Selected photo-essays
Vrij Nederland 2004-2006
44                                                                                                                        ...
46                                  47
DE VERHALEN               VRIJ NEDERLAND
FOTODOCUMENT             29 OKTOBER 2005

...
48                        49
DE VERHALEN     VRIJ NEDERLAND
FOTODOCUMENT   29 OKTOBER 2005




Vondelpark,
10 juni 2005
50                        51
DE VERHALEN     VRIJ NEDERLAND
FOTODOCUMENT   29 OKTOBER 2005




Vondelpark,
19 juni 2005
MAGNUM / HOLLANDSE HOOGTE
Haïti moet wachten op democratie
2                                                                                                                         ...
De straatjochies van toen hebben niet lang             kon uitdienen. Pas eind jaren negentig wer-
kunnen dromen. Democrat...
6                                                                                                7




delingen, criminele...
76                                                                                                                        ...
78                                                         79
DE VERHALEN                                      VRIJ NEDERL...
84                                                         85
DE VERHALEN                                      VRIJ NEDERL...
86                                                       87
DE VERHALEN                                    VRIJ NEDERLAND
...
88                                                       89
DE VERHALEN                                    VRIJ NEDERLAND
...
44                                                        45
NOORDERLICHT ANOTHER ASIA                      VRIJ NEDERLAND...
46
NOORDERLICHT ANOTHER ASIA




I-Lann Yee (Maleisië), uit de serie Sulu Stories (2005)




Over Noorderlicht



E
      ...
48
NOORDERLICHT ANOTHER ASIA


Essay


De fotograaf als butler
Het kijken is in Azië aan                 voor het gesjouw,...
50
NOORDERLICHT ANOTHER ASIA
DE FOTOGRAAF ALS BUTLER




Westerlingen zijn hoopvol op zoek naar dé waarheid, oosterlingen
...
52
NOORDERLICHT ANOTHER ASIA
DE FOTOGRAAF ALS BUTLER




Als fotograaf in het Oosten moet je niet zelf het moment willen
b...
54                                                                                                                        ...
56                                               57
NOORDERLICHT ANOTHER ASIA             VRIJ NEDERLAND
RASKOLS – GANGS O...
58                                                             59
NOORDERLICHT ANOTHER ASIA                           VRIJ...
60                                                                                                                        ...
62                                                                                                                        ...
52                                                                                                               53
DE VER...
54                                                                                                                        ...
56                            57
DE VERHALEN        VRIJ NEDERLAND
VAKANTIE IN IRAK   14 OKTOBER 2006
58                                                                             59
DE VERHALEN                             ...
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Selected photo-essays
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Selected photo-essays

423

Published on

Designed for, and published by Vrij Nederland in 2002-2004

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
423
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Selected photo-essays

  1. 1. Selected photo-essays Vrij Nederland 2004-2006
  2. 2. 44 45 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTODOCUMENT 29 OKTOBER 2005 De kijker is geen voyeur Parkportretten van Rineke Dijkstra In het Stedelijk Museum is vanaf volgende week een speurend naar geschikte modellen – ook in deze nieuwe serie kinderen en pubers, zoals retrospectief van de foto’s van Rineke Dijkstra. Hans op de strandfoto’s die haar wereldwijd erken- Aarsman was ooit haar eerste docent fotografie. Samen ning bezorgden. Dijkstra: ‘Toen ik net begon, fotografeerde ik álles. Moeders met doch- met VN keken voorheen meester en leerling naar nieuw ters, opa’s met kleinkinderen, hele families. werk van Dijkstra – voor het eerst te zien op deze pagina’s. Alleen de puberfoto’s bleven overeind.’ Soms zoekt ze dagenlang tevergeefs naar mensen om te portretteren. Het toeval een FOTOGRAFIE RINEKE DIJKSTRA fotograaf en de topfotografe kennen elkaar handje helpen, dat werkt nu eenmaal niet, TEKST MISCHA COHEN alweer meer dan twintig jaar – zo lang gele- heeft Dijkstra ondervonden. Ze belde deze den is het dat Rineke Dijkstra begon bij de zomer haar vriendinnen om hun dochters Z e zijn op het eerste gezicht tegenpolen. Amsterdamse fotoclub De Moor, waar ze les langs te sturen bij haar lokatie in het park. Rineke Dijkstra (1959) is een van de suc- kreeg van Hans Aarsman. Dijkstra’s eerste, ‘Prachtige meisjes, daar niet van. Maar ze cesvolste Nederlandse fotografen. Haar nogal abstracte foto’s van hoogspannings- kleedden zich speciaal hip aan voor de ge- portretten – op groot formaat en in beperkte kabels vielen niet in goede aarde bij haar do- legenheid en ze vroegen meteen aan me: oplage afgedrukt – brengen op de internatio- cent. Die lijntjes trek je maar met potlood op okay, wat is bedoeling, wat moet ik dóén? nale kunstmarkt en op veilingen hoge bedra- papier, vond hij. Rineke Dijkstra: ‘Hans zei: Nou, niks dus.’ gen op. Na een reis langs Europese musea is neem toch eens ménsen als onderwerp. Dat Hans Aarsman: ‘In deze tijd willen kinderen een retrospectief van haar werk vanaf 4 no- durfde ik nog niet – dus toen ging ik maar stuk voor stuk beroemd worden en ze weten vember te zien in het Stedelijk Museum. mensen van achteren fotograferen, op bank- heel goed wat daarvoor nodig is: voldoen aan Hans Aarsman (1951) is al weer jaren gele- jes. Dat was minder confronterend.’ de normen van MTV. Ooit moest je op een den officieel gestopt als fotograaf – wat ove- Ze zijn het erover eens dat je niet te hoogdra- foto statig zijn, nu sexy.’ rigens niet wil zeggen dat hij geen foto’s vend moet zijn over foto’s. Rineke Dijkstra: ‘Je ziet aan de portretten meer maakt. Aarsman, voorstander van ‘use- Aarsman: ‘Fotografie is zelf eigenlijk niets, van August Sander van “gewone” mensen ful photography’, werkt vooral gestaag aan als medium is het bijna onzichtbaar. Het dat die in het begin van de vorige eeuw geen zijn ‘Aarsman-collectie’, beelden die hij ver- laat zien hoe de dingen eruit zien als je ze idee hadden van het effect van een foto. En zamelt van internet en uit kranten en tijd- stilzet, meer niet. Als mensen over een foto dat geldt ook nog voor de portretten uit de ja- schriften. Foto’s voor een groot publiek, na- beginnen, gaat het al gauw over de “kwets- ren zestig van Diane Arbus. De mediacultuur drukkelijk géén kunst. baarheid” van de geportretteerden en de heeft dat blijvend veranderd. Mensen zijn ‘Toen ik mijn knipselverzameling onlangs in vastgelegde “verstilling”. Verjaardagspraat zich heel erg bewust geworden van zichzelf het Nederlands Fotomuseum had opgehan- die is doorgedrongen in de kunstkritiek.’ als beeld.’ gen, vroeg iemand of de knipsels te koop wa- Rineke Dijkstra: ‘Door dit retrospectief Hans Aarsman: ‘Toch krijg jij je mensen zo ren. Toen pas raakte ik ervan doordrongen moet ik zelf ook terugblikken en uitleg ge- ver dat ze erbij staan zoals iemand die bij de dat die plaatjes weliswaar in grote oplagen ven. Nuttig natuurlijk, maar mijn werk on- haringkar op zijn beurt wacht en zich vol- zijn gedrukt, maar nu onvervangbaar zijn der woorden brengen heeft ook nadelen. strekt onbespied waant. Of dat ze erg ont- en als verzameling uniek. En dat ik ze niet Eén: mensen kijken niet meer met hun ei- spannen poseren, zoals de gymnasiasten in kwijt wil.’ gen ogen als ze mijn verhaal krijgen bijge- het Vondelpark. Wat is je truc?’ Door zijn eigenzinnige blik is Aarsman be- leverd. Twee: ik houd te weinig tijd over om Rineke Dijkstra: ‘Die heb ik niet, helaas. Ik be- halve collectioneur van knipsels ook editor nieuwe foto’s te maken.’ Liever trekt ze het wonder mensen die goed kunnen enscene- van fotoseries – de beelden komen tegen- Vondelpark in, sinds een paar maanden ren, maar zelf ben ik niet zo’n regisseur. Tot woordig naar hem toe, in plaats van anders- haar jachtterrein. Dat ligt voor de hand: op zekere hoogte heb je het in de hand: het ‘Ik ben niet zo’n regisseur. Tot op zekere hoogte heb je het in de om. Onder anderen Ad van Denderen en het park strekt zich uit tussen haar huis in licht, de achtergrond, de casting. Verder laat Bertien van Manen laten hem meekijken als Amsterdam-Zuid en haar atelier in een voor- ik het toeval zijn werk doen: hoe meer toeval- hand: het licht, de achtergrond, de casting. Verder laat ik het ze een boek maken. ‘Die zijn lang op reis ge- malig ziekenhuis in Oud-West. Maar als het ligheden in een foto, hoe liever het me is. Het weest, komen terug met honderden foto’s en zo uitkomt doorkruist ze ook het Parc de la gaat mij er uiteindelijk om dat het psycho- toeval zijn werk doen: hoe meer toevalligheden in een foto, hoe dan mag ik in een halfuurtje zeggen: die foto Ciutadella in Barcelona, Tiergarten in Berlijn logisch wáár is wat je ziet. Een blik, een hou- lijkt me wel wat, en die.’ of Central Park in Manhattan. liever het me is ’ Rineke Dijkstra Al ligt hun huidige werk ver uit elkaar, de ex- Op zoek naar de juiste lokatie en vooral Lees verder op pagina 52 Ñ
  3. 3. 46 47 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTODOCUMENT 29 OKTOBER 2005 Parc de la Ciutadella, 4 juni 2005
  4. 4. 48 49 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTODOCUMENT 29 OKTOBER 2005 Vondelpark, 10 juni 2005
  5. 5. 50 51 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTODOCUMENT 29 OKTOBER 2005 Vondelpark, 19 juni 2005
  6. 6. MAGNUM / HOLLANDSE HOOGTE Haïti moet wachten op democratie
  7. 7. 2 3 Democratie is dezer dagen het belangrijkste export- Paolo Pellegrin artikel van de VS en hun bondgenoten. Dat het moeilijk Fotojournalist is Irak en Afghanistan te democratiseren, verbaast niemand. Maar waarom wil het ook maar niet lukken in 1964 Geboren in Rome, Italië. Haïti, een piepklein landje vlak bij Amerika? 1995 Pellegrins reportage over aids in Oeganda wint de eerste prijs in de cate- gorie ‘daily life’ van World Press Photo. Vanaf 1999 wint hij bijna elk jaar een prijs in deze belangrijkste wedstrijd voor FOTOGRAFIE PAOLO PELLEGRIN sen voor de armen en een mooie toekomst. de fotojournalistiek. TEKST EMILE FALLAUX Als er maar democratie kwam in Haïti, het armste land van het westelijk halfrond. 1996 Winnaar van de Kodak Young In februari 1986, voordat zij in handen vie- Photographers award Visa d’Or op het E en stel straatjochies uit Port-au-Prince len van woedende meutes, vluchtten Jean- fotofestival in Perpignan. ving twintig jaar geleden een glimp op Claude Duvalier en zijn vrouw naar Zuid- van een menswaardige toekomst. De Frankrijk in een toestel van de Amerikaanse 1997 Zijn boek Children komt uit. jongens hingen rond bij de school van Jean- luchtmacht. Met de vlucht van Baby Doc, de Bertrand Aristide, een priester die bekend- zoon van Papa Doc die het land had geterrori- 2000 Krijgt een contract bij het stond om zijn tirades tegen de dictatuur van seerd vanaf 1957, leek de weg naar die mooie Amerikaanse weekblad Newsweek. de familie Duvalier. De man had het over kan- toekomst vrij. 2002 Zijn boek Kosovo 1999-2000: The Flight of Reason komt uit. 1 Ravage na de verkiezingen in de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince 2005 Wordt lid van het prestigieuze 2 Leden van een kinderbende in Cité Soleil, een van de armste buurten van Port-au-Prince fotobureau Magnum 3 Nigeriaanse VN-soldaten beschermen een stembureau 2006 Wint twee prijzen bij World Press Photo met foto’s van de begrafenis van 4 Checkpoint van Braziliaanse VN-troepen in de sloppenwijk Bel-Air de paus en de New York Fashion Week. 4
  8. 8. De straatjochies van toen hebben niet lang kon uitdienen. Pas eind jaren negentig wer- kunnen dromen. Democratie bleek niet zo den de Amerikaanse militairen teruggetrok- gemakkelijk te vestigen in een land met een ken. Nu patrouilleren er VN-troepen in het geschiedenis van twee eeuwen vol buiten- land. Al die jaren werden en worden de mili- landse bezetters, dictators en meer dan der- tairen bijgestaan door diplomaten en ‘bur- tig staatsgrepen. gerlijke experts’, vooral uit de VS, mensen Vader Aristide bleef de dakloze kinderen hel- die pretenderen dat ze de democratie komen pen en raakte betrokken bij voorzichtige de- vestigen. Maar wat Aristide niet lukte, lukt mocratische hervormingen. Er kwam een hun evenmin. Dat komt niet alleen door de grondwet, een kiesraad, en in 1990 werden complexe Haïtiaanse samenleving. Er is op- er eindelijk verkiezingen georganiseerd, die, zet in het spel: democratie moet gevestigde daar was iedereen het over eens, eerlijk ver- belangen dienen, anders hoeft het niet. liepen. Aristide, de man die sprak voor de ar- Het jaar 2006 begon met de zelfmoord van men, werd Haïti’s eerste democratisch geko- de Braziliaanse commandant van de VN-sol- zen president. En daarmee begon de ellende daten in Haïti. Zijn vredesmacht van negen- opnieuw. Hij had beloofd het minimum- duizend man was verstrikt geraakt in de ge- loon te verhogen en de rijken meer te belas- wapende strijd, die mede was veroorzaakt ten. Dat viel niet goed in de zakenwereld en door Amerikaanse en Franse inmenging. bij de VS. Met zijn anti-Amerikaanse toespra- Twee jaar eerder, op 29 februari 2004, had ken joeg Aristide Washington nog verder te- Guy Philippe, leider van een doodseskader, gen zich in het harnas. met steun van Washington gezorgd voor Dat Aristide geen verlicht politicus was, maar een regime change: de klok luidde weder- een product van de Haïtiaanse cultuur, bleek om voor Aristide, die in 2000 opnieuw was al snel. Hij beheerste het politieke spel niet, gekozen. De actie werd ingegeven door het en zijn idee van democratie was dat hijzelf feit dat ook Aristide intussen was vergroeid het volk belichaamde. Bovendien kon de met de gewelddadige krachten van het ge- nieuwe president het nooit goed doen. Het peupel: zo lag de openbare orde in de han- land was sterk gepolariseerd, met aan de ene den van gangs. Bovendien werden de VS kant een rijke elite die de villa’s in de heu- inmiddels vertegenwoordigd door de min- vels rond de stad bewoonde, en anderzijds der scrupuleuze Bush. Aristide werd gekid- de werkloze, analfabete hongerlijders die napt, en terwijl dictator Baby Doc nog chic rondploeterden tussen het afval en de open naar de Cote d’Azur was gevlogen, dump- riolen van de stad, of op het van elektriciteit te de Amerikaanse luchtmacht Aristide in verstoken platteland. Zocht Aristide toena- Centraal-Afrika. dering tot het volk waar zijn hart naar uit- Begin februari van dit jaar, vlak voor de laatste ging, dan kreeg hij het verwijt een commu- verkiezingen, ontving de Inter-Amerikaanse nist te zijn; vroeg hij advies aan zakenlieden, Commissie voor de Mensenrechten een pe- dan verraadde hij het volk dat hem had geko- titie om de rol van de regering-Bush bij de zen. Het was kiezen tussen volksopstand en staatsgreep van 2004 te onderzoeken. De staatsgreep. Het werd de staatsgreep; na acht petitie is opgesteld door onder meer Yale maanden werd hij verjaagd door de elite. University en door de Democraat Maxine Waters uit het Huis van Afgevaardigden. Nu, vijftien jaar later, is het perspectief van Washington, zo zeggen zij, heeft intensief sa- arme kinderen in Haïti slechter dan ooit. mengewerkt met de oppositie om Aristide Vierhonderdduizend van hen werken als sla- en zijn aanhangers te verdrijven. Als boos- ven. De jongetjes die droomden van Aristide, doener wezen zij vooral het International zijn volwassen en handelen nu in drugs, lij- Republican Institute (IRI) aan. Deze aan het den aan aids, knokken in gangs, of zijn een Witte Huis gelieerde club bouwt in meer vroege dood gestorven. dan zestig landen, waaronder Afghanistan En dat ondanks het feit dat Haïti al vijftien en Irak, aan de democratie. Onder president jaar het werkterrein is van Amerikaanse Bush is het budget van IRI verdrievoudigd. en internationale brengers van democra- In Haïti stuurde IRI de elitaire oppositie aan, tie, dat felbegeerde artikel. In 1994 stuur- en stond de club verdacht dicht bij leiders de president Bill Clinton twintigduizend van doodseskaders. IRI hielp een regering Amerikaanse militairen om met hulp van van Amerika-gezinde zakenlieden aan de een kleine internationale coalitie greep op macht. Sindsdien heersen chaos en geweld, het landje te krijgen. Zij brachten Aristide te- meer nog dan het door wapens overspoelde rug, die nog een jaar van zijn eerste termijn Haïti altijd al gewend was. Politieke opstan- 5 Voormalig straatkind in een weeshuis dat wordt gerund door een Italiaanse priester in Port-au-Prince 5
  9. 9. 6 7 delingen, criminele benden en moordlusti- staat de uitslag nu al te boek als controver- ge politiemannen domineren grote delen sieel. Daarmee begon het gezaag aan de po- van de hoofdstad Port-au-Prince. Steeds va- ten van Prévals stoel al voordat de einduit- ker zijn de blauwhelmen doelwit. Kort na de slag definitief werd vastgesteld. Dat Aristide, dood van hun commandant werden twee die in ballingschap leeft in Zuid-Afrika, heeft Jordaanse blauwhelmen doodgeschoten, aangekondigd te zullen terugkeren naar zijn een derde raakte zwaar gewond. land, zal de Amerikaanse en Franse bemoeie- nis met Haïti er niet kleiner op maken. Ondanks alle inspanningen van de zaken- Het aura rond zijn persoon, hoeveel feilen er elite en hun Amerikaanse partners werd de ook aan de man kleven, maakt het lastig voor regering begin februari weggestemd door toekomstige Haïtiaanse leiders om het volk een onverwacht grote meerderheid van de te negeren. Het probleem zit hem in de elite Haïtianen. Onverwacht, omdat er in de gro- en in de Amerikanen: die moeten de uitsla- te volksbuurt Cité de Soleil niet mocht wor- gen van democratische verkiezingen leren den gestemd. De overheid vond het er te on- aanvaarden, of die hun nu bevallen of niet. veilig en zei de stemlokalen niet te kunnen Als het ooit komt, is het voor de kids van 1986 controleren. Toen bij het tellen der stem- te laat om te genieten van het groeiproduct men bleek dat René Preval, een ex-president democratie. V die het goed kan vinden met Aristide, zijn te- genstanders wegvaagde, begon de zittende Paolo Pellegrin was voor ‘Newsweek’ in regering de uitslag te manipuleren. Er werd Haïti. VN maakte een eigen selectie uit zijn gesjoemeld met blanco stemmen, en me- materiaal. Voor videobeelden uit Haïti: de door openlijke Amerikaanse inmenging www.vn.nl 6 In de sloppenwijk Bel-Air 7 VN-soldaten houden burgers in bedwang bij een stembureau in Bel-Air 8 Gezicht op Bel-Air 8
  10. 10. 76 77 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTOREPORTAGE 17 DECEMBER 2005 Komt allen tezamen Hoe vieren we kerst? Zes families nodigden ons aan tafel. Russisch, Fotografie Jeroen Hofman Goois, Braziliaans, Frans, Duits en typisch Hollands. Ze stonden hun Tekst en productie Carolina LoGalbo meest geliefde recepten af. En vertelden wat kerst voor hen betekent. ‘ Wij willen het samenzijn cultiveren.’ Gevulde paprika Warme biefstuksalade Gegratineerde Gemarineerd speenvarken Weihnachtsgans Oesters met vinaigrette Ingrediënten Ingrediënten bio-savooiekool Ingrediënten (8 personen) Ingrediënten (8 personen) 400 gram (basmati-)rijst 600 gram biefstuk 1 speenvarken van 10 kilo 1 gans (ongeveer 5 kilo) Ingrediënten 4 paprika’s zongedroogde tomaten in olijfolie Ingredienten 20 oesters 800 gram gehakt zwarte peper 1 verse savooiekool (ca. 1 kilo) Vulling Vulling 2 sjalotjes 3 wortels knoflook 1 grote ui 6 sjalotjes, 2 grote uien, 250 gram boter 250 gram pruimen, 500 gram appels 2 kopjes azijn 1 kleine ui 400 gram champignons 50 gram boter 4 eetlepels olijfolie, zout en peper naar smaak 2 eetlepels suiker, 4-5 eetlepels droog geraspt 0,4 liter gezeefde tomaten gemengde salade 1 eetlepel kerriepoeder 250 gram gemengde nootjes volkorenbrood, 2 centiliter Weinbrand of Haal de oesters uit hun schelp en plaats ze op een Zout, peper pijnboompitten 200 gram geraspte kaas 100 gram gedroogde pruimen cognac, kaneel met ijsschaafsel bedekte schaal. 1 liter grof cassavemeel Snijd de sjalotjes in heel kleine stukjes en meng De in ringen gesneden ui en in kleine reepjes ge- Dressing Maak de kool schoon, snijd of schaaf deze fijn en ½ bos peterselie, ½ bos bosuitjes Voor de jus ze met de azijn. Serveer de oesters met deze vi- sneden wortels koken. 4 eetlepels balsamico-azijn kook hem in weinig water met zout gaar in 7 mi- 100 gram groene olijven, kleingesneden 4 eetlepels room, 1-2 eetlepel bloem, 2-3 eetlepels naigrette. Rijst koken (apart van ui en wortel). 8 eetlepels mayonaise nuten. Snipper de ui en fruit hem samen met het 100 gram rozijnen , ½ ontpitte rode peper appelmoes, zout en vers gemalen zwarte peper Pitjes (via bovenkant) uit paprika’s halen en de 8 eetlepels tomatensap kerriepoeder in de boter. Schep dit door de uit- paprika’s wassen (let op dat de paprika ‘ aan een 2 theelepels Franse mosterd gelekte kool. Doe het mengsel in een beboterde Marinade Gans wassen en drogen, binnenkant inwrijven stuk’ blijft, met alleen een opening aan de bo- 1 theelepel suiker vuurvaste schotel en bedek het geheel met de ge- (varkentje 2 dagen in de marinade) met zout. Meng geschilde pruimen en in stuk- venkant). raspte kaas. Plaats de schotel onder de hete grill 2 eetl. gesnipperde knoflook jes gesneden appels met brood, suiker, kaneel en Rijst goed mengen met (rauw) gehakt, gekook- De biefstuk in platte stukken snijden, peperen of in een hete oven. (225˚ C of gasovenstand 5-6) ½ l. vers geperst sinaasappelsap, 2 l. water, sap Weinbrand. Vul gans en naai dicht. Doe in oven- te ui en wortel en naar smaak zout en peper toe- en zouten en insmeren met olijfolie. Elke kant tot de kaas goudbruin van kleur is. van 2 citroenen, ½ l. droge witte wijn, zout en schaal ca. 3 kopjes water en een in stukken gesne- voegen. gedurende tien minuten om en om bakken. De peper naar smaak, 10 laurierblaadjes, ½ bos den appel. Zet schaal in de oven (200º C) en schuif Deze mix in de schoongemaakte paprika doen. champignons met wat knoflook, peper en zout tijm, ½ bos rozemarijn, 4 e etlepels honing gans op een rooster erboven. Laat de gans 2½-3 uur Laat de paprika en het gehakt langzaam gaar ko- bakken. Daarna de in stukjes gesneden zonge- braden en bedruip hem af en toe. Steek de gans na ken in een pan met de 0,4 liter gezeefde tomaten droogde tomaten in olie bakken. Sla over de bor- Vulling: bak sjalotjes, uien (gesnipperd) en ro- anderhalf uur een paar keer in de huid onder de en vul bij met lauw water tot de paprika’s bijna den verdelen. De stukken tomaat en champig- de peper in de boter en olijfolie tot ze zacht zijn. poten, zodat het vet eruit loopt. Smeer de gans 10 geheel ondergedompeld zijn. non erover. Snijd de biefstuk in dunne plakken Voeg nootjes, rozijnen, olijven en pruimen toe. min. voordat hij klaar is in met koud zout water, en drapeer die over de salade. Schenk de dres- Laat 5 minuten op laag vuur bakken. Zet vuur uit zodat hij bij 250˚ C knapperig wordt. Uitgelopen sing erover en garneer de salade met pijnboom- en voeg toe: cassavemeel, peterselie en bosuitjes. jus vermengen met water, room, bloem, appel- pitten. Vul varkentje en naai dicht. Doe het in de oven op moes, peper en zout. Nog 10 min. laten koken. 130˚C. Per kilo varken 30 minuten. Touwtjes verwijderen en gans trancheren.
  11. 11. 78 79 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTOREPORTAGE 17 DECEMBER 2005 Russisch Wodka en waarzeggerij Zestig eieren, elf kilo vlees, tien kilo aard- appelen, vijf potten mayonaise en een berg groenten heeft Marina Krouwel no- dig voor haar kerstdiner. Gastvrijheid is de trots van elke Rus, dus komt het niet aan op een beetje meer of minder. De uit Moskou afkomstige Marina heeft dertien traditionele gerechten bereid en ieder- een, vriend en familie, is welkom om ze te komen proeven. Vanavond zijn dat haar man Leon, zoon Vlad, dochtertje Nicole en vriendin Oksana. Omdat een Russische kerst met veel mensen gevierd wordt, zijn ook haar studenten Russisch Ineke, Jan, Wanda, Carla en Janrik uitgenodigd. De vrijdagavondclub, noemt Marina hen. Met zijn tienen zijn ze vanavond. Dat is maar goed ook, want volgens een oud Russisch gebruik brengt een oneven aantal gasten ongeluk. In dat geval wordt een extra bord geplaatst. Leon probeert tussen al het eten op tafel een plekje te vinden voor de wijn en de champagne, die als limonade bij de wod- ka worden gedronken. Met een blik op de tafel zegt Marina: ‘Eten en drinken zijn erg belangrijk in de Russische kerstviering. Maar voordat we met tafelen en feesten beginnen, hebben wij een moment van bezinning in de Russisch-orthodoxe kerk. Tot middernacht zijn we daar aan het luis- teren en reflecteren. Kerst is dé gelegen- heid om na te denken en je gevoelens te delen met dierbaren.’ Kerst is voor vrijgezelle vrouwen ook hét moment om via waarzeggerij hun toe- komstige man te ontmoeten. Om die re- den is vriendin Oksana met haar rug naar een grote spiegel gaan zitten. In de ene hand heeft ze een brandende kaars, in de andere een klein spiegeltje. Oksana: ‘Als je lang genoeg geconcentreerd via de klei- ne in de grote spiegel achter je kijkt, zie je je toekomstige partner op een gegeven moment opdoemen. Vooral vrouwen uit Russische dorpen doen op kerstavond dit soort spelletjes.’ Je kunt ook een tarotkaart onder je kus- sen leggen en dan hopen dat je toekom- stige man in je dromen verschijnt. Maar je kunt hem ook gewoon kiezen, en dat is wat Marina enkele jaren geleden heeft gedaan. Zij nam het heft in handen en be- toverde Leon met haar fameuze gevulde paprika’s, een succesrecept dat op dit uit- gebreide kerstdiner niet mag ontbreken. Marina kan het iedereen aanraden. V
  12. 12. 84 85 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTOREPORTAGE 17 DECEMBER 2005 Braziliaans Speenvarken en amigo secreto Een woonkamer vol licht. Aan de wan- den hangen strengen kleine lampjes en overal staan kaarsjes. Maria Polak houdt van kaarslicht en ze vindt het leuk dat de Nederlandse kerst daarom vraagt. Dat is in Brazilië wel anders. ‘We zijn daar gewend kerst in luchtige zomerkleding te vieren. Dat geeft toch minder sfeer,’ zegt ze. ‘Misschien voelt het minder kerstig in die verzengende hitte, maar het wordt wel een stuk uitbundiger en losser gevierd in Brazilië,’ zegt haar echtgenoot Peter. ‘Alleen al die swingende, opzwepende mu- ziek.’ Toch viert het stel, samen met zoon Yuri, kerst meestal in Nederland. Dat het ook hier feestelijk kan zijn, bewijst de rijk gedekte tafel. De gevulde kalkoen is het traditionele gerecht, maar daarnaast heeft Maria een heel speenvarken bereid, diverse salades en een stuk of drie taarten. Maria: ‘Als kind woonde ik met mijn fami- lie op een boerderij in Brazilië. Tijdens het kerstdiner verschenen complete, gevul- de beesten op tafel. De vrouwen hadden daarvoor uren in de keuken gestaan. Eerst marineerden we de kippen en parelhoen- ders, daarna stopten we ze vol met ge- droogd fruit en nootjes. Een flink karwei, maar we hadden een grote familie en dus genoeg hulp.’ De familie in Brazilië is er in de loop van de tijd alleen maar groter op geworden. Het gezin Polak heeft wel eens kerst gevierd met honderdvijftig familieleden, in een grote boerderij. Sommigen moesten wel duizend kilometer reizen om er te komen. Meestal komen ongeveer vijftig familiele- den bij elkaar. Het kerstdiner op de vijfen- twintigste is een familieaangelegenheid, op de vierentwintigste zijn ook veel vrien- den aanwezig. Maria: ‘Dan hebben we een soort pakjesavond, amigo secreto (gehei- me vriend) heet dat. We hebben lootjes ge- trokken en die avond ligt er voor iedereen een cadeau onder de kerstboom van een geheime afzender. Spannend!’ Amigo secreto viert de familie Polak in Nederland niet, maar haar cultuur hoeft Maria tijdens deze dagen niet te missen. Brazilianen zoeken elkaar met kerst altijd op. ‘Ze mixen heel goed met Nederlanders. Dat levert tijdens ons kerstdiner een kleur- rijk gezelschap van vrienden op, en een boel gezelligheid.’ V
  13. 13. 86 87 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTOREPORTAGE 17 DECEMBER 2005 Duits Een adventkrans en gevulde gans ‘Wij dromen van een witte kerst’, zegt Uschi Schaper, terwijl ze een laatste blik werpt op de gigantische gans in de oven. Omdat de kans daarop in Nederland klein is, reist ze elk jaar met haar man Jochen en de kinderen Felix en Alice naar Oostenrijk. ‘Gegarandeerd sneeuw.’ Behalve sneeuw zoekt Uschi er de typische kerstsfeer die ze zo goed van Duitsland kent. Als kind keek ze haar ogen uit wan- neer de stad zich opmaakte voor de don- kere dagen en strengen lichtjes bomen en straten versierden. De adventtijd heeft Uschi altijd de span- nendste periode van het jaar gevonden, met als hoogtepunt de Heilige Abend. ‘Wij kinderen stonden trappelend van onge- duld te wachten op het geluid van de kerst- bel. Als we dat hoorden, stormden we de woonkamer binnen, waar we de volgehan- gen, verlichte kerstboom zagen, die tot dan toe voor ons verstopt was.’ Minstens zo leuk waren de cadeaus die onder de boom lagen. Het bewijs dat de kerstman, of voor de katholieken het Christkind, de verlanglijstjes ontvangen had. Het duur- de eeuwen voordat de pakjes tijdens deze pakjesavond, die Bescherung, van hun pa- pier ontdaan waren. Uschi doet er nog steeds alles aan om de Duitse kersttraditie in ere te houden. Het huis is versierd met houten poppetjes, kransen en kaarsen die ze op de kerst- markt heeft gekocht. Aan de muur hangt een adventkalender, op de piano staat een adventkrans met nog een kaars. De vori- ge drie zijn de afgelopen drie weken opge- brand. De eerste kaars luidt de adventtijd in, de laatste de komst van het Christkind op Heilige Abend. Uschi: ‘Die avond gaan we meestal naar de kerk en eten we een- voudig, bijvoorbeeld een haringsalade. De huisvrouw slooft zich al genoeg uit door de Bescherung te organiseren en houdt het simpel, vooral met het oog op het gro- te kerstdiner de dag daarna. Bij dat diner, op de vijfentwintigste, horen veel mensen en een flinke gans.’ Vanavond vieren de Schapers kerst met hun vrienden Uschi en Claus Neubert en de kinderen Noritz en Dominik. Ook al sneeuwt het niet, de dampende gans op het rode tafelkleed brengt de Duitse kerst iets dichterbij. V
  14. 14. 88 89 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND FOTOREPORTAGE 17 DECEMBER 2005 Frans Oma’s aan de foie gras Flinterdun gesneden gerookte zalm en schalen vol escargots, dat is kerst op zijn Frans. De broers Grégory en Benjamin Ducros staan bij het aanrecht en wrikken geconcentreerd de ene na de andere oester open. Vier jaar geleden vertrok Grégory uit Frankrijk om met zijn partner Sanne, met wie hij twee kinderen heeft, in Nederland te gaan wonen. Benjamin, zeer aan zijn broer verknocht, kon niet achterblijven. Hij verhuisde met zijn vrouw Géraldine en hun twee dochtertjes naar een appar- tement hartje Amsterdam, waar vanavond het kerstdiner plaatsvindt. Als de broers de glanzende schaaldieren op ijs hebben gelegd, zijn de vrouwen aan zet. Zus Caroline is dit jaar met moeder Michèle en Pascale, Géraldines moeder, naar Amsterdam gekomen om kerst te vie- ren. Zij nemen de foie gras met gekarame- liseerde peer voor hun rekening. Het samen koken is een belangrijk onder- deel van de kerstavond. Hier beginnen de gesprekken, onder het genot van een eer- ste glas wijn. Géraldine: ‘De hele avond door praten en discussiëren we, ook over het eten dat we klaarmaken. We kunnen enorm uitweiden over een tikje te veel of te weinig in een gerecht, of over een essen- tieel ingrediënt dat we missen. Het eten is altijd heerlijk, maar mopperen hoort er- bij.’ Minstens zo belangrijk als het eten is het samenzijn met de familie. Vroeger dineer- den de Ducrossen met zo’n vijfentwintig familieleden. Nu Benjamin, Grégory en Caroline kinderen hebben, kiezen zij voor een wat kleiner gezelschap. Maar de oma’s mogen niet ontbreken. Grégory: ‘Als kind vond ik het bijzonder om met zo veel vol- wassenen rond de tafel te zitten en hun band te voelen. Dat kerstgevoel wil ik mijn kinderen meegeven.’ Hoewel de Franse kerst bij uitstek een familiehappening is, maakt de familie Ducros graag een uitzondering voor hun vrienden Esther en Heng Sie. Zij vergapen zich aan de sublieme kazen, wijnen en champagnes die inmiddels op tafel staan. En dan te bedenken dat dit nog maar kerst- avond is. Morgen zal het diner een vervolg krijgen. Met een gigantische kalkoen, nog meer wijn en gesprekken tot diep in de nacht. V
  15. 15. 44 45 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA VRIJ NEDERLAND 9 SEPTEMBER 2006 Het andere Azië in Noorderlicht Another Asia is de titel van de dertiende Noorder- licht Internationale Foto- manifestatie. Vierenzestig fotografen brengen in zevenhonderd foto’s het leven in landen als India, Indonesië, Thailand en de Filippijnen in beeld. In Vrij Nederland een selectie uit de foto’s, een essay van Anil Ramdas en een portret van de geëngageerde fotograaf Shahidul Alam uit Bangladesh.
  16. 16. 46 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA I-Lann Yee (Maleisië), uit de serie Sulu Stories (2005) Over Noorderlicht E conomische groei, globa- door meer dan honderdduizend lisering: Azië verandert in mensen bezocht. duizelingwekkend tempo. Lange tijd was Noorderlicht syno- Traditionele samenlevingsvor- niem met documentaire fotogra- men staan onder druk, bestaan- fie. Foto’s moesten iets zeggen de tegenstellingen worden aan- over de samenleving, een verhaal gescherpt. Wat die veranderingen vertellen. Dat vond zijn oorsprong voor Aziaten betekenen, is te zien in beeldanalyse, een benadering op de Noorderlicht Internationale van fotografie die mede-oprichter Fotomanifestatie Another Asia. en directeur Ton Broekhuis aan de Azië wordt veelal geassocieerd met Groninger universiteit ontwikkel- China en Japan, maar Noorderlicht de. Vanaf het prille begin in 1980, laat het andere Azië zien – in ruim toen Noorderlicht als jaarlijkse ma- zevenhonderd foto’s geven vier- nifestatie nog niet bestond maar enzestig fotografen hun visie op de naam van een aan de universi- het leven in landen als India, Laos, teit verbonden galerie was, voer- Cambodja, Thailand, Indonesië en de deze benadering de boventoon. de Filippijnen. Foto’s van zowel Met die nadruk op engagement on- Aziatische als westerse fotografen derscheidde Noorderlicht zich van worden tentoongesteld, en histo- fotogaleries elders in Nederland en rische foto’s van de regio. Europa. Maar vanaf de introductie Noorderlicht Internationale van de jaarlijkse fotomanifestatie Fotomanifestatie bestaat inmid- is er meer aandacht voor de vorm dels dertien jaar. De jaarlijkse ma- waarin het engagement is gegoten. nifestatie is een begrip geworden, Fotografie die louter en alleen ge- vermaarde fotografen van over de engageerd is, is eendimensionaal: hele wereld werken eraan mee. voor de krant interessant, maar Noorderlicht wordt afwisselend in niet voor Noorderlicht. Noorderlicht Groningen en Leeuwarden gehou- Internationale Fotomanifestatie den. In Groningen is Noorderlicht zoekt naar gelaagde foto’s. Een thematisch, in Leeuwarden staat goede foto is tenslotte complex, telkens niet-westerse fotografie even complex als een gedicht. centraal. Thema’s waren onder De jaarlijkse manifestatie is niet de meer ‘Global Detail’ (2003) en enige activiteit van Noorderlicht. ‘Traces & Omens’ (2005), niet- Gedurende het hele jaar zijn er westers de manifestaties ‘Afrika exposities in de Noorderlicht Inside’ (2000) en ‘Mundos Creados’ Fotogalerie in Groningen. Verder is (over Midden-Amerika, 2002). er het Noorderlicht Projectbureau, De laatste niet-westerse edi- dat opdrachten verleent en lezin- tie droeg de titel Nazar (2004): gen, reizen en cursussen organi- fotografie uit Saoedi-Arabië. seert, en de Noorderlicht Uitgeverij Noorderlicht wilde hierin niet in het Aurora Borealis, verantwoordelijk cliché van de islam als bedreiging voor de catalogi en de fotoboeken. blijven steken en toonde een ander, Ook bouwt Noorderlicht aan een ar- vriendelijker gezicht van de gods- chief over (en met foto’s van) foto- dienst. Nazar was een groot suc- grafen uit binnen- en buitenland: Sherman Ong (Singapore), uit de serie ces. De tentoonstelling maakte een Pandora’s Box. Monsoon – the mechanics of rain, tournee in twaalf landen en werd Edzard Mik mobility and intervention (2005)
  17. 17. 48 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA Essay De fotograaf als butler Het kijken is in Azië aan voor het gesjouw, zouden met de vlucht van Edward Said. Met het begrip ‘oriëntalisme’ negen uur Gujarat binnenstormen. Maar introduceerde hij de gedachte dat aan iede- strenge regels gebonden. voorlopig hadden wij het rijk alleen. re onderwerping nauwkeurige studie vooraf Als een oude vrouw op een Dat rijk was vooral puin en mensen die gaat (Orientalism, 1979). Studie, dat is als je te langs de weg hun tanden aan het poetsen maken hebt met volkeren die je niet verstaat, perron haar jurk optrekt en waren, alsof achter hen niet een flatgebouw in de eerste plaats kijken. Westerse onder- gaat plassen, heeft niemand als een platgetrapte boterham erbij lag. Het zoekers gingen naar de Oost, in de ruimste dat gezien. Oosterse leven gaat in sommige contreien erg gauw zin des woords, soms zo dichtbij als Egypte, door, maar de Amerikaan had daar hoor- soms verder, tot Mongolië. Wat ze daar fotografen brengen dan baar problemen mee. Zijn bureau verwacht- deden was kijken en wat ze zagen, dat kwam ook niet, zoals hun westerse te close-ups van gezichten die bedekt waren in boeken en schilderijen. collega’s, ‘de waarheid’, met zand en cement, gewonden, een arm die Door die boeken en schilderijen te analy- nog ergens uitstak. Geen mensen die hun seren kwam Edward Said op het idee dat de maar zijn gedienstig aan tanden poetsten alsof het een dag was als al- eerste onderwerping al plaatsvond door het hen die ze fotograferen, le andere. werpen van een blik. Een blik die niet onbe- ‘Tell them not to look in the camera,’ vangen kon zijn, een blik waarin al voorspeld ze fotograferen hun beeld schreeuwde hij aldoor tegen zijn assistent was wat er gezien kon worden. Hulpeloze van waardigheid. die niet-begrijpend keek. Toeschouwers grin- mensen, primitieve mensen, onschuldige nikten, spuugden tandpasta en speeksel uit mensen. en brachten hun haar in orde, voor als er een In de blik zat het oordeel gevangen. En op kiekje van ze zou worden genomen. dat oordeel volgde een daad. Als je vaststelt Alles wat Oost en West verschillend maakt, dat iemand er hulpbehoevend uitziet, is het zit in dat ene zinnetje van die Amerikaan be- vanzelfsprekend dat er hulp wordt gebo- sloten, zou Susan Sontag hebben gezegd (in den. Dat namen generaals en bestuurders en On Photography, 1977). In het Westen kijken artsen en priesters voor hun rekening. Aldus we niet meer in de lens en doen we alsof de begon de kolonisatie, volgens Said. fotograaf ons niet vastlegt. Dat doen we uit beleefdheid tegenover de fotograaf. Hij legt Fotografie is niet eerlijk het moment vast zoals het is, in zijn onge- Voor zover ik weet heeft Edward Said nooit kunsteldheid, in zijn volle natuurlijkheid foto’s als bewijsmateriaal gebruikt. Schil- Door Anil Ramdas – en juist daar gaat het eigenlijk mis, want derijen, romans, die bestudeerde hij enthou- ‘Z niets is zo onnatuurlijk als mensen die doen siast, maar aan foto’s begon hij niet. Zijn na- alsof ze in hun natuurlijke doen zijn. volgers wel – zoek op het internet maar op eg ze dat ze niet inOosterlingen worden zich onmiddellijk ‘photography and orientalism’ om te zien de camera moeten bewust van de lens en kunnen dat bewust- hoeveel colleges er vooral op Amerikaanse kijken!’ schreeuw- zijn niet meer loslaten. Of ze verstijven, of ze universiteiten worden gegeven over dit on- de de Amerikaan gaan zich aanstellen door te giechelen en al- derwerp. Maar Said zelf waagde zich er niet tegen zijn Indiase lerlei malle poses aan te nemen, zelfs na een aan en ik heb wel een vermoeden waarom. assistent. Er hing aardbeving. Zoals de camera hen in de gaten Voor Said was de rol van de waarnemer van nog een grijzige ne- houdt, houden zij de camera in de gaten, de essentieel belang. De niet-neutrale waarne- vel van stof na de aardbeving in Gujarat in een zal de ander niet betrappen op een onbe- mer, de vooringenomen waarnemer, de weg- westelijk India. Op de eerste vlucht uit Delhi waakt moment. Maar wat die oosterlingen bereider van de imperialist. De invloed van van zes uur ’s ochtends hadden alleen men-nou zo graag willen bewaken, dat moet wor- sen gezeten die vrijwel zonder bagage kon-den uitgezocht. den reizen. Fototoestel of schrijfblok dus, de Amerikaan en ik. De echte filmploegen met Over de manier waarop Oost en West naar grote aluminiumkoffers en buisvormige elkaar kijken, zijn bibliotheken vol geschre- Wahyudi Rahardjo (Indonesië), uit de serie kunststofdozen voor statieven en personeel ven. Aanstichter van die papierenberg is Sky workers (2003)
  18. 18. 50 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA DE FOTOGRAAF ALS BUTLER Westerlingen zijn hoopvol op zoek naar dé waarheid, oosterlingen erkennen meer waarheden tegelijk de waarnemer is het grootst in werken van lijksportret is, anders bederft het al mijn John Stanmeyer/VII (USA), uit de serie fictie, zoals de roman, het schilderij. De lezer plezier – een sinistere kijk op het huwelijk, Burma Nights, Rangoon lights (2005) of kijker leest of ziet wat erin is gestopt: om een kritiek die harder aankomt dan alle fe- tucht vragende mannen, om seks vragen- ministische pamfletten bij elkaar. de vrouwen. Maar bij een foto doet zich de De bruidegom staat er een beetje bij als suggestie voor dat de maker er zelf weinig in pauw, de meest onhandige vogel na de heeft gestopt. dodo. En zijn bruid neemt voor hem een andere waarheid proberen ze te trotseren. Zoals Susan Sontag al zei: fotografie lijkt even onhandig dier mee, een potsierlijk dier Maar ze erkennen meer waarheden tegelijk, in de eerste plaats een technisch procédé, dat nooit een poot in Azië heeft gezet. Laat de hoewel de hiërarchie tussen die waarheden een kwestie van natuur- en scheikunde, het bruidegom maar een pauw wezen, de idioot, voor niet-oosterlingen een tikje moeilijk te vangen van licht op een gevoelige plaat. Dat hij krijgt van zijn bruid wat niet bestaat. volgen is. is helemaal niet zo, met foto’s is er altijd ‘ge- De meest betrapte waarheid komt van de knoeid’, vroeger met borsteltjes en chemisch Amerikaanse fotojournalist John Stanmeyer, Doden glimlachen niet spul, nu met software. die in een van de raarste landen in het Tijdens mijn reizen door Aziatische landen Het onderwerp is actueler dan ooit; nog Oosten, te weten Birma, een auto vastlegt. was ik in veel huizen te gast waar de ken- maar een paar weken geleden werd een Regenachtige avond, zwarte auto, type Lada nismaking steevast werd geopend met het Libanese fotograaf ontslagen, omdat hij de in limo-uitvoering van 1958. Achterin zit een portret van de overleden vader, grootva- wolken op een foto van een Israëlisch bom- kennelijk welgestelde, in ieder geval aristo- der, stichter van de familie, patriarch. Altijd bardement op Beiroet met Photoshop zou cratische vrouw met dito poedel. Hoe zou zwart-witfoto’s en meestal is de pater fami- hebben aangedikt. Hierop ontstond de dis- de foto zijn geworden als een Birmese foto- lias westers gekleed. Foto’s maken was een cussie of het wel zo verstandig was die oorlog graaf hem genomen had, vraag ik me af. Het westerse bezigheid. alleen te laten verslaan door ‘lokale’ fotogra- rode plastic krukje met daarop een alumini- In India hangen ze elke ochtend een ver- fen, lees: inheemse fotografen, inboorlin- um theepot op de voorgrond zou zijn weg- se bloemenkrans om de foto, waardoor het gen. gehaald, de vrouw zou rechtop zijn gaan zit- geen gewone afdruk in een houten lijstje is, Maar het is natuurlijk een totale non- ten en ze zou haar hondje nog prominenter maar een actieve aanwezigheid, zij het twee- discussie, met foto’s is altijd geknoeid, en het in beeld hebben gebracht. Birma als het land dimensionaal. In Indiase films komen regel- gebruik van dat woord zegt al veel: alsof een van de gelukkige poedels. matig scènes voor waarin de moeder met de foto wezenlijk objectief en maagdelijk zui- foto praat, hem de problemen voorlegt, hem ver is, maar gemanipuleerd, ja bezoedeld Onder water om advies vraagt, hem soms ervan langs kan worden door een fotograaf met minder Ik heb soms het gevoel dat westerlingen geeft dat hij dit alles maar lekker niet hoeft eerlijke bedoelingen. hoopvoller op zoek zijn naar een objectieve mee te maken en alle last op haar schouders De eerlijkheid van foto’s, het feit dat we waarheid – of de waarheid via een objectief – heeft gelegd. Er wordt overvloedig gezworen foto’s voor waar aannemen, is misschien wel dan andere volkeren op aarde. Neem de serie en gebeden bij foto’s en de foto, die kijkt en- het grootste misverstand dat Susan Sontag over de Moken-nomaden die praktisch on- kel ernstig terug, recht in de lens. uit de wereld heeft proberen te helpen, maar der water leven, alsof Darwin vergeten was Dat is het meest opvallende aan de aan- het heeft in het Westen niets geholpen. We ze te vertellen dat ze nu wel zo’n beetje aan beden foto’s met de bloemenkransen: ze geven wel toe dat de fotograaf het gezichts- land mochten. Maar het opperhoofd weet zijn nooit casual genomen, man leunend te- punt en het kader bepaalt, dat hij nog een iets wat anderen niet weten: het bestaan van gen een muurtje, of met een voet op de bum- paar andere kleine hulpmiddeltjes heeft als duikbrilletjes, waar hij er een van heeft. Dat per van een auto, of een sigaret in de hand, belichtingstijd en scherpte, maar verder is duikbrilletje is voor hem voldoende waar- of naast de lens kijkend. Onmogelijk: uit al- de foto gewoon ‘waar’. Fotograferen is waar- heid, het bevestigt althans de echtheid van le mogelijke foto’s die er van de pater famili- nemen, de waarheid betrappen en vastleg- zijn status. as bestaan, wordt juist die ene gekozen waar gen. Spiegel dit onderwatergespartel met het hij strak in de lens kijkt, zich zeer bewust van andere eind van de evolutie, waar we in de het feit dat hij gefotografeerd wordt. En hij Gelukkige poedels serie van Wahyudi Rahardjo bouwvakkers glimlacht niet, wat ook wel klopt: de doden Met die ogen zullen mensen straks de ten- wolkenkrabbers zien bouwen in Jakarta en glimlachen niet. toonstelling Another Asia bezoeken, maar op de gevaarlijkste richels nonchalant zien Dat is de eerste kennismaking. En ook bij neem nou de foto van het eiland en de giraf- balanceren zonder veiligheidsriemen. Maar de tweede en de derde gaat het toneelstukje fe, die daar hangt en op de opening van deze wel met een hoed of helm op, die hen kenne- Noorderlicht-special is afgedrukt. Is hier een lijk beschermt tegen, jawel hoor, de zon. De letterlijke waarheid betrapt? Als er al iets is brandende zon is de waarheid en de zwaar- betrapt, is het de absurditeit van het huwe- tekracht, ach, die bezorgt hun geen zware lijk, want ik zie in I-lann Yee’s huwelijkspor- hoofdbrekens. Laat ik het zo zeggen: de ene John Stanmeyer/VII (USA), uit de serie tret – ik neem even aan dat het een huwe- waarheid gehoorzamen ze blindelings, de Burma Nights, Rangoon lights (2005)
  19. 19. 52 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA DE FOTOGRAAF ALS BUTLER Als fotograaf in het Oosten moet je niet zelf het moment willen bepalen. Laat de ander dat doen over de goedheid en de wijsheid van de pa- schreven en niemand nam er aanstoot aan. Als het kijken al aan zulke strenge regels ge- ter familias door, totdat je een gestudeerde Maar die ene enkele passage over de poepen- bonden is, hoe gaat de fotograaf er dan mee dochter tegenkomt, ja, opvallend vaak een de sloppenbewoners, dat vonden Indiërs on- om? En dan heb ik het niet over de Westerse dochter, die op fluistertoon vertelt wat voor vergeeflijk. Waarom? Het ging om het kijken. fotograaf die almaar roept tegen mensen een tiran hij was, hoe hij zijn vrouw heeft on- Alle Indiase treinreizigers, en dat zijn er nog- dat ze niet in de camera mogen kijken, maar derdrukt en zijn kinderen geslagen, hoe hij al wat, weten dat die sloppenbewoners van Oosterse fotografen die de tergend subtiele dronken thuiskwam en zijn hele familie te de spoorwegen hun openlucht-wc hebben regeltjes kennen en begrijpen en toch hun schande maakte. gemaakt, maar niemand heeft het erover. werk een beetje moeten doen, namelijk op Dat is dan misschien de waarheid, nee, Niemand zag het. In dat meest onwaardige een bepaald moment op het knopje druk- laten we voorzichtig zijn: een waarheid. Punt moment werd aan de mensen die niet over ken. Hoe bepalen ze dat moment? Als je de is alleen: daar gaan foto’s in het Oosten he- privacy beschikten die ene waardigheid ge- Noorderlicht-tentoonstelling bekijkt, krijg lemaal niet over. Dat gedoe met het vangen gund: ik kijk weg. Ik heb het niet gezien. Dus je het gevoel dat ze welbewust aan de penibe- van de werkelijkheid zoals die was, daar heb- is het niet gebeurd. Waardigheid gered. De le situatie hebben willen ontsnappen. ben ze in het Oosten niet zo’n last van. Niet waardigheid van de poepende man of vrouw, Als fotograaf in het Oosten moet je niet waarheid staat centraal, maar waardigheid. wel te verstaan. zelf het moment willen bepalen. Laat de an- Dat is de functie van de duikbril van het Met een schok kon ik die ervaring van der dat doen. Vertel mij maar hoe je op de fo- Moken-opperhoofd, of het ontbreken van Naipaul delen toen ik in 2001 op een Indiaas to wilt komen (met andere woorden, hoe je de veiligheidsriem bij de bouwvakkers van perron op de trein stond te wachten, met je waardigheid wilt beschermen of je verle- Jakarta. honderden andere reizigers. Een oud vrouw- genheid wilt verbergen), ik druk wel op het tje, niet eens zo oud eigenlijk, in de zestig, knopje als u zover bent. Ik kijk weg kwam aangelopen, hurkte bij de schacht, Het gaat ver, het geworstel met waardigheid. deed wat ze doen moest, stond op, trok haar Gedienstig Je zou bijna kunnen zeggen dat men in het lange rok naar beneden en liep weg. Al die De fotograaf in het Oosten verschilt op een Oosten, vanwege het belang van de waar- honderden mensen op het perron hadden pikante manier van de fotograaf uit het digheid, de visualiteit totaal heeft gerituali- hun blik afgewend. Niemand had iets gezien Westen. De westerse fotograaf is regisseur, seerd. Kijken is aan strenge regels gebonden. en die vrouw had dus de privacy gehad van hij is de grote bepaler, hij is de kunstenaar, Gewoon een beetje om je heen kijken en naar een toilet in een vijfsterrenhotel. Misschien der Macher. Hij mag roepen: kijk niet in de dit of dat staren, iedereen die in het Oosten zijn er betere manieren om dit soort proble- camera, waarmee hij het tafereel in scène zet heeft gereisd, heeft wel eens aangevoeld dat men op te lossen, maar dit was ook een ma- en tegelijkertijd verdoezelt dat dat het geval het niet zomaar kan. Het kijken in het Oosten nier. Als ik die vrouw op het moment suprê- is, om zijn geloofwaardigheid bij de latere is misschien te vergelijken met het afluiste- me zou hebben gefotografeerd, zou ik ter kijker naar de foto niet op het spel te zetten. ren in het Westen. Naar andermans gesprek- plekke zijn gelyncht, en terecht. De kijker, de westerse kijker in ieder geval, ken luisteren is in het Westen tamelijk onbe- wil niet luisteren naar Susan Sontag en wil leefd, alsof je je oren kunt sluiten. Zo is ook Strenge regels blijven geloven in realisme en echtheid. het kijken naar andermans levens, hun han- Fotograferen is geen ongevaarlijke bezig- De oosterse fotograaf is gedienstig, hij be- delingen, hun hoedanigheden, in het Oosten heid, in het Oosten. De meest gedurfde serie paalt niks, hij gaat niet tegen je schreeuwen, tamelijk onbeleefd, met dit verschil dat je de in de Noorderlicht-tentoonstelling is dan hij zal beleefd vragen of het nu kan, drukken ogen wel kunt sluiten, de blik wel kunt af- ook die van de Papoea-gangsters, gemaakt op het knopje, hij is de butler. In het Westen wenden. door Stephen Dupont (ja, pech, weer geen geeft de fotograaf zijn mening, zijn visie op Het was V.S. Naipaul die op dit buitenge- echte oosterling). Vraag gangsters, moorde- de werkelijkheid, in het Oosten geeft de ge- woon merkwaardige fenomeen stuitte, toen naars, raskols zoals ze ter plekke heten, hoe fotografeerde zijn mening, zijn visie op zich- hij iets meer dan veertig jaar geleden naar ze op de foto willen. En we zien dat de meest zelf. Noem het dan maar onwaar, zeg maar India reisde en in zijn boek schreef over de onwaardige schepsels maar naar één ding dat het werk van de horige fotograaf in het mensen die zich langs het spoor aan het streven: het terugwinnen van waardigheid. Oosten niet overeenstemt met ‘de’ waarheid. ontlasten waren. Naipaul heeft in zijn eer- Er is maar één gangster die daarin heel ver Maar waardigheid is ook belangrijk. V ste twee India-boeken (An Area of Darkness, gaat. Terwijl al die andere moordenaars 1964, A Wounded Civilization, 1977) ontstel- dreigend of cool willen lijken, zet deze man lend veel lelijke dingen gezegd over India het pistool tegen zijn slaap. De zelfmoord- en de Indiërs vonden het niet erg. Wat ze wel plegende gangster. De filosoof van het tal. erg vonden, was de beschrijving van die ge- Voor hem zou ik echt bang zijn. Die ene fo- hurkte, poepende mensen langs de spoor- to van de man die zich bewust lijkt te zijn wegen. van hoe gevaarlijk hij is, maakt van al die Naipaul zelf heeft er diep over nagedacht: andere foto’s kiekjes van rappers voor een Michael Shaowanasai (Thailand), Playgirl uit de hij had vreselijke gruwelen van India be- cd-hoes. serie Self-portraits (2004-2005)
  20. 20. 54 55 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA VRIJ NEDERLAND 9 SEPTEMBER 2006 ‘Een samenleving op de rand van anarchie’ noemt de Australische fotojournalist Stephen Dupont Papoea- Nieuw-Guinea. Dupont wordt aangetrokken door plaatsen en mensen die dreigen te verdwijnen, of die op het punt staan onherkenbaar te veranderen. In de voormalige Australische kolonie fascineert hem de stammenstrijd tussen de hooglanders en de Papoea’s die aan de kust wonen. De eeuwenoude tribale verhoudingen zijn met de bevolking meeverhuisd van het oerwoud naar de stad. In de hoofdstad Port Moresby zijn de clans vervangen door raskols, straatbendes die roven om in hun on- derhoud te voorzien. Maar de raskols zijn meer dan criminele bendes. In de stad leeft tweederde van de in- woners in een sloppenwijk, zeventig procent van de mensen is werkloos. De bendes zijn de enige autoritei- ten, zij kunnen beschermen en onderhouden. Het kostte Dupont een week om in het territorium van de Kips Kaboni (‘Rode Duivels’) te worden toegela- ten en het vertrouwen van de bendeleden te winnen. Terwijl de honderdtwintig leden in een bendeoorlog verwikkeld waren, bracht hij drie middagen in hun clubhuis door – met de raskol de straat op gaan was te gevaarlijk. Zestig leden van deze bende kreeg hij voor zijn camera. De geportretteerden zijn slachtoffer van het verval van hun land. Dat aspect wil Dupont belichten. Om hun waardigheid niet aan te tasten, liet hij ze zelf hun pose kiezen. Met zelfgemaakte wapens in de hand pose- ren de criminelen, soms kinderen nog. Hun houding is in bijna alle gevallen stoer. ‘Het is een manier om hun menselijke gezicht te tonen,’ zegt Dupont hier zelf over. Raskols – Gangs of Port of Moresby Foto’s Stephen Dupont
  21. 21. 56 57 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA VRIJ NEDERLAND RASKOLS – GANGS OF PORT OF MORESBY 9 SEPTEMBER 2006
  22. 22. 58 59 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA VRIJ NEDERLAND 9 SEPTEMBER 2006 The Moken Foto’s Andrew Testa
  23. 23. 60 61 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA VRIJ NEDERLAND THE MOKEN 9 SEPTEMBER 2006 Ooit zwierf het volk der Moken langs de eilanden bij Birma en Thailand. De Thaise overheid dwong deze zee- en vervangen de traditionele visvangst. De Moken exploiteren zichzelf nu als toeristische attractie. De kinde- nomaden zich te vestigen op de Surin-eilanden en verbood ze bomen om te hakken om kano’s te bouwen. ren van de Moken kunnen overigens vijftig procent beter onder water zien dan kinderen elders ter wereld. Tegelijkertijd kunnen ze de moderne samenleving niet meer ontlopen; drank en junkfood dringen zich op De Britse fotograaf Andrew Testa (1965) werkte onder meer voor The Observer, Paris Match en Der Spiegel.
  24. 24. 62 63 NOORDERLICHT ANOTHER ASIA VRIJ NEDERLAND 9 SEPTEMBER 2006 Gastspreker Shahidul Alam Azië niet als voer voor calamiteitennieuws, maar als bruisende bron van menselijke energie. De fotograaf Shahidul Alam uit Bangladesh wil met zijn persbureau Drik de hegemonie van westerse persbureaus en fotoagentschappen doorbreken. En zijn engagement zit de kwaliteit van zijn foto’s ook niet in de weg. Portret van een daadkrachtige fotograaf. Door Pieter van der Blink Sinds de eerste dag van zijn bestaan heeft het uit de rest van Azië, Afrika en Latijns Amerika Foto Shahidul Alam land de bijnaam ‘bad news Bangladesh’ – bij zich hebben aangesloten, is dat zij de Derde de onafhankelijkheidsstrijd in 1971 vielen in Wereld ‘niet ziet als voer voor calamiteiten- acht maanden drie miljoen doden, van de nieuws maar als een bruisende bron van men- G een fotograaf maar een shangbadik, 144 miljoen inwoners leeft de helft van min- selijke energie’. In Drik-spraak heet de Derde noemt hij zichzelf. Letterlijk betekent der dan één dollar per dag, fundamentalisti- Wereld dan ook de Majority World. Drik ont- het ‘journalist’, maar in de praktijk sche moslims winnen aan invloed, stichten vangt steun van het Prins Claus Fonds – ook van zijn land, Bangladesh, is het de aandui- madrassa’s en plegen aanslagen, en de moes- een verschil met andere fotoagentschappen. ding voor ‘iedereen met een werkende came- sons trekken zich van al die omstandigheden In het essay van Shahidul Alam dat de ra’. Shahidul Alam is geen fotograaf maar fo- niks aan en zetten jaarlijks het land blank. serie contemporaine Aziatische foto’s op tojournalist. Het onderscheid is belangrijk. Maar de Bangladeshi zijn ook een mooi, Noorderlicht begeleidt, schrijft hij droogjes Shahidul Alam beschouwt zich niet alleen als strijdbaar volk. Eind augustus trok de bevol- wat zijn ervaring in meer dan twintig landen vastlegger van de beelden, maar ook als bren- king van de noordelijke regio nog ten strijde hem heeft geleerd. ‘Elke [fotografen-]vereni- ger van het nieuws. ‘Media-activist’ noemt hij tegen de komst van een Engelse mijnbouw- ging heeft zijn eigen prijswinnende foto van zich ook. Hij heeft een duidelijke opvatting firma. Als wapens hadden zij de pijl en boog. een groepje gesluierde vrouwen van wie er over zijn vak: ‘Als niemand een ongemakke- Het land heeft de potentie om een kleine eentje in de lens kijkt. Ik ben opgehouden lijk gevoel krijgt van je aanwezigheid, doe je Aziatische tijger te worden. me erover te verbazen hoe telkens hetzelf- waarschijnlijk iets verkeerd.’ Hij associeert Alam is van oorsprong scheikundige. Hij de beeld jaar na jaar in de prijzen valt.’ Het het vak van shangbadik met de strijd voor ging fotograferen toen in de jaren tachtig stoort hem dat er in de ‘Majority World’ fo- verandering. ‘Het is een eenzame, zenuwslo- de militairen in zijn land de macht overna- tografen rondlopen ‘die niet bestaan, wier pende maar intens bevredigende reis’. men. Met zijn in 1989 opgerichte Drik Picture manier van fotograferen nooit heeft plaats- Engagement dus van top tot teen. Die tenen Library wil hij tegenwicht bieden aan de he- gevonden.’ Fotografen die een ander soort spelen een aparte rol in zijn engagement. Hij gemonie van westerse persbureaus en fo- beeld maken. Om hen een podium te bieden, is er trots op een Bangladeshi te zijn en draagt toagentschappen, die hij verantwoordelijk richtte Alam na Drik ook nog Chobi Mela op, altijd de klederdracht van zijn land. ‘Ook toen houdt voor het bad news imago van zijn land het eerste fotofestival in Zuid-Azië. ik koningin Beatrix ontmoette en naast de en de regio. Misschien heeft hij uit zijn verle- Rest de vraag: is Shahidul Alam behalve een prinses aanzat aan het diner, en elke keer als den als scheikundige het gevoel voor de juis- enorme initiator ook een goede fotograaf? ik de premier ontmoet, ook al zou ik het bij te mix van ingrediënten overgehouden: hij Zijn engagement zou je bijna het zicht op de die gelegenheden warmer hebben gehad in zal de rampspoed niet buiten beeld houden, beelden zelf ontnemen. Maar zodra het daar- een driedelig pak.’ Want bij die kleding horen maar voegt waar mogelijk wel een positief over gaat, zijn de verschillen met Magnum in- sandalen. En bij sandalen horen blote tenen. element toe in zijn beeldverhalen: een spe- eens nihil. De beeldtaal van Alam is van een Op de uitnodiging voor een receptie die lend kind, een onbeschrijfelijk wolkenspel. grote dramatiek, in de ogen van een wester- Alam ontving van de Nederlandse ambassade Zoals Alam meer is dan een fotograaf, is ling misschien zelfs wat gezwollen. Zoals op in Bangladesh stond echter een dresscode ver- Drik meer dan een agentschap. Hoezeer en- de foto van twee kinderen en een oude man meld. Bij een vergelijkbare gelegenheid was gagement voor Drik prevaleert boven het aan tussen de tenten. De man kijkt naar de grond, hem de toegang geweigerd om zijn sandalen. de man brengen van foto’s, blijkt als je de si- zijn houding drukt bezorgdheid uit, maar Shahidul Alam (Bangladesh), uit de serie ‘Nature’s Fury’ (2005) over de aardbeving in Pakistan Wijs geworden liet Alam de Nederlandse am- te van Drik vergelijkt met die van een groot het rechterkind kijkt juist omhoog, naar het bassadeur, Kees Beemsterboer, weten dat hij westers agentschap als Magnum. Vanaf de ho- licht. Hij en zijn speelkameraadje hebben verstek zou laten gaan. Waarop Beemsterboer mepage van Magnum sta je in twee klikken in geen oog voor de misère om hen heen. Het hem terugschreef dat voor Shahidul Alam na- het portfolio van een individuele fotograaf. is niet de eerste de beste shangbadik die deze tuurlijk een uitzondering gemaakt kon wor- Op de site van Drik zijn de archieven alleen scène weet te pakken in een reportage. V den. Een uitzondering! De westerling zou thematisch geordend, niet op naam. Een an- over zijn hart strijken om hem zijn kleder- der verschil is dat Drik zich ook met mensen- Shahidul Alam is samen met de fotograaf dracht te laten dragen. In Bangladesh, zijn rechten en scholing bezighoudt en en pas- Alex Supartono (Indonesië) gast tijdens de eigen land. Alam bedankte voor de eer. sant Bangladesh voorzag van e-mail. ‘Drik’ is talkshow onder leiding van Emile Fallaux Derde Wereld is Majority World De in 1955 in Dhaka geboren Alam doet Sanskriet voor ‘visie’. De gemeenschappelijke (hoofdredacteur Vrij Nederland) op zondag veel voor zijn land. Nieuws brengen uit visie van de ‘Drik-familie’, waarbij niet alleen 10 september om 15.00 uur in het Fries Bangladesh is een delicate aangelegenheid. Bangladeshi maar ook ‘mediaprofessionals’ Museum in Leeuwarden
  25. 25. 52 53 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND 14 OKTOBER 2006 Fotodocument Vakantie in Irak Attractiepark Koerdistan Foto’s Anoek Steketee Een vijfsterrenhotel aan het Denkha-meer te Dukan in Koerdistan, vroeger exclusief onderdak voor de top van de Baath-partij
  26. 26. 54 55 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND VAKANTIE IN IRAK 14 OKTOBER 2006 Irak vakantieland? Wel in schril contrast staat met hun dagelijkse realiteit. Zij leven in een vrijstaat van ban- voor Iraakse Arabieren en dieten en moordenaars, in een land waar Amerikaanse soldaten. Zij terrorisme allang niet meer alleen poli- tiek of ideologisch is maar is uitgegroeid ontsnappen aan oorlog, tot een bedrijfstak, een manier om snel en dreiging en strenge regels veel geld te verdienen. De tweeëndertig- in noordelijk Koerdistan, jarige Said is nu nog vrolijk aan het tafel- voetballen, maar over een paar dagen zit het enige veilige gebied hij weer op zijn kantoor in Bagdad. Door van Irak. Fotografe Anoek zijn vooraanstaande positie als ingenieur Steketee stuurde Vrij bungelt er een aantrekkelijk prijskaartje aan hem: eerder werden al een oom en een Nederland opmerkelijke vriend van hem ontvoerd. De achttienjari- ‘vakantiefoto’s’. ge Muna is nu onderweg naar de botsau- to’s. Na de vakantie loopt zij weer te ijsbe- ren door haar huis in Bagdad. Als ze naar de universiteit gaat, loopt ze trillend over V De poort van Dream anuit het reuzenrad kun je de he- straat. Verderop in het pretparadijs staat Linksboven: picknick in City, het pretpark in le stad zien. Beneden schitteren de een Amerikaanse soldaat. Morgen loopt Dream City Duhok, Koerdistan lichtjes van het pretpark en krioe- hij weer zwaarbewapend door de straten len tientallen families met ijsjes, popcorn van Mosul. Nu schiet hij zijn speelgoedpis- Linksonder: een gezin en blikjes frisdrank. Kinderen lachen en tool leeg op een spelcomputer. uit Bagdad bij zijn rennen van attractie naar attractie: een vakantiehuisje in wildwaterbaan, trampolines en een speel- Aan de oever van het Denkha-meer staat Dukan hal. We zijn in Dream City. Dream City is een vijfsterrenhotel dat vroeger exclusief een pretpark. We zijn op vakantie. In het onderdak bood aan de top van de Baath- Rechtsboven: vader en Koerdische noorden van Irak. partij. Na de Amerikaanse invasie werd dochter in de bossen het afgehuurd door het Amerikaanse le- ten zuiden van De autonome regio Koerdistan is de facto ger. In deze surrealistische marmeren mo- Suleimaniyeh onafhankelijk sinds de Golfoorlog van 1991 loch konden de manschappen een paar en vandaag de dag het enige veilige gebied dagen waterskiën of aan de rand van het Rechtsonder: van Irak. Vandaar dat het een aantrekkelij- zwembad aan een bloody mary nippen. verkoeling in een ke vakantiebestemming is voor de Iraakse De lounge hangt vol met officiële bedank- riviertje tussen Arbil en Arabieren en Amerikaanse soldaten die brieven en foto’s van generaal Casey en Barzan aan de andere kant van de binnengrens Paul Wolfowitz tussen de soldaten. Nu lo- dagelijks met bloedvergieten worden ge- geert er een delegatie dokters uit Bagdad confronteerd. De Koerden hebben hun die de plek hebben uitgekozen voor een vrijheid zwaar bevochten; naar schatting conferentie. De doktersvrouwen en -kin- 180.000 Koerden stierven onder het regi- deren hebben de gelegenheid aangegre- me van Saddam Hoessein. De Koerdische pen om vakantie te vieren. Tot diep in de veiligheidstroepen, de Peshmerga’s – ‘zij nacht wordt er aan de zwembadrand uit- die de dood in de ogen zien’ – hebben bun- bundig gedanst op Arabische popmuziek. kers en wachtposten neergezet om het De dokterszoons Mohammed en Ahmed Iraakse terrorisme buiten de grenzen te vertellen dat zulke feestjes in Bagdad niet houden. De busladingen toeristen wor- kunnen. Dat zou zelfmoord zijn. den hier grondig geïnspecteerd en on- dervraagd voordat ze kunnen doorrei- In Dream City draait het reuzenrad tot zen naar hun vakantiebestemming: de middernacht door; dan sluit het pretpark beroemde watervallen van Gali Ali Beg, zijn hekken. Ook Koerdistan gaat na vijf de snelstromende rivieren rond Arbil en dagen – de door de regionale regering toe- Suleimaniyeh, en in de winter prachtige gestane verblijfsduur – weer op slot voor besneeuwde toppen om te skiën. De va- de vakantievierders. Ze hebben even ge- kantiefolder van Koerdistan is kleurrijk en proefd van vrede en rust en keren terug lijkt in niets op het door burgeroorlog ver- naar hun door geweld verziekte thuis. En Vakantiegangers scheurde centrale en zuidelijke Irak. blijven dromen. V worden aan de grens van de autonome Het publiek van Dream City bestaat uit Eefje Blankevoort, Koerdische regio streng Koerden, Arabieren en Amerikaanse sol- Arnold van Bruggen gecontroleerd daten. Voor hen is deze stad een droom die en Tomas Kaan
  27. 27. 56 57 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND VAKANTIE IN IRAK 14 OKTOBER 2006
  28. 28. 58 59 DE VERHALEN VRIJ NEDERLAND VAKANTIE IN IRAK 14 OKTOBER 2006 Toeristen uit Bagdad bij de beroemde watervallen van Gali Ali Beg

×