Sociologjija eshte shkenc e cilla mirret me studimin e shoqris net e gjitha fenomenet lidhjet zhvillimindhe funksionimin e tyre
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Sociologjija eshte shkenc e cilla mirret me studimin e shoqris net e gjitha fenomenet lidhjet zhvillimindhe funksionimin e tyre

on

  • 35,649 views

 

Statistics

Views

Total Views
35,649
Views on SlideShare
35,647
Embed Views
2

Actions

Likes
10
Downloads
310
Comments
1

1 Embed 2

http://www.youtube-mp3.org 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
  • like
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Sociologjija eshte shkenc e cilla mirret me studimin e shoqris net e gjitha fenomenet lidhjet zhvillimindhe funksionimin e tyre Document Transcript

  • 1. Sociologjija eshte shkenc e cilla mirret me studimin e shoqris net e gjitha fenomenet lidhjet zhvillimindhe funksionimin e tyre. Sociologjija kishte dyshime te thella per formen e modernitetit deri sa ai paraqitet.te qenit modern dmth ta gjejn veten ne nje ambient qe na prremton aventura,fuqi knaqsi,rritjedhe transformim te vetvetes dhe botes. Moderniteti filloi t duket me pak emocionues dhe me shum kuthe vdekjeprurse.Me qregullimin e shoqeris eshte marr EMIL DYRKENI. SOCIOLOGJIA DHE POZITA E SAJ NE SHOQERI Sociologjija ka per qellim studimin e shoqeris dhe ter spektrin e saj.Mendimtaret dhe studiuesit e ndryshem qeshtjet e shoqeris i kan studiuar dhe kjo ka mundesuar organizimin me t emir te jetes shoqrore. Qeshtjet shoqrore jan studiuar shum heret :para krishtit,si shteti,politikat klasatprona,familja.Shkenca e sociologjis eshte formuar ne shek 19 dhe themelues I saj eshte OGYST KONTI. Object studimin I sociologjis eshte vet shoqerija dhe thelbi I saj si dhe te gjitha problemet e saj.Shoqerija jon ka nevoj me teper per emancipim,edukim,mirsjellje duke u bazuaar ne kod t emir moral,por nuk kemi interesimin e institucioneve.Sociologjija si shkenc e morri emrin ne vitte e dyzeta te shek 19.Sociologjija ka lidhshmeri edhe me shkencat e tierave.Filozofet grek zhvillojn elemenete rreth shkencave te ndryshme. PLATONI me vepren e tij………..zhvilloj konceptin e tij dhe sociopolitid. ARISTOTELI ishet filozof I madh ,biolog,medicinist dhe politikan. Prej te gjitha shkencave vetem historija ka mberri ne shokollat te larta te zhvillimit dhe konsiderohet si deg e pavarur shkencore. Dukuria natyrore mund te studiohet me leht dhe me ant te eksperimeneteve,problemi kryesor eshte shoqerija ndryshuar nga kjo pozit e dukurive shkencore. BURIMET E SOCIOLOGJIS Sociologjia gjat zhvillimit te saj ka kaluar neper faza te ndryshme.Gjat ketyre fazave per sociologjin mund te flitete per para historin e sociologjis dhe historin e sociologjis. Parahistoria e sociologjis perfshin periudhen e problemeve sociologjike.Ndersa historija e sociologjis perfshin zhvillimin e formimin e socilogjis. Epiqendra e filozofis greke kaloj ne problemet e shoqeris ne periudhen e dyt te saj te quajtur periudha ANTROPOLOGJIKE e cila fillo me sofist.Ky fakt spjegohet sepse ne kete kohe shoqerija skllavopronare greke kishte filluar te zhytej ne kriza te pergjithshme. Te SOFISTET gjejm pikpamje te ndryshme mbi lindjen e shtetit qe mbeshtete ne ket teori.a)teoris se kontrates shtetrore b)teoris se natyres c )teoris se forces Lidhur me mendimin e shtettit pitagor mendon se edhe njeriu me i keq ne shtetin e qytetruar vlen me teper se barbari me i vlefshem. Ne rrugen e zhvillimit te shtetit njerzit merren vesh mes vete dhe krijojn shtetin.I cili vlen si bashkesi e qytetarve te barabart dhe qe duhen te bejm sigurimin e te gjith autorve te shoqeris. KONCEPTET E PLATONIT MBI SHOQERIN Mospajtimet me t shpeshta ne literaturen egzistuese rreth koncepteve shoqrore te PLATONIT ne vepren e tij shteti.Ideali I platonit “SHTET TE DREJT”synon ne ruajtjen e shoqeris me klasa dhe amshin e polisit.Platoni shtetin e kundronte nga aspekti etik.Mendimi I Platonit per shtetin .
  • 2. Sikurse shpirti I njeriut qe perbehet nga tri pjes INTELEKTI,VULLNETI dhe EPSHET po ashtu edhe shteti perbehet prej 3 pjeve (kasteve:kasteve te filozofeve (intelekt I shpirtit) kastes se luftrave (vullneti energjija) dhe kastes se zejtarve dhe tregtarve . Platoni ne vepren POLITEJA thekson.ne qdo shtet egzistojn dy shtete ,shteti I te varferve dhe shteti I te pasurve qe eshte burim I grindjeve te perhershme. KONCEPTETE E ARISTOTELIT PER SHOQERIN Koncepti I Aristotelit ka disa karakteristika te perbashketa me konceptin e Platonit prap ndryshon prej ti.Dy elemente qe I merr baz Aristoteli jan:elementi I empirizmit dhe I metafizikes.Ai u murr edhe me ndarjen e shoqeris ne klasa si klasa qytetare ku kryesisht jan shum te pasurit ,te mesmit dhe shum t varfunit.Njeriu eshte kafsh politike.Aristoteli kishte qendrim armiqsor ndaj te pasurve shum dhe te varfunve shum,ndersa shtesen e mesme e shionte me simpati.Aristoteli e mbroi pronen private. KONCEPTI MBI SHOQERIN NE KRISTIANIZEM DHE NE MESJET Koncepti mbi shoqerin eshte shprehur ne dy forma: 1)ne formen kristiano-religjioze dhe natyrale-historike.Perfaqsues te koncepcionit te par jan etri te krishter-Augustini i shenjet(354-430) Toma Akuinu(1225-1274) Kurse I dyti mendimtar arab ishte Ibu Halduni(Khaldoun 1332-1406) Ne ket baz behet shkatrimi I sistemin skllavopronar dhe lind periudha e dominimit te kishes katolike ne lemin ekonomike dhe politike te jetes shoqrore. AUGUSTI krijoi vepren e tij te njohur mbi shtetin e Zotit.Sipas Augustinit shteti ndahet ne Shtetin Laik-qe perbehet nga mekti ,dreqi e keqja Shteti i Zotit perfaqsimi i se mires. Me mendimin e shtetit eshte mirr edhe Tom Akuiniqe thot se shteti nuk bazohet ne natyren e njeriut,por eshte e ndertuar ne baz te arsyjes se njeriut dhe sherben per zbatimin e jetes normale. ELEMENETET SOCIOLOGJIKE NE TEORIT SHOQERORE POLITIKE DHE FILOZOFIKE Jane: 1)qeshtje e lindjes se shtetit dhe roli i tij. 2)qeshtje a forcave metorike te shoqeris. 3)qeshtje a bazes mbi te cilin lindin fenomenet shoqrore 4)qeshtja e interesit per studimin e fakteve,konkrete shoqrore 5)qeshtja e te vrejturit te ligjeve 6)qeshtja e depertimit te ides dhe trajtimit te ngjarjeve historike FORMIMI I SHTETIT DHE ROLI I TIJ Pikpamjet ne formimin dhe zhvillimin e shtetit jane : A)shteti eshte formuar me ane te dhunes dhe eshte mbajtur me forc. b)shteti eshte rezulata i kontrates shoqrore koncepti i par u shpreh tek MAKIAVELI dhe BODENI.Koncepti i dyt shprehet nga Hobsi dhe Rusoi. KONCEPTI I MAKIAVELIT(1969-1527)-permban embrionin e pikpamjes per shtetin si diktatur ne nje klas ,por ai nuk lidh lindjen e shtetit me lindjen e klaseve.Merita e MAKIAVELIT eshte themelimi i shkences bashkohore per shoqerin.
  • 3. KONCEPTI I HOBISIT(1588-1679)- ne vepren e tij LEVIATHAN ku thekson se shteti nuk eshte krijues hyjnor as e mbinatyrshme,por veper e vete njerzore. Gjendja natyroree qe i paraprin shtetit karakterizohet me luften e te gjithve kunder te gjithave. ZHAN ZHAK RUSIO(1712-1778)-sipas Rusios shteti ka te drej te permbys sepse pushteti suprem i takon popullit.Rendesi te veqant ka teoria e kontrates shoqrore sipas s ciles kalimi i gjendjes natyrore ne gjendje qytetare eshte kushtezuar me lindjen e prones private.Rusoi nuk lidh shkaqet e shtetit me lindjen e shoqeris ne klasa. Shoqeria eshte tersija e strukturave,shtresezimeve,raporteve shoqrore dhe qytetarve ne tersi. Shteti eshte istutucion me organizem dhe ndikim te veqant shoqeror I cili ngritet nga shoqerija dhe nxirret mbi shoqerin.Me mundesi qe antaret e shoqeris ti detyroj qe me sjelljet e veta ti perkasin sistemit juridik te shtetit duke marr persiper garantimin e lirive dhe te drejtave te qytetarve.Shteti I se drejtes eshte I cili brenda kufinjeve te normave kushtetuese siguron garantimin e te drejtae te njeriut…… SOCIOLOGJIJA E OGYST KONTIT (1798-1857) Themelues I sociologjis ka qen mendimtari francez OGYST KONTI I cili ka qen sekretar I Sen-Simonit social utopist te shquar francez. Vepra e Ogystit eshte KURSI I FILOZOFIS POZITIVE sipas mendimit te tij levizes kryesor I dukurive shoqrore eshte intelekti. Kete diciplin shkencore me par e ka quajtur fizika sociale.Konti shkencat i ka nda ne dukuri natyrore ku bejn trupat joorganik dhe shkencat perkatese,astronimia,fizika,kimia. Trupat organik dhe shkencat perkatese si biologjija dhe sociologjija. Konti sociologjin e ka ndar ne dinamiken sociale E PARA-statik sociale studion perberjen e shoqeris E DYTA-dinamik sociale studion zhvillimin e shoqeris Qellimi i kesaj shkence eshte zgjedhja dhe interpretmin i krizanve ne t cilat gjindet shoqerija ne at koh.Sipas kuptimit t Kontit shoqerija kalon neper 3 shkall:teknologji,metafizika dhe ne fund ngritet ne shkallen pozitive-shkencore. 1)shkalla teknologjike(shkalla feminore e diturive interpretohet me ndihmene e qenjes hyjnore. 2)shkalla metaforike(karakterizon interpretimin e zhvillimit natyror me idet abstrakte. 3)shkalla pozitive e dituris (eshet koha e pjekur e dituris i cili zbulohet me an te eksperimentit .Motivete e qendrimit te Kontit kan qen t qarta.Ai eshte zotruar te zgjedh kunderthenjet shoqrore qe ka qen problem qendror ne hulumtimet e tij mbi shoqerin... QASJET EVULOCIONARE TE HBRENJEVE SPENSERI PER LENDEN E SOCIOLOGJIS. HERBERET SPENSERI(1829-1903)ka qen bashkohaniku i Kontit studimin e fenomeneve ne socilologji jan quajtur qeshtje partikteve ulariste. Spenseri ka menduar se njerzit ngriten ne niele e grupit shoqeror ateher kur ne mes njerzve egziston jobarazi ne raport me arsyjet e pushtetit.Jobarazija eshte karakteristik e raportve ne mes njerzve.Ne mes te shoqeris dhe mjedisit egziston ekuilibri. Perpjekja per ruajtjen e ekuilibrit ne mes se formes se luftes per egzistenc duke ndikuar ne at menyr ne konflikt ben fenomene te perhershme te veprimtaris shoqrore.
  • 4. Nga kjo rrjedh lufta per egzistenc lind frika nga t tjeret,frik kjo qe e krijon friken edhe nga vdekja.Politika i ka rrenjet e veta vetem ne friken nga qeniet e tiera,ku forca religjioze e ka friken nga vdekja.Te te gjitha komfliktet bejn militarizimin e raporteve shoqrore,militarizimi i bashkon grupet e vogla me ato me te mdhaja,duke shpjeguar procesin e integrimeve shoqrore me anet e te cilave njerzit krijojn mundesit e krimit te nje jete ne qetesi dhe knaqesi.Kategorit e Spenserit jan:kocepti i tij per demografin dhe organizimin politik te shoqeris ,koncepete mbi popullin kan qen te kunderta me pikpamjet e Moltusit mbi demografin. Spenseri pohon se per shoqerin duhet te flasim vete ateher kurr egziston bashkpunimi i organizua mbrenda njesive shoqrore,Shoqerija mund te zhvillohet duhe u mbrojtur nga ana e shtetit.Percaktimi i struktures eshte e perber nga keto elemente: 1)udhheqsija 2)gr i vogel i njerzve te afet qe e perbejn”trupin konsultiv” 3)masa e madhe e njerzve qe vetem degjojn dhe kryejn pun. Spenseri e kundershtonte perzirjen e shtetit ne jeten shoqrore,sepse shteti ka per setyr ta mbroj shoqerin nga pasojat e ksija.Demokracija sipas Spenserit eshte nje oganizim politik ne harmoni me kirit e perbashketa. KLASIKET E MARKSIZMIR PER LENDEN E SOCIOLOGJIS Me studimin e shoqeris kapitaliste jan marr Marksi dhe Engelsi.Marksi ka theksuar n botimin e pare KAPITALI ai shkruan ne analizimine formave ekonomike nuk mund te perdoren mikroskopi.Forma malli qe eshte produkt i punes eshte forme e qelizes ekonomike te shoqeris borgjeze.Sipas Marsit dhe Engelsit sociologjija ka per detyr analizen reale te njeriut se qfar bejn njerzit ne procesin e prodhimit. Parimet e Marksit mbi shoqerin jan: 1)parimi I determinizmit historrik ketu kuptohen te gjitha format shoqrore gjat histories. 2)parimi mbi karakterin shoqeror qe flet per bazen ekonomike she zhvillimin e saj ne shoqeri. 3)parmi mbi rolin e bazes ekonomike ne shoqeri. LENDA E SOCIOLOGJIS Sociologjija eshte shken e re prej para 160 vjete prej kur kjo shkenc ka marr emrin e vet .Mendimtari frances Ogyst Konti ne vepren e tij ”kursi I filozofis positive”ka nd sociologjin si shkenc te veqent duke I ja dhen emrin sociologjia.Fjala sociologji rrjedh nga 2 fjal ajo latin dhe greke(socius-latinisht shoqerore,dhe greqisht logos shkenc)pra sociologjija eshte shkenca mbi shoqerin, kete diciplin Konti e ka quajtur fizika sociale e cila duhet te studioj dukurit sociale ne ndryshim pej fizikes organike qe studion individin. Bukurit natyrore Konti I ndan ne :trupa inorganic edhe organik. RAPORTI I SOCIOLOGJIS ME SHKENCAT E TJERA Raporti I socilogjis me ekonomin-siq e ceki edhe Marksi ekonomika si shkenc mirret me analizimin e fenomeneve ekonomike dhe shoqerore.Sociologjija definohet si shkenc mbi zhvillimin e ligjeve shoqerore dhe del se ekonomika edhte e lidhur me shoqerin. Dallimi me I madh ne mes tyre eshte sepse ekonomisti I studion pjeset e punes si lend e punes “strukturen e puntorve”kurse sociologi keto te gjitha elemente I studion ne tersi si grup shoqeror duke ber fjal per strukturen e brendshme te saj.
  • 5. SOCIOLOGJIJA DHE SHKENCAT JURIDIKE Jurispodenca eshte me e vjeter se sociologjija .Mbi bazen e se drejtes ne shoqeri jan formuar institucione te ndryshme shoqerore te cilat deshmojn nivelin e culture qe kan pasur popujt e ndryshem .Socilogjis I interesojn normat juridike ,sepse ato ndikojn ne mardhenjet e shoqeris qe ndikojn ne ruajtjen apo ndryshimin e rapotrteve shoqerore. SOCIOLOGJIJA DHE SHKENCAT POLITIKE Keto dy shkenva jan te njejta sepse aplikojn metoda te njejta ne hulumtimin e tyre.Ndryshimi qendron ne te dhenat se sociologjija studion strukturen e pergjithshme te shoqeris ne tersin e saj ndersa shkenca politike e studijon nje pjes te pushtetit, Kur politologu ben studimin e shoqeris ai eshte me teper sociology sesa poitolog.Kur politologu studion studimin e programit te partive politike ai quhet politikologjik…. RAPORTI I SOCIOLOGJIS ME PSIKOLOGJIN SOCIALE Aftesit e ketyre dy shkencave deshmohet edhe nga pozita bashkohore mbi trajtimin e fenomeneve shoqerore te cilat mbajn me vete elemenete psikike egzistojn 3 lloje te ndryshme ne mes te ketyre dy shkencave 1)sociolodjija ka hulumtimin e gr social ne tersi kurse psikologjia sociale I kuston kujdes momenteve psikologjike. 2) sociologu hulumton gr ne tersi ,kurse psikologjija ndryshimet individuale te antarve te grupit. 3)sociologut I interesoj permbushjet e sjelljeve te antarve te grupit kurse psikologu studion me teper proceset qe flsain per menyren si formohen qendrimet per sjelljen shoqerore. SOCIOLOGJIT E VEQANTA Sociologjija eshte zhvilluar ne diciplin te shumta siq eshte :sociologjija industriale,rurale, e punes,politike ,kriminalistike ,religjionit,familjes,artit etj.Disa prejsociologjive te veqanta dal nga dal kan zene ven te duhur keshtu qe kan hasur rezultate ne hulumtime te veta dhe keshtu asnje klasifikim I shkencave shoqerore s mund te kaloj anash ,sociologu Konti percaktoj sociologjin qe studion punet dhe mardhenjet ndaj shoqeris se gjere . Fridmani thekson se sociologjija e punes duhet studiuar dis adukuri dhe procese themelor te cilat jan se suazat e shoqrive moderne industriale.Sociologjija e qyteteve eshte rezultat I nevojave te sunimit politike shoqerore SOCIOLOGJIJA E ARTIT mirret me qeshtjet e pergjithshme sq edhte: a thua arti vepron ne menyr shoqerore dhe sa edhe I rendesishem veprimi ,rezultatae e sociologjis se veqant jan:ndimes per sociologjin e pergjithshme .Si rezultata per analizimin interpretimin dhe mardhenjet e pergjithshme shoqerore . METODA E SOCIOLOGJIS Metoda skencerisht eshte e nevojshme per procesin e hulumtimit.Fjala metod rrjedh nga gjuha greke metodos-dmth menyr,rrug,veprim qendrim qeperdoret per arritjen e qellimeve te caktuara.Rruga apo menyra per te arritur gjer te e verteta shkencore quhet metoda ndersa shkenca qe e studion metoden quhet metodologjija… Nder sociologete par I cili I ishte kushtuar rendesi qeshtjes se metodave te sociologjis eshte Emil Dyrkeni Metodat e sociologjis jan: 1)metoda statistikore 2)metoda e testimit dhe intervistees 3)metoda e sociometris 4) Metoda komperative apo krahasuse e tyre
  • 6. TE VREJTURIT Metoda e te vrejturit ne sociologji ne kuptimin shkencor kupton perfshirjen ndijore ne meny t planifikuar she sistematika e faktorve kur hulumtuesi merr qendrim aktiv ndaj objekteve hulumtuese.Te vrejturit perbehet prej faktorve qe vrejtesi percill zhvillimin e levizjeve te dukurive shoqerore .Metoda e te vrejturit eshte shume pa zhvilluar ne shkencat e sociologjis.Disa teori dallojn disa forma te vrejturit sociologjik siq jan:1)te vrejturit sintetik.2)direkt.3)me pjesmarrje.4)masovik.5)e rasteve te veqanta te tjera. Kryesore jan te drejturit e terthort dhe te vrejturit direkt.Metoda e te vrejturit drejtperdrejt jan format e ndryshme e punes hulumtuese ku studiohen dhe hulumtohen manifestii i caktuar i nje dukurije e cila eshte dhen ne menyr te drejtperdrejt. Metoda e te vrejturit indirekt ne ket metod hulumtuese ateher kur ka manifestime te caktuara shoqerore te cilat hulumtojn por ato nuk jna te drejtperdrejta dhe i takojn te kaluares dhe ne at menyr sherben me dokumente t ndryshme historike.Menyra indirekte behet me raste hulumtimeve te te dhenave qe kan ndodhur me par pra behet analizii i e dhenave sidomos ne disa vende pas LDB. EKSPERIMENTI NE SOCIOLOGJI Me eksperimentin se sociologji kuptohet krimi artificial i situatave te caktuara te kundruara se si njerzit ne situata te reja artificiale shprehin djelljet e tyre keshtu GALILE GALILEU ,Bekoni eksperimentin e kan pervetsuar si menyr sistematike e hulumtimit shkencor . Bekoni hulumtimin e ka qmuar si argument .Fazat kryesore te aksperimentit sipas disa sociologve jan:1)zhgjedhja e problemit 2)gjetja dhe vendosja e situates me t pershtatshme ekperimentale3)plani i te kundruarit te rrjedhjes se eksperimentit. METODA STATISTIKORE Eshte nje nder metodat themelore t hulumtimit emprik edhe sociologjik dhe ne shkencat e tjera shoqerore e po ashtu edhe ne shkenca natyrore .Kjo metod i takon metodes kryesore te hulumtimit sociologjik po ashtu edhe ne qdo emelemt tjeter .Rendesija dhe vlera e ksaj metode qendron aty se pse edhte instrumenti i favorshem ne pervetsimin e shum faktorve,sepse nje numer i madh nuk mund te pervetsohet statistika si shkenc edht formuar ne saje te shkencave te cilat kan kontribuar me sociologji. Metodat e të testurit dhe intervistës Për shkencës së sociologjisë me rëndesi është metoda e testeve të cilën e ka përvetsuar prej shkencës së psikologjisë.Ma anë të kësaj metode studiohen vetitë e individëve si dhe vetitë e grupeve në bazë të reaksioneve.Metoda e testeve shpesh perdoret për studimin e intelegjencës së një personi, studimin e karakterit , temperamentit të njeriut.Metdoa e intervistës përdoret për verifikimin e shënimeve të cilat më parë janë fituar me ndihmën e metodave hulumtuese.. Intervista paraqet formën kryesore të verifikimit shoqëror, me anë të cilës hulumtuesi bënë pytje të ndryshme individit mbi dukuritë e caktuarashoqërore gojarisht ose me shkrim.Interviste bëhet në atë mënyr ku studiusi shtron pytje të shumta mbi disa dukuri për të cilat përgjigjet ai me të cilën bëhet intervista.Me njeriun me të cilin bëhet intervistë modemos duhet tregur vullnetin e dy palëve.Dhe personat që I jep përgjigjie ai duhet të jep përgjigjie te duhura.Intervista përbehet prej bisedës dhe mbledhjës së shënimëve nga ana e intervistuesit prej njeriut I cili e ka nënshkruar intervistën.
  • 7. Intervista mund të jenë të lira dhe të mbyllura të organizuara dhe të parganizuara.Me intervistën e lirë I pyturi ka të drejtë dhe liri të plotë në përgjigjet e veta të jetë I shkurtër por mund të bëjë edhe në formë të bisedës.Në intervistën e mbyllur përgjigjet me po edhe jo.Intervistat e organizuara janë intervista të atilla kur pytja I drjetohet më një numër të fiksuar më parë.Te intervistat e paroraganizuara pytja bëhet në mënyr spontane dhe të lirë. METODA HISTORIKE Qështja e metodës historike është një ndër problemet jryesore të shkencave shoqërore e vëqmas në sociologji.Prej kësaj metode nvaret edhe orientimi dhe zgjedhja e shumë problemeve në shoqëri.Metoda historike ka si qëllim që qdo dukuri të jetës shoqërore duhet t shqyrtoj ashtu sikur jnë shfaqur ato njër prej tjetrës dhe lidhshmërinë e tyre.Rrënjet e kësaj metode janë mjaft të vjetra dhe janë të lidhura ngusht me e interpretimin e dukurive shoqëore.Një rst I tillë mund të jetë me rstin e kushtetutës Athinase ku Arisoteli për të shkruar këtë vepër ka studiuar 148 kushtetuta paraprake.Pikpamjet mbi metodën historike si shkenc shoqërore është ajo që ka përfaqësuar GYST KONTI themelues I sociologjisë .Në metodën historike thkeson se kjo metodë duhet të studioj kahjen me të cilën zhvillohet shoqëria njerzore . METODA SOCIOMETRIKE Themelues I metodës së sociometrisë JAKOB MORENO sociologu amerikan.Kjo metodë konstaton simpatinë dhe antipatinë e individëev mbrenda grupit.Me sociometri kuptohet matja e dukurive dhe proceseve shoqërore .Me këtë metodë studiohen mardhënjet në mes të njerzëve dhe qfarë autoritei gëzojnë individët në shoqëri.MORENO përpiqet bindte se sociologjia mund të përmisohet prej qelizës së saj e deri te shoqëria në tërësi.Sociometira për të realizuar qëllimet e veta I ka disa elemente e ato jan SOCIODRAMA,PSIKODRAMA dhe SOCIOGRAMI. SOCIODRAMA është formë e lojës në të cilën marrin pjesë të gjithë pjestarët e grupit, ndërsa grupi tjetër përfaqëson publikun. PSIKODRAMA është eksperiment sociometrik në të cilën individëve të caktuar u jepte te luajnë ndonjë rol në përputhjet me rolet e tyre në jetën e rëndomtë. SOCIOGRAMI ka të bëjë me mardhënjet e njerzeve në mes grupeve. METODA KOMPERATIVE KRAHASUESE Metoda komperative përbehet prej konstatimit të ngjajshmërisë dhe ndryshimit në mes dukurive të ndryshme.Kështu p.sh bëhet komperacioni në mes shtetëve të ndryshme, në mes kombëve zbulohen elementet të cilat janë të përbashkëta dhe përkatës për shoqërinë. Kjo metodë na shërben për krahasimin e situatave të ndryshme në bazë të vilave mund të arrihen konkludime positive ne krijimin e vetive të reja.Komperacioni përdoret edhe ne vend të eksperminetit.Kjo bëhet vetëm atëher kur nuk është e mundur dhe ka pengesa ne zbatimin e eksperimentit si dukuri në hulumtimin e problemeve shoqërore.Rëndësinë dhe vlerën e kësaj metode e ka acentuar sociologu DYRKEMI ku I ka shqyrtuar edhe elementet e kësaj metode duke vënë në pah së të gjitha metodat në sociologji jan komperative. SHOQËRIA NJERZORE DHE STRUKTUAR E SAJ KONCEPTI I SHOQËRISË NJERZORE Shoqëria njerzore është koncepti kryesor I socilogjisë shkencës mbi shoqërinë.Ky concept është ndër kateogritë më të gjër dhe përdoret në kuptime të ndryshme të jetës së përditshme.Shoqëria do me thënë qdo bashkësi Brenda suazave të shoqërisë njerzoredo me thënë një lloj I veqantë I bashkësive tjera.Në kuptimin e gjërë shoqëria njerzore është
  • 8. pjesë e natyrës që ka pjesë dhe ligje të veta.Në shoqërinë njerzore.Në shoqërinë njerzore shfaqen dukuri të ndryshme të baskësive shoqërore në forma të ndryshme sikurse:SHTETI, INSTITUCIONET SHTETERORE, POPUJT, KOMBET, FAMILJA, FSHATI, JETA BASHKESHORTORE, QYTETI etj.Shoqëria njerzore është unitet I mardhënjeve për ekzistencën e shoqërisë.Me shoqëri kuptohe kategoria e ngusht e jetës shoqërore.Një ndër konceptet për shoqërinë është koncepti analitikë I cili gjendet në konceptet psikologjike të mardhënjeve shoqërore.Teorikët mbi konceptinë e shoqërisë janë:SOROKINI, PORSONI, MERTONI, RAJS MILIT etj.Pra shoqëria njerzore është organizëm I gjallë I cili është prodhim I zhvillimit natyror që zhvillohet dhe ndryshon gjatë historisë së vetë.Shoqëria në tërsinë e vetë është system I mardhënjeve në mes njerzve, në mes mardhenjeve ekonomike të cilat bshkarisht me fuqitë prodhuese përbejnë bazën e shoqëris. ZANAFILLA E SHOQËRIS NJERZORE Shoqëria njerzore ka lindur në procesin e shoqërizmit të natyrës së tij fizike.Njeriu ka qenë përgatitur me zhvillimin e mëparshëm të botës materiale.Nga askpekti sociologjik shoqëria në fillim ka qenë e përbër prej grupit të vogël të njerzve që mes veti kanë qenë të lidhur biologjikisht.Mirëpo me zhvillimin e bazës materiale shoqëria është rritur më tepër.Në një shoqëri kultura është e pazhvilluar dhe zhvillohet ndal nga dal kur bëhet ndarja shoqërore e punës.Shoqëria njerzore paraqitet si bashkësi prodhuese e njerzve dhe mbetet e tillë gjer sat ë eksiztojë shoqëria.Kapërcimi I njeriut prej një faze në fazën tjetër do me thënë me shoqërizimin e ti është kryer nëpërmjet procesit të punës shoqërore..Rolin vendimtar në paraqitjen e shoqërisë e ka luajtur puna.Puna shoqërore ka shkaktuar te njeriu ndërrime biologjike në strukturën e tij por në të njejtën kohë edhe në strukturën psikike.Njeriu duke ndryshuar natyrën e jashtme ka ndryshuar edhe vetën e tij.Me punë njeriu ka ndikuar në natyrë por edhe puna ka ndikuar së tepërmi. RAPORTI I NATYRËS ME SHOQËRINË Sshoqëria njerzore fillon me paraqitjen e njeriut pra me faktin e formimit të njeriut si qenie sociale.Natyra është tërësi e botës materiale në kohë dhe hapësir e cila gjendet në lëvizje dhe në ndryshim të përhershëm me llojllojshmërinë e saj.Me natyrë nënkuptohen yjet, palnetët duke përfshirë edhe planetin tonë dhe dukuritë në të si mallet, pjesët e malëve,, detrat, qeniet e gjalla , bimët dhe shoqëria njerzore.Sociologjia konstaton lidhshmërinë e ngushtë në mes shoqërisë dhe natyrës.Njeriu është vepër e natyrës dhe rrjedhave jetësore më të cilat është I lidhur drejtpërsëdrejti.Shoqëria njerzore si pjesë e natyrës në kuptimin e gjërë është organizëm që ka veti dhe ligësitë e veta.Puna njerzore si veprimtari e dobishme në shoqëri lidh natyrën me shoqërinë.Shoqëria është pjesë e natyrës dhe si e tillë I nënshrohet disa ligjeve të saj.Pra siq shihet ekziston ndryshimi në mes natyrës dhe shoqërisë por nga ana tjetër eksiston edhe mardhënja huazore në mes këtyre respektivisht në mes natyrës dhe shoqërisë. NJERIU SI QENIE SHOQËRORE Shoqëria bashkëkohore dhe neriu sotëm është rezultat I zhvillimit historik ndryshimi I madh në mes shoqërisë njerzore dhe grupeve tjera të gjallesave eksiston në zhvillimin dhe përmisimin e njeriut organeve si dhe të sjelljeve të tij.Njeriu si qenie shoqërore ndërohet shpejt, ndërsa grupet e shtazëve mbetën pa ndryshime për një kohë të gjatë.Njeriu ndryshohet si qenie shoqërore më shpejt ndërsa si qenie bilogjike më me ngadalësi.Ajo qka bënë njeriu dallon prej qenieve tjera me të cilën vetë njeriu bëhet qenie shoqërore është e vetmja qenie që
  • 9. disponon me aftësi të vetëdijshme.Njeriu vepron në mënyr të vetëdijshme në natyrë ndërsa qeniet tjera në mënyr instikiktive gjë shpreh luftën për ekzistencë.Puna e njeriut nuk është vetëm ndryshim I natyrës por ka rëndesi të shumëanshme.Vetëdija është zhvilluar paralelisht me ndryshimin e njeriut dhe kushtëve shoqërore të jetës së tij.Vetëdija e njeriut prej zanafillës së saj është prodhim shoqëror dhe do të mbetet e tillë gjer sa të ekzistoj shoqëria njerzore. Kultura ndikon në formimin e sjelljeve të individit.Kultura mund të kuptohet si rregullator I veprimtarisë njerzore. VLERAT DHE FORCAT SHOQËRORE SI KATEGORI SOCIOLOGJIKE Në grupin e qështjeve relevante në lëndën e sociologjisë bëjnë pjesë vlerat dhe forcat shoqërore.Socilogjia këtyre dy kategorive ju qaset në mënyr komplekse në krahasim me shkencat tjera shoqërore. VLERAT SHOQEROREgfsdfsdfsdffsdf Vlerat shprehen si institucion I vjetër që e hasim në secilën sdfsdffsdfsdsdshoqëri.Në përpjekjet e para për të njohjen e tyre ka filluar filozofia.Me fjalën VLERA duhet kuptuar cilësitë që ne u japim objektëve mbrenda sistemit shoqërorë në të cilin subjektet bëjnë përpjekje për të realizuar ndonjë nevojë individuale të tyre.Kur një nevojë shoqërore institucionalizohet ajo fiton cilësin e vlerës shoqërore.Këtu institucionalizmi e ka rendësinë më të madhe sepse ai bënë orientimin e subjektëve në vlera e jo në objekte.HOBSI duke folur për vlerat thotë se vlera e njeriut paraqet qmimin e lartë të tij.Në aksilogji vlera e ka funksionin e orientimit të kriteriumeve vlerore si e bukura e mira e urta etj.Nga HELEREJA po përmendim edhe dy aksiome për vlerat:Aksiomi I parë ka të bëjë me qështjen e vlerës që përmbanë pasurinë e gjinisë njerzore kurse Aksiomi I dytë ka të bëjë më të dhënën se vlerat I trajtojn si diqka të lartë vetëm atëher nëse individi gëzon pasuritë shoqërore.Sociologjia vlerat I definon si dimension institucional sfer kulturore dhe dimension personal. FAKTORET OBJEKTIV DHE SUBJEKTIV TE ZHVILLIMIT SHOQEROR Me faktorët subjektivë nënkupton veprimtari njerzore të cilat janë të vetëdijshme të vullnetshme.Faktorët objektiv kuptohen të gjithë faktorët tjerë si lëvizjet natyrore dhe dukeritë tjera natyrore.Faktorët objektivë meren si faktorë kryesor dhe janë pjellshmëria e tokës por njeriu me veprimtarinë e tijë e përmison tokën dhe ia adapton kushtëve të veta.Ndikimi I faktorëve të vetëdijës në zhvillimin e shoqërisë është më se I dukshëm.Ky faktorë njeh ligjet e natyrës dhe të shoqërisë dhe e shfrytzon në praktikën e vetë.Faktorët objektiv numërohen faktori klimatikë, gjeografik dhe kushtet e ngjajshme objective.Kurse faktorët subjektiv përfshinë origjinën e vetëdijës njerzore sjelljet e njeriut aksionet e vetëdishme të njerzve etj. Teorikët e këtyre faktorëve rolin e individëve e konsiderojnë si rol vendimtarë dhe si krijues I historisë të cilët kushtëzojnë këtë apo atë ndërim të saj. RREGULLAT DHE NORMAT SHOQERORE Rregullat shoqërore janë pjesë e superstrukturës shoqërore me origjinë qysh ne periudhën e shoqërisë së parë njerzore kur është fjala për shprehit dhe doket shqiptare.Dispozitat juridike dhe shoqërore rregullat teknike shfaqen me zanafillën e shtetit.Shoqëria mund të ekzistoj nësë qdo antar I saj e kryne pjesën e punës shoqërore në pajtim me rregullat ekzistuese shoqërore.Edhe normat shoqërore janë kategori historike shoqërore sepse ato varen prej zhvillimit dhe formës së rregullimit shoqëror.Me NORME kuptojmë rregullën e pergjithshme të sjelljeve të njerzve.Me normë caktohen raportet në mes njerzve në
  • 10. shoqëri me qëllim që ato të jenë të rregulluara dhe të caktuara.Norma nvaret prej vullnetit dhe vetëdijës së njeriut.Normat në mënyr të qartë diferencohen dhe ndryshojnë sipas ligjeve natyrore. DOKET Ndër llojet më të vjetra të rregullave shoqërore janë doket.Në konceptin e dokeve mund të përfshihen ato rregulla të cilat zënë fill në një grup shoqëror me pasqyrimin e gjatë të një sjellje e cila konsiderohet si obligim për antarët e atij grupi.Në gjendjen e parë doket kanë qenë më të obliguara dhe sot zbatimi I tyre është siguruar me sanksione të rrepta.Sanksioni në formë të presionit të jashtëm të opinionit public të cilin e ka përciell detyrimi I jashtëm dhe I mbrendshëm I opinionit publik.Doket mund të ndahen në baz të vlersimeve në ato të mir dhe të këqija.Tek doket duhet cekur ndryshimin në mes tyre e në radh të par të moralit.Në mes të normave dhe moralit ekzisoton ngjajshmëri.Morali rrjedh prej dokeve.Morali është dok I obligushëm dhe gjithashtu duhet të ndryshojnë edhe prej rregullave tjera sikurse prej jurispodencës etj. MORALI Problemi I moralit ka qen gjithmonë në vemendje të mendimtarëve të cilët jan mar me studimin e shtresave të shoqërisë.Morali si formë e vetëdijës shoqërore është dukuri sociale dhe shprehje e jetës shoqërore të njeriut.Ai I përket brendisë së shoqërisë dhe I përben raportet në mes njerzve.Morali është formë e veprimtarisë praktike të njeriut ndaj botës dhe ndaj njerzve të tjerë e poashtu edhe ndaj vetës.Pra morali është grumbull normash që caktrojnë qka është e mirë dhe qka është e keqe të cilat urdhërojnë të kryhet ajo qka është e mirë dhe ndalojnë atë qka është e keqe.Morali nuk është veti e trashëguar por paraqet shprehjen e vetëdijshme të mardhënjeve shoqërore në moment të duhur.Me këtrë disiplin është marr sociologu freng GYRVIQI.Morali dhe norma e tyij shfaqen dhe zhvillohen në rethana të caktuara shoqërore.Pas moralit qëndron fuqia ideore e opinionit public dhe brejtja e ndërjgegjës për qëndrimet jo morale kurse pas jurispodencës qëndron fuqia materiale e shtetit. RELIGJIONI Ndër format më të vjetra të vetëdijës shoqërore është religjioni.Prej kohës kur njeriu ka filluar të hulumtoj dhe interpretoj dukuritë rreth vetës religjioni është bërë subjekt I interesimit të njerzve.Religjioni është forma me e vjetër e vetëdijës shoqërore por është edhe njëra ndër formt më të përhapura të vetëdijës shoqëore.Sipas sociologëve religjioni ka pasur rëndesi të veqant .Me problemet rreth religjinonit është mar sociologu EMIL DYRKEM ku sipas tij religjioni mund të cilësohet sipas bazës së tijë sociale.Religjioni në shoqërinë e komunitetit primitive ka qenë forma kyresore e vetëdijës njerzore.Në atë kohë nuk është bërë ndarja shoqërore e punë mirëpo nuk ka ekzistuar as shkenca.Në histori mund të shihen forma të ndryshme te religjinot e ato janë:POLITEIZMI besimi në shumë perendi dhe MONETEIZIMI-besimi në një perendi.Religjionet monoteiste janë:JUDIZMI, KRUSHTERIZMI dhe ISLAMISMI. LLOJET E FEVE 1.TOTEMIZMI dhe ANIMIZMI janë forma të vjetra të besimit fetar.Fjala totem është përdorur për të treguar fuqinë mbinatyore të kafshëve dhe të pemve.Hajmalitë p.sh janë TOTEME. 2.ANIMIZMI është besimi shpirtëror.Shpirtat mund të jenë dashamirës dhe keqdashës.Këto besime I gjejm në fise dhe bashkësi të vjetra me numër të madh banorësh.
  • 11. 3.MONETEIZMI përbehet nga JUDAZIMI, KRISHTERIZIMI DHE ISLAMIZMI. 4.JUDAIZMI është feja e cila është paraqitur një mijë vjet para lindjës së krishtit.Judaizmi është fe e hebrejve të cilët besonin se zoti kërkon bindje ndaj kodëve morale të rrepta. 5.KRISHTERIMI-feja qe ka për profet të vetin krishtin .Krishterimi është feja që është paraqitur në fillim të epokës sonë.Krishterimi lind si fe e masave të varfëra të popullsisë. 6.ISLAMIZMI-është fe që ka për profet Muhamedin I cili kja jetu në shek VII.Sipas islamizmit nuka ka zot tjetër përpos Allahut dhe se Muhamedi është rrob dhe I dërguari I tij.Feja isalme ka disa obligime e ato janë:Falja e pas vaktëve të namazit,Dhënja e zekatit,Agjërimi I ramazanit një her në vit dhe shkuarja në haxh ne Meke apo Medine.Në grupin e fevet të lindjës së largët bëjnë pjesë:HINDUIZIMI, BUDIZMI,KONFUQIANIZMI dhe TOOIZMI. 1.HINDUIZMI është fe e vjetër e lindjës së afërt.Në këtë fe shumica e njerzve pranojnë doktrinën e ringjalljës.Sipas kësaj doctrine të gjitha qeniet e gjalla jan process I përjetshëm I vdekjës dhe ringjalljës. 2.BUDIZMI ka lindur nga pikpamjet e Budës që ishte princ Hindus në mbretëritë Nepalit ne shek VI para erës sonë.Objekt I budizmit është aritja e Mirvanës. 3.KONFUQIANIZMI-është fe e grupërve sunduese në Kinë.Konfuqie është emër që lind nga emrat KUNGFU-TZU që jetoj në shek VI p.e.s.Konfuqie ishte mësues e jo profet.Doktrinë e kësaj feje është të rregulloj jetën njerzore sipas harmonisë së brenshme të natyrës. 4.TOOIZMI mbështet në antidhunën si garancë të një jete më të lartë.Ndikimi I toizimit në kinë ka renë shumë si rrjdhoj e kundërshtimit të vendosur të qeverisë. SUPERSTUKTURA KULTURALE- GJUHA GJUHA është fenomen shoqëror kushtëzuar me zanafillën e vetë prej karakterit shoqëror të prodhimtarisë dhe zhvillohet si domososhmërisht poër marrveshje dhe paraqet materializmin e proceseve të mendimit të njeriut,Gjuha është një ndër shprehjet e para e vetëdijës shoqërore dhe kjo zhvillohet sipas njeriut duke njohur botënqë kanë krijuar simbole të të shprehurit gjuhësor.Gjuha është forma e ekzisitimit të mednimit.Gjuha është element bazor I kulturës I cili është aspoekt I përvetsuar kyresisht gati prej të gjithë sociologëve dhe shkenctarëve që merren me qështjet e gjuhës.Kjo është bërë qështje e shqyrtimeve sociologjike..Gjuha në periudha të ndryshme historike ka ndryshuar shpejt ose ngadalë në varësi të zhvillimit të shoqërisë në tërësi.Thënë në tërsi gjuha është element dhe shprehet me anë gojore dhe përbehet prej fjalëve të shumta dhe të ndryshme.Por ekziston edhe gjuha e shkruar e cila luan rol të madhë.Gjuha zë vend shumë me rëndesi në mes njerzve që luan rol të madh në shumë sfera të jetës shoqërore dhe është njëri ndër elemetnet e kulturës. KULTURA Kultura është tërësi e parimeve materiale ideore të cilat njeriu I ka prodhuar me anën e vetë dhe të cilat brez pas brezi janë bërë pronë e shoqërisë.Me elementet e veta është subjekt I degës së veqantë të socilogjisë-sociologjisë së kulturës.Në kuptim më të gjerë kultura paraqet krejt atë qka natyra ia mundëson njeriut. Kultura elementare paraqet atë nivel I cili është I lidhur me krijimin e kushtëve dhe sigurimin e ekzistencës biologjike të njeriut për krijimin e prodhimëve të larat kulturore.Zakonisht dallohen kultura MATERIALE dhe IDEORE.Edhe shprehja CIVILIZIM shërben për domethënjen e shkallës së kulturës së lartë materiale.Kultura materiale nënkupton të gjitha objektet shoqërore të cilat shfaqen në procesin e përpunimit të
  • 12. natyrës.Kultura ideore paraqet punimet e veprimtarisë mendore të njeriut për kohëve më të hershme e gjer më sot pse format shoqërore , noramt e sjelljeve, religjioni, shkenca, edukata.Në mes kulturës materiale dhe ideore ekziston përshtatja e dukshme e cila gjen shprehjen e vetë në periudha të caktuar historike.Kultura është bazë për krijimin dhe afirmimin e njeriut si dhe ngritjen e nivelit të njeriut. EDUKATA Edukata është një ndër llojet e dukurive shoqërore dhe është element në jetën shoqërore.Shkenca e cila mirret me qështjet e edukatës është pedagogjia.Edukata zë fill në procesin e formimit të njeriut dhe bëhet faktorë I rëndesishëm në procesin e formimit të njeriut.Edukata ekziston prej shfaqjës së shoqërisë njerzore dhe bënë rregullimin e raportëve në mes njerzve.Në kuptim të ngushtë me edukatë duhet të kuptohet zhvillimin e fuqisë dhe aftësisë(aftësia mendore, fizike, estetike morale etj). Edukata në kuptim të gjërë nënkupton tëresinë e ndikimeve pedagogjike të cilët synojnë në formimin e një individi.Me zhvillimin e shoqrsië njerzore ndryshon edhe edukata .Në këtë process vendi më me rendësi I takon qështjës së edukatës dhe arsimimit të të rriturve sepse kërkesa për arsimimin është përvetsuar në të gjitha sistemet bashkëkohore arsimore.Edukimi është arsimimi I të konsiderohet si qdo pjesë e sisitemit bashkëkohor edukativ dhe arsimor.Avansimi I procesit të punës për shkak të mbërimeve të reja shkencore kërkojnë arsimimin e kuadrave aftësimin e tyre për përdorimin e veglave të prodhimtarisë modrene dhe mjaft të komplikuar. ARGETIMI DHE KOHA E LIRE Argëtimi është aspect I vlefshëm I kohës së lirë pavarësisht që kjo në rrethanat e dhëna mund të ketë elemente negative.Argëtimi është lloj I dukurive shoqërore dhe zë vend në jetën shoqërore dhe është e lidhur me procesin e qlirimit të njeriut prej domosdoshmërisë së punës.Sociologjia e kulturës me argëtrim sheh rendësinë aktuale meqë rgëtimi përher e më tepër po bëhet faktorë kryesor.Këto dukuri shoqërore në disa vende I studion disiplin e veqantë e sociologjisë e cila është sociologjia e kohës së liër ku përfaqësuesi I saj është ZHORZH DIMAZDIJE ka ka theksuar se koha e lirë në shoqëri të zhvilluar është faktorë me rëndesi në jetën e përditshme.Sociologjia e kohës së lirë ne botën e sotme është në fazën e studimeve të shumta dhe serioze që shkenctarët I kan kushtura vëmendje pra kohës së lirë.Shumë socilog duke studiuar këtë qështje kanë konstatuar rendësinë e kohës së lirë për ekulibrin fizik,psikik dhe moral të puntorit.Sipas sociologëve vetëm në kohën e lirë personaliteti I njeriut mund të gjejë shprhjen e vetë më të plotë.Rëndesia e kohës së lirë duhet të kundrohet me procese tjera në radh të parë me zhvillimin e kulturës. GRUPET SHOQERORE Grupin shoqëror e përbejn njerzit të cilët kanë mardhenje me njëri tjetrin.HOMANSI më grup nënkupton një numër personash që komunikojnë njëri me tjetrin gjatë një kohe sa që numri I tyre I vogël mundëson që secili individ të ketë mundësi të komunikoj me të gjithë të tjerët pa ndërmjetsimin e të tjerve por sy më sy me njeri-tjetrin.SHO thekson se grupin e definon si prezenc e dy apo më shumë personave që gjenden në interaksion me njëri tjetrin dhe është nën ndikimin e secilit person . GRUP quajmë njësinë sociale që është I përbër nga një numëri I caktuar individësh të cilët qëndrojnë në raport me statusindhe vlerat e njërit ndaj tjetrit dhe bëjnë rregullimin e mardhënjeve të antarëve të grupit.Me qëllim të fromimit të grupit është mar psikologu XHIB.GURVIQI
  • 13. definon grupin si tërsi kolektive dhe parciale.Elementet e grupit shoqëror janë:1.SUBJEKTET;2.MARDHENJET QE KRIJOHEN NE MES ANTAREVE;3.MJETET ME TE CILAT KRYHEN PUNE TE NDRYSHME MBRENDA GRUPEVE dhe 4.REZULTATET E ARRITURA PER PLOTSIMIN E NEVOJAVE TE ATYRE QE KANE HYR NE GRUPE. FAMILJA Familja është një ndër institutet tjera me rëndesi dhe paraqet formën e veqant dhe specifike të mardhënjeve shoqërore.Sipas MORGANIT vetë familja është element aktiv ajo asnjëher nuk qëndron në një vend.Funksionet më të rendësishme të familjes patriarkale janë:1.FUNKSIONI RIPRODHUES;2.FUNKSIONI EKONOMIK; 3.FUNKSIONI I MBROJTJES SOCIALE;4.FUNKSIONI RELIGJIOZ;5.FUNKSIONI EDUKATIV DHE ARSIMOR etj.Lidhur me qështjen e familjës është mar BURGJEZI dhe LOKU I cili thotë që familja përkufizohet si grup I personave të lidhur me lidhej bashkëshortore dhe gjakore.Ekzistojnë teori të shumta lidhur me familjen si teori tradicionale e cila mendon se familja partriarkale është bashkësi e përhershme shoqërore.Teoria evulucioniste është teori e mbështetur në veprën e MORGANIT “SHOQERIA E HERSHME”.Luis Morgani në zhvillimin e familjës dallon 3 forma të familjës të cilat janë periudha historike të egërsis martesa grupore, barbarisë martesa e qifteëve, civilizimi I familjeve monogamike e plotësuar me shkuruzime dhe prostitucion.Familja ka pasur ndryshime të shumta në historinë e shoqërisë njerzore.Familja e farefisinia është formë e parë e jetës bashkëshortore grupore.Ata janë grupe bashkëshortore sipas gjeneratave.Familja PUNALUA është formë e familjës bie në përjashtim të motrave dhe vëllezërve prej lidhjëve të bashkëshortsisë.Mashkulli në këtë jetë bashkëshortore jeton vetëm me një femër dhe fëmijët I takojnë nënës dhe femra nuk I është nënshtruar mashkullit.Familje MONOGAMIKE do me thënë nënshtrimi I jë gjinie I femrës mashkullit dhe me këtë fillon kontradikta e gjinive.Në këtë qështje të familjet me rendësi janë shkurorëzimet.Shkurorzimet në shkencën e jurispodencës përkufizohen si ndërprerje e martesës së plotëfuqishme ndërmjet bashkëshortëve me vendime e gjygjit dhe para ligjit.Pasojat më negative të shkurorzimëve I përjetojnë fëmijët dhe janë viktimë e mosmarveshjës ndërmjet prindërve.Familja gjërë më sot ka qenë bashkësia e indit shoqëror.Pra me rendësi të cekët është se familja është një ndër qështjet me rendësi në shkencën e sociologjisë. MARTESA Martesa është formë e plot e institucioni shoqëror.Martesa është lidhje në mes dy personave me gjini të kundërt.Martesa në kohën e parahistorisë ka kaluar në këto etapa: 1.MARTESA GRUPORE ENDOGAMIA EKZOGAMIA 2.MARTESA POLIGAMIKE eventualisht edhe SINDIPOZMIKE dhe 3.MRTESA MONOGANE. ECZOGAMIA është mardhënje e mashkullit dhe femrës që nuk I takojnë një fisi. ENDOGAMIA është mardhënje martesore Brenda fisit gjinisë apo klanit. Martesa POLIGAMIKE kuptojmë mardhënjet martesore kur burri ka shumë partnere për të hyrë në mardhënje martesore.POLIGINIA është varianit I martesës së një mashkulli me shumë gra.POLIANDRIA është bashkësia seksuale e një gruje me shumë burra.Variantet që e kufizojnë martesen janë BIGAMIA dhe BIANDRIA. BIGAMIA është institucion martesor I një burri me dy gra.BIANDRIA është institucion martesor I një gruje me dy burra.Në shoqëri ekzistojnë edhe këto forma martesore SORORATI, LEVIRATI. SORORATI është institucion martesor kur burri martohet me motrën e gruas.Kjo formë bëhet pas vdekjës së gruas po mund të ndodhë edhe sa
  • 14. është gjallë.Nomrat fetare te krishterët I denojnë këto dukuri kurse islamikët nuk kanë qëndrime të tilla. LEVIRATI është institucion martesor kur vëllai gjallë apo ndonjë mashkull I familjës së vëllait të vdekur.Kthen gruan martohet me gruan e vëllait të vdekur pra të vejen e tij. FAMILJA PARTRIARKALE Në këtë familje pushtetin e ka burri dhe nga ai nvaren antarët e tjerë të familjës si gruja fëmija dhe antarët e tjerë të saj.Quhet partriarkale sepse PARTER familasi babai I familjës është ai që ka përkujdesje për të gjithë antarët e familjës së vetë.Karakteristikat demografike të saj ka qenë lindja e numrit të madh të fëmijëve dhe mortaliteti I madhë të tyre si foshnje.Fëmijët që kanë mbetur gjallë janë bërë krah I fortë I punës në prodhimin agrar të ekonomisë familjare.Vetëm babai dhe djali I madhë kanë pasur fjalën kryesore në familje ,Gratë iu kanë nënshtruar pushtetit të burrit.Në martesën e fëmijeve kanë ndërmjetsuar prindërit të cilët kanë pasur fjalën kryesore.Me paraqtijen e revulucionit indistrual Brenda familjes bëhen ndryshime të mëdha sepse paraqiten ndryshime personale që ndihmojnë në avancimine familjës.Ky process renoi formën e familjës partiarkale dhe mbi bazat e së cilës kriojohet tipi I ri I familjës nukleare. FAMILJA NUKLEARE Ky tip I familjës përbehet nga prindërit dhe fëmijët e tyre.Paraqitja e këtij tipi të familjës I mundëson gruas të mar pjesë shumë më tepër në shoqëri.Karakteristika e kësaj familje qëndron në rënien e natalitetit dhe mortalitetit të fëmijeve.Këtë rënje e bëjnë faktorët e jashtëm siq janë punësimi I femrës, arsimimi I saj, integrimi I saj në shoqëri, zhvillimi I institucioneve shëndetsore etj.Mbi bazën e këtij zhvillimi paraqitet LEVIZJA FEMINISTE.Kjo lëvizje bënë përpjekje që femra të jetë subjekt I barabart me mashkullin në shoqëri..Në vendet të zhvilluara kjo lëvizje ka pasur shprehje të gjerë.Shkollimi I vajzave do të ndërroj imazhin e familjës në pikpamje strukturore dhe kulturore.Vajzat e shkolluara nuk pranojnë të jetojnë si gjyshet e tyre.Femra do të bëjë përpjekje që ti realizoj të gjitha të drejtat që I takojnë si qenie shoqërore.Kjo bëri që edhe martesa të bëhet sipas dëshiresë së fmerës e jo sipas kauneve të vjetra.Rënja e natalitetit në mjedisin tonë po e bënë edhe rritjen e përqindjës së familjeve të vjetra.Rinia bënë përpjekje për të ikur nga fshati I cili nuk mund ti sigurojë siguri jetësore. EMANCIPIMI I FMRES DHE E DREJTA Ndër qështjet më me rendësi në shoqëri është emancipimi I femrës.Shumë mendimtar të lëmive të ndryshme kanë thënë se shoqëria është e emancipuar aq sa është edhe femra në shoqëri .Gjatë rrugës së emancipimit të femrës paraqiten disa pengesa.Vetë natyra e femrës është se ajo ka kryne fuksione bilogjike të lindjës së fëmijëve.Ndërsa nga nga natyra e punëve të saj ajo kryen vetë punët e shtëpis siq janë rregullimi I banesës, pastërtia e saj, përgatitjen e ushqimit dhe rritjen e fëmijeve.Këto janë pengesa të cilat vështirsojnë mundësinë e angazhimit të femrës jashtë punëve të shtëpisë.Për këtë ekonomia familjare duhet të jetë paisur me mjete bashkohore që ta liroj pak femren nga disa obligime shtepiake qoftë edhe duke I paguar ndihmës në shtëpi.Kur krijohen këto kushte ajo është active në shoqëri edhe në punët jashtë shtëpisë.Femra hynë në obligime martesore më ç’rast e drejta e martesës e rregullon raportet mes të martuarve burrit dhe gruas.Burri dhe gruaja janë të barabart dhe kanë obligime të barabarta për ekonominë familjare rendin në shtëpi edukimin e fëmijeve.Prishja e
  • 15. martesës për shkak të mosmarveshjës nuk është e dëshirushme sidomos nëse kanë fëmij. KASTET Kategori tjetër e shoqërisë janë edhe kastet të cilat janë formuar në periudhën e komunitetit primitive në shoqërinë klasore të ndarjës shoqërore të punës.KASTA është grup shoqëror I mbyllur antarët e së cilës kryen funksione të caktuara shoqërore dhe kanë si karakterisitikë të nënshtrohen rregullave fetare juridike dhe rregullave tjera të grupit.Ka ekzistuar mendimi se kastet kan ekzsistu ne Indinë e vjetër dhe jan ndar në 4 kaste kryesore: 1.SUNDIMTARI;2.FETARET-MESUESI DHE INTELEKTUALET;3.ZJETARET DHE TREGTARET;4.BUJQIT DHE PUNTORET.Kastet ose rangjet shfaqen atëher kur funksionet e njerzve janë të trashëguara dhe të lidhura me pozitën juridike të shoqërisë.Mbeturinat e sistemi kastian akoma ekzistojnë në vendet të cilat janë shumë të prapambetura RENDET Rendet janë grupe njerzish të cilat prej grupeve tjera të njerzve ndryshojnë sipas të drejtave dhe detyrave te veqanta do me thenë qdo rend ka obligime dhe detyra të caktuara në shoqëri.Rendet bazohen në profesionet e njerzve.Në shoqërin feduale të Evropës kanë ekzistuar 3 rangje:KLERI I LARTE I përbër prej njerzve të religjionit,PRONARET kjo është veti që biri trashëgon veti të fisnikut, QYTETRIA e përbër prej shtresave të ndryshme njerzit e lirë të profesioneve të ndryshme. PARTITE POLITIKE Ndër qështjet më të rendësihsme në sociologjinë politike dhe shkencave politike është të ekzistuarit dhe pozita e partive politike.Në gjuhë të zakonshme parti politike do me thënë grupi I njerzve me mendime qëllime dhe pikpamje të njejta ndaj rregullimit shtetëror.Në shkencën e sociologjisë ka kuptim tjetër,Pratitë politike janë organziata politike të cilat I janë adaptuar demokracisë.Paritë politike janë organizata sepcifike të shoqërisë dhe shprehin interesa politike shoqërore.Sipas shkencës së socilogjisë partitë politke janë organizata politike të cilat përfshinë njerzit me ideologji të njejt politike të cilat përpiqen të zgjërojnë qëllime të caktuar tërsore..Partitë politike e kanë origjinën qysh në kohrat e lashta të antikës së vjetër.Paritë poltike janë shafqur si rezultat I diferencimit shoqëror politik dhe ideor në baz të interesave të grupeve të veqanta shoqërore.Anglia konsiderohet si djep I partive politike.Ka fundi I shek XVII krijohet dy parti politike partia e pronarëve të mëdhej dhe partia e shtresave të mesme.Partitë poltike luajnë rol shumë të madhë në marjen e e pushtetit dhe për rruajtjen e atij ku pushteti ëshë në dor.Krakteristikë e jetës shoqërore është ekzistenc e shumë partive politike.Roli I tyre është lëndë e interesimit të shumë teoricienteve me probleme sikur kuptimi modern dhe organizimi I partive dhe raporti I tyre ndaj parlamentit. PERKUFIZIMI I KOMBIT Rreth kuptimit te fjalës komb japin kombet e bashkuara e cila si ogranizat u themelua më 1945 dhe e quajti UNITED NATRIONS.Qysh prej mesit të shek XIX në universitetin evropian lidhur me qështjet e kombit kanë studiuar edhe studentët arab të cilët e përdoren konceptet si SAB SAM dhe VATAN.Në debatin politik të SHBA-ve nocionet UNION dhe CONFEDERATION parapëlqeheshina para nation.Sot në Zvicrrën gjermane thuhet BUND(lidhja federate) ndërsa në Zvicrrën franceze thuj
  • 16. conferedation.Këta shembuj nga gjuha politike e një vendi të vogël evropian siq është zvicrra na japin parandjenjën e kohës së gjatë që do të duhet që evropianet ti quajnë BASHKIMI EVROPIAN SHTET OSE KOMB.Procesi I bashkëmimit evropian në fund të shek XX ndohdej në procesin fillestar.Diplomatët dhe ushtarakët me qështjen kombëtare merren me Evropën kryesisht burokratët dhe teknokratët në Bruksel. Fjala natio do të thotë bashkësi e fisit.Akademia e frances e përkufizonet kombin si tërësi e të gjithë banorëve të të njetjtit shtet të të njejtit vend qe jetojnë në të njejtin ligj dhe që përdorin të njejtën gjuhë.Teologu dhe filozofi gjerman FREDERIK shkonte më tej me postulimin e tij të pastërtisë etnike që kishte si rrjedhim ndarjen dhe kufizimin nga të tjerët.PENANI theksonet se kombi është një shpirt një princip mendor.Përkufizimi I JOSIF për kombin dekalron se revulucioni rus është një bashkësi e qëndruar e njerzve të lindru e ngritur mbi bazën e bashkësisë së gjuhës jetës ekonomike që shpreh bashkësinë e kulturës. KOMBI I SHTETIT DHE KOMBI I KULTURES Kombet mund të ndahen në kombe të shtetit dhe kome të kulturës dhe sit ë tilla mbështeten mbi pasuri të cakutara kulturore që është përjetuar dikur bashkërisht dhe si e tilllë mbështet në fuqinë bashkuese trë një historie e të një kushtetute të përbashkët politike.Shkallës së kombit të shtetit I shërbejn shtetet historike si Franca Britania e madhe SHBA dhe Zvicrra.Sipas revulucionit frances kombi u kuptua si njësi poltike qytetare të barabart përpara ligjit.Në literature autorët interpretimin e komit të shetit e quajnë kocpet perendimor, kurse koncepin e kulturës konceptin evropianoqëndror.Grupet etnike që ishin të paknaquar me shtetin e quajtën vetën kombvet të të arritur , njohje kombëtare si p.sh sllovenët dhe kroatët. ÇFARE ESHTE ETNIJA NATHAN dhe DANIEL japin etnicicetin si nocion këtë përkufizim.Ka një far ligjimiteti kur vëren se disa forma identifikimi që mbështeten në realitetin shoqëror të ndryshëm nga njëri tjetri si feja gjuha prejardhja kombëtare kanë të gjitha diqka të përbashkët.Së bashku me antropologun dhe sociologun ENTONI entinë mund ta emërtosh me një frazë të veqant si një grup social të cilat kan kujtime të përbashkta nga e kaluara të cilat grupi I kultivon.Etinciteti I ka rrënjet e veta në mitet kujtimet vlerat dhe simbolet e përbashkta.Për këtë arsye etniciteti nuk është diqka statike sikur supozojnë disa studiues të jesë shoqërore.Sipas BOSSAN etniciteti I ka rrenjet locale dhe per këtë arsye duhet bazuar me civilizime që përhapen në zona më të mëdha.Feja gjuha zakonet dhe kultura janë në gjendje të ndërtojnë vetëm një indetitet etnik.Kjo pasi që në etnicitet bëjnë pjesë simbolet dhe kulturat të cilat mund të ndryshojnë formën e tyre konkrete.Elitë pushteti do më thënë rrjeti I vogël individësh të cilët mbajn pushtet të përqendruar në shoqërit e sotme. A është kombi dhe etnia të njohura sipas të drejtës ndërkometare Ka autorë të cilët thojnë se në një komb jetojnë disa grupe etnike të tjerët thojnë se populli përbehet nga disa kombe.Sociologë të ndryshëm e shikojnë kombin si dukuri të epokës moderne ndërs etnicitetin si meturinë e bashkësisë tradicionale në shoqërin moderne.Historia evropiane na mëson që vetëdija dhe baza etnike mund të ndryshojnë në rrjedha të kohës.Teza e Smithit tregon se shumica e shtetëve kombëtare evropiane kan prejardhje etnike.Në rastin e frances mund ti injorosh etnitë ose kombet vetëm e shikon gjuhën si kriter vedimtar.Shteti dhe
  • 17. kombi janë indentikë vetëm në raste të ralla.Shteti komëtar mbështet mbi nje grup etnik apo kombësi e cila ka arritur që të fitoj në baskësinë ndërkombëtare njohje më të drejt ndërkombëtare Sovran dhe I kufizuar teritorialisht. NACIONALIZIMI DHE SHTETI MODERN Për një kohë të gjatë sociologët nuk I kanë kushtuar vëmendje fenomenit të nacionalizimit.Mendimatarët klasik social si MARKS DURKEM dhe ËEBERI