2012.034 1244

325 views
258 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
325
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
30
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

2012.034 1244

  1. 1. Open Data Open DoelVerkenning van de hergebruikkansen van EL&I datasetsUtrecht, 19 november 2012Frank Bongers, Jaap Veldkamp en Tommy van der Vorst (Dialogic)Frank Verschoor, Marc de Vries (The Green Land)In opdracht van: het ministerie van EL&I
  2. 2. 2
  3. 3. 3InhoudsopgaveSamenvatting ......................................................................................................... 51. Open data, landschap en definities................................................................. 72. De opdracht ...............................................................................................113. Juridische kaders en toets............................................................................144. De uitkomsten............................................................................................175. De aanbevelingen .......................................................................................18
  4. 4. 4
  5. 5. 5SamenvattingDeze rapportage geeft een overzicht van datasets met een potentiële hergebruikwaardevan het ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie (het ministerie) en haardertien agentschappen en ZBO’s. Het is opgesteld door Dialogic en The Green Land, inopdracht van het ministerie.De contextOpen data staan hoog op de politieke agenda, Europees en nationaal. Het ministerie vanEL&I en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties spelen hierbijbeleidsmatig een leidende rol. Daarnaast is het ministerie zich bewust van dehergebruikpotentie van haar eigen datasets. In dat kader heeft zij de ambitie geformuleerduiterlijk in 2015 al haar open datasets open te stellen voor hergebruik, tenzij erzwaarwegende redenen zijn om dit niet te doen. Daarbij is uiteraard een belangrijkcriterium, het potentiële nut dat deze data kunnen hebben voor directe stakeholders in hetwerkveld en voor ondernemers.Doel en bereik van het onderzoekIn deze context heeft het ministerie een onderzoek uitgezet gericht op het in kaart brengenvan datasets met hergebruikpotentie waarover het ministerie beschikt. Naast hetdepartement zelf zijn de volgende organisaties onderzocht: Agentschap Telecom, deConsumentenautoriteit, het Centraal Planbureau (CPB), PIANOo, het Staatstoezicht op deMijnen, de Dienst Landelijk Gebied, de Dienst Regelingen, de Nederlandse Voedsel- enWarenautoriteit (NVWA), Agentschap NL, het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), deNederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), de Onafhankelijke Post en TelecommunicatieAutoriteit (OPTA) en Staatsbosbeheer.De uitvoeringBij het uitvoeren van het onderzoek is allereerst op basis van desk research eeninventarisatie gemaakt, die vervolgens met interviews is aangevuld en gevalideerd. Opbasis hiervan is een ‘top 50’ kansrijke en representatieve datasets geselecteerd. Met depotentiële economische hergebruikwaarde als belangrijkste criterium. Op deze data is eenprima facie juridische test uitgevoerd om vast te stellen of de data ook echt openbaar envrij van rechten van derden zijn. In een workshop zijn door datahouders, experts uit deopen data community en hergebruikers tien casussen geformuleerd die dehergebruikpotentie van de data breed illustreren.De uitkomstenDe inventarisatie, de gesprekken met datahouders, de expertmeeting en onze eigenwaarnemingen geven de volgende uitkomsten.De oogst1. De inventarisatie heeft een groslijst van ruim 400 datasets opgeleverd waaruit een‘top 50’ is geselecteerd die naast een economische hergebruikwaarde ook hetbrede EL&I werkveld vertegenwoordigen, die in detail bekeken en beschreven zijnen die de grondstof zijn geweest voor de 24 voorbeeldcasussen. Niettemin is dit‘slechts’ een top(je) van de ijsberg.2. Ofschoon de spreiding groot is, lijken de potentiële datasets (qua aard en omvang)vooral voorhanden te zijn in de hoek het CBS en enkele (grotere)uitvoeringsinstellingen als Agentschap NL, AT, Dienst Regelingen en NVWA.
  6. 6. 63. Daarbij kent ieder beleidsterrein een specifiek datalandschap. Met aspecten envraagstukken waar nieuwe invalshoeken of oplossingsrichtingen als gevolg van hetopenstellen van data goed denkbaar zijn. Om de data binnen die context te kunnenbegrijpen – wat een randvoorwaarde is voor goed hergebruik – is specialistischekennis vaak onontbeerlijk.De uitval4. Naast een groot datanetwerk zien we op sommige terreinen ook een complex aan(tegenstrijdige) economische, politieke en maatschappelijke belangen, diepublicatie van data tegenhouden of frustreren. Denk bijvoorbeeld aan data overuitbraken van dierziektes en diervaccinaties. Deze specialistische data worden doorverschillende publieke en private instanties beheerd. Verkeerde interpretatie vandeze data kan voor de sector als geheel en voor individuele boeren grote nadeligeeconomische gevolgen hebben. Aan de andere kant dient openbaarmaking depreventie van dierziektes, wetenschappelijk onderzoek, de volksgezondheid en dedemocratie. Het zijn data die een enorme potentie uitstralen maar het vraagt eersteen zorgvuldige verkenning van de mogelijkheden, verantwoordelijkheden,belangen en consequenties.5. Uiteraard zijn er diverse datasets aangetroffen die een prachtige economischepotentie hebben, maar helaas niet als open data kunnen gelden. Hierbij valtallereerst te denken aan sets die niet openbaar zijn, omdat zij bijvoorbeeldpersoonsgegevens bevatten of handels- of fabricage-informatie die vertrouwelijkaan de overheid is medegedeeld. Ook kan het zijn dat de sets weliswaar openbaarzijn, maar dat het toestaan van hergebruik zou leiden tot inbreuk op rechten vanderden op die informatie, hetgeen tot aansprakelijkheid van het ministerie zoukunnen leiden.6. Op de 50 datasets is daarom een ‘op het eerste gezicht inschatting’ van deherbruikbaarheid van de geselecteerde sets uitgevoerd. Overigens is het goeddenkbaar dat door het nemen van additionele maatregelen zoals het anonimiserenvan de data of het verkrijgen van toestemming van rechthebbende derden, dehergebruikpotentie alsnog benut kan worden.De netto opbrengstEr kan geen andere conclusie getrokken worden dan dat het ministerie, haaragentschappen en ZBO’s een veelheid aan potentieel waardevolle data sets bezitten, dieeen impuls kunnen geven aan economische bedrijvigheid en tot een efficiëntere eneffectievere uitvoering van de publieke taak kunnen leiden.
  7. 7. 71. Open data, landschap en definitiesBox 1. Vier voorbeelden van open dataSOLASOLA is een app die je helpt bij het bepalen of en in welke mate jouw dakgeschikt is voor het opwekken van zonne-energie. Door je mobiele telefoon ophet dak te leggen, berekent SOLA de hoek van het dak en de stand ten opzichtevan de zon. Dit in combinatie met de oppervlakte van je dak geeft een goedbeeld van de mogelijke energieproductie, wat dit bespaart en de investering dienodig is. Tegelijkertijd laat SOLA op basis van je locatie desubsidiemogelijkheden zien. SOLA gebruikt verschillende open data van EL&I:energiesubsidies, overzichten energiecijfers op wijk- en buurtniveau enenergielabels. Zie ook www.solidlinks.nl/ios/sola/nl.htmlMiddelenpakketMiddelenpakket ondersteunt het regelen van (administratieve) zaken die vereistzijn vanuit de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden. De voorziening richtzich op professionals zoals fruittelers, boomkwekers, landbouwers ofbloementelers. Gebruikers kunnen zelf het juiste middelenpakket samenstellen uitde totale verzameling van gewasbeschermingsmiddelen en biociden, wordenautomatisch op de hoogte gebracht bij formele wijzigingen en er kan eenvoudigeen gewasbeschermingsplan opgesteld worden. De applicatie gebruikt o.a.Toegelaten middelen in de Bestrijdingsmiddelendatabank, Staatscourant,OpenKvK en diverse gegevenssets van o.a. de WUR en het LEI.Meer over Middelenpakket via www.middelenpakket.nlOpen CorporatesOpencorporates.org biedt een database met gegevens van 45 miljoen bedrijvenuit 58 landen. De data zijn afkomstig uit de handelsregisters van de betreffendelanden. De data van Nederlandse bedrijven worden geleverd door OpenKvK.nl.De missie van Open Corporates is ‘Have a URL for every company in the world’.Gratis en voor iedereen toegankelijk. De verzamelde data van Open Corporateszijn ook weer als open data beschikbaar. Zie www.opencorporates.org enwww.openkvk.nl.iVoertuig - Winnaar RDW Open Data Competitie 2012De iVoertuig app van New Nexus Mobile heeft de eerste prijs in de landelijke RDWRapid Open Data Competitie behaald door in twee weken de meest innovatieve enbruikbare mediatoepassing te ontwikkelen met voertuiggegevens uit hetkentekenregister van de RDW. De app geeft feiten en cijfers van alle voertuigen inNederland. Zoals een statistische weergave van het aantal autos in de kleurzwart, welke op diesel rijden, welke zijn de laatste zes maanden geregistreerd,verkoopcijfers en de kentekenregistraties van een bepaald merk en type in eenspecifieke maand. Zie http://www.iVoertuig.nlIn bovenstaande box staan enkele voorbeelden uit de oneindige mogelijkheden van opendata. Open data zijn data die - in dit geval door de overheid - aan iedereen voorhergebruik worden vrijgeven zonder beperkende voorwaarden. In machine leesbareformaten, in open standaarden, voor iedereen, gratis of hooguit tegen verstrekkingskostenen met een open licentie. Daarmee komen de data ter beschikking van derden zodat ernieuwe toepassingsvormen voor kunnen worden gemaakt. Wanneer we open dataafbakenen, letten we op de volgende punten:
  8. 8. 81. Voor overheden gaat het bij open data altijd om openbare gegevens, dievervolgens voor hergebruik worden vrijgegeven.2. Het is zeker niet vanzelfsprekend dat data die openbaar zijn, ook hergebruiktmogen worden.3. Of data openbaar zijn, wordt in Nederland hoofdzakelijk bepaald door de Wetopenbaarheid bestuurlijke informatie (Wob). Er zijn daarnaast bijzondereopenbaarheidsregimes, die weer eigen openbaarheidsregels hebben (zoals degemeentewet).4. Open data zijn niet alleen voorbehouden aan overheden, maar kunnen ook terbeschikking worden gesteld door private organisaties en individuele burgers.5. De meeste hergebruikwaarde van open data zit vaak juist in de primaire keten vande publicerende overheidsorganisatie zelf, in de bestaande context van de data.Kansrijke ideeën komen vooral uit de eigen koker.6. Open data zijn een nieuw instrument wat uitstekend ingezet kan worden voor hetoplossen van (beleids)vraagstukken, het bereiken van (beleids)doelstellingen enrealiseren van bezuinigingen.7. Het sec beschikbaar stellen van data draagt niet bij aan transparantiedoelstellingenvan overheidsorganisaties. Open data zijn voor de gewone burger niet leesbaar enworden pas transparant als het in de context gevisualiseerd wordt.Belang van en aandacht voor open data nemen toe…Zowel internationaal (EU, VS) als nationaal hebben bestuurders steeds meer aandacht vooropen data. Aangevoerd door landen als de VK, VS en Australië is het (her)gebruik vanoverheidsinformatie wereldwijd hoog op de politieke agenda terecht gekomen. Dit wordtenerzijds gestimuleerd door de gedachte dat openheid en transparantie bijdragen aan debevordering van de democratie en de efficiëntie en effectiviteit van de overheid.Uitgangspunt daarbij is dat de overheid informatie proactief vrijgeeft. Anderzijds wordt aanopen data een omvangrijke economische impact toegekend. Op 12 december 2011lanceerde Europees Commissaris Kroes haar open data plannen, waaronder het initiatieftot het herzien van de EU Richtlijn Hergebruik. Studies claimen dat hergebruik vanoverheidsinformatie tientallen miljarden euro economische groei gaat genereren in de EU.Ook in Nederland gaat alles opeenssneller. In maart 2011 neemt de EersteKamer het Wetsvoorstel Markt enOverheid aan waarin onder meer hetcommerciële hergebruik door overhedenin concurrentie met bedrijven wordtgeregeld. In mei 2011 verschijnt deDigitale Agenda EL&I waarin wordtaangekondigd dat “vanaf medio 2011overheidsorganisaties hun datasetsopen moeten stellen volgens hetprincipe ‘open, tenzij’”. Dezelfde toonklinkt door in de brief van het Ministerievan BZK over Hergebruik en Open Data(30 mei 2011), waarin dit principewordt bevestigd.Op 14 december 2011 wijst deRechtbank ‘s-Hertogenbosch eenverbodsactie van kaartenmakerVoorbeeldcase: Where does my KIP come from?Een online database maakt de aanwezigheid,verplaatsing en verwerking van pluimvee (en andereveeteelt) in Nederland inzichtelijk voor producentenen consumenten. Consumenten kunnen daardoortraceren waar de kip vandaan komt die zij in desupermarkt of bij de slager kopen. Dit kan tot meerbewustwording leiden bij consumenten en bijproducenten. Consumenten kunnen naast prijs lettenop andere aspecten die meer met duurzaamheid temaken hebben.
  9. 9. 9Falkplan af zodat het Ministerie van Infrastructuur en Milieu het Nationaal Wegenbestand(NWB) gratis en zonder restricties mag laten hergebruiken. Een week later, op 21december 2011, verwerpt de Rechtbank Den Haag de bezwaren van PostNL tegen hetvolledig vrijgeven van alle (adres)gegevens, inclusief postcodes uit de BAG(Basisregistraties Adressen en Gebouwen), zodat vanaf 1 februari 2012 alle gegevens uitde BAG, inclusief alle postcodes, door eenieder gebruikt kunnen worden, ook voorcommerciële doeleinden.In verschillende steden ontluiken open data initiatieven, waaronder in Amsterdam,Eindhoven, Enschede, Leeuwarden, Rotterdam en Utrecht. Daarnaast geeft een aantalgrote uitvoeringsorganisaties aan, hun data tot open data te willen maken. Sinds 20september 2012 is het kentekenregister van de RDW, ofwel de Basisregistratie Voertuigenals open data toegankelijk. De RDW heeft daarop meteen een App wedstrijd uitgeschrevenwat onder meer heeft geleid tot de applicaties I-voertuig.1Box 2. INSPIRESinds 15 mei 2007 is de Europese kaderrichtlijn Inspire formeel van kracht. Deze richtlijn leidt tot eenEuropese geo-informatie infrastructuur, die een geïntegreerde aanpak van Europees milieubeleidmogelijk maakt. In een notendop verplicht de Inspire-richtlijn de Europese lidstaten geo-informatieover 34 themas te voorzien van metadata, te harmoniseren en beschikbaar te stellen via het Inspire-portaal volgens leveringsvoorwaarden die het gebruik niet onnodig belemmeren. In Nederlandworden alle GEO-data in het kader van de Inspire Richtlijn geregistreerd in het Nationaal Georegister(http://www.nationaalgeoregister.nl). Dit register wordt beheerd door Geonovum. Bepaalde GEO-data zoals de Ecologische Hoofdstructuur (verantwoordelijkheid van de provincies) en beschermdenatuurgebieden (Natura 2000; verantwoordelijkheid van EL&I) worden sinds de invoering van derichtlijn, door het GIS Competence Center van EL&I in het Nationaal Georegister gepubliceerd. Eendeel van deze datasets voldoet bij publicatie al aan de randvoorwaarden voor open data en zijndaarom opgenomen in het nationale open data portaal Data.overheid.nl.EL&I voert momenteel (in samenwerking met het ministerie van Infrastructuur en Milieu)een actief beleid om bestaande betalingsmodellen rond dataverstrekking af te breken. In2012 verdween de heffing (50.000 euro) op de TOP10NL geografische gegevens, en werd4,5 miljoen euro aangewend om hoge resolutie satellietbeelden vrijelijk ter beschikking tekunnen stellen. Ook binnen andere basisregistraties zoals het handelsregister wordtnagedacht over de rol van open data.Box 3. Licentiedatabank octrooicentrumHet NL Octrooicentrum, de officiële octrooiverlenende instantie van Nederland, beheert het wettelijkOctrooiregister. Het centrum is onlangs een gestart met de ontwikkeling van eenoctrooilicentiedatabank. In deze databank is te zien welke geoctrooieerde uitvindingen dooroctrooihouders ter licentiëring worden aangeboden. Zodat uitvindingen hergebruikt kunnen worden.De octrooien in deze databank zijn aangevraagd bij NL Octrooicentrum en moeten rechtsgeldig zijnvoor het Nederlands grondgebied. Het openbaar toegankelijke Wettelijke Octrooiregister is de datasetdie hierbij als basis dient. De data van het Octrooiregister en van de licentiedatabank wordenbovendien als open data beschikbaar gesteld. Octrooihouders kunnen door het verlenen van licenties,gemaakte R&D investeringen terugverdienen. Bovendien kunnen zij nieuwe distributiekanalen voorde afzet van hun innovatieve product aanboren. Vragers van technologie hebben toegang totinteressante innovaties. Dit kan hen helpen bij verdere productontwikkeling. Het doel van hetOctrooicentrum is dat er beter en meer gebruik wordt gemaakt van octrooien die nu op de plankliggen of die meer potentieel hebben. Dat draagt bij aan de economische groei van de BV Nederland.1Zie: www.newnexusmobile.nl/app-portfolio/ivoertuig/ en rdw.3eighty.nl/.
  10. 10. 10De voordelen van open data…Aan open data worden binnen en buiten de overheid verschillende voordelen toegekend,zoals: Mogelijkheid tot kostenbesparingen binnen de overheid, bijvoorbeeld door beterbeheer en hogere kwaliteit van data (minder data dubbel, minder fouten, meersamenwerking, schaalvoordelen). Economische kansen voor partijen die overheidsdata hergebruiken in nieuwediensten (meer omzet, minder kosten, innovaties, nieuwe samenwerking, etc.). Creëren van een externe prikkel (van partijen die overheidsdata hergebruiken) omdatabeheer bij overheid – voor zover noodzakelijk - te verbeteren (op aspecten alsvolledigheid, actualiteit, veiligheid, etc.). Komt tegemoet aan een actuele en relevante maatschappelijke en technologischeontwikkeling en maakt veel meer gebruik van ‘know-how’ buiten de overheid. Draagt – bij toepassing binnen de geldende juridische kaders – bij aan een beterimago en grotere betrouwbaarheid van de overheid. Door het intern en extern delen van gegevens worden de bedrijfsprocessengeoptimaliseerd. Veel data worden gedeeld met andere overheden of dezelfde data worden ook doorandere overheden verzameld en gegenereerd. Als ‘iedere’ overheidsorganisatievanuit het grondbeginsel ‘open tenzij’ zorgt dat open data van andere ingelezenkunnen worden en dat de eigen data open zijn, dan ontstaat een enormehandelingswinst tussen overheden en wellicht minder administratieve lasten voorde buitenwereld.Huidige open data strategie…Het ministerie van EL&I – bij uitstek eenhouder van datasets met open datapotentie – werkt gestaag verder aan deformulering en uitvoering van haar opendata strategie. Het EL&I ProgrammaOpen Data (onderdeel van de DigitaleImplementatie Agenda.nl) zet in op driesporen, namelijk:1. Overheidsdata komenbeschikbaar voor ondernemers.De inzet is om uiterlijk in 2015alle datasets van EL&I inprincipe open te stellen tenzij erzwaarwegende redenen zijn omdit niet te doen. In 2012 wordtbinnen EL&I een pilot gestartmet open data rondexportvoorwaarden voor dezaaizaden sector.2EL&I heeft op2Op maandag 16 april 2012 hebben de NVWA en een afvaardiging van de zaaizaadsector hetMemorandum of Understanding getekend voor het project "Open Data" uit Client-Export. Dit jaar gaatde NVWA samen met het bedrijfsleven werken aan het realiseren van open data uit Client-Export enslimme toepassingen bij het bedrijfsleven. Dit overheidssysteem bevat alle informatie van allezaaizaden naar vrijwel alle landen in de wereld. Deze unieke informatie werd tot nu toe alleen gebruiktom het fytosanitaire certificaat op te maken. Zie: http://www.clientexport.nl/sector-zaaizaden/actueel/20120418-NVWA-Zaaizaadsector-MoU-Open-data.html.Voorbeeldcase: Beter via de ether‘Beter via de Ether’ biedt een alternatief voorplaatsbepaling via GPS of andereplaatsbepalingmethodes. Op basis van de veldsterktevan etherfrequenties en de aanwezigheid van deverschillende zend- en meetpunten is het mogelijk jegeolocatie te bepalen in Nederland. Verder kan doormiddel van crowdsourcing van meetdata vanveldsterkte met behulp van mobiele telefoons,plaatsbepaling mogelijk veel nauwkeurigerplaatsvinden. (Vraag is overigens wel of het, op basisvan de huidige datasets en technologischemogelijkheden, thans te realiseren is.)
  11. 11. 11verzoek van het bedrijfslevensatellietbeelden via de NationaleSatellietbeeldenbank als opendata ter beschikking gesteld.Ook is het Agrarisch AreaalNederland (AAN-laag) openbaargemaakt. Verder werkt hetministerie van BZK aan deverdere ontwikkeling van hetOpen Dataportaal;2. Overheidsdata wordenmakkelijker vindbaar voorondernemers. Antwoord voorBedrijven kent een platformwaar ondernemers applicatieskunnen plaatsen die gebaseerdzijn op overheidsdata van hetBZK Open Dataportaal. Medio2012 waren 318 appsbeschikbaar waarvan 79ontwikkeld zijn door privatepartijen. Zie voor meerinformatiewww.antwoordvoorbedrijven.ondernemersplatform.nl.3. Het gebruik van overheidsdata wordt actief gestimuleerd. EL&I en partnersondernemen verschillende stappen om het gebruik te bevorderen, zoals een opendatawedstrijd Apps voor Nederland (met BZK en OCW), lancering van het PlatformOpen Data (november 2012) en oprichting van een Kenniscentrum Open Data.2. De opdrachtOp verzoek van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie hebbenDialogic en The Green Land een verkenning van de datasets van het ministerie en haardiensten, agentschappen en ZBO’s gemaakt.Voorbeeldcase: Inspectie nVWADeze dienst ontsluit oordelen van de nVWA overbedrijven die gecontroleerd zijn. Deze oordelen,bijvoorbeeld over snackbars, geven aan of een bedrijfzijn zaken goed of slecht op orde heeft (bijvoorbeeldwat betreft hygiëne) of dat er onvoldoende gegevenszijn van het bedrijf. Deze oordelen zijn gebaseerd opde (openbare) inspectieresultaten van de nVWA. Viaeen ‘app’ kan deze informatie ‘real time’ beschikbaarworden gemaakt, bijvoorbeeld over restaurants,supermarkten en levensmiddelen. De consument kandan nagaan hoe de inspectie oordeelt over eensnackbar, wanneer de inspectie is geweest en waarophet oordeel is gebaseerd. Andersom kunnenconsumenten eventuele misstanden of verdenkingenvia de ‘app’ aanmelden (of complimenten) ofervaringen delen met andere consumenten.
  12. 12. 12In het vervolg van deze notitie presenterenwij de resultaten van deze verkenning. Aande orde komen: Aanpak op hoofdlijnen van deverkenning. Juridische kaders en toets. Resultaten van deze verkenning. Conclusies en aanbevelingen.Het resultaat van de verkenning is nietuitputtend. Dit is gezien de afbakening vanhet onderzoek ook niet mogelijk. Voor hetpresenteren van casusbeschrijvingen (inkaders opgenomen in de hoofdtekst) is hetvooral nodig goed inzicht te krijgen in hetmateriaal dat het ministerie en de andereorganisaties voorhanden hebben. Er wordt niet in detail bekeken hoe en welke data exactzijn opgeslagen.Aanpak op hoofdlijnenDe aanpak van deze inventarisatie beschrijft zichzelf het beste als een trechter (zie devolgende figuur). De bovenkant van de trechter bestaat uit datasets die bij de betrokkenorganisaties aanwezig zijn. De onderkant van de trechter bestaat uit de illustratieve cases.Om van de boven- naar de onderkant van de trechter te geraken, hebben wij een aantalfase doorlopen die we kort zullen toelichten. In Bijlage I Methodologische verantwoordingstaat een uitgebreide toelichting.Figuur 1. Opzet van de inventarisatie.De eerste fase van de verkenning bestaat hoofdzakelijk uit het verzamelen en beschrijvenvan zo veel mogelijk datasets van de deelnemende organisaties. Dit geschiedt aan de handvan desk research. Deze eerste inventarisatie van datasets (op organisatieniveau) is in eeninterview met de organisatie getoetst en aangevuld. Enkele instellingen hebben onzeinventarisatie later nog aangevuld. De datasets zijn beschreven en – voor zover mogelijk -geclassificeerd aan de hand van een aantal aspecten. Niet elke dataset is ‘klakkeloos’ aande inventarisatie hebben toegevoegd. Het moet gaan om datasets:Box 4. Deelnemende organisaties Agentschap NL Agentschap Telecom Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) Centraal planbureau (CPB) Consumentenautoriteit (CA) Dienst Landelijk Gebied (DLG) Dienst Regelingen (DR) Ministerie van EL&I Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit(NVWA) Onafhankelijke Post en TelecommunicatieAutoriteit (OPTA) PIANOo Staatsbosbeheer Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)
  13. 13. 131. In gestructureerde computerleesbare bestanden met voldoende massa.2. Waarover de relevante datahouders (=onder het ministerie van EL&I ressorterendeorganisaties) de beschikkingsmacht hebben. Immers, alleen dan kunnen zij debeslissingen over de data nemen.3. Die beschikbaar zijn voor hergebruik, dat wil zeggen die openbaar (mogen) zijnconform geldende wetgeving (bijvoorbeeld Wob en Wbp).Aangezien de inventarisatie moet toewerken naar een beperkte selectie van economischkansrijke datasets is in de tweede fase een verdere inperking gemaakt. In deze faserichten we ons op een belangrijke invalshoek voor EL&I, namelijk dat datasets extraeconomische waarde scheppen wanneer ze eenmaal vrijgegeven zijn voor hergebruik. Derecente vrijgave van satellietdata door EL&I is hier een prachtig voorbeeld van.Deze selectie verliep in twee ronden.Ten eerste heeft projectteam – met debovenstaande criteria in hetachterhoofd – uit de eersteinventarisatie circa vijftig datasetsgeselecteerd, waarbij tevens opspreiding is gelet (type data, typeorganisatie, etc.). Het resultaat vandeze selectie staat in Bijlage VIIGeselecteerde datasets incl. juridischetoets.Ten tweede heeft een tiental experts ineen aparte workshop deze(geselecteerde) datasets besproken (delijst deelnemers staat in Bijlage IIDeelnemers expertbijeenkomst). Datbetekent dat de vraagkant nadrukkelijkaan bod is gekomen bij het realiserenvan kansrijke cases op basis vanvoorhanden open datasets. De kunstwas om middels (onverwachte)combinaties van afzonderlijke datasetste komen tot zogenaamde cases vannieuwe producten en diensten. Uit dezeworkshop zijn ongeveer tien nieuwecases bedacht die zich baseren op éénof meerdere datasets. Deze cases staankort beschreven in dit rapport verspreidin aparte kaders met illustratie. Hetprojectteam heeft volgens hetzelfdestramien nog een aantal casestoegevoegd. Alle cases staan in Bijlage VI Illustratieve casussen.Voorbeeldcase: Het dashboardHergebruik van data die planbureaus (CPB) en anderekennisinstituten (bijv. CBS en SCP) verzamelen en/ofgebruiken om de huidige en toekomstige economischeen maatschappelijke staat van Nederland in een(visueel) dashboard te presenteren. Dit kan verbreedworden naar milieu (RIVM) of planologie (PBL).Ontsluiting kan leiden tot aanpassing of verbeteringvan modellen die planbureaus zoals CPB hanteren omeconomische ramingen te doen. Dit onder de noemerdat ook buiten deze kennisinstituten expertiseaanwezig is deze ramingen te maken (‘wisdom of thecrowds’). Verder zijn er kansen voor hergebruik vanstatistische data die kennisinstituten (CBS) hebbenom betere of andere statistische analyses uit tevoeren, verbinden van data met anderedatabestanden. Randvoorwaarde is dat er geenhergebruik van data is die te herleiden zijn totindividuele bedrijven of personen (bijvoorbeeld demicrodata van CBS). Verschillende partijen zullenmodellen en data hergebruiken dus er kunnen‘concurrerende’ dashboards ontstaan (vgl. stemwijzerinitiatieven).
  14. 14. 14Box 5. Opzet expertworkshopOp dinsdag 11 september 2012 hebben een tiental experts (zie Bijlage II Deelnemersexpertbijeenkomst) een middag besteed aan het uitwerken van datasets in casusbeschrijvingen.Nadat de resultaten van de verkenning op hoofdlijnen zijn gepresenteerd, zijn de experts in driegroepen verdeeld en kregen zij per groep (at random) een aantal datasets. Deze datasets zijnbestudeerd en besproken, waarna de experts conform een format een casus hebben gemaakt. Hetformat van deze beschrijving bestond uit: Titel Korte beschrijving Gebruikte datasets Stakeholders Toegevoegde waardeDeze middag heeft geleid tot casusbeschrijvingen die plenair zijn besproken en toegelicht en laterdoor het projectteam zijn omgezet in de kaders die in deze notitie staan. Van de niet-gebruiktedatasets zijn later ook casusbeschrijvingen gemaakt die in de bijlage zijn opgenomen.Tot slot is in de derde fase op de geselecteerde datasets een juridische toets uitgevoerdwaarover hieronder meer.3. Juridische kaders en toetsBij het hergebruik van data spelenjuridische kaders een belangrijke rol.Zij bepalen immers of de overheid (incasu EL&I) gerechtigd is om dataopenbaar te maken. Wij geven daaromapart aandacht aan de geldendejuridische kaders en leggentegelijkertijd uit hoe wij de juridischetoets op de geselecteerde datasetshebben uitgevoerd.Juridische kadersIn wezen is het doen ‘aan open data’een vorm van actieve openbaarheidzoals bedoeld in artikel 8 van de Wob.Dit betekent dat de Wob-eisen die opde informatieverstrekking op verzoekook in acht genomen moeten wordenbij het openstellen van data voorhergebruik. Dit geldt niet alleen voorhet toetsen van de weigerings- en uitzonderingsgronden van artikel 10 en 11 Wob, maarook bijvoorbeeld voor de ‘wachttijd’ van twee weken die een bestuursorgaan in acht moetnemen als ze informatie openbaar wil maken (als ze mag verwachten dat eenbelanghebbende bezwaar zal hebben tegen openbaarmaking). Dit betekent in ieder gevaldat een overheid die aan open data wil gaan doen, zich steeds zal moeten afvragen of erwellicht een belang speelt dat zich tegen actieve openbaarmaking verzet.Daarnaast kan het ‘doen aan open data’ handelingen opleveren die auteurs- endatabankrechtelijk relevant zijn. Kort en goed geven deze regelingen de maker van eenVoorbeeldcase: Groene kaartDoor het koppelen van meerdere databronnen metbetrekking tot natuur gerelateerde locatiegegevensontstaat een rijke dataset waar veel informatie uit tehalen valt voor diverse doelen. Denk hierbij aan:(i) Basiskaarten voor wetenschap, toerisme envestigingsplaatskeuze;(ii) Het optimaliseren van logistieke activiteiten;(iii) evaluatie beleidsplannen op het gebied van milieuen ruimtelijke ordening;(iv) Economische analyse gebied: hoeveel is hetgebied rondom xx waard?
  15. 15. 15auteursrechtelijk werk, respectievelijk de producent van een databank dus exclusieverechten: zij kunnen met uitsluiting van anderen over het werk, c.q. de databankbeschikken en deze exploiteren. Zij kunnen tegen iedere inbreuk, door wie dan ook,opkomen op grond van hun absolute rechten. Dat betekent dus ook dat een overheid dieaan open data wil doen ervoor moet waken dat deze geen data in hergebruik geeftwaarvan het niet alle rechten heeft. Doet ze dat wel, dan maakt ze mogelijk inbreuk opdeze rechten en kan dat tot schadeplichtigheid leiden.Daarmee wordt ook duidelijk welke regels van toepassing zijn voor het toetsen van de‘herbruikbaarheid’ van de datasets, te weten: de openbaarheidsregels van toepassing op bestuurlijke informatie, neergelegd inhetzij de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) of zogenaamde daaraanderogerende bijzondere verstrekkingsregimes. de weigerings- en uitzonderingsgronden zoals vervat in de Wob, met name artikel10 en 11 en eventuele aanvullende regelingen, zoals de Wet beschermingpersoonsgegevens (Wbp) het hergebruikregime zoals verwoord in artikel 11a van de Wob. wetten die intellectuele rechten op informatie en databanken regelen, met name deAuteurswet (Aw) en de Databankenwet (Dw).Waarom een juridische toets?Uiteraard mag niet iedere dataset inhanden van de onderzochte populatiehergebruikt worden, ook al zit er nog zoveel (economisch) hergebruikpotentieelin: de juridische stofkam moet nog doorde datasets heen en dat hebben weuiteraard dan ook gedaan. Immers, hetin hergebruik geven van data die nietopenbaar en/of niet herbruikbaar zijn,kunnen tot schadeplichtigheid en anderongerief leiden – bijvoorbeeld eenMinister die in de Kamer om uitleggevraagd wordt - en dat is het laatstedat open data protagonisten (zowelbinnen als buiten de overheid) willen.Kortom, het uitvoeren van eenjuridische hergebruiktoets maakt deeluit van een zorgvuldig open databeleiden de implementatie daarvan. Daaromhebben we niet alleen een toetstoegepast op de geïnventariseerde datasets, we hebben ook een beslisschema ontworpenwaarmee datahouders gemakkelijk kunnen nagaan of een bepaalde dataset, vanuitjuridisch oogpunt, herbruikbaar is. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat het relevanteVoorbeeldcase: Alarmsysteem voor voedsel enlandbouwDeze publieke dienst verzamelt en ontsluit informatieover risico’s voor mens en dier. Gebruikers schrijvenzich vrijwillig in en ontvangen bijvoorbeeld berichtenover waar Q-koorts, eikenprocessierups of andereongemakken heersen en kunnen recreatie, vakantiedaarop afstemmen. Zij kunnen ook meldingen makenvan locaties (bijvoorbeeld eikenprocessierups) ofdierenleed. De dienst kan doorgroeien naar anderebranches.
  16. 16. 16regelgevingskader verre van statisch is dus datahouders doen er goed aan relevanteontwikkelingen in de gaten te houden.3Juridische toets van de datasetsOver het uitvoeren van de juridische toets kan veel gezegd worden. Dat doen we dan ookin de bijlage. Op deze plaats willen we volstaan met een geaggregeerd schematischoverzicht van de te maken afwegingen, zonder de lezer, die op hoofdlijnen wil weten watde juridische toets inhoudt, te vermoeien met details. Voor de liefhebbers gaat Bijlage IVSchematisch overzicht juridische hergebruiktoets uitgebreider in op deze juridische toets.Mogen deze data voorhergebruik vrijgeven worden?Wordt de openbaarheiduitputtend geregeld doorde Wob?Is de informatieopenbaar?Rusten er intellectueleeigendomsrechten vanderden op de informatie?Data herbruikbaarIs een bjjzonderopenbaarheidsregimevan toepassing?neejaIndien er persoonsgegevens min de dataset zitten, mogen dezebijna nooit vrijgegeven worden voor hergebruik. Deze moetendus verwijderd of geanonimiseerd worden, anders is hergebruikvan de set niet toegestaanjaPas Wob toe, in het bijzonderartikel 10 en 11 van de WobPas bijzondereregeling toeIs de overheidrechthebbende?Toestemming rechthebbende?jaOpenbaar gemaakt / te makenzonder voorbehoud?janeeData niet herbruikbaarjaneeFiguur 2. Schematisch overzicht juridische hergebruiktoetsBij de beoordeling of de geïnventariseerde datasets - zijnde bestuurlijke informatieberustend bij een bestuursorgaan – de juridische toets zal doorstaan, hebben we dussteeds de volgende vragen gesteld, te weten:4- Welk openbaarheidsregime is van toepassing op de informatie?- Zijn er wettelijke gronden die de informatie niet openbaar maken?- In het bijzonder: zitten er persoonsgegevens in de dataset?- Spelen er rechten van derden?3Het ziet ernaar uit dat op data.overheid.nl spoedig een ‘juridische tool’ beschikbaar gesteld zalworden die datahouders aan de hand neemt door het juridische land. Naar verwachting zal deze toolbegin 2013 klaar zijn.4Ofschoon buiten het bereik van deze inventarisatie, zij erop gewezen dat er nog andere – weliswaarkleine - risico’s bestaan die mogelijk kunnen spelen bij het vrijgeven van data voor hergebruik. Hetgaat hier om aansprakelijkheidsrisico’s voor onjuistheid van gegevens en het veroorzaken vanoneerlijke concurrentie jegens marktdeelnemers door het gratis toestaan van hergebruik. Ziedienaangaande in meer detail: Marc de Vries, Aansprakelijkheid voor Open Data,http://www.forumstandaardisatie.nl/actueel/item/titel/nieuw-rapport-over-aansprakelijkheid-van-open-data/.
  17. 17. 17- Is de informatie (dus) herbruikbaar?In het overzicht van de 50 representatieve datasets (zie Bijlage VII Geselecteerde datasetsincl. juridische toets) is dan ook een zestal kolommen opgenomen die de antwoorden - ensoms de nog te beantwoorden vragen - weergeven ten aanzien van deze vragen.Bij het uitvoeren van de juridische check op genoemde datasets, is uitgegaan van hetgeenthans on-line staat en, bij afwezigheid daarvan, de input van de datahouders. Een enander impliceert dat de opname van deze datasets in deze lijst niet betekent dat al dezesets ook daadwerkelijk herbruikbaar zijn. Het verdient aanbeveling hierover eenaanvullende controleslag te maken, op basis van de volledige dataset.4. De uitkomstenDe inventarisatie, de gesprekken metdatahouders, de expertmeeting en onzeeigen waarnemingen geven devolgende uitkomsten.De oogst1. De inventarisatie heeft eengroslijst van ruim 400 datasetsopgeleverd waaruit een ‘top 50’is geselecteerd die naast eeneconomische hergebruikwaardeook het brede EL&I werkveldvertegenwoordigen, die in detailbekeken en beschreven zijn endie de grondstof zijn geweestvoor de 24 voorbeeldcasussen.Niettemin is dit ‘slechts’ eentop(je) van de ijsberg.2. Ofschoon de spreiding groot is,lijken de potentiële datasets(qua aard en omvang) vooral voorhanden te zijn in de hoek van CBS en enkele(grotere) uitvoeringsinstellingen als Agentschap NL, AT, Dienst Regelingen enNVWA.3. Daarbij kent ieder beleidsterrein een specifiek datalandschap. Met aspecten envraagstukken waar nieuwe invalshoeken of oplossingsrichtingen als gevolg van hetopenstellen van data goed denkbaar zijn. Om de data binnen die context te kunnenbegrijpen – wat een randvoorwaarde is voor goed hergebruik – is specialistischekennis vaak onontbeerlijk.De uitval4. Naast een groot datanetwerk zien we op sommige terreinen ook een complex aan(tegenstrijdige) economische, politieke en maatschappelijke belangen, diepublicatie van data tegenhouden of frustreren. Denk bijvoorbeeld aan data overuitbraken van dierziektes en diervaccinaties. Deze specialistische data worden doorverschillende publieke en private instanties beheerd. Verkeerde interpretatie vandeze data kan voor de sector als geheel en voor individuele boeren grote nadeligeeconomische gevolgen hebben. Aan de andere kant dient openbaarmaking depreventie van dierziektes, wetenschappelijk onderzoek, de volksgezondheid en deVoorbeeldcase: SubsiWie? SubsiDie!Alle subsidieverstrekkingen, kredietverleningen (leesgemeenschapsgeld) aan bedrijven worden volledigopenbaar gemaakt. Welk bedrijf heeft welke enhoeveel subsidie, -krediet waarvoor gekregen? En watis de het maatschappelijke en economischerendement dan wel nut van deze verstrekkingen(nieuw toepassingsgebied (M)KBA’s)? Dit wordt noginteressanter als deze informatie gekoppeld wordt aanhet handelsregister omdat dan bedrijven die welsubsidie ontvangen vergeleken kunnen worden metbedrijven die geen subsidie ontvangen.
  18. 18. 18democratie. Het zijn data die een enorme potentie uitstralen maar het vraagt eersteen zorgvuldige verkenning van de mogelijkheden, verantwoordelijkheden,belangen en consequenties.5. Uiteraard zijn er diversedatasets aangetroffen die eenprachtige economische potentiehebben, maar helaas niet alsopen data kunnen gelden.Hierbij valt allereerst te denkenaan sets die niet openbaar zijn,omdat zij bijvoorbeeldpersoonsgegevens bevatten ofhandels- of fabricage-informatiedie vertrouwelijk aan deoverheid is medegedeeld. Ookkan het zijn dat de setsweliswaar openbaar zijn, maardat het toestaan vanhergebruik zou leiden totinbreuk op rechten van derdenop die informatie, hetgeen totaansprakelijkheid van hetministerie zou kunnen leiden.6. Op de 50 datasets is daaromeen ‘op het eerste gezichtinschatting’ van de herbruikbaarheid van de geselecteerde sets uitgevoerd.Overigens is het goed denkbaar dat door het nemen van additionele maatregelenzoals het anonimiseren van de data of het verkrijgen van toestemming vanrechthebbende derden, de hergebruikpotentie alsnog benut kan worden.De netto opbrengstEr kan geen andere conclusie getrokken worden dan dat het ministerie, haaragentschappen en ZBO’s een veelheid aan potentieel waardevolle datasets bezitten, dieeen impuls kunnen geven aan economische bedrijvigheid en tot een efficiëntere eneffectievere uitvoering van de publieke taak kunnen leiden.5. De aanbevelingenOfschoon buiten het domein van de opdracht, delen we graag nog enkele gedachtenomtrent de realisatie van deze potentiële baten.De marsroute1. In de eerste plaats zou het raadzaam zijn, de tijdens het vorige kabinet ingezettekoers – met name verwoord in de digitale agenda van 2011 – ministeriebreedvoort te zetten en daarbij ook smart doelstellingen te formuleren. Zeker ook waarhet het aantal en het karakter van de open te stellen data sets aangaat.2. Ervaringen bij andere departementen kunnen daarbij als voorbeeld dienen. Zoalshet ministerie van Infrastructuur & Milieu (I&M). Een duidelijk politiek commitment,gekoppeld aan een helder mandaat aan een ‘open data champion’ heeft daar inkorte tijd veel vruchten afgeworpen. Hetzelfde geldt overigens ook voor EL&I waarVoorbeeldcase: Open speciesHet koppelen van natuur gerelateerde datasets biedtvele voordelen. Allereerst kan men de ontwikkelingvan de planten- en diersoorten in Nederland beterregistreren. Ook het effect van (gesubsidieerde)projecten kan gemeten worden. Middelscrowdsourcing kan het bijhouden en corrigeren vangegevens verbeterd worden (wat, waar, wanneer).Ook kunnen recreanten kennis bijgebracht worden.Van algemeen (welke planten en dieren zijn in dit boste vinden), tot specifiek (welke eetbare planten zijnhier te vinden). Educatieve doeleinden. Dit kan menbijvoorbeeld doen door op locatie op te vragen welkesoorten men kan tegenkomen.
  19. 19. 19een duidelijk politiek commitment vruchten heeft afgeworpen. De kunst is nu datcommitment te continueren.De uitvoering3. De energie is alom aanwezig. Bijhet uitvoeren van deinventarisatie is ons duidelijkgeworden dat bij een grotemeerderheid van deorganisaties de wil en wensbestaan om meer data voorhergebruik beschikbaar testellen.4. Gezien de omvang en devariëteit van de datasets binnenhet ministerie en haaragentschappen en ZBO’s, is hetraadzaam dat de verschillendeorganisaties individueel keuzesmaken in de volgordelijkheidwaarin data gepubliceerd gaanworden. En die keuzes zo temaken dat er maximale kans isop hergebruik bij een zo geringmogelijke inspanning. Het gaatdus om een aanbodstrategie en om een vraagstrategie. Denk bijvoorbeeld aan:basisinformatie die als ‘onderlegger’ kan dienen voor andere gegevens; eenvoudigexporteerbare data; data die aansluiten bij reeds gepubliceerde data; datawaarvoor al toepassingen beschikbaar zijn; data op basis van de actuele vraag vanbeleidsadviseurs, directe stakeholders en andere hergebruikers. De EL&I dienstenkunnen hierbij aansluiting zoeken bij initiatieven van andere departementen (I&M,BZK).5. Niettemin zou het departement een aantal zaken centraal kunnen inregelen. Hierbijdenken we vooral aan een infrastructuur voor publicatie van data en eenwerkproces waarlangs zij beschikbaar kunnen worden gesteld (bijvoorbeeld vastepublicatiemomenten). Daarbij kan gebruik gemaakt worden van al beschikbarevoorzieningen binnen en buiten EL&I zoals het Ondernemersplatform van Antwoordvoor Bedrijven, de Wob tool van Agentschap NL en de ‘pas toe of leg uit lijst’ vanopen standaarden van het Forum Standaardisatie.6. Het totale landschap bestaat uit een netwerk van dataproducenten, leveranciers,afnemers en hergebruikers. Publiek en privaat. Die al dan niet in opdracht van of insamenwerking met EL&I activiteiten uitvoeren. Het ligt voor de hand om, voorzover dat al niet gebeurt, standaard een open data paragraaf op te nemen in debetreffende inkoopvoorwaarden, subsidiecontracten ensamenwerkingsovereenkomsten.Tenslotte zou het goed zijn om aan het beschikbaar stellen van data een proces vanmonitoring en evaluatie te koppelen. Waarbij nagegaan kan worden in welke mate hetopen data beleid heeft bijgedragen aan bedrijvigheid en het oplossen van actuele(beleids)vraagstukken in de uitvoering.Voorbeeldcase: Beter bedrijfsbeeld, profileringBedrijven en particulieren kunnen via KvK informatievergaren over (financiële) betrouwbaarheid vanbedrijven waar zij zaken mee doen. Deze dienst gaateen stap verder. Dit gebeurt door het verzamelen vaninformatie op bedrijfsniveau, namelijk: welke subsidieontvangt een bedrijf? Welke waarschuwingen/boetesheeft een bedrijf ontvangen en van welkeinspectie(s)? Welke aanbestedingen heeft een bedrijfverworven? Welke vergunningen heeft een bedrijfaangevraagd? (ook toepasbaar op een sector). Opdeze wijze kan een profiel worden gemaakt overduurzaamheid, innovatie, etc. Op termijn kan hetprofiel verder uitgebouwd worden.

×