Dacnhantam

799 views
743 views

Published on

Con người

0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
799
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
54
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Dacnhantam

  1. 1. DALE CARNEGIEÑAÉC NHAÂN TAÂM Quyeån saùch ñaàu tieân vaø hay nhaát cuûamoïi thôøi ñaïi ñeå thaønh coâng trong cuoäc soáng. Coá vaán xuaát baûn: Dorothy Carnegie Trôï lyù xuaát baûn: Tieán só Trieát hoïc Arthur R. Pell
  2. 2. BÌA 4 Ñaéc Nhaân Taâm – How To Win Friends and Influence People cuûa DaleCarnegie laø taùc phaåm noåi tieáng nhaát, baùn chaïy nhaát vaø coù taàm aûnh höôûng nhaát cuûa moïithôøi ñaïi. Cuoán saùch ñaõ ñöôïc chuyeån ngöõ sang haàu heát caùc thöù tieáng treân theá giôùi vaø coùmaët ôû haøng traêm quoác gia. Ñaây laø cuoán saùch lieân tuïc ñöùng ñaàu danh muïc saùch baùnchaïy nhaát (Best-selling Books) do thôøi baùo New York Times bình choïn suoát 10 naêm lieàn.Taùc phaåm coù söùc lan toûa voâ cuøng roäng lôùn – duø baïn ñi ñeán baát cöù ñaâu, baát kyø quoác gianaøo cuõng ñeàu coù theå nhìn thaáy. Taùc phaåm ñöôïc ñaùnh giaù laø cuoán saùch ñaàu tieân vaø haynhaát trong theå loaïi naøy, coù aûnh höôûng thay ñoåi cuoäc ñôøi ñoái vôùi haøng trieäu ngöôøi treântheá giôùi.
  3. 3. Xin göûi taëng ngöôøi baïn thaân yeâu nhaát cuûa toâi - Homer Croy - ngöôøi khoâng caàn ñoïc quyeån saùch naøy. - Dale Carnegie
  4. 4. LÔØI GIÔÙI THIEÄU Believe that you will succeed – and you will! “Tin raèng thaønh coâng – Baïn seõ thaønh coâng!” - Dale Carnegie Ñaéc Nhaân Taâm – How To Win Friends and Influence People cuûa Dale Carnegielaø quyeån saùch noåi tieáng nhaát, baùn chaïy nhaát cuûa moïi thôøi ñaïi. Saùch ñaõ ñöôïc chuyeånngöõ sang haàu heát caùc thöù tieáng treân theá giôùi vaø coù maët ôû haøng traêm quoác gia. Ñaây laøquyeån saùch duy nhaát veà theå loaïi self-help lieân tuïc ñöùng ñaàu danh muïc saùch baùn chaïynhaát (Best-selling Books) do thôøi baùo New York Times bình choïn suoát 10 naêm lieàn.Rieâng baûn tieáng Anh cuûa saùch ñaõ baùn ñöôïc hôn 15 trieäu baûn treân theá giôùi. Taùc phaåm coùsöùc lan toûa voâ cuøng roäng lôùn – duø baïn ñi ñeán baát cöù ñaâu, baát kyø quoác gia naøo cuõng ñeàucoù theå nhìn thaáy. Taùc phaåm ñöôïc ñaùnh giaù laø quyeån saùch ñaàu tieân vaø hay nhaát trongtheå loaïi naøy, coù aûnh höôûng thay ñoåi cuoäc ñôøi ñoái vôùi haøng trieäu ngöôøi treân theá giôùi. ÔÛ Vieät Nam, taùc phaåm How to Win Friends and Influence People cuûa DaleCarnegie ñaõ coù hôn 50 naêm gaén boù cuøng baïn ñoïc Vieät Nam qua baûn dòch Ñaéc NhaânTaâm cuûa hoïc giaû Nguyeãn Hieán Leâ vaø ñaõ giuùp nhieàu theá heä baïn ñoïc Vieät Nam thaønhcoâng trong cuoäc soáng. Trong suoát 50 naêm aáy, How to Win Friends and Influence Peopletöøng nhieàu laàn ñöôïc nhöõng ngöôøi con cuûa Dale chænh söûa, boå sung cho phuø hôïp vôùi thôøiñaïi môùi. Raát nhieàu ví duï, daãn chöùngï quaù cuõ ñaõ ñöôïc thay baèng nhöõng caâu chuyeän môùi,mang tính thôøi ñaïi vaø yù nghóa hôn. Vaø ñoù cuõng chính laø mong muoán cuûa Dale Carnegieluùc sinh thôøi. OÂng vaãn haèng mong taùc phaåm cuûa mình coù moät söùc soáng hôïp vôùi thôøi ñaïivaø ngaøy caøng lan toûa, phaùt trieån maõi.
  5. 5. Chính vì söï caäp nhaät môùi cuûa taùc phaåm cuõng nhö khaùt khao mang ñeán cho ñoäcgiaû Vieät Nam moät taùc phaåm thaät söï giaù trò veà ngheä thuaät giao tieáp vaø chinh phuïc loøngngöôøi, First News ñaõ quyeát ñònh mua baûn quyeàn aán baûn môùi nhaát vaø bieân dòch laïi taùcphaåm noåi tieáng naøy. Ñaéc Nhaân Taâm - How to Win Friends and Influence People ñöôïc First Newsmua baûn quyeàn cuûa Nhaø xuaát baûn Simon & Schuster cuûa Myõ. Ñaây laø baûn dòch ñaàu tieânvaø duy nhaát ôû Vieät Nam töø tröôùc ñeán nay coù baûn quyeàn töø nhaø xuaát baûn goác vaø ñöôïc söïñoàng yù cuûa gia ñình Dale Carnegie. Cuõng nhö nhieàu ngöôøi ñaõ töøng chieâm nghieäm vaø thaønh coâng nhôø nhöõng trieát lyùtrong quyeån saùch naøy, oâng Phaïm Phuù Ngoïc Trai, Chuû tòch vaø Toång Giaùm ñoác Pepsico,Indochina, ñaõ chia seû caûm nhaän saâu saéc cuûa mình: “Ñaéc Nhaân Taâm khoâng ñôn thuaàn laøcaùch cö xöû chæ ñeå ñöôïc loøng ngöôøi. Ñoù laø moät trong nhöõng nhaän thöùc hình thaønh nhaâncaùch con ngöôøi theo nhöõng chuaån giaù trò ñöôïc ña soá ñoàng yù vaø chia seû. Trong cuoäcsoáng, Ñaéc Nhaân Taâm theå hieän qua söï quan taâm, toân troïng nhöõng ngöôøi quanh ta vaø xaõhoäi mình ñang soáng. Trong kinh doanh, noù theå hieän söï coâng baèng (fairness) vaø tö duycuøng thaéng (win-win). Traùch nhieäm vôùi coäng ñoàng, vôùi xaõ hoäi qua söï ñoùng goùp cuûa baûnthaân töøng con ngöôøi vaø doanh nghieäp, hieåu theo “ñaéc nhaân taâm”, seõ khoâng coøn laø söï“coá gaéng laøm haøi loøng” hoaëc “ban phaùt” maø chính laø thöôùc ño nhaân caùch, laø boån phaänvaø traùch nhieäm cuûa nhöõng ngöôøi quaûn lyù vaø doanh nghieäp ñoù”. Khoâng coøn nöõa khaùi nieäm giôùi haïn Ñaéc Nhaân Taâm laø ngheä thuaät thu phuïc loøngngöôøi, laø laøm cho taát caû moïi ngöôøi yeâu meán mình. Ñaéc Nhaân Taâm cuûa thôøi ñaïi môùi ñoøihoûi söï hieän dieän cuûa caùi Taâm, caùi Taàm vaø caùi Taøi trong moãi ngöôøi chuùng ta. Ñaéc NhaânTaâm trong yù nghóa ñoù caàn ñöôïc thuï ñaéc baèng söï hieåu roõ baûn thaân, thaønh thaät vôùi chínhmình,hieåu bieát vaø quan taâm ñeán nhöõng ngöôøi xung quanh ñeå nhìn ra vaø khôi gôïi nhöõngtieàm naêng aån khuaát nôi hoï, giuùp hoï phaùt trieån leân moät taàm cao môùi. Ñaây chính laø ngheä
  6. 6. thuaät cao nhaát veà con ngöôøi vaø chính laø yù nghóa saâu saéc nhaát ñuùc keát töø nhöõng nguyeântaéc vaøng cuûa Dale Carnegie. Ñoàng caûm vôùi muïc ñích toát ñeïp cuûa First News vaø mong muoán goùp phaàn phaùttrieån neùt vaên hoùa öùng xöû “Ñaéc Nhaân Taâm” ôû Vieät Nam, Tröôøng Doanh nhaân ÑaécNhaân Taâm© - ñaïi dieän chính thöùc cuûa toå chöùc Dale Carnegie taïi Vieät Nam – ñaõ ñoànghaønh vôùi First News ñeå giôùi thieäu quyeån saùch “ñaàu tieân vaø hay nhaát moïi thôøi ñaïi veàngh thu t giao tieáp vaø öùng xöû”, quyeån saùch ñaõ töøng mang ñeán thaønh coâng vaø haïnhphuùc cho haøng trieäu ngöôøi treân khaép theá giôùi. Chaân thaønh chuùc caùc baïn seõ tìm ñöôïc nhöõng ñieàu boå ích vaø thaønh coâng vôùiquyeån saùch ñaëc bieät naøy. - First News
  7. 7. QUYEÅN SAÙCH CUÛA MOÏI THÔØI ÑAÏI Khi xuaát baûn laàn ñaàu tieân vaøo naêm 1936, taùc phaåm “How to WinFriends and Influence People” cuûa Dale Carnegie chæ in coù naêm nghìnbaûn. Caû Dale Carnegie vaø nhaø xuaát baûn Simon & Schuster ñeàu khoâng ngôøraèng ngay khi phaùt haønh, quyeån saùch ñaõ trôû thaønh moät hieän töôïng ñaùngkinh ngaïc trong ngaønh xuaát baûn Hoa Kyø. Simon & Schuster phaûi taùi baûnlieân tuïc môùi kòp ñaùp öùng ñuû nhu caàu cuûa baïn ñoïc. Trong suoát nhieàu thaäpkyû tieáp theo vaø cho ñeán taän baây giôø, taùc phaåm naøy vaãn chieám vò trí soá moättrong danh muïc saùch baùn chaïy nhaát vaø trôû thaønh moät söï kieän coù moät khoânghai trong lòch söû ngaønh xuaát baûn theá giôùi vaø ñöôïc ñaùnh giaù laø moät quyeånsaùch coù taàm aûnh höôûng nhaát moïi thôøi ñaïi. Dale Carnegie ñaõ töøng noùi kieám ñöôïc moät trieäu ñoâ-la coøn deã daønghôn laø saùng taïo ra moät cuïm töø tieáng Anh thoâng duïng. “How to win friendsand influence people” ñaõ trôû thaønh moät cuïm töø noåi tieáng ñư c söû duïngnhieàu ñeán möùc chính ngöôøi taïo ra noù cuõng khoâng ngôø ñeán. Cuïm töø naøy vaønhöõng giaù trò trong taùc phaåm cuûa Dale Carnegie ñaõ ñöôïc ñeà caäp, trích daãn,baøn luaän, öùng duïng trong voâ vaøn tình huoáng khaùc nhau cuûa cuoäc soáng. Taùcphaåm ñaõ ñöôïc dòch sang hôn 45 ngoân ngöõ treân theá giôùi. Vaø, thaät dieäu kyø,quyeån saùch chöa bao giôø bò laïc haäu bôûi thôøi gian. Moãi theá heä ñeàu caûmnhaän, khaùm phaù töø quyeån saùch caùch tö duy, caùch öùng xöû vaø caùch soáng môùimeû, thuù vò vaø raát höõu ích cho cuoäc soáng cuûa chính mình.
  8. 8. Moät vaán ñeà raát ñaùng ñöôïc neâu leân: Taïi sao phaûi ñaùnh giaù laïi moättaùc phaåm maø söï thaønh coâng vaø noåi tieáng cuûa noù ñaõ ñöôïc minh chöùng quathöïc tieãn cuûa moïi thôøi ñaïi? Taïi sao phaûi hieän ñaïi hoùa moät taùc phaåm ñaõñöôïc xem laø kinh ñieån, laø moät bieåu töôïng vaên hoùa cuûa nhaân loaïi? Ñeå traû lôøi caâu hoûi treân, tröôùc heát chuùng ta caàn hieåu raèng DaleCarnegie ñaõ daønh taâm huyeát caû cuoäc ñôøi mình ñeå vieát neân taùc phaåm naøy.“How To Win Friends And Influence People” ñaõ ñöôïc duøng laøm taøi lieäuchính cho caùc baøi giaûng vaø caùc cuoäc noùi chuyeän veà “Thuaät ñoái nhaân xöû theávaø giao tieáp hieäu quaû” cuûa Dale Carnegie vaø nhöõng theá heä dieãn giaû saunaøy. Cho ñeán tröôùc khi qua ñôøi vaøo naêm 1955, oâng vaãn khoâng ngöøng boåsung vaø caäp nhaät nhöõng kinh nghieäm soáng cuûa mình vaøo taùc phaåm naøytrong moãi laàn taùi baûn ñeå quyeån saùch luoân phuø hôïp vôùi tö duy cuûa thôøi ñaïimôùi. Döôøng nhö khoâng ai nhaïy caûm baèng Dale Carnegie trong caûm nhaänveà xu höôùng phaùt trieån cuûa caùc moái quan heä vaø cuoäc soáng noäi taâm conngöôøi. Neáu nhö Dale Carnegie coøn soáng, chaéc chaén oâng seõ vaãn tieáp tuïc boåsung, caäp nhaät ñeå taùc phaåm taâm huyeát cuûa mình luoân ñoàng haønh, soáng maõivôùi thôøi gian vôùi thôøi ñaïi ngaøy nay. Teân tuoåi cuûa nhieàu nhaân vaät noåi tieáng töø tröôùc nhöõng naêm 1930 töøngñöôïc ñeà caäp, trích daãn trong caùc laàn xuaát baûn tröôùc cuûa quyeån saùch naøykhoâng coøn quen thuoäc vôùi baïn ñoïc ngaøy nay nöõa. Moät soá daãn chöùng vaø víduï minh hoïa ñaõ laïc haäu vôùi hieän taïi. Do ñoù, trong laàn xuaát baûn môùi nhaátnaøy, chuùng toâi caäp nhaät vaø boå sung nhöõng ví duï, daãn chöùng ñeå laøm noåi baäthôn nhöõng yù töôûng tinh teá, taàm nhìn vaø nhöõng kinh nghieäm coù giaù trò vónh
  9. 9. haèng cuûa Carnegie. Thaät vaäy, Dale Carnegie ñaõ vieát nhö oâng ñaõ nghó, ñaõnoùi vaø ñaõ soáng baèng caû traùi tim mình, moät traùi tim chaân thaønh, giaøu loøngtraéc aån vaø luoân traøn ñaày nhieät huyeát. Töøng ngaøy, töøng giôø, haøng trieäu ngöôøi treân khaép theá giôùi vaãn ñangñoïc taùc phaåm baát huû naøy cuûa Carnegie. Quyeån saùch ñaõ giuùp thay ñoåi cuoäcñôøi cuûa raát nhieàu ngöôøi toát ñeïp hôn. Chuùng toâi traân troïng giôùi thieäu vôùibaïn ñoïc aán baûn caäp nhaät môùi naøy vaø tin töôûng noù seõ ñem laïi cho baïn söïthaønh coâng vaø haïnh phuùc trong cuoäc soáng. DOROTHY CARNEGIE
  10. 10. Lôøi Taùc Giaû Dale Carnegie “ÑAÉC NHAÂN TAÂM” RA ÑÔØI NHÖ THEÁ NAØO? Trong 35 naêm ñaàu theá kyû hai möôi, caùc nhaø xuaát baûn ôû Myõ ñaõ intreân 200.000 ñaàu saùch khaùc nhau. Haàu heát chuùng ñeàu nhaøm chaùn vaø thaátbaïi veà doanh thu. Giaùm ñoác moät trong nhöõng nhaø xuaát baûn lôùn nhaát treântheá giôùi cho toâi bieát raèng duø nhaø xuaát baûn cuûa oâng ñaõ coù baûy möôi laêmnaêm kinh nghieäm song vaãn thaát baïi 7 treân 8 ñaàu saùch ñaõ in trong naêm. Nhö vaäy, taïi sao toâi vaãn quyeát taâm vieát cuoán saùch naøy vaø sau khihoaøn taát, toâi coøn taâm ñaéc ñoïc ñi ñoïc laïi raát nhieàu laàn? Töø naêm 1912, toâi giaûng daïy ngheä thuaät kinh doanh ôû New York.Ban ñaàu, vôùi kinh nghieäm thöïc teá, toâi daïy hoïc vieân caùch dieãn thuyeát tröôùccoâng chuùng. Sau ñoù, toâi nhaän thaáy caùc hoïc vieân caàn ñöôïc höôùng daãn caùchdieãn ñaït hieäu quaû, ñaëc bieät laø ngheä thuaät öùng xöû vôùi con ngöôøi, trong kinhdoanh cuõng nhö giao tieáp xaõ hoäi haøng ngaøy. Toâi nghó raèng, chính baûn thaântoâi cuõng caàn töï nhìn laïi mình. Suy nghieäm veà thôøi gian ñaõ qua, toâi töï nhaänthaáy baûn thaân ñaõ coù raát nhieàu laàn xöû söï thieáu teá nhò. Neáu caùch ñaây 20 naêmmaø ñöôïc ñoïc moät quyeån saùch daïy caùch öùng xöû toát thì coù leõ toâi ñaõ khaùc ñiraát nhieàu.
  11. 11. Cö xöû sao cho ñeïp loøng ngöôøi nhöng khoâng thieät phaàn mình laø caûmoät ngheä thuaät. Ñieàu ñoùù ñoøi hoûi söï nhaïy caûm, tinh teá trong giao tieáp haøngngaøy, ñaëc bieät laø trong quan heä kinh doanh. Ñieàu naøy ñuùng vôùi taát caû moïingöôøi thuoäc moïi taàng lôùp, giai caáp trong xaõ hoäi. Theo moät nghieân cöùu ñöôïc tieán haønh döôùi söï baûo trôï cuûa VieänCarnegie thì ngay caû trong lónh vöïc kyõ thuaät coâng ngheä, thaønh coâng veà taøichính cuûa moät ngöôøi thöôøng chæ coù 15% laø do khaû naêng chuyeân moân, 85%coøn laïi tuyø thuoäc vaøo nhaân caùch, söï kheùo leùo, teá nhò trong giao tieáp vaø khaûnaêng quaûn lyù, laõnh ñaïo. Treân 1.500 kyõ sö ñaõ ñeán vôùi caùc lôùp hoïc do toâi giaûng daïy taïi Caâulaïc boä caùc kyõ sö Philadelphia vaø Vieän Kyõ thuaät ñieän Hoa Kyø. Lyù do hoïñeán vôùi lôùp hoïc naøy laø vì hoï nhaän ra raèng nhöõng ngöôøi ñöôïc traû löông caonhaát trong ngaønh cô khí khoâng phaûi laø nhöõng ngöôøi thoâng thaïo nhaát veàmaùy moùc maø chính laø nhöõng ngöôøi coù trình ñoä kyõ thuaät keát hôïp vôùi khaûnaêng giao tieáp thoâng minh vaø tinh teá, coù khaû naêng laõnh ñaïo, bieát khôi daäyloøng nhieät tình vaø bieát ñoäng vieân moïi ngöôøi moät caùch toát nhaát. Rockefellercuõng töøng noùi raèng: “Neáu coù theå mua ñöôïc khaû naêng ñoái nhaân xöû theá thì toâisaün saøng doác heát haàu bao cuûa mình vì ñaây chính laø ñieàu quan troïng hônbaát cöù ñieàu gì khaùc treân ñôøi”. Caùch ñaây khaù laâu, tröôøng ñaïi hoïc Chicago vaø caùc tröôøng cuûa HoäiCoâng giaùo Myõ ñaõ tieán haønh moät cuoäc thaêm doø trong hai naêm vôùi 156 caâuhoûi ñeå tìm hieåu xem nhöõng ngöôøi tröôûng thaønh muoán hoïc hoûi ñieàu gì nhieàunhaát. Trong danh saùch ñoù coù nhöõng caâu nhö: Coâng vieäc vaø ngheà nghieäp
  12. 12. cuûa baïn laø gì? Moái quan taâm cuûa baïn laø gì? Thôøi giôø raûnh baïn laøm gì? Thunhaäp cuûa baïn ra sao? Nhöõng sôû thích, öôùc mô cuûa baïn? Nhöõng vaán ñeà khoùkhaên cuûa baïn trong cuoäc soáng? Ngoaøi coâng vieäc, hoïc taäp, baïn quan taâmñeán ñieàu gì nhaát?... Keát quaû cuoäc thaêm doø cho thaáy moïi ngöôøi quan taâm nhieàu nhaát ñeánsöùc khoûe, tieáp theo ñoù laø caùch öùng xöû sao cho hoï ñöôïc ngöôøi khaùc quyùtroïng, tin töôûng vaø nghe theo. Vôùi mong muoán huaán luyeän, ñaøo taïo nhöõng hoïc vieân ôû Meriden moätkhoùa hoïc veà ngheä thuaät giao tieáp öùng xöû, nhöõng giaûng vieân ñaõ coá gaéng tìmkieám moät vaøi quyeån saùch ñeå coù theå laøm taøi lieäu giaûng daïy nhöng thaät ngaïcnhieân laø khoâng heà coù moät quyeån saùch naøo ñöôïc vieát veà ñeà taøi naøy caû. Khoâng theå tìm ôû ñaâu ra moät cuoán saùch ñeå laøm giaùo trình, theá laø toâibaét tay vaøo vieát moät quyeån saùch nhö vaäy. Tröôùc khi vieát, toâi ñaõ boû nhieàuthôøi gian ñeå luïc tìm vaø tham khaûo raát kyõ nhöõng vaán ñeà mình ñang quantaâm treân caùc saùch baùo, taïp chí, nhöõng caâu chuyeän vaø hoà sô ghi cheùp caùc vuïkieän tuïng trong gia ñình vaø xaõ hoäi, caùc taùc phaåm kinh ñieån cuûa nhöõng trieátgia vaø nhöõng nhaø taâm lyù hoïc noåi tieáng treân theá giôùi... Thaäm chí toâi coøn thueâ caû moät nhaø nghieân cöùu chuyeân nghieäp daønhra hôn moät naêm röôõi trôøi ñeå tìm ñoïc taát caû nhöõng gì coù trong caùc thö vieänmaø toâi ñaõ boû soùt, ñaøo bôùi trong nhöõng baøi hoïc veà taâm lyù, raø soaùt haøng traêmbaøi baùo, tìm kieám khoâng bieát bao nhieâu laø tieåu söû vôùi noã löïc tìm hieåu caùchmaø caùc nhaø laõnh ñaïo kieät xuaát cuûa moïi thôøi ñaïi ñaõ ñoái xöû vôùi nhöõng ngöôøixung quanh hoï nhö theá naøo.
  13. 13. Beân caïnh ñoù, chuùng toâi cuõng ñoïc veà göông thaønh coâng cuûa nhieàunhaân vaät xuaát chuùng nhö Julius Caesar1, Thomas Edison2... Toâi coøn nhôù,chæ rieâng Theodore Roosevelt, chuùng toâi ñaõ tìm ñoïc ñeán hôn 100 baøi tölieäu veà cuoäc ñôøi oâng. Caù nhaân toâi ñaõ tröïc tieáp phoûng vaán raát nhieàu ngöôøi thaønh coâng,trong ñoù coù nhöõng nhaân vaät noåi tieáng theá giôùi thuoäc nhieàu lónh vöïc: nhaøphaùt minh vó ñaïi Marconi, Edison… nhaø laõnh ñaïo chính trò xuaát chuùng nhöFranklin D. Roosevelt, James Farley, nhaø kinh doanh taøi naêng OwenD.Young, ngoâi sao maøn baïc Clark Gable, Mary Pickford, nhaø thaùm hieåmMartin Johnson... ñeå coá tìm ra nhöõng bí quyeát thaønh coâng maø hoï ñaõ öùngduïng trong caùch ñoái nhaân xöû theá. Töø taát caû nhöõng taøi lieäu thu thaäp ñöôïc, toâi ñaõ chuaån bò moät baøi vieátngaén coù teân laø “Ñaéc nhaân taâm – Ngheä thuaät ñoái nhaân xöû theá vaø thu phuïcloøng ngöôøi”. Baøi vieát naøy chæ “ngaén” ôû giai ñoaïn ñaàu nhöng khoâng laâu sauñoù ñöôïc phaùt trieån thaønh moät baøi giaûng keùo daøi trong voøng moät tieáng röôõiñoàng hoà. Khi keát thuùc baøi giaûng, toâi ñeà nghò caùc hoïc vieân theå nghieäm nhöõngkinh nghieäm, nhöõng nguyeân taéc maø hoï ñaõ hoïc vaøo trong coâng vieäc vaø cuoäcsoáng cuûa hoï vaø khi quay trôû laïi lôùp trong buoåi hoïc sau, moãi hoïc vieân seõtrình baøy nhöõng traûi nghieäm vaø keát quaû maø hoï ñaït ñöôïc. Toâi ñaõ thaät söï baátngôø, thuù vò vaø ñoàng caûm vôùi nhöõng caâu chuyeän xuùc ñoäng vaø nhöõng ñieàuboå ích maø caùc hoïc vieân keå laïi.1 Julius Caesar (100 – 44 Tr.CN): Hoàng La Mã c i.2 Thomas Edison (1847 – 1931): Nhà phát minh vĩ i ngư i M .
  14. 14. Ñaây khoâng phaûi laø moät quyeån saùch bình thöôøng naèm laëng yeân treângiaù. Noù tröôûng thaønh theo thôøi gian nhö söï phaùt trieån cuûa moät ñöùa treû. Noù“lôùn leân vaø phaùt trieån” vöôït ra khoûi nhöõng kinh nghieäm cuûa haøng trieäungöôøi qua caùc thôøi ñaïi ñaày bieán ñoäng cuûa raát nhieàu neàn vaên hoùa khaùcnhau. Luùc khôûi ñaàu caùch ñaây nhieàu naêm, chuùng toâi ñaõ in nhöõng nguyeântaéc öùng xöû ñoù treân moät taám theû baèng kích côõ taám böu thieáp. M t naêm sau,chuùng toâi phaûi in treân moät böu thieáp lôùn hôn, sau ñoù laø moät tôø giaáy khoålôùn… Daàn daàn nhöõng nguyeân taéc ñoù cöù taêng leân vaø ñöôïc in thaønh moät loaïtnhöõng quyeån soå tay nhoû. Sau 15 naêm nghieân cöùu vaø traûi nghieäm, quyeånsaùch naøy chính thöùc ñöôïc hoøan thieän vaø ra ñôøi. Nhöõng ñieàu ñöôïc trình baøy trong quyeån saùch naøy khoâng chæ ñônthuaàn laø nhöõng lyù thuyeát hay nhöõng lyù luaän caûm tính, chuû quan. Nhöõngkinh nghieäm naøy thaät söï coù moät pheùp laï vaø töøng laøm thay ñoåi cuoäc ñôøi cuûaraát nhieàu ngöôøi ñaõ öùng duïng noù. Trong lôùp hoïc cuûa toâi coù moät vò giaùm ñoác quaûn lyù 314 nhaân vieân.Tröôùc ñaây, oâng thöôøng xuyeân eùp buoäc, chæ trích vaø traùch maéng nhaân vieâncuûa mình. Haàu nhö chaúng bao giôø oâng coù ñöôïc thaùi ñoä dòu daøng, nhöõng lôøiñoäng vieân, khuyeán khích nhaân vieân. Nhöng ngay sau khi nghieân cöùu nhöõngnguyeân taéc ñöôïc ñeà caäp trong quyeån saùch, oâng ñaõ thay ñoåi hoaøn toaøn trieátlyù soáng cuûa mình. Moïi nhaân vieân trong coâng ty oâng nhö ñöôïc thoåi moätluoàng sinh khí môùi, laøm vieäc vôùi moät söï trung thaønh cao ñoä, loøng nhieät tìnhhaêng haùi vaø moät tinh thaàn ñoàng ñoäi maïnh meõ – ñieàu maø tröôùc ñaây chöa heà
  15. 15. coù. Ñieàu tuyeät vôøi nhaát laø oâng ñaõ bieán 314 con ngöôøi maø oâng töøng xemnhö nhöõng keû choáng ñoái trôû thaønh 314 ngöôøi baïn thaät söï cuûa mình. OÂng töïhaøo keå laïi: “Tröôùc ñaây moãi laàn ñeán coâng ty, toâi chaúng heà ñöôïc ai chaøoñoùn. Caùc nhaân vieân thöôøng nhìn veà phía khaùc khi thaáy toâi ñeán gaàn. Nhöngbaây giôø taát caû thöïc söï ñeàu laø baïn toâi, ngay caû ngöôøi baûo veä gaùc coång cuõngchaøo toâi moät caùch raát thaân maät”. Ngöôøi quaûn lyù naøy ñaõ ñaït ñöôïc nhieàu thaønh coâng hôn, nhieàu nieàmvui hôn – vaø quan troïng hôn caû laø oâng ñaõ tìm thaáy ñöôïc haïnh phuùc trongcoâng vieäc vaø cuoäc soáng. Cuõng nhôø öùng duïng hieäu quaû nhöõng nguyeân taéc trong quyeån saùchmaø raát nhieàu nhaân vieân kinh doanh ñaõ taêng ñaùng keå doanh soá cuûa mình.Nhieàu ngöôøi phaùt trieån theâm ñöôïc nhöõng khaùch haøng môùi – nhöõng khaùchhaøng maø tröôùc ñoù hoï hoaøn toaøn voâ voïng trong vieäc xaây döïng moái quan heä.Caùc laõnh ñaïo caáp cao thì ñöôïc thaêng chöùc, taêng löông. Nhöõng buoåi hoïc veàngheä thuaät öùng xöû khoâng nhöõng ñaõ thay ñoåi ñöôïc nhieàu ngöôøi baûo thuû, coùñònh kieán hay choáng ñoái, nhöõng ngöôøi thieáu hoøa ñoàng thoaùt khoûi nguy côbò sa thaûi maø coøn giuùp hoï nhaän ñöôïc loøng tin vaø ñöôïc giao phoù nhöõngtroïng traùch cao hôn. Nhöõng caùch öùng xöû naøy khoâng nhöõng giuùp haøn gaén laïinhöõng raïn nöùt trong caùc moái quan heä xaõ hoäi, coâng vieäc maø coøn taïo neânnhöõng tình caûm toát ñeïp, laøm thaêng hoa haïnh phuùc gia ñình. Haàu heát caùc hoïc vieân ñeàu raát kinh ngaïc veà nhöõng keát quaû töïa nhöpheùp maøu maø hoï ñaõ ñaït ñöôïc. Nhieàu hoïc vieân ñaõ ñieän thoaïi ñeán nhaø toâi
  16. 16. caû vaøo ngaøy chuû nhaät vì khoâng theå chôø ñeán 48 tieáng ñoàng hoà nöõa ñeå chiaseû nhöõng traûi nghieäm maø hoï vöøa khaùm phaù ñöôïc. Moät hoïc vieân quaù xuùc ñoäng tröôùc moät baøi tham luaän ñeán m c ngoàilaïi thaûo luaän vôùi caùc hoïc vieân khaùc ñeán taän 3 giôø saùng môùi ra veà. Anh taquaù phaán khích vaø hoài hoäp tröôùc nhöõng nhìn nhaän veà loãi laàm cuûa baûn thaânvaø tröôùc nhöõng caûm nhaän cuoäc soáng coù theâm nhieàu yù nghóa, theá giôùi ñaàynhöõng ñieàu môùi meû, ñaày nhöõng caûm höùng ñang chôø ñôïi mình ñeán noãi anhthao thöùc, khoâng theå nguû ñöôïc trong nhieàu ñeâm lieàn. Giaùo sö noåi tieáng William James cuûa tröôøng Ñaïi hoïc Harvard noùiraèng: “So vôùi taát caû nhöõng gì chuùng ta ñaõ haønh xöû, chuùng ta chæ môùi “tænhngoä” coù nöûa phaàn maø thoâi. Chuùng ta môùi chæ söû duïng moät phaàn nhoû nhöõngkhaû naêng theå chaát vaø tinh thaàn voán coù. Con ngöôøi thöôøng deã thoûa hieäp,baèng loøng vôùi chính mình vaø soáng trong caùc giôùi haïn töï ñaët ra maø chuùngcaùch raát xa so vôùi khaû naêng thaät söï cuûa mình. Raát nhieàu khaû naêng lôùn laoñaõ khoâng ñöôïc duøng ñeán!” Vaø, muïc ñích duy nhaát cuûa quyeån saùch naøy laøgiuùp caùc baïn phaùt hieän, phaùt trieån vaø taän duïng nhöõng tieàm naêng ñang coønnguû yeân, chöa ñöôïc khai thaùc trong chính con ngöôøi baïn! Theo tieán só JohnG. Hibben, nguyeân Hieäu tröôûng Ñaïi hoïc Princeton: “Thöôùc ño söï giaùo duïccuûa moät con ngöôøi chính laø khaû naêng öùng xöû cuûa anh ta tröôùc nhöõng tìnhhuoáng cuûa cuoäc soáng”. Neáu nhö baïn ñoïc xong ba chöông ñaàu cuûa quyeån saùch maø vaãn chöacaûm thaáy mình tieáp nhaän ñöôïc nhöõng kieán thöùc vaø kinh nghieäm toát hôn ñeåöùng duïng vaøo nhöõng tình huoáng thöïc teá cuoäc soáng cuûa baïn thì toâi xem laø
  17. 17. ñoù moät thaát baïi hoaøn toaøn. Vaø, nhö vaäy, quyeån saùch naøy khoâng coøn caànthieát cho baïn nöõa. Bôûi vì “muïc ñích toái thöôïng cuûa giaùo duïc”, nhö HerbertSpencer noùi, “khoâng phaûi laø kieán thöùc - maø laø haønh ñoäng”. Vaø - ñaây chính laø moät quyeån saùch cuûa haønh ñoäng! DALE CARNEGIE 1936
  18. 18. ÑEÅ QUYEÅN SAÙCH NAØY MANG ÑEÁN CHO BAÏN MOÄT KEÁT QUAÛ TOÁT NHAÁT 1. Moät yeâu caàu raát quan troïng ñeå baïn ñaït ñöôïc hieäu quaû cao nhaát töøquyeån saùch naøy laø: Moät khao khaùt maõnh lieät, moät quyeát taâm maïnh meõmuoán thay ñoåi, muoán caûi thieän khaû naêng ñoái nhaân xöû theá vaø hoaøn thieänchính mình. Ñeå coù ñöôïc moät khaùt khao maõnh lieät nhö vaäy, haõy nghó raèng vieächieåu bieát vaø vaän duïng thaønh coâng nhöõng nguyeân taéc naøy seõ giuùp baïn coùmoät cuoäc soáng giaøu coù veà tinh thaàn laãn vaät chaát, coù ñöôïc thaønh coâng vaøhaïnh phuùc hôn. Baïn cuõng coù theå töï laëp ñi laëp laïi raèng: “Uy tín, giaù trò vaøhaïnh phuùc cuûa toâi phaàn lôùn tuøy thuoäc vaøo khaû naêng öùng xöû cuûa toâi vôùi moïingöôøi xung quanh”. 2. Baïn neân ñoïc nhanh toaøn boä quyeån saùch ñeå coù ñöôïc caùi nhìn toångquaùt veà noäi dung chính. Sau ñoù, baïn ñoïc laïi thaät kyõ töøng chöông. Veà laâudaøi, ñieàu naøy seõ tieát kieäm ñöôïc thôøi gian, giuùp baïn coù ñöôïc söï thay ñoåi lôùntrong noäi taâm vaø thu ñöôïc nhöõng keát quaû myõ maõn. 3. Trong khi ñoïc, baïn neân döøng laïi suy ngaãm veà ñieàu vöøa ñoïc, töï hoûixem baèng caùch naøo vaø khi naøo thì coù theå öùng duïng töøng gôïi yù thieát thöïcñoù. 4. Haõy chuaån bò saün buùt toâ maøu, buùt chì, buùt möïc, thöôùc hay moät vaätgì coù theå duøng ñeå ñaùnh daáu. Khi baïn tìm thaáy moät yù töôûng maø baïn nghó laø
  19. 19. coù theå öùng duïng ngay ñöôïc, haõy toâ maøu, gaïch döôùi hay ñaùnh daáu theocaùch rieâng cuûa baïn, hoaëc daùn moät maûnh giaáy nhoû laøm daáu. Ñieàu naøy seõgiuùp cho vieäc ñoïc saùch trôû neân thuù vò hôn. Ngoaøi ra, khi caàn ñoïc laïi, baïnseõ nhanh choùng tìm thaáy nhöõng ñieåm caàn quan taâm moät caùch deã daøng hôn. 5. Toâi coù quen bieát moät giaùm ñoác haønh chính cuûa moät coâng ty baûohieåm. Taát caû caùc hôïp ñoàng baûo hieåm phaùt haønh haøng thaùng baø ñoïc quañeàu gioáng heät nhau. Theá nhöng cöù heát thaùng naøy sang thaùng khaùc, suoátmöôøi laêm naêm ñöông chöùc, baø aáy ñaõ ñoïc khoâng soùt moät hôïp ñoàng naøo. Taïisao theá? Bôûi vì kinh nghieäm ñaõ daïy cho baø bieát raèng, ñaây laø caùch toát nhaátñeå baø luoân nhôù ñöôïc roõ raøng nhöõng ñieàu khoaûn trong ñaàu. Toâi ñaõ töøng maát gaàn hai naêm roøng raõ ñeå vieát moät quyeån saùch veàcaùch dieãn thuyeát tröôùc coâng chuùng nhöng thænh thoaûng toâi vaãn phaûi ñoïc laïiñeå nhôù nhöõng gì chính toâi ñaõ vieát trong quyeån saùch cuûa mình. Vì vaäy, neáu muoán coù ñöôïc lôïi ích thöïc söï laâu daøi töø quyeån saùch naøy,toâi ñeà nghò baïn neân ñoïc ñi ñoïc laïi nhieàu laàn. Sau khi ñoïc thaät kyõ löôõng,moãi thaùng baïn neân daønh moät vaøi giôø ñeå xem laïi quyeån saùch vaø ñaët noù ôû vòtrí deã nhìn thaáy nhaát treân baøn laøm vieäc cuûa mình. Haõy luoân nhôù raèng vieäcöùng duïng nhöõng nguyeân taéc ñaõ hoïc chæ coù theå trôû thaønh thoùi quen moät khichuùng ta coù moät keá hoaïch thöïc haønh, öùng duïng, coù ghi nhaän vaø ñieàu chænhthaät saùt sao vaø lieân tuïc 6. Hoïc moät yù töôûng, caùch thöùc môùi laø moät quaù trình tích cöïc vaø chuûñoäng. Chuùng ta caàn phaûi hoïc baèng thöïc haønh. Cho neân, neáu muoán laøm chuûcaùc nguyeân taéc trong quyeån saùch naøy thì baïn caàn phaûi thöïc haønh. Baïn haõy
  20. 20. taän duïng moïi cô hoäi ñeå öùng duïng nhöõng ñieàu ñaõ hoïc ñöôïc. Neáu khoâng laømtheá baïn seõ nhanh choùng queân ñi. Chæ nhöõng kieán thöùc ñöôïc öùng duïng môùiñöôïc khaéc ghi thaät söï vaøo trong trí nhôù. Tuy nhieân, toâi bieát khoâng phaûi luùc naøo cuõng coù theå deã daøng öùngduïng nhöõng nguyeân taéc naøy. Toâi bieát roõ ñieàu ñoù bôûi vì chính toâi vaãnthöôøng thaáy khoù öùng duïng nhöõng ñieàu maø toâi ñaõ bieát vaøo cuoäc soáng haøngngaøy nhö toâi ñaõ töøng döï ñònh. Ví duï, khi baïn khoâng haøi loøng vôùi ai thì baïnthöôøng coù khuynh höôùng pheâ phaùn vaø chæ trích hôn laø tìm caùch hieåu hoaøncaûnh vaø quan ñieåm cuûa ngöôøi aáy. Thöôøng thì tìm thaáy sai laàm deã daøng hôntìm thaáy ñieàu ñaùng ñeå khen ngôïi vaø noùi veà ñieàu baïn muoán deã daøng hôn laønoùi veà ñieàu ngöôøi khaùc muoán, v.v. Cho neân, khi ñoïc quyeån saùch naøy,ngoaøi vieäc tìm kieám nhöõng yù töôûng, thoâng tin môùi, baïn coøn caàn tìm caùchtaïo neân nhöõng thoùi quen môùi, thöïc hieän moät caùch soáng, caùch öùng xöû vaøsuy nghó môùi. Ñieàu naøy ñoøi hoûi thôøi gian vaø phaûi coù söï quyeát taâm, kieân trìtaäp luyeän haøng ngaøy. Nhö vaäy, neáu baïn thöôøng xuyeân ñoïc ñi ñoïc laïi quyeån saùch naøy vaøxem ñoù nhö moät caåm nang veà caùch caûi thieän nhöõng moái quan heä vôùi conngöôøi vaø xaõ hoäi, quyeån saùch seõ raát höõu ích cho baïn. Moãi luùc baïn ñoái dieänvôùi moät vaán ñeà phöùc taïp - nhö maéc moät loãi laàm trong öùng xöû, bò moät ñoàngnghieäp hay moät ngöôøi baïn hieåu sai, khi caàn ñoái xöû vôùi moät ñöùa beù ngoãnghòch, hoøa giaûi nhöõng baát ñoàng trong ñôøi soáng gia ñình hay phaûi laøm haøiloøng moät khaùch haøng ñang böïc boäi - thì baïn neân öùng duïng linh ñoäng nhöõng
  21. 21. nguyeân taéc ñoù. Toâi nghó raèng chaéc chaén chuùng seõ ñem laïi nhöõng keát quaûkyø dieäu cho baïn. 7. Baïn coù theå ñeà nghò moät ngöôøi baïn hay ngöôøi thaân quan saùt mìnhvaø coù theå taëng ngöôøi ñoù moät moùn quaø nhoû moãi laàn ngöôøi aáy baét gaëp baïn viphaïm moät nguyeân taéc öùng xöû naøo ñoù. Haõy bieán vieäc thöïc haønh nhöõngnguyeân taéc naøy thaønh moät troø chôi sinh ñoäng, thuù vò. 8. Coù laàn, chuû tòch moät ngaân haøng noåi tieáng ôû Wall Street noùi veà heäthoáng caâu hoûi töï kieåm tra raát hieäu quaû maø oâng duøng ñeå töï ñieàu chænh caùchöùng xöû cuûa mình. Maëc duø trình ñoä hoïc vaán khoâng cao nhöng oâng ñaõ trôûthaønh moät trong nhöõng nhaø taøi chính uy tín nhaát ôû Myõ. OÂng thuù nhaän raèng,haàu heát moïi thaønh coâng maø oâng coù ñöôïc ñeàu laø nhôø thöôøng xuyeân öùngduïng phöông phaùp ñoù. Döôùi ñaây laø nguyeân vaên lôøi taâm söï cuûa oâng: “Ñaõ bao naêm qua toâi giöõ moät quyeån soå ghi cheùp moïi cuoäc heïn maø toâiphaûi thöïc hieän trong tuaàn. Gia ñình toâi khoâng bao giôø coù keá hoaïch naøo chotoâi vaøo buoåi toái thöù baûy vì hoï bieát toâi luoân daønh thôøi gian naøy cho cho quaùtrình “khai saùng”, töï kieåm ñieåm vaø nhìn nhaän laïi baûn thaân mình. Sau khiaên, toâi môû quyeån lòch heïn vaø suy nghó veà moïi cuoäc phoûng vaán, thaûo luaän vaøgaëp gôõ ñaõ dieãn ra trong tuaàn vaø töï hoûi mình: “Toâi ñaõ phaïm nhöõng sai laàm gì?” “Toâi laøm ñöôïc ñieàu gì ñuùng vaø toâi coù theå hoaøn thieän hôn vieäc ñoùbaèng caùch naøo?” “ Toâi hoïc ñöôïc nhöõng baøi hoïc gì töø kinh nghieäm naøy?”
  22. 22. Toâi luoân caûm thaáy raát khoù chòu trong nhöõng laàn töï kieåm haøng tuaànñoù vaø thöôøng raát ngaïc nhieân tröôùc nhöõng loãi laàm hay sô xuaát ngu xuaån cuûamình. Tuy nhieân, theo ngaøy thaùng, nhöõng laàm loãi naøy ñaõ daàn daàn ít haún ñi.Ñoâi khi, toâi cuõng coù dòp töï khen thöôûng mình khi khoâng nhaän thaáy loãi laàmnaøo. Caùch töï phaân tích vaø kieân ñònh töï giaùo duïc mình lieân tuïc töø naêm naøysang naêm khaùc ñaõ giuùp ích cho toâi nhieàu hôn baát cöù ñieàu gì khaùc. Noùùkhoâng chæ giuùp toâi naâng cao khaû naêng ra quyeát ñònh hieäu quaû maø coøn giuùptoâi raát nhieàu trong moïi moái giao tieáp. Toâi khoâng theå coù lôøi khuyeân naøo toáthôn theá”. Baïn cuõng coù theå duøng moät heä thoáng caâu hoûi töông töï ñeå kieåm tracaùch öùng duïng nhöõng nguyeân taéc ñöôïc ñeà caäp trong quyeån saùch naøy. Laømnhö vaäy baïn seõ coù hai ñieàu lôïi. Thöù nhaát, baïn seõ thaáy mình tham döï vaøomoät quaù trình töï reøn luyeän, töï hoïc hoûi, tuy vaát vaû nhöng raát coù yù nghóa vaøcoù giaù trò laâu daøi vôùi baûn thaân. Thöù hai, baïn seõ thaáy khaû naêng öùng xöû cuûamình vôùi moïi ngöôøi seõ ngaøy caøng hoaøn thieän. 9. Baïn coù theå duøng moät cuoán soå nhoû ñeå ghi laïi dieãn tieãn nhöõng hieäuquaû maø baïn ñaõ öùng duïng töø quyeån saùch naøy. Baïn haõy ghi thaät kyõ, cuï theåteân ngöôøi, thôøi ñieåm vaø keát quaû. Laøm nhö theá seõ thoâi thuùc baïn coá gaénghôn nöõa, nhöõng ghi chuù naøy seõ trôû thaønh nhöõng kyû nieäm raát thuù vò khi baïnngaãu nhieân ñoïc laïi noù trong moät buoåi toái thaûnh thôi naøo ñoù ôû nhieàu naêmsau… Toùm laïi, ñeå ñaït ñöôïc hieäu quaû toát nhaát töø quyeån saùch naøy, baïn neân:
  23. 23. a. Phaùt trieån nieàm khao khaùt saâu saéc vaø maïnh meõ laø seõ laøm chuû chobaèng ñöôïc nhöõng nguyeân taéc kyø dieäu veà caùch öùng xöû trong moái quan heägiöõa ngöôøi vôùi ngöôøi. b. Ñoïc nhanh ñeå naém toång quaùt vaø sau ñoù ñoïc töøng chöông thaät kyõtröôùc khi ñoïc chöông tieáp theo. c. Khi ñoïc, baïn neân thöôøng xuyeân döøng laïi ñeå chieâm nghieäm vaø töïhoûi mình xem laøm theá naøo ñeå coù theå öùng duïng töøng nguyeân taéc vaøo cuoäcsoáng haøng ngaøy cuûa mình. d. Gaïch döôùi moãi yù töôûng hay vaø quan troïng. e. Ñoïc laïi quyeån saùch naøy vaøo thôøi gian raûnh moãi thaùng. f. Taän duïng moïi cô hoäi ñeå öùng duïng nhöõng nguyeân taéc naøy. Haõyduøng quyeån saùch nhö moät caåm nang giuùp baïn giaûi quyeát nhöõng vaán ñeàhaøng ngaøy. g. Taïo neân moät troø chôi thuù vò cho vieäc thöïc taäp cuûa mình baèng caùchtaëng moät ngöôøi thaân naøo ñoù moät moùn quaø nhoû moãi khi ngöôøi aáy baét gaëpbaïn vi phaïm moät trong nhöõng nguyeân taéc. h. Moãi tuaàn haõy kieåm tra laïi nhöõng tieán boä maø baïn ñaït ñöôïc. Töï hoûixem mình ñaõ phaïm nhöõng sai laàm gì, ñaït ñöôïc nhöõng tieán boä gì, ruùt rañöôïc nhöõng baøi hoïc gì cho töông lai. i. Ghi laïi thôøi gian vaø caùch thöùc cuï theå maø baïn ñaõ öùng duïng nhöõngnguyeân taéc naøy vaøo cuoán soå nhoû.
  24. 24. PHAÀN THÖÙ NHAÁTNGHEÄ THUAÄT ÖÙNG XÖÛ CAÊN BAÛN
  25. 25. 1 “MUOÁN LAÁY MAÄT THÌ ÑÖØNG PHAÙ TOÅ ONG” Ngaøy 07 thaùng 05 naêm 1931. Tieáng huyeân naùo vaø tieáng chaân chaïy raàm raäp treân ñöôøng phoá NewYork. Caûnh saùt ñang röôït ñuoåi moät teân toäi phaïm nguy hieåm. Cuoái cuøng,sau raát nhieàu noã löïc vaø quyeát taâm, caûnh saùt ñaõ toùm ñöôïc Crowley “HaiSuùng”, moät teân gieát ngöôøi haøng loaït, ngay taïi nôi maø haén khoâng ngôø ñeán:nhaø ngöôøi yeâu cuûa haén treân ñaïi loä West End. Moät traêm naêm möôi caûnh saùt vaø maät vuï bao vaây toøa nhaø cao nhaát,nôi haén aån naùu. Hoï choïc thuûng maùi nhaø, phun khoùi vaø boá trí caû suùng maùytaïi caùc cöûa soå cuûa nhöõng cao oác xung quanh. AÂm thanh chaùt chuùa cuûanhöõng traøng suùng maùy vaø suùng ngaén vang leân lieân tuïc trong hôn moät giôøñoàng hoà. Beân trong caên phoøng ôû taàng cao nhaát aáy, Crowley aån ngöôøi saunhöõng chieác gheá baønh ñoän boâng daøy, quyeát lieät ch ng tr löïc löôïng caûnhsaùt baèng nhöõng traøng suùng lieân thanh. Nhöng cuoái cuøng, teân toäi phaïm coùtaøi thieän xaï naøy cuõng phaûi ñaàu haøng. Caûnh saùt tröôûng New York, oâng E. P. Mulrooney nhaán maïnh raèngteân Crowley “Hai Suùng” laø moät trong nhöõng teân toäi phaïm nguy hieåm vaøtaøn aùc nhaát trong lòch söû toäi phaïm ôû thaønh phoá ñoâng daân nhaát nöôùc Myõnaøy. Moät ñieåm raát ñaùng löu yù veà con ngöôøi Crowley laø: “Chæ moät lyù do coûncon, thaäm chí khoâng caàn coù lyù do naøo, hoaëc ñôn giaûn ñeå giaûi saàu, haén cuõng
  26. 26. coù theå chóa suùng vaøo ngöôøi khaùc vaø boùp coø”. Tuy nhieân, ñoù laø suy nghó cuûacaûnh saùt. Rieâng teân toäi phaïm maùu laïnh naøy laïi khoâng nghó nhö theá. Khibeân ngoaøi caûnh saùt tìm moïi caùch ñeå baét haén thì trong phoøng, Crowley ñangvieát moät böùc thö. Böùc thö coøn dính veät maùu ñoû. Vaø, ñaây laø nhöõng gìCrowley ñaõ vieát: “Döôùi lôùp aùo naøy laø moät traùi tim meät moûi nhöng dòu daøng– moät traùi tim khoâng heà laøm toån thöông ai”. Ñoïc nhöõng doøng naøy, ai chaúngthaáy loøng mình xuùc ñoäng nhöng söï thaät thì laïi traùi ngöôïc vôùi nhöõng gì haénvieát. Chæ vaøi giôø tröôùc ñoù, Crowley ñaõ naõ suùng vaøo moät caûnh saùt giaothoâng khi anh ta chaën xe haén ñeå kieåm tra baèng laùi. Khi vieân caûnh saùt ngaõõguïc xuoáng, Crowley ñaõ nhaûy ra khoûi xe, choäp khaåu suùng ngaén cuûa naïnnhaân vaø laïnh luøng boài theâm moät phaùt nöõa vaøo thaân hình ñang run raåy haáphoái. Crowley bò keát aùn töû hình. Treân gheá ñieän ôû nhaø tuø Sing Sing, haén coønnguïy bieän raèng: “Phaûi chaêng ñaây laø söï tröøng phaït maø toâi phaûi chòu vì ñaõgieát ngöôøi? Khoâng! Ñaây laø söï tröøng phaït maø toâi phaûi chòu chæ vì toâi caàn töïbaûo veä mình”. Thaät kyø laï laø moät keû thuû aùc roõ raøng nhö vaäy laïi khoâng chòu nhìnnhaän toäi loãi cuûa mình. Toâi coù trao ñoåi thö töø qua laïi vôùi Lewis Lawer, vieân cai nguïc nhaø tuøSing Sing (laø nôi giam giöõ nhöõng teân toäi phaïm nguy hieåm nhaát ôû NewYork). Lewis Lawer taâm söï: “Raát hieám phaïm nhaân ôû Sing Sing töï xemmình laø ngöôøi xaáu. Hoï nghó hoï cuõng laø nhöõng con ngöôøi bình thöôøng nhöanh vaø toâi. Hoï coù theå keå cho anh nghe taïi sao hoï phaù moät keùt saét hay nhanhtay baám coø suùng. Haàu heát boïn hoï ñeàu tìm caùch ñöa ra nhöõng lyù leõ doái traù
  27. 27. ñeå baøo chöõa cho nhöõng haønh vi phaïm phaùp vaø voâ löông taâm cuûa mình. Hoïkieân quyeát cho raèng khoâng coù lyù do gì ñeå boû tuø hoï caû”. Neáu nhö Al Capone(3), “Hai Suùng” vaø nhöõng tay anh chò thuoäc caùcbaêng ñaûng xaõ hoäi ñen khoâng bao giôø thöøa nhaän toäi aùc taøy trôøi cuûa mình thìlieäu nhöõng con ngöôøi bình thöôøng coù deã daøng töï nhìn nhaän nhöõng sai laàmheát söùc ñôøi thöôøng cuûa mình khoâng? John Wanamaker, ngöôøi saùng laäp chuoãi cöûa haøng baùn leû mang teânoâng, töøng thöøa nhaän raèng: “Caùch ñaây ba möôi naêm, toâi hieåu raèng maéngnhieác ngöôøi khaùc laø ngu ngoác. Toâi ñaõ gaëp nhieàu raéc roái töôûng nhö khoângtheå chòu ñöïng tröôùc khi hieåu ñöôïc moät söï thaät hieån nhieân laø Thöôïng ñeá traocho moãi ngöôøi moät ñaëc ñieåm rieâng, khoâng ai gioáng ai. Vaø, chính vì vaäy, toâikhoâng theå ñoøi hoûi moïi ngöôøi haønh xöû gioáng nhau vaø moïi ngöôøi ñeàu bieát töïpheâ phaùn mình khi hoï laøm moät ñieàu gì ñoù khoâng toát”. Quaû laø Wanamaker taøi ba ñaõ sôùm ruùt ra ñöôïc baøi hoïc ñoù trong khitoâi phaûi maát caû moät phaàn ba theá kyû maøy moø tìm kieám môùi baét ñaàu hieåu raraèng coù ñeán 99% trong chuùng ta khoâng bao giôø töï pheâ phaùn mình vì baát cöùñieàu gì, cho duø chuùng ta coù sai laàm ñeán ñaâu ñi nöõa. Chæ trích laø voâ boå, noù chæ gaây ra thaùi ñoä choáng ñoái vaø baøo chöõa. Chætrích coøn coù theå trôû neân nguy hieåm vì noù chaïm vaøo loøng kieâu haõnh coá chaápcuûa con ngöôøi, gaây toån thöông tôùi yù thöùc veà taàm quan troïng cuûa hoï vaø keátcuoäc chæ taïo neân söï töùc giaän, caêm thuø. Chæ trích coøn gaây phaûn öùng choái boû3 Al Capone: Truøm toäi phaïm kheùt tieáng cuûa Myõ ñaàu theá kyû 20.
  28. 28. traùch nhieäm, ñoàng thôøi phaùt sinh taâm lyù chaùn naûn vaø nhuït chí trong khi loãilaàm vaãn khoâng ñöôïc giaûi quyeát. B. F. Skinner, nhaø taâm lyù hoïc noåi tieáng theá giôùi ñaõ chöùng minh quathöïc nghieäm raèng moät con thuù nuoâi ñöôïc khen vì haønh vi toát seõ hoïc nhanhvaø nhôù toát hôn moät con thuù bò tröøng phaït vì haønh vi xaáu. Nhöõng coâng trìnhnghieân cöùu gaàn ñaây cho thaáy phaùt hieän naøy cuõng ñuùng vôùi con ngöôøi. Nhaø taâm lyù hoïc loãi laïc Hans Selye cho bieát: “Noãi sôï bò leân aùn ôû conngöôøi cuõng lôùn nhö vieäc khao khaùt ñöôïc taùn thöôûng”. George B. Johnstonôû Enid, Oklahoma, laø ngöôøi phuï traùch veà an toaøn lao ñoäng cho coâng nhaântrong moät coâng ty thieát keá. Traùch nhieäm quan troïng cuûa oâng laø laøm saocho caùc coâng nhaân ñoäi noùn baûo hoä moãi khi hoï laøm vieäc ôû coâng tröôøng.OÂng keå laïi raèng, moãi khi baét gaëp coâng nhaân khoâng ñoäi noùn baûo hoä, oângthöôøng duøng quyeàn löïc eùp buoäc hoï phaûi tuaân theo quy ñònh. Hoï mieãncöôõng chaáp nhaän. Theá nhöng ngay khi oâng quay löng, hoï laïi caát noùn ñi.Sau khoùa huaán luyeän vôùi Dale Carnegie, oâng quyeát ñònh thöû moät caùch tieápcaän khaùc. Khi thaáy moät vaøi coâng nhaân khoâng ñoäi noùn baûo hoä, oâng hoûi hoïphaûi chaêng chieác noùn khoâng thích hôïp hay coù ñieàu gì ñoù khoâng oån. Sau ñoùoâng nhaéc raèng khi laøm vieäc hoï neân ñoäi noùn baûo hoä ñeåù khoûi bò toån thöônghay gaëp nguy hieåm khi coù söï coá ngoaøi yù muoán xaûy ra. Keát quaû laø soá coângnhaân chaáp nhaän ñoäi noùn ñaõ taêng leân maø khoâng coù söï phaûn ñoái hay thaùi ñoäkhoù chòu naøo naûy sinh. Coù theå deã daøng tìm thaáy voâ soá thaát baïi do tính caùch hay pheâ phaùnchæ trích cuûa con ngöôøi trong suoát chieàu daøi lòch söû cuûa moïi daân toäc. Baûn
  29. 29. chaát con ngöôøi laø theá. Nhöõng keû gaây aùc, cheâ traùch ngöôøi khaùc khoâng baogiôø töï cheâ traùch vaø nhìn laïi mình. Vaø, nhöõng lôøi chæ trích gioáng nhö chimboà caâu ñöa thö, bao giôø cuõng quay trôû veà nôi xuaát phaùt. Coù moät ñieàu raátnguy hieåm laø nhöõng ngöôøi maø ta chæ trích, leân aùn, chaéc chaén ñeàu seõ tìm lyùleõ töï bieän hoä cho mình vaø keát aùn ngöôïc laïi chuùng ta. Vaøo buoåi saùng ngaøy 15 thaùng 4 naêm 1865, Toång thoáng AbrahamLincoln bò John Wilkes Booth aùm saùt trong caên phoøng cuûa moät nhaø troïbình daân ñoái dieän vôùi con ñöôøng ñi töø nhaø haùt Ford. Nhìn Lincoln baèngaùnh maét kính troïng laãn tieác thöông saâu saéc, Boä tröôûng Quoác phoøng Stantonthoát leân: “Ñaây laø nhaø laõnh ñaïo tuyeät vôøi nhaát cuûa theá giôùi töï coå chí kim”. Bí quyeát naøo ñaõ taïo neân nhöõng thaønh coâng cuûa Lincoln trong vai troølaõnh ñaïo nhö theá? Theo toâi, chính caùch oâng ñoái xöû vôùi moïi ngöôøi ñaõ giuùpoâng nhaän ñöôïc nhöõng tình caûm ñaëc bieät vaø loøng tin yeâu heát mình cuûa hoï.Tuy nhieân, tính caùch ñoù khoâng phaûi do trôøi phuù maø chính laø do oâng reønluyeän maø coù. Ít ai bieát raèng tröôùc ñaây, anh chaøng Lincoln khi coøn ôû thung luõngPigeon Creek bang Indiana khoâng chæ thích chæ trích cay nghieät maø coønthöôøng vieát nhöõng böùc thö vaø baøi thô cheá nhaïo ngöôøi khaùc roài raûi ra ñöôøngcho moïi ngöôøi cuøng ñoïc. Cuõng ít ai bieát raèng, luaät sö xuaát saéc Lincoln ôûSpringfield, bang Illinois, raát hay pheâ phaùn coâng khai ñoái thuû cuûa mìnhbaèng caùc baøi vieát ñaêng treân nhöõng taïp chí ñòa phöông. Söï kieâu ngaïo vaøngoâng cuoàng ñoù coù theå seõ coøn keùo daøi hôn nöõa, neáu nhö khoâng coù moätngaøy…
  30. 30. Ñoù laø moät ngaøy muøa thu naêm 1842, chaøng trai treû hieáu thaéng ñaõ cheágieãu moät chính khaùch kieâu ngaïo teân laø James Shields baèng moät baøi vieátkhoâng kyù teân ñaêng treân taïp chí Springfield. Caû thaønh phoá cöôøi nhaïoJames. Theá laø, James suïc soâi caêm phaãn. Baèng moïi giaù, oâng ta phaûi tìm chora keû vieát baøi baùo noï. OÂng phi ngöïa ñuoåi theo Lincoln vaø neùm gaêng thaùchLincoln ñaáu kieám vì danh döï. Lincoln khoâng thích ñaáu kieám, thaäm chí oângñaõ töøng ñaáu tranh choáng laïi huû tuïc naøy, nhöng trong hoaøn caûnh ñoù, oângkhoâng theå traùnh neù neáu muoán baûo toaøn danh döï. Lincoln ñöôïc pheùp choïnvuõ khí. Vì coù caùnh tay raát daøi neân oâng choïn thanh tröôøng kieám cuûa kî binhvaø hoïc ñaáu kieám caáp toác töø moät ngöôøi baïn toát nghieäp tröôøng West Point.Ñeán heïn, oâng vaø James ra moät baõi caùt beân soâng Mississippi. May maénthay, vaøo phuùt cuoái, nhöõng ngöôøi giuùp vieäc cuûa hoï ñaõ giuùp caû hai caùi ñaàuñang höøng höïc saùt khí hieåu ra moïi vieäc vaø chaám döùt ñöôïc cuoäc ñoï kieámmoät maát moät coøn. Chæ ñeán khi ñoái dieän vôùi ranh giôùi giöõa söï soáng vaø caùi cheát cuûachính mình vaø ngöôøi khaùc Lincoln môùi thaáy traûi nghieäm ñoù khuûng khieápnhö theá naøo. Cuoäc ñaáu kieám cheát ngöøôi baát thaønh ñoù ñaõ daïy oâng moät baøihoïc voâ giaù veà caùch cö xöû vôùi ngöôøi khaùc. Töø ñoù trôû ñi, Lincoln khoâng baogiôø vieát thö laêng maï baát kyø ai, khoâng bao giôø cheá nhaïo ai vaø gaàn nhökhoâng bao giôø chæ trích ai veà baát cöù ñieàu gì nöõa. Trong suoát cuoäc noäi chieán ôû Myõ, Lincoln ñaõ töøng ñeà cöû caùc vieântöôùng McClellan, Pope, Burnside, Hooker, Meade caàm ñaàu ñaïo quaânPotomac. Moãi vò töôùng ñeàu töøng phaïm nhöõng sai laàm khuûng khieáp khieán
  31. 31. cho Lincoln nhieàu laàn rôi vaøo tình theá tuyeät voïng. Moät nöûa ñaát nöôùc kòchlieät leân aùn nhöõng vieân töôùng baát taøi naøy. Chæ rieâng Lincoln luoân toû thieänchí vaø khoâng heà chæ trích baát kyø ai trong soá hoï. Moät trong nhöõng caâu oângthöôøng hay noùi laø: “Chuùng ta khoâng neân keát aùn ngöôøi khaùc ñeå chính mìnhkhoâng bò keát aùn”. Khi baø Lincoln vaø noäi caùc cuûa oâng leân aùn gay gaét ngöôøi daân mieànNam, Lincoln ñaõ khuyeân raèng: “Ñöøng chæ trích hoï. Vì coù theå, chuùng tacuõng seõ haønh xöû nhö theá trong nhöõng hoaøn caûnh töông töï”. Coù ñoâi laàn, suyùt nöõa chính Lincoln cuõng leân tieáng chæ trích ngöôøikhaùc. Nhöng oâng ñaõ khoâng chæ trích maëc duø oâng hoaøn toaøn coù lyù do chínhñaùng ñeå laøm ñieàu ñoù. Traän Gettysburg dieãn ra trong ba ngaøy ñaàu thaùng 7 naêm 1863. Ñeâm4 thaùng 7, töôùng Lee, thuoäc quaân ñoäi mieàn Nam, baét ñaàu ruùt quaân veà phíaNam trong khi möa baõo mang ñeán nhöõng traän möa nhö truùt nöôùc. Phíatröôùc oâng vaø ñoaøn quaân baïi traän laø doøng soâng Potomac ñang theùt gaøo,nöôùc cuoàn cuoän suûi boït traéng xoùa. Phía sau laø moät ñaïo quaân lieân minhchieán thaéng ñang röôït ñuoåi. Lee bò keït ôû giöõa vaø haàu nhö khoâng coønñöôøng thoaùt. Töø boä chæ huy, Lincoln laäp töùc nhaän ra ñaây laø cô hoäi vaøng ñeåbaét goïn ñaïo quaân cuûa töôùng Lee vaø chaám döùt chieán tranh. Theá laø, Lincolnra leänh cho töôùng Meade ngöøng trieäu taäp hoäi ñoàng chieán tranh maø laäp töùcleân ñöôøng taán coâng Lee. Lincoln ñaõ chuyeån leänh baèng ñieän tín vaø sau ñoùcoøn cöû moät ñaëc phaùi vieân ñeán gaëp Meade yeâu caàu phaûi haønh ñoäng ngaylaäp töùc.
  32. 32. Nhöng töôùng Meade ñaõ laøm gì? OÂng ta laøm ngöôïc laïi leänh cuûa toångthoáng: trieäu taäp cuoäc hoïp hoäi ñoàng chieán tranh. Khoâng chæ coù vaäy, oâng tacoøn do döï keùo daøi thôøi gian, roài ñaùnh ñieän tín töø choái meänh leänh cuûaLincoln. Saùng hoâm sau nöôùc ruùt, töôùng Lee vöôït soâng Potomac vôùi löïclöôïng toaøn veïn. Lincoln töùc giaän ñieân ngöôøi, oâng gaøo leân vôùi Robert - con trai mình:“Trôøi ôi! Cha khoâng theå hieåu noåi! Chuùng ta chæ caàn chìa tay ra laø toùm goïntaát caû. Vaäy maø taát caû nhöõng gì cha noùi vaø laøm ñeàu khoâng theå khieán choquaân ñoäi taán coâng ngay vaøo keû ñòch. Trong hoaøn caûnh thuaän lôïi ñoù, baát kyøvieân töôùng naøo cuõng coù theå ñaùnh baïi Lee. Neáu cha coù ôû ñoù, coù leõ cha ñaõñaùnh töôùng Meade ngay moät traän”. Trong noãi cay ñaéng vaø thaát voïng toät cuøng, Lincoln vieát thö choMeade. Thôøi kyø naøy, Lincoln cöïc kyø baûo thuû vaø raát khoù thay ñoåi suy nghócuûa mình. Chính vì theá böùc thö Lincoln vieát cho Meade vaøo naêm 1863chöùa ñaày nhöõng lôøi leõ traùch moùc naëng neà nhaát: “Töôùng quaân thaân meán! Toâi khoâng tin laø oâng khoâng nhaän ra hieåm hoïa trong vieäc ñeå Lee chaïythoaùt vöøa roài. OÂng ta gaàn nhö ñaõ naèm troïn trong tay chuùng ta. Vaø neáu baétñöôïc Lee, cuoäc noäi chieán naøy coù theå ñaõ keát thuùc. Theá maø, oâng ñaõ ñeå vuoätmaát cô hoäi ngaøn vaøng vaø cuoäc chieán naøy khoâng bieát seõ coøn keùo daøi ñeán baogiôø. Neáu thöù Hai tuaàn tröôùc oâng khoâng theå chieán thaéng Lee trong nhöõngñieàu kieän thuaän lôïi nhö theá thì baây giôø vaø veà sau, oâng coù theå laøm gì ñeå taáncoâng ñöôïc Lee ôû phía Nam con soâng, trong khi oâng chæ coøn 2/3 löïc löôïng
  33. 33. maø oâng ñaõ töøng coù? Chaúng coù lyù do gì toâi coù theå hy voïng oâng xoay chuyeånñöôïc tình hình. OÂng ñaõ hoaøn toaøn ñaùnh maát cô hoäi ngaøn naêm coù moät. Toâikhoâng theå dieãn taû ñöôïc noãi thaát voïngvaø töùc giaän cuûa toâi luùc naøy ñoái vôùioâng!.”Caùc baïn nghó Meade ñaõõ laøm gì khi ñoïc böùc thö naøy? Meade ñaõ khoâng laøm gì caû vì oâng ta khoâng bao giôø ñöôïc ñoïc ñöôïcböùc thö ñoù! Ñôn giaûn bôûi vì Lincoln ñaõ khoâng göûi noù ñi. Ngöôøi ta tìm thaáynoù trong nhöõng taäp hoà sô cuûa oâng sau khi Lincoln qua ñôøi. Theo phoûng ñoaùn cuûa toâi – chæ laø phoûng ñoaùn thoâi – sau khi vieát böùcthö naøy, Lincoln ñaõ nhìn ra ngoaøi cöûa soå vaø nheï nhaøng töï nhuû: “Khoan ñaõ!Coù theå mình khoâng neân voäi vaõ nhö vaäy. Chaúng khoù gì khi ta ngoài ôû ñaâytrong caûnh bình yeân cuûa Nhaø Traéng ñeå ra leänh cho Meade taán coâng. Nhönggiaû söû ta ñang ôû Gettysburg tuaàn vöøa roài, taän maét nhìn thaáy caûnh maùu ñoåkinh hoaøng nhö Meade ñaõ nhìn thaáy, tai nghe tieáng la heùt keâu gaøo cuûanhöõng ñoàng ñoäi ñang haáp hoái nhö Meade ñaõ nghe, thì coù leõ ta cuõng seõkhoâng coøn muoán taán coâng nöõa. Vaø hôn nöõa, neáu nhö ta coù tính nhuùt nhaùt,do döï cuûa Meade, coù leõ ta cuõng seõ laøm ñuùng nhö ñieàu oâng ta ñaõ laøm. Daãusao, söï vieäc ñaõ roài, nöôùc ñaõ chaûy qua caàu. Neáu böùc thö naøy ñöôïc göûi ñi, taseõ haû giaän phaàn naøo nhöng Meade coù theå tìm caùch töï baøo chöõa hoaëc quaylaïi keát aùn ta. Ñieàu ñoù seõ gaây ra nhöõng phaûn öùng tieâu cöïc, caûn trôû naêng löïccuûa Meade sau naøy vôùi tö caùch laø toång tö leänh vaø bieát ñaâu, tai haïi hôn nöõalaø vì theá maø oâng ta coù theå bò buoäc phaûi rôøi khoûi quaân ñoäi. Ñaây laø moät sailaàm roõ raøng vaø chaéc chaén Meade seõ töï nhaän ra sau naøy”.
  34. 34. Coù leõ chính vì nhöõng suy nghó nhö vaäy maø Lincoln gaït böùc thö quamoät beân. OÂng ñaõ hoïc töø kinh nghieäm cay ñaéng raèng nhöõng lôøi pheâ phaùn vaøchæ trích gay gaét haàu nhö bao giôø cuõng mang ñeán keát quaû tieâu cöïc. Theodore Roosevelt keå laïi raèng, khi phaûi ñoái dieän vôùi nhöõng vaán ñeàraéc roái, oâng thöôøng ngaû ngöôøi ra gheá vaø ngöôùc nhìn böùc chaân dung khoå lôùncuûa Lincoln treo treân baøn laøm vieäc cuûa mình ôû Nhaø Traéng roài töï hoûi:“Lincoln seõ laøm gì neáu trong hoaøn caûnh naøy? OÂng seõ giaûi quyeát vaán ñeà nhötheá naøo?”. Ñaïi vaên haøo Mark Twain töøng coù laàn vieát thö cho moät ngöôøi laømoâng töùc ñieân raèng: “Ñieàu maø anh caàn laøm luùc naøy laø moät giaáy pheùp ñeå töïmai taùng. Anh chæ caàn thoâng baùo, toâi seõ lo ñöôïc ngay”. Moät laàn khaùc, oângvieát thö cho moät nhaø xuaát baûn veà vieäc ngöôøi söûa baûn in muoán chænh söûa loãichính taû vaø caùch chaám caâu cuûa oâng: “Sau naøy ñöøng coù maø söûa gì treânnhöõng taùc phaåm cuûa toâi vaø baûo tay söûa baûn thaûo aáy haõy giöõ laïi nhöõng yùtöôûng ñieân roà trong caùi ñaàu teä haïi cuûa haén cho ñeán cheát ñi”. Vieäc vieátnhöõng böùc thö naëng tính chæ trích, mæa mai thaäm teä nhö theá laøm cho MarkTwain caûm thaáy deã chòu hôn. Nhöõng lôøi leõ cay nghieät ñoù giuùp oâng giaûi toûañöôïc côn giaän. Nhöng may maén laø chuùng khoâng gaây thieät haïi gì bôûi moätñieàu ñôn giaûn laø phu nhaân cuûa Mark Twain ñaõ kín ñaùo giöõ taát caû chuùnglaïi. Nhöõng laù thö ñoù khoâng bao giôø ñeán tay ngöôøi nhaän. Coù ngöôøi naøo baïn ñang muoán hoï thay ñoåi vaø söûa mình ñeå tieán boähôn khoâng? Toâi hoaøn toaøn uûng hoä vieäc naøy. Nhöng taïi sao laïi khoâng baétñaàu töø baûn thaân mình? Thay ñoåi chính mình laø moät vieäc coù ích vaø thöïc teá
  35. 35. hôn nhieàu so vôùi vieäc thay ñoåi ngöôøi khaùc vaø khaû naêng thaønh coâng cuõngcao hôn raát nhieàu. Khoång Töû töøng noùi: “Ñöøng chæ trích maùi nhaø haøng xoùmnhieàu tuyeát trong khi cöûa nhaø mình laïi khoâng saïch”. Neáu nhö baïn muoán bò ai ñoù oaùn hôøn dai daúng haøng chuïc naêm trôøi vaøthaäm chí coù khi ñeán luùc cheát baïn vaãn coøn bò thuø haän thì haõy taëng cho ngöôøiaáy nhöõng lôøi pheâ phaùn, chæ trích cay ñoäc, cho duø baïn bieát chaéc chaén nhöõnglôøi chæ trích ñoù laø ñuùng. Thöïc ra, con ngöôøi raát hieám khi suy xeùt ñuùng sai roõ raøng baèng lyù trí.Con ngöôøi thöôøng hay haønh xöû theo caûm xuùc, thaønh kieán vaø nhaát laø coängtheâm loøng kieâu haõnh voán coù cuûa mình nöõa. Loái chæ trích gay gaét ñaõ khieán cho Thomas Hardy, moät trong nhöõngtieåu thuyeát gia löøng laãy cuûa vaên hoïc Anh phaûi vónh vieãn töø boû vieäc vieáttieåu thuyeát. Caùch pheâ bình cöïc ñoan cuõng töøng ñaåy Thomas Chatterton,nhaø thô Anh, ñeán choã töï saùt. Benjamin Franklin, moät ngöôøi thoâ loã khi coøn treû, ñaõ trôû thaønh moätnhaø ngoaïi giao taøi naêng ñeán möùc ñöôïc choïn laøm ñaïi söù Myõ ôû Phaùp. Khiñöôïc hoûi veà bí quyeát thaønh coâng, oâng ñaùp: “Toâi khoâng noùi xaáu ai maø chænoùi nhöõng ñieàu toát ñeïp maø toâi ñöôïc bieát veà hoï”. Baát cöù ngöôøi thieáu suy nghó naøo cuõng coù theå chæ trích, oaùn traùch vaøthan phieàn ngöôøi khaùc. Vaø haàu heát nhöõng ngöôøi thieáu suy nghó ñeàu laømtheá. Nhöng phaûi laø ngöôøi bieát töï chuû vaø coù moät taâm hoàn bao dung, roänglöôïng môùi coù theå hieåu vaø bieát tha thöù cho ngöôøi khaùc.
  36. 36. Vó nhaân thöôøng bieåu loä söï vó ñaïi cuûa mình trong caùch ñoái xöû vôùinhöõng con ngöôøi nhoû beù. Caâu chuyeän döôùi ñaây laø moät minh chöùng cuï theå. Bob Hoover laø phi coâng laùi maùy bay trình dieãn noåi tieáng ôû Myõ.Trong moät laàn bay thöû, khi oâng vöøa caát caùnh vaø laáy ñöôïc ñoä cao thì caû haiñoäng cô cuûa chieác maùy bay cuûa ñoät ngoät ngöøng hoaït ñoäng. Nhôø kinhnghieäm vaø taøi naêng kheùo leùo, oâng ñaõ ñöa ñöôïc maùy bay ñaùp xuoáng ñaát.Maëc duø khoâng coù thieät haïi veà nhaân maïng nhöng chieác maùy bay gaàn nhöhö hoûng hoaøn toaøn. Haønh ñoäng ñaàu tieân cuûa Hoover sau khi ñaùp khaån caáplaø kieåm tra bình nhieân lieäu cuûa maùy bay. Ñuùng nhö ñieàu oâng ñaõ phoûngñoaùn, bình xaêng cuûa chieác maùy bay caùnh quaït thôøi Theá chieán Thöù hai ñoùkhoâng heà chöùa xaêng - maø thay vaøo ñoù laø ñaày daàu phaûn löïc. Sôû dó maùy baykhôûi ñoäng luùc ñaàu ñöôïc laø nhôø phaàn xaêng coøn soùt laïi tröôùc ñoù. Khi trôû veàsaân bay, ngay laäp töùc oâng ñi tìm ngöôøi thôï maùy ñaõ phuïc vuï maùy bay cuûaoâng. Anh chaøng thôï maùy treû tuoåi ñang lo sôï vaø hoái haän ñeán möùc gaàn nhöcuoàng trí. Khi Hoover ñeán gaàn, göông maët thaát thaàn vaø hoaûng sôï cuûa anhta raøn ruïa nöôùc maét. Anh ta bieát mình vöøa gaây neân moät loãi laàm khoâng theåtha thöù: laøm hoûng moät chieác maùy bay raát ñaét tieàn vaø suyùt chuùt nöõa ñaõ gieátcheát ba maïng ngöôøi. Ngöôøi ta coù theå töôûng töôïng moät côn noåi giaän loâi ñình vaø nhöõng lôøimaéng nhieác thaäm teä töø ngöôøi phi coâng taøi ba ñaày loøng kieâu haõnh saép söûatruùt xuoáng ngöôøi thôï maùy ñoù. Nhöng khoâng, Hoover ñaõ duøng ñoâi tay to lôùncuûa mình oâm choaøng vai ngöôøi thôï maùy aáy vaø noùi: “Toâi tin chaéc raèng anhseõ khoâng bao giôø laëp laïi sai soùt naøy nöõa. Ñeå minh chöùng cho loøng tin cuûa
  37. 37. toâi ñoái vôùi anh, toâi muoán raèng saùng mai anh tieáp tuïc chuaån bò cho chieác F-51 cuûa toâi”. Toâi tin raèng baïn coù theå hình dung söï xuùc ñoäng vaø caûm kích voâbôø beán cuûa ngöôøi thôï maùy ñoái vôùi Hoover sau nghóa cöû bao dung ñoù. Cha meï thöôøng coù xu höôùng traùch maéng con caùi. Tuy nhieân, tröôùckhi baïn la maéng con mình laàn sau, xin haõy ñoïc baøi “Cha ñaõ queân”. Baøivieát naøy xuaát hieän laàn ñaàu trong Nhaät baùo People’s Home (People’s HomeJournal). Chuùng toâi in laïi ôû ñaây sau khi ñaõ ñöôïc pheùp taùc giaû. “Cha ñaõ queân” laø moät saùng taùc ngaén vieát ra trong giaây phuùt caûm xuùcchaân thaønh, taùc ñoäng maïnh meõ vaøo nhieàu ñoäc giaû ñeán möùc ñöôïc yeâu caàuin laïi haøng naêm. Ngay sau khi xuaát hieän laàn ñaàu, baøi vieát noåi tieáng naøy ñaõñöôïc ñaêng treân khaép caùc tôø baùo nöôùc Myõ, ñöôïc dòch ra nhieàu ngoân ngöõkhaùc nhau, ñöôïc truyeàn baù roäng raõi trong caùc tröôøng hoïc, nhaø thôø, treân caùcdieãn ñaøn vaø ñaõ phaùt trong voâ soá chöông trình truyeàn thanh, truyeàn hình.Moät ñieàu khaù thuù vò laø caùc taïp chí ñònh kyø cuûa caùc tröôøng trung hoïc vaø caoñaúng cuõng söû duïng baøi vieát naøy. Ñoâi khi moät ñieàu nhoû beù cuõng coù theå taïoneân nhöõng aûnh höôûng lôùn lao kyø dieäu. Baøi vieát naøy thöïc söï ñaõ taïo neân moätpheùp laï vôùi nhöõng baäc cha meïï trong gia ñình.
  38. 38. CHA ÑAÕ QUEÂN W. Livingston Larned “Con trai yeâu quyù, con haõy nghe nhöõng lôøi aân haän cuûa cha ñaây. Chañaõ leûn vaøo phoøng con moät mình khi con ñang chìm vaøo giaác nguû treû thô.Nhìn kìa, moät tay con ñaët döôùi goø maù, nhöõng loïn toùc hung ñaãm moà hoâi baùmchaët vaøo vaàng traùn aåm öôùt. Chæ caùch ñaây vaøi phuùt thoâi, khi cha ngoài trongthö vieän vaø ñoïc baøi vieát cuûa mình, noãi hoái haän chôït daâng ngaäp hoàn cha. Vaøcha ñaõ chaïy ngay ñeán phoøng con ñeå noùi lôøi xin loãi. Con ôi, cha ñaõ töùc giaän, quaùt maéng khi con caàm khaên lau maët quaquyùt trong luùc thay quaàn aùo ñi hoïc, luùc con ñeå ñoâi giaøy dô baån hay thaáycon vöùt vaät duïng lung tung trong nhaø. Cha luoân chaêm chaêm nhìn thaáy toaøn laø loãi laàm cuûa con. Buoåi saùngcha thaáy con khoâng ngaên naép khi nguû daäy, laïi coøn aên uoáng voäi vaøng vaø laáymoät luùc quaù nhieàu thöùc aên vaøo ñóa. Vì chæ nhìn thaáy loãi laàm neân khi conchaøo cha xin pheùp ra ngoaøi chôi, cha chæ cau maøy vaø traû lôøi coäc loác khoângchuùt thieän caûm: “Höøm! Lieäu maø veà sôùm ñaáy!”. Buoåi chieàu, cha cuõng töùc giaän vôùi nhöõng sô suaát cuûa con. Khi thaáythaáy ñoâi vôù cuûa con raùch, cha ñaõ laøm con phaûi maát maët tröôùc baïn beø khiloâi con veà nhaø. Con thaät söï ñaõ laøm cha raát giaän döõ vì ñaõ khoâng tieát kieäm,
  39. 39. khoâng chòu giöõ gìn nhöõng moùn ñoà maø cha ñaõ phaûi vaát vaû laøm vieäc vaø daønhduïm mua cho con. Khi cha ñang ñoïc baùo, con ruït reø böôùc tôùi ngöôùc nhìn cha vôùi aùnhmaét ngaây thô trong saùng, cha laïi quaùt leân: “Maøy muoán caùi gì?”. Vaø traùitim cha ñaõ xuùc ñoäng bieát döôøng naøo khi con chæ im laëng chaïy ñeán, voøng ñoâitay beù boûng oâm coå cha thaät chaët vôùi taát caû yeâu thöông trìu meán roài laïi chaïybieán thaät nhanh ra ngoaøi. Con thöông yeâu! Con coù bieát khoâng, tôø baùo ñaõ rôøi khoûi tay cha trong yeân laëng vaø moätnoãi sôï haõi laãn ñau xoùt ngheïn ngaøo xaâm chieám coõi loøng cha. Cha ñaõ laøm gìtheá naøy? Cha ñaõ bieán mình thaønh moät ngöôøi cha suoát ngaøy chæ saêm soi toäiloãi cuûa con mình. Moät ngöôøi cha chæ toaøn tìm kieám nhöõng caùi xaáu cuûa conñeå cheâ traùch - vaø ñaây laïi laø phaàn thöôûng maø cha daønh cho con nhö laø moätñöùa treû ö? Cha chæ muoán con phaûi theá naøy theá noï, cha chæ muoán con phaûicö xöû nhö ngöôøi lôùn. Cha ñaõ ño con baèng caây thöôùc daønh cho moät ngöôøitröôûng thaønh, baèng caû nhöõng naêm thaùng tuoåi ñôøi vaø söï traûi nghieäm giaø daëncuûa cha. Con yeâu cuûa cha! Trong khi cha nhìn con baèng ñoâi maét giaø coãi vaø muoän phieàn, ñaàythaønh kieán, soi moùi aáy, cha chaúng theøm bieát ñeán nhöõng caùi toát, ñieàu hay vaøchaân thaønh, hoàn nhieân trong tö chaát cuûa con. Traùi tim nhoû beù cuûa con noàngaám vaø to lôùn nhö aùnh raïng ñoâng ñang taëng bao tia naéng aám cho nhöõngngoïn ñoài bao la. Con ñaõ hoàn nhieân lao vaøo hoân chuùc cha nguû ngon maø
  40. 40. khoâng heà vöôùng baän vieäc cha ñaõ la maéng con caû ngaøy vaø haèn hoïc vôùi convì nhöõng lyù do khoâng chính ñaùng. Con thöông yeâu! Cha khoâng theå ñôïi theâm ñöôïc nöõa. Cha phaûi nhanh choùng böôùc ñeánbeân con, quyø xuoáng caïnh chieác giöôøng nhoû beù vaø nhìn göông maët thô ngaâycuûa con trong giaác nguû vôùi moät nieàm aân haän voâ cuøng. Coù theå, con coøn quaù beù boûng ñeå hieåu nhöõng caûm xuùc ñang traøn ngaäploøng cha. Cha höùa vôùi con, ngay töø giaây phuùt naøy, cha seõ trôû laïi laø ngöôøicha ñích thöïc vaø luoân bieát traân troïng tình yeâu con ngay caû trong nhöõnggiaây phuùt noùng giaän böøng böøng. Cha seõ laø ngöôøi baïn trung thaønh cuûa con,seõ ñau khoå khi con gaëp baát haïnh, seõ cöôøi vui khi con gaëp may maén, sungsöôùng. Cha seõ caén chaët moâi ñeå khoâng thoát ra nhöõng lôøi gaét goûng moãi khicon quyû giaän döõ troãi daäy trong loøng cha. Cha seõ töï baûo mình raèng con vaãncoøn beù boûng. OÂi, hình nhö cha ñaõ nhìn ñöùa con thô daïi cuûa cha nhö nhìn moät conngöôøi tröôûng thaønh thöïc söï. Giôø ñaây, nhìn con cuoän mình trong chaên vaømeät moûi nguû yeân treân chieác giöôøng beù xíu, cha chôït nhaän ra raèng con chælaø moät ñöùa treû thô ngaây. Saùng saùng, con vaãn nuõng nòu trong voøng tay trìumeán cuûa meï. Maùi toùc tô meàm maïi cuûa con coøn vöôùng víu treân bôø vai meï,caàn ñöôïc che chôû trong caûm giaùc ñöôïc yeâu thöông. Vaäy maø, cha ñaõ ñoøi hoûiôû con quaù nhieàu… ***
  41. 41. Toâi ñaõ ñoïc caâu chuyeän naøy nhieàu laàn maø luùc naøo cuõng nguyeân veïncaûm xuùc nhö laàn ñaàu tieân. Roài toâi töï hoûi ñaõ bao nhieâu laàn trong ñôøi, toâicuõng giaän döõ voâ côù vôùi nhöõng ngöôøi xung quanh. Haõy thoâng caûm, thaáuhieåu moïi ngöôøi thay vì oaùn traùch hoï. Haõy ñaët mình vaøo vò trí cuûa hoï ñeåhieåu taïi sao hoï laïi coù nhöõng haønh xöû nhö vaäy. “Bieát moïi thöù cuõng coù nghóalaø tha thöù moïi thöù”. Nhö Tieán só Johnson noùi: “Ngay caû Chuùa Trôøi coøn khoâng xeùt ñoaùnmoät ngöôøi cho ñeán phuùt cuoái cuøng cuûa cuoäc ñôøi hoï.” Vaäy taïi sao baïn vaøtoâi laïi laøm ñieàu ñoù? * Nhöõng ngöôøi baïn gaëp treân ñöôøng ñôøi seõ aûnh höôûng ñeán cuoäcsoáng cuûa baïn. Duø toát hay xaáu, hoï cuõng taëng baïn nhöõng kinh nghieämsoáng heát söùc tuyeät vôøi. Chính vì theá, ñöøng neân leân aùn, chæ trích hay thanphieàn ai caû. Thaäm chí, neáu coù ai ñoù laøm toån thöông baïn, phaûn boäi baïnhay lôïi duïng loøng toát cuûa baïn thì xin haõy cöù tha thöù cho hoï. Bôûi vì coù theå,chính nhôø hoï maø baïn hoïc ñöôïc caùch khoan dung. * Chæ trích moät ngöôøi laø vieäc khoâng khoù. Vöôït leân treân söï phaùn xeùtaáy ñeå cö xöû roäng löôïng, vò tha môùi laø ñieàu ñaùng töï haøo. NGUYEÂN TAÉC 1: KHOÂNG CHÆ TRÍCH, OAÙN TRAÙCH HAY THAN PHIEÀN!
  42. 42. 2 BÍ MAÄT LÔÙN NHAÁT TRONG PHEÙP ÖÙNG XÖÛ Chæ coù moät caùch hieäu quaû nhaát ñeå khieán moät ngöôøi thöïc hieän ñieàu tamong muoán. Vaø, haõy luoân nhôù raèng khoâng coù caùch naøo khaùc, neáu chuùngta: * Moät tay giaät toùc, tay kia gí suùng vaøo ñaàu moät ngöôøi naøo ñoù vaø theùtlôùn: “Coù bao nhieâu taøi saûn, haõy ñöa heát cho ta!”; * Veânh maët cau coù vaø thaùch thöùc nhaân vieân cuûa mình: “Neáu khoânglaøm vieäc chaêm chæ, toâi seõ ñuoåi vieäc anh/chò ngay laäp töùc. Nhìn ra ngoaøi kiamaø xem, bieát bao nhieâu ngöôøi muoán ñöôïc laøm nhaân vieân cuûa toâi ñaáy!”; * Caàm moät caây roi maây to vaø quaùt con trai: “Ñoà ngu! Neáu maøy coønham chôi laøm dô baån aùo quaàn, tao seõ cho maøy 100 roi”; Chuùng ta cuøng thöû hình dung chuyeän gì seõ xaûy ra trong ba tröôønghôïp treân? Maãu soá chung cuûa caû ba tröôøng hôïp laø nhöõng ngöôøi bò chuùng ta ñedoïa seõ laøm theo nhöõng gì ñöôïc yeâu caàu. Nhöng, quan troïng hôn caû laø hoïseõ laøm vôùi söï chòu ñöïng, khoù chòu, cau coù vaø phaãn uaát. Tröôøng hôïp xaáuhôn nöõa laø hoï seõ laøm ngöôïc laïi. Ngöôøi bò gí suùng coù theå quaät laïi ngöôøi coùsuùng, nhaân vieân seõ sieâng naêng tröôùc maët vaø doái traù sau löng hoaëc ñi tìmmoät choã laøm khaùc coù oâng chuû cö xöû toát hôn, coøn ñöùa beù thì seõ vaãn troán ñi
  43. 43. chôi vaø sau ñoù leûn veà nhaø taém röûa töôm taát tröôùc khi baïn kòp phaùt hieän ranoù ñaõ khoâng nghe lôøi. Thay vì cöôõng böùc ngöôøi khaùc phaûi laøm theo yù mình, caùch ñôn giaûnhôn coù theå khieán ngöôøi khaùc laøm baát cöù ñieàu gì chính laø: Haõy ñeå hoï laømñieàu hoï muoán. Nhaø phaân taâm hoïc löøng danh Sigmund Freud4 noùi raèng: “Moïi haønhñoäng cuûa con ngöôøi ñeàu xuaát phaùt töø hai ñoäng cô: nieàm kieâu haõnh cuûa giôùitính vaø söï khao khaùt ñöôïc laø ngöôøi quan troïng”. John Dewey5, moät trongnhöõng nhaø trieát hoïc saâu saéc nhaát cuûa nöôùc Myõ laïi coù caùch nhìn hôi khaùcmoät chuùt: “Ñoäng cô thuùc ñaåy saâu saéc nhaát trong baûn chaát con ngöôøi laø söïkhao khaùt ñöôïc theå hieän mình”. Vaäy baïn khao khaùt ñieàu gì cho mình? Nhöõng ñoøi hoûi maõnh lieät naøoñang buøng chaùy trong baïn? Haàu heát moïi ngöôøi chuùng ta ñeàu mong muoán nhöõng ñieàu sau ñaây:1. Coù ñöôïc söùc khoûe toát vaø moät cuoäc soáng bình an2. Coù nhöõng moùn aên mình thích3. Coù giaác nguû ngon4. Coù ñaày ñuû tieàn baïc vaø tieän nghi vaät chaát5. Coù cuoäc soáng toát ñeïp ôû kieáp sau6. Ñöôïcï thoûa maõn trong cuoäc soáng tình duïc4 Sigmund Freud (1856 – 1939): Baùc só thaàn kinh, nhaø taâm lyù hoïc, nhaø phaân taâm hoïc noåi tieáng ngöôøi AÙo.5 John Dewey (1859 – 1952): Nhaø trieát hoïc, taâm lyù hoïc, nhaø caûi caùch giaùo duïc noåi tieáng ngöôøi Myõ.
  44. 44. 7. Con caùi khoeû maïnh, hoïc gioûi8. Coù caûm giaùc mình laø ngöôøi quan troïng Haàu heát moïi öôùc muoán naøy thöôøng ñöôïc thoûa maõn, chæ tröø moät ñieàu,maø ñieàu aáy cuõng saâu saéc, caáp baùch nhö thöùc aên hay giaác nguû nhöng laïi ítkhi ñöôïc thoûa maõn. Ñoù laø ñieàu maø Freud goïi laø “söï khao khaùt ñöôïc laøngöôøi quan troïng” hay laø “söï khao khaùt ñöôïc theå hieän mình” maø Dewey coùnhaéc tôùi. Toång thoáng Lincoln vieát: “Moïi ngöôøi ñeàu thích ñöôïc khen ngôïi”coøn William James6 thì tin raèng: “Nguyeân taéc saâu saéc nhaát trong baûn tínhcon ngöôøi ñoù laø söï theøm khaùt ñöôïc taùn thöôûng”. Khoâng phaûi chæ laø “mongmuoán”, hay “ khao khaùt” maø laø “söï theøm khaùt” ñöôïc taùn thöôûng. “Söï theømkhaùt” dieãn taû moät noãi khao khaùt dai daúng maø khoâng ñöôïc thoûa maõn. Vaønhöõng ai coù khaû naêng thoûa maõn ñöôïc söï theøm khaùt naøy moät caùch chaânthaønh thì ngöôøi ñoù seõ “kieåm soaùt” ñöôïc nhöõng haønh vi cuûa ngöôøi khaùc. Söï khao khaùt ñöôïc caûm thaáy mình quan troïng laø moät trong nhöõngkhaùc bieät chuû yeáu nhaát giöõa con ngöôøi vaø nhöõng sinh vaät khaùc. Khi toâi coøn laø moät caäu beù ôû vuøng queâ Missourri, cha toâi coù nuoâinhöõng con heo gioáng Duoroe Jersey ngoä nghónh thuoäc noøi maët traéng.Chuùng toâi thöôøng mang nhöõng chuù heo naøy vaø nhöõng gia suùc khaùc ñeántrieån laõm ôû hoäi chôï ñoàng queâ cuõng nhö caùc cuoäc trieån laõm gia suùc khaépvuøng Trung Taây. Chuùng toâi luoân ñöùng ñaàu caùc cuoäc thi vôùi giaûi thöôûng laønhöõng daûi baêng maøu lam. Cha toâi thöôøng gaén nhöõng daûi baêng naøy treân moät6 William James (1842 – 1910): Nhaø trieát hoïc, taâm lyù hoïc, nhaø nghieân cöùu chuû nghóa thöïc duïng noåi tieángngöôøi Myõ.
  45. 45. taám vaûi moûng maøu traéng. Khi baïn beø hay khaùch khöùa ñeán thaêm nhaø, chatoâi thöôøng môû mieáng vaûi ra khoe. OÂng caàm moät ñaàu vaø toâi caàm ñaàu kia,roài oâng keå chi tieát vôùi moïi ngöôøi veà töøng giaûi thöôûng vôùi nieàm töï haøo aùnhleân trong maét. Nhöõng chuù heo chaúng heà quan taâm ñeán caùc giaûi thöôûng maø chuùngñaõ giaønh ñöôïc. Nhöng cha toâi thì coù. Nhöõng phaàn thöôûng naøy khieán oângcaûm thaáy mình quan troïng. Neáu nhö toå tieân chuùng ta khoâng coù söï khao khaùt chaùy boûng laø caûmthaáy mình quan troïng thì seõ khoâng bao giôø coù nhöõng neàn vaên minh ñoäcñaùo vaø loaøi ngöôøi chuùng ta ngaøy nay chaúng hôn gì nhöõng loaøi ñoäng vaätkhaùc. Chính söï khao khaùt ñöôïc thaáy mình quan troïng ñaõ khieán moät nhaânvieân baùn taïp hoùa ít hoïc, ngheøo khoå chòu khoù nghieân cöùu nhöõng quyeån saùchluaät cuõ kyõ maø caäu tình côø tìm thaáy döôùi ñaùy moät caùi thuøng ñöïng ñoà laët vaëtñöôïc caäu mua laïi vôùi giaù 50 xu. Coù leõ caùc baïn ñaõ nghe noùi ñeán teân anhchaøng baùn taïp hoùa naøy roài. Teân anh ta laø Lincoln. Vaø cuõng chính söï khao khaùt caûm thaáy mình quan troïng ñaõ thuùc ñaåyCharles Dickens vieát neân nhöõng tieåu thuyeát baát huû. Söï khao khaùt naøy cuõnglaø ñoäng löïc ñeå Christopher Wren7 vieát nhöõng baûn giao höôûng cuûa mình leânñaù. Vaø chính söï khao khaùt aáy cuõng ñaõ giuùp Rockefeller kieám ñöôïc haøngtrieäu ñoâ-la maø haàu nhö oâng chaúng caàn duøng ñeán moät ñoàng trong soá ñoù!7 Christopher Wren (1632 - 1723): Kieán truùc sö, nhaø thieát keá, nhaø thieân vaên hoïc vaø hình hoïc ngöôøi Anhtheá kyû 17. OÂng töøng thieát keá 53 nhaø thôø ôû Luaân Ñoân, trong ñoù coù Thaùnh ñöôøng St Paul.
  46. 46. Khi chuùng ta maëc quaàn aùo thôøi trang, duøng haøng hieäu, ñi nhöõngchieác xe thôøi thöôïng, duøng ñieän thoaïi di ñoäng saønh ñieäu, keå veà nhöõng ñöùacon thoâng minh, chính laø luùc chuùng ta theå hieän söï khao khaùt ñöôïc toû raquan troïng tröôùc moïi ngöôøi. Tuy nhieân, noãi khao khaùt naøy cuõng coù maët traùi cuûa noù. Khoâng ítthanh nieân gia nhaäp caùc baêng nhoùm, tham gia nhöõng hoaït ñoäng toäi phaïm,söû duïng heroin vaø thuoác laéc nhö ñeå khaúng ñònh mình, ñeå ñöôïc xaõ hoäi nhìnhoï nhö nhöõng “Sieâu nhaân”. E. P. Mulrooney, UÛy vieân Caûnh saùt New York,cho bieát: Haàu heát nhöõng toäi phaïm treû tuoåi ñeàu theå hieän caùi toâi raát lôùn. Yeâucaàu ñaàu tieân cuûa chuùng sau khi bò baét giam laø ñoøi xem nhöõng tôø baùo töôøngthuaät veà chuyeän cuûa chuùng nhö theá naøo. Chính caùch moãi ngöôøi theå hieän söï quan troïng cuûa mình noùi leân raát roõtính caùch thaät cuûa hoï. John D. Rockefeller tìm ñöôïc caûm giaùc veà taàm quantroïng cuûa mình baèng caùch ñoùng goùp tieàn ñeå döïng neân moät beänh vieän hieänñaïi ôû Baéc Kinh ñeå chöõa cho haøng trieäu ngöôøi ngheøo maø oâng chöa bao giôøgaëp vaø cuõng chöa heà coù yù ñònh gaëp. Dillinger thích coù ñöôïc caûm giaùc veàtaàm quan troïng cuûa mình baèng caùch gieát ngöôøi cöôùp cuûa. Khi bò FBI (CuïcÑieàu tra Lieân bang Myõ) saên ñuoåi, haén ta ñaõ lao vaøo moät trang traïi ôûMinnesota vaø doõng daïc tuyeân boá: “Ta chính laø Dillinger!” vôùi nieàm töï haøokhoâng caàn giaáu gieám. Thöïc ra, ñaây laø moät yeáu toá raát “ngöôøi”. Gaàn nhö ai cuõng theá. Neáukhoâng xem söï khaùt khao ñöôïc laø ngöôøi quan troïng laø moät thuoäc tính cuûacon ngöôøi thì coù leõ nhieàu ngöôøi seõ kinh ngaïc khi bieát raèng, ngay caû nhöõng
  47. 47. nhaân vaät noåi tieáng nhaát, nhöõng con ngöôøi ñöôïc toân vinh nhaát trong lòch söûloaøi ngöôøi cuõng theá. Ngöôøi ta coù theå ngaïc nhieân töï hoûi vì sao ngöôøi vó ñaïinhö George Washington cuõng muoán ñöôïc goïi laø “Ñöùc Ngaøi Toång thoángHôïp Chuûng quoác Hoa Kyø”. Ngöôøi ta laïi thaéc maéc taïi sao moät con ngöôøi taøitrí nhö Christopher Columbus8 cuõng muoán coù ñöôïc danh hieäu “Thuûy sö Ñoââñoác Ñaïi döông vaø Phoù vöông AÁn Ñoä”. Vaø, ngöôøi ta seõ caøng ngaïc nhieânhôn nöõa neáu bieát raèng nöõ hoaøng Catherine vó ñaïi khoâng chòu môû baát kyøböùc thö naøo neáu khoâng coù lôøi ñeà beân ngoaøi: “Kính göûi Nöõ Hoaøng Quyeànuy”. .. Caùc nhaø tyû phuù chæ ñoàng yù taøi trôï cho cuoäc vieãn chinh cuûa thuûy söñoâ ñoác Byrd ñeán Nam Cöïc naêm 1928 vôùi yeâu caàu duy nhaát laø teân cuûa hoïphaûi ñöôïc ñaët cho nhöõng daõy nuùi baêng ôû ñoù. Victor Hugo khoâng khao khaùtgì hôn laø thaønh phoá Paris ñöôïc ñoåi thaønh teân oâng. Ngay caû Shakespeare,ngöôøi ñöôïc meänh danh laø ngöôøi vó ñaïi nhaát trong soá nhöõng ngöôøi vó ñaïi,cuõng muoán laøm veû vang theâm teân tuoåi cuûa mình baèng caùch xin hoaøng giaban cho moät töôùc hieäu quyù toäc. Ñoâi khi, coù ngöôøi töï bieán mình thaønh taøn taät ñeå coù ñöôïc söï thöônghaïi, söï quan taâm cuûa ngöôøi khaùc, ñeå caûm thaáy mình quan troïng. Ñeä nhaátphu nhaân McKinley tìm caûm giaùc quan troïng baèng caùch baét choàng baø,Toång thoáng William McKinley cuûa Myõ, moãi ngaøy phaûi taïm gaùc vieäc quoácchính moät vaøi giôø ñeå ôû beân giöôøng baø vaø ru baø nguû. Baø nuoâi döôõng khaokhaùt chaùy boûng ñöôïc moïi ngöôøi chuù yù baèng caùch yeâu caàu oâng phaûi ôû beân8 Christopher Columbus (1451 – 1506): Nhaø haøng haûi, nhaø thaùm hieåm ngöôøi YÙ, ngöôøi phaùt hieän ra chaâuMyõ naêm 1492.
  48. 48. baø ngay caû khi baø ñi khaùm raêng. Coù laàn, baø ñaõ laøm aàm ó khi oâng “daùm” ñeåbaø moät mình vôùi nha só vì phaûi tham döï moät cuoäc hoïp quan troïng vôùi Boätröôûng Ngoaïi giao. Nhaø vaên Mary Roberts Rinehart coù laàn keå toâi nghe veà moät coâ gaùithoâng minh vaø maïnh khoûe ñaõ trôû neân beänh taät chæ vì muoán coù ñöôïc caûmgiaùc mình quan troïng. Baø Rinehart keå: “Coâ ta naèm lyø treân giöôøng suoát 10naêm roøng ñeå ngöôøi meï giaø phaûi vaát vaû leân xuoáng ba taàng laàu phuïc dòch coâmoãi ngaøy. Moät hoâm, ngöôøi meï giaø meät moûi ñoå beänh vaø sau ñoù qua ñôøi.Trong vaøi tuaàn keá ñoù, coâ ta môùi oám lieät giöôøng thöïc söï. Nhöng roài coâ tanhanh choùng hoài phuïc vaø baét ñaàu cuoäc soáng khoûe maïnh bình thöôøng nhöchöa bao giôø ngaõ beänh”. Thaäm chí, ngöôøi ta coù theå hoùa ñieân ñeå tìm trong côn ñieân caùi caûmgiaùc laø ngöôøi quan troïng, ñieàu maø hoï khoâng theå coù ñöôïc trong theá giôùi traàntruïi naøy. Khoâng ít ngöôøi maûi meâ “chieán ñaáu” trong caùc troø chôi vi tính ñeåbieán mình thaønh anh huøng haûo haùn. Trong khi ngoaøi ñôøi thöïc hoï chæ laønhöõng con ngöôøi bình thöôøng, khoâng vai veá, khoâng ñòa vò xaõ hoäi. Moät vò baùc só tröôûng khoa thaàn kinh cuûa moät beänh vieän taâm thaàn uytín nhaát nöôùc Myõ quaû quyeát raèng nhieàu beänh nhaân ñaõ tìm thaáy trong theágiôùi ñieân roà caùi caûm giaùc trôû thaønh moät nhaân vaät quan troïng maø hoï khoângtheå coù ñöôïc trong ñôøi thöïc. OÂng keå cho toâi nghe caâu chuyeän sau: “Gaàn ñaâytoâi coù moät nöõ beänh nhaân gaëp bi kòch gia ñình. Coâ aáy muoán ñöôïc quan taâm,muoán ñöôïc aân aùi, yeâu thöông. Coâ muoán coù con caùi vaø coù uy tín xaõ hoäi,nhöng cuoäc soáng thöïc teá ñaõ chaø ñaïp leân taát caû nhöõng öôùc muoán cuûa coâ.
  49. 49. Choàng coâ khoâng yeâu coâ. Anh ta thaäm chí khoâng chòu ngoài aên cuøng coâ maøbaét coâ phaûi phuïc vuï böõa aên cho anh ta trong moät caên phoøng treân gaùc. Coâkhoâng coù con, cuõng khoâng coù ñòa vò xaõ hoäi gì caû. Keát quaû laø coâ bi beänh taâmthaàn. Trong töôûng töôïng cuûa coâ, coâ thaáy mình ñaõ ly dò choàng, trôû laïi laø moätcon ngöôøi töï do. Roài sau ñoù, coâ laïi nghó raèng mình ñaõ laáy ñöôïc moät ngöôøithuoäc doøng doõi quyù toäc Anh vaø nhaán maïnh vieäc mình ñöôïc goïi laø “Phunhaân Smith”. Hôn theá nöõa, coâ coøn hình dung moãi toái coâ coù theâm moät ñöùacon. Moãi laàn toâi ñeán thaêm, coâ ñeàu noùi: “Thöa baùc só, toái qua toâi vöøa sinhcon”. Cuoäc soáng ñaõ ñaåy moïi con taøu mô öôùc cuûa coâ va vaøo nhöõng taûng ñaùsaéc caïnh cuûa thöïc teá. Nhöng taïi nhöõng hoøn ñaûo traøn ngaäp aùnh naéng cuûa trítöôûng töôïng ñieân roà, con taøu mô öôùc aáy ñaõ caäp beán vôùi caùnh buoàm phaápphôùi hoan ca trong gioù. Vò baùc só khaúng ñònh vôùi toâi: “Neáu nhö chæ caàn giôtay ra laø coù theå chöõa laønh caên beänh cho coâ aáy, toâi cuõng seõ khoâng laøm.Soáng nhö theá naøy coâ aáy haïnh phuùc hôn nhieàu”. Neáu moät vaøi ngöôøi khao khaùt caûm giaùc ñöôïc trôû neân quan troïng ñeánnoãi hoùa ñieân ñeå coù ñöôïc caûm giaùc aáy thì baïn haõy hình dung xem, baïn vaøtoâi seõ ñaït ñöôïc pheùp maøu gì neáu ta coù ñöôïc ñieàu ñoù maø khoâng caàn phaûiñeán mieàn ñieân roà cuûa trí töôûng töôïng? Moät trong nhöõng ngöôøi ñaàu tieân ôû Myõ ñöôïc traû löông treân moät trieäuñoâ-la moãi naêm laø Charles Schwab (thôøi maø nöôùc Myõ chöa coù thueá thunhaäp caù nhaân vaø moät ngöôøi ñöôïc xem laø giaøu coù khi moãi tuaàn kieám ñöôïc50 ñoâ-la). OÂng ñaõ ñöôïc Andrew Carnegie boå nhieäm vaøo chöùc chuû tòch ñaàu
  50. 50. tieân cuûa Taäp ñoøan Theùp Hoa Kyøõ vaøo naêm 1921 khi chæ môùi ba möôi taùmtuoåi. Vì sao Andrew Carnegie ñoàng yù traû moät trieäu ñoâ-la moãi naêm, töùc gaàn30 ngaøn ñoâ-la moãi ngaøy cho Charles Schwab? Phaûi chaêng vì CharlesSchwab laø moät thieân taøi? Hay vì oâng coù kieán thöùc veà theùp hôn nhöõngngöôøi khaùc? Hoaøn toaøn khoâng. Chính Charles Schwab baûo toâi raèng, nhieàu ngöôøilaøm vieäc cho oâng coù kieán thöùc veà cheá bieán theùp hôn haún oâng. Lyù doSchwab ñöôïc traû löông cao nhö theá laø vì oâng coù khaû naêng thu phuïc loøngngöôøi. OÂng chia seû, bí quyeát cuûa oâng chính laø “khaû naêng taïo nieàm höngphaán ôû nhöõng ngöôøi cuøng laøm vieäc, phaùt huy nhöõng öu ñieåm maïnh nhaát ôûmoät con ngöôøi baèng caùch nhìn nhaän, taùn thöôûng vaø khuyeán khích hoï”. “Khoâng coù caùch naøo gieát cheát öôùc mô vaø noã löïc phaán ñaáu cuûa conngöôøi baèng thaùi ñoä vaø nhöõng lôøi chæ trích cuûa caáp treân. Toâi khoâng bao giôøchæ trích moät ai. Toâi tin töôûng vaøo vieäc taïo ra ñoäng löïc cho moïi ngöôøi laømvieäc. Ñieàu naøy laøm cho toâi luoân mong muoán khen ngôïi ngöôøi khaùc vaøkhoâng thích laøm toån thöông theâm nhöõng loãi laàm cuûa hoï. Neáu toâi thích thuùmoät ñieàu gì ñoù, toâi seõ luoân ñoäng vieân, khuyeán khích baèng taát caû söï chaânthaønh vaø höôûng öùng nhieät tình nhaát cuûa mình.” Ñoù laø nhöõng gì Schwab ñaõ laøm. Vaäy nhöõng ngöôøi taàm thöôøng öùngxöû ra sao? Hoï laøm ngöôïc laïi hoaøn toaøn. Neáu hoï khoâng thích ñieàu gì, hoï seõquaùt maéng nhaân vieân; coøn neáu hoï thích, hoï seõ chaúng noùi gì. Nhö moät caâunoùi xöa: “Laøm toát ñeán ñaâu, khoâng moät lôøi khen; sai laàm moät laàn, nhaéc nhôûsuoát ñôøi.”
  51. 51. Schwab chia seû: “Trong suoát cuoäc ñôøi mình, toâi chöa töøng gaëp ngöôøinaøo laøm toát coâng vieäc cuûa mình neáu khoâng coù söï uûng hoä cuûa ngöôøi khaùc”. Andrew Carnegie cuõng vaäy. Vaø ñoù laø moät trong nhöõng lyù do laømneân thaønh coâng phi thöôøng cuûa “oâng vua” theùp. Andrew Carnegie khenngôïi nhöõng ngöôøi hôïp taùc vôùi mình luùc coâng khai, luùc kín ñaùo. Thaäm chí,ngay caû treân taám bia moä cuûa mình, oâng coøn khen taëng taát caû nhöõng ngöôøiñaõ töøng laøm vieäc cho oâng: “Ñaây laø nôi yeân nghæ cuûa moät ngöôøi bieát caùchtaäp hôïp nhöõng ngöôøi taøi gioûi hôn mình”. Söï khen ngôïi, caûm kích thaønh thöïc laø moät trong nhöõng bí quyeátthaønh coâng ñaàu tieân cuûa John D. Rockefeller trong öùng xöû vôùi moïi ngöôøi.Khi nhaân vieân cuûa oâng laø Edward Bedford gaây thieät haïi moät trieäu ñoâ-latrong moät vuï mua baùn ôû Nam Myõ, thay vì chæ trích, John D. Rockefeller laïitaùn thöôûng Bedford vì ñaõ cöùu ñöôïc 60% soá tieàn Rockefeller ñaõ ñaàu tö.Rockerfeller laøm nhö vaäy vì bieát raèng Edward ñaõ coá gaéng heát söùc. OÂngnoùi: “Ñieàu ñoù thaät tuyeät. Chuùng ta khoâng phaûi luùc naøo cuõng laøm toát ñöôïcnhö vaäy.” Trong soá caùc maåu baùo toâi caét ñeå laïi, coù moät caâu chuyeän vui maø toâibieát laø khoâng coù thöïc nhöng noù laïi minh hoïa cho moät söï thaät. Toâi seõ keå laïicho caùc baïn nghe: Laàn noï, sau moät ngaøy laøm vieäc cöïc nhoïc, vôï moät ngöôøi noâng daân ñaõquaúng tröôùc maët nhöõng ngöôøi ñaøn oâng trong gia ñình baø moät ñoáng coû khoâthay vì doïn böõa aên toái nhö moïi khi. Khi hoï töùc toái hoûi baø coù ñieân haykhoâng, baø ñaùp: “Toâi ñaõ naáu aên cho caùc ngöôøi suoát 20 naêm nay vaø trong
  52. 52. suoát thôøi gian ñoù toâi chöa heà nghe ai caûm ôn moät caâu hay noùi vôùi toâi raèngcaùc ngöôøi khoâng bieát aên coû khoâ”. Moät coâng trình nghieân cöùu caùch ñaây vaøi naêm veà vieäc nhöõng ngöôøivôï boû nhaø ra ñi cho thaáy nguyeân nhaân chuû yeáu cuûa tình traïng naøy chính laødo “thieáu söï nhìn nhaän vaø traân troïng”. Vaø toâi chaéc chaén raèng neáu coù moätcoâng trình nghieân cöùu veà lyù do nhöõng ngöôøi choàng boû nhaø ñi thì cuõng thuñöôïc moät keát quaû keát quaû töông töï. Chuùng ta thöôøng cho raèng vieäc vôï haychoàng mình ôû beân caïnh laø leõ ñöông nhieân neân raát hieám khi daønh cho hoïmoät lôøi caûm ôn hay söï traân troïng. Moät hoïc vieân trong lôùp cuûa chuùng toâi keå raèng vôï anh vaø moät nhoùmphuï nöõ khaùc trong nhaø thôø cuøng tham gia vaøo moät chöông trình töï hoaønthieän baûn thaân. Chò ñeà nghò anh giuùp baèng caùch lieät keâ saùu ñieàu maø anhcho laø chò coù theå thay ñoåi ñeå trôû thaønh moät ngöôøi vôï toát hôn. Anh aáy keå laïivôùi lôùp hoïc nhö sau: “Toâi ngaïc nhieân tröôùc moät yeâu caàu nhö vaäy. Thuù thöïc,toâi coù theå deã daøng lieät keâ saùu ñieàu toâi muoán coâ aáy thay ñoåi. Vaø, taát nhieân laøcoâ aáy cuõng coù theå lieät keâ moät ngaøn chuyeän coâ aáy muoán toâi thay ñoåi nhöngtoâi ñaõ khoâng laøm theá. Toâi baûo: “Cho anh suy nghó vaø saùng mai anh seõ traûlôøi”. Saùng hoâm sau, toâi daäy raát sôùm, tìm mua taëng vôï saùu boâng hoàng vôùimoät taám thieäp ghi: “Anh khoâng theå nghó ra saùu ñieàu maø anh muoán em thayñoåi. Anh yeâu em nhö chính em baây giôø!”. Chieàu hoâm ñoù, khi veà nhaø, toâiñöôïc vôï chaøo ñoùn baèng nhöõng gioït nöôùc maét ñaày xuùc ñoäng. Khoâng caànphaûi noùi. toâi voâ cuøng vui söôùng vì ñaõ khoâng pheâ phaùn coâ aáy nhö yeâu caàu.Chuû nhaät sau ñoù ôû nhaø thôø, sau khi vôï toâi baùo caùo laïi keát quaû cuûa coâng
  53. 53. vieäc ñöôïc giao, nhieàu phuï nöõ cuøng hoïc vôùi coâ aáy ñaõ ñeán gaëp toâi vaø noùi:“Töø tröôùc ñeán nay chuùng toâi chöa bao giôø nghe thaáy moät cöû chæ naøo lòchthieäâp, chu ñaùo vaø ngoït ngaøo ñeán nhö vaäy”. Luùc ñoù toâi môùi thaät söï hieåuñöôïc söùc maïnh cuûa söï traân troïng vaø loøng bieát ôn”. Toâi ñaõ coù laàn taäp theo phong traøo nhòn aên vaø ñaõ thöû soáng saùu ngaøysaùu ñeâm maø khoâng aên gì. Thöïc ra cuõng khoâng khoù laém. Cuoái ngaøy thöù saùu,toâi cuõng khoâng ñoùi hôn cuoái ngaøy thöù hai. Tuy nhieân neáu chuùng ta ñeå giañình hay nhaân vieân cuûa mình nhòn ñoùi saùu ngaøy thì laïi laø moät loãi laàm lôùn.Theá maø, chuùng ta laïi ñeå gia ñình thaân yeâu cuûa mình, nhöõng nhaân vieân caànmaãn vaø taän tuïy cuûa mình phaûi nhòn ñeán saùu tuaàn hay thaäm chí ñeán saùumöôi naêm maø khoâng coù ñeán moät lôøi taùn thöôûng thaät loøng. Chuùng ta khoângchòu nhôù raèng hoï ñang khao khaùt ñeán chaùy loøng moät lôøi khen ngôïi cuûachuùng ta, chaúng keùm gì moät ngöôøi mong coù ñöôïc moät böõa ngon laønh khiñang ñoùi coàn caøo. Alfred Lunt, moät trong nhöõng dieãn vieân xuaát saéc nhaát moïi thôøi ñaïi,ngöôøi ñoùng vai chính trong vôû kòch Reunion in Vienna, ñaõ noùi: “Ñieàu toâicaàn hôn caû cho cuoäc soáng cuûa mình laø nuoâi döôõng söï traân troïng ñoái vôùibaûn thaân mình”. Chuùng ta nuoâi döôõng phaàn theå chaát cuûa con caùi, quan taâm ñeán cuoäcsoáng vaät chaát cuûa nhaân vieân mình nhöng laïi raát ít khi nuoâi döôõng haytruyeàn cho hoï söï töï traân troïng nhöõng giaù trò baûn thaân. Chuùng ta coù theå cungcaáp cho hoï nhöõng thöùc aên ngon nhöng laïi thöôøng queân taëng hoï nhöõng lôøi

×