizi g¨rmez. ¸ ss s o ¨ Ozellik de˘erlerine atanan a˘ırlık de˘erleri ¨nemlerini g g g o yansıtmaktadır. Kullanıcı deneyimlerine dayanan ¨ncelikler atanabilir. o Belli problem ¨rnekleri i¸in varsayılan ¨nem atamaları o c o yapılabilir. ¨ Ozelliklerin sembolik ve n¨merik olmasına g¨re de˘i¸mektedir. u o gs Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  13. 13. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c E¸leme i¸in benzerlik hesaplaması s c N¨merik de˘erli ¨zellikler u g o En yakın kom¸u algoritması (”Nearest-Neighbour Algorithm”) s ¨ Ozellikler arttık¸a EYKA’nın g¨venilirli˘i azalmaktadır. c u g Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  14. 14. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c E¸leme i¸in benzerlik hesaplaması s c Sembolik de˘erli ¨zellikler g o Sezgiye dayalı k¨me-alt k¨me ili¸kileriyle ¨l¸ulebilir. u u s o c¨ Durumlar ¨zelliklerine ba˘lı olarak hiyerar¸ik olarak o g s g¨sterilebilir. o ˙ sembolik durum arasındaki uzaklık ortak atalarına olan Iki uzaklıkla ¨l¸ulebilir. o c¨ Uzaklık hesaplama sistemi olarak istatistiksel model, kural tabanlı sistem veya YSA bi¸iminde olabilir. c Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  15. 15. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Durum saklama B¨y¨k durum veritabanları i¸in etkin saklama ve ¸ekme uu c c gereklidir. Saklama y¨ntemi durum g¨sterimi ve durum tabanının o o b¨y¨kl¨˘une ba˘lıdır. u u ug¨ g Do˘rusal listeler g Dizin yapılar (A˘a¸lar, a˘lar) (Geni¸ veritabanları i¸in) gc g s c ˙csel ve dı¸sal olabilir. I¸ s K¨¸uk ve payla¸ımsız durum tabanları hafızada saklanabilir. uc¨ s Geni¸ veya payla¸ımlı durum tabanları veritabanında s s saklanabilir. Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  16. 16. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Durum ¸ekme c ¨ Ozelliklerin belirlenmesi Kullanıcı girdisinden problem tanımlayıcıları cıkarılır. ¸ Bilinmeyen tanımlayıcılar atılır veya kullanıcıdan a¸ıklanması c istenir. Tanımlayıcılar kavramsal genel bilgiye dayanarak ifade edilebilir. ˙ e¸leme Ilk s T¨m girdi ¨zelliklerine e¸lenen durumlar se¸im i¸in uygundur. u o s c c Belli bir oranda e¸lenen durumlar da ¸ekilebilir. s c Benzerlik de˘erlendirmesi bilgi yo˘unluklu olabilir. g g Se¸im c ˙ e¸lemede bulunan adaylardan en iyi e¸lenen se¸ilir. Ilk s s c Sıkı inceleme ve sıralama i¸ermektedir. c Bilgi yo˘unluklu se¸im y¨ntemleri a¸ıklamalar da uretir. g c o c ¨ Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  17. 17. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Durumların tekrar kullanılması Tekrar kullanımın amacı en iyi e¸lenen durumu verilen s probleme uyarlamadır. Olasılıklar C¨z¨mde de˘i¸iklik yok: E¸lenen durumun sonucunu aynen ¸o u gs s kopyalama Kullanıcı etkile¸imli elle/otomatik ¸¨z¨m uyarlama s co u Otomatik ¸¨z¨m uyarlama co u Otomatik ¸¨z¨m uyarlama co u Ge¸mi¸ durum ¸¨z¨m¨n¨ kullanarak-D¨n¨¸umsel benzerlik cs co u u u o us¨ (”Transformational Analogy”) Ge¸mi¸ durumu yapan y¨ntemi kullanarak-T¨retimsel benzerlik cs o u (”Derivational Analogy”) Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  18. 18. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Durumların tekrar kullanılması D¨n¨¸umsel benzerlikte kural veya i¸le¸ler ge¸mi¸ durum o us ¨ sc cs co u u u ¸¨z¨m¨n¨ iki durum arasındaki farklılıklara g¨re ayarlar. o T¨retimsel benzerlikte ge¸mi¸ durum ¸¨zme i¸in kullanılan u cs co c y¨ntem hakkında bilgi i¸erir. Bu bilgi yeni duruma uygulanır. o c Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  19. 19. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Durum g¨zden ge¸irme o c ˙ g¨revden olu¸maktadır Iki o s Tekrar kullanımla uretilen ¸¨z¨m¨n de˘erlendirilmesi, ¨ co u u g 1 de˘erlendirmeden ge¸emezse g c Alana ¨zg¨ bilgiyi kullanarak ¸¨z¨m¨ onarma ou co u u 2 De˘erlendirme g C¨z¨m¨ ger¸ek ortama uygulayarak do˘rulu˘unu ve kalitesini ¸o u u c g g onaylama ve kullanıcının kabul¨n¨ alma uu Bilgisayar benzetimi (Uygulamadan ¨nce deneme) o Onarma: C¨z¨mdeki hataları belirleme ve ¸¨z¨m¨ de˘i¸tirerek ¸o u co u u g s hataların olmasını ¨nleme o Durum saklama: Sınanan, onaylanan ve (gerekliyse) g¨zden o ge¸irilen ¸¨z¨mler do˘ru olarak kabul edilerek durum tabanına c co u g saklanır. Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  20. 20. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c DTC Uygulamaları ¸ Co˘u karar destek sistemleri i¸in durum ¸ekmeye ¸g c c odaklanmı¸tır. s Durum ¸ekme durum uyarlama a¸amasından ka¸ınmaktadır. c s c Destek kararları en ¸ok benzeyen ¨ncekilere dayanmaktadır. c o ¨ Ornekler[1] Compaq Computers’ SMART System NEC’s SQUAD Nippon Steel and Lockheed Uygulama alanları Teknik hata tanımlama Sınıflandırma ve tahminleme Kontrol ve izleme Otomatik Planlama ve zamanlama Banka bor¸ analizi c Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  21. 21. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c DTC geli¸tirme a¸amaları ¸ s s Durum tabanının tasarlanması Kaynak malzemeler (yazılı belgeler, uzman hesapları, veritabanı kayıtları) kullanılarak durumların genel bir g¨sterimi geli¸tirilir o s Kullanıcı, y¨netici ve sistem geli¸tiricileri arasında koordinasyon o s gerekmektedir. G¨revler o Sorun ¨zelliklerini tanımlamak i¸in kullanılan terimlerin s¨zl¨k o c ou derlemesi Durumları kataloglamak i¸in uygun ¨zelliklerin se¸ilmesi c o c Durumları saklamak i¸in kullanılacak veritabanı ¸emalarının c s tanımlanması Durum tabanlı yazım standartlarının tanımlanması Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  22. 22. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c DTC geli¸tirme a¸amaları ¸ s s ˙ durum tabanı Geli¸tirme Ilk s Bir durum tabanı temel olarak geli¸tirilir. s Bu durum tabanı durum uzayının yeterli bir kısmını kapsayana kadar kullanıcılar tarafından g¨zden ge¸irilir ve iyile¸tirilir. o c s Bakım ve devam eden geli¸tirme s Kullanım sırasında durum tabanının g¨zden ge¸irilmesine ve o c iyile¸tirilmesine devam edilir. s Durum do˘ruluk ve faydası s¨rekli izlenir g u Durum tabanı ¨rg¨tsel veritabanı gibi y¨netilir ou o Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  23. 23. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c DTC ara¸ları ¸ c Uzman sistem kabukları gibi ticari ur¨nler vardır. ¨u Uygulamaların hızlı geli¸tirilmesini sa˘larlar. s g Tipik bir DTC geli¸tirme ortamı a¸a˘ıdakileri sunmalıdır: ¸ s sg Durum temsili i¸in varsayılan veritabanı ¸emaları c s Durum tabanlı karar destek i¸in ¸¨z¨m aracı c co u Durumları, ¨zelliklerini ve ¸¨z¨mleri d¨zenlemek i¸in formlar o co u u c Ara¸lar c Durumları el veya otomatik olarak dizinleme ˙s Ili¸kili veritabanı tablolarından otomatik kayıt i¸e aktarma c C¨z¨mleme (analiz) i¸in kavramsal k¨meleme ¸o u c u Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  24. 24. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c DTC ara¸ları ¸ c ¨ Ornekler ReMind (Cognitive Systems Inc.) CBR Express (Inference Corporation) Esteem (Esteem Software Inc.) CasePower (Inductive Solutions Inc.) ReCall (Isoft)[2] Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  25. 25. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Avantajlar Modellenmesi zor problemleri ¸¨zer. (Co˘u alanda problemler co ¸g modellenmesi zor problemlerdir.) Bilgi elde etmede daha az ¸aba harcanmaktadır. c Bakıma daha az ¸aba harcanmaktadır. c Y¨ksek ¨l¸eklenebilirlik ve esneklik u oc Hatalar kolayca d¨zeltilebilmektedir. u ˙s Iyile¸tirme sayesinde ba¸arım zamanla artmaktadır. s Ortamdaki de˘i¸iklikler durumun silinmesi/eklenmesi ile gs rahat¸a yansıtılabilmektedir. c Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  26. 26. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Zayıflıklar Hafızaya dayalı ge¸ici kanıtlar kullanmaktadır. c ˙ Istatistiksel ge¸erli veri olmadan yapılan genellemelerin do˘ru c g olma garantisi yoktur. Bazı durumlarda insan etkile¸imine ihtiya¸ duyulmaktadır. s c Durum tabanı b¨y¨d¨k¸e yanıtlama zamanı artabilmektedir. uuuc Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  27. 27. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c Kaynaklar http://www.it.murdoch.edu.au/units/ICT619/ http://www.ai-cbr.org/ http://www.aiai.ed.ac.uk/links/cbr.html Java ˙ Yapay Zeka Mekanizmasına Sahip Bir A˘ Y¨netim Ile go ¨ Sistemi Geli¸tirilmesi, Erkan Binici, Ege Universitesi Fen s Bilimleri Enstit¨s¨ Y¨ksek Lisans Tezi, 2006 uu u Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸
  28. 28. G¨ndem u Giri¸ s Durum Tabanlı Cıkarsama ¸ DTC Uygulamaları ¸ Sonu¸ c http://www.ai-cbr.org/applied.html http://www.ai-cbr.org/tools.html Tahir Emre KALAYCI Durum Tabanlı Cıkarsama (DTC) ¸ ¸

×