NỘI DUNG                                 SỐ 10 (218)-2012  CULTURE OF VIETNAMTaïp chí xuaát baûn 02 kyø/thaùngGiaáy pheùp ...
CONTENTS                    N0 10 (218)-2012           30. Bank of Agriculture & Rural                                    ...
KỶ NIỆM 515 NĂM MẤT LÊ THÁNH TÔNG (1497 - 2012)                                                                      “MỘT ...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN                                                             bà Tuyên từ Hoàng Thái hậu Nguyễn Thị A...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄNnước của nhân dân. Vua Lê Thánh Tông được nhân dân              Thị Ngọc Dao, trong đó phải nói đến ...
NHÂN 100 NĂM NGÀY SINH CỦA NHÀ VIẾT KỊCH HỌC PHINhững kỷ niệm về nhà viết kịch                                      HỌC PH...
Tổng BT Nguyễn Phú Trọng, Phó TT Nguyễn Thiện Nhân thăm hỏi, chúc thọ nhà viết kịch Học Phi.    Bài viết dưới đây kể một c...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄNtiên đã chinh phục được người xem, làm cho chúng                - Thưa đồng chí Bí thư Đảng ủy, tôi ...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN                                                           Tổng hợp được diễn ở Nhà hát lớn”. Anh Th...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄNLÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG                       Trong Cuộc sống                       Hiện đại         ...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN tâm, đánh giá đầy đủ và tôn vinh xứng với tầm vóc      nước trên thế giới đã xảy ra tình trạng sản ...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄNcủa ta vẫn có khả năng tồn tại và phát triển ở trong   sử dụng khoa học kỹ thuật để tăng độ bền đẹp ...
Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan (người thứ hai từ phải sang) cùng các đại biểu              Trung ương và địa phương tha...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN                                                                                   Đoàn rước trong  ...
CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN                                                                                  Rước nước từ sông ...
HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄTNGƯỜI PHỤ NỮ DUY NHẤTCÓ CHỒNG, CONđược đặt tên phố ở Thủ đô Hà Nội                                   ...
HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄT        Phố Lương Văn Can, Hà Nội (ảnh chụp những ngày đầu xuân) quyết định bán cửa hàng Quảng Bình A...
HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄT                                                                                    sự trong sáng, ng...
HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄT                               KỶ NIỆM NGÀY PHỤ NỮ VIỆT NAM (20 - 10) Bà NGUYỄN THỊ XUÂN MỸ Nữ Ủy viê...
HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄTkhi thoát ly gia đình đi công tác, bà lại liên tục gặp   tra Trung ương Đảng, trách nhiệm lại càng nặ...
TÖØ TRONG DI SAÛN TÂM THỨC NÔNG DÂN Trong ca khúc Cách mạng Việt Nam từ 1930 - 1975                                       ...
TÖØ TRONG DI SAÛN     Cho đến thời đoạn sau, khi mà cả dân tộc ta bước       sông hay bầu trời… thì cách tư duy kiểu này v...
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Vanhienso 10
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Vanhienso 10

543

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
543
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Vanhienso 10

  1. 1. NỘI DUNG SỐ 10 (218)-2012 CULTURE OF VIETNAMTaïp chí xuaát baûn 02 kyø/thaùngGiaáy pheùp hoaït ñoäng baùo chí soá 397/GP- BVHTTVaø soá 41/GP - SÑBSGiaáy pheùp Quaûng caùo soá 1187/BCTOØA SOAÏN TRÒ SÖÏ27 Höông Vieân, Q. Hai Baø Tröng, Haø NoäiÑT & Fax: (84.4)39.764.693CHUÛ NHIEÄMGS. Hoaøng ChöôngQ. TOÅNG BIEÂN TAÄPNhaø baùo Nguyeãn Theá KhoaPHOÙ TOÅNG BIEÂN TAÄPTS. Nguyeãn Minh SanNhaø baùo Traàn Ñöùc Trung CON NGƯỜI SỰ KIỆNTRÖÔÛNG BAN TRÒ SÖÏNhaø baùo Nguyeãn Hoaøng Mai 4. Lê Thánh Tông và những bài học về PTNTVN: Tự tin vượt qua thử tháchTHÖ KYÙ TOØA SOAÏN làm người, làm lãnh đạo Bùi ThọNhaø baùo Traàn Thu Hieàn Ts. Nguyễn Minh San 32. Ngân hàng thương mại cổ phần ĐôngNhaø baùo Töø My Sôn 8. Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Nam Á: Sẵn sàng kiến tạo những giá trịGIAÙM ÑOÁC ÑIEÀU HAØNH nhà viết kịch Học Phi: Những kỷ niệm mới trong tương laiNhaø baùo Voõ Thaønh TaânPGÑ: Nhaø baùo Leâ Haûi Chaâu về nhà viết kịch Học Phi Đơn Đơn GS Hoàng ChươngGIAÙM ÑOÁC VPPT VAÊN HIEÁN VIEÄT NAMPhan Toân Tònh Haûi 11. Làng nghề truyền thống trong cuộc THƯƠNG HIỆU - NHÃN HIỆU TỪ GÓC sống hiện đại NHÌN VĂN HÓAHOÄI ÑOÀNG BIEÂN TAÄPGS. Vuõ Khieâu - Thöôïng töôùng Nguyeãn Nam Khaùnh Nguyễn Hồng Vinh- GS. Traàn Baûng - GSTS. Traàn Vaên Kheâ - Nhaø thô 14. Lễ Hội đền Bà Vũ 34. Vina Acecook - Thương hiệu toàn cầuNguyeãn Khoa Ñieàm - NS. Vuõ Maõo - GSVS. Hoà Só Thuỷ MộcVònh - GS. Tröôøng Löu - GSTS. Thaùi Kim Lan -TS.NSND Phaïm Thò Thaønh - NSND Ñaëng Nhaät Minh HIỀN TÀI ĐẤT VIỆT 36. Ngân hàng thương mại cổ phần Quân- TS. Ñoaøn Thò Tình - GSTS. Nguyeãn Thuyeát Phong đội: Không chỉ coi trọng xây dựng thương- NB. Phaïm Ñöùc Löôïng - NB. Trung Ñoâng 17. Người phụ nữ duy nhất có chồng, hiệuBAN CHUYEÂN ÑEÀ Mộng HuệVaên phoøng Ban Bieân taäp con được đặt tên phố ở Thủ đô Hà NộiSoá 64 Trung Hoøa (Soá 06 - Loâ 12B cuõ) Khu ÑTM Nguyễn Minh Hoàng 38. Công ty cổ phần phát triển đô thị DầuTrung Yeân - Trung Hoøa - Caàu Giaáy - Haø Noäi khí: Không ngừng củng cố năng lựcÑT: (84.4)37.83.1961 - 37.83.1962 20. Bà Nguyễn Thị Xuân Mỹ - Nữ ỦyEmail: chuyendevanhien@ yahoo.com.vn viên Bộ Chính trị đầu tiên của Đảng Trúc Lam Trương Nguyễn 40. Công ty TNHH Sản xuất Mỹ phẩmVAÊN PHOØNG QUAÛNG CAÙO VAØ PHAÙT HAØNHSoá 404 Ñöôøng Böôûi, Q. Ba Ñình - TP. Haø Noäi Anh Đào: Khi doanh nghiệp là một giaÑT: 04. 3 7717665 * Fax: 04. 3 7718875; đình lớn TỪ TRONG DI SẢNMobile: (+84)989.186661Email: trantrungvanhien@gmail.com PV 22. Tâm thức nông dân trong ca khúc 42. Công ty cổ phần Thép Toàn Thắng:VAÊN PHOØNG ÑAÏI DIEÄN TAÏI TP. HCM288B An Döông Vöông - Q. 5 - TP. HCM cách mạng Việt Nam từ 1930 - 1975 Quyết tâm của một tập thể trẻÑT: (84.8)38.353.878 Đại Miêu Ts. Nguyễn Đăng NghịVAÊN PHOØNG ÑAÏI DIEÄN TAÏI ÑAØ NAÜNG 44. Công ty TNHH Nông dược BảnTaàng 5 Khaùch saïn Eiffel -117 Leâ Ñoä - TP. Ñaø Naüng DIỄN ĐÀN H’Mông: Phát triển các sản phẩm cóÑT: (84.511)647.529 - Fax: (84.511)811.972Email: chuyendevanhien@ yahoo.com.vn nguồn gốc thiên nhiên 26. Để thiết chế văn hóa, thể dục - thể Trần ThuTrình baøy - Cty CP Vaên hoùa Thoâng tinDe. QA thao hoạt động hiệu quả Nguyễn Thu Hiền ĐỜI SỐNG QUANH TATAØI TRÔÏ PHAÙT HAØNHDoanh nghieäp saùch Thaønh nghóa - TP. HCM 46. Lê Huy Cần - “Thỏi vàng” của Quan VÌ SỰ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG họ Kinh BắcIn Taïi - Coâng ty TNHH MTV in Quaân ñoäi I 48. Thầy Quang - Cứu người là niềm vui GIAÙ: 28.000VNÑ 28. Công ty TNHH Mỹ phẩm Việt: Đáp bất tận ứng nhu cầu làm đẹp của người tiêu Thuý Mơ dùng 52. Sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Vĩnh Tử Đan Phúc: Vì một Vĩnh Yên Xanh - Sạch - Đẹp 30. Công ty TNHHMTV Ngân hàng NN& Tiến Dũng
  2. 2. CONTENTS N0 10 (218)-2012 30. Bank of Agriculture & Rural Development One Member Co., Ltd.:PEOPLE AND EVENT Confident to overcome challenges Bui Tho4. Le Thanh Tong and lessons on 32. Southeast Asia Joint-stockleadership commercial bank: Ready in creating Dr. Nguyen Minh San new value in the future8. On the occasion of the 100th birthdays Don Donanniversary of playwright Hoc Phi:Memories of playwright Hoc Phi CULTURAL VIEWPOINT ON TRADE Prof. Hoang Chuong MARK & BRAND NAME11. Traditional craft village in modernlife 34. Vina Acecook - Global brand Nguyen Hong Vinh Thuy Moc14. Festival in Ba Vu Temple 36. Military joint-stock commercial bank: Concern other matters beside trademarkTALENTS OF VIETNAMESE LAND building Mong Hue17. The unique woman whose husband 38. Oil & Gas Urban Development JSand son named streets in Hanoi Capital Company: Continuously strengthen Nguyen Minh Hoang competence20. Ms. Nguyen Thi Xuan My, the first Truc Lamfemale member of the Politburo of the 40. Anh Dao Cosmetics Producing Co.,Party Ltd.: When business is a big family Truong Nguyen PV 42. Toan Thang Steel JS Company:INSIDE HERITAGE Determination of a young team22. Farmers consciousness in the Dai MieuVietnamese revolutionary hit songs 44. H’mong village Pharmaceutical Co.,from 1930 - 1975 Ltd.: Develop natural products Dr. Nguyen Dang Nghi Tran Thu LIFE AROUND USFORUM 46. Le Huy Can - “Golden bar” of Quan26. For sport - cultural institution to work Ho singing of Kinh Bacefficiently 48. Master Quang - Saving people is Nguyen Thu Hien Ảnh Bìa 1: Đại diện Công ty cổ phần Thép endless passion Toàn Thắng vinh dự nhận giải thưởng “Doanh Thuy Mo nghiệp tiêu biểu ASEAN” từ ông Nam Vị NhạFOR THE COMMUNITY DEVELOPMENT 52. Department of Natural Resources & Kệt - Bộ trưởng Bộ Công thương - Lào (Trái)41. Viet Cosmetics Co., Ltd.: To meet Environment of Vinh Phuc province: Forbeautifying needs of consumers one Vinh Yen Green - Clean - Beautiful Tu Dan Tien Dung
  3. 3. KỶ NIỆM 515 NĂM MẤT LÊ THÁNH TÔNG (1497 - 2012) “MỘT THƯỚC NÚI, MỘT TẤC SÔNG CỦA TIỀN NHÂN CÓ LẼ NÀO TỰ TIỆN VỨT BỎ ĐI ĐƯỢC....NẾU NGƯỜI NÀO DÁM ĐEM MỘT TẤC ĐẤT CỦA VUA THÁI TỔ ĐỂ LẠI LÀM MỒI CHO GIẶC THÌ NGƯỜI ĐÓ SẼ BỊ TRỊ TỘI NẶNG”. (LÊ THÁNH TÔNG) Tượng vua Lê Thánh Tông tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, Hà NộiLê Thánh Tông VÀ NHỮNG BÀI HỌC VỀ LÀM NGƯỜI, LÀM LÃNH ĐẠO l TS. NGUYỄN MINH SANC ách nay vừa tròn 515 năm, trên bầu trời nước Việt, Thái phó. Cha bà là Ngô Từ là người đã từng tham gia khởi một ngôi sao sáng đã tắt sau 38 năm tỏa sáng, nghĩa Lam Sơn từ những ngày đầu. Cả mấy cha con ông soi dọi, dẫn dắt dân tộc, đưa đất nước ta từ chỗ đại đều là thủ túc của Lê Lợi giúp việc quân lương. Ông đượchung thành đại cát, từ chỗ cực suy đến cực thịnh. Ngôi sao phong đến chức Thái bảo. Thấy Ngô Thị Ngọc Dao vàsáng đó là Lê Thánh Tông (1460-1497) - một tấm gương Ngô Thị Ngọc Xuân đều xinh đẹp, vua Lê Thái Tông đãlàm con hiếu thảo, một vị vua anh minh, tài giỏi cả về chính tuyển cả hai chị em vào cung. Tháng 6 năm Canh Thântrị và văn chương. (năm 1440), Ngô Thị Ngọc Dao được sách phong làm Người có công sinh thành, nuôi dưỡng và dạy dỗ bậc Tiệp dư (một vị trí đứng đầu trong 6 bậc nữ quan, thấp hơnhiền tài đó là bà Ngô Thị Ngọc Dao. Bà là con gái của tam phi), là vợ thứ ba của vua Lê Thái Tông, được ở cungquan Thái bảo Ngô Từ, người xã Động Bàng, huyện Yên Khánh phương.Định, tỉnh Thanh Hóa. Ông nội bà là Ngô Kinh, gia thần Dưới triều Lê Thái Tông, trong cung thường xuyên xảycủa Lê Khoáng (cha của Lê Lợi), về sau được phong chức ra tình trạng lục đục, bởi sự mâu thuẫn, tranh giành ngôi vị,4
  4. 4. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN bà Tuyên từ Hoàng Thái hậu Nguyễn Thị Anh, mẹ vua Lê Nhân Tông (anh cùng cha khác mẹ với Tư Thành) mới cho đón mẹ con Ngọc Dao về cung. Tư Thành được phong là Bình Nguyên vương, ở nhà phiên, hàng ngày được cùng với anh là vua Nhân Tông học tập tại tòa Kinh diên. Vốn là người hiền đức, bà Ngô Thị Ngọc Dao luôn giữ đúng bổn phận, dồn hết tâm trí dạy dỗ, rèn cặp đứa con trai yêu quý của mình. Bà đã cố gắng bồi dưỡng cho chàng trai Lê Tư Thành có một học vấn uyên thâm và một khả năng toàn diện theo quan điểm cổ truyền: Tề gia, trị quốc, bình thiên hạ. Sau này, bia Chiêu Lăng có ghi về việc học hành của Lê Thánh Tông: “Đến như lúc thư nhàn, sau muôn công nghìn việc chỉ lưu ý văn chương.... sức học của vua có nguồn gốc, rừng kinh bể sử không đâu là không kê cứu”. Lê Thánh Tông có được đức tính ấy, chính là nhờ công lao giáo dưỡng của mẹ. Mùa Đông năm Kỷ Mão (1459), Lạng Sơn vương Nghi Dân đang đêm bắc thang đột nhập vào cung cấm giết chết vua Lê Nhân Tông và Tuyên từ Hoàng Thái hậu Nguyễn Thị Anh. Phải 7 tháng sau (năm 1460), khi các đại thần Nguyễn Xí, Lê Thăng dẹp tan được phe đảng củaquyền lực cho mình, ngôi thái tử cho con của những bà Nghi Dân, Hoàng tử Tư Thành mới được lập làm Hoàngvợ vua. Trong bối cảnh đó, dù không muốn, nhưng bà đế. Năm ấy, Tư Thành tròn 18 tuổi. Sau khi Hoàng tử TưNgô Thị Ngọc Dao cũng bị cuốn vào vòng tranh giành Thành lên ngôi vua Lê Thánh Tông, bà Ngô Thị Ngọc Daoquyền lực đó, nhất là từ khi bà mang “thai rồng” (sau sinh được tôn làm Hoàng Thái hậu.ra Hoàng tử Tư Thành - vua Lê Thánh Tông), có cơ tranh Lê Thánh Tông lên ngôi vua giữa lúc triều đình rối ren,đoạt chức Thái tử. Tính mạng bà Ngô Thị Ngọc Dao luôn hoàn cảnh đất nước đang ở thế ngàn cân treo sợi tóc. Bênbị đe dọa. Rất may là trong những ngày còn là Tiệp dư, bà trong, mâu thuẫn cung đình bị đẩy đến giới hạn huynh đệNgô Thị Ngọc Dao đã được quan Hành khiển Nguyễn Trãi tương tàn, đổ vỡ. Tham quan, nhũng lại đục khoét dânvà vợ là Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ hết lòng che chở. đến tận xương tủy. Chốn hương thôn bọn cường hào, ácKhi bà Ngô Thị Ngọc Dao có mang Hoàng tử Tư Thành, bá mặc sức lộng hành, chèn ép dân lành. Trộm cướp nhưđề phòng những biến loạn trong cung, theo lời khuyên và ong. Lòng dân ly tán. Bên ngoài lãnh thổ, từ bốn phía Đông,sự bố trí bảo vệ của Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ, bà Tây, Nam, Bắc đều có kẻ thù rình rập tiêu diệt Đại Việt.Ngô Thị Ngọc Dao đã bí mật dời khỏi kinh thành, về lánh Nhận rõ nội tình và thế nước ấy, điều Lê Thánh Tôngở chùa Huy Văn (phía trong ngõ Văn Chương, Hà Nội làm trước tiên sau khi lên ngôi là tỏ rõ lòng tự tôn, ý chíngày nay). Tại ngôi chùa này, ngày 20 tháng 7 năm Nhâm tự cường dân tộc mạnh mẽ. Sau khi lên làm vua 1 năm,Tuất (1442), bà Ngô Thị Ngọc Dao đã sinh Hoàng tử Tư nghĩa là mới có 19 tuổi, ông đã trách lỗi sử gia Ngô SỹThành. Chuyện kể rằng, hôm trở dạ, có lúc bà mơ thấy Liên, một cựu thần: “Ta mới coi chính sự, sửa mới đức tính,Ngọc Hoàng Thượng đế cho tiên đồng xuống đầu thai làm ngươi bảo nước ta là hàng phiên bang của Trung Quốccon trai bà. Tiên đồng dùng dằng chưa muốn đi ngay, làm thời xưa, thế là ngươi theo đường chết, mang lòng khôngThượng đế nổi giận, cầm cái hốt ngọc đánh vào trán chàng vua”. Tinh thần độc lập, tự chủ, ý chí bảo vệ giang sơn dotiên đồng chảy cả máu. Bà giật mình choàng tỉnh thì liền cha ông đã đổ bao xương máu mới giành được của Lêsinh ra Tư Thành. Khi sinh ra, trên trán cậu bé đã có hằn Thánh Tông thể hiện mãnh liệt, kiên quyết trong câu nói:vết sẹo giống như vết đánh trên trán Tiên đồng bà thấy “Một thước núi, một tấc sông của tiền nhân có lẽ nào tựtrong mộng. Đúng sai thế nào, không ai đi tìm câu trả lời, tiện vứt bỏ đi được....Nếu người nào dám đem một tấc đấtnhưng rõ ràng, câu chuyện trên nhằm đề cao vai trò của của vua Thái tổ để lại làm mồi cho giặc thì người đó sẽ bị trịvua Lê Thánh Tông, nhưng cũng hàm ý khẳng định đức tội nặng”. Một ông vua cương cường và yêu nước như vậyđộ và vị trí của bà Ngọc Dao. Đến khi Tư Thành lên 4 tuổi, đã khơi dậy tinh thần dân tộc, tình đoàn kết xây dựng đất 5
  5. 5. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄNnước của nhân dân. Vua Lê Thánh Tông được nhân dân Thị Ngọc Dao, trong đó phải nói đến việc giải mối oan truủng hộ và hết lòng thực thi những cải cách chấn hưng đất di tam tộc của Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ. Bốn nămnước của triều đình. Trong 38 năm, Lê Thánh Tông đã hai sau khi lên ngôi, vào năm 1464, vua Lê Thánh Tông đãlần đổi niên hiệu (Quang Thuận và Hồng Đức). Ông nêu cho lật lại vụ án Lệ Chi viên, và vụ việc được làm sánggương đức trị, thực thi pháp trị, đưa ra nhiều chính sách cải tỏ. Nhà vua xuống chiếu minh oan cho Nguyễn Trãi vàcách “vô tiền khoáng hậu”. Lê Thánh Tông đặc biệt chú Nguyễn Thị Lộ. Lời chiếu của vua có câu: “Tiền triều nữ sĩý tới đào tạo và sử dụng nhân tài. Chỉ trong 38 năm trị vì, bất can thí tội” (Nữ sĩ triều trước (Nguyễn Thị Lộ) không liênLê Thánh Tông đã cho mở 12 khoa thì Đình, lấy đỗ 501 vị quan gì đến việc gọi là tội giết vua). Ông ca ngợi NguyễnTiến sĩ, bằng một nửa số hiền tài của ba triều đại Lý, Trần, Trãi: “Ức Trai tâm thượng quang Khuê tảo” (Tấm lòng ỨcHồ đào tạo được trong 397 năm cộng lại. Trước Lê Thánh Trai sáng tựa sao Khuê), đồng thời truy tặng Nguyễn TrãiTông và sau Lê Thánh Tông, chưa có ai sánh bằng ông tước Tán trù bá, ban cho con Nguyễn Trãi là Anh Vũ chứctrong đào tạo hiền tài và sử dụng hiền tài. Lê Thánh Tông Huyện quan. Việc minh oan cho vợ chồng Nguyễn Trãi làlà nhà tổ chức và quản lý nhà nước pháp quyền vô cùng tài việc nên làm và phải làm của một ông vua anh minh nhưgiỏi. Dưới sự giám sát và điều hành, chỉ đạo trực tiếp của vua Lê Thánh Tông, song không thể không khẳng địnhLê Thánh Tông, đã để lại: Hồng Đức hình luật, Hồng Đức việc làm này còn hàm nghĩa mẹ con bà Ngô Thị Ngọc Daothiên hạ bản đồ,...Bộ Luật Hồng Đức (tức Quốc triều hình trả ơn cưu mang của vợ chồng Nguyễn Trãi trong nhữngluật) ra đời sau hơn 14 năm biên soạn, là sự kiện đánh dấu năm loạn lạc.trình độ phát triển cao của xã hội nước ta hồi thế kỷ XV . Vua Lê Thánh Tông không chỉ nổi tiếng là ông vua xuấtBộ luật này đã có giá trị và tầm ảnh hưởng to lớn không sắc cả về chính trị và văn chương, mà còn nổi tiếng, đượcchỉ cho thời đại nhà Lê, mà còn ảnh hưởng đến các giai ngợi ca là một người con hiếu thảo. Sử sách còn truyền,đoạn tiếp theo của lịch sử pháp quyền Việt Nam. Đây là bộ ngay những đợt hành quân, xa Kinh đô, lòng ông cũngluật mà, có đến hơn một nửa (407 điều) hoàn toàn do Lê luôn hướng về người mẹ thân yêu. Câu thơ: “Niềm mongThánh Tông và các cộng sự đặt ra, không có sự chi phối từ mẫu lúc nào quên” (Chinh Tây kỷ hành) chính là niềmhay tham khảo của bất cứ luật lệ nước ngoài nào. tâm sự thường trực trong ông. Sử sách chép, năm 1496, Lê Thánh Tông không chỉ là nhà pháp trị, nhà đức trị, Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao cùng vua Lê Thánhnhà cải cách vĩ đại, mà còn là nhà văn hóa lớn. Nền giáo Tông về Tây Kinh (Thanh Hóa), không may bị bệnh lỵ. Lêdục, y tế nước nhà gia đoạn này đã có nhiều thành tựu. Thánh Tông cùng Thái tử hầu hạ thuốc men, cơm nước,Đặc biệt là thi ca. Lê Thánh Tông là nhà thơ lớn, là người không lúc nào rời xa mẹ. Thường bữa ăn, vua tự nếm trướcsáng lập và là chủ xoái Hội Tao đàn, vừa sáng tác thơ văn, rồi mới đưa mời mẹ. Những ngày bà nằm dưỡng bệnh, vuavừa phê bình, nghiên cứu. Những bộ sách đồ sộ, tiêu biểu đêm ngày kêu khấn tổ tiên và thần linh, không thần nào lànhư: Thiên Nam dư hạ tập, Hồng Đức Quốc âm thi tập, không cầu để mong mẹ khỏi bệnh. Đến khi bà hấp hối,Quỳnh uyển cửu ca, Minh lương cẩm tú,...là di sản văn học vua đau xót kêu gào.rất có giá trị thời Lê. Ngày 26 tháng 2 năm Bính Thìn, Hoàng Thái hậu Ngô Với tất cả những kế sách ấy, Lê Thánh Tông đã đưa Thị Ngọc Dao qua đời, hưởng thọ 76 tuổi. Khi Hoàng tháiđất nước từ chỗ đại hung thành đại cát, từ chỗ cực suy hậu mất, tự tay Lê Thánh Tông làm mọi việc, từ lau thânđến cực thịnh. Trong bia Chiêu Lăng, bia ghi công đức thể, mặc áo đến khâm liệm, phạm hàm (bỏ một nhúmcủa Lê Thánh Tông dựng ở Lam Sơn, Thanh Hóa, đã viết: gạo vào miệng người chết) cho mẹ. Trong nỗi đau xé lòng,“Trong khoảng vài năm, thời đã an thịnh, ngày thêm mạnh Lê Thánh Tông vẫn tự tay viết bài văn tế mẹ. Vua còn làmgiầu. Việc trị yên ở trong đã định; việc ngăn chống ở ngoài một tập Cổ kim cung từ thi tập, tự viết Lời tựa, sai Đông cácđã lập”. Sử gia đương thời và các đời sau đều ca ngợi Lê đại học sĩ Thân Nhân Trung và Hiệu thư Ngô Luân phêThánh Tông là vị vua anh minh, tài đức hoàn hảo. Sử thần bình. Vua Lê Thánh Tông truy phong cho mẹ là QuangVũ Quỳnh viết: “Vua tự trời cao siêu, anh minh, quyết đoán, thục Hoàng Thái hậu, cho lập đền thờ bà ở xã Động Bàng,có hùng tài, đại lược, võ giỏi, văn hay, mà cái học hành của huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Ngôi đền hiện vẫn còn.thánh hiền lại đặc biệt siêng năng, tay không lúc nào rời Tấm gương làm Người, làm lãnh đạo đất nước của Lêquyển sách. Các tập kinh sử, các sách lịch, toán, những Thánh Tông đáng để chúng ta học tập, noi theo, nhất làviệc thánh thần, không có gì không bao quát, tinh thông”. đối với những người được Đảng, Nhà nước và nhân dân “Phúc đức tại mẫu”, những việc làm của vị vua trẻ Lê trao cho trọng trách gánh vác công việc lãnh đạo đất nướcThánh Tông đều có ảnh hưởng của Hoàng thái hậu Ngô hiện nay./.n6
  6. 6. NHÂN 100 NĂM NGÀY SINH CỦA NHÀ VIẾT KỊCH HỌC PHINhững kỷ niệm về nhà viết kịch HỌC PHI l GS.HOÀNG CHƯƠNGC ho đến nay, trong nhiều thế kỷ qua chưa của Học Phi khai thác đề tài cách mạng, miêu tả hoạt có nhà văn, nhà viết kịch nào sống tới tuổi động của đảng viên đảng cộng sản và quần chúng bách niên mà vẫn say mê sáng tác như cách mạng như các vở: Chị Hòa, Một đảng viên, Cônhà viết kịch Học Phi. hàng rau, Ni Cô Đàm Vân..v.v. Từ thập kỷ 80 của Học Phi tên thật là Chu Văn Tập, sinh ngày 18/12/ thế kỷ trước đến nay, ông vừa viết tiểu thuyết vừa1913 tại huyện Tiên Lữ, Hưng Yên, tham gia cách chuyển thể từ các cuốn tiểu thuyết ấy sang kịch bảnmạng năm 1928, vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm như: Ngọn lửa, Hừng Đông, Hoàng Lan. Gần đây ông1932. Ông bắt đầu viết văn năm 1936 với tác phẩm công bố tiểu thuyết Bà Đốc Huệ và vở kịch dài Đêmđầu tay là chuyện dài Xung Đột đăng tải trên báo lịch sử viết về Bác Hồ những ngày đầu dựng nước.Đời Nay. Ba truyện vừa và một số truyện ngắn cũng Nhà viết kịch Học Phi tuy tuổi cao nhưng vẫnra đời từ thời gian này. Vừa hoạt động cách mạng, nhiệt tình tham gia và ủng hộ các hoạt động văn hóavừa viết văn, viết kịch trong bối cảnh lịch sử hết sức nghệ thuật hữu ích. Khi Trung tâm bảo tồn và phátkhó khăn, căng thẳng lúc bấy giờ, đã chứng tỏ bản huy nghệ thuật dân tộc ( nay là Trung tâm nghiên cứulĩnh và tài năng của Học Phi như thế nào. bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc VN) ra đời tháng Từ năm 1943, Học Phi được giao nhiệm vụ cùng 6/ 2000, nhà viết kịch Học Phi đã tích cực tham gia,một số đồng chí xây dựng Hội Văn hóa cứu quốc nhưng mấy năm sau ông bị đau chân và phải chuyểnViệt Nam,... tiền thân của các hội Văn học nghệ thuật chỗ ở cách xa trung tâm thành phố nên ông đànhngày nay. Từ cuối năm 1944, ông chuyển sang viết ngồi nhà để viết.kịch với vở đầu tay năm màn Người kỹ nữ thành Đông Năm nay, nhà văn, nhà viết kịch Học Phi tròn 100Quan, tiếp theo là vở Cà sa giết giặc công diễn tại tuổi, nhưng vẫn sáng suốt và vẫn tiếp tục sáng tácnhà hát thành phố vào dịp 2/9/ 1946. Hầu hết kịch không mệt mỏi, mặc dù phải đi xe lăn. 7
  7. 7. Tổng BT Nguyễn Phú Trọng, Phó TT Nguyễn Thiện Nhân thăm hỏi, chúc thọ nhà viết kịch Học Phi. Bài viết dưới đây kể một câu chuyện nhỏ về hoạt ... Vào những ngày cuối năm 1965, Hội diễn Sânđộng của nhà văn Học Phi khi ông đang là Tổng Thư khấu toàn quốc đang tiến hành rầm rộ ở Thủ đô Hàký Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tại Thủ đô Hà Nội. Chúng tôi những sinh viên sân khấu và văn họcNội. ở Liên Xô, CHDC Đức về nước tiếp tục học Khoa Văn Nhớ lại, sáng mồng 5 tháng giêng Ất Hợi tại hội Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội cùng với số sinhtrường Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam đã diễn ra viên trong nước có năng khiếu kịch đã thành lập mộtbuổi lễ mừng thọ 80 tuổi của nhà viết kịch lão thành đoàn kịch khá mạnh. Chúng tôi được nhà viết kịchHọc Phi. Tôi thực sự xúc động và tự hào cho giới sân Học Phi ( lúc đó là Tổng thư ký Hội sân khấu Việtkhấu khi thấy Tổng Bí thư Đỗ Mười gửi tới tặng nhà Nam đưa cho vở kịch “Những người chiến thắng” (viếtviết kịch Học Phi một lẵng hoa thật đẹp và một gói về Nguyễn Văn Trỗi) do ông sáng tác. Được sự giúpquà thật quý. Thủ tướng Võ Văn Kiệt đang đi công tác đỡ tận tình của các GS Hoàng Xuân Nhị, chủ nhiệmxa, cũng gửi điện đến chúc mừng nhà viết kịch Học Khoa Văn cùng các GS Hoàng Như Mai, Lê Đình Kỵ,Phi. Các đồng chí Uỷ viên Bộ Chính trị Nguyễn Đức Hà Minh Đức... tôi trực tiếp làm đạo diễn vở kịch này.Bình, Vũ Oanh và các Ủy viên Trung ương đảng Hà Chúng tôi luyện tập suốt ngày đêm để đưa về Hà NộiĐăng, Trưởng ban Tư tưởng văn hóa TƯ, Phạm Hưng tham gia hội diễn vì đã đăng ký tiết mục rồi. Hai nhà- Chánh án Tòa án tối cao, Thượng tướng Nguyễn viết kịch Học Phi và Lộng Chương đã hẹn với chúngNam Khánh, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị tôi là khi nào vở kịch tập xong các ông sẽ lên khu sơQuân đội nhân dân cùng nhiều cán bộ cao cấp, văn tán ở Đại Từ, Thái Nguyên xem và góp ý thêm cho vởnghệ sĩ nhiều thế hệ đã đến tặng hoa, tặng phẩm và tốt hơn để vào hội diễn cho chắc ăn.chúc mừng nhà viết kịch Học Phi với tất cả tấm lòng Buổi tối hôm đó chúng tôi chuẩn bị biểu diễn báoyêu mến, quý phục một tài năng, một cây bút xuất cáo cho Ban Giám hiệu, các giảng viên và sinh viênsắc đã có tác phẩm xuất bản từ năm 1936 và cho đến Khoa Văn. Bỗng anh Nguyễn Văn Tỷ sinh viên củahôm nay hơn nửa thế kỷ, vẫn tiếp tục viết về Đảng, về lớp từ Hà Nội lên hớt hải giao cho tôi một bức thưcách mạng, về Bác Hồ về, Thăng Long - Hà Nội. của ông Học Phi. Thư báo tin là ban tổ chức hội diễn Năm nay 2012, trong giờ phút trang nghiêm và không nhận tiết mục của chúng tôi vào hội diễn nữa,đầm ấm trong Ngày Sân khấu Việt Nam, mọi người vì chương trình đã quá chặt! Tôi hoàn toàn thất vọng,đang quay quần bên cây đại thụ kịch nói Học Phi nhưng phải cố gắng giữ bình tĩnh giữ bí mật và độngkhiến tôi nhớ lại một kỷ niệm không thể nào quên viên anh chị em diễn thật tốt để nhà trường chấpđược. Đó là chuyện chúng tôi “đóng kịch” với nhà viết nhận cho về Hà Nội, vì mọi người đang háo hức đượckịch Học Phi. tham gia hội diễn sân khấu toàn quốc. Buổi diễn đầu8
  8. 8. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄNtiên đã chinh phục được người xem, làm cho chúng - Thưa đồng chí Bí thư Đảng ủy, tôi rất hiểu nhiệttôi thêm tự tin. Đêm hôm đó tôi hội ý với đồng chí tình của anh chị em sinh viên. Chuyện đã lỡ rồi,Nguyễn Đình Thảng, Bí thư chi bộ và một số người chúng ta phải chung tay mà lo vậy. Bây giờ mời cáccó trách nhiệm là quyết định cứ đưa đoàn kịch về Hà đồng chí theo tôi đến Hội Sân khấu, ta cùng bàn việcNội tham gia hội diễn. Tôi đề nghị, sáng hôm sau tôi triển khai.về Hà Nội sớm, còn đoàn kịch thì đi tàu đêm để sáng Đến Hội Sân khấu, ông Học Phi mời ban Thườngngày kia tới Hà Nội. Tôi đưa anh Trần Ngọc Thảo vụ của Hội gồm có ông Thế Lữ (Chủ tịch hội) cáccùng đi. Thảo là một Việt kiều Thái Lan mới về nước, ông Lộng Chương, Nguyễn Văn Niêm... họp bàn biệntuy còn trẻ nhưng để râu tóc như một người có tuổi. pháp giúp đỡ chúng tôi. Ông Học Phi nói:Thảo dùng chiếc xe đạp Peugeot mới của mình chở - Việc đưa đoàn kịch Đại học Tổng hợp về Hàtôi từ Tràng Dương ra ga Thái Nguyên rồi cùng lên Nội dự hội diễn, tôi đã báo hoãn rồi, nhưng trên đótàu hỏa xuôi về Hà Nội. Trên đường, tôi dặn Thảo không nhận được tin, nên Đoàn kịch của Trường Đạiđóng vai là Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Tổng hợp học tổng hợp và đồng chí Hoàng Chương, đạo diễnbằng cách đứng ngồi đi lại rất nghiêm, coi như tôi là vở “Những người chiến thắng” nhờ Hội giúp đỡ chotrợ lý của bí thư. Khi nói chuyện với ông Học Phi thì đoàn được tham gia hội diễn đợt này.cứ ngồi im để tôi nói. Khi nào tôi bấm vào bàn chân Tôi thò chân bấm vào chân Ngọc Thảo. Cậu tara hiệu thì chỉ nói một câu: “Tôi thay mặt Đảng ủy và lại trịnh trọng nói câu đã quy định như một diễn viênBan giám hiệu đề nghị đồng chí tạo mọi điều kiện cho đang diễn trên sân khấu, không thêm bớt lời nào.đoàn kịch của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội được Nhà thơ Thế Lữ vốn tính đôn hậu, tỏ vẻ cảm thôngtham gia hội diễn để động viên phong trào văn nghệ chúng tôi, liền nói giọng ủng hộ.của nhà trường...”. - Anh chị em sinh viên đã nhiệt tình với sân khấu Hai chúng tôi đến nhà ông Học Phi ở phố 335 vào như vậy thì chúng ta nên ủng hộ. Theo tôi mỗi ngườilúc 5h30 sáng. Tôi gõ cửa mấy lần ông Học Phi mới một tay nên cố gắng giúp cho đoàn.ra mở cửa. Thấy tôi, ông ngạc nhiên hỏi ngay: Tôi như người chết đuối vớ được cọc. Ngọc Thảo - Cậu có nhận được thư của mình không? Tại sao cũng không dấu nổi niềm vui. Ông Học Phi phân cônglại về đây? cho ông Thế Lữ đến giúp đoàn nâng cao tiết mục. Tôi làm bộ ngơ ngác: Ông Lộng Chương thì chạy mượn địa điểm luyện tập - Dạ thư gì ạ? và đăng ký tiết mục với ban tổ chức hội diễn. Ngay tối - Thư tôi báo cho cậu là đoàn kịch không về Hà hôm đó, đoàn kịch được chuyển vào Trường Lý luậnNội nữa, vì Ban tổ chức hội diễn không nhận. Ông nghiệp vụ ( nay là Đại học Văn hóa) ở và luyện tập.Học Phi cố phân trần. Sáng hôm sau chúng tôi đang tập thì, một chiếc xe Tôi lại đóng kịch tiếp: Dạ! vì không được tin nên cả Mốt - cô - vích đưa các ông Thế Lữ, Học Phi, Lộngđoàn kịch đã về tới Hà Nội rồi. Chương đến thăm đoàn và xem chúng tôi chạy vở. - Chết rồi! Vậy làm sao bây giờ! Ông Học Phi kêu Bỗng ông Học Phi phát hiện được Ngọc Thảo đanglên như trách móc tôi. Một lúc im lặng, ông mời chúng đóng vai sĩ quan ngụy trong vở kịch của ông. Ôngtôi ngồi vào bàn và pha trà mời chúng tôi uống. Ông đập vai tôi hỏi:lại than phiền: Các cậu làm mình bị động quá. Khó - Ông Bí thư Đảng ủy cũng đóng kịch à?xử quá! Tôi cười và im lặng. Buổi tập kết thúc, ông Học Tôi thò chân bấm vào chân Ngọc Thảo. Anh ta lại Phi bước lên sân khấu bắt tay Ngọc Thảo nói vui:ra vẻ quan trọng: Các cậu giỏi thật, đóng kịch cả với tôi... Ngọc Thảo - Thưa đồng chí Tổng thư ký, hơn 1 tháng nay ngượng quá, không dám nói gì. Ông Học Phi lại cườiđoàn kịch của trường luyện tập suốt ngày đêm, mong vui đầy thông cảm.được tham gia hội diễn toàn quốc. Nay đoàn đã tập Từ hôm đó các kịch sĩ bậc thầy tham gia góp ýxong vở và đã về tới Hà Nội, Tôi thay mặt Đảng ủy kiến nâng cao, nên vở kịch của chúng tôi hay hơntrường đề nghị các đồng chí hết sức giúp đỡ, nếu trước nhiều. Ai cũng hy vọng sẽ được vào diễn ở Nhàkhông được diễn thì, anh chị em rất buồn, chúng tôi hát lớn. Nhưng, ban tổ chức hội diễn lại phân chúngsẽ khó lãnh đạo tư tưởng. tôi diễn ở Rạp Hồng Hà. Được tin này cả đoàn thất Ông Học Phi hỏi dịu giọng: vọng và trách móc tôi là không giữ lời hứa từ lúc mới 9
  9. 9. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN Tổng hợp được diễn ở Nhà hát lớn”. Anh Thảo liền nói nguyên văn như vậy. Ở đầu dây bên kia anh Mai Vy trả lời “ Nếu anh Giáp đồng ý thì tôi cũng đồng ý. Tôi sẽ gọi điện ngay cho anh Tô Hải ở Vụ Sân khấu. Chúng tôi mừng quá, vội cám ơn ông Hà Huy Giáp rồi kéo nhau đến rạp Hồng Hà gặp Ban tổ chức hội diễn. Thật bất ngờ, cũng những vị này mới hôm qua, chúng tôi đến, họ không thèm tiếp, nài nỉ mãi họ chỉ nói một câu: Không thể được. Nếu các anh không diễn ở rạp Hồng Hà thì đi về. Thế mà bây giờ vừa bước tới, họ đã vui vẻ viết ngay một cái lệnh cho Một cảnh trong Ni cô Đàm Vân của Học Phi rạp trưởng Nhà hát lớn với nội dung “giành cho đoàn khởi công dựng vở. Chúng tôi lại cầu cứu ông Học kịch Trường Đại học Tổng hợp một ngày đêm để tập Phi, ông Thế Lữ, nhưng cả hai đều từ chối vì không và biểu diễn”. ở trong Ban tổ chức Hội diễn. Tôi cảm thấy buồn vô Vở kịch Nguyễn Văn Trỗi của Học Phi do đoàn cùng, bèn nghĩ ra một màn kịch khác. kịch sinh viên Khoa văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội Một buổi tối, tôi mời các anh Bùi Ngọc Trác là cán trình diễn tại Nhà hát lớn Hà Nội có cả Ủy viên Bộ bộ giảng dạy khoa Văn và anh Trần Ngọc Sơn là Chính trị, UVTƯ cùng nhiều Bộ trưởng, thứ trưởng thư ký khoa cùng đến nhà ông Hà Huy Giáp ở số 8 dự và đã thành công, ghi dấu ấn đẹp đẽ trong những Thuyền Quang. Ông Giáp lúc đó là to nhất của ngành trang lịch sử sân khấu hiện đại Việt Nam. Hôm Hội văn hóa (Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng đoàn Sân khấu VN mở tiệc chiêu đãi đoàn chúng tôi, ông văn hóa văn nghệ). Ông Giáp tiếp chúng tôi rất niềm Học Phi xúc động nói: Cám ơn các nghệ sĩ sinh viên nở nên tôi càng mạnh dạn nói: ở Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội đã làm cho đứa con Thưa anh, được biết trước ở Bộ Giáo dục anh rất tinh thần của tôi được sống trên sân khấu. quan tâm tới phong trào diễn kịch ở Trường ĐH Tổng Ông Học Phi còn nắm chặt tay tôi và Trần Ngọc hợp. Nay anh chị em dựng xong vở kịch Nguyễn Văn Thảo, nói vui: Trỗi, mong được biểu diễn báo cáo cho Trung ương - Các cậu đóng kịch giỏi đến tôi cũng tin như thật và Bộ Văn hóa tại Nhà hát lớn, nhưng các đồng chí Tôi nói: Mong anh tha lỗi cho “cùng là phải biến, ở ban tổ chức Hội diễn lại nói: Kịch sinh viên thì có chứ bọn em đâu dám múa rìu qua mắt thợ”. gì mà diễn ở nhà hát lớn. Họ coi thường sinh viên, trí Ông Học Phi cười rất hiền và nói giọng Hưng Yên thức quá! Vậy nhờ anh can thiệp giúp. pha chất Hà Nội: “Nói dối mà có lợi cho tập thể và Ông Hà Huy Giáp hỏi ngay: không có hại cho ai cả thì đó là nói dối đáng yêu”. - Tại sao sinh viên lại không được diễn ở Nhà hát Đúng là một con người có tài và có tâm, một nhân lớn? ý kiến của anh Mai Vy như thế nào? cách lớn được kết tinh và hòa quyện từ hai nền văn Tôi lo quá không biết trả lời sao, vì chưa gặp được hóa Phố Hiến và Kinh kỳ Thăng Long kẻ chợ. anh Mai Vy, Vụ trưởng Vụ Sân khấu, Trưởng ban tổ chức hội diễn. Một thoáng suy nghĩ, tôi liền trả lời: - Dạ, anh Mai Vy rất ủng hộ, nhưng bảo chúng tôi phải đến xin ý kiến anh. Đồng chí Hà Huy Giáp gọi anh Thảo ( thư ký riêng) bảo: - Anh gọi điện thoại cho anh Mai Vy hỏi ý kiến xem có thể giúp đỡ cho đoàn kịch của Trường ĐH tổng hợp vào diễn ở Nhà hát lớn không? Vở kịch của chúng tôi đến đây đã vào thắt nút, làm thế nào mở nút đây? Anh Thảo vừa cầm điện Chu Lai - tre chưa già, măng đã mọc! thoại tôi liền rỉ tai anh Thảo: “Anh nói với anh Mai Vy rằng, anh Giáp đã ủng hộ cho đoàn kịch Trường ĐH10
  10. 10. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄNLÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Trong Cuộc sống Hiện đại l NGUYỄN HỒNG VINH (Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương)L àng nghề truyền thống đã lưu giữ vốn văn khẩu đạt tới một tỷ đô- la một năm. Cùng với việc hóa rất quý giá của cha ông ta truyền lại từ mở cửa, hội nhập kinh tế thế giới, các làng nghề đời này qua đời khác. Các sản phẩm làng đã góp phần thúc đẩy du lịch nước nhà phát triển,nghề đã hàm chứa tinh hoa, bản sắc văn hóa dân du lịch làng nghề đã thu hút nhiều du khách trongtộc. Có thể nói những sản phẩm tinh hoa của làng nước và quốc tế. Trong chương trình xây dựngnghề truyền thống là di sản văn hóa của dân tộc. nông thôn mới, làng nghề có vai trò quan trọngTrong công cuộc đổi mới đất nước, các làng nghề trong việc xây dưng nền tảng văn hóa dân tộc, nềnđã có bước phát triển mạnh, giải quyết việc làm nếp gia phong, truyền thống tốt đẹp của làng, xã.cho hàng triệu lao động lúc nông nhàn, đã xuất Nhưng các làng nghề bấy lâu nay chưa được quan 11
  11. 11. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN tâm, đánh giá đầy đủ và tôn vinh xứng với tầm vóc nước trên thế giới đã xảy ra tình trạng sản phẩm của nó. Cuộc hội thảo “Giá trị văn hóa - du lịch sản công nghệ máy móc đang lấn át, thay thế hàng phẩm làng nghề truyền thống Việt Nam” do Hiệp loạt các sản phẩm thủ công. Vì vậy, hàng thủ công hội Làng nghề Việt Nam phối hợp với Trung tâm muốn tồn tại và phát triển trong cuộc sống hiện đại Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc phải dựa vào thế mạnh của mình tức là sản phẩm Việt Nam tổ chức nhằm tôn vinh những giá trị văn phải hàm chứa yếu tố văn hóa cao thể hiện đậm hóa - du lịch của thương hiệu nghề truyền thống, đà bản sắc dân tộc. Thực tế cho thấy, hiện nay các doanh nghiệp, các nghệ nhân có nhiều đóng trong các ngôi nhà hiện đại vẫn xuất hiện những bộ góp trong công cuộc bảo tồn và phát triển nghề sa- lông mây tuyệt đẹp, những chiếc lọ hoa, bộ ấm truyền thống hàng ngàn đời của ông cha để lại để chén gốm sứ độc đáo, những bức tranh thêu cầu kỳ mọi người nhìn nhận vai trò, vị trí làng nghề một sang trọng, đồ thờ cúng gia tiên… ghi dấu ấn tài hoa cách thấu đáo hơn. Điều quan trọng nhất là tìm ra của những người thợ thủ công. Dù cuộc sống có những giải pháp thúc đẩy làng nghề duy trì và phát hiện đại đến mấy, nhiều người dân Việt Nam đều triển trong cuộc sống hiện đại, trong hoàn cảnh mong muốn ngôi nhà của mình có dáng vẻ và bản kinh tế thế giới và trong nước đang gặp rất nhiều sắc dân tộc. Ở các điểm du lịch, du khách trong khó khăn. nước và quốc tế đều tìm mua những sản phẩm độc Làng nghề đang phải giải quyết hàng loạt đáo của địa phương để làm đồ lưu niệm. Nhiều những khó khăn như: thiếu vốn, thiếu mặt bằng làng nghề dệt thổ cẩm đã thu hút được nhiều du sản xuất, chưa có vùng nguyên liệu ổn định, phải khách và bán được nhiều sản phẩm, làm cho đời giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường…. Những khó sống của nhân dân được cải thiện. Trong khi kinh khăn thách thức lớn nhất hiện nay là vấn đề tiêu tế thế giới khó khăn nhưng nhiều nước vẫn có nhu thụ sản phẩm. Trong thời đại công nghệ phát triển cầu nhập hàng thủ công mỹ nghệ cao cấp của Việt như vũ bão, không chỉ riêng ở nước ta, mà ở nhiều Nam. Từ đó cho thấy rõ một điều: Hàng thủ công12
  12. 12. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄNcủa ta vẫn có khả năng tồn tại và phát triển ở trong sử dụng khoa học kỹ thuật để tăng độ bền đẹp củanước và xuất khẩu. Vấn đề là sản phẩm phải có chất liệu, thích ứng với mọi thời tiết, khí hậu; đi liềnchất lượng cao, không chỉ có chất lượng kỹ thuật, đó là việc xử lý ô nhiễm môi trường... Và điều quanmà còn mang được giá trị thẩm mỹ, hàm chứa bản trọng nhất là sáng tạo nhiều mẫu mã mới, vừa thểsắc văn hóa Việt Nam, tâm hồn và trí tuệ của nghệ hiện nét đẹp, độc đáo của sản phẩm nghề truyềnnhân. Dù máy móc hiện đại đến đâu cũng không thống Việt Nam, vừa phù hợp thị trường người tiêuthể thay thế đôi bàn tay tài hoa, óc thẩm mỹ và tâm dùng của nơi hàng xuất đến. Như vậy đội ngũ nghệhồn của các thợ thủ công. Như vậy, mỗi sản phẩm nhân có vai trò rất quan trọng trong sự sống cònthủ công phải thật sự là một tác phẩm nghệ thuật; của làng nghề, vừa gìn giữ nghề truyền thống củavà người làm ra nó phải có phẩm chất nghệ sĩ, tức cha ông, vừa là trụ cột của sự phát triển làng nghềlà phải có óc sáng tạo, óc thẩm mỹ cộng với đôi trong cuộc sống hiện đại. Tuy nhiên trong tình hìnhbàn tay “vàng”…. hiện nay, khi làng nghề đang gặp rất nhiều khó khăn Làng nghề truyền thống được thừa hưởng gia tài chưa tìm được nhiều thị trường, sản xuất ngưng trệquý giá của cha ông. Nghề thủ công ở nước ta có thì các nghệ nhân cũng không có “đất dụng võ”,truyền thống từ lâu đời, có nghề đã có lịch sử hàng do đó đời sống lâm vào tình cảnh khó khăn, xảy ratrăm năm, nghìn năm: Gốm Chu Đậu, Bát Tràng, tình trạng “cha muốn truyền nghề mà con khôngtơ lụa Vạn Phúc, kim hoàn Châu Khê, đồng Định muốn nối”, nghề tổ có nguy cơ bị thất truyền. ĐểCông, Đồng Xâm, Ý Yên, Đại Bái, thêu Quất Động, đội ngũ nghệ nhân làng nghề ngày càng phát triểnthổ cẩm Mai Châu…. Các nghệ nhân xưa rất tài hùng hậu, rất cần sự quan tâm chăm sóc của Nhànghệ làm ra các sản phẩm để đời. Di chỉ khảo cổ nước, của toàn xã hội. Mỗi làng nghề truyền thốnghọc Hoàng thành Thăng Long cách đây gần nghìn đều có nghệ nhân lâu năm giàu kinh nghiệm, nắmnăm minh chứng vai trò của làng nghề trong việc giữ vốn quý của cha ông, nay đã cao tuổi, cần đượcxây dựng kinh thành và tài năng của nghệ nhân sự chăm sóc sức khỏe, đồng thời tạo mọi điều kiệnphát triển rực rỡ đến mức thể hiện rõ nét đặc trưng để nghệ nhân truyền đạt kinh nghiệm quý giá tíchnghệ thuật từng chặng đường qua các triều đại Lý lũy cả đời mình, trong đó có những bí quyết gia- Trần - Lê - Nguyễn… Có những nghệ nhân xuất truyền. Nhiều nghệ nhân cao tuổi tâm huyết vớichúng còn lưu danh cho đến ngày nay như Tổ nghề nghề luôn luôn mong mỏi có cơ sở vật chất, có điềugốm Chu Đậu Bùi Thị Hý vào thế kỷ XV. Bà đã là kiện truyền nghề cho thế hệ trẻ. Việc đào tạo, dạychủ hơn mười trang phường gồm sứ nay thuộc làng nghề trở nên cấp thiết nhằm xây dựng lực lượngQuang Tiền, xã Đồng Quang, huyện Gia Lộc, tỉnh nghệ nhân trẻ có đủ tài, đủ tâm gánh vác công việcHải Dương. Vốn là một nữ trí thức có năng khiếu của làng nghề trong tình hình mới.hội họa, bà đã tạo dựng dòng gốm Chu Đậu nổi Việc tuyên truyền, quảng bá, tìm kiếm thịtiếng khắp nơi. Bà cũng chỉ huy nhiều đoàn thuyền trường, tôn vinh các nghệ nhân xuất sắc có tácchở gốm Chu Đậu xuất khẩu đến nhiều nước trên động tích cực đến quá trình phát triển làng nghề.thế giới. Hiện nay một kiệt tác do chính tay bà làm Hiệp hội Làng nghề Việt Nam rất quan tâm đếnra vào năm 1450 là chiếc bình gốm hoa lam cao việc tôn vinh các nghệ nhân, đến nay với nhiều54cm vẫn còn đang lưu giữ ở Bảo tàng quốc gia đợt đã công nhận 145 Nghệ nhân làng nghề. MớiThổ Nhĩ Kỳ; hình ảnh chiếc bình này được in trên đây, Nhà nước cũng xét công nhân danh hiệu Nghệcon tem của nước Mỹ. Gốm Chu Đậu khi xưa còn nhân Nhân dân và Nghệ nhân Ưu tú. Việc tôn vinhđược lưu giữ ở nhiều bảo tàng trong nước và 46 bảo này có ý nghĩa trong việc cổ vũ, động viên tinh thầntàng lớn ở nhiều quốc gia trên thế giới… các nghệ nhân làng nghề. Bên cạnh đó chúng ta Các nghệ nhân hôm nay vẫn giữ được nghề tổ cũng mong muốn Nhà nước có những chính sáchnhờ việc truyền nghề từ đời này sang đời khác, cha cụ thể để tháo gỡ những khó khăn, giúp làng nghềtruyền con nối. Bên cạnh đó, thời hiện đại cũng hiện nay tồn tại và phát triển bền vững, đồng thờigiúp các nghệ nhân ứng dụng những tiến bộ của có những chính sách trọng dụng nhân tài phát huycông nghệ và sản xuất như sử dụng máy móc vào tài năng của các nghệ nhân. Sự quan tâm của Nhàcông việc giản đơn, vừa đỡ tốn sức, vừa có năng nước là một trong những yếu tố quyết định sự phátsuất cao đáp ứng kịp thời những đơn đặt hàng lớn; triển của làng nghề và đội ngũ nghệ nhân.n 13
  13. 13. Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan (người thứ hai từ phải sang) cùng các đại biểu Trung ương và địa phương tham dự khai mạc Lễ hội Đền Bà Vũ. Ảnh hanam.gov.vn LỄ HỘI ĐỀN BÀ VŨ Ngày 4 / 10 / 2012 (tức 19.8 Nhâm Thìn) tại thôn Vũ Điện, xã Chân Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam đã long trọng mở hội tưởng niệm ngày mất của bà Vũ Thị Thiết, hiệu Hương Nương. Tham dự lễ có UVTƯ Đảng, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan, UVTƯ Đảng, Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thanh Hòa, UVTƯ Đảng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra TƯ Bùi Thị Minh Hoài. GS Hoàng Chương - TGĐ Trung tâm NCBT&PHVHDT Việt Nam, cùng nhiều đại diện của các Bộ, ban, ngành ở Trung ương đã về tham dự Lễ hội.Về phía địa phương có Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND Trần Xuân Lộc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Nga cùng đông đảo cán bộ và nhân dân địa phương tham dự rước kiệu, rước nước và múa hát truyền thống. Đồng chí Chủ tịch huyện Lý Nhân Nguyễn Văn Hương đã long trọng đọc bài Văn trình, gây xúc động cho hàng ngàn người dự. Xin được giới thiệu toàn văn dưới đây:14
  14. 14. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN Đoàn rước trong lễ hội đền Bà Vũ (Nguồn ảnh: hanam.gov.vn)Nhớ thưở xưa Con thứ hai tên gọi Trương HuyềnThế kỷ mười lăm Đến tuổi trưởng thành, cha mẹ định lương duyênTriều Lê Thánh Tông, ở trang Vũ Điện Với nàng Thiết, lập thành gia thấtVợ chồng bà Nguyễn Thị Phiên và ông Vũ ThuậnVốn dòng hào phú, tính nết nhân từ Bảy ngày sum vầy, vợ chồng chưa quen tính nếtSinh một người con gái phong tư Biên thuỳ có biến, chàng Trương phải sung quânThùy mị nết na như cành vàng, lá ngọc Tiễn đưa chồng, nàng lệ đầm khănHoàng giang mênh mang, sóng nước Nguyện Sớm hôm tảo tần, vẹn tròn chữ hiếuQuê hương đầm ấm, yên vui Nâng giấc, chăm nom cha già, mẹ héoNàng Thiết lớn lên, tư chất hơn ngườiMới 8 tuổi, đã làu thông kinh, sử Tròn năm tháng, nàng sinh được bé traiKiêm thi ca, đấng nam nhi cũng nể Bú mớm, nâng niu, quấn quýt chẳng rờiCha cho đến trường, việc hiếm xưa nay. Đặt tên khai sinh con là Trương ĐảnHỡi ôi! Bốn vách gió lùa, sương sa, phòng lạnhMười ba tuổi đầu chưa hết thơ ngây Ba tuổi bi bô con hỏi bố đâu?Cha mẹ đã giã từ nhân thế Chỉ bóng mình trên vách, dưới đèn dầuBốn anh em, ruột đau như xé Nàng bảo bố đây, đêm về mới đếnVắng song thân, nương tựa, để mưu sinh Con nín khóc, nô đùa, lòng nàng vui sướngThương cảnh ngộ, dân trang, an ủi chân tình Nén nỗi buồn, dù nói dối con thơThờ cha mẹ, nhắc nhau: nếp nhà vun đắp Đất thẳm, trời cao, nhật nguyệt chẳng mờXảy năm mất mùa, dân trang tan tác Chắc thấu hiểu tấm lòng nàng son sắt.Nàng Thiết vừa mười chín tuổi xuânAnh em liền đem của cải góp phần Chiến tranh qua, chàng Trương rời trận mạcĐỡ nạn đói, giúp dân qua vất vả Trở về quê, cha mẹ đã quy tiênTrang Vũ Điện, bếp lại ngời than, đỏ lửa Chồng buồn rầu, nàng luôn ở kề bên Săn sóc, động viên mong chồng nguôi bớtCùng trang khi ấy có một nhà Con nhìn bố mà không thôi khócThuần hậu, nhân từ, tiếng tốt bay xa Chàng ôm con, con kinh sợ thét lênVợ Lê Thị Quyên, chồng là Trương Nghị Ông không phải bố tôi, bố chỉ đến lúc ban đêmSinh được 5 trai, phong tư đẹp đẽ Mẹ đi cũng đi, mẹ đứng cũng đứng 15
  15. 15. CON NGÖÔØI & SÖÏ KIEÄN Rước nước từ sông Hồng về Đền Bà Vũ Nghe con trẻ, lòng nghi ngờ nổi sóng Bỗng mặt sông thấp thoáng bóng nàng Căn vặn đủ điều, nàng cố sức thanh minh Lẫn khói sương rồi mất hút đáy Hoàng Giang Bỏ ngoài tai mọi lời lẽ chân thành Chàng Trương chỉ một niềm vợ mình thất tiết Từ đó bà hiển linh bốn biển Họ hàng can ngăn, Trương Sinh vẫn đầy lòng ngờ vực Thành thần thiêng Hoàng Giang phò nguy, cứu nạn Hóa rồng vàng nâng đỡ thuyền vua Cạn lời phân trần, nàng đau đớn ra đi Âm phù đại quân. Thắng trận trở về Đến bến sông, sóng nước thầm thì Đức Lê Thánh Tông truyền trang Vũ Điện Cây gạo già, bóng trùm thiền viện Sửa đền miếu thờ Bà phụng niệm Bày tỏ với trời nỗi mình oan uổng Vua lại đề thơ bày tỏ nỗi niềm Vuông khăn hồng đề thơ gửi lại thế gian Tiếc thương Bà tự vẫn bởi oan khiên Rồi nàng gieo mình xuống đáy Hoàng Giang. Nối tiếp đời sau tao nhân, mặc khách Đó là tháng 8, ngày 20 âm lịch Đề thơ vịnh Bà cùng đền thiêng trầm mặc Người chẳng hay, nhưng trời thấu hết Bên Hoàng Giang xưa, nay gọi sông Hồng Oan khiên của nàng cảm động Long Vương Dân trong vùng kính cẩn đèn, nhang Cá chép đón nàng nhập chốn Thủy cung Thờ tấm gương soi vào lịch sử Ở nơi ấy Ngọc Linh phi đang ở Người phụ nữ Việt Nam trọn đời chung thủy Vốn là bạn cõi tiên khi nàng chưa giáng thế Theo nếp từ xưa Trương Huyền được tin thì sự lỡ rồi Xã Chân Lý, thôn Vũ Điện bây giờ Thương vợ mà lòng ngờ vực chưa nguôi Tháng tám 20 vào ngày chính hội Một đêm bố con trong căn phòng quạnh quẽ Tôn vinh Bà bậc trung trinh tiền bối Con gọi mẹ, bỗng nhiên vui vẻ Nhắc cháu con tự hào, truyền thống phát huy Chỉ bóng trên tường: Bố đến rồi kia Cầu quốc thái, dân an, phúc lộc đề huề Sao đêm nay nhiều bố thế ư? Cầu hòa cốc, phong đăng, nhà nhà no đủ Bởi thắp nhiều đèn và chàng chợt hiểu Nàng dỗ con chỉ bóng mình và bảo Nén tâm nhang, trảy hội đền Bà Vũ Bố đã về, ôi! Nàng đã bị oan Kính viếng hồn linh Bày tỏ tấm lòng thành Chàng ân hận cùng với dân trang Cẩn cáo! Ra bãi sông ì ầm sóng vỗ Cẩn cáo! Lập đàn tràng giải oan cho vợ Cẩn cáo! n16
  16. 16. HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄTNGƯỜI PHỤ NỮ DUY NHẤTCÓ CHỒNG, CONđược đặt tên phố ở Thủ đô Hà Nội l NGUYỄN MINH HOÀNG Tên một người được lấy để đặt tên một địa danh của một địa phương là một vinh dự lớnkhông chỉ với cá nhân người đó, mà còn cho cả gia đình, dòng họ, cho địa phương ngườiđó sinh sống. Càng vinh dự hơn, nếu tên người được đặt tên cho một địa danh ở Thủ đôcủa một nước. Đó là những người có công với dân, với nước. Họ là những vị vua anh minh,những danh thần, danh tướng, những nhà văn hóa lớn, những nhà khoa học tiêu biểu.Nhìn lại những địa danh mang tên người ở các địa phương nước ta, trừ những nhân vậtthời phong kiến, còn từ thời cận hiện đại, số gia đình có hai cha con được lấy để đặt tênđịa danh ở Thủ đô Hà Nội - Thủ đô Văn hiến - Thành phố Vì hòa bình, đến nay chỉ mới cómột. Đó là gia đình cụ Lương Văn Can. Tên cụ Lương Văn Can và người con trai là LươngNgọc Quyến được đặt tên cho hai con phố cổ (thủa Hà Nội 36 phố phường) cùng ở quậnHoàn Kiếm, Hà Nội: phố Lương Văn Can và phố Lương Ngọc Quyến. Đằng sau niềm vinhdự của cha con cụ Cử Can có công lao to lớn của một người phụ nữ, đó là cụ Lê Thị Lễ - vợcụ Cử Can, mẹ của chí sĩ Lương Ngọc Quyến.T rong Lương gia thế phả, cụ Cử Can (Lương và chu cấp tiền bạc để chồng thực hiện ý tưởng mở Văn Can) kể: “Năm Giáp Tuất (1875), Can trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Phong trào Đông tôi đi thi một lần là lĩnh Hương tiến ngay; thế Kinh Nghĩa Thục mà Lương Văn Can là Thục trưởnglà đã lên danh rồi. Khi ấy bố mẹ chưa già, các cụ đã mới dấy lên chưa đầy một niên học (từ tháng 3 đếncưới cho tôi người vợ ở huyện Thường Tín. Đó là con tháng 11/1970) thì đã bị Phủ Thống sứ Pháp ragái út Tú tài Lê Anh Sơn ở làng Bình Vọng, nguyên lệnh đóng cửa. Mật thám Pháp rình rập khám xétTri phủ của bản huyện, tên là Lê Thị Lễ buôn bán ở nhà cửa. Vậy là các khoản nợ nần do công việc dởHà Nội”. dang của chồng đều do một mình bà Cử chống chèo Xuất thân từ một gia đình Nho giáo, xuất giá về (có tài liệu nói số nợ lên đến 7000 đồng bạc Đônglàm dâu ở gia đình họ Lương cũng thuộc hàng danh Dương, một món tiền khổng lồ thời đó). Họa vô đơngia khoa bảng, bà Cử Can giữ trọn đạo làm vợ, làm chí, giữa lúc đang rối bời cả về đường hoạt động củamẹ, tần tảo làm ăn để phụng dưỡng, phụng chí, và chồng và tiền bạc, một tai họa khác lại giáng lên đầuphụng sự cho sự nghiệp trước là của chồng, sau là bà Cử. Người con trưởng của hai cụ là Lương Trúccủa con cái. Cửa hàng buôn bán của bà mở ngay Đàm thụ bệnh và qua đời ở quê nhà (làng Nhị Khê),trên phố Hàng Ngang mang biển hiệu “Quảng Bình ngày 10/5/1908, khi mới 29 tuổi. Cùng lúc ấy, haiAn”, cách nhà ở của gia đình (số 4, phố Hàng Đào) người con thứ là Lương Nghị Khanh và Lương Ngọcvà Trường Đông Kinh Nghĩa Thục (số 10, phố Hàng Quyến đã trốn sang Nhật theo phong trào Đông DuĐào) không xa. Bước vào nghiệp buôn bán, ngay của Phan Bội Châu. Để lấy tiền trang trải nợ nần,từ đầu, bà Cử đã chủ trương giữ chữ tín nghĩa trong nuôi con xuất dương làm cách mạng và chăm sócthương trường để làm ăn kiếm sống, nuôi gia đình người chồng vừa qua cơn thử thách lớn, bà Cử Can 17
  17. 17. HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄT Phố Lương Văn Can, Hà Nội (ảnh chụp những ngày đầu xuân) quyết định bán cửa hàng Quảng Bình An, món hồi duy nhất sống gần Cụ lại bị bệnh lao cướp đi cuộc môn lớn nhất của cha mẹ đẻ san sẻ khi xuất gia. Viết sống, để lại người con dâu góa bụa mới 23 tuổi và lại sự kiện này, trong Lương gia thế phả có nhắc tới 5 đứa cháu còn thơ dại mà cụ phải cưu mang. Giữa lời tự thuật của bà Cử: “Tuy đã nói lời cổ vũ để cho lúc đó, lại thêm một tin sét đánh nữa là Lương Nghị ông theo trọn con đường phụng sự Tổ quốc… vậy mà Khanh từ Hương Cảng trở về báo cho mẹ biết Lương khi cầm bút ký giấy phát mại bất động sản thì tay tôi Ngọc Quyến đã sa vào tay giặc. Người đàn bà khốn cứ run lên. Bởi vì có bao giờ tôi dám nghĩ đến việc khó đó lại nén lòng lo thu xếp cho Nghị Khanh qua phải bán tài sản của tiền nhân để lại”. Campuchia thăm cha, nhưng cụ Cử bà không ngờ đó Được người vợ hiền tần tảo lo cho gia đình yên cũng là lần chia tay vĩnh viễn. Nghị Khanh gặp cha ấm, cụ Cử Lương Văn Can vẫn nuôi chí gây dựng rồi lại thụ bệnh, qua đời khi mới 28 tuổi và yên nghỉ lại phong trào. Cụ tích cực tìm cách liên hệ với các nơi đất khách quê người. chí sỹ yêu nước khác, làm giấy xin phép mở Trường Cuối năm 1914, thực dân Pháp đã giải Lương Ôn Như để dạy dỗ lớp thanh niên…Nhưng sau một Ngọc Quyến về nước và mở phiên tòa xét xử. Giặc loạt những biến cố từ Hà Thành đầu độc (năm 1908) Pháp đã gợi ý cho bà Cử đứng ra “xin Nhà nước” đến các cuộc bạo động của Việt Nam Quang Phục giảm án. Nhưng thái độ của người vợ của nhà chí sỹ Hội (năm 1913) thì chính quyền thực dân ra tay đàn Lương Văn Can đã được sách Việt Nam nghĩa liệt áp. Cùng nhiều chiến sĩ yêu nước khác, cụ Lương sử thuật lại trong câu nói “Từ thuở con là bào thai, Văn Can cũng bị thực dân Pháp kết án 10 năm tù chúng tôi đã dạy con về tình yêu thương giống nòi, và bị đày biệt xứ, đưa sang Campuchia. Tiễn đưa chủng tộc. Bởi vậy, con tôi theo đuổi mục đích cứu chồng lên toa tàu chở tù đi đày, bà Cử lập tức thu nước là hợp với đạo lý của gia đình và của đất nước xếp cho người con gái là Lương Thị Bảy cùng con chúng tôi, sao lại gọi là phản loạn. Mẹ chỉ mong con trai út (con thứ 8) là Lương Ngọc Bôn qua Phnôm xứng đáng là con dân nước Việt đến hơi thở cuối Pênh để vừa buôn bán vừa chăm sóc cha già. Cụ ở cùng”. Lương Ngọc Quyến bị kết án và bị đày ải qua lại với người con thứ 6 là Lương Ngọc Bân, vừa nuôi các nhà giam từ Hỏa Lò (Hà Nội ) lên Phú Thọ, Sơn con học và ngóng tin hai người con đang đi làm quốc Tây rồi Thái Nguyên. Bà mẹ già lại gồng mình chịu sự ở nước ngoài. Mùa Thu năm 1914, người con đựng, vừa lo duy trì việc buôn bán để chu cấp cho18
  18. 18. HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄT sự trong sáng, nghiêm cẩn mà dịu dàng. Nói năng nhỏ nhẹ và luôn diễn đạt được mọi ý tứ rõ ràng. Trên 50 năm trong nghề kinh doanh buôn bán, cả đất Hà Thành ai cũng yêu mến. Là nhà buôn có đức nghiệp nên đã có đủ kinh tài, để trên thì phụng dưỡng cha mẹ, và dưới thì biết nuôi dạy con cái nên người. Còn về đức hạnh thì biết giữ cho gia tộc trong khuôn khổ Nho giáo trên kính dưới nhường, giữ đạo vợ chồng chung thủy, trong muôn vàn gian lao hiểm họa,…Là người đặc Phố Lương Ngọc Quyến, Hà Nội biệt quí quỷ thần, nhưng lạichồng, con ở Phnôm Pênh, vừa thăm nuôi người con không tin ở bói toán nhảmtrai mà chỉ ít lâu sau đã trở thành một trong những nhí. Phàm những nơi quán xá, xướng ca đều lánh.lãnh tụ của cuộc binh biến ở Thái Nguyên cùng ông Lúc nào cũng chỉ chăm chú nuôi dưỡng và dạy bảođội Trịnh Văn Cấn (Đội Cấn). Ngày 5/9/1917, đến con cái…dạy con từ lúc còn mang thai mà tể quân talượt người con trai Lương Ngọc Quyến hy sinh trong gọi là “phép thai giáo”.lúc cầm vũ khí đánh giặc Pháp. Cuối xuân năm Đinh Mão, ngày 24/3 âm lịch, bà Ngày 25/11/1921, cụ Cử Can trở về ngôi nhà xưa Cử Can qua đời, hưởng thọ 75 tuổi. Cụ Cử Lươngở Hà Nội sau 8 năm 8 tháng bị tù đày ở Phnôm pênh. Văn Can cùng các môn sinh treo tấm bảng Cáo phóThấy cảnh nhà tuy vắng mặt những người thân đã với 6 chữ vàng: “Bảo quốc túy, tuyết quốc sỉ” (Giữ lấymất, nhưng vẫn giữ được gia phong nền nếp yên ấm, tinh hoa của dân tộc, rửa mối nhục mất nước”. Cụcụ Cử Can đã viết lại lời nhận xét: “Do tể quân (vợ) Dương Bá Trạc, người đồng chí của cụ Lương Vănta biết trị gia, nên ta đi xa gần chín năm trời mới trở Can có đôi câu đối bằng chữ Hán viếng bà Cử:về nhà mà cảnh sắc gia đình vẫn y nhiên vô dạng”. “Tân khổ vị tông bang, tư tử vọng phu, song nhiệtNhưng dường như số mệnh vẫn không buông tha gia lệđình cụ Cử Can. Ngày 25/5/1923, người con trai út từ Ai ưu hữu hiền trợ, thành nhân thủ nghĩa, nhấtCam pu chia về, đang theo học tại Trường Cao đẳng đan tâm”sư phạm, bị lao lực, qua đời. Như vậy, cả 5 người con Dịch:trai của cụ Cử Can không còn một ai ở lại để phụng “Xót xa vì giống nòi đất nước, thương con ngóngdưỡng cha mẹ già. Rồi người đàn bà đầy cương nghị chồng, tuôn đôi hàng lệ nóng.ấy lại dốc toàn bộ gia sản còn lại của mình một lần Trọn lẽ lo toan bán buôn tài đảm, nên người giữnữa ủng hộ nghĩa cử của chồng là xây dựng một ngôi nghĩa một lòng son”.trường học cho quê hương Nhị Khê của mình. Nhị Cả một đời “xuất giá tòng phu”, hết lòng chămKhê học đường khai trường năm 1924 và sau này lo để chồng, con hiến dâng tâm huyết và hy sinh vìvinh dự mang tên Trường Lương Văn Can. Tổ quốc, bà Cử Can - Lê Thị Lễ đã làm rạng danh Nói về người vợ yêu quí của mình, cụ Lương Văn truyền thống phụ nữ Việt Nam. Sự nghiệp của chồng,Can viết trong Lương gia thế phả những lời lẽ đầy yêu con làm rạng danh đất Thủ đô ngàn năm văn hiếnthương và cảm phục như sau: “Chính thất của ta vốn - Thành phố Vì hòa bình phần nào đã đền đáp vẻdòng khuê môn ở xã Bình Vọng, phủ Thường Tín. vang cho công lao to lớn của một người phụ nữ ViệtTính người bình tĩnh, đoan trang, thần sắc luôn tỏa ra Nam ấy./.n 19
  19. 19. HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄT KỶ NIỆM NGÀY PHỤ NỮ VIỆT NAM (20 - 10) Bà NGUYỄN THỊ XUÂN MỸ Nữ Ủy viên Bộ Chính trị Đầu tiên của Đảng l TRƯƠNG NGUYỄN B Trong lịch sử ra đời và phát triển của à Nguyễn Thị Xuân Mỹ sinh năm Canh Thìn (1940), cầm tinh Con Rồng. Nguyên quán ở Đảng Cộng sản Việt Nam, sự tham gia của huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương, nhưng phụ nữ rất sớm và đã có nhiều đảng viên nữ bà được sinh tại phố Cát Dài, quận Lê Chân, thành giữ cương vị cao trong Đảng, điển hình là phố Hải Phòng. Tuổi thơ của bà gắn liền với những ký ức về một thời cả gia đình bí mật theo cha đi Nguyễn Thị Minh Khai làm Bí thư Thành kháng chiến ở Việt Bắc, gắn liền với hình ảnh người ủy Sài Gòn - Gia định khi còn rất trẻ và sau mẹ tần tảo, chịu thương, chịu khó một mình nuôi dạy các con giữa vùng chiến khu gian khổ, thiếu thốn. này đã có nhiều phụ nữ là ủy viên Trung Nhiều năm sau, bà Nguyễn Thị Xuân Mỹ cho biết, ương Đảng. Song, phải sau 66 năm, với 7 kỳ bà vẫn không thể nào quên được những câu hát, đại hội, đến năm 1996, vào Đại hội lần thứ lời ru của bà ngoại, người luôn dạy bảo con cháu bằng những câu ca dao, tục ngữ, những truyện thơ VIII của Đảng, mới có một gương mặt nữ nổi tiếng về đạo lý làm người. Những lời ru, điệu được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị. Người hát đó đã ăn sâu vào tiềm thức bà đến tận bây giờ. Thủa nhỏ, giống như rất nhiều bạn đồng lứa, bà Mỹ có vinh dự và đã góp phần làm rạng rỡ lịch cũng có ước mơ nhỏ là trở thành cô giáo. Nhưng, sử phụ nữ Việt Nam đó là bà Nguyễn Thị gia đình lại hướng bà đi học nghề Kế toán. Bà cho biết, đấy là sự “chéo ngoe” đầu tiên trong đời mà Xuân Mỹ. bà phải theo. Tưởng rằng lúc nhỏ chưa biết gì, sống phụ thuộc gia đình thì phải chấp nhận, nhưng rồi, từ20
  20. 20. HIEÀN TAØI ÑAÁT VIEÄTkhi thoát ly gia đình đi công tác, bà lại liên tục gặp tra Trung ương Đảng, trách nhiệm lại càng nặng nềchuyện là phải làm những công việc mà mình không hơn, với không ít áp lực. Bà cho rằng, làm một cánthích. Bà không thích làm công tác tuyên huấn, thì bộ lãnh đạo, phải luôn kiểm soát, làm chủ được tìnhlại được phân công làm Bí thư Đoàn Công ty Công hình, phải lường trước được những tình huống, kể cảnghệ phẩm Hải Phòng. Nghĩ mình chỉ làm “cán bộ những tình huống xấu nhất. Có như vậy mới xử lýcơ sở” thì lại “bị” điều về Ban Tuyên huấn Thành vấn đề một cách chính xác, kịp thời, quyết đoánđoàn Hải Phòng. Bước đường công tác của bà cứ Bên cạnh vai trò người đứng đầu ngành kiểm trabuộc bà phải chuyển mình đi vào những lĩnh vực của Đảng, bà Nguyễn Thị Xuân Mỹ còn phải thựcmới mẻ, nhiều khi phải vừa làm, vừa học. Đang làm hiện vai trò là Đại biểu Quốc hội Khóa X (1997-2002).Bí thư Quận ủy quận Lê Chân (Hải Phòng), lại trúng Trên cương vị này, bà có điều kiện tiếp cận với cáccử Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng (Đại hội VI, cử tri, tìm hiểu sâu nhiều vấn đề mà nhân dân quannăm 1986). Năm đó bà đã 46 tuổi, được chuyển lên tâm. Quá trình đi tiếp xúc cử tri, bà lắng nghe tâmTrung ương làm công tác kiểm tra Đảng. Tại Đại sự, nguyện vọng, phản ánh của cử tri. Qua đó, nhânhội VII của Đảng năm 1991, bà được bầu vào BCH dân nêu lên khá nhiều vấn đề liên quan đến việc xâyTrung ương và được giao trọng trách làm Phó Chủ dựng pháp luật, chính sách, xây dựng Đảng, nhất lànhiệm Thường trực ủy ban Kiểm tra Trung ương. trong việc đánh giá, xem xét, xử lý cán bộ đảng viên.Đến Đại hội Đảng lần thứ VIII (năm 1996), bà được Bà tâm sự, các hoạt động “nghị trường” sôi động củabầu làm Ủy viên Bộ Chính trị, được giao trọng trách Quốc hội với nhiều ý kiến phong phú, đa dạng, sátlàm Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng. với cuộc sống của người dân là những cơ sở để hìnhĐến Đại hội VIII, bà là nữ Ủy viên Bộ Chính trị duy thành pháp luật và những chủ trương chính sách củanhất từ trước đến thời điểm đó. Đảng và Nhà nước. Đó là những “kênh thông tin” Tuy phải nhận làm những công việc không phải quan trọng giúp người làm công tác kiểm tra đánhlà sở thích, nhưng khi tổ chức phân công bất cứ công giá nhìn nhận vấn đề, sự việc khách quan hơn. Tuyviệc gì, bà Nguyễn Thị Xuân Mỹ đều mang hết trách vậy, bà vẫn còn nhiều băn khoăn, day dứt bởi nhiềunhiệm để hoàn thành tốt, được tổ chức và nhân dân ý kiến đúng đắn, nhiều nguyện vọng chính đáng củahết sức tín nhiệm. Bà cho biết, trong thời gian làm người dân được phản ánh, đóng góp qua các lầncông tác Đoàn, đã rèn rũa, tôi luyện, và giúp cho bà tiếp xúc cử tri, nhưng kết quả giải quyết được còn rấtrất nhiều trong các công việc sau này. Đấy là sự sôi hạn chế, để cho dân còn nhiều bức xúc, khiếu nạinổi, không ngại khó của thanh niên. Vì thế, khi được kéo dài. Bà cũng mong muốn được tiếp xúc nhiềuphân công đảm nhiệm các công việc khác nhau, đối tượng cử tri, nhất là phụ nữ hoạt động trên nhiềubà đã nhanh chóng hòa nhập, nắm bắt công việc lĩnh vực, không chỉ với các đại cử tri vẫn thường gặpmới không mấy khó khăn. Từ khi ra công tác, bà tiếp xúc lâu nay, nhưng chưa làm được. Bà luôn tâmchỉ luôn tâm niệm và hứa với lòng mình là phải làm niệm và thầm biết ơn tấm lòng của gia đình, bạn bè,tốt công việc, làm hết trách nhiệm của mình, không đồng chí đã luôn thông cảm, động viên, giúp đỡ bàchờ đợi làm việc để mong được giao các chức lãnh hoàn thành tốt công việc. Không có những điều tốtđạo. Do vậy, khi được Đảng giao trọng trách làm đẹp mà Đảng và mọi người dành cho, bà khó lònglãnh đạo, bà đều rất bất ngờ, chỉ cảm nhận thấy có được như ngày hôm nay.trọng trách, áp lực công việc nhiều hơn, chứ không Vì thế, khi đã nghỉ hưu bà vẫn tham gia công tácnghĩ tới quyền lực. Hết nhiệm kỳ Khóa VII, xét mình xã hội từ thiện nhân đạo cho vơi đi những nỗi đaucũng đã đủ tuổi nghỉ hưu, bà báo cáo Trung ương mất mát. Hiện bà là Chủ tịch Hội Bảo trợ Người tàncho nghỉ hưu, nhưng được Trung ương tín nhiệm bầu tật và trẻ em Việt Nam.vào Bộ Chính trị Khóa VIII, và lại đảm đương chức Qua những mốc hoạt động trong cuộc đời nữ Ủyvụ nặng nề hơn Chủ nhiệm Uỷ ban Kiểm tra Trung viên Bộ Chính trị Nguyễn Thị Xuân Mỹ trên đây, thấyương Khóa VIII. Bà cho biết, 13 năm làm công tác người xưa đúng khi cho những người cầm tinh Conkiểm tra, là khoảng thời gian bà được thử thách nhiều Rồng (con vật linh thiêng, vừa thực, vừa ảo, biểu thịnhất, từ sự vững vàng trong lập trường, quan điểm, cho sức mạnh phi thường) là những người có ý chíđường lối, tác phong xử lý các vấn đề đặt ra. Đặc phấn đấu mạnh mẽ, ngoan cường./. nbiệt là từ khi giữ cương vị Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm 21
  21. 21. TÖØ TRONG DI SAÛN TÂM THỨC NÔNG DÂN Trong ca khúc Cách mạng Việt Nam từ 1930 - 1975 l TS. NGUYỄN ĐĂNG NGHỊ Ca khúc cách mạng Việt Nam là pho sử bằng âm thanh, phản ánh khá trung thực cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của dân tộc ta. Làm nên sự bất tử ấy là nhờ ca khúc cách mạng đã mang những đặc trưng tiêu biểu vốn có của người dân Việt Nam, mà đậm nét nhất là tâm thức nông dân (có nhà nghiên cứu đã gọi là chất nông dân). T âm thức nông dân hay chất nông dân, nên hiểu Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm đó là sự biểu hiện những nét văn hóa, được con Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư. người Việt Nam tạo dựng theo thời gian trên cơ Cái tâm thức nông dân thể hiện qua ca khúc cách sở tầng nền của nền văn minh lúa nước và kết cấu làng mạng bằng sự bộc trực, thẳng thắn, không hoa mỹ, xã, truyền lại qua các thế hệ, mà nhạc sỹ cũng là người giặc đến thì đánh, không sợ hy sinh và sẵn sàng hy được thừa hưởng cái “gen” di truyền đó. Tâm thức nông sinh cho dân tộc, cho Tổ quốc, đó chính là sự lĩnh hội dân trong ca khúc cách mạng được thể hiện ở các khía từ văn hóa truyền thống của dân tộc. cạnh sau: Ngay tác phẩm đầu tiên của dòng ca khúc cách 1.Bộc trực, không hoa mỹ mạng Việt Nam là bài Cùng nhau đi hồng binh của Đây cũng là một nét cơ bản, biểu lộ tâm thức nông Đinh Nhu, thì từ lời lẽ đến tính chất âm nhạc cũng thật dân trong ca khúc cách mạng Việt Nam, điều ấy được thà chất phác như vậy: “Cùng nhau đi hồng binh. Đồng thể hiện rõ nhất trong ca từ của nhiều ca khúc. Cũng dễ tâm ta đều bước. Đừng cho quân thù thoát. Ta quyết hiểu, bởi trong triết lý sống của người châu Á nói chung chí hi sinh. Nào anh em nghèo đâu. Liều thân cho đời thì ranh giới làng xã, biên giới quốc gia là cái thiêng sống…”. Trong Phất cờ Nam Tiến (Hoàng Văn Thái): liêng và cao cả. Đụng chạm tới điều đó, tất yếu sẽ nhận “Đập cho tan quân đế quốc Nhật, Pháp. Quyết đem được sự phản kháng mạnh mẽ kể cả về mặt quân sự máu hồng ta giành lấy non sông”. Trong Cờ Việt Minh lẫn tinh thần. Riêng đối với người Việt Nam, ý thức về (Vương Gia Khương): “Thẳng tiến phá tan đế quốc biên giới, lãnh thổ đã ngấm sâu vào trong tiềm thức xâm lăng sài lang Nhật, Pháp…”. Trong Du kích ca (Đỗ của mỗi con người, và nó được kết đọng thành truyền Nhuận) thì: “Đi lên! Giết quân thù cho hết. Chúng ta thống. Truyền thống ấy được khái quát bằng ngôn ngữ thề kiên quyết giải phóng nước nhà”. Rồi, Tiến quân hào sảng trong Bài thơ thần mà Lý Thường Kiệt đọc ca (Văn Cao), Cảm tử quân (Hoàng Quý), Diệt phát bên bờ sông Như Nguyệt từ hơn 10 thế kỷ trước: xít (Nguyễn Đình Thi)… chúng ta đều bắt gặp cách lý Nam quốc sơn hà Nam đế cư giải đơn giản, trực diện, không mỹ miều, hoa lá trong Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư lời ca.22
  22. 22. TÖØ TRONG DI SAÛN Cho đến thời đoạn sau, khi mà cả dân tộc ta bước sông hay bầu trời… thì cách tư duy kiểu này vẫn mangvào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, mặc dù tình tính chủ đạo. Biểu hiện rõ nhất đó là, lời ca thường tỷhình lịch sử, xã hội có nhiều chuyển biến, mặc dù ca mỷ dài dòng. Chúng tôi khảo sát 350 bài ca khúc cáchtừ đã dần có tính văn học, nhưng vẫn gặp và còn gặp mạng từ năm 1930 đến 1975, thấy tỷ lệ như sau:nhiều cái chất thật thà, đơn giản ấy trên nhiều góc độ - 75/350 bài viết một lời, chiếm tỷ lệ 21,44%.khác nhau. Chúng tôi chỉ xin trích dẫn những mẩu ca từ - 176/350 bài viết hai lời, chiếm tỷ lệ 50,28%.trong một số ca khúc để minh chứng cho điều vừa nói. - 57/350 bài viết ba lời, chiếm tỷ lệ 16,28% Bài hát Gởi anh đi đầu quân (Nguyễn Thơ): “Gởi - 42/350 bài viết bốn lời, chiến tỷ lệ 12%.anh lên đường mạnh giỏi đi đầu quân. Vì nước vì dân, Con số thống kê qua khảo sát tuy chông chênh,anh lên đường diệt thù chung”. Bài Hát Lời ca không nhưng không phải không có tính hợp lý. Ngay đối vớitắt (Tố Hải): “Kẻ thù run lên. Vì chị Vân đã thắng, người những bài chỉ có một lời thì phần nhiều cũng khôngđời sau vẫn nhớ”. Bài hát Tiếng cồng giải phóng, tiếng ngắn gọn, mà lời ca thường kể lể tỷ mỷ về một concồng chiến thắng (Y Na): “Cương lĩnh của mặt trận ta, người, một sự việc nào đó. Mặt khác, các tác giảnhư mũi tên bật khỏi ná”… thường nhắc đi, nhắc lại với ý đồ nhằm tÀ

×