Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.183
-Agustín Pena López, secretario de Goberno do ballo e, en xeral, decidirá todos aqueles aspectos
TSXG. que considere necesarios para o bo fin da comisión.
Así mesmo, a comisión, de entre os seus membros,
-Asunción Barro Calle, secretaria xudicial, Cole-
poderá constituír cantos grupos de traballo ou comi-
xio Nacional de Secretarios Xudiciais.
sións sectoriais considere necesario para o mellor
-Ana Mª Varela Puga, secretaria xudicial, Unión desenvolvemento das súas tarefas.
Progresista de Secretarios Xudiciais.
Quinto.-Infraestrutura e medios.
-Mª del Carmen Vázquez Zárate, secretaria xudi-
A Consellería de Presidencia, Administracións
cial, Asociación Galega de Secretarios Xudiciais.
Públicas e Xustiza será a encargada de prover os
-Xosé Antón López Graña, avogado, presidente do medios materiais e persoais requiridos para desen-
Consello da Avogacía Galega. volver os traballos da comisión.
-Fernando Pantín Maneiros, avogado, secretario do Os membros da comisión percibirán as indemniza-
Consello da Avogacía Galega. cións que lles correspondan, de acordo co estableci-
do no Decreto 144/2001, do 7 de xuño, sobre indem-
-José Portela Leirós, procurador, decano do Cole-
nizacións por razón de servizo ao persoal destinado
xio Procuradores de Pontevedra.
na Administración autonómica de Galicia.
-Javier Carlos Sánchez García, decano do Colexio
Sexto.-Entrada en vigor.
dos Procuradores da Coruña.
Esta orde entrará en vigor o día seguinte ao da súa
-Román Iglesias Fernández, Asociación de Xuíces
publicación no Diario Oficial de Galicia.
de Paz.
Santiago de Compostela, 20 de xuño de 2008.
-Manuel Tejada Vidal, corpo de xestión da Admi-
nistración de Xustiza, Organización Sindical SPJ- José Luis Méndez Romeu
USO. Conselleiro de Presidencia, Administracións
Públicas e Xustiza
-Jesús Rodríguez Villares, corpo de xestión da
Administración de Xustiza, Organización Sindical
UXT.
-José Jaime Meilán Rois, corpo de xestión da
Administración de Xustiza, Organización Sindical
CC.OO.
CONSELLERÍA DE EDUCACIÓN
-Manuel Díaz Mato, corpo de xestión da Adminis-
E ORDENACIÓN UNIVERSITARIA
tración de Xustiza, Organización Sindical CSIF.
Decreto 126/2008, do 19 de xuño, polo
-Delmiro Durán Garrido, corpo de xestión da
que se establece a ordenación e o currícu-
Administración de Xustiza, Organización Sindical
lo de bacharelato na Comunidade Autó-
CIG.
noma de Galicia.
-Julio Ignacio Iglesias Redondo, profesor de
O Estatuto de autonomía de Galicia, no seu arti-
Dereito Civil USC.
go 31, determina que é competencia plena da Comu-
-Rafael Jimenez Asensio, profesor de Dereito nidade Autónoma galega o regulamento e adminis-
Constitucional UPF. tración do ensino en toda a súa extensión, niveis e
graos, modalidades e especialidades, sen prexuízo
-María José López, Avogada, ex-conselleira de do disposto no artigo 27 da Constitución e nas leis
Xustiza da Comunidade Autónoma de Andalucía, orgánicas que, conforme o punto primeiro do seu
deputada do Parlamento de Andalucía. artigo 81, a desenvolvan.
-Víctor Moreno Catena, catedrático de Dereito A Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educa-
Procesual UCIII-Madrid. ción, no artigo 6.1 do capítulo III determina que se
entende por currículo o conxunto de obxectivos,
-Ángel Carracedo Álvarez, catedrático de Medici-
competencias básicas, contidos, métodos pedagóxi-
na Legal USC.
cos e criterios de avaliación de cada unha das ensi-
-Santos Pastor Prieto, catedrático de Economía nanzas reguladas pola citada lei.
UCM.
Así mesmo, establece que lle corresponde ao Esta-
A comisión contará cun secretario/a que será desig- do fixar cos aspectos básicos do currículo en rela-
nado polo presidente de entre os membros desta. ción cos obxectivos, contidos e criterios de avalia-
ción que constitúen as ensinanzas mínimas a que se
Cuarto.-Funcionamento.
refire a disposición adicional primeira, punto 2,
Para dar cumprimento do seu obxecto, a comisión letra c, da Lei orgánica 8/1985, do 3 de xullo, regu-
establecerá o calendario de sesións, o método de tra- ladora do dereito á educación.

12.184 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
O Real decreto 1467/2007, do 2 de novembro, des que lle permitan desenvolver funcións sociais e
establece a estrutura do bacharelato e fixa as súas incorporarse á vida activa con responsabilidade e
ensinanzas mínimas. competencia, así como capacitarse para o acceso á
educación superior.
A finalidade das ensinanzas mínimas é asegurar
unha formación común ás alumnas e aos alumnos Artigo 3º.-Obxectivos.
dentro do sistema educativo español e garantir a
O bacharelato contribuirá a desenvolver nas alum-
validez dos títulos correspondentes, como indica o
nas e nos alumnos as capacidades que lles permitan:
artigo 6.2º da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de
educación. A dita formación facilitará a continuida-
a) Exercer a cidadanía democrática, desde unha
de, progresión e coherencia da aprendizaxe en caso
perspectiva global, e adquirir unha conciencia cívi-
de mobilidade xeográfica.
ca responsable, inspirada polos valores da Constitu-
A Lei orgánica de educación no artigo 6.4º do ción española e do Estatuto de autonomía de Gali-
capítulo III determina que serán as administracións cia, así como polos dereitos humanos, que fomente a
educativas as que establezan o currículo das distin- corresponsabilidade na construción dunha socieda-
tas ensinanzas reguladas pola citada lei, do que for- de xusta e equitativa e favoreza a sustentabilidade.
marán parte os aspectos básicos anteriormente indi-
b) Consolidar unha madurez persoal e social que
cados.
lles permita actuar de maneira responsable e autó-
Os centros educativos, axentes activos no proceso noma e desenvolver o seu espírito crítico. Ser quen
de ensino e aprendizaxe, desenvolverán e completa- de prever e resolver pacificamente os conflitos per-
rán, se for o caso, o currículo establecido, respon- soais, familiares e sociais.
dendo ao principio de autonomía pedagóxica, de
c) Fomentar a igualdade efectiva de dereitos e
organización e xestión, coa finalidade de adecuarse
oportunidades entre homes e mulleres, analizar e
ás características e á realidade educativa de cada un
valorar criticamente as desigualdades existentes e
deles.
impulsar a igualdade real e a non discriminación das
Os obxectivos xerais do bacharelato defínense persoas con discapacidade.
para o conxunto da etapa.
d) Reforzar os hábitos de lectura, estudo e discipli-
Para cada unha das materias que constitúen o
na, como condicións necesarias para aproveitar efi-
currículo fíxanse os obxectivos, os contidos e os cri-
cazmente as aprendizaxes e mais como medio para o
terios de avaliación.
desenvolvemento persoal.
Neste decreto regúlase, así mesmo, a distribución
e) Dominar, tanto na expresión oral coma na escri-
horaria semanal para cada unha das materias das
ta, a lingua galega e a lingua castelá.
distintas modalidades.
f) Expresarse con fluidez e corrección nunha ou
De conformidade co exposto, por proposta da con-
máis linguas estranxeiras.
selleira de Educación e Ordenación Universitaria,
no exercicio da facultade outorgada polo artigo 34 da
g) Utilizar eficazmente e con responsabilidade as
Lei 1/1983, do 22 de febreiro, reguladora da Xunta
tecnoloxías da información e da comunicación.
e da súa Presidencia, modificada pola Lei 11/1988,
do 20 de outubro, e pola Lei 2/2007, do 28 de mar- h) Coñecer e valorar criticamente as realidades do
zo, do traballo en igualdade das mulleres de Galicia, mundo contemporáneo, os seus antecedentes históri-
oído o Consello Escolar de Galicia e de conformida- cos e os principais factores da súa evolución. Parti-
de co ditame do Consello Consultivo e logo de deli- cipar de forma solidaria no desenvolvemento e
beración do Consello da Xunta de Galicia, na súa mellora do seu contorno social.
reunión do día dezanove de xuño de dous mil oito,
i) Acceder aos coñecementos científicos e tecnoló-
xicos fundamentais e dominar as habilidades bási-
DISPOÑO:
cas propias da modalidade de bacharelato elixida.
Artigo 1º.-Obxecto e ámbito de aplicación.
j) Comprender os elementos e procedementos fun-
Este decreto ten como obxecto establecer a orde- damentais dos métodos científicos e da investiga-
nación xeral e o currículo do bacharelato, que será ción. Coñecer e valorar de forma crítica a contribu-
de aplicación en todos os centros docentes que ción da ciencia e da tecnoloxía ao cambio das con-
impartan estas ensinanzas no ámbito territorial da dicións de vida, así como afianzar a sensibilidade e
Comunidade Autónoma de Galicia. o respecto do medio natural e a ordenación susten-
table do territorio, con especial referencia ao territo-
Artigo 2º.-Principios e finalidade.
rio galego.
O bacharelato forma parte da educación secunda-
ria, na fase postobrigatoria e ten como finalidade k) Afianzar o espírito emprendedor con actitudes
proporcionarlle ao alumnado a formación, a madurez de creatividade, flexibilidade, iniciativa, traballo en
intelectual e humana, os coñecementos e habilida- equipo, autoconfianza e sentido crítico.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.185
l) Desenvolver a sensibilidade artística e literaria, única. Non obstante, dentro de cada unha delas, a
así como o sentido estético, como fontes de forma- Consellería de Educación e Ordenación Universita-
ción e enriquecemento cultural. ria poderá fixar bloques, cun máximo de tres mate-
rias, entre aquelas que configuran a modalidade res-
m) Utilizar a educación física e o deporte para
pectiva, para o conxunto dos dous cursos.
favorecer o desenvolvemento persoal e social e
impulsar condutas e hábitos saudables. 7. O alumnado, no momento da súa inscrición para
cursar bacharelato, deberá optar por unha das moda-
n) Reforzar actitudes de respecto e de prevención
lidades.
no ámbito da seguridade viaria.
A Consellería de Educación e Ordenación Univer-
o) Valorar, respectar e afianzar o patrimonio mate-
sitaria regulará as condicións en que o alumnado
rial e inmaterial de Galicia e contribuír á súa con-
que cursase o primeiro curso de bacharelato nunha
servación e mellora no contexto dun mundo globali-
modalidade poida pasar ao segundo curso dunha
zado.
modalidade distinta.
Artigo 4º.-Acceso.
As alumnas e alumnos poderán escoller entre a
1. Poderá acceder ao bacharelato, en calquera das totalidade das materias propias da modalidade elixi-
súas modalidades, o alumnado que posúa algunha da. A súa elección só poderá estar limitada cando
das seguintes titulacións, de acordo cos artigos 44.1º haxa un número insuficiente de alumnas e alumnos
e 65.1º da Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de de acordo cos criterios que estableza a Consellería
educación. de Educación e Ordenación Universitaria.
a) Título de graduado en educación secundaria Cando a oferta das materias quede limitada nun
obrigatoria. centro por razóns organizativas, a Consellería de
Educación e Ordenación Universitaria poderá auto-
b) Título de técnico, obtido tras cursar a formación
rizar que poidan ser cursadas noutro centro educati-
profesional de grao medio.
vo no réxime ordinario ou de ensinanza de persoas
c) Título de técnico deportivo, tras cursar as ensi- adultas, en calquera das súas modalidades.
nanzas deportivas de grao medio.
8. Os centros docentes que impartan bacharelato
2. Poderá acceder aos estudos do bacharelato na ofrecerán, polo menos, como norma xeral, dúas das
modalidade de artes o alumnado que estea en pose- súas modalidades.
sión do título de técnico de artes plásticas e deseño,
nos termos previstos no artigo 53.2º da Lei orgánica A Consellería de Educación establecerá o número
2/2006, do 3 de maio, de educación. mínimo de alumnas e alumnos necesarios para poder
impartir cada unha das modalidades do bacharelato,
Artigo 5º.-Estrutura.
sen menoscabo do principio de equidade na oferta
1. O bacharelato comprende dous cursos académi- educativa.
cos que poderán ser cursados polo réxime ordinario
Artigo 6º.-Materias comúns.
ou polo réxime de ensinanzas de persoas adultas en
calquera das súas modalidades: presencial, semi- 1. As materias comúns do bacharelato teñen como
presencial ou a distancia. finalidade afondar na formación xeral do alumnado,
aumentar a súa madurez intelectual e humana e
2. O alumnado poderá permanecer cursando
avanzar naquelas competencias que favorezan a
bacharelato no réxime ordinario, con carácter xeral,
aprendizaxe ao longo da vida.
un máximo de catro anos, consecutivos ou non.
As materias de lingua galega e literatura I, lingua
3. De acordo co establecido no artigo 34.1º da Lei
galega e literatura II; lingua castelá e literatura I e
orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación, o
lingua castelá e literatura II; lingua estranxeira I e
bacharelato, cunha finalidade formativa, orientadora
lingua estranxeira II son materias de aprendizaxes
e propedéutica, estrutúrase en tres modalidades,
progresivas; requirirase a superación das de primei-
que son as seguintes:
ro curso para seren avaliadas as de segundo curso.
-Artes.
2. As materias comúns do 1º curso de bacharelato
-Ciencias e tecnoloxía. son:
-Humanidades e ciencias sociais.
-Ciencias para o mundo contemporáneo.
4. O bacharelato organizarase en materias comúns,
-Educación física.
materias de modalidade e materias optativas.
-Filosofía e cidadanía.
5. A modalidade de artes organizarase en dúas
vías, a de artes plásticas, deseño e imaxe e a de artes -Lingua galega e literatura I.
escénicas, música e danza.
-Lingua castelá e literatura I.
6. As modalidades de ciencias e tecnoloxía e
humanidades e ciencias sociais terán unha estrutura -Lingua estranxeira I.

12.186 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
3. As materias comúns do 2º curso de bacharelato 3. As materias da modalidade de ciencias e tecno-
son: loxía son as seguintes:
-Historia de España. Primeiro curso:
-Historia da filosofía. -Bioloxía e xeoloxía.
-Lingua galega e literatura II. -Debuxo técnico I.
-Lingua castelá e literatura II. -Física e química.
-Lingua estranxeira II. -Matemáticas I.
Artigo 7º.-Materias de modalidade. -Tecnoloxía industrial I.
1. As materias de modalidade do bacharelato Segundo curso:
teñen como finalidade proporcionar unha formación
-Bioloxía.
de carácter específico orientada a un ámbito de
coñecemento amplo que desenvolva as competen- -Ciencias da Terra e ambientais.
cias máis vinculadas con este, que prepare para
-Debuxo técnico II.
estudos posteriores e favoreza a inserción nun cam-
po laboral determinado. -Electrotecnia.
2. As materias propias da modalidade de artes son -Física.
as seguintes:
-Matemáticas II.
a) Artes plásticas, deseño e imaxe:
-Química.
Primeiro curso:
-Tecnoloxía industrial II.
-Cultura audiovisual.
As materias de debuxo técnico I e debuxo técni-
-Debuxo artístico I. co II; matemáticas I e matemáticas II; tecnoloxía
industrial I e tecnoloxía industrial II son materias de
-Debuxo técnico I.
aprendizaxes progresivas; requirirase a superación
-Volume. das de primeiro curso para seren avaliadas as de
segundo curso.
Segundo curso:
Existen materias de modalidade que precisan,
-Historia da arte.
para poder ser cursadas satisfactoriamente, de coñe-
-Técnicas de expresión gráfico-plástica. cementos previos, que se xustificarán, ben cursando
as materias que corresponden, ben acreditando os
-Deseño.
coñecementos necesarios, mediante o procedemento
-Debuxo artístico II. que estableza a Consellería de Educación e Ordena-
ción Universitaria.
-Debuxo técnico II.
Será preciso acreditar os coñecementos previos
b) Artes escénicas, música e danza:
que se indican para matricularse e cursar as mate-
rias seguintes:
Primeiro curso:
-Física de 2º precisa de física e química de 1º.
-Análise musical I.
-Química de 2º precisa de física e química de 1º.
-Anatomía aplicada.
-Electrotecnia de 2º precisa de física e química de 1º.
-Cultura audiovisual.
-Ciencias da Terra e ambientais precisa de biolo-
-Linguaxe e práctica musical.
xía e xeoloxía.
Segundo curso:
-Bioloxía de 2º precisa de bioloxía e xeoloxía de 1º.
-Artes escénicas.
Esta acreditación poderá realizarse tendo aproba-
-Historia da música e da danza.
da a materia correspondente de primeiro ou a través
do procedemento que estableza a Consellería de
-Literatura universal.
Educación e Ordenación Universitaria.
-Análise musical II.
4. As materias da modalidade de humanidades e
As materias de debuxo artístico I e debuxo artísti- ciencias sociais son as seguintes:
co II; debuxo técnico I e debuxo técnico II; análise
Primeiro curso:
musical I e análise musical II son materias de apren-
dizaxes progresivas; requirirase a superación das de
-Economía.
primeiro curso para seren avaliadas as de segundo
curso. -Grego I.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.187
-Latín I. tecnoloxías da información e comunicación e música
que serán cursadas nun dos cursos, agás a segunda
-Historia do mundo contemporáneo.
lingua estranxeira, que poderá ser cursada nos dous
cursos.
-Matemáticas aplicadas ás ciencias sociais I.
Artigo 9º.-Materias impartidas en lingua galega.
Segundo curso:
1. No bacharelato impartiranse en galego as mate-
-Economía de empresa.
rias comúns seguintes: filosofía e cidadanía e cien-
-Xeografía. cias para o mundo contemporáneo en primeiro cur-
so; historia da filosofía e historia de España en
-Grego II.
segundo curso. Así mesmo, impartiranse en galego
-Latín II. as materias de modalidade que figuran como obriga-
torias no artigo 7º.6.
-Matemáticas aplicadas ás ciencias sociais II.
2. Ademais das materias establecidas na epígrafe
-Literatura universal.
anterior, o claustro do profesorado dos centros edu-
-Historia da arte. cativos completará o número de materias que garan-
ta que o alumnado recibe, polo menos, o cincuenta
As materias de grego I e grego II; latín I e latín II;
por cento da docencia en galego, como establece o
matemáticas aplicadas ás ciencias sociais I e mate-
artigo 10 do Decreto 124/2007, do 28 de xuño, polo
máticas aplicadas ás ciencias sociais II son materias
que se regula o uso e promoción do galego no siste-
de aprendizaxes progresivas; requirirase a supera-
ma educativo, e que figurará no proxecto lingüístico
ción das de primeiro curso para seren avaliadas as
do centro.
de segundo curso.
3. O bacharelato proporcionaralle a todo o alumna-
5. O alumnado deberá cursar tres materias propias
do unha boa competencia nas dúas linguas oficiais
de modalidade en cada un dos cursos do bacharela-
co fin de que repercuta, de forma positiva, no seu
to. Das seis materias de modalidade que se deberán
uso.
cursar no conxunto dos dous cursos do bacharelato,
polo menos cinco deberán ser da modalidade elixi- Artigo 10º.-Currículo.
da.
1. Enténdese por currículo do bacharelato o
6. O alumnado que opte pola modalidade de artes conxunto de obxectivos, contidos, métodos pedagó-
deberá cursar cultura audiovisual en 1º e técnicas xicos e criterios de avaliación aplicados a estas ensi-
de expresión gráfico-plástica en 2º, se elixiu a vía de nanzas.
artes plásticas; deberá cursar cultura audiovisual en
2. Os departamentos didácticos dos centros educa-
1º e historia da música e da danza en 2º se elixiu a
tivos desenvolverán e completarán o currículo do
vía de artes escénicas.
bacharelato establecido neste decreto. A concreción
O alumnado que opte pola modalidade de ciencias do currículo formará parte do proxecto educativo.
e tecnoloxía deberá cursar matemáticas I en 1º e
3. As actividades educativas no bacharelato
matemáticas II en 2º curso.
impulsarán e favorecerán a capacidade do alumnado
O alumnado que opte pola modalidade de humani- para aprender de maneira autónoma, para o traballo
dades e ciencias sociais, deberá cursar historia do en equipo e para aplicar métodos de investigación
mundo contemporáneo en 1º e xeografía en 2º. apropiados á súa idade de formación.
Artigo 8º.-Materias optativas. 4. A Consellería de Educación e Ordenación Uni-
versitaria promoverá as medidas necesarias para que
1. As materias optativas no bacharelato contribúen
nas distintas materias se desenvolvan actividades
a completar a formación do alumnado en aspectos
que estimulen o interese e hábito de lectura e a
propios da modalidade elixida ou ampliando a pro-
capacidade de expresarse correctamente en público,
pia formación xeral.
así como o uso das tecnoloxías da información e da
2. O alumnado cursará unha materia optativa tan- comunicación.
to no primeiro como no segundo curso do bacharela-
Artigo 11º.-Obxectivos, contidos e criterios de ava-
to cunha carga lectiva igual á das materias propias
liación.
de modalidade.
Os obxectivos, contidos e criterios de avaliación
3. Os centros docentes ofrecerán materias optati-
que corresponden a cada unha das materias que
vas en conformidade co que estableza a Consellería
conforman o bacharelato son os que se determinan
de Educación e Ordenación Universitaria. Garanti-
no anexo I deste decreto.
rase que o alumnado poida elixir tamén como mate-
ria optativa unha materia de modalidade. Artigo 12º.-Distribución horaria.
4. En calquera caso, na oferta de materias optativas A distribución horaria semanal que corresponde a
a que se refire a epígrafe anterior os centros ofrece- cada unha das materias que constitúen o currículo
rán obrigatoriamente: segunda lingua estranxeira, do bacharelato é a que se establece no anexo II des-

12.188 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
te decreto, en función do calendario escolar estable- e, cando teñan que producir efectos fóra do ámbito
cido na disposición adicional quinta da Lei orgánica da comunidade autónoma, aterase ao disposto no
2/2006, do 3 de maio, de educación. artigo 36.3º da Lei 30/1992, do 26 de novembro, de
réxime xurídico das administracións públicas e do
Artigo 13º.-Avaliación. procedemento administrativo común.
1. A avaliación da aprendizaxe será continua e
10. As actas de avaliación redactaranse para cada
diferenciada segundo as distintas materias e terá en
un dos cursos e pecharanse ao remate do período
conta os diferentes elementos que constitúen o
lectivo ordinario e logo da convocatoria das probas
currículo.
extraordinarias. Comprenderán a relación nominal
2. Será competencia do profesor ou da profesora de do alumnado que compón o grupo xunto cos resulta-
cada materia, ao remate de cada curso, a decisión dos da avaliación das materias. En segundo curso
sobre a superación ou non, por parte do alumnado, figurará o alumnado con materias non superadas do
dos obxectivos establecidos, tomando como referen- curso anterior e recollerán a proposta de expedición
te fundamental os criterios de avaliación. do título de bacharel. Serán asinadas por todo o pro-
fesorado do grupo e levarán o visto e prace do direc-
3. O alumnado que non supere algunha materia
tor ou directora do centro. Os centros privados remi-
logo da avaliación final do período ordinario poderá
tirán un exemplar das actas ao instituto de educa-
realizar unha proba extraordinaria. A Consellería de
ción secundaria a que estean adscritos.
Educación e Ordenación Universitaria determinará
o calendario para a súa realización. 11. O historial académico de bacharelato será
expedido en impreso oficial, levará o visto e prace
4. O equipo docente, constituído polas profesoras
do director ou directora e terá valor acreditativo dos
e profesores que imparten docencia a cada un dos
estudos realizados. Recollerá polo menos os datos
grupos de bacharelato, coordinado pola persoa tito-
identificativos do estudante, as materias cursadas en
ra, valorará a evolución de cada alumna e cada
cada un dos anos de escolarización e os resultados
alumno no conxunto das materias, a súa madurez
da avaliación en cada convocatoria (ordinaria ou
académica en relación cos obxectivos do bacharela-
extraordinaria), a nota media do bacharelato, así
to así como, ao final da etapa, as súas posibilidades
como a información relativa aos cambios de centro.
de progreso en estudos posteriores.
12. O informe persoal por traslado é o documento
5. Se no proceso de avaliación continua se adver-
en que se consignará a información que resulte
tise que unha alumna ou un alumno non progresa
necesaria para a continuidade do proceso de apren-
adecuadamente, o centro educativo, tan pronto como
dizaxe do alumnado cando se traslade a outro centro
detecte as dificultades de aprendizaxe, adoptará
sen ter rematado o curso e conterá os resultados das
medidas de reforzo educativo coa finalidade de que
avaliacións parciais que se realizasen.
o alumnado adquira as aprendizaxes necesarias para
continuar satisfactoriamente os seus estudos. 13. A obtención e tratamento dos datos persoais do
alumnado, e en especial os contidos nos documentos
6. Os resultados da avaliación expresaranse
oficiais a que se refire esta disposición, a súa cesión
mediante cualificacións numéricas de cero a dez,
duns centros a outros e a adopción de medidas que
sen decimais, e consideraranse negativas as inferio-
garantan a seguridade e confidencialidade dos
res a cinco. A nota media será a media aritmética
devanditos datos someteranse ao disposto na lexisla-
das cualificacións de todas as materias, arredondada
ción vixente en materia de protección de datos de
á centésima máis próxima e, en caso de equidistan-
carácter persoal e na disposición adicional vixésimo
cia, á superior. Na convocatoria da proba extraordi-
terceira da Lei orgánica 2/2006, de 3 de maio, de
naria, se o alumnado non se presentase a ela, consig-
educación.
narase como non presentado.
7. O profesorado avaliará tanto a aprendizaxe do Artigo 14º.-Promoción.
alumnado coma o proceso de ensinanza e a súa prác-
Ao finalizar o 1º curso, e como consecuencia do
tica docente.
proceso de avaliación, o profesorado de cada alum-
8. Os documentos oficiais de avaliación do bacha- na e de cada alumno adoptará as decisións sobre a
relato son o expediente académico, as actas de ava- súa promoción ao 2º curso tendo en conta que:
liación, o informe persoal por traslado e o historial
a) As alumnas e os alumnos conseguirán a promo-
académico. A Consellería de Educación e Ordena-
ción ao 2º curso cando superen todas as materias
ción Universitaria regulará os procedementos e os
cursadas ou teñan avaliación negativa en dúas mate-
documentos necesarios para levar a cabo a avalia-
rias como máximo.
ción do alumnado, así como a súa supervisión e cus-
todia.
b) O alumnado que conseguise a promoción a
9. O historial académico de bacharelato e o infor- segundo curso con materias avaliadas negativamen-
me persoal por traslado son os documentos básicos. te deberá cursalas ao longo do curso. Os centros
Deberán recoller sempre a norma da administración educativos organizarán as actividades de recupera-
educativa que establece o currículo correspondente ción e avaliación das materias pendentes.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.189
Artigo 15º.-Permanencia dun ano máis no mesmo concreción contará, polo menos, cos elementos
seguintes:
curso.
a) Contribución aos proxectos lingüístico, lector,
1. O alumnado que non consiga a promoción ao
de tecnoloxías da información e comunicación e ao
segundo curso deberá permanecer un ano máis no
plan de convivencia do centro.
primeiro, e cursarao de novo na súa totalidade se o
número de materias avaliadas negativamente é supe- b) Decisións de carácter xeral sobre a metodoloxía.
rior a catro.
c) Criterios sobre a avaliación e promoción do
alumnado.
2. As alumnas e alumnos que non consigan a pro-
moción ao segundo curso e teñan tres ou catro mate- d) Liñas xerais de atención á diversidade.
rias avaliadas negativamente poderán optar por:
Disposicións adicionais
a) Repetir o curso na súa totalidade Primeira.-Ensino de relixión.
b) Cursar as materias de primeiro curso con avalia- 1. O alumnado maior de idade ou os seus pais/nais
ción negativa e completar con dúas ou tres materias ou titores legais mentres sexa menor decidirán sobre
de segundo curso que non coincidan no seu horario se cursa ou non ensinanzas de relixión no momento
coas de primeiro curso suspensas. Estas materias de de formalizar a súa matrícula. O alumnado que opte
segundo curso en ningún caso pertencerán a aquelas por non recibir ensinanzas de relixión permanecerá
que teñan igual denominación ou que inclúan coñe- nos centros educativos e contará coa debida aten-
cementos de materias de primeiro curso non supera- ción educativa.
das. 2. O currículo da materia de relixión católica e das
diferentes confesións relixiosas con que o Estado
3. A matrícula e avaliación destas materias ás que
español ten subscritos acordos de cooperación en
fai referencia o punto b da epígrafe anterior terá
materia educativa será competencia, respectivamen-
carácter condicional, sendo necesario estar en con-
te, da xerarquía eclesiástica e das correspondentes
dicións de promocionar ao segundo curso nos termos
autoridades relixiosas. O seu contido deberá, en cal-
establecidos na epígrafe 2 do artigo 14º deste decre-
quera caso, ser respectuoso cos dereitos das persoas
to, para que as ditas materias poidan ser avaliadas.
marcados na lexislación vixente e nomeadamente co
valor da igualdade entre mulleres e homes.
4. O alumnado que opte pola alínea b) do punto
anterior, e que sexa menor de idade, deberá contar 3. A avaliación da materia de relixión católica rea-
coa autorización das súas nais/pais ou titores legais. lizarase nos mesmos termos e cos mesmos efectos ca
a das outras materias do bacharelato. A avaliación
5. O alumnado que, ao finalizar o segundo curso, doutras confesións relixiosas axustarase ao estable-
teña avaliación negativa nalgunhas materias, poderá cido nos acordos de colaboración en materia educa-
matricularse delas sen necesidade de cursar de novo tiva subscritos con elas polo Estado español.
as materias superadas. A Consellería de Educación
Coa finalidade de garantir o principio de igualda-
poderá regular as condicións en que o alumnado poi-
de e a libre concorrencia, as cualificacións desta
da asistir ás clases correspondentes ás materias
materia non computarán na obtención da nota media
superadas.
para os efectos de acceso á universidade, a ciclos
superiores de formación profesional e a outros estu-
Artigo 16º.-Titulación.
dos, nin nas convocatorias para a obtención de bol-
1. Obterá o título de bacharel o alumnado que cur- sas e axudas ao estudo en que deban entrar en con-
se satisfactoriamente o bacharelato en calquera das correncia os expedientes académicos.
modalidades. Este título terá efectos laborais e aca-
Segunda.-Ensinanzas impartidas en linguas
démicos.
estranxeiras.
2. Para obter o título de bacharel será necesario ter 1. Os centros educativos poderán impartir algunha
avaliación positiva en todas as materias dos dous das materias do currículo de bacharelato nunha lin-
cursos de bacharelato. gua estranxeira, dentro do programa de seccións
bilingües. Esta decisión quedará expresada no pro-
3. O alumnado que finalice as ensinanzas profesio- xecto lingüístico que forma parte do proxecto educa-
nais de música e danza obterá o título de bacharel se tivo de cada centro.
supera as materias comúns do bacharelato, de acor-
2. Os centros que impartan algunha materia en lin-
do co establecido no artigo 50.2º da Lei orgánica
gua estranxeira aplicarán en todo caso os criterios
2/2006, do 3 de maio, de educación.
de admisión do alumnado establecidos de forma
xeral, sen incluír criterios lingüísticos.
Artigo 17º.-Autonomía dos centros.
Terceira.-Correspondencia con outras ensinanzas.
Tal como queda establecido no artigo 10º.2 deste
decreto, os centros educativos concretarán o currí- Mentres o Ministerio de Educación e Ciencia non
culo, que será incluído no proxecto educativo. A dita estableza, con efectos para todo o Estado, o réxime

12.190 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
de validacións entre materias de bacharelato e mate- Ao finalizar o dito curso, pecharanse mediante
rias das ensinanzas profesionais de música e danza, dilixencia oportuna e inutilizaranse as páxinas res-
así como os efectos que sobre a materia de educa- tantes. Cando a apertura do historial académico
ción física deba ter a condición de deportista de alto supoña a continuación do anterior libro de cualifica-
nivel e rendemento, serán de aplicación as valida- cións de bacharelato, reflictirase a serie e o número
cións vixentes. deste no historial académico. Estas circunstancias
reflictiranse así mesmo no correspondente expe-
Cuarta.-Modificación do Decreto 88/1999, do 11 de
diente académico.
marzo, polo que se regula a ordenación xeral das
ensinanzas de educación de persoas adultas e os Terceira.-Oferta de modalidades do bacharelato.
requisitos mínimos dos centros.
Sen prexuízo do establecido no artigo 5º.7 deste
Modifícase o artigo 30º do Decreto 88/1999, do 11 decreto, a Consellería de Educación e Ordenación
de marzo, polo que se regula a ordenación xeral das Universitaria poderá limitar a oferta de materias
ensinanzas de educación de persoas adultas e mais propias da modalidade de ciencias e tecnoloxía
os requisitos mínimos dos centros, que queda redac- mentres os centros non sexan dotados dos recursos
tado da seguinte forma: específicos necesarios para impartir novas materias.
«Cambios de réxime de ensinanza.
Disposición derrogatoria
a) O alumnado procedente do bacharelato ordina-
rio poderá incorporarse ao bacharelato para persoas Decreto 275/1994, do 29 de xullo, polo que se
adultas en calquera das súas modalidades, presen- establece o currículo do bacharelato na Comunidade
cial ou a distancia. Igualmente, poderá incorporarse Autónoma de Galicia (DOG do 31 de agosto de
ao bacharelato ordinario procedente do bacharelato 1994).
para persoas adultas. O cambio de réxime de ensi-
Decreto 231/2002, do 6 de xuño, polo que se
nanzas realizarase nos prazos e condicións que esta-
modifica o Decreto 275/1994 (DOG do 15 de xullo
bleza a Consellería de Educación e Ordenación Uni-
de 2002).
versitaria.
Decreto 184/2003, do 20 de febreiro, polo que se
b) O alumnado que se incorpore ao bacharelato
modifica o Decreto 275/1994, do 29 de xullo, polo
para persoas adultas con materias superadas do
que se establece o currículo de bacharelato na
bacharelato ordinario conservará a cualificación
Comunidade Autónoma de Galicia (DOG do 18 de
positiva destas no réxime de persoas adultas.
marzo de 2003).
c) O alumnado que se incorpore ao bacharelato
ordinario procedente do bacharelato para persoas Orde do 2 de maio de 1996 pola que se publica a
adultas conservará tamén as cualificacións das relación de materias optativas do bacharelato, se
materias cursadas e superadas neste. establece o currículo destas materias e se regula a
súa oferta (DOG do 30 de maio de 1996).
d) O alumnado poderá matricularse nas ensinanzas
para persoas adultas por ámbito, curso ou bloque Artigo 12º.5 do Decreto 133/2007, do 5 de xullo,
completos, ou por módulos ou materias illadas, de polo que se regulan as ensinanzas da educación
acordo coa regulación que estableza a Consellería de secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de
Educación e Ordenación Universitaria». Galicia (DOG do 13 de xullo).
Disposicións transitorias
Disposicións derradeiras
Primeira.-Aplicación da normativa.
Primeira.-Desenvolvemento normativo.
No curso 2008-2009 implantaranse as ensinanzas
Autorízase a persoa titular da Consellería de Edu-
correspondentes ao primeiro curso do bacharelato. No
cación e Ordenación Universitaria para ditar as dis-
curso 2009-2010 implantaranse as correspondentes
posicións que sexan necesarias para a execución e
ao segundo curso, de acordo co disposto no Real
desenvolvemento do establecido neste decreto.
decreto 806/2006, do 30 de xuño, polo que se estable-
ce o calendario de aplicación da nova ordenación do
Segunda.-Entrada en vigor.
sistema educativo. Durante o curso 2008-2009 o
2º curso de bacharelato rexerase polo Decre- Este decreto entrará en vigor o día seguinte ao da
to 231/2002, do 6 de xuño, polo que se modifica o súa publicación no Diario Oficial de Galicia.
Decreto 275/1994 (DOG do 15 de xullo de 2002),
Santiago de Compostela, dezanove de xuño de
polo que se establece o currículo de bacharelato na
dous mil oito.
Comunidade Autónoma de Galicia.
Segunda.-Validez do libro de cualificacións de Emilio Pérez Touriño
bacharelato. Presidente
Os libros de cualificacións de bacharelato terán efec- Laura Sánchez Piñón
tos de acreditación, segundo o establecido na lexisla- Conselleira de Educación e Ordenación
ción vixente, ata a finalización do curso 2007-2008. Universitaria

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.191
Todas estas necesidades do alumnado precisan
ANEXO I
dunha práctica docente encamiñada aos mesmos
obxectivos.
INTRODUCIÓN.
Será precisa, xa que logo, unha práctica de aula
Finalizada a educación secundaria obrigatoria, o
que fomente o traballo interactivo, cooperativo, rigo-
alumnado comeza o bacharelato cunha formación
roso, reflexivo e conectado coa realidade e co uso
básica na maioría das materias que configuraron os
das novas tecnoloxías da información e da comuni-
currículos anteriores do ensino básico.
cación. Unha práctica educativa que teña en conta
Inicia unha nova etapa na cal deberá afondar nal- as diversas fontes de información, que fomente a
gunha materia xa iniciada e adquirir os coñecemen- transformación da información en formación, que
tos doutras novas, ben sexa entre as comúns, ben fomente e participe do espírito crítico, empregando
entre as pertencentes á modalidade escollida de o xénero como unha das categorías de análise, a
acordo coas súas expectativas de futuro, cos seus investigación e a innovación, o traballo ben feito e a
intereses e coas súas capacidades. autoavaliación.
Ben que nesta etapa o tratamento das materias ten Será precisa unha práctica docente que non esque-
que ser máis completo e complexo, cómpre non per- za a atención á diversidade que, aínda que presente
der de vista o historial académico anterior; será pre- dificultades, será fonte de enriquecemento mutuo e
ciso partir do xa adquirido para, asentado e interio- nunca fonte de conflito.
rizado, avanzar nunha aprendizaxe máis reflexiva,
crítica e autónoma. MATERIAS DO BACHARELATO.
No currículo da etapa anterior as competencias 1-Ciencias para o mundo contemporáneo.
foron o obxectivo que se pretendía lograr e o referen-
2-Educación física.
te fundamental para os criterios de avaliación. Nes-
ta nova etapa, aínda sen que figuren neses termos, 3-Filosofía e cidadanía.
deberán estar presentes para continuar no seu 4-Historia de España.
desenvolvemento e permitir un avance máis satisfac-
5-Historia da filosofía.
torio da formación integral que se persegue para
cada persoa, coa mirada posta nunha vida social 6-Lingua galega e literatura I e II.
adulta ou na continuación de estudos superiores. En
7-Lingua castelá e literatura I e II.
calquera dos dous casos, as competencias serán pre-
cisas ao longo da vida. 8-Lingua estranxeira I e II.
9-Análise musical I e II.
No bacharelato, á parte de enriquecerse cos coñe-
cementos das materias comúns e das propias da 10-Anatomía aplicada.
modalidade elixida e das optativas, o alumnado terá
11-Artes escénicas.
que ser quen, de forma progresiva, de buscar infor-
mación nas diversas fontes ao seu alcance, sobre 12-Cultura audiovisual.
aspectos académicos ou profesionais, seleccionala
13-Debuxo artístico I e II.
con criterios rigorosos, analizala, interiorizala e
14-Debuxo técnico I e II.
aplicala en contextos diversos.
15-Deseño.
Terá que ser quen de atopar mecanismos de reso-
lución de problemas no mundo que o rodea. 16-Historia da arte.
Terá que ser quen de identificar e adoptar distin- 17-Historia da música e da danza.
tas estratexias que lle faciliten en cada momento
18-Linguaxe e práctica musical.
adoptar decisións axeitadas fronte aos problemas
que van xurdindo na actualidade na interacción co 19-Literatura universal.
contorno. 20-Técnicas de expresión gráfico-plásticas.
Terá que ser quen de participar activamente na 21-Volume.
mellora da sociedade, con espírito solidario, exer-
22-Bioloxía.
cendo os dereitos democráticos de cidadanía.
23-Bioloxía e xeoloxía.
Terá que ser quen de detectar as súas fortalezas e
carencias de aprendizaxe, de relación e emocionais 24-Ciencias da Terra e ambientais.
e adoptar actitudes de esforzo e perseveranza para
25-Electrotecnia.
superalas.
26-Física.
En definitiva, precisará ampliar as competencias
27-Física e química.
que desenvolveu ao longo do ensino básico e conti-
nuar, en distinta forma e medida, ao longo de toda a 28-Matemáticas I e II.
vida, tendo presente que a aprendizaxe será necesa-
29-Química.
ria, tanto para a continuación con estudos superiores
como para a súa incorporación na vida adulta. 30-Tecnoloxía industrial I e II.

12.192 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
31-Economía. local e global, axudará o alumnado a tomar concien-
cia das distintas dimensións da realidade e fomenta-
32-Economía de empresa.
rá a súa responsabilidade social.
33-Grego I e II.
Na educación secundaria obrigatoria o alumnado
34-Historia do mundo contemporáneo. xa estudou materias que lle proporcionan unha cul-
tura científica básica. No bacharelato parte do alum-
35-Latín I e II.
nado vai seguir profundando nesta liña. O caracte-
36-Matemáticas aplicadas ás ciencias sociais I e II. rístico desta materia vai residir no enfoque interdis-
ciplinario, a través da selección de determinados
37-Xeografía.
problemas relacionados con problemas reais, abor-
CIENCIAS PARA O MUNDO CONTEMPORÁNEO dados desde enfoques CTS (ciencia-tecnoloxía-
sociedade) que preparen para a participación cida-
Introdución.
dá.
A ciencia e a tecnoloxía son un dos alicerces da
Os contidos da materia están estruturados en blo-
sociedade actual e constitúen o eixe do cambio ace-
ques. No bloque común recóllense aqueles contidos
lerado en que se ve inmersa a humanidade do sécu-
que deben estar presentes nalgunha medida no
lo XXI. O seu vertixinoso avance produce cambios
desenvolvemento de todos os demais, aínda que a
significativos que inciden no proceso constante de
súa distribución e tratamento dependerá da súa per-
transformación do mundo e afecta o tecido e a estru-
tinencia en cada contexto. Os restantes céntranse en
tura social de maneira máis relevante ca outros cam-
ámbitos nos cales se insire algún problema específi-
pos do saber.
co merecedor de interese social. A orixe do universo
O desenvolvemento científico e tecnolóxico, en
e da vida, a saúde, a xestión sustentable do planeta,
tanto que proporciona unha mellor comprensión da
así como a biotecnoloxía, as tecnoloxías da comuni-
realidade e aumenta a posibilidade de interactuar
cación, a nanotecnoloxía e a sociedade do coñece-
sobre o ambiente, contribúe de forma innegable á
mento, son campos que forman parte do noso presen-
mellora da calidade de vida nas sociedades occiden-
te e futuro inmediato e son susceptibles de ser trata-
tais. Con todo, non está exento de riscos e incertezas
dos desde unha perspectiva de divulgación científi-
e suscita problemas sociais e ético–políticos máis
ca, cunha formulación accesible.
aló dos laboratorios, en canto que a cidadanía se ve
É ineludible a necesidade de integrar e ponderar
afectada por decisións en que non tomou parte e que
equilibradamente os contidos de distintos tipos, a
inciden no seu escenario e forma de vida, tanto indi-
conveniencia de que o alumnado traballe en proxec-
vidual coma colectiva.
tos de grupo; así como desenvolver as competencias
Para unha sociedade democrática é, xa que logo, para o traballo en equipo e a responsabilidade com-
un reto importante a formación dunha sociedade partida na xestión dun proceso de investigación.
capaz de comprender e desenvolverse nun mundo en
Por último, débese ter en conta que os contidos
que a ciencia e a tecnoloxía están cada día máis pre-
deberán adaptarse en virtude das necesidades e
sentes e de participar na toma de decisións, con
intereses do alumnado e dos propios avances cientí-
rigor e fundamento, en cuestións de actualidade e
ficos e tecnolóxicos, para acadar os obxectivos pro-
relevancia social para avanzar cara a un futuro sus-
postos e actuar de acordo cunha ciencia para o mun-
tentable para a humanidade.
do contemporáneo.
A materia de ciencias para o mundo contemporá-
Obxectivos.
neo, común para o alumnado de todas as modalida-
des de bacharelato, proponse responder a este desa- Ao longo desta materia o alumnado debe desenvol-
fío e contribuír a que todas as persoas posúan un ver as seguintes capacidades:
coñecemento científico funcional, susceptible de ser
1. Suscitar preguntas sobre os problemas da socie-
aplicado a contextos diversos; un coñecemento diná-
dade actual e do futuro próximo que constitúen unha
mico, en sintonía co desenvolvemento da competen-
prioridade para a investigación tecnocientífica e
cia de aprender a aprender, que capacite para adap-
identificar os diversos aspectos que neles concorren,
tarse e seguir o ritmo da actualidade científica; un
co fin de desenvolver un pensamento crítico e refle-
coñecemento que facilite o desenvolvemento de acti-
xivo.
tudes, como as de tolerancia e ausencia de dogma-
tismo, e que permita actuar como persoas autónomas 2. Coñecer os elementos dos procesos de investi-
e críticas capaces de argumentar, xustificar as súas gación e as características das explicacións científi-
posicións e participar activamente na sociedade. cas, partindo de problemas próximos á experiencia,
e poñelos en práctica mediante investigacións sinxe-
Desde esta perspectiva, débese abordar a resolu-
las.
ción de problemas abertos, tal e como se presentan
no mundo real e na sociedade actual, conxugando a 3. Seleccionar, comprender, avaliar e utilizar
aplicación de modelos, teorías e procedementos informacións de tipo científico e tecnolóxico,
científicos básicos coa contribución doutras ciencias incluíndo a identificación de manipulacións ou nes-
necesarias para comprender a súa complexidade. O gos, entre os que cabe destacar os que fan referencia
tratamento de cuestións da realidade, cun enfoque ao xénero, para tomar decisións fundamentadas e

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.193
saber comunicalas de forma clara, coherente e pre- das diversas teorías na interpretación dos datos, así
cisa. coma o papel do discurso, e aplicación á busca de
solucións a problemas da experiencia cotiá.
4. Desenvolver e poñer en práctica procedementos
e valores propios da actividade científica, como a -Recoñecemento da contribución do coñecemento
curiosidade, a creatividade, a ausencia de dogmatis- científico e tecnolóxico á comprensión do mundo e
mo, a reflexión crítica, a relevancia dos datos en ao progreso e calidade da vida humana, así como á
contraposición coas opinións de cara ao rigor no superación de prexuízos e á formación do espírito
razoamento científico, e a sensibilidade diante dos crítico.
problemas emerxentes para facilitar a evolución per- -Análise crítica da visión androcéntrica, eurocén-
soal e social. trica e etnocéntrica da ciencia e da tecnoloxía.
5. Recoñecer o carácter colectivo dos avances -Recoñecemento das repercusións dos avances
científicos, destacando o papel das mulleres na tecnocientíficos na sociedade e da influencia do
ciencia, así como a mutua interdependencia entre o contexto social na demanda e produción científica e
contexto sociocultural e as investigacións científicas tecnolóxica (políticas científicas, conflito de intere-
e tecnolóxicas. ses e prioridades na investigación).
6. Identificar os principios ou teorías científicas e -Identificación e manifestación -a partir de
tecnolóxicas ligadas ás problemáticas contemporá- exemplos tomados da actualidade, así como da his-
neas que debe afrontar a cidadanía, tanto individual toria da ciencia e da tecnoloxía- das limitacións do
como colectivamente, para favorecer a súa compren- coñecemento tecnocientífico, tanto inherentes a el
sión e a busca de solucións. como derivadas do seu uso inadecuado.
7. Tomar unha postura crítica diante dos avances -Desenvolvemento da capacidade de reflexión de
científicos e tecnolóxicos, recoñecer os logros e as cara á capacitación na toma de decisións responsa-
vantaxes para a mellora da calidade de vida, así bles, fundamentadas e críticas considerando os dife-
como os riscos que comportan, valorando os proble- rentes aspectos epistemolóxicos, éticos e políticos
mas sociais e éticos que poden xerar. co fin de fomentar unha participación democrática
8. Identificar os principais problemas relativos á ante as controversias tecnocientíficas.
saúde, ao medio natural, ás novas tecnoloxías e Na procura dun modelo cosmolóxico.
materiais, ás fontes de enerxía, etc., tratando de
-Escalas de lonxitudes, masas e tempos no univer-
comprender as bases científicas para avaliar critica-
so.
mente as informacións dos medios de comunicación
e adquirir independencia de criterio. -Utilización do modelo cosmolóxico actual para
explicar a orixe do Universo e a formación da Terra.
9. Construír un coñecemento coherente e crítico
sobre as tecnoloxías da información e comunicación -A tecnoloxía espacial e a exploración do sistema
e sobre a sociedade do ocio presentes no contorno do solar.
alumnado, propiciando un uso axeitado delas, pres-
-Explicación dalgunhas catástrofes terrestres (sis-
tando especial atención á existencia da fenda dixital
mos, tsunamis, erupcións volcánicas) recorrendo ao
de xénero entre países ricos e pobres.
modelo de tectónica de placas.
10. Utilizar na vida cotiá os coñecementos adqui-
-A orixe da vida: análise das principais hipóteses.
ridos, participando nas controversias tecnocientífi-
-Do fixismo ao evolucionismo. A selección natural
cas locais e globais, e desenvolver hábitos democrá-
darwiniana e a súa explicación desde a xenética.
ticos baseados na argumentación e no diálogo.
Controversia con outras teorías pseudocientíficas,
Contidos.
como a teoría do deseño intelixente.
Contidos comúns.
-Orixe da especie humana: da familia de homíni-
-Análise da evolución do concepto de ciencia e dos fósiles ao Homo sapiens. Elaboración dunha
das distintas disciplinas ao longo da historia, a tra- posible árbore xenealóxica.
vés de problemas científicos do pasado e da actuali-
Saúde e calidade de vida.
dade, prestando especial atención a desenmascarar
-A saúde como equilibrio entre a persoa e o medio
supostas formulacións científicas que se transmiten
natural. Identificación de estilos de vida saudables.
polos medios de comunicación.
-Coñecemento da orixe infecciosa dalgunhas doen-
-Busca, comprensión e selección, a partir de dife-
zas. A enfermidade como problema colectivo. Epide-
rentes fontes, de información relevante relacionada
mias e pandemias: a busca de beneficios económi-
con problemas tecnocientíficos que afectan a cida-
cos por riba doutras consideracións e a súa relación
danía, e utilización en contextos de debate e argu-
con enfermidades emerxentes. Valoración do uso
mentación, distinguindo as simples opinións dos
racional de medicamentos.
argumentos baseados en probas.
-Coñecemento dos trazos fundamentais das formas -Recoñecemento dos condicionamentos da investi-
de traballo na comunidade científica, a relación de gación médica: as patentes. A SIDA como exemplo
causas e feitos aparentemente inconexos e o papel de valoración da sanidade en función do desenvolve-

12.194 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
mento dos países. Plan de saúde na Comunidade -A revolución tecnolóxica da comunicación e tra-
Autónoma galega. tamento da información. Repercusións na vida cotiá.
-A revolución biotecnolóxica. Do ADN ao PXH -A sociedade da información e as súas oportunida-
(proxecto xenoma humano); proxectos públicos e des e riscos. Redes, globalización da información e
intereses comerciais. Xastraría xenética. Alimentos fenda dixital. Fiabilidade das distintas fontes, crite-
transxénicos e outras aplicacións. Discusión dos rios para avaliala.
beneficios e prexuízos da modificación xenética.
-Democracia e cidadanía: dereitos e deberes das
-Coñecemento e valoración das novas técnicas con persoas na sociedade da información. A igualdade
potencial terapéutico: transplantes, reprodución de xénero.
asistida, clonación, células troncais. Bioética. Aná-
lise das distintas repercusións destas tecnoloxías. -Oportunidades das TIC (tecnoloxías da informa-
ción e da comunicación) para a educación e o ocio:
-Máis aló da xenética: a epixenética e a proteómi-
uso responsable delas.
ca.
Criterios de avaliación.
Modelo de xestión do planeta.
-Os riscos naturais. O concepto de risco. Factores Os criterios de avaliación tratan de comprobar o
que incrementan os riscos. As catástrofes máis fre- desenvolvemento das competencias e capacidades
cuentes. seguintes:
-Os impactos: a contaminación, a desertización, o 1. Recoñecer e facerse preguntas sobre problemas
aumento de residuos e a perda de biodiversidade. O de actualidade e interese para a cidadanía, en que
cambio climático. estean implicadas as tecnociencias, e sobre as súas
posibles solucións, apreciando a súa multidimensio-
-A sobreexplotación dos recursos: aire, auga, solo,
nalidade.
seres vivos e fontes de enerxía. A auga como recur-
so limitado. Enerxías alternativas e enerxía nuclear.
Trátase de avaliar se o alumnado analiza de forma
O papel das mulleres na xestión destes recursos.
cualitativa situacións problemáticas abertas, identi-
-A xestión sustentable da Terra. Principios xerais ficando e delimitando os principios científicos e tec-
de sustentabilidade económica, ecolóxica e social. nolóxicos con que teñen relación e mais explorando
Os compromisos internacionais e a responsabilidade as implicacións sociais e éticas das propostas de
institucional e cidadá. Estratexias de desenvolve- solución que se achegan desde estes ámbitos.
mento sustentable en Galicia.
2. Coñecer e apreciar a contribución da ciencia e
-A ordenación territorial: instrumento de protec- da tecnoloxía á mellora da vida humana e amosar
ción ambiental, de planificación e de xestión a prol unha actitude crítica ante elas.
dun desenvolvemento equilibrado e sustentable.
Trátase de comprobar se o alumnado comprende e
Novos materiais para novas necesidades. valora as contribucións científicas e tecnolóxicas
aos problemas principais da sociedade actual -espe-
-A humanidade e o uso dos materiais. Localiza-
cialmente as relacionadas coa biotecnoloxía, as
ción, produción e consumo de materiais: control de
enerxías renovables, novos materiais e novas tecno-
recursos.
loxías- e se amosa sensibilidade crítica ante os
-Algúns materiais naturais: os metais, riscos a
avances científicos, considerando as súas vantaxes e
causa da súa corrosión. O papel e o problema da
os problemas que, pola súa vez, poden xerar, anali-
deforestación.
zando exemplos históricos e actuais.
-O desenvolvemento científico-tecnolóxico e a
3. Analizar a evolución do concepto de ciencia e
sociedade de consumo: esgotamento de materiais e
das distintas disciplinas a través da historia. Dife-
aparición de novas necesidades, desde a medicina á
renciar a ciencia doutras formas de coñecemento e
aeronáutica.
apreciar os valores consubstanciais da práctica
-A resposta da ciencia e a tecnoloxía. Novos mate- científica.
riais: os polímeros e os materiais cerámicos. Novas
Preténdese avaliar se o alumnado é quen de com-
tecnoloxías: a nanotecnoloxía.
prender a evolución do concepto de ciencia e das
-Análise ambiental e enerxética do uso dos mate- diferentes disciplinas ao longo da historia e de dis-
riais: redución, reutilización e reciclaxe. Lixos. cernir cales das sucesivas explicacións dadas a pro-
blemas fundamentais, como a orixe do universo e da
Da sociedade da información á sociedade do coñecemento.
vida e o evolucionismo, posúen características cien-
-As posibilidades tecnolóxicas do tratamento da
tíficas e cales están baseadas en opinións e crenzas.
información: procesamento, almacenamento e inter-
Tamén se trata de comprobar se comprende e apre-
cambio de información.
cia os valores propios da actividade científica, como
-O salto do analóxico ao dixital. Tratamento numé- a curiosidade, a ausencia de dogmatismo e o debate
rico da información, do sinal, do son e da imaxe. racional.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.195
4. Identificar e practicar os trazos fundamentais e se é quen de argumentar sobre as súas consecuen-
das formas de traballo da ciencia. cias, a medio ou longo prazo, e sobre a necesidade
de aplicar modelos sustentables. Tamén se trata de
Con este criterio trátase de avaliar se existe unha
constatar se mostra sensibilidade para actuar sobre
comprensión e práctica das metodoloxías científicas,
problemas ambientais próximos.
a través da capacidade para a identificación de tra-
zos como o papel das teorías na interpretación de 9. Analizar e valorar as implicacións das tecnolo-
datos, e para a realización de investigacións sinxelas xías relacionadas con novos materiais.
de carácter científico sobre problemas próximos á
Con este criterio trátase de coñecer a comprensión
súa experiencia cotiá. Igualmente, a importancia
dos alumnos e alumnas do impacto das novas tecno-
relevante da precisión e do rigor na recompilación
loxías e novos materiais, considerando as súas con-
dos datos e a consideración da fundamental verifica-
tribucións á solución de problemas, así como os ris-
ción experimental.
cos que comportan.
5. Formar opinións propias e argumentadas a par-
tir de información procedente de diversas fontes. 10. Identificar os principais problemas relaciona-
dos coa saúde, a súa prevención e solucións achega-
Este criterio pretende avaliar a capacidade de aná-
das pola ciencia e a tecnoloxía, valorando os aspec-
lise e comprensión do alumnado das informacións de
tos éticos, sociais e de xénero presentes nestes
tipo científico e tecnolóxico, valorando as súas
temas.
repercusións na propia vida e na da cidadanía, e a
diferente incidencia delas nas mulleres e nos homes, Preténdese saber se o alumnado sinala algúns
así como a de formar opinións propias razoadas indicadores característicos, algúns tratamentos
sobre elas e saber expoñelas de forma clara e preci- xerais e as medidas preventivas para evitar conta-
sa. Tamén se trata de comprobar se é quen de ava- xios das enfermidades infecciosas, valora a necesi-
liar o coñecemento con base en criterios adecuados. dade de adoptar estilos de vida saudables e de facer
un uso racional dos medicamentos, por exemplo, dos
6. Decatarse da relación entre a actividade cientí-
antibióticos. Trátase de ver, tamén, se analiza as
fica e tecnolóxica e o contexto social en que se pro-
prioridades da investigación e a relación de enfermi-
duce, e recoñecer o carácter colectivo dos avances
dades emerxentes, como a encefalite esponxiforme
científicos e tecnolóxicos e o papel das mulleres
bovina, coa busca de beneficios económicos por riba
neles.
doutras consideracións. Avaliarase, igualmente, se o
Preténdese avaliar a identificación e coñecemento
alumnado coñece as problemáticas asociadas ao
da influencia e incidencia mutua entre a sociedade,
ensaio de fármacos e as diferenzas de dispoñibilida-
a ciencia e a tecnoloxía. Igualmente, se o alumnado
de e uso en función do desenvolvemento económico.
é consciente de que os seus avances son froito da
colaboración, e mesmo da rivalidade, de moitas per- 11. Coñecer os fundamentos básicos e as aplica-
soas e culturas -en casos como o desciframento da cións da xastraría xenética e valorar as súas implica-
secuencia do xenoma humano- e se recoñece a con- cións éticas e sociais.
tribución das mulleres, por exemplo no establece-
Este criterio trata de comprobar se o alumnado
mento do modelo do ADN. Tamén se trata de ver se
comprende e valora as posibilidades de manipula-
coñecen a contribución ao avance neste campo dal-
ción do ADN e as células embrionarias, así como as
gunha personalidade científica galega.
aplicacións da enxeñaría xenética na produción de
7. Recoñecer as limitacións da ciencia e da tecno- fármacos, transxénicos e terapias xénicas. Así mes-
loxía. mo, preténdese ver se ten en conta os riscos e pro-
blemas sociais e xurídicos, intentando facer unha
Trátase de indagar se o alumnado é quen de iden-
valoración ética, destas e outras técnicas, como a
tificar algúns problemas para os que a ciencia aínda
reprodución asistida, a selección e conservación de
non ten solución -como os relativos á orixe da espe-
embrións e os posibles usos da clonación.
cie humana, á contaminación e ao cambio climático,
á enerxía nuclear e novas fontes de enerxía ou
12. Analizar e valorar adecuadamente as posibili-
algunhas enfermidades coma o cancro ou a SIDA
dades e retos da sociedade da información e do ocio.
entre outros-, e se valora a perseveranza da investi-
gación científica para tratar de solucionalos. Ade- Trátase de avaliar se o alumnado sabe utilizar as
mais destas limitacións internas e externas tamén se tecnoloxías da información e comunicación, se coñe-
debe constatar se recoñece que determinadas solu- ce as súas posibilidades e tamén os cambios que
cións tecnicamente posibles non son permisibles producen no contorno social, nas relacións huma-
desde o punto de vista ético. nas, así como a súa influencia no tempo de lecer,
adoptando unha postura crítica ante o seu uso.
8. Coñecer e tomar postura ante os problemas
ambientais. 13. Utilizar a información e conceptos aprendidos
Preténdese comprobar se o alumnado coñece para participar de forma activa como integrantes
algúns problemas ambientais -como o esgotamento dunha cidadanía crítica na toma de decisións sobre
dos recursos, o incremento da contaminación, o problemas que lles afectan relacionados coa ciencia
cambio climático e a intensificación das catástrofes- e a tecnoloxía.

12.196 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
Trátase de avaliar a conciencia crítica ante os pretar os resultados empíricos e extraer conclusións,
avances científico-técnicos, as súas vantaxes e ris- debater e argumentar, para buscar solucións axeita-
cos para a sociedade, os dilemas éticos que suscitan das aos problemas propostos.
e a necesaria toma de posición ante estes, partici- -Promover a participación estudantil en contextos
pando de forma activa e democrática na conforma- de auténtica indagación e a realización de informes
ción dunha postura que respecte os dereitos de toda que documenten as súas investigacións, e proporcio-
a cidadanía. narlles a orientación precisa para acadar a capaci-
dade de realizar un proxecto de investigación esco-
Orientacións metodolóxicas.
lar de forma autónoma.
O enfoque metodolóxico debe contribuír a desen-
volver o currículo desde a perspectiva da finalidade -Seleccionar e organizar os contidos en función da
e características da materia, así como asegurar a súa utilidade para facilitar a análise de situacións e
coherencia entre os valores que promove e os que se a busca de solucións dos problemas que son obxec-
poñan en práctica no proceso educativo. to de estudo. Utilizar as actitudes e procedementos
tecnocientíficos como eixe aglutinador e, en todo
Nun contexto de cambio permanente, para desen-
caso, asegurar un tratamento integrado de coñece-
volver a competencia científica no alumnado e capa-
mentos, procedementos, emocións, actitudes e valo-
citalo para construír e aplicar os coñecementos de
res.
forma autónoma, creativa, responsable e crítica -tan-
to no plano persoal da vida cotiá como no social da -Propiciar unha aprendizaxe significativa que
participación cidadá- será necesario conxugar o reconstrúa os modelos e esquemas de pensamento
saber facer do profesorado coas achegas da investi- do alumnado, coa axuda dos procedementos da cien-
gación sobre a construción do coñecemento e dos cia involucrada, e que permita realizar a transferen-
valores, da didáctica das ciencias e da tecnoloxía e cia de coñecemento para interpretar ou aplicar a
dos estudos sobre as avaliacións internacionais. outras situacións ou contextos da vida real.
Neste marco, cómpre destacar algunhas propostas -Promover a lectura e a utilización das TIC para
metodolóxicas que se consideran relevantes para informarse, aprender e comunicarse e mais utilizar,
desenvolver o currículo desta materia: como recurso na aula, materiais procedentes dos
diversos medios de comunicación para analizar con
-Tomar a aprendizaxe como referente para a inter-
sentido crítico, ético e estético a súa influencia na
vención educativa e atender á diversidade presen-
visión do mundo, os nosos gustos, valores e persona-
tando problemas e cuestións susceptibles de ser
lidade.
abordadas partindo de distintos niveis. Xerar,
tamén, un clima de aula que lle dea ao alumnado a -Crear espazos de interacción continua entre o
oportunidade de participar e de elaborar as súas pro- alumnado e o profesorado e de cooperación entre
pias posturas sobre os dilemas sociais que teñen iguais, como requisito necesario para poñer en mar-
relación coa ciencia e a tecnoloxía. cha a maior parte das estratexias metodolóxicas
orientadas á aprendizaxe da participación en proce-
-Crear contextos de aprendizaxe e avaliación que
sos de negociación e toma de decisións, á constru-
impliquen o alumnado e o leven a planificar e ava-
ción do coñecemento e á familiarización e simula-
liar as súas realizacións, identificando os avances e
ción da práctica científica.
as dificultades, de cara a autorregular o seu propio e
singular proceso de aprender a aprender. -Desempeñar, como docente, a titoría e a media-
ción nas aprendizaxes do alumnado creando contor-
-Favorecer situacións de aprendizaxe contextuali-
nos apropiados e servíndose da avaliación para com-
zadas e abertas que permitan achegarse á complexi-
prender o proceso educativo e a funcionalidade dos
dade das problemáticas actuais. Contextualizadas,
contidos, orientando a súa intervención sen esque-
na medida en que se traten cuestións de actualidade
cer que a construción do coñecemento é social e que
relacionadas co contorno do alumnado ou presentes
a aprendizaxe é individual.
nos medios de comunicación. Abertas, porque a
posible solución ou solucións non están definidas de En resumo, do que se trata é de axudar a que a
antemán. cidadanía desenvolva aquelas competencias que a
encamiñen á adquisición da autonomía e da autoa-
-Presentar propostas de traballo integradoras que
prendizaxe en diferentes contextos da vida, contri-
transcendan os ámbitos disciplinares e teñan en
buíndo deste xeito á súa capacidade de tomar deci-
conta as distintas dimensións das controversias de
sións libres, responsables e ben fundamentadas
actualidade, relacionando os contidos científicos e
sobre cuestións relacionadas co desenvolvemento
tecnolóxicos cos problemas sociais, políticos e éti-
tecnocientífico.
cos en que están inmersos.
-Fomentar o tratamento como investigacións de EDUCACIÓN FÍSICA
problemas importantes do contexto vivencial do
Introdución.
alumnado, facendo explícita a interacción entre a
acción, o marco teórico de referencia e a discusión Un dos obxectivos do bacharelato é a utilización
en equipo. Incitar a facerse preguntas e formular da educación física e do deporte para favorecer o
hipóteses para orientar o proceso, así como a inter- desenvolvemento persoal e social do alumnado. Des-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.197
de esta perspectiva, a educación física configúrase soal, á cooperación, á solidariedade, á igualdade e
como materia común do bacharelato e culmina as ao respecto entre todas as persoas.
aprendizaxes iniciadas nas etapas anteriores nesta
Os contidos da materia distribúense en dous gran-
área.
des bloques estreitamente relacionados. O primeiro,
Un modo de vida no tempo libre que inclúa una Actividade física e saúde, ofrécelle ao alumnado
actividade física por e para a saúde é unha das cla- ferramentas para a autoxestión da súa condición físi-
ves para compensar o sedentarismo crecente da ca segundo os seus obxectivos persoais. O segundo
sociedade actual, consecuencia dos avances técni- bloque de contidos, Actividade física, deporte e
cos e tecnolóxicos que reducen o gasto enerxético tempo libre, oriéntase ás posibilidades que ofrece a
dos individuos na realización das súas tarefas e acti- educación física para o tempo de lecer de xeito acti-
vidades diarias. vo. A práctica de actividades físicas, deportivas e no
contorno natural que se propoñen é un medio exce-
Na sociedade actual o proceso formativo que debe
lente para que o exercicio físico saudable e o lecer
guiar a educación física oriéntase arredor de dous
camiñen no mesmo sentido.
eixes fundamentais: o primeiro, a mellora da saúde
como responsabilidade individual e como constru- Obxectivos.
ción social; o segundo, o desenvolvemento da auto-
1. Coñecer e valorar os efectos positivos da prácti-
nomía do alumnado para satisfacer as súas necesida-
ca regular de actividade física no desenvolvemento
des motoras.
persoal e social, facilitando a mellora da saúde e a
A educación física no bacharelato oriéntase funda- calidade de vida.
mentalmente ao coñecemento do propio corpo, á
2. Organizar e participar en actividades físicas
experimentación das súas posibilidades motoras e á
como recurso para ocupar o tempo libre e de lecer,
formación de hábitos de práctica regular de activi-
valorando os aspectos sociais e culturais asociados.
dade física para unha ocupación máis activa e sau-
dable do tempo libre.
3. Adquirir un estilo de vida saudable, especial-
A educación física nesta etapa debe promover a mente no que respecta á práctica continua e adapta-
aprendizaxe de procedementos básicos para a plani- da de actividade física.
ficación de actividade física, favorecer o desenvol-
4. Aprender os procedementos básicos para a pla-
vemento das capacidades motoras básicas, impulsar
nificación de actividade física que permitan a xes-
unha práctica regular de actividade física como un
tión autónoma dun proxecto persoal de actividade
dos piares esenciais para a consolidación dun estilo
física para a saúde.
de vida que permita acadar e manter un bo estado de
saúde e orientar o alumnado que teña interese nos 5. Aprender procedementos sinxelos de avaliación
estudos superiores, universitarios ou profesionais, que proporcionen información que facilite a toma de
vinculados coas ciencias da actividade física e do decisións fundamentais na elaboración dun proxec-
deporte e ciencias da saúde. to persoal de actividade física.
A aprendizaxe de procedementos para a planifica- 6. Desenvolver as capacidades motoras de xeito
ción de actividade física no bacharelato ten como diverso e global para favorecer a consecución e man-
principal obxectivo a adquisición de coñecementos temento dunha boa saúde.
fundamentais que posibiliten o deseño e a xestión
autónoma dun proxecto persoal de actividade física. 7. Desenvolver as capacidades motoras para con-
solidar unha aptitude motora que permita a prepara-
O desenvolvemento das capacidades motoras bási-
ción axeitada de probas de acceso aos estudos vin-
cas debe favorecer a formación dunha motricidade
culados á educación física ou probas de acceso de
rica e diversa, que faga posible un espectro amplo
carácter profesional.
de posibilidades á hora de incorporar hábitos de
práctica regular de actividade física e, se é o caso, 8. Coñecer, organizar e practicar xogos motores e
proporcione unha condición motora que facilite a actividades deportivas, adaptadas aos intereses do
preparación de probas para o acceso a estudos vin- alumnado, ás instalacións do centro e aos recursos
culados ás ciencias da actividade física e o deporte materiais dispoñibles, dando prioridade á toma de
ou a determinados corpos profesionais. decisións e aplicando recursos técnicos aprendidos
nas etapas anteriores.
A práctica regular de actividade física debe conso-
lidar a formación dun estilo de vida máis saudable, 9. Coñecer e practicar actividades físicas no medio
empregando para iso actividades adaptadas no posi- natural, favorecendo e demostrando actitudes que
ble aos intereses e ás capacidades do alumnado e contribúan á súa conservación.
tendo en conta as instalacións e as distintas posibi-
10. Adoptar unha actitude crítica fronte a prácti-
lidades que ofrece o medio natural próximo ao con-
cas sociais con efectos negativos para a saúde indi-
torno educativo.
vidual e colectiva.
O conxunto de actividades desenvoltas na materia
debe fomentar a educación en valores, especialmen- 11. Coñecer e aplicar normas básicas de hixiene
te aqueles relativos ao esforzo e á superación per- postural sobre a base de criterios ergonómicos.

12.198 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
12. Deseñar e practicar, en grupos pequenos, com- -Análise da influencia dos hábitos sociais positi-
posicións con ou sen base musical, como medio de vos: alimentación, descanso e estilo de vida activo.
expresión e comunicación. -Análise e influencia de hábitos sociais negativos:
sedentarismo, consumo de drogas, alcohol, tabaco,
13. Utilizar de xeito autónomo a actividade física e
etc.
as técnicas de relaxación para a redución de dese-
quilibrios e tensións da vida diaria. -Normas ergonómicas e de hixiene postural.
14. Coñecer os estudos vinculados á educación -Aplicación de técnicas básicas de relaxación.
física.
Actividade física, deporte e tempo libre.
15. Superar os estereotipos de xénero na práctica
-Deporte como fenómeno social e cultural.
deportiva.
-Coñecemento do regulamento básico e adaptado
16. Coñecer os elementos básicos da historia do
de xogos motores, actividades deportivas e deporte
deporte galego nas súas principais modalidades
alternativo.
deportivas.
-Perfeccionamento técnico e aplicación de normas
Contidos.
tácticas fundamentais para a realización de xogos
Contidos comúns. motores, actividades deportivas e deporte alternati-
vo practicado nas etapas anteriores.
-Aplicación de metodoloxías científicas na elabo-
ración de traballos sinxelos de investigación relacio- -Organización e participación en competicións
nados cos contidos da materia. recreativas dos deportes practicados.
-Valoración dos aspectos de relación, traballo en
-Emprego de novas tecnoloxías para a obtención e
equipo e xogo limpo nas actividades físicas e nos
tratamento de datos, para a procura, selección e crí-
deportes.
tica de información sobre a materia e para a comu-
nicación de proxectos, resultados e conclusións de -Realización de actividade física con soporte
traballos de investigación. musical.
-Aproveitamento das situacións de práctica de -Elaboración e representación dunha composición
actividade física e deportiva para a transmisión de corporal individual ou colectiva.
valores educativos que promovan o esforzo, a supe-
-Colaboración na organización e realización de
ración persoal, a cooperación, a solidariedade, a
actividade física no medio natural.
tolerancia, a igualdade e o respecto entre todas as
persoas. Neste sentido reviste especial importancia -Recoñecemento do valor expresivo e comunicati-
o fomento de actividades deportivas superando os vo das actividades practicadas.
estereotipos de xénero. Criterios de avaliación.
-Desenvolvemento da capacidade de traballo en 1. Discriminar os hábitos que condicionan un esti-
equipo e de cooperación. lo de vida saudable.
-Valoración das posibilidades para o gozo da natu- Trátase de avaliar se o alumnado é capaz de dife-
reza de xeito compatible coa súa conservación. renciar os hábitos que determinan un estilo de vida
máis saudable e as razóns científicas que xustifican
-Coñecemento dos estudos e saídas profesionais
unha práctica regular de actividade física para pro-
relacionados coa área de educación física.
texer a saúde.
Actividade física e saúde.
2. Deseñar de xeito autónomo un proxecto de acti-
-Beneficios da práctica regular de actividade físi- vidade física persoal.
ca e valoración da súa incidencia sobre a saúde.
Preténdese comprobar a capacidade das alumnas e
-Aceptación da responsabilidade no mantemento e os alumnos para facer un proxecto persoal de activi-
mellora da condición física. dade física en función do estado de saúde e da capa-
cidade motora, aplicando un deseño estruturado, fle-
-Criterios fundamentais para a planificación da
xible, adaptado e contextualizado, que inclúa un sis-
actividade física para a saúde.
tema de avaliación, niveis de obxectivos e activida-
-Execución de probas para a avaliación das capa-
des físicas organizadas axeitadamente no tempo.
cidades motoras.
3. Empregar probas fundamentais para a avalia-
-Actividade física para a saúde: o acondiciona-
ción das capacidades motoras. Mellorar a condición
mento físico, o xogo motor, as actividades deportivas
física individual.
e as actividades físicas no medio natural.
Preténdese comprobar a capacidade do alumnado
-Métodos básicos para o desenvolvemento da con- de seleccionar, realizar e aplicar probas sinxelas
dición física. para a avaliación do rendemento motor, coa inten-
-Manexo e control dos compoñentes fundamentais ción de comprobar a súa evolución persoal e definir
da carga na práctica de actividade física: o volume, de xeito óptimo os seus obxectivos e as actividades
a intensidade e a densidade do esforzo. físicas máis axeitadas para o seu proxecto persoal de

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.199
actividade física. Comprobarase, así mesmo, a capa- 11. Facer un uso axeitado das novas tecnoloxías
cidade de elaboración dun proxecto persoal acorde para o desenvolvemento dos coñecementos relacio-
cos resultados da autoavaliación. nados coa área de educación física.
Trátase de avaliar o coñecemento das novas tecno-
4. Organizar actividades físicas utilizando os
loxías empregadas durante as sesións de educación
recursos do centro e do seu contorno físico.
física, xa sexa como instrumentos de axuda para a
Avaliarase a participación na organización de acti-
valoración das capacidades ou control da carga de
vidades físicas atendendo a criterios básicos, tales
esforzo, como para a busca e interpretación de infor-
como a utilización racional do espazo, o material, a
mación ou xestión de datos.
participación activa, normas e a condución das acti-
Orientacións metodolóxicas.
vidades.
A finalidade do ensino da educación física é con-
5. Aplicar normas básicas de hixiene postural e
tribuír a que o alumnado acade os obxectivos xerais
ergonomía en actividades da vida cotiá.
do bacharelato a través do desenvolvemento das
Preténdese avaliar a capacidade do alumnado para capacidades plasmadas nos obxectivos da materia.
aplicar directrices básicas de axuste postural, move-
Os avances técnicos e tecnolóxicos tenden a redu-
mento e adaptación ao contorno en situacións cotiás
cir o gasto enerxético das persoas na realización das
que preveñan a aparición de lesións e favorezan a
súas actividades diarias. As horas de práctica de
realización de movementos eficientes.
actividade física para compensar un sedentarismo
6. Discriminar o tipo de actividade física máis crecente son escasas. Neste marco, o enfoque meto-
axeitado para a prevención da obesidade e do sobre- dolóxico debe contribuír a afianzar a autonomía ple-
peso. na do alumnado para satisfacer as súas propias
necesidades motoras, a facilitarlle a adquisición dos
Preténdese comprobar se o alumnado coñece cal é
procedementos necesarios para planificar, organizar
o tipo de actividade física e nivel de carga máis axei-
e dirixir as súas propias actividades. Así, débese
tado para manterse en niveis de graxa corporal reco-
favorecer a competencia do alumnado para aplicar
mendados para o mantemento dunha boa saúde.
os coñecementos de forma autónoma, creativa, res-
7. Demostrar competencia técnica e táctica en ponsable e crítica tanto no plano persoal coma no
situacións reais de práctica deportiva. social.
Preténdese avaliar a capacidade de execución e de As estratexias metodolóxicas que se propoñen para
toma de decisións das alumnas e dos alumnos en desenvolver o currículo desta materia son as seguin-
situacións prácticas de xogo motor e de actividade tes:
deportiva.
-Atender a diversidade seleccionando actividades
8. Participar e colaborar na organización e no con diferente grao de complexidade, de tal maneira
desenvolvemento de actividades físicas no medio que poidan ser realizadas partindo de distintos
natural. niveis.
Trátase de avaliar a participación activa e respon- -Propiciar unha aprendizaxe significativa a partir
sable na elaboración e desenvolvemento das diferen- dunhas experiencias previas que permita a transfe-
tes propostas de actividade física no medio natural rencia a outras situacións posteriores. Para iso debe-
en función do contorno e dos medios de que dispón mos secuenciar as actividades de forma coherente
o centro. buscando a funcionalidade.
9. Demostrar o coñecemento de diferentes métodos -Impulsar as relacións entre iguais fomentando a
de relaxación. cooperación coa organización de tarefas estimulan-
tes en grupo, distribuíndo as responsabilidades indi-
Preténdese comprobar se o alumnado é capaz de
viduais e evitando calquera tipo de discriminación.
realizar de xeito autónomo os diferentes protocolos
de relaxación en función do método elixido. -Fomentar a autonomía, a iniciativa persoal, a
creatividade, a responsabilidade, a actitude crítica e
10. Mostrar unha actitude de esforzo, cooperación,
a competencia de aprender a aprender a través da
solidariedade e respecto durante a práctica de acti-
planificación de programas de actividade física par-
vidades físicas e deportivas. Elaborar composicións
tindo dun estado inicial valorado e tendo en conta os
corporais colectivas, tendo en conta o ritmo e a
condicionantes do contorno.
expresión.
-Favorecer o desenvolvemento persoal e social a
Preténdese comprobar se a actitude do alumnado
través da actividade física e do deporte buscando
durante a práctica de actividades físicas e deporti-
actividades significativas e satisfactorias para as
vas se axusta a valores educativos que supoñan
persoas.
esforzo e superación persoal, cooperación, apoio a
quen máis o precisa e respecto entre todas as per- -Fomentar a adquisición de sensibilidade e res-
soas. Valorarase igualmente a orixinalidade, a expre- pecto polo medio natural mantendo unha actitude
sividade e a capacidade de seguimento do ritmo nas responsable cara á súa protección a través da reali-
composicións colectivas. zación de actividades na natureza.

12.200 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Promover a utilización das novas tecnoloxías para de iniciación, desta materia. Terminal porque culmi-
informarse, comunicarse e avanzar nos coñecemen- na o proceso de educación para a cidadanía. Prope-
tos propios das ciencias da actividade física e do déutico porque achega por primeira vez un catálogo
deporte. de problemas filosóficos básicos nos que se afonda-
rá; e esta iniciación deberá preparar para un poste-
-Promover a aprendizaxe desde un punto de vista
rior desenvolvemento en maior amplitude e profun-
construtivista, activo, levado a cabo polos propios
didade -e en perspectiva diacrónica- destas e dou-
alumnos e alumnas como principais protagonistas e
tras problemáticas filosóficas, tal como se propón na
co persoal docente como guía.
materia de historia da filosofía do curso seguinte. O
En resumo, tratamos de que o alumnado desenvol- equilibrio entre estas dúas finalidades deberá ser
va aquelas competencias básicas que lle permitan preservado nos desenvolvementos didácticos con-
constituírse en persoas autónomas, capaces de cretos que se fagan nas aulas.
aprender por si mesmas, contribuíndo á súa capaci-
Obxectivos.
dade de tomar decisións responsables sobre cues-
tións relacionadas coa actividade física e a saúde e 1. Coñecer e identificar as características especí-
a xestión activa do tempo libre. ficas do ser humano e as dimensións que o configu-
ran, analizando a súa xénese evolutiva e as tensións
FILOSOFÍA E CIDADANÍA
que xeran: dialéctica natureza/cultura e indivi-
Introdución. duo/sociedade.
A materia de filosofía e cidadanía configúrase a
2. Comprender e analizar a forma específica de
partir dunha dobre motivación: por unha parte, pre-
categorización e relación lingüístico-simbólica que
tende ser unha introdución á filosofía e ao estilo de
os suxeitos humanos establecen co mundo e cos
reflexión que esta comporta; por outra, proponse
semellantes.
culminar a educación para a cidadanía que se
desenvolveu ao longo da ensinanza secundaria obri- 3. Analizar e comprender os elementos e procede-
gatoria. mentos propios da racionalidade e caracterizar a
especificidade do saber filosófico contrastándoo con
Pero a conxunción deste dobre propósito non debe
outros saberes -en especial co científico.
ser interpretada como unha incoherencia ou perigo
de escisión dentro dos contidos desta materia, senón 4. Distinguir a dobre dimensión teórica e práctica
máis ben ao contrario, pois o afondamento na dimen- da filosofía, e comprender as grandes preguntas e
sión ética do concepto de cidadanía e a necesidade problemas filosóficos xerados a partir desta dobre
de clarificar as súas bases e proxeccións filosóficas dimensión.
remítennos dun xeito natural á clarificación do con-
5. Analizar e comprender os fundamentos da
cepto mesmo de filosofía e das súas funcións e pro-
acción moral, valorando a autonomía moral como
blemas básicos.
meta ineludible dunha conduta madura e responsa-
Agora ben, esta clarificación do papel e funcións
ble.
da filosofía remite, pola súa vez, a unha certa inves-
tigación antropolóxica previa, desde a cal -e a partir 6. Coñecer, analizar e valorar os enfoques das teo-
da cal- se comprende a necesidade humana de filo- rías éticas fronte á dobre aspiración de felicidade e
sofar. xustiza na sociedade actual, facendo especial énfase
nos esforzos de conciliación de ambas as aspira-
É, pois, esta análise que discorre retrospectiva-
cións.
mente desde o concepto de cidadanía ata o centro
mesmo da filosofía e a antropoloxía a que tenta dar 7. Comprender as conexións entre moral, dereito e
unidade e coherencia ao currículo desta materia. A política, partindo da análise do concepto de cidada-
ordenación lineal con que se presenta a secuencia nía e da súa xénese histórica.
destes contidos -desde o núcleo temático segundo
8. Comprender e valorar as raíces éticas da lexiti-
ata o final- responde a este enfoque con independen-
midade política democrática e, en consecuencia, das
cia de que o tratamento e distribución didáctica nas
institucións do Estado que sobre elas se levanten.
aulas se leve a cabo por esta orde ou non.
Respecto aos contidos comúns propostos no pri- 9. Analizar os novos retos da democracia no mun-
meiro núcleo temático, é evidente que teñen un do globalizado actual.
carácter transversal a todo o currículo, dada a súa
10. Obter información por diversos medios sobre
natureza procedemental. A súa finalidade é o desen-
problemas filosóficos, analizándoa e integrándoa, así
volvemento de destrezas intelectuais básicas, inelu-
como adquirir unha bagaxe básica de nocións, con-
dibles en calquera caso para a práctica da reflexión
ceptos e teorías elaboradas pola filosofía verbo dos
filosófica. Deberán marcar e impregnar, polo tanto, a
citados problemas.
organización da práctica docente do conxunto do
currículo. 11. Dialogar, debater e argumentar con rigor lóxi-
Finalmente, cómpre subliñar desde outro ángulo co e coherencia, respectando as persoas que soste-
distinto o dobre carácter, terminal e propedéutico ou ñen posturas diferentes.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.201
12. Analizar textos referidos ás temáticas desen- -A dimensión teórica da racionalidade filosófica: a
voltas no currículo, así como elaborar composicións busca da verdade e o sentido da realidade a través
e traballos escritos sobre elas. da gnoseoloxía e a metafísica.
13. Manter un diálogo continuo coa vida real, -A dimensión práctica da racionalidade filosófica:
mediante a aplicación das nocións e conceptos que a busca de directrices para a acción a través da éti-
se van adquirindo ao contorno. ca e a filosofía política.
14. Empregar con rigor e propiedade os conceptos -Preguntas e problemas fundamentais da filosofía.
e vocabulario específico correspondente, tanto na
Da filosofía moral á filosofía política.
análise dos problemas como nos debates e exposi-
cións orais e escritas. -Os fundamentos da acción moral: liberdade e res-
ponsabilidade.
15. Desenvolver competencia lectora e hábitos de
traballo intelectual. -O tránsito da heteronomía á autonomía moral.
16. Desenvolver unha competencia social e cidadá -As teorías éticas ante os retos da sociedade
baseada nunha actitude crítica, autónoma e respon- actual: felicidade e xustiza.
sable ante todo intento de xustificación de desigual-
-A idea de cidadanía: xénese histórica e funda-
dades sociais e ante toda discriminación por sexo,
mentación filosófica.
etnia, cultura, crenzas ou características individuais
e sociais. Estado, cidadanía e democracia.
Contidos. -O Estado: orixe e lexitimidade do poder político.
Contidos comúns. -Os dereitos humanos e a súa positivización cons-
titucional por parte do Estado.
-Tratamento e análise crítica da información perti-
nente para os problemas tratados, que se obterá por -Fundamentos filosóficos do estado democrático e
diferentes medios, incluídas as novas tecnoloxías da de dereito: a lexitimidade legal-democrática.
información e da comunicación.
-Os retos da democracia no mundo globalizado e
-Análises e comentarios de textos filosóficos, así intercomunicado actual: diversidade e identidade,
como outros de tipo científico, literario, xurídico, cara a unha cidadanía cosmopolita.
político, sociolóxico, artístico, etc. que permitan
-Principio de igualdade e a súa realización efecti-
comprender e afondar nos problemas tratados.
va.
-Práctica da reflexión, debate e argumentación
Criterios de avaliación.
dialóxica rigorosa e coherente, empregando os
esquemas e procedementos achegados pola lóxica e Os criterios que se establecen a continuación
a teoría da argumentación, mantendo actitudes res- están orientados a comprobar o grao de consecución,
pectuosas coas persoas discrepantes. por parte do alumnado, dos obxectivos –conceptuais
e procedementais- prescritos no currículo. Estes cri-
-Exercicios de transferencia das nocións adquiri-
terios concrétanse metodoloxicamente no desenvol-
das a situacións do contorno e á vida real.
vemento de seis tipos de acción diferentes desde as
-Uso dun vocabulario técnico e filosófico axeitado que se deberá observar o grao de consecución dos
de carácter básico, tanto nas análises de textos coma citados obxectivos. Agora ben, tanto o proceso de
nos debates e exposicións orais e escritas. aprendizaxe como as accións nas que este se pon de
manifesto, son sempre complexas; de aí que cada
O ser humano: configuración e dimensións.
criterio deba ser tomado como un complemento dos
-O dobre proceso de evolución biolóxica e cultu-
outros, como unha perspectiva desde a que comple-
ral: hominización e humanización.
tar todo o proceso de avaliación da aprendizaxe.
-A dialéctica entre natureza e cultura e as diferen-
1. Recoller e integrar información a través dos
tes concepcións do ser humano a que dá lugar.
diversos medios acerca dos problemas, conceptos e
-A dimensión social da persoa e a dialéctica entre teorías específicos propostos para cada bloque temá-
persoa individual e sociedade. tico.
-A relación lingüística e simbólica do suxeito co Con este criterio preténdese comprobar a capaci-
contorno: categorización do mundo e comunicación dade para incorporar, procesar e integrar a informa-
social. ción, así como avaliar o grao de autonomía que se
vai adquirindo ao longo do proceso de aprendizaxe.
O saber filosófico: sentido e finalidade.
2. Caracterizar, identificar e expoñer, tanto de for-
-A racionalidade: elementos e procedementos que
ma oral como escrita, os problemas, conceptos e teo-
a definen (conceptualización, inferencia, argumen-
rías propostos e desenvoltos en cada un dos bloques
tación, coherencia, etc.), fronte a outras modalida-
temáticos específicos.
des de coñecemento (crenzas, mitos, tradicións,
etc.). Con este criterio trátase de comprobar o nivel de
-A racionalidade científica e a súa demarcación. comprensión dos problemas e teorías analizadas e o

12.202 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
grao de coñecemento, asimilación e dominio das -Promover a lectura e análise de textos, así como a
nocións e conceptos adquiridos sobre eles. composición de textos propios e exposicións orais e
escritas.
3. Ler, analizar e comentar, tanto oralmente como
-Normalizar o uso de vocabulario técnico específi-
por escrito, textos referidos ás nocións e problemas
co e exixir uns niveis de rigor lóxico e de coherencia
abordados.
argumentativa tanto nas producións orais coma nas
Trátase de verificar con este criterio a capacidade escritas.
para identificar nas fontes e formulacións orixinais
-Ofrecerlles ás alumnas e aos alumnos instrumen-
os problemas e nocións adquiridos en diferentes
tos e estratexias de autoanálise e autoavaliación
momentos do proceso de aprendizaxe, así como ava-
para detectar os avances e carencias no proceso de
liar o grao de competencia lectora e doutras destre-
aprendizaxe.
zas intelectuais básicas como a capacidade de aná-
lise (ideas principais/secundarias, supostos/conclu-
HISTORIA DE ESPAÑA
sións), síntese (esquemas, mapas conceptuais),
Introdución.
estruturación e distribución do discurso, etc.
A historia, o estudo da experiencia humana a tra-
4. Debater e argumentar acerca das cuestións máis
vés do tempo, viu tradicionalmente recoñecido o seu
problemáticas e controvertibles suscitadas por cer-
valor formativo na actividade escolar, ben que a súa
tos temas, fundamentalmente os éticos e políticos.
función foi evolucionando, perdendo o carácter lexi-
Con este criterio poderase avaliar a capacidade timador da orde social e política e establecendo
para facer avances nos procesos de axuste, precisión como novos obxectivos os seguintes: axudar a com-
e flexibilización dos conceptos ao longo do proceso prender e a explicar, que non a xustificar, a realida-
discursivo, así como avaliar o grao de destreza e de actual; participar na construción da memoria per-
coherencia argumentativa mantendo o respecto ás soal e colectiva e formar unha cidadanía responsa-
diferentes opinións. ble, activa e comprometida coa sociedade de que
forma parte.
5. Utilizar un vocabulario técnico específico tanto
nas argumentacións como nas exposicións orais e Esta materia, que parte dos coñecementos e do
escritas. nivel nas competencias adquiridas polo alumnado
en etapas educativas anteriores, debe servir para
Este criterio permite avaliar o grao de incorpora-
afondar no coñecemento crítico da súa herdanza per-
ción significativa do vocabulario técnico introducido
soal e colectiva. Ademais, debe facilitar a toma de
e comprobar o nivel de precisión, exactitude e rigor
conciencia sobre a súa responsabilidade na configu-
no seu uso tanto oral como escrito.
ración do presente e do futuro, ao entender o pasa-
6. Transferir e aplicar as nocións, conceptos e teo- do, non como o único posible, senón como froito das
rías incorporadas á análise da vida real e do propio accións e decisións das persoas e colectivos que a
contorno. protagonizaron que explican o triunfo dunhas
opcións concretas, non sempre as mellores. Por
Poderase comprobar con este criterio o grao de
outra banda, o seu carácter globalizador converte a
funcionalidade e significatividade dos conceptos e
historia nun espazo onde achegarnos á realidade
teorías adquiridas así como o nivel de conciencia
social desde a perspectiva interdisciplinaria,
asumido acerca da utilidade dos saberes académi-
imprescindible para abordar a complexidade do
cos.
mundo actual, o que lle permitirá ao alumnado
Orientacións metodolóxicas. situarse persoalmente na sociedade na que vive e
participar activamente na construción dun mundo
As orientacións metodolóxicas propostas a conti-
mellor.
nuación apuntan á potenciación e consolidación de
competencias traballadas xa en etapas educativas A materia atende ao estudo da historia de España,
anteriores. De acordo con este criterio, as metodolo- espazo político construído ao longo do tempo, e ocú-
xías concretas empregadas polo profesorado nesta pase tanto do que é común como dos factores de
materia deberán orientarse a: diversidade e da especificidade galega. Por outra
parte, contén moitos elementos de relación cun mar-
-Potenciar unha autonomía progresiva, por parte
co espacial máis amplo, europeo e mundial, no que
das alumnas e dos alumnos, na obtención, análise e
se atopan boa parte das súas claves explicativas, co
procesamento da información referida ás cuestións e
que contribúe así a situarse conscientemente no
problemas propostos.
mundo e aumenta a capacidade de comprensión e
-Promover o diálogo e o debate horizontal entre tolerancia cara a outras culturas.
iguais como un medio para desenvolver estratexias
A selección de contidos trata de compaxinar unha
de conceptualización, comunicación e empatía inte-
visión introdutoria sobre algúns dos trazos máis des-
lectual e emocional.
tacados da historia peninsular anteriores ao sécu-
-Manter un modelo de aprendizaxe funcional no lo XIX cun tratamento en profundidade dos procesos
cal as nocións que se van adquirido sexan aplicadas de transformación da España contemporánea ata o
á vida real ou virtual. presente, ademais de practicar procedementos pro-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.203
pios da investigación, abordar a complexidade das 4. Situar o proceso histórico español e a súa varie-
explicacións históricas, manexando diferentes pers- dade identitaria no marco internacional para poder
pectivas historiográficas e favorecendo a compren- ver as implicacións e influencias mutuas e ser capa-
sión crítica do presente. ces de ter unha idea coherente e articulada da histo-
ria.
A organización dos contidos segue unha orde cro-
5. Distinguir os cambios conxunturais dos trazos
nolóxica e aborda os aspectos político-institucio-
que identifican os procesos históricos profundos
nais, económicos, sociais e culturais, introducindo
para ser capaces de pensar historicamente sobre os
os novos suxeitos da historia, colocando como prota-
problemas máis relevantes do mundo actual.
gonistas as xentes que sempre quedaron fóra (como
as mulleres, grupos marxinados, pobos sen voz) e 6. Coñecer o proceso de formación das normas que
participando na construción dunha historia sen regulan o ordenamento constitucional, promovendo
exclusións. Préstase tamén atención a aspectos tra- o compromiso cos valores democráticos e o interese
dicionalmente pouco traballados, como a vida cotiá. por participar na vida cidadá.
Trátase, en definitiva, de proporcionar unha explica-
7. Valorar e comprender as loitas contra as discri-
ción das orixes históricas dos problemas que máis
minacións que producen opresión e inxustizas, com-
directamente afectan a sociedade tendo en conta as
prometéndose na defensa dos dereitos humanos e
minorías e os colectivos minorizados, xa que o trato
tomando conciencia da necesidade de ter presentes
recibido e as súas oportunidades son o índice máis
suxeitos xeralmente silenciados na historia, en espe-
claro da madurez democrática das sociedades. Esta
cial as mulleres.
presentación é compatible cun tratamento que afron-
te, en unidades de tempo máis amplas, a evolución 8. Seleccionar e interpretar información proceden-
de certos temas que poidan ser suscitados a partir te de diversas fontes aplicando as técnicas metodo-
das inquedanzas do presente. lóxicas propias da materia (composición de textos,
interpretación de imaxes, mapas, gráficos) para con-
O estudo desta materia debe contribuír ao desen-
trastar diversos puntos de vista e desenvolver a
volvemento de capacidades intelectuais tales como a
capacidade de exercer a crítica histórica.
contextualización territorial dos acontecementos e
procesos históricos; a interrelación de aspectos eco- 9. Realizar investigacións de carácter histórico no
nómicos, políticos, sociais e culturais; o tratamento ámbito de referencia do alumnado, manexando fon-
das fontes históricas; a análise e a síntese, a inferen- tes como a historia oral, a prensa ou as tecnoloxías
cia e a interpretación. Terá unha especial importan- da información e da comunicación para aproximarse
cia o desenvolvemento da competencia social e cida- á propia comunidade, comprender o carácter provi-
dá a través da adquisición de capacidades como a sorio do coñecemento e a diversidade das manifesta-
tolerancia, o sentido crítico, a actitude aberta ao diá- cións históricas.
logo e a disposición a compartir responsabilidades. Contidos.
Estas capacidades aparecen formuladas no primei- Contidos comúns.
ro bloque como contidos comúns; implican a utiliza-
-Localización no tempo, no espazo e contextualiza-
ción de metodoloxías activas, participativas e dialó-
ción de procesos, estruturas e acontecementos rele-
xicas; favorecen a innovación do traballo na aula e
vantes da historia de España, identificando os ele-
deberán aparecer de forma relevante nos criterios de
mentos que contribuíron a configurar os trazos
avaliación.
actuais de Galicia e España.
Obxectivos.
-Identificación e comprensión dos elementos de
O ensino da historia de España no bacharelato terá causalidade que se dan nos procesos de evolución e
como finalidade o desenvolvemento das seguintes cambio para a historia de España e para a configu-
capacidades: ración da realidade actual na súa diversidade.
1. Identificar e situar no espazo e no tempo os pro- -Busca, selección e interpretación da información
cesos globais e acontecementos máis relevantes da procedente de diversas fontes primarias e secunda-
historia de España, a súa diversidade territorial e a rias: textos, mapas, gráficos, imaxes, tradición oral,
especificidade de Galicia para comprender a xénese prensa, así como a proporcionada polas tecnoloxías
da historia recente. da información e da comunicación, para elaborar
explicacións históricas rigorosas e comunicalas por
2. Coñecer e comprender os procesos da historia
escrito ou oralmente.
contemporánea máis importantes, tanto pola súa
xénese como polas súas repercusións na actualida- -Análise de temas destacados, como o papel das
de, observando as interrelacións que se dan entre os mulleres na historia ou a articulación territorial do
feitos políticos, sociais, económicos e culturais. Estado, participando en debates en que se aborden
criticamente as achegas de diferentes puntos de vis-
3. Desenvolver unha perspectiva integradora da
ta.
historia de España que respecte a pluralidade de
identidades que a conforman -non só territoriais, -Elaboración de pequenos traballos de investiga-
senón tamén sociais- e que potencie actitudes de ción no contorno sobre algún momento destacado da
solidariedade. historia contemporánea, establecendo conexións cos

12.204 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
marcos galego, español e europeo e contrastando -Transformacións sociais: a sociedade de clases.
diferentes interpretacións historiográficas. Novos grupos dominantes: oligarquías e clases
medias. O movemento obreiro e as organizacións
As raíces históricas da España contemporánea.
campesiñas. O agrarismo na Galicia caciquil. Situa-
-As pegadas das primeiras culturas e da domina- ción da muller e movementos feministas.
ción romana na Península.
-A quebra do sistema liberal: ditadura e democra-
-Pluralidade política e cultural da Península na cia.
Idade Media: Al-Ándalus e os reinos cristiáns. For-
-O contexto internacional de entreguerras. A dita-
mas de vida e intercambio cultural. A ocupación do
dura de Primo de Rivera.
territorio e consecuencias socioeconómicas. Trazos
-A Segunda República. A Constitución de 1931:
da Galicia feudal.
principios e institucións dunha democracia avanza-
-Formación da monarquía hispánica. Castela á da. O voto feminino. Política de reformas e polariza-
cabeza dun imperio: a pervivencia das particularida- ción social. O nacionalismo vasco, catalán e galego.
des dos reinos, con especial atención ao Reino de
-Os gobernos republicanos. Confrontación política
Galicia.
e revoltas sociais. As reaccións antidemocráticas.
-Expansión ultramarina e creación do imperio
Guerra civil e ditadura franquista.
colonial. O impacto da colonización.
-Sublevación militar e guerra civil. Dimensión
-Trazos económicos, sociais e políticos do Antigo
política e internacional do conflito. Evolución das
Réxime. A política centralizadora dos Borbóns. O
dúas zonas: revolución social e conflitos na zona
reformismo ilustrado. Galicia no Antigo Réxime.
republicana; a formación do estado franquista.
Quebra da monarquía absoluta.
-O franquismo da posguerra: bases ideolóxicas e
-Guerra e revolución: a guerra contra os franceses sociais. Autarquía e illamento internacional. A
e o seu impacto en Galicia. A obra de Cádiz: os resistencia da guerrilla.
decretos e a Constitución de 1812.
-A consolidación do réxime. Crecemento económi-
-O reinado de Fernando VII: absolutismo fronte a co e transformacións sociais. Emigración a Europa.
liberalismo. A oposición no interior e no exilio.
-Independencia das colonias americanas. -Elementos de cambio na etapa final do franquis-
mo. A sociedade civil e a oposición ao réxime.
-Construción e evolución do Estado liberal bur-
gués. -A vida cotiá no franquismo. O seu impacto en
Galicia.
-Reinado de Isabel II: dominio do liberalismo
moderado. A guerra carlista e acceso ao poder dos A España actual.
liberais. Grupos políticos e papel do exército. Ines-
-O proceso de transición á democracia, logros e
tabilidade política e institucional.
limitacións. A Constitución de 1978: principios e
-Significado do Sexenio: intentos democratizado- institucións democráticas. O proceso autonómico e o
res. Da revolución ao ensaio republicano. Estatuto de autonomía de Galicia.
-O réxime da Restauración: características e fun- -Os gobernos democráticos. Cambios sociais, eco-
cionamento do sistema canovista. A oposición ao nómicos, lexislativos e culturais. A construción do
réxime. Guerra colonial e crise de 1898. Intentos de Estado de benestar.
modernización e crise do sistema. Conflitividade
-Galicia e España na Unión Europea. O papel de
social e problema de Marrocos.
España no contexto internacional.
-O Estado nación español e os nacionalismos alter-
-Problemas e perspectivas actuais.
nativos. Evolución do galeguismo.
Criterios de avaliación.
Transformacións económicas e cambios sociais no sécu-
1. Recoñecer e valorar os procesos da historia
lo XIX e primeiro terzo do século XX.
peninsular anteriores ao século XVIII que resultan
-Transformacións na agricultura e desamortiza-
máis significativos para a comprensión de época
cións. Características e consecuencias da desamor-
contemporánea, as súas pegadas na actualidade no
tización en Galicia e trazos de modernidade na agri-
conxunto do territorio e as peculiaridades en Gali-
cultura.
cia.
-Debilidade e fragmentación do desenvolvemento Trátase de avaliar a capacidade de recoñecer e
industrial. Modernización dos transportes: o ferroca- situar no tempo os vestixios do pasado e a súa diver-
rril. Emerxencia do sistema financeiro. Debilidade sidade no espazo, valorando criticamente a importan-
do mercado nacional. Desindustrialización e novos cia histórica dalgúns procesos como a institucionali-
sectores en Galicia. zación do patriarcado a través do dereito romano, a
-Evolución demográfica. Os movementos migrato- formación dos reinos peninsulares na Idade Media ou
rios. Efectos da emigración en Galicia. o papel da monarquía hispánica no mundo. Valorara-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.205
se tamén a capacidade de identificar e contextualizar Segunda República (valorándoa como a primeira
o legado material e simbólico que para Galicia supón experiencia plenamente democrática do país,
o megalitismo atlántico, a cultura castrexa ou o cami- momento en que se fixo un grande esforzo moderni-
ño de Santiago. Tamén se comprobará a súa compe- zador e de atención a vellas cuestións de xustiza
tencia para diferenciar os trazos de cambio e conti- social) e os conflitos que tivo que afrontar ao longo
nuidade que representa o século XVIII. das súas diversas etapas.
2. Analizar e caracterizar a crise do Antigo Réxi- 5. Comprender a orixe, desenvolvemento e conse-
me en España e as dificultades na construción do cuencias da Guerra Civil. Recoñecer, analizar e rexei-
Estado liberal, sinalando as relacións deste proceso tar as peculiaridades ideolóxicas e institucionais da
co contexto internacional, así como a súa repercu- ditadura franquista e a influencia que a conxuntura
sión en Galicia. internacional tivo na evolución do réxime.
Trátase de que o alumnado poida identificar os tra- Este criterio pretende comprobar a habilidade do
zos característicos do Antigo Réxime opoñéndoos, alumnado para explicar as orixes da sublevación
tanto ao proxecto universalista da Ilustración, como militar e a transcendencia dos apoios internacionais.
ás realizacións prácticas no Estado liberal burgués. Tamén amosará a capacidade de criticar as bases
Tamén se avaliará a capacidade para recoñecer as ideolóxicas, os apoios sociais e a institucionalización
dificultades na construción do réxime liberal en da ditadura franquista, e como os acontecementos
España, o limitado impacto dos esforzos democrati- internacionais influíron no devir do réxime. Compro-
zadores, as características do sistema político da barase ademais que o alumnado comprende a evolu-
Restauración e as confrontacións sociais, políticas e ción da España franquista, analizando o progresivo
militares que conduciron á súa crise. Reflexionarán divorcio da sociedade e o réxime a partir dos anos 60.
sobre os mecanismos de construción do Estado 6. Describir os trazos e dificultades do proceso de
nacional en España, a súa debilidade e a articula- transición democrática e a súa transcendencia, iden-
ción doutros discursos nacionalistas. tificar as características da Constitución de 1978 e
3. Comprender as dificultades no desenvolvemen- do Estatuto de autonomía de Galicia e explicar os
to da economía capitalista e da sociedade de clases cambios políticos, económicos, sociais e culturais
en España dando conta da diversidade de ritmo e que achegaron a forma de vida da sociedade españo-
intensidade con que se produce nos distintos territo- la aos estándares da Europa desenvolvida.
rios peninsulares e especialmente das peculiarida- Trátase de avaliar a capacidade do alumnado para
des en Galicia, recoñecendo as conexións co contex- explicar os cambios introducidos na situación políti-
to internacional. ca, social, económica e cultural de España nos anos
Trátase de comprobar que o alumnado comprende as seguintes á morte de Franco e o papel dos artífices
dificultades no desenvolvemento da economía de mer- individuais e colectivos destes cambios, analizando
cado en España e as desigualdades territoriais, expli- criticamente o proceso de recuperación da conviven-
cando, por exemplo, a tardía modernización agraria e cia democrática. As alumnas e os alumnos tamén
industrial de Galicia. Por outra parte, as alumnas e os deberán coñecer a estrutura e os principios que
alumnos deberán ser capaces de recoñecer os proce- regulan a organización política e territorial do Esta-
sos de exclusión da sociedade liberal burguesa e os do, das comunidades autónomas e de Galicia en par-
novos mecanismos de dominación e integración das ticular, e identificarán os cambios económicos, polí-
mulleres. Tamén deben comprender o carácter oligár- ticos, sociais e culturais dos anos 80 e a importancia
quico dos grupos hexemónicos, a debilidade das cla- do ingreso na Unión Europea. Por último, amosarán
ses medias, a importancia que o internacionalismo ten a capacidade de reflexionar e debater sobre algún
na organización das correntes do movemento obreiro e problema da realidade actual.
a relevancia do movemento campesiño. 7. Coñecer e utilizar as técnicas básicas da inda-
4. Comprender os cambios e conflitos que se pro- gación e explicación histórica, como recoller infor-
ducen en España durante o período de entreguerras. mación de diferentes fontes, valoralas criticamente e
Por unha parte, a crise da Restauración, que amosa elaborar textos de contido histórico, utilizando con
a incapacidade dos grupos hexemónicos para articu- rigor o vocabulario específico e sendo capaces de
lar un proxecto liberal para España e desemboca na traballar en grupo, amosando unha actitude partici-
ditadura de Primo de Rivera. Por outra, o alumnado pativa e colaborando na resolución de conflitos.
debe ser capaz de recoñecer e valorar a transcen- Este criterio pretende avaliar se as alumnas e os
dencia da Segunda República, relacionándoa co alumnos adquiriron a competencia necesaria para
contexto europeo en que tamén se produce a contra- seleccionar, analizar e utilizar a información que
posición entre réximes democráticos e autoritarios. achegan as fontes de documentación histórica, en
Con este criterio comprobarase se o alumnado é especial os textos, mapas, datos estatísticos e icono-
capaz de analizar a multicausalidade na xénese das gráficos, comprobando as destrezas no manexo das
etapas que se van estudar: os conflitos sociais, polí- tecnoloxías da información e da comunicación e a
ticos e de organización territorial que as constitúen. capacidade para comunicar oralmente e por escrito
Tamén amosarán a súa competencia para explicar a as súas conclusións. Igualmente importante, permi-
conxuntura económica e social en que xorde a te comprobar se son quen de mostrar capacidades

12.206 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
sociais como a tolerancia, o sentido crítico e o traba- que servirá, por unha banda, como exemplo de solu-
llo en equipo. ción a problemas filosóficos e, pola outra, como con-
dicionantes pasados de conceptos e problemas
Orientacións metodolóxicas.
vixentes no día de hoxe.
Para darlle continuidade ao traballo realizado nas
Hai certos problemas constantes ao longo da histo-
etapas educativas anteriores, será precisa unha
ria da filosofía, como a relación entre realidade e
actualización metodolóxica que favoreza a innova-
aparencia, coñecemento e opinión, o individuo e a
ción na aula e o desenvolvemento de metodoloxías
sociedade, o problema da liberdade e autorrealiza-
activas e participativas.
ción humana, a orixe dos valores morais, a lexitimi-
-Contextualizar os procesos, estruturas e acontece- dade do poder político ou o dominio técnico da natu-
mentos históricos máis relevantes, identificando os reza. A reflexión filosófica segue abordando eses
elementos que contribuíron a configurar os trazos problemas na actualidade baixo formulacións como
actuais de Galicia e España. o papel dos medios de comunicación na sociedade, o
estatuto da realidade virtual, a relación entre mente
-Potenciar unha análise histórica, recoñecendo a
e cerebro, entre ciencia e interese, a confrontación
multicausalidade na xénese dos procesos de evolu-
entre felicidade e xustiza, positivismo e iusnatura-
ción e cambio na historia de España e nos conflitos
lismo, multiculturalismo e interculturalismo, libera-
sociais e políticos.
lismo e comunitarismo, a desigualdade de xénero, a
-Favorecer a transformación da información en
nova organización do traballo, a bioética, etc. A his-
coñecemento, a través da selección e interpretación
toria da filosofía formúlase como un retorno da pre-
de contidos procedentes de diversas fontes, propi-
sentación actual deses problemas, xa anticipados en
ciando a elaboración de explicacións históricas rigo-
filosofía e cidadanía, ás formulacións máis relevan-
rosas e coherentes.
tes que adquiriron no pasado e que lles serven de
-Producir e interpretar informacións sobre aspec- punto de partida. Esta materia faille patente ao
tos cuantitativos e espaciais. alumnado, polo tanto, o carácter aberto e progresivo
da investigación filosófica.
-Promover a participación do alumnado en debates
sobre temas seleccionados en función da súa poten- Os contidos da historia da filosofía están secuen-
cialidade crítica para a comprensión de problemas ciados en catro grandes etapas históricas: antiga,
socialmente relevantes, utilizando as normas do medieval e renacentista, moderna e contemporánea.
intercambio comunicativo. En cada unha delas serán abordados unha serie de
autores e correntes especialmente significativas,
-Elaboración de traballos de investigación no con-
seleccionando os temas máis importantes na súa
torno sobre algún momento destacado da historia
obra de cara a ter unha visión completa da historia
contemporánea, establecendo conexións cos marcos
da filosofía. A temporalización por períodos obedece
galego, español e europeo.
á necesidade de contextualizar a cada autor e cada
-Utilizar técnicas básicas de indagación e explica- tema nun momento histórico determinado, cuns con-
ción histórica, para entender a provisionalidade de dicionantes sociais, económicos, políticos e cultu-
todo coñecemento, e ensinar a pensar historicamente. rais que lle dan sentido e serven de medida da súa
relevancia. O coñecemento da filosofía vai, pois, da
-Utilizar actividades de carácter interdisciplinario
man do coñecemento da sociedade e da historia. As
en que prime o traballo en grupo e a colaboración na
ideas filosoficamente relevantes non son opinións
resolución de problemas.
casuais, senón que aparecen para formular clara-
-Utilizar as tecnoloxías da información e da comu-
mente e dar algún tipo de solución aos problemas
nicación como instrumentos que reforzan a comuni-
teóricos e prácticos que se lles presentaron a seres
cación interpersoal e o traballo cooperativo, así
humanos concretos.
como a relación con contornos físicos e sociais máis
Esta contextualización por períodos non vai en
amplos, ademais de practicar o manexo crítico e
detrimento da unidade que percorre toda a historia
selectivo da información que proporcionan.
da filosofía, pois ao tempo que cada autor é interlo-
HISTORIA DA FILOSOFÍA cutor do seu contexto, realiza tamén un diálogo con
outros autores pasados e futuros que se enfrontaron
Introdución.
a problemas similares e en relación cos cales mani-
A materia de historia da filosofía retoma a reflexión
festa a súa débeda ou a súa crítica. A obra escrita
iniciada polo alumnado coa filosofía e cidadanía,
dos distintos filósofos cobra unha importancia fun-
dotándoa dun carácter sistemático e diacrónico. A
damental, pois é a fonte para coñecer o seu pensa-
estreita relación entre estas materias do bacharelato
mento e tamén para trazar a liña que relacione uns
debe manifestarse, tanto na organización docente dos
autores con outros. O traballo con textos cobra, polo
contidos como na actividade reflexiva desenvolvida
tanto, unha grande importancia nesta materia.
por cada estudante, que deberá retomar os conceptos
e procedementos iniciados no curso anterior e afon- A importancia dos textos, con todo, non debe des-
dar neles. O que a historia da filosofía lle achega ao viarnos da finalidade prioritaria, que non é un coñe-
alumnado é unha construción diacrónica dos princi- cemento exhaustivo dalgúns autores, senón un perco-
pais momentos e autores do pensamento filosófico rrido introdutorio e completo que vaia dos gregos ata

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.207
os nosos días e que sirva ao alumnado, non só para cidadanía, utilizando con propiedade os conceptos
coñecer formas de pensar presentes na historia polo adquiridos.
seu valor intrínseco, senón tamén para avaliar a 3. Comprender a vinculación entre o pensamento
influencia destas na xestación do noso presente e para dos distintos autores e outras manifestacións da acti-
exercitar a reflexión crítica. A práctica da análise das vidade humana do seu contexto histórico: socioeco-
opinións dos distintos autores en relación co seu con- nómicas, políticas, científicas e artísticas.
texto e comparándoos uns con outros fornece o alum-
4. Elaborar exposicións orais e composicións
nado dun sentido crítico que lle permite, non só cons-
escritas acerca de temas determinados con clarida-
tatar a historicidade de certas crenzas e valores,
de, corrección, plenitude e autonomía, exercitando
senón tamén cuestionar ou fundamentar con criterio
na medida do posible unha reflexión persoal.
as crenzas e valores presentes na actualidade, tanto
no seu contorno próximo coma nos medios de comu- 5. Comentar textos filosóficos analizando con rigor
nicación. A historia da filosofía pretende, deste modo, os seus conceptos e teses e comparándoos coa pos-
contribuír ao progreso na comprensión da realidade e tura defendida noutros textos de diferente autoría
na orientación da acción individual e colectiva. acerca dos mesmos temas.
A materia preséntase en cinco bloques. O primei- 6. Desenvolver o hábito de ponderar con criterio
ro é de contidos comúns. O segundo, Filosofía anti- opinións contrapostas a partir do contraste entre teo-
ga, pretende ofrecer unha comprensión global da rías e correntes filosóficas que se sucederon na his-
orixe do pensamento filosófico, así como a súa evo- toria.
lución na antiga Grecia. Prestaráselle unha atención
7. Constatar a posición de cada representante
especial a Platón e Aristóteles, xa que achegaron
dunha corrente filosófica sobre a diferenza de xéne-
gran cantidade de conceptos e formularon moitos
ro e valorala á luz das crenzas e prácticas do seu
dos problemas que serán retomados no pensamento
contexto histórico.
posterior. O terceiro bloque, Filosofía medieval e
8. Debater temas de actualidade en relación cos
renacentista, detense no estudo do encontro entre a
contidos da materia, fundamentando racionalmente
herdanza da filosofía grega e a nova doutrina ache-
a propia postura, recoñecendo as achegas doutras
gada polo cristianismo, así como dos problemas
persoas e illando os prexuízos infundados.
derivados da necesidade de harmonizalas. Séguese
coas achegas do período renacentista, que serven de 9. Valorar o coñecemento do pasado como unha
transición á filosofía moderna: o xurdimento da cien- achega continua de elementos que contribúen á
cia tal como é entendida hoxe e a reflexión política comprensión do presente e á planificación do porvir.
centrada no Estado como realidade emerxente. O
10. Apreciar a lectura como medio de enriquece-
cuarto bloque, Filosofía moderna, toma como tema
mento persoal e desenvolver un hábito inquisitivo e
central deste período o novo concepto de racionali-
analítico en relación coa información recibida na
dade que xorde nos séculos XVI e XVII, enfocado na
vida cotiá.
figura do suxeito de coñecemento e de acción autó-
noma. As correntes filosóficas do racionalismo e do Contidos.
empirismo son tratadas en contraposición, analizan- Contidos comúns.
do as súas propostas epistemolóxicas e de funda-
-Busca de información a partir de fontes diversas e
mentación da moral e da convivencia. Finalmente, a
integración desta seguindo criterios temáticos ou
figura de Kant como síntese e cumio da filosofía
metodolóxicos.
moderna nas súas pretensións teóricas e prácticas.
Como quinto bloque, Filosofía contemporánea, trá- -Análise e comentario de textos filosóficos, identi-
tanse nun principio as propostas dos dous grandes ficando as súas ideas e relacionándoas coa teoría da
pensadores do século XIX, que fan unha crítica, persoa autora.
desde perspectivas diferentes, das achegas do pen-
-Presenza das autoras e autores nas diferentes eta-
samento moderno, para seguidamente achegar unha
pas.
visión panorámica das correntes do século XX e das
súas propostas e intentos de solución para os proble- -Exposicións orais e composicións escritas acerca
mas do presente. Finalmente, realízase unha men- do pensamento de distintas autorías, utilizando con
ción á filosofía realizada en España neste período. propiedade o vocabulario técnico adquirido e incor-
porando as propias reflexións de xeito fundamenta-
Obxectivos.
do.
O ensino da historia da filosofía no bacharelato ten -Participación en debates, expoñendo razoada-
como finalidade o desenvolvemento das seguintes mente o pensamento propio.
capacidades no alumnado:
Filosofía antiga.
1. Coñecer os períodos da historia da filosofía e os
-As orixes da filosofía.
seus representantes fundamentais.
* O paso do mito ao logos.
2. Recoñecer as cuestións que ocuparon perma-
nentemente a filosofía ao longo da súa historia e * Os primeiros intentos de explicación racional: os
relacionalas con temas traballados en filosofía e presocráticos.

12.208 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Sócrates e Platón. ficando as súas características distintivas e estable-
cendo as relacións correspondentes.
* A ilustración ateniense: os sofistas e Sócrates.
Con este criterio pretende avaliarse a capacidade
* Realidade e coñecemento desde a teoría das
do alumnado para situar historicamente os temas
ideas.
estudados, diferenciando de modo significativo cada
* O ser humano e a sociedade. período e constatando a influencia duns noutros
para ter unha visión completa e unitaria da historia
-Aristóteles.
da filosofía e poder desenvolverse axilmente nas
* A teoría da natureza.
problemáticas que a percorren.
* A ética e a política.
2. Relacionar os problemas filosóficos estudados
-Período helenístico e as escolas helenísticas. coas principais condicións socioculturais en que
aparecen e a que pretenderon dar resposta.
Filosofía medieval e renacentista.
-O contacto entre filosofía e relixión cristiá: Santo Este criterio pretende comprobar a capacidade do
Agostiño de Hipona e San Tomé de Aquino. alumnado para situar as cuestións filosóficas estuda-
das no seu marco histórico distinguindo o saber filo-
* A relación entre razón e fe.
sófico doutras manifestacións culturais que apare-
* A lei natural. cen no mesmo contexto e analizando a relación exis-
tente entre as formulacións filosóficas e os proble-
-O Humanismo e o renacemento como tránsito á
mas e necesidades da sociedade do seu tempo.
modernidade.
* A revolución científica. 3. Expoñer por escrito os aspectos dunha teoría
filosófica individual, dunha escola ou período de for-
* A xénese do Estado moderno.
ma completa, clara e coherente.
Filosofía moderna.
Este criterio pretende comprobar o grao de com-
-O racionalismo e o empirismo: Descartes, Locke e prensión, de modo significativo, do pensamento dun
Hume. autor ou período da historia da filosofía, e a capaci-
* Descartes: a evidencia do eu como criterio de dade de articular os seus conceptos de forma argu-
certeza e punto de partida dun sistema dedutivo do mentada, unitaria e non fragmentaria.
saber.
4. Analizar textos filosóficos identificando a súa
* A teoría do coñecemento empirista fronte ao estrutura, teses e argumentos e mais explicando os
racionalismo: o fenomenismo e a crítica da idea de seus conceptos no marco do pensamento correspon-
causa en Hume. dente.
* Locke e a teoría do contrato social. Este criterio trata de avaliar a capacidade de com-
prensión dos textos filosóficos mediante a identifica-
-A ilustración: o idealismo transcendental de
ción do problema que abordan, a explicitación das
Kant.
súas ideas, a explicación dos conceptos e termos
* A crítica da razón como síntese de racionalismo
específicos utilizados e os argumentos que se
e empirismo.
empregan para demostrar e xustificar as súas teses.
* O formalismo moral.
5. Comentar criticamente textos filosóficos, identi-
Filosofía contemporánea. ficando os seus supostos implícitos, a consistencia
dos seus argumentos e a vixencia das súas achegas
-Marx: a crítica do capitalismo.
na actualidade.
* Crítica ao idealismo e materialismo anterior: o
concepto de alienación. Máis alá da comprensión precisa dun texto, este
criterio trata de valorar o desenvolvemento do espí-
* O materialismo histórico.
rito crítico do alumnado, amosado na capacidade de
-Nietzsche: a crise da razón ilustrada. desvelar os supostos e intereses subxacentes aos
textos, comparalos con outros argumentos posibles
* A crítica dos valores da cultura occidental: o
–nomeadamente con outros de diferente autoría- e
nihilismo.
manifestar de forma razoada o seu acordo ou desa-
* A vontade de poder e o superhome. cordo coas opinións do autor, especialmente no refe-
-A filosofía analítica e outras correntes filosóficas rido a aquelas conceptualizacións de carácter
do século XX. excluínte e discriminatorio, en especial ao andro-
centrismo.
-A filosofía en España.
6. Elaborar pequenos traballos (buscas de infor-
-O pensamento galego.
mación, recensións de lecturas, exposicións orais ou
Criterios de avaliación. composicións escritas) sobre algún autor ou autora
1. Ordenar e situar cronoloxicamente os períodos, ou algún aspecto transversal a varios autores ou
problemas, autoras e autores que se estudan, identi- autoras con pautas metodolóxicas establecidas.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.209
LINGUA GALEGA E LITERATURA I E II
Trátase con este criterio de avaliar a capacidade
de esforzo do alumnado, así como o seu progreso na Introdución.
autoorganización da aprendizaxe, formulando
A área de lingua galega e literatura ten como
pequenas metas de investigación e percorrendo o
obxectivo fundamental na etapa do ensino postobri-
camiño para acadalas seguindo pautas establecidas
gatorio o enriquecemento da capacidade comunica-
de antemán. Tamén se avalía con este criterio a
tiva do alumnado, competencia que xa se vén traba-
capacidade de integrar información diversa nunha
llando desde a ESO. Neste sentido, non se produce
síntese reflexiva.
un salto cualitativo considerable entre ambas as
7. Participar en debates sobre algún tema filosófi- dúas etapas en canto que o obxectivo fundamental é
co de actualidade relacionado con contidos da mate- o mesmo: a adquisición e mellora da competencia
ria, realizando escoita activa e exposición razoada e comunicativa, entendida esta como unha competen-
respectuosa. cia ampla que abrangue saberes lingüísticos, socio-
lingüísticos e discursivos e que lle debe reportar ao
Con este criterio trátase de avaliar a capacidade do
alumnado a capacidade para usar a lingua (tanto no
alumnado para asimilar os contidos da materia e
nivel produtivo coma receptivo e interaccional) nas
relacionalos con problemas de actualidade, de expo-
diversas esferas da actividade social e individual.
ñer a súa opinión razoadamente e respectar outras
opinións facendo as eventuais críticas a estas de A diferenza deste currículo con respecto ao da eta-
modo fundamentado. pa anterior radica fundamentalmente na maior siste-
8. Utilizar comprensivamente un vocabulario téc- matización de coñecementos lingüísticos e literarios
nico específico en todas as actividades realizadas. e na abordaxe de situacións comunicativas e textos
(nomeadamente dos ámbitos científico, académico e
Con este criterio búscase avaliar o grao de incor-
dos medios de comunicación) cada vez máis comple-
poración significativa do vocabulario filosófico
xos e acordes coa idade e a madureza intelectual do
introducido en cada período, autoras e autores, e
noso alumnado, que debe entender esta etapa como
comprobar o nivel de pertinencia, exactitude e rigor
unha continuación dos seus estudos obrigatorios que
no seu uso, tanto oral coma escrito.
o axudará a prepararse para retos futuros, estean
Orientacións metodolóxicas. estes no mundo laboral ou no mundo académico.
As orientacións metodolóxicas propostas apuntan Daquela, existe un enfoque pedagóxico e didáctico
á potenciación e consolidación de certas competen- común aos dous currículos, ben que é evidente que
cias promovidas xa en etapas educativas anteriores. no de bacharelato debe haber unha progresión de
De acordo con este criterio, as metodoloxías concre- contidos con respecto ao da ESO, co fin de non con-
tas empregadas polos profesores nesta materia debe- vertelo en algo sinxelamente repetitivo. O criterio
rán orientarse a: que se segue, polo tanto, na confección deste currí-
culo é o de atender a aqueles aspectos que na etapa
-Espertar a curiosidade e interese do alumnado
de ensino obrigatorio puidesen ter un menor trata-
polos problemas suscitados noutras etapas históricas
mento e, ao tempo, afondar noutros contidos que, por
mediante a planificación de contextos e estratexias
idade e madureza intelectual das alumnas e dos
de aprendizaxe que o acheguen ao seu contexto
alumnos, se visen dun xeito máis superficial daque-
vivencial, establecendo similitudes con problemas
la.
actuais.
-Propiciar a autonomía na busca e procesamento O nivel de coñecementos de lingua galega e litera-
da información pertinente para os temas tratados. tura que se adquire ao rematar o bacharelato corres-
ponde ao dunha persoa capaz de comprender unha
-Promover a lectura e análise de textos filosóficos
ampla variedade de textos orais e escritos extensos e
e a elaboración de comentarios sobre eles que
cun alto nivel de dificultade, expresarse de forma
inclúan reflexións críticas argumentadas.
fluída e espontánea en distintos contextos comuni-
-Propoñer a planificación e elaboración, por parte cativos, producir textos ben estruturados sobre
das alumnas e dos alumnos, de composicións escri- temas de certa complexidade e para distintos fins e
tas e de exposicións orais en relación cos temas tra- mostrar un uso correcto da norma ortográfica e mor-
tados onde integren información procedente de dis- fosintáctica.
tintas fontes.
O currículo desta materia preséntase dividido en
-Propiciar o traballo en grupo para desenvolver tres bloques de contidos: Lingua e texto, A literatu-
investigacións, debates e outras tarefas en colabora- ra e A situación sociolingüística. Esta división aten-
ción. de, por un lado, ao criterio de ter en conta tanto o
-Formular as diversas actividades con diferente carácter sistemático da lingua coma a rendibilidade
grao de complexidade en función dos recursos cog- comunicativa que as persoas usuarias deben extraer
nitivos necesarios para realizalas, coa dobre finali- dela, e por outro á consecución dunha formación
dade de atender á diversidade dentro da aula e per- literaria e dunha reflexión sobre a situación das lin-
mitir unha autoavaliación axeitada e unha motiva- guas no mundo, sobre todo na Europa occidental.
ción progresiva cara a niveis de maior complexida- Preténdese, xa que logo, a adquisición dunha baga-
de. xe tanto instrumental coma sociocultural que lle

12.210 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
permita ao alumnado participar en todas as funcións 4. Identificar os diversos tipos de textos orais,
sociais da lingua galega. escritos e audiovisuais e reflexionar sobre a súa
estrutura, así como recoñecer o seu tema e a organi-
O bloque Lingua e texto está pensado para o trata- zación da información.
mento de todos aqueles aspectos relacionados co uso
lingüístico en contextos diversificados. Recóllense
5. Interpretar e valorar criticamente a información
aquí, polo tanto, todos aqueles contidos de análise
e as mensaxes que emanan dos distintos discursos e
de texto, tipoloxía textual, variedades da lingua e
utilizar con autonomía e espírito crítico as novas tec-
funcionalidade lingüística necesarios para reverter
noloxías da información e da comunicación.
nunha mellor comprensión e produción de textos
orais e escritos, así como nun aumento da capacida-
6. Planificar, realizar e corrixir as propias produ-
de e calidade da interacción. Neste bloque de Lin-
cións de xeito que a persoa usuaria da lingua sexa
gua e texto aténdese igualmente á lingua na súa
axente social no seu ámbito, contribuíndo a consoli-
dimensión de código ou sistema.
dar as distintas funcións sociais da lingua (de iden-
tidade, familiar, laboral, local, institucional, cultural
O bloque A literatura está pensado para o trata-
e internacional).
mento desta en dúas dimensións: unha máis centra-
da no coñecemento da historia da literatura galega e
outra que xira ao redor do coñecemento, análise e 7. Coñecer a realidade multilingüe do mundo, de
valoración de obras significativas. Así pois, atende- Europa e do estado español valorando positivamente
rase non só a que o alumnado teña un coñecemento a riqueza que representa e fomentar o desenvolve-
das principais etapas, autoras e autores, xéneros e mento da competencia pluricultural e, en especial, o
obras da nosa historia da literatura, senón tamén a da plurilingüe.
mellorar o seu coñecemento dos textos literarios a
través da lectura e comentario. Non se debe perder 8. Coñecer, analizar e reflexionar sobre a situación
de vista, polo tanto, a concepción do texto literario social da nosa lingua e factores e procesos que ao
como un modelo de texto formalizado cunhas carac- longo da súa historia a levaron á situación actual.
terísticas moi definidas que contribúe, ademais,
polo seu status especial, non só á reflexión sobre o 9. Analizar os diferentes usos sociais da lingua,
uso estético da lingua no seu aspecto creativo, senón valorar as súas variedades, superar estereotipos lin-
á creación dun imaxinario colectivo que nos define güísticos que supoñen xuízos de valor e prexuízos,
como pobo. en especial os referidos ás mulleres, para evitalos.
Por último, o bloque A situación sociolingüística
10. Recoñecer e analizar as distintas unidades da
está pensado para que o alumnado se achegue, co
lingua e o seu funcionamento a partir dos distintos
rigor desexable neste nivel educativo, á nosa situa-
tipos de textos que se producen en contextos dife-
ción sociolingüística, coa finalidade de ser quen de
rentes e cun achegamento analítico que observe a
interpretala con perspectiva histórica e suficientes
lingua partindo da globalidade para chegar ás partes
criterios valorativos.
mínimas.
Obxectivos.
11. Apreciar e valorar a corrección e precisión for-
Os obxectivos fundamentais do ensino da materia
mal como una condición para que a comunicación
de lingua galega e literatura son o desenvolvemento
funcione de maneira óptima.
das seguintes actividades e competencias comunica-
tivas:
12. Adquirir un corpus léxico importante, adecua-
do á intención e á situación comunicativa, almace-
1. Comprender o contido global e particular, así
nable a longo prazo, de fácil acceso e formalmente
como a intención e propósito dos discursos orais,
correcto.
escritos e audiovisuais procedentes de diversos con-
textos comunicativos da vida social e cultural;
nomeadamente, dos ámbitos público, educativo, pro- 13. Coñecer as características das principais eta-
fesional e dos medios de comunicación. pas da literatura galega así como as correntes, xéne-
ros, autoras e autores e obras máis representativas
2. Expresar por escrito e oralmente o contido
utilizando fontes bibliográficas axeitadas para o seu
dunha mensaxe axustando o discurso a diferentes
estudo.
situacións comunicativas (especialmente ás do
ámbito académico) e mantendo a coherencia, a
14. Ler, comprender, analizar e xulgar con criterio
corrección gramatical, a adecuada presentación e a
obras e fragmentos representativos das diferentes
utilización dos principais elementos cohesivos.
épocas da literatura galega en tanto que expresión
de determinas circunstancias sociohistóricas.
3. Desenvolver as principais técnicas de comuni-
cación e aprendizaxe relativas á comprensión e á
produción que se empregan durante a interacción 15. Concienciarse de que unha lectura crítica e de
oral, para lograr os fins pretendidos e atendendo aos calidade mellora a competencia comunicativa, xa
distintos contextos. que posibilita a formación, a información e o pracer.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.211
O verbo: a conxugación verbal regular e irregular.
Contidos.
As perífrases verbais. O infinitivo conxugado. Des-
Primeiro curso crición e usos.
Contidos comúns. -Texto argumentativo: intención comunicativa,
estrutura formal e de contido e características lin-
-Lectura comprensiva, análise e comentario de
güísticas. Os conectores: preposicións e conxun-
textos de natureza diversa e cun nivel de dificultade
cións. Caracterización e tipoloxía. As locucións pre-
adaptado aos obxectivos propios da etapa postobri-
positivas. O adverbio: caracterización e tipoloxía. As
gatoria.
locucións adverbiais.
-Produción de textos orais e escritos respectuosos
-Texto dialogado: intención comunicativa, estrutu-
coas regras de coherencia, cohesión, adecuación,
ra formal e de contido, características lingüísticas.
presentación e corrección ortográfica que facilitan a
Os pronomes: caracterización e tipos. Funcións e
comunicación lingüística.
usos.
-Elaboración de exposicións orais e composicións
A sociolingüística.
escritas realizadas de xeito documentado e cun
vocabulario rigoroso que lle proporcionen ao alum- -A formación da lingua galega: substrato e supe-
nado os rudimentos do discurso científico. restrato. O estrato latino: principais evolucións foné-
ticas do latín ao galego. Cultismos, semicultismos e
-Aplicación e respecto polas normas básicas que
palabras patrimoniais. Familias léxicas irregulares.
rexen o intercambio e a interacción comunicativa.
-A lingua galega na Idade Media: características
-Busca, obtención, selección e integración de
lingüísticas fundamentais. Contexto histórico e
información procedente de fontes bibliográficas e
situación sociolingüística.
audiovisuais proporcionadas polas bibliotecas e
polas tecnoloxías da información. -A lingua galega nos Séculos Escuros: caracterís-
ticas lingüísticas fundamentais. Contexto histórico e
-Valoración da nosa lingua como elemento de
situación sociolingüística.
identidade colectiva e consideración positiva do
esforzo e o compromiso individual a prol da norma- -A lingua galega no Rexurdimento: características
lización lingüística. lingüísticas fundamentais. Contexto histórico e
situación sociolingüística.
-Interese pola literatura como manifestación artís-
tica do ser humano, como fonte de formación perma- -A diversidade lingüística no mundo e en Europa:
nente e de satisfacción persoal. Reflexión e análise unidade e diversidade lingüística. Multilingüismo e
de obras e fragmentos de diversos períodos litera- plurilingüismo.
rios. -A diversidade lingüística na Península Ibérica:
linguas faladas na Península Ibérica. Territorios,
Lingua e texto.
usos e situación legal. O caso galego.
-Reflexión e comprensión dos principais concep-
A literatura.
tos de lingüística xeral que teñen que ver coa comu-
nicación e a linguaxe: comunicación, linguaxe, lin- -A literatura e o texto literario. Xéneros e recursos
gua, unidades lingüísticas, signo lingüístico, funcio- formais. Introdución á cronoloxía xeral da historia
nalidade lingüística e disciplinas lingüísticas. da literatura galega.
-Reflexión sobre o concepto de rexistro lingüístico, -A literatura medieval: a lírica profana (cantiga de
os seus tipos e as súas manifestacións lingüísticas. amor, de amigo e de escarnio) e a lírica relixiosa (as
Aplicación ás producións propias dos coñecementos cantigas de Santa María). Caracterización, lectura e
adquiridos. Análise do rexistro en producións alleas. comentario. A prosa medieval.
-Recoñecemento da presentación e corrección -A literatura nos Séculos Escuros e na Ilustración:
ortográfica como dúas propiedades textuais que literatura popular e culta. Caracterización, lectura e
deben aplicar ás producións propias. Repaso de comentario.
casos de ortografía dubidosa.
-A literatura no século XIX: o Prerrexurdimento. O
-Texto descritivo: intención comunicativa, estrutu- Rexurdimento. Rosalía de Castro, Curros Enríquez e
ra formal e de contido e características lingüísticas. Eduardo Pondal. Outros autores coetáneos.
Substantivo e adxectivo: xénero e número, o grao do
Segundo curso
adxectivo, as conxuncións comparativas.
Contidos comúns.
-Texto expositivo: intención comunicativa, estrutu-
ra formal e de contido e características lingüísticas. -Lectura comprensiva, análise e comentario de
Outras palabras adnominais (artigo, demostrativo, textos de natureza diversa e cun nivel de dificultade
posesivo, cuantificadores e identificadores). Carac- adaptado aos obxectivos propios da etapa postobri-
terización e tipoloxía. gatoria.
-Texto narrativo: intención comunicativa, estrutura -Produción de textos orais e escritos respectuosos
formal e de contido e características lingüísticas coas regras de coherencia, cohesión, adecuación,

12.212 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
presentación e corrección ortográfica que facilitan a A literatura.
comunicación lingüística. -A literatura do primeiro terzo do século XX:
-Elaboración de exposicións orais e composicións * A poesía das Irmandades e a poesía de vangar-
escritas realizadas de xeito documentado e cun da.
vocabulario rigoroso que lle proporcionen ao alum-
* A prosa: as Irmandades e o Grupo Nós (narrati-
nado os rudimentos do discurso científico.
va, ensaio e xornalismo).
-Aplicación e respecto polas normas básicas que
* O teatro: Irmandades, Vangardas e o Grupo Nós.
rexen o intercambio e a interacción comunicativa.
-A literatura entre 1936 e 1976:
-Busca, obtención, selección e integración de
información procedente de fontes bibliográficas e * A poesía: a Xeración de 1936, a Promoción de
audiovisuais proporcionadas polas bibliotecas e Enlace e a Xeración das Festas Minervais. A poesía
polas tecnoloxías da información. do exilio.
-Valoración da nosa lingua como elemento de * A prosa: os renovadores da prosa: Fole, Blanco
identidade colectiva e consideración positiva do Amor, Cunqueiro e Neira Vilas. A Nova Narrativa
esforzo e o compromiso individual a prol da norma- Galega. A prosa do exilio.
lización lingüística.
* O teatro galego entre 1936 e 1976: a Xeración
-Interese pola literatura como manifestación artís- dos 50 e o Grupo de Ribadavia. O teatro do exilio.
tica do ser humano, como fonte de formación perma-
-A literatura de fins do século XX e comezos do
nente e de satisfacción persoal. Reflexión e análise
XXI:
de obras e fragmentos de diversos períodos litera-
* Poesía: temas e autoras e autores dos 80 e dos
rios.
90. Poetas e tendencias actuais máis relevantes.
Lingua e texto.
* Prosa: temas e autoras e autores dos 80 e dos 90.
-Propiedades do texto: a coherencia e a cohesión.
Prosistas e tendencias actuais máis relevantes.
Análise de procedementos lingüísticos básicos e
* Teatro: o teatro dos 80 e dos 90. Dramaturgos,
aplicación ás propias producións. A progresión
tendencias e compañías actuais máis relevantes.
temática.
-Lectura, análise e comentario de textos significa-
-A fonética e a fonoloxía. Descrición de fonemas.
tivos, polo menos dunha obra completa de cada un
-As variedades dialectais. Bloques e áreas dialec- dos períodos literarios referidos.
tais. Principais trazos fonéticos, morfolóxicos e sin-
Criterios de avaliación.
tácticos. O texto dialectal.
1. Interpretar diferentes tipos de discursos orais,
-Estrutura e formación de palabras. Tipos de mor-
escritos e audiovisuais e a situación en que se
femas e análise morfolóxica.
desenvolven, captando o sentido global e a intención
-Sintaxe: unidades e funcións sintácticas. Análise do discurso, a mensaxe e as súas ideas principais e
sintáctica. secundarias.
-Semántica: campos semánticos. As relacións e os Con este criterio preténdese avaliar a capacidade
cambios semánticos. Definición de palabras. do alumnado para comprender e valorar na súa inte-
gridade textos de distinta natureza, recollendo as
A sociolingüística.
ideas fundamentais en resumos, esquemas ou mapas
-As funcións sociais da lingua. Conflito e diglosia. conceptuais tras aplicar distintas estratexias e coñe-
Estereotipos e prexuízos lingüísticos: a súa repercu- cementos de carácter lingüístico, sociolingüístico e
sión nos usos. pragmático. Ademais deben ser capaces de identifi-
car a intención comunicativa dun texto (información,
-Historia da normativización: a construción da
opinión ou persuasión) sendo quen de emitir xuízos
variedade estándar. Interferencias e desviacións da
críticos sobre el.
norma.
2. Participar en interaccións orais de acordo coas
-Linguas minorizadas e linguas minoritarias. O
normas establecidas e realizar producións orais pla-
galego: lingua en vías de normalización.
nificadas, relacionadas con algún contido do currí-
-O galego no 1º terzo do século XX: características
culo ou tema de actualidade e usando recursos
lingüísticas fundamentais. Contexto histórico e
audiovisuais, bibliográficos e das tecnoloxías da
situación sociolingüística.
información e comunicación.
-O galego de 1936 a 1975: características lingüís- Avaliarase a capacidade do alumnado para partici-
ticas fundamentais. Contexto histórico e situación par de forma activa, autónoma e con eficacia comu-
sociolingüística. nicativa en interaccións orais. Así mesmo, compro-
-O galego de finais do século XX e comezos do barase a capacidade do alumnado para planificar e
XXI: características lingüísticas fundamentais. Con- realizar exposicións orais sobre os temas menciona-
texto histórico e situación sociolingüística. dos integrando a información obtida da consulta e

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.213
selección de diversas fontes de documentación e da distinto tipo e grao de complexidade; por outra, trá-
utilización de diferentes recursos e estratexias. Valo- tase de verificar se o novo caudal léxico que se vaia
rarase a pronuncia e a entoación axeitada, a correc- adquirindo é comprendido, retido e reutilizado ade-
ción gramatical, a fluidez, a presentación, a estrutu- cuadamente en producións propias cada vez máis
ra e o emprego do léxico adecuado á situación comu- elaboradas.
nicativa, así como o uso dos elementos paralingüís-
8. Diferenciar as variedades internas da lingua e
ticos oportunos.
identificar as interferencias lingüísticas e desvia-
3. Compoñer producións escritas planificadas cións da norma.
sobre temas de actualidade ou curriculares, adecua-
das á situación e á intención comunicativa desexa- Preténdese que o alumnado sexa quen de recoñe-
da, con coherencia, cohesión, corrección ortográfica cer nos textos a información que determinadas mar-
amais dunha coidada presentación. cas lingüísticas proporcionan sobre a súa cronoloxía,
a procedencia xeográfica do emisor, o grupo social a
Trátase de verificar a capacidade do alumnado
que pertence ou o contexto en que se producen. Así
para comunicarse por escrito de forma planificada,
mesmo, terase en conta a capacidade do alumnado
ben sobre papel ben en soporte dixital; valorarase a
para aplicar estes coñecementos ás propias produ-
presentación clara e ordenada, a corrección grama-
cións evitando, sobre todo, a utilización de interfe-
tical e o uso dun rexistro adecuado á situación
rencias de sistemas lingüísticos alleos.
comunicativa, a selección e presentación do tema e
das ideas de xeito lóxico, así como a axeitada utili- 9. Valorar a lingua galega e ser quen de identificar
zación de mecanismos de cohesión lingüística que os prexuízos e estereotipos que están ligados a ela.
doten estas producións de certa entidade.
Con este criterio trátase de verificar se o alumna-
4. Caracterizar e identificar diferentes tipos de
do é consciente da situación lingüística actual e da
textos orais, escritos e audiovisuais procedentes de
súa problemática, así como se ten capacidade para
diversos contextos comunicativos da vida social e
manifestarse de forma crítica e razoada sobre o
cultural, sobre todo, dos ámbitos científico e acadé-
tema. Valorarase se o alumnado é capaz de recoñe-
mico e dos medios de comunicación.
cer prexuízos e valoracións pexorativas presentes
Este criterio refírese á valoración da capacidade nos usos lingüísticos, así como a súa capacidade
para identificar o tema, estrutura formal e informati- para reflexionar sobre eles e evitalos de forma cons-
va e nivel de adecuación de diversos tipos de textos ciente nas súas propias producións.
pertencentes a diferentes ámbitos de uso. Igualmen-
10. Coñecer as causas históricas da situación
te preténdese comprobar se o alumnado é quen de
actual dos usos lingüísticos en Galicia e valorala con
manexar o tipo de texto máis oportuno para cada
espírito crítico e reflexivo, manexando de xeito pre-
situación comunicativa que se lle presente na súa
ciso a terminoloxía sociolingüística.
vida cotiá.
5. Coñecer os conceptos teóricos, as normas de uso Este criterio pretende comprobar se o alumnado
e os procedementos lingüísticos (flexión, clasifica- entende a lingua como un fenómeno social e diacró-
ción, análise, etc.) propios da gramática galega. nico que explica a problemática actual do galego.
Trátase de verificar o coñecemento formal e a
11. Coñecer a historia da literatura galega: as prin-
capacidade de reflexión sobre a lingua que posúe o
cipais etapas, movementos, autoras e autores e
alumnado, a cal se observará a partir da súa capaci-
obras.
dade de indución sobre textos de distinta natureza.
Trátase de comprobar se o alumnado coñece as
6. Utilizar sistematicamente os coñecementos lin-
claves da nosa historia literaria e se comprende a
güísticos para comprender e analizar textos alleos de
produción literaria como un produto cultural situado
distintos ámbitos sociais e para producir, compoñer
nun contexto sociohistórico determinado.
e revisar textos propios e de temáticas diversas.
Con este criterio trátase de comprobar se o alum- 12. Ler, analizar e comentar obras e fragmentos
nado é quen de transferir e aplicar de xeito reflexi- significativos da historia da literatura galega, utili-
vo os coñecementos adquiridos sobre o sistema lin- zando os coñecementos sobre as formas literarias
güístico co fin de mellorar a recepción de textos e a (xéneros, recursos literarios, versificación) e os dis-
revisión e composición das propias producións. tintos períodos, movementos e autores.
7. Coñecer e utilizar un caudal léxico (palabras, Preténdese que o alumnado sexa quen de ler,
frases feitas, combinacións, fórmulas sociais ou ele- interpretar, analizar e valorar con espírito crítico
mentos discursivos) apropiado e amplo que incre- textos e obras literarias utilizando coñecementos
mente non só o vocabulario receptivo, senón, e sobre históricos e de análise de texto literario (xénero,
todo, o de tipo produtivo. estrutura, temática, recursos formais). Tamén se
valorará a súa capacidade para consultar e manexar
Este criterio servirá, por unha banda, para com-
de forma autónoma distintas fontes de información
probar a adquisición dun léxico receptivo que per-
que lle permitan interpretar textos e obras literarias.
mita mellorar e ampliar a comprensión de textos de

12.214 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
lidade de tomar decisións e emitir opinións sobre
Orientacións metodolóxicas.
diferentes cuestións de forma crítica.
A sociedade actual, en que se insire o noso alum-
nado, require das súas cidadás e dos seus cidadáns
LINGUA CASTELÁ E LITERATURA
a capacidade de enfrontarse a unha gran cantidade
Introdución.
de información. Por este motivo o seu tratamento é
un dos obxectivos do sistema educativo. Este reto
A formación lingüística e literaria no bacharelato,
concrétase na necesidade de integrar o manexo de
por unha parte, é continuación da que se adquiriu na
diversos soportes e fontes, utilizando tanto medios
educación secundaria obrigatoria e, por outra, ten as
audiovisuais coma informáticos, enfrontando o
finalidades específicas propias desta etapa en que
alumnado coa tarefa de busca, selección, análise e
adquire unha especial importancia o inicio dunha
interpretación da información, así como no desen-
formación científica e na cal alumnos e alumnas
volvemento da capacidade crítica con respecto a ela.
deben alcanzar unha madurez intelectual e humana
A biblioteca do centro móstrase así como un recurso
e uns coñecementos e habilidades que lles permitan
cun alto valor dentro da comunidade educativa que
incorporarse á vida activa con responsabilidade e
deberemos ter en conta á hora de programar as nosas
competencia e adquirir as capacidades precisas para
actividades docentes.
acceder á educación superior.
Débese ter en conta igualmente a necesidade de
Así pois, un dos obxectivos desta materia é ante
traballar coas catro destrezas básicas dun xeito inte-
todo o desenvolvemento dos coñecementos necesa-
grado, ben que é aconsellable nesta etapa darlles
rios para intervir de forma axeitada e satisfactoria na
prioridade a aquelas que se detecten como as máis
interacción verbal nos diferentes ámbitos sociais.
deficitarias para o noso alumnado dependendo do
Estes saberes refírense aos principios e normas
contexto.
sociais que presiden os intercambios, ás formas con-
As materias lingüísticas, en xeral, contribúen de vencionais que presentan os diferentes xéneros tex-
forma importante ao desenvolvemento e aprendizaxe tuais na nosa cultura, aos procedementos que articu-
do currículo por canto que son instrumentos de lan as partes do texto nun conxunto cohesionado, ás
comunicación, soporte básico do coñecemento, vehí- regras léxico-sintácticas que permiten a construción
culo para as relacións sociais e para a expresión de enunciados con sentido e gramaticalmente acep-
emocional. tables ou ás normas ortográficas.
Neste sentido, para desenvolver o currículo da No bacharelato débese atender ao desenvolvemen-
materia de lingua galega e literatura, propóñense as to da capacidade comunicativa en todo tipo de dis-
seguintes orientacións metodolóxicas: cursos, pero débese conceder unha especial aten-
ción aos discursos científicos e técnicos e aos cultu-
-Adoptar un enfoque comunicativo no ensino e
rais e literarios. Por iso, os ámbitos do discurso en
aprendizaxe da lingua, que faga do texto a unidade
que se debe traballar de forma preferente son o aca-
comunicativa fundamental e que favoreza o emprego
démico, o dos medios de comunicación e o literario.
do idioma en distintas funcións e contextos de uso.
Por tanto, as habilidades e estratexias lingüísticas No ámbito académico, sitúanse os textos con que
deben ser obxecto de especial atención sen por iso se adquiren coñecementos, tanto no campo científi-
desdeñar a reflexión e o coñecemento do código lin- co e técnico como no humanístico, e os que deben
güístico. producir as propias alumnas e alumnos nos seus tra-
-Proporcionar e traballar con textos de distinta ballos escolares, o que supón familiarizarse co uso
natureza, especialmente expositivos e argumentanti- da expresión nuns contextos formais, que ademais
vos. exixen rigor e precisión.
-Promover a utilización da diversidade de fontes e Os medios de comunicación proporcionan os tex-
recursos para a obtención da información. A busca tos que contribúen ao coñecemento e á valoración
guiada desta tanto na biblioteca coma na internet ou das realidades do mundo contemporáneo e a unha
noutros medios, así como a composición de textos formación cultural de carácter xeral. Poñer o alum-
utilizando distintos soportes. nado en contacto con este tipo de discurso contribui-
rá ao desenvolvemento de actitudes críticas e a que
-Propiciar, non só actividades individuais, senón
na vida adulta poida estar en contacto de maneira
tamén grupais, que favorezan o intercambio respec-
autónoma cunha importante fonte de coñecemento
tuoso de ideas, o discurso argumentativo e o espírito
sobre o mundo que o rodea.
crítico e cooperativo.
O discurso literario contribúe de maneira moi
-Lectura, interpretación e valoración de obras lite-
especial á ampliación da competencia comunicativa,
rarias.
pois ofrece unha gran variedade de contextos, conti-
-Creación de dinámicas que impliquen o alumna- dos, xéneros e rexistros; pero, ademais, as obras lite-
do e o leven á participación na planificación e ava- rarias son parte esencial da memoria universal da
liación das súas actividades. humanidade, o arquivo das súas emocións, ideas,
-Ofrecer actividades abertas que impliquen a bus- fantasías, polo que desempeñan un papel moi impor-
ca, selección e tratamento da información, a posibi- tante na maduración intelectual e humana da xente

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.215
nova, ao permitirlle ver obxectivadas experiencias os factores que a explican, a adecuación dos rexis-
individuais e colectivas nun momento en que son tros e usos sociais, as exixencias dos discursos cien-
evidentes as súas necesidades de socialización e tíficos no emprego de terminoloxías, as formas lin-
apertura á realidade. güísticas que indican a presenza dos factores do
contexto, os procedementos que contribúen a cohe-
A aprendizaxe centrarase no desenvolvemento de
sionar o texto, etc.
habilidades e destrezas discursivas; é dicir, o traba-
En definitiva, do que se trata no bacharelato é de
llo sobre procedementos debe articular todo o proce-
afondar nos contidos da etapa anterior e, na medida
so de ensino e aprendizaxe. A reflexión sobre os
do posible, acadar un certo grao de elaboración e
ámbitos de uso permitirá consolidar as aprendizaxes
sistematización persoal dos coñecementos lingüísti-
realizadas nas etapas anteriores. Por outra parte, as
cos para resolver os problemas que xorden na com-
actividades de comprensión e de expresión, tanto
prensión dos textos alleos e na composición dos pro-
oral como escrita, e a reflexión sobre elas deben
pios, do fin de proporcionar unha sólida formación
alcanzar un certo nivel de rigor e profundidade, co
ás alumnas e aos alumnos.
fin de acadar unha autonomía no control da propia
expresión e na interpretación crítica dos discursos Será recomendable a coordinación e establece-
que se reciben. mento de liñas de actuación comúns, metodolóxicas
e terminolóxicas, coas demais linguas do currículo,
O currículo desta materia organízase en catro blo-
respectando sempre a súa individualidade.
ques de contidos: un primeiro bloque de contidos
comúns que estarán presentes en ambos os dous cur- Obxectivos.
sos. A variedade dos discursos e o tratamento da
A ensinanza da lingua castelá e literatura no
información, O discurso literario e Coñecemento da
bacharelato terá como finalidade o desenvolvemento
lingua, que expoñen, dun modo analítico, os compo-
das seguintes capacidades:
ñentes da educación lingüística e literaria. Esta
organización dos contidos non ten como finalidade 1. Comprender discursos orais e escritos dos dife-
establecer a orde e a organización das actividades de rentes contextos da vida social e cultural e especial-
aprendizaxe na aula. Pero a necesidade de expoñer mente nos ámbitos académico e dos medios de
os contidos de modo diferenciado non debe ocultar a comunicación.
interconexión que existe entre eles: resulta evidente
2. Expresarse oralmente e por escrito mediante
que os contidos formulados no Coñecemento da lin-
discursos coherentes, correctos e adecuados ás
gua están directamente relacionados cos dos conti-
diversas situacións de comunicación e ás diferentes
dos anteriores e especialmente coas actividades de
finalidades comunicativas, especialmente no ámbito
comprensión, expresión, análise e comentario de
académico.
textos, o que convén ter en conta ao distribuílos, ao
elaborar as programacións e, sobre todo, ao levar á 3. Empregar e valorar a lingua oral e a lingua
aula as secuencias de actividades. escrita como medios eficaces para a comunicación
interpersoal, a adquisición de novos coñecementos,
A variedade dos discursos e o tratamento da infor-
a comprensión e análise da realidade e a organiza-
mación recolle os contidos relativos ás habilidades
ción racional da acción.
lingüísticas de comprender e expresarse nos dife-
rentes ámbitos do discurso, de forma especial nos 4. Obter, interpretar e valorar informacións de
ámbitos académico e periodístico, así como a análi- diversos tipos e opinións diferentes, empregando
se dos xéneros textuais máis representativos de cada con autonomía e espírito crítico as tecnoloxías da
ámbito e ao recoñecemento das súas características. información e comunicación.
Tamén se presta unha atención especial aos proce-
5. Adquirir coñecementos gramaticais, sociolin-
dementos de tratamento da información.
güísticos e discursivos para empregalos na compren-
O discurso literario aborda o achegamento ás obras sión, a análise e o comentario de textos e na planifi-
ou fragmentos de autoras e autores que representan cación, a composición e a corrección das propias
as diferentes épocas -especialmente no caso da lite- producións.
ratura do século XX- e perséguese que se dedique
6. Coñecer a realidade plurilingüe e pluricultural
un tempo á lectura e á análise e comentario de tex-
de España, así como a orixe e desenvolvemento his-
tos. Na distribución dos contidos literarios, parece
tórico das linguas peninsulares e das súas principais
aconsellable realizar en primeiro lugar un percorri-
variedades, prestando unha especial atención ao
do pola literatura, seguindo unha orde cronolóxica,
español de América e favorecendo unha valoración
desde as primeiras manifestación literarias ata a
positiva da diversidade lingüística e cultural.
actualidade, e incidindo dunha maneira especial na
literatura contemporánea. 7. Analizar os diferentes usos sociais das linguas e
os estereotipos lingüísticos que supoñen xuízos de
Coñecemento da lingua abrangue os contidos rela-
valor e prexuízos, en especial os referidos ás mulle-
cionados coa reflexión sobre a lingua. A adquisición
res, para evitalos.
das habilidades lingüísticas e comunicativas exixe
que o uso vaia acompañado da reflexión sobre dife- 8. Ler e valorar criticamente obras e fragmentos
rentes aspectos da lingua: a variación lingüística e representativos da literatura en lingua castelá, como

12.216 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
expresión de diferentes contextos históricos e uso e temática (públicos, profesionais, académicos,
sociais e como forma de enriquecemento persoal. literarios, persoais).
9. Coñecer as características xerais dos períodos -Identificación do tema, da estrutura organizativa
da literatura en lingua castelá, así como as obras e características lingüísticas de textos narrativos,
relevantes de autoras e autores, empregando de for- descritivos e expositivos contextualizados dentro do
ma crítica fontes bibliográficas adecuadas para o ámbito académico (humanístico, científico e técnico)
seu estudo. e dos medios de comunicación.
Contidos. -Composición de textos orais e escritos, de tipo
narrativo, descritivo e/ou expositivo, propios do
Primeiro curso
ámbito educativo ou académico, a partir de modelos
Contidos comúns. e esquemas textuais e atendendo ás condicións da
situación comunicativa.
-Utilización dos procedementos e estratexias nece-
sarias para a obtención, valoración e utilización da
-Análise do tema, estrutura organizativa e trazos
información en traballos de produción persoal, acu-
lingüísticos de textos xornalísticos e publicitarios.
dindo a fontes diversas.
-Composición de textos xornalísticos e publicita-
-Interese pola boa presentación dos textos escritos,
rios segundo modelos previamente analizados.
tanto en soporte papel como dixital, e aprecio pola
necesidade social de se cinguir ás normas gramati-
O discurso literario.
cais, ortográficas e ás convencións tipográficas.
-A Idade Media, desde as primeiras manifesta-
-Emprego de guías de lectura para a consolidación
cións literarias ata o século XIV. Panorama históri-
da autonomía lectora como fonte de pracer, de coñe-
co, social e cultural. Configuración dos xéneros lite-
cemento doutros mundos, tempos e culturas, e como
rarios, obras representativas: poesía oral (lírica pri-
factor que contribúe á formación académica e á
mitiva peninsular; a épica, Mio Cid); mester de cle-
maduración persoal.
recía (Gonzalo de Berceo, Juan Ruiz); a prosa
-Comprensión do discurso literario como fenómeno (Afonso X, don Juan Manuel); o teatro e a súa evolu-
comunicativo e estético, vieiro de transmisión cultu- ción.
ral e expresión da realidade histórica e social das
distintas épocas. -O século XV, transición entre a Idade Media e o
Renacemento, ideas e cultura, influencia da litera-
-Lectura crítica e comentario de obras breves e de
tura italiana (o humanismo). Convivencia da lírica
textos literarios significativos que potencien a com-
tradicional e cortesá: sentido e visión do mundo dos
petencia comunicativa do alumnado mediante a rea-
romances, os cancioneiros. Obras representativas de
lización de tarefas nas cales se empreguen as catro
diferentes autores (marqués de Santillana, Jorge
destrezas básicas de expresión oral/escrita e com-
Manrique); a prosa (didáctica, sentimental, libros de
prensión oral/escrita.
cabalarías); o teatro (dramatización das Danzas de la
-Valoración positiva da convivencia e aprendizaxe muerte na literatura europea e castelá, La Celesti-
de distintas linguas en prol dunha maior diversida- na).
de cultural.
-O século XVI: o Renacemento, pensamento e cul-
A variedade dos discursos e o tratamento da información. tura (diferenzas entre a primeira e a segunda meta-
de do século). A poesía, novas formas e contidos,
-Recoñecemento do papel da linguaxe, as súas
obras significativas da época (Garcilaso de la Vega,
funcións e usos no desenvolvemento persoal e
Fray Luís de León, Juan de la Cruz); a prosa, varie-
social. Dimensión comunicativa da linguaxe.
dade narrativa e antecedentes da novela moderna
-Coñecemento e análise do papel que desempeñan (Lazarillo de Tormes); o teatro, primeiras correntes
nos actos comunicativos os factores textuais (ade- reformadoras (Gil Vicente, Lope de Rueda). Breve
cuación, coherencia e cohesión), sociolingüísticos e panorámica xeral da presenza das mulleres escrito-
os procesos pragmáticos que interveñen na elabora- ras no canon literario da época.
ción do texto ou discurso, na súa interpretación, así
como na interacción comunicativa. -O século XVII: o Barroco, contexto histórico, cul-
tura e pensamento. A poesía: temas, motivos litera-
-Realización e procesamento de textos orais e
rios e tendencias (Lope de Vega, Luís de Góngora,
escritos que impliquen tarefas e habilidades centra-
Francisco de Quevedo). A prosa: didáctica, narrati-
das no desenvolvemento da competencia comunica-
va costumista e novela cortesá (Novelas ejemplares),
tiva e discursiva.
nacemento da novela moderna (El Quijote) e pica-
-Establecemento dunha tipoloxía textual ou clasi- resca (Guzmán de Alfarache, El Buscón); o teatro, a
ficación de textos dependendo de distintos criterios: Comedia nueva: elementos renovadores e evolución
canle de comunicación (textos orais e escritos), (Lope de Vega, Cervantes, Calderón de la Barca). A
variedades do discurso (descritivos, narrativos, conquista do espazo público por parte das mulleres
expositivos, argumentativos, dialogados), ámbito de escritoras: María de Zayas.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.217
información que transmite, a relación entre a persoa
Coñecemento da lingua.
emisora e a receptora, a canle empregada, o rexistro
-Coñecemento da estruturación da linguaxe ver-
e a súa adecuación a cada contexto.
bal: valoración da lingua como sistema e recoñece-
mento dos niveis fónico, morfosintáctico, léxico- 2. Comprender e producir textos orais e escritos,
semántico e pragmático. de certa extensión e complexidade, relativos ou per-
tencentes aos ámbitos académico e dos medios de
-Identificación dos trazos configuradores do siste-
comunicación e identificar neles os mecanismos e
ma fonolóxico e das súas realizacións fonéticas.
procedementos discursivos de adecuación, coheren-
Análise das unidades do nivel fónico e identifica-
cia e cohesión.
ción das variedades sincrónicas nas diferentes reali-
zacións fonéticas e a súa correlación coas conven- Preténdese avaliar con este criterio a capacidade
cións ortográficas. de expresarse con claridade e precisión, mostrando
o uso de estruturas organizativas, conectores e
-Coñecemento e análise dos elementos constituti-
outros mecanismos de cohesión nas súas producións
vos das palabras e as súas clases (determinantes,
orais e escritas. Preténdese valorar a competencia
substantivos, pronomes). Distinción entre significa-
comunicativa e discursiva do alumnado.
do obxectivo (denotación) e subxectivo (connota-
ción) das palabras. 3. Clasificar e caracterizar diferentes clases de
textos segundo a canle (orais e escritos); a variedade
-Recoñecemento e uso de pronomes, conxuncións,
do discurso (descritivos, narrativos, dialogados); o
adverbios, locucións como conectores e marcadores
ámbito de uso e temática (públicos, académicos,
para a cohesión do texto.
profesionais) en relación cos factores da situación
-Coñecemento e emprego axeitado dos valores e comunicativa, poñendo de relevo os trazos máis sig-
relacións temporais das distintas formas e perífrases nificativos do xénero ou subxénero a que pertencen,
verbais. Distinción das súas categorías gramaticais. analizando os seus trazos lingüísticos e valorando a
Aspectos semánticos. súa adecuación ao contexto.
-Identificación dos distintos sintagmas ou frases
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade
(nominal, adxectival, preposicional, adverbial), así
para identificar e analizar os textos de diferentes
como os seus compoñentes e estruturas. Recoñece-
xéneros tendo en conta distintos criterios de clasifi-
mento das súas distintas posibilidades como ele-
cación, recoñecendo a través do desenvolvemento
mentos anafóricos e deícticos para contribuír á
activo das competencias comunicativa e discursiva
cohesión do texto.
os factores que interveñen na súa produción (o tema,
-Coñecemento e análise de conceptos relativos á o propósito e situación comunicativa, canle utiliza-
estrutura semántica da oración co obxectivo de valo- da, o esquema textual e o rexistro), e establecer rela-
rar a diferenza entre o concepto de enunciado non- cións cos seus trazos lingüísticos máis relevantes,
oracional, enunciado oracional. valorando a adecuación e eficacia do rexistro utiliza-
do en cada contexto.
-Sistematización dos constituíntes relativos á
estrutura sintáctica da oración ou cláusula simple: o 4. Identificar o tema, a estrutura e características
suxeito, o predicado e as súas clases. lingüísticas de textos narrativos, descritivos, exposi-
tivos e dos ámbitos académico, público e persoal, e
-Identificación da relación entre a modalidade da
analizalos de maneira que se recollan as súas pro-
oración para a súa caracterización (enunciativas,
piedades discursivas e os elementos que os articu-
interrogativas…), modificadores oracionais e inter-
lan; e realizar as distintas actividades da lingua
pretación do seu significado contextual.
(comprensión, expresión, interacción e mediación)
-Clasificación e recoñecemento dos tipos de oración orais e escritas tendo en conta modelos ou esquemas
que se formulan segundo a natureza do predicado. textuais e atendendo ás condicións da situación
comunicativa.
-A pluralidade lingüística en España. Valoración
positiva da riqueza cultural que implica esta diver- Avaliarase a capacidade de establecer unha xerar-
sidade. quía de ideas, tema principal e temas secundarios
de textos narrativos, descritivos e expositivos de
Criterios de avaliación.
divulgación técnica e científica, humanísticos e do
1. Coñecer a linguaxe e as súas funcións máis rele-
ámbito público e persoal, textos xurídicos e adminis-
vantes con especial atención á súa finalidade comu-
trativos, noticias, cartas, mensaxes de texto, facendo
nicativa e á súa dimensión social, xa que implica
inferencias a partir de informacións que se repiten e
unha interacción entre persoas que comparten unha
dos propios coñecementos; avaliarase, así mesmo, a
cultura que lles permite a relación e o intercambio
capacidade de recoñecer, coa axuda dos conectores
de información, en distintos contextos ou situacións
e organizadores do discurso, a relación entre as par-
comunicativas, xunto ao concepto de competencia
tes dunha exposición, de representar graficamente
no ámbito lingüístico.
estas relacións mediante esquemas ou mapas con-
Con este criterio preténdese avaliar a análise da ceptuais e de resumir o texto seguindo un esquema
linguaxe como acto comunicativo oral ou escrito da previamente elaborado.

12.218 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
5. Realizar exposicións orais (como discusións, rios diferentes lidas na súa integridade, tanto no seu
debates, declaracións públicas) e escritas (redac- contido como no uso das formas literarias, relacio-
cións, informes, monografías) relacionadas con nándoas co seu contexto histórico, social e literario
algún contido do currículo ou tema de actualidade, e, se é o caso, co significado e a relevancia do seu
seguindo un esquema preparado previamente, apli- autor ou da súa autora. Valorarase tamén a selección
cando procedementos para a obtención e tratamento e utilización das fontes de información bibliográfica
da información, empregando recursos audiovisuais e e dos recursos das tecnoloxías da información e a
das tecnoloxías da información e a comunicación e comunicación.
expoñendo de forma construtiva as diversas opinións 9. Adquirir, desde un enfoque comunicativo, coñe-
que se sosteñen. cementos sobre a lingua e o seu estudo científico, os
distintos niveis de análise, afondar na capacidade
Con este criterio avaliarase a capacidade de plani-
para conceptuar ideas, empregar terminoloxías ade-
ficar e realizar unha breve exposición oral ou escri-
cuadas, desenvolver a capacidade de abstracción e
ta propia do ámbito académico. Neste tipo de expo-
relacionalo co uso efectivo da lingua nun contexto
sicións valoraranse aspectos como a consulta das
comunicativo.
fontes apropiadas, a selección da información rele-
vante, o uso controlado de estruturas organizativas, Con este criterio preténdese avaliar a adquisición
a elección do rexistro apropiado e o uso de recursos de determinados coñecementos sobre a lingua e o
para guiar o auditorio e manter a súa atención. seu emprego de forma sistemática e reflexiva en
relación coa caracterización e a análise dos distintos
6. Comprender e analizar o texto literario como
niveis da lingua, fónico, morfosintáctico, léxico-
expresión comunicativa e estética de distintas épo-
semántico e pragmático. Avaliarase, así mesmo, a
cas, de transmisión cultural, reflexo dunha realida-
valoración positiva do uso correcto das normas e a
de histórica e social e como uso da lingua que com-
importancia da súa existencia.
prende as competencias xerais.
10. Coñecer as causas históricas da existencia das
Avaliarase a capacidade para entender e identifi-
distintas linguas de España, situacións de plurilin-
car as características propias dos textos literarios
güísmo, multilingüismo e monolingüísmo e valorar
como produto dunha corrente estética determinada e
positivamente a convivencia e aprendizaxe de dis-
reflexo dunha conciencia intercultural en que se
tintas linguas. Análise das diferentes situacións.
inclúen e desenvolven actitudes, valores, crenzas e
convencións. Entender a intertextualidade, o carác- Trátase de avaliar o coñecemento da pluralidade
ter cíclico da historia literaria, e desenvolver a capa- lingüística de España, os factores históricos que a
cidade de establecer relacións entre obras de auto- orixinaron e valorar as distintas situacións lingüísti-
ras e autores de distintos períodos literarios. cas dentro delas, así como actitudes positivas ante a
diversidade.
7. Interpretar e comentar de forma construtiva e
crítica o contido de obras literarias breves e frag- Segundo curso
mentos significativos de distintas épocas literarias Contidos comúns.
utilizando os coñecementos sobre as formas litera-
-Utilización dos procedementos e estratexias nece-
rias (xéneros, figuras e tropos máis usuais, versifica-
sarias para a obtención, valoración e utilización da
ción) e os distintos períodos, movementos e autores.
información en traballos de produción persoal, acu-
Trátase de avaliar a capacidade para interpretar dindo a fontes diversas.
obras literarias de distintas épocas e de autoras e
-Interese pola boa presentación dos textos escritos,
autores relevantes no seu contexto histórico, social e
tanto en soporte papel como dixital, e aprecio pola
cultural, relacionándoas con outras obras da época
necesidade social de se cinguir ás normas gramati-
ou da mesma autoría, sinalando a presenza de deter-
cais, ortográficas e ás convencións tipográficas.
minados temas e motivos e a evolución na maneira
de tratalos e recoñecendo as características do xéne- -Emprego de guías de lectura para a consolidación
ro en que se inscriben, os tropos e procedementos da autonomía lectora como fonte de pracer, de coñe-
retóricos máis usuais e, se é o caso, as innovacións cemento doutros mundos, tempos e culturas, e como
que se producen nas formas (xéneros, procedemen- factor que contribúe á formación académica e á
tos retóricos e versificación). maduración persoal.
8. Realizar traballos críticos sobre a lectura de -Comprensión do discurso literario como fenómeno
obras significativas de distintas épocas ou move- comunicativo e estético, vieiro de transmisión cultu-
mentos, interpretándoas en relación co seu contexto ral e expresión da realidade histórica e social das
histórico e literario, obtendo a información biblio- distintas épocas.
gráfica necesaria e efectuando unha valoración per-
-Lectura crítica e comentario de obras breves e de
soal, e compoñer textos literarios ou de intención
textos literarios significativos que potencien a com-
literaria.
petencia comunicativa do alumnado, mediante a
Avalíase a capacidade para realizar un traballo realización de tarefas en que se empreguen as catro
persoal de interpretación e valoración dalgunhas destrezas básicas de expresión oral/escrita e com-
obras significativas de épocas ou movementos litera- prensión oral/escrita.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.219
-Valoración positiva da convivencia e aprendizaxe Juan Ramón Jiménez, Xeración do 98, Vangardismo,
de distintas linguas a prol dunha maior diversidade Novecentismo. O período de entreguerras; da Pri-
cultural. meira Guerra Mundial á Guerra Civil española: Gru-
po do 27, literatura comprometida. De 1940 ata os
-A variedade dos discursos e o tratamento da infor-
anos 70: literatura de posguerra (arraigada e desa-
mación.
rraigada); realismo social (xéneros e obras represen-
-Integración do texto ou discurso como unidade de tativas de escritoras e escritores da xeración dos 50
carácter lingüístico emitida con propósito comunica- e 60); correntes de experimentación, nos distintos
tivo nunha situación concreta ou contexto e afonda- xéneros, década dos 70 e novo vangardismo
mento no coñecemento da diversidade de situacións (Os Novísimos). Da década dos 80 ata a actualidade:
nos actos de comunicación orais e escritos. autoras e autores e obras significativas, diversifica-
ción de tendencias, literatura xuvenil e narrativa de
-Sistematización e análise das propiedades tex-
autora nos últimos vinte e cinco anos. A literatura
tuais (coherencia, marco de integración global, fac-
hispanoamericana.
tores pragmáticos, cohesión, selección, xerarquía de
ideas, ordenación e adecuación) a partir de modelos Coñecemento da lingua.
ou esquemas discursivos que favorezan a consolida-
-Valoración e recoñecemento das distintas voces
ción das actividades de lingua tanto orais coma
que compoñen o léxico da lingua castelá segundo a
escritas.
súa orixe, evolución e influencia doutras linguas:
-Análise do tema, da estrutura organizativa e tra- patrimoniais, cultismos, semicultismos, préstamos.
zos lingüísticos de textos dialogados e argumentati-
-Os elementos constitutivos das palabras e as súas
vos procedentes do ámbito académico e divulgativo,
variantes; as súas posibilidades como elementos de
tanto humanísticos como científicos e técnicos.
creación de palabras e enriquecemento do léxico a
-Composición e exposicións de textos dos distintos través da composición, derivación, parasíntese e
ámbitos, con especial atención ao académico, tanto acronimia.
humanísticos como científicos e técnicos, a partir de
-Coñecemento e análise dos compoñentes, rela-
modelos e esquemas textuais dados e atendendo ás
cións e organización léxico-semántica das palabras
condicións da situación.
(sema, sinonimia, antonimia, hiperonimia, campo
-Análise do tema, finalidade, estrutura organizati- léxico, etc.) valoración do seu emprego como meca-
va e códigos expresivos (lingüísticos e iconográficos) nismos de cohesión e coherencia textual, e a súa
dos textos dos medios de comunicación: xornalísti- adecuación en textos académicos, divulgativos e dos
cos. medios de comunicación.
-Desenvolvemento da capacidade crítica e reflexi- -Afondamento no emprego de mecanismos de
va ante textos orais e escritos propios dos medios de cohesión de carácter lingüístico desde a perspectiva
comunicación, con especial atención aos de carácter supraoracional do texto, anáfora, catáfora, profor-
informativo e interpretativo. mas, conxuncións distributivas, adverbios e locu-
cións.
O discurso literario.
-Sistematización dos conceptos de oración ou cláu-
-O século XVIII: pensamento e cultura. A ilustra-
sula (unidade gramatical) e enunciado (unidade
ción. A poesía: posbarroca e neoclásica; a prosa: o
comunicativa) e o seu contexto de análise: sintáctico
ensaio e desenvolvemento dos xornais, narrativa
e pragmático.
(Feijoo, Cadalso e Jovellanos); o teatro: comedia
posbarroca e comedia de costumes (Leandro Fernán- -Coñecemento e aplicación da relación entre a
dez de Moratín). modalidade da oración e os actos de fala e interpre-
tación do significado contextual das modalidades da
-O século XIX: panorama social e ideolóxico. O
oración.
Romanticismo: tradición e renovación, xéneros,
temas, obras e escritoras e escritores significativos -Identificación e análise das distintas relacións
(Bécquer, Rosalía de Castro, Espronceda e Larra); o sintácticas de xustaposición, coordinación, subordi-
drama romántico (Duque de Rivas, Zorrilla); Realis- nación e interordinación.
mo e Naturalismo: influencia europea, tendencias
-Recoñecemento e clasificación dos nexos e ele-
narrativas e teatrais, temas, obras de escritoras e
mentos de enlace axeitados e necesarios para a aná-
escritores representativos (Galdós, Leopoldo Alas
lise e identificación das relacións existentes en
«Clarín», Emilia Pardo Bazán); escritoras liberais e
estruturas sintácticas compostas ou complexas.
progresistas da segunda metade do século. Moder-
nismo: influencias europea e hispanoamericana, -Clasificación e sistematización das diferentes cla-
tendencias, o conto literario, renovación poética ses de oración ou cláusula composta ou complexa,
(Rubén Darío, Salvador Rueda, Francisco Villaespe- atendendo á súa estrutura sintáctica e aos tipos de
sa); obras de autoras e autores representativos. nexos ou enlaces empregados na súa configuración.
-O século XX: transformacións sociais e ideolóxi- -Coñecemento da realidade lingüística de España,
cas. Xéneros, escritoras e escritores e obras desde dos factores sociolingüísticos que interveñen entre
principios de século ata a Primeira Guerra Mundial: linguas en contacto e os fenómenos que derivan, lin-

12.220 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
guas francas, bilingüismo, diglosia, xunto ao desen- maneira que se recollan as súas propiedades discur-
volvemento dunha actitude positiva ante a diversi- sivas e os elementos que os articulan e empregar
dade e convivencia de linguas e culturas. para iso as distintas actividades da lingua (compren-
sión, expresión, interacción e mediación) orais e
-Recoñecemento das características básicas das
escritas tendo en conta modelos ou esquemas tex-
distintas variedades xeográficas da lingua castelá no
tuais e atendendo ás condicións da situación comu-
estado español e da norma estándar. A situación do
nicativa.
español no mundo.
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade
-Identificación dos trazos máis característicos do
de establecer unha xerarquía de ideas, tema princi-
español de América e da súa diversidade e valora-
pal e temas secundarios de textos dialogados, argu-
ción positiva desa variedade e da necesidade dunha
mentativos de divulgación científica, técnica, huma-
norma panhispánica. Labor integrador das Acade-
nísticos, e de textos do ámbito dos medios de comu-
mias da Lingua Española.
nicación, especialmente os de carácter interpretati-
-Análise e identificación do uso de vulgarismos vo, artigos de opinión, editoriais, facendo
morfosintácticos, anacolutos e incoherencias sintác- inferencias a partir de informacións que se repiten
ticas. no texto e dos propios coñecementos; avaliarase, así
mesmo, a capacidade de recoñecer, coa axuda dos
Criterios de avaliación.
conectores e organizadores do discurso, a relación
1. Consolidar a interpretación do texto ou discurso entre as partes dunha argumentación, de representar
como unidade comunicativa e de intercambio de graficamente estas relacións mediante esquemas ou
información, en distintos contextos ou situacións mapas conceptuais e de resumir o texto seguindo un
comunicativas, e afondar no coñecemento da varie- esquema previamente elaborado.
dade de situacións nos actos de comunicación orais
5. Realización de exposicións orais (debates,
e escritos.
declaracións públicas) e escritas (redaccións, infor-
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade mes, monografías) relacionadas con algún contido do
para recoñecer e sistematizar a función comunicati- currículo ou tema de actualidade, seguindo un
va da linguaxe manifestada a través do texto ou dis- esquema preparado previamente, aplicando proce-
curso, como unidade comunicativa oral ou escrita. dementos para a obtención e tratamento da informa-
ción, empregando recursos audiovisuais e das tecno-
2. Producir textos orais e escritos de certa exten-
loxías da información e a comunicación e expoñen-
sión e complexidade, relativos ou pertencentes aos
do de forma construtiva as diversas opinións propias
ámbitos académico e dos medios de comunicación, e
e alleas que se sosteñen, xustificándoas cos diferen-
identificar neles as propiedades textuais e os proce-
tes argumentos que se aducen.
dementos discursivos de adecuación, coherencia e
cohesión que perfeccionen o dominio das activida- Con este criterio avaliarase a capacidade de plani-
des da lingua. ficar e realizar exposicións orais ou escritas de cer-
ta extensión e complexidade propia do ámbito aca-
Preténdese avaliar con este criterio a competencia
démico, humanístico, científico-técnico ou dos
comunicativa e discursiva das alumnas e dos alum-
medios de comunicación, valorando aspectos como a
nos na composición de textos variados, con rigor,
consulta das fontes apropiadas, a análise e selección
claridade e corrección demostrando o coñecemento
da información relevante e a súa presentación, o uso
e aplicación das propiedades textuais, de estruturas
axeitado de estruturas organizativas, unha axustada
organizativas, conectores e outros mecanismos de
liña expositiva e argumentativa, a elección do rexis-
cohesión nas súas producións orais e escritas.
tro apropiado e o uso de recursos para guiar os
3. Clasificar e caracterizar diferentes clases de
receptores e manter a súa atención, así como a capa-
textos dialogados, argumentativos e dos medios de
cidade de dominio para matizar opinións e afirma-
comunicación, xornalísticos e publicitarios poñendo
cións.
de relevo os trazos máis significativos do xénero ou
6. Comprender e analizar o texto literario como
subxénero ao que pertencen, os códigos expresivos
expresión comunicativa e estética de distintas épo-
empregados e analizando os seus trazos lingüísticos
cas, de transmisión cultural, reflexo dunha realida-
e a súa adecuación ao contexto.
de histórica e social e como uso da lingua que com-
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade
prende as competencias xerais.
para identificar e analizar os textos de diferentes
Avaliarase a capacidade para entender e identifi-
xéneros tendo en conta distintos criterios de clasifi-
car as características propias dos textos literarios
cación e mais os factores que interveñen na súa pro-
como produto dunha corrente estética determinada e
dución e establecer relacións cos seus trazos lin-
reflexo dunha conciencia intercultural, así como a
güísticos máis relevantes, valorando a adecuación e
capacidade de establecer relacións entre obras de
eficacia do rexistro utilizado en cada contexto.
autoras e autores de distintos períodos literarios.
4. Identificar o tema, a estrutura e características
lingüísticas de textos dialogados, argumentativos e 7. Interpretar e comentar de forma construtiva e
dos ámbitos académico e dos medios de comunica- crítica o contido de obras literarias breves e frag-
ción, xornalísticos e publicitarios; analizalos de mentos significativos de distintas épocas literarias

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.221
utilizando os coñecementos sobre as formas litera- 11. Identificar e analizar os desvíos da norma máis
rias (xéneros, figuras e tropos máis usuais, versifica- frecuentes e consolidar, con rigor e autonomía, o bo
ción) e os distintos períodos, movementos, escritoras uso das normas gramaticais, ortográficas e conven-
e escritores pondo en práctica as competencias cións tipográficas.
comunicativas. Preténdese avaliar a capacidade para identificar
aqueles usos incorrectos da lingua (como falta de
Trátase de avaliar a capacidade para interpretar
concordancia, vulgarismos morfosintácticos, anaco-
obras literarias de distintas épocas, incidindo de
lutos e incoherencias sintácticas) e facer as correc-
maneira especial nas obras de autoras e autores rele-
cións pertinentes. Avaliarase tamén a capacidade de
vantes do século XX, no seu contexto histórico,
autocorrección e dominio das normas gramaticais,
social e cultural; relacionándoas con outras obras
ortográficas e convencións tipográficas para a elabo-
anteriores ou da época da mesma autoría; sinalando
ración de textos con corrección e autonomía.
a presenza de determinados temas e motivos e a evo-
lución na maneira de tratalos e recoñecendo as Orientacións metodolóxicas.
características do xénero en que se inscriben, os tro-
-Considérase recomendable, cunha periodicidade
pos e procedementos retóricos máis usuais e, se é o
segundo proceda en cada caso, a realización por par-
caso, as innovacións que se producen nas formas.
te das alumnas e dos alumnos, en especial no pri-
8. Realizar traballos críticos sobre a lectura de meiro curso, dunha monografía ou traballo sobre cal-
obras significativas de distintas épocas ou move- quera tema vinculado cos contidos que compoñen o
mentos, interpretándoas en relación co seu contexto currículo ou tema de actualidade. Este traballo
histórico e literario, obtendo a información biblio- deberá permitirlles exercitarse, de forma coherente
gráfica necesaria e efectuando unha valoración per- e rigorosa, na expresión, tanto oral como escrita.
soal. Compoñer textos literarios ou de intención lite-
-Fomentar a capacidade creativa do alumnado.
raria.
-Fomentar o seu sentido crítico e a súa iniciativa
Con este criterio avalíase a capacidade para reali-
persoal.
zar un traballo persoal de interpretación e valora-
ción crítica dalgunhas obras significativas de épocas -Adquirir as estratexias e competencias funda-
ou movementos literarios diferentes lidas na súa mentais para a confección de traballos académicos.
integridade, tanto no seu contido como no uso das
-Consolidar a súa capacidade comunicativa na
formas literarias, relacionándoas co seu contexto
vertente escrita.
histórico, social e literario e, se é o caso, co signifi-
-Favorecer un coñecemento global que potencie a
cado e a relevancia das persoas autoras. Valorarase
súa capacidade de establecer relacións e asocia-
tamén a selección e utilización autónoma das fontes
cións entre contidos diversos.
de información bibliográfica e dos recursos das tec-
noloxías da información e a comunicación. -Consolidar a súa capacidade para recompilar
información procedente de diversas fontes: impresas
9. Coñecer a realidade lingüística de España e dos
e dixitais.
fenómenos derivados do contacto entre linguas como
linguas francas, bilingüismo e diglosia e desenvolver
LINGUA ESTRANXEIRA
unha actitude positiva. Identificar as características
xerais das variedades xeográficas da lingua no Esta- Introdución.
do español e a súa proxección a nivel internacional.
A capacidade de comprensión e comunicación
Trátase de avaliar o coñecemento da realidade lin- noutras linguas distintas da materna e o desenvolve-
güística de España, os factores sociolingüísticos que mento das capacidades lingüísticas son factores
interveñen nos fenómenos de contacto entre linguas, esenciais á hora de alcanzar o obxectivo dun mellor
como bilingüismo e diglosia, con especial atención aproveitamento do potencial humano de Europa. A
ás comunidades en que o castelán comparte coofi- libre circulación das persoas, os bens e os servizos é
cialidade con outras linguas, desenvolvendo unha o motor para o desenvolvemento sustentable da
actitude aberta á convivencia entre linguas como Comunidade Europea. Por iso, unha das prioridades
factor que contribúe ao enriquecemento académico e fundamentais para a Unión Europea é a mobilidade
persoal. real dos seus cidadáns e das súas cidadás. Para
favorecer a creación dun mercado de traballo verda-
10. Coñecer as características xerais do español de
deiramente europeo, a Eurocámara instou os Esta-
América e algunhas das súas variedades, así como
dos membros a que promovan a difusión do multilin-
as coincidencias e diferenzas da norma en distintas
güismo mediante unha mellora das políticas de
manifestacións orais e escritas, literarias e dos
aprendizaxe dun maior número de idiomas e a que
medios de comunicación.
establezan as súas prioridades políticas consonte os
O obxectivo é avaliar o coñecemento da situación obxectivos comúns fixados no marco da Estratexia
do español en América, das súas características de Lisboa. Saber idiomas é unha habilidade esencial
xerais e dalgunhas das súas variedades a través de que deben ter todas as persoas europeas para poder
distintas manifestacións orais e escritas, literarias e gozar das vantaxes do mercado interior europeo e ter
dos medios de comunicación. opción aos mercados exteriores. Esta mobilidade

12.222 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
refírese, non só ao cambio de rexión ou país, senón necesidades en cada contexto e completar con éxito
tamén á mobilidade laboral; é dicir, á frecuencia de a tarefa de comunicación.
cambio da actividade profesional. O último bloque de contidos, o bloque 4, estable-
ce contidos referidos a aspectos socio-culturais e
Hoxe en día, alcanzar o éxito profesional é máis
consciencia intercultural. Preséntase neste bloque o
probable dominando idiomas, tendo un espírito
coñecemento da sociedade e da cultura da comuni-
emprendedor e aberto e experiencia internacional.
dade ou comunidades en que se fala o idioma.
Aprender outras linguas, coñecer culturas diferen-
tes, desenvolver habilidades comunicativas e adqui- Obxectivos.
rir competencias para desenvolverse en ambientes
1. Comprender o sentido xeral, a información
internacionais son calidades imprescindibles e de
específica e os detalles necesarios de textos orais
incalculable valor nun mundo en permanente
transmitidos en situacións cara a cara ou por medios
modernización e internacionalización.
técnicos, emitidos nunha lingua estándar e que tra-
Por outra parte, a sociedade da información é sus- ten temas habituais vinculados coa vida persoal e
ceptible de garantir un maior acceso á información e social e as distintas disciplinas do currículo.
constitúe unha grande oportunidade de acceder á
2. Producir textos orais coherentes e adecuados a
riqueza e á diversidade cultural e lingüística exis-
distintas situacións de comunicación propias da ida-
tente. Este acceso á información vese enriquecido
de e do nivel académico de estudos, con razoable
polo coñecemento doutras linguas. Coñecer idiomas
fluidez e corrección, asegurando na interacción e a
favorece a igualdade de oportunidades de participar
eficacia comunicativa dos discursos emitidos.
na sociedade da información, independentemente da
situación social, cultural, lingüística ou xeográfica. 3. Escribir, en soportes variados, diversos tipos de
textos sinxelos, ben organizados e con razoable
O noso sistema educativo debe contribuír a elimi-
corrección lingüística e formal, sobre temas próxi-
nar os obstáculos á mobilidade e actuar para propor-
mos e con distintos propósitos comunicativos.
cionar condicións para acadar o éxito profesional e
4. Comprender textos escritos en lingua estándar,
oportunidades accesibles de mobilidade e informa-
tanto en rexistro formal como familiar, que aborden
ción, xa sexa con fins educativos, profesionais ou
unha temática xeral ou relacionados co ámbito aca-
doutro tipo.
démico propios da idade e do nivel de estudos.
Ademais, a aprendizaxe dunha lingua estranxeira
5. Ler de forma autónoma textos xornalísticos, de
contribúe á formación do alumnado desde unha
divulgación científica e literarios, seleccionando a
perspectiva integral, pois favorece a adquisición de
estratexia de lectura apropiada ao propósito da lec-
estratexias de aprendizaxe esenciais para continuar
tura e valorando esta como fonte de información,
a aprender ao longo da vida; permítelle un mellor
coñecemento e lecer.
coñecemento de si e das outras persoas, intercam-
biar opinións sobre problemas que se comparten 6. Utilizar e valorar a lingua estranxeira, e as lin-
internacionalmente e consolidar valores sociais guas en xeral, como medio para acceder á informa-
como o respecto cara a outras linguas e o interese ción e a outros coñecementos e culturas, e recoñecer
por se comunicar coas persoas falantes delas, a súa importancia como medio de comunicación e
logrando un mellor achegamento a outras formas de entendemento internacional nun mundo multicultu-
vida e ampliando e diversificando o seu horizonte ral e plurilingüe.
persoal e profesional.
7. Coñecer os trazos sociais e culturais fundamen-
Canto á súa configuración, o presente currículo tais dos países en que se fala a lingua estranxeira
está organizado seguindo as escalas de descritores tomando conciencia das similitudes e diferenzas
dos niveis comúns de referencia que se presentan no entre estes e os propios, e evitando toda discrimina-
Marco de referencia europeo. O seu desenvolvemen- ción e estereotipos culturais e lingüísticos.
to permitirá que o alumnado logre unha maior com-
8. Utilizar a mediación entre persoas que non
petencia en comunicación lingüística coa realiza-
poden entenderse para facilitar que a comunicación
ción de distintas actividades da lingua que abran-
se realice sen malentendidos e mellorar a compren-
guen a comprensión, a expresión, a interacción e a
sión intercultural.
mediación (en concreto, a interpretación). Por iso, os
bloques 1 e 2 están constituídos polas actividades 9. Saber planificar a propia aprendizaxe e adoptar
ou habilidades de escoitar, falar e conversar, e ler e unha postura activa e responsable dela, utilizando
escribir, respectivamente. recursos, como as tecnoloxías da información e da
comunicación, e estratexias para mellorar o desen-
O bloque 3, Coñecemento da lingua, aborda dous
volvemento da competencia comunicativa e poder
aspectos: por unha parte, o coñecemento lingüístico
guiar a aprendizaxe de forma consciente dentro e
que se refire á competencia lingüística, considerada
fóra da aula.
como o coñecemento dos recursos formais da lingua
estranxeira de que se trate e a capacidade de utili- 10. Afianzar estratexias de autoavaliación na
zalos para articular e formular mensaxes ben forma- adquisición da competencia comunicativa na lingua
das e significativas. Pola outra, a reflexión sobre estranxeira amosando neste proceso actitudes de
destrezas e procedementos, co fin de satisfacer as iniciativa, confianza e responsabilidade.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.223
papel e dixital, que traten temas próximos e coñeci-
Contidos.
dos, identificando o propósito comunicativo, as
Escoitar, falar e conversar.
ideas principais e, se é o caso, o punto de vista de
* Escoitar e comprender. quen os escribe.
-Comprensión xeral e específica de discursos, pre- -Localización e comprensión de información espe-
sentacións e conferencias en que se traten temas de cífica en documentos escritos de uso cotián e en
interese xeral ou relacionados co seu ámbito acadé- documentos oficiais breves e habituais.
mico de coñecemento e realizados en lingua están-
-Uso e consolidación de diferentes estratexias de
dar e de xeito claro e pausado.
lectura, como a identificación da intención comuni-
-Comprensión xeral e específica de mensaxes cativa, a anticipación da información a partir dos
transmitidas por medios de comunicación, emitidas elementos textuais e non textuais, o uso do contexto,
tanto en lingua estándar como por falantes con dife- a aplicación de regras de formación de palabras para
rentes acentos pero cunha cadencia normal. inferir significados e o apoio na organización da
información e no tipo de texto.
-Comprensión de interaccións orais de carácter
persoal, familiar ou público suficiente para poder -Lectura autónoma de textos de diversa extensión
reaccionar con espontaneidade. e natureza -académicos, persoais, literarios e xorna-
lísticos- recorrendo ao uso de estratexias de lectura
-Uso de estratexias de comprensión como a identi-
adecuadas á finalidade desta.
ficación do propósito e do contexto comunicativo do
texto, a elaboración de hipóteses sobre o contido, a
-Uso, progresivamente autónomo, de distintas fon-
inferencia de significados e o apoio no contexto total
tes en soporte papel, dixital ou multimedia para
-lingüístico e non lingüístico.
obter información co fin realizar tarefas concretas.
-Toma de conciencia da importancia de chegar a
* Composición de textos escritos.
comprender textos orais e escritos sen precisar
entender todos e cada un dos seus elementos. -Composición de textos escritos atendendo ás
secuencias de planificación, á textualización e revi-
* Falar e conversar.
sión do texto obtido, á persoa ou persoas a quen se
-Produción oral atendendo á súa planificación e dirixe e ao tipo de texto que corresponda á intención
utilizando estratexias de comunicación como o uso de comunicación, utilizando mecanismos de cohe-
de circunloquios, paráfrases ou substitucións léxi- rencia e cohesión textual.
cas, que permiten sacar proveito dos medios lingüís-
-Composición de textos diversos -descritivos,
ticos dispoñibles.
narrativos, argumentativos e explicativos- relativos
-Utilización de mecanismos de coherencia e cohe- aos ámbitos persoal, público e educativo, con cohe-
sión textual propios da lingua oral. rencia, claridade, cohesión, razoable corrección gra-
matical e léxico axeitado ao tema.
-Participación en conversacións e debates utili-
zando o rexistro adecuado á situación de comunica- -Presentación coidada dos textos escritos, en
ción e estratexias de colaboración. soporte papel e dixital, adecuados aos fins funcio-
nais e valorando a súa importancia nas comunica-
-Expresión de opinións, suxestións e argumentos
cións escritas.
en intercambios sociais achegando exemplos e expli-
cacións que faciliten a comprensión, cunha reacción
Coñecemento da lingua.
lingüística e social adecuada aos puntos de vista e
opinións dos demais participantes na interacción. * Coñecementos lingüísticos.
-Descrición de experiencias, acontecementos, -Ampliación do uso de elementos morfosintácticos
desexos, plans e aspiracións respondendo a pregun- e léxicos que permiten recoñecer, formular e organi-
tas para dar detalles necesarios para o éxito da zar distintos tipos de texto.
comunicación.
-Recoñecemento e uso de expresións frecuentes e
-Produción oral planificada sobre temas xerais e de locucións idiomáticas, frases feitas e léxico pro-
académicos propios da idade e do nivel de estudos, pio de temas relativos a feitos de actualidade e rela-
nunha secuencia lineal, apoiándose en notas e ele- cionados con contidos académicos.
mentos gráficos e respondendo a preguntas comple-
-Uso de antónimos, sinónimos e falsos amigos,
mentarias de carácter previsible.
substitución léxica sinxela e formación de palabras
-Resumo oral do sentido dun texto galego ou cas- mediante recursos de derivación e de composición.
telán oral ou escrito, coa finalidade de facelo com-
-Recoñecemento e produción autónoma e intelixi-
prensible a falantes da lingua estranxeira.
ble de diferentes patróns de ritmo, entoación e acen-
Ler e escribir. tuación necesarios para a comprensión e expresión
de actitudes, sentimentos e reaccións.
* Comprensión de textos escritos.
-Comprensión de información xeral de textos xor- -Uso do alfabeto internacional para mellorar a pro-
nalísticos, literarios ou académicos, en soporte dución oral propia.

12.224 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
* Reflexión sobre a aprendizaxe. Con este criterio trátase de avaliar a capacidade
dos alumnos e das alumnas para comprender infor-
-Selección, organización e uso autónomo de recur-
mación concreta de discursos orais, identificando
sos para a aprendizaxe como dicionarios, libros de
tanto a idea principal como detalles específicos. Os
consulta, bibliotecas e recursos dixitais e informáti-
discursos -conversacións cara a cara, presentacións
cos.
e conferencias, avisos, instrucións, noticias de infor-
mativos, pasaxes narrativas…- serán claros e tex-
-Aplicación de estratexias para organizar, adquirir,
tualmente ben organizados e estarán emitidos nunha
lembrar e utilizar o léxico e as estruturas lingüísti-
lingua estándar, cun acento normal e cadencia pau-
cas.
sada, aínda que sexa emitida nun rexistro formal.
-Reflexión sobre as estratexias utilizadas para
mellorar as producións propias e para comprender 2. Participar activa e autonomamente e con efica-
máis eficazmente as realizadas por outras persoas. cia na comunicación da aula, en conversas, debates
e simulacións, con diversos propósitos comunicati-
-Identificación das causas dos propios erros, con-
vos, e diferentes funcións do discurso, intercam-
siderándoos parte natural de todo proceso de apren-
biando opinións, achegando suxestións e responden-
dizaxe e uso autónomo de estratexias de autocorrec-
do a elas, coincidindo e discrepando sobre temas
ción e de reparación, e máis interese por superalos.
xerais ou específicos dunha materia, establecendo
-Esforzo por lograr unha progresiva espontaneida- contacto social en función da situación de comuni-
de no emprego da lingua á hora de realizar as tare- cación, pedindo aclaración sobre palabras clave que
fas de aprendizaxe. non entende, reformulando e rectificando se non
consegue facerse comprender e distinguindo un
-Participación activa nas tarefas de aprendizaxe
cambio de tema se a persoa interlocutora articula
amosando iniciativa, creatividade, e confianza nas
con claridade.
propias posibilidades.
Trátase con este criterio de verificar a capacidade
-Interese por aproveitar as oportunidades de
de desenvolverse en interaccións sociais con finali-
aprendizaxe creadas no contexto da aula e fóra dela,
dades comunicativas diversas (opinar, suxerir, argu-
recorrendo ás tecnoloxías da información e da comu-
mentar) e de usar adecuadamente saúdos, fórmulas
nicación.
de tratamento, normas de cortesía e linguaxe corpo-
Aspectos socioculturais e consciencia intercultural. ral propios de contextos de comunicación próximos
tanto informais como formais (académicos, de rela-
-Toma de conciencia da diversidade lingüística e
ción entre xeracións, etc.). Avaliarase tamén o uso
cultural española e europea, e aceptación da perten-
de estratexias de cooperación na interacción e no
za a unha sociedade pluricultural, evitando actitu-
traballo con outras persoas: verificando a compren-
des etnocéntricas e androcéntricas.
sión propia e a das outras persoas e cooperando acti-
-Valoración do enriquecemento persoal que supón vamente na realización das tarefas de comunicación.
a relación e a comunicación con persoas pertencen- Trátase igualmente de valorar o uso dos recursos tex-
tes a outras culturas. tuais e lingüísticos adquiridos e a súa adecuación
sociolingüística, considerando, así mesmo, a utiliza-
-Interese e iniciativa por comunicarse con falantes
ción de frases feitas e locucións idiomáticas habi-
ou aprendices da lingua estranxeira utilizando
tuais da comunidade en cuestión. Valorarase igual-
soporte papel ou tecnoloxías da comunicación que
mente a independencia progresiva dos modelos.
permiten os intercambios orais e escritos.
-Uso apropiado, desde o punto de vista sociocultu- 3. Expresarse con razoable fluidez e corrección
ral, de rexistros, de marcadores lingüísticos de rela- gramatical, coherencia, certa riqueza léxica e pro-
cións sociais, de exclamacións e interxeccións e das nunciación, ritmo e entoación adecuados, facéndose
normas de cortesía en situacións concretas de comu- entender con claridade nunha variedade de situa-
nicación. cións.
-Establecemento de relacións entre a cultura pro- Trátase de verificar a capacidade de expresarse de
pia e a cultura propia da lingua estranxeira para forma intelixible, prestando atención, non só á pro-
cumprir o papel de intermediación cultural, abor- nunciación silábica e de palabras, senón tamén á
dando con eficacia a resolución de malentendidos vinculación entre sílabas e palabras da frase, res-
interculturais e esforzándose por superar relacións pectando e reproducindo os patróns acentuais e as
estereotipadas. tendencias rítmicas propias da lingua estranxeira.
Criterios de avaliación.
4. Realizar oralmente breves exposicións previa-
1. Comprender a idea principal e os detalles máis mente planificadas sobre temas xerais ou académi-
relevantes de mensaxes orais emitidas en situacións cos propios do nivel de estudos, nunha secuencia
de comunicación interpersoal ou polos medios cohesionada e lineal, utilizando apoios textuais e
audiovisuais sobre temas concretos relacionados cos gráficos, e achegando explicacións e exemplos can-
ámbitos persoal, público e académico, realizados en do llelos soliciten, de maneira que se faga entender
lingua estándar e de xeito claro e pausado. sen dificultade a maior parte do tempo.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.225
Trátase de valorar a capacidade do alumnado de esquemas textuais propios de cada xénero, o léxico
producir un discurso breve, sinxelo, coherente e cla- apropiado ao contexto comunicativo e os elementos
ro que poida ser seguido sen esforzo. Valorarase a necesarios de cohesión e coherencia, de maneira
súa corrección lingüística e que as ideas principais que sexan facilmente comprensibles na súa lectura.
estean explicadas con léxico adecuado e razoable
Trátase de apreciar a capacidade para comunicar-
precisión.
se por escrito, prestando especial atención á planifi-
5. Mediar entre falantes que teñen dificultade para cación do proceso de escritura nas súas accións
entenderse por descoñecemento da lingua ou de sucesivas: planificación, xeración de ideas, textuali-
aspectos socioculturais, aclarando o sentido de tex- zación e revisión e redactándoos de forma clara e
tos orais e escritos coa finalidade de garantir a rela- ordenada, cunha estrutura adecuada e lóxica. En
ción fluída entre falantes e culturas. todos os escritos, en papel ou soporte dixital, avalia-
rase o respecto das regras básicas de ortografía e
Trátase con este criterio de resumir un texto oral
puntuación, así como a presentación clara, limpa e
ou escrito desligándose da formulación lingüística
ordenada.
orixinal, e expresando o sentido na propia lingua ou
na lingua estranxeira, adecuándoo así a unha persoa 9. Utilizar de forma consciente os coñecementos
interlocutora próxima, que descoñece a lingua e cul- lingüísticos, sociolingüísticos, estratéxicos e discur-
tura estranxeira ou propia da persoa aprendiz, coa sivos adquiridos, así como identificar e utilizar de
finalidade de facer o texto comprensible e de evitar xeito progresivamente autónomo estratexias de
malentendidos entre falantes e culturas. aprendizaxe, explicar as utilizadas, poñer exemplos
doutras posibles e decidir sobre as que son máis
6. Uso de diversas estratexias de expresión oral e
axeitadas ao obxectivo da aprendizaxe.
escrita como a planificación e o axuste da mensaxe
aos medios lingüísticos dispoñibles e á información Con este criterio preténdese verificar se alumnos e
procedente da actitude das persoas participantes na alumnas manexan estruturas gramaticais, conectores
interacción. e ordenadores do discurso complexos que expresan
maior grao de madurez sintáctica. Tamén se valora a
Trátase de valorar que o alumnado planifique a súa
utilización de léxico máis especializado, o perfec-
intervención na interacción oral e escrita atendendo
cionamento na pronunciación e a maior corrección
á persoa ou persoas destinatarias, decidindo a inten-
ortográfica.
cionalidade comunicativa, o tema e as rutinas, frases
feitas, modelos e esquemas de interacción que faci- Pretende igualmente avaliar se as alumnas e os
litarán a interpretación da súa mensaxe. Valorarase alumnos utilizan as estratexias apropiadas que favo-
que se logre a comunicación aínda que sexa utilizan- recen o proceso de aprendizaxe, como a aplicación
do circunloquios, paráfrases e substitucións léxicas. autónoma de formas diversas para almacenar,
Na interacción oral valorarase igualmente a colabo- memorizar, ampliar e revisar o léxico; o uso autóno-
ración no desenvolvemento dos temas (iniciar un mo de dicionarios, gramáticas, material de consulta,
tema, amplialo, acabalo, cambiar de tema) e nas recursos bibliográficos, informáticos e dixitais; a
quendas de palabra (cando e canto falar, cando se análise e reflexión sobre o uso e o significado de
debe ceder a palabra, etc.), así como a toma en con- diferentes formas gramaticais mediante compara-
sideración dos elementos non lingüísticos (xestos, ción e contraste coas linguas que coñece, a utiliza-
expresións faciais e movementos das persoas inter- ción consciente das oportunidades de aprendizaxe
locutoras) para reconducir o tema ou achegar aclara- na aula e fóra dela, a participación na avaliación da
cións para lograr o éxito da comunicación. propia aprendizaxe ou o recurso autónomo a meca-
nismos de autocorrección.
7. Ler con autonomía textos, cun obxectivo preci-
so de lectura, redactados nunha lingua estándar e 10. Analizar, a través de documentos auténticos en
relacionados tanto coa vida cotiá como co contexto diferentes soportes, aspectos característicos sociais,
educativo, para identificar as ideas máis significati- culturais, históricos, xeográficos e artísticos propios
vas, a liña argumental ou a información relevante de países onde se fala a lingua estranxeira e amosar
para realizar unha tarefa. interese por coñecelos.
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade
A través deste criterio apreciarase o coñecemento
de buscar e comprender a información xeral ou
dos trazos máis importantes e característicos da
específica transmitida en textos variados -cartas, lis-
sociedade, cultura, historia, xeografía e manifesta-
taxes, prospectos, catálogos, correspondencia per-
cións artísticas dos países onde se fala a lingua
soal e formal, informes, multas e sancións, actas,
estranxeira. Trátase de verificar igualmente se, a
artigos, pasaxes de obras literarias en prosa, publi-
medida que se vai ampliando a experiencia lingüís-
cados en xornais e revistas de carácter xeral ou de
tica do alumnado e o coñecemento de aspectos
divulgación, páxinas web ou libros de consulta.
socioculturais doutros países e comunidades, se vai
Valorarase, así mesmo, o uso de estratexias de lectu-
consolidando un modo de competencia plurilingüe e
ra que permitan que esta sexa máis eficaz.
pluricultural constituída pola complexa rede de
8. Redactar textos diversos, seguindo consciente- relacións que se establecen entre os coñecementos
mente o proceso de produción escrita utilizando os lingüísticos e culturais.

12.226 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
música, da obra en si: coñecer e recoñecer a organi-
Orientacións metodolóxicas.
zación da linguaxe utilizada (elementos e procede-
O alumnado que se incorpora ás ensinanzas de
mentos) e as características sonoras que nos permi-
bacharelato, en calquera das súas modalidades,
ten enmarcar esa obra nun contexto histórico (har-
posúe unha serie de competencias imprescindibles
monía, melodía, ritmo, timbres, cadencias, forma,
para a aplicación dos saberes adquiridos que foron
etc).
desenvolvidas ao longo das etapas do ensino obriga-
torio. Os dous cursos de análise musical presentes no
bacharelato teñen como obxectivo dotar o alumnado
As metodoloxías comunicativas axudan a reprodu-
duns recursos que favorezan gozar máis a fondo da
cir na clase as situacións de uso en contextos autén-
música, así como adquirir unhas destrezas que
ticos, ao tempo que, para desenvolverse nelas, ache-
fomenten unha posición crítica ante as obras, o que
gan o apoio de procesos de aprendizaxe (traballo
require o coñecemento daqueles aspectos que son
previo do vocabulario, das estruturas, dos contidos
sintomáticos da calidade musical.
sociolingüísticos; reflexión sobre as estratexias de
comunicación e de aprendizaxe, etc.) que han posi- Unha parte importante da análise musical consti-
bilitar a realización das tarefas comunicativas pro- túea o estudo da forma musical: as diferentes estru-
postas. turas de que se fixo uso na composición ao longo da
historia e que, en moitos casos, xeraron as denomi-
A utilización de calquera dos enfoques metodoló-
nadas formas históricas. Comprender os elementos
xicos comunicativos polos que opte o profesorado
que integran a forma musical, apreciar as variantes
levarao a percorrer un itinerario de planificación dos
da forma básica e ser quen de entender a súa evolu-
procesos de ensino e de aprendizaxe inverso ao
ción é o obxectivo básico en que se refire ao aspec-
seguido no ensino de idiomas baseado en contidos
to formal.
lingüísticos (léxicos, nociofuncionais e morfosintác-
ticos), que partía da lingua para abordar as activida- A materia en si desenvolve as destrezas e as capa-
des. cidades esenciais para a comprensión e gozo da
música e da arte en xeral: mellora o oído interno, a
O enfoque debe estar baseado na acción, na acti-
atención, a concentración, a memoria, a curiosidade,
vidade social, no uso da lingua, tal como se estable-
o afán por relacionar e coñecer e axuda o alumnado
ce no enfoque metodolóxico adoptado polo Marco
a experimentar unha experiencia propia da arte; en
común europeo de referencia para as linguas. Neste
suma, a análise é fonte dun coñecemento en profun-
enfoque, a selección de contidos lingüísticos deriva
didade da música, xa que supón un contacto directo
directamente da actividade de uso da lingua que se
cos procedementos compositivos e os procesos crea-
vaia realizar.
tivos das compositoras e dos compositores.
Os contidos introduciranse, entón, en función das
Aínda que a análise musical se pode abordar de
necesidades do proceso da aprendizaxe da lingua
moi diversos modos e desde moi diferentes puntos
como instrumento de comunicación. A progresión
de vista, e a pesar de que é posible analizar illada-
gramatical é, consecuentemente, gradual e concén-
mente cada parámetro musical nunha obra e así rea-
trica; e a súa presentación farase no marco das
lizar unha análise rítmica, harmónica, melódica, for-
correspondentes tarefas e de forma integrada coas
mal, textural, etc., é preferible que, utilizando esas
necesidades lingüísticas para levar a cabo a tarefa, a
análises parciais, teña en conta todos os elementos
acción, con corrección e coherencia.
analizables e, a partir dunha observación detida, os
relacione co fin de comprender como debe soar a
ANÁLISE MUSICAL I E II
obra e por que, cales son os procedementos que se
Introdución. utilizan nela e que sensación nos provoca como oín-
tes, que dirección toma a música en cada intre; que
A análise musical é unha das ferramentas máis
tipo de xogo establece a persoa que compón coas
completas que existen para achegarse a unha obra
que escoitan e como se debe recrear á hora de inter-
musical e comprendela dun xeito integral: na súa
pretalo.
forma, nos seus parámetros constitutivos e tamén
nos aspectos básicos de escritura musical que carac-
A partitura é o reflexo material da música; é un
terizan os traballos de composición nos distintos
guión que hai que interpretar. Sen a interpretación a
períodos da historia da música. O bacharelato é o
obra musical non existe, precisa chegar ao público.
momento apropiado para afondar no estudo das
A escrita da música require duns amplos coñece-
obras e das súas características, unha vez coñecidos
mentos para quen escribe e duns non menos amplos
os elementos e procedementos básicos que articulan
coñecementos para quen a interpreta. Xa que logo,
unha peza musical.
óptase porque o estudo da materia nesta etapa for-
Deste xeito, a análise achega a visión máis com- mativa se basee fundamentalmente na súa dimen-
pleta das obras tanto desde o punto de vista da per- sión auditiva e non tanto no traballo con partituras,
soa oínte como da estudosa que quere afondar no aínda que non se debe excluír esa posibilidade. O
coñecemento do feito musical, da súa xestación e importante non é o que se ve na partitura, senón o
dos seus resultados sonoros e perceptivos. O punto que se escoita, xa que a audición visual e a visión
de partida da análise é a comprensión da propia auditiva son dúas aspiracións de quen fai música. O

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.227
enfoque dado no bacharelato á materia análise musi- cas, estilos e compositores para, mediante a escoita,
cal pretende afondar na percepción sonora das aprehender os referentes sonoros.
obras, e, nalgúns casos, observar como se reflicte na 8. Coñecer as músicas doutras culturas, as súas
partitura. características, as sensacións que provocan e a fun-
ción que cumpren no seu contexto histórico-social;
A organización da materia -análise musical I e II-
aprender a valoralas e comprender a influencia que
presenta un primeiro curso máis xeneralista que per-
tiveron na música occidental ao longo da historia e
mite adquirir unha formación mínima para escoitar
viceversa.
música con criterios rigorosos, utilizando as ferra-
mentas necesarias para comprendela en profundida- 9. Formar e utilizar o sentido crítico para valorar a
de. No segundo curso afóndase na análise das for- calidade nas obras de diferentes épocas, estilos e
mas e o característico de cada estilo, basicamente da xéneros, baseándose na percepción dos elementos e
tradición da música occidental, incorporando refe- procedementos construtivos, xulgando con criterio,
rencias da música popular, o jazz e outras músicas argumentando e expoñendo as opinións con preci-
urbanas, así como da música doutras culturas, polas sión terminolóxica.
grandes achegas que realizaron á música occidental,
10. Obter información de diversas fontes, incluí-
polo seu interese intrínseco e porque a pluralidade
das as que ofrecen as tecnoloxías para afondar no
cultural é cada vez máis unha realidade social.
coñecemento da música.
Obxectivos.
ANÁLISE MUSICAL I
O ensino da análise musical no bacharelato terá
Contidos.
como finalidade o desenvolvemento das seguintes
capacidades: Contidos comúns.
1. Percibir, a través da audición, tanto por medios -Adquisición de bos hábitos de escoita e de res-
convencionais como co uso das tecnoloxías, os ele- pecto ás demais persoas durante a interpretación da
mentos e procedementos que configuran unha obra música.
musical e captar a diversidade de recursos e matices
-Expresión precisa das impresións producidas
que contén.
polas obras escoitadas e valoración das súas carac-
terísticas construtivas.
2. Comprender a organización do discurso musi-
cal, observando os diferentes elementos e procede- -Busca e selección da información en fontes varia-
mentos que dan lugar á súa estruturación: partes, das relativas a temas musicais.
seccións, materiais, texturas, harmonía, melodía, rit-
-Elaboración de traballos, individuais ou en grupo,
mo, timbre, procesos de crecemento e decrecemento
sobre análise e contextualización estilística das
de tensión, puntos culminantes, cadencias, etc.
obras musicais.
3. Coñecer as principais formas musicais históri-
-Iniciación aos elementos analíticos.
cas, a súa evolución, relacionalas e comprender que
-Percepción dos elementos que interveñen na
a linguaxe musical, como o resto das linguaxes, ten
estrutura dunha obra musical (melodía, harmonía,
unhas normas que evolucionan a través do tempo e
ritmo, timbre e textura) en diferentes contextos
recibe influencias diversas que fan que se transfor-
vocais e instrumentais. Identificación de timbres e
me.
as súas distintas combinacións.
4. Recoñecer as características dos principais esti-
-Comprensión básica das características sonoras
los musicais: a harmonía, a melodía, a textura, o rit-
de obras de diferentes épocas, estilos, xéneros e cul-
mo, a instrumentación, a ornamentación, etc., e ser
turas da literatura musical.
capaz de detectar algunha desas características nas
obras pertencentes a épocas ou estilo distintos e -Comparación de distintas versións dunha mesma
aprecialas como herdanza do pasado e como repre- obra para determinar a calidade da interpretación e
sentacións da arte. a adecuación ao reflectido na partitura.
-Elaboración e lectura de críticas das obras escoi-
5. Comprender a relación entre música e texto nas
tadas, atendendo especialmente ás impresións pro-
obras vocais ou vocais e instrumentais nas diferen-
ducidas pola obra, utilizando distintas fontes de
tes épocas históricas.
información.
6. Adquirir un léxico e unha terminoloxía axeitada
-Diferenciación na vivencia da música gravada ou
para expresar e describir, de forma oral e escrita, os
en vivo: variación de sensacións, interacción intér-
procesos analíticos asociados ao estudo das obras e
prete-público, etc., en concertos e actividades musi-
estilos musicais así como aos procesos musicais
cais; do son real ao son artificial.
atendendo, non só ao compoñente obxectivo da
música, senón tamén ao subxectivo, ao que percibe A forma musical.
a persoa oínte.
-A forma musical e a súa percepción visual e audi-
7. Comprender as diferenzas e as relacións entre tiva pola partitura e pola escoita. Comprensión da
obras relevantes correspondentes a diferentes épo- organización estrutural da música e utilización dos

12.228 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
diferentes modos de representala graficamente, para Con este criterio poderase avaliar a capacidade do
reflectir esquematicamente as partes, seccións e alumnado para distinguir o timbre dos diferentes
subseccións con que se articula unha obra musical. instrumentos e voces, calquera que sexa a súa com-
binación.
-Utilización de partituras, formatos non estándar e
outras representacións gráficas como soporte da 3. Recoñecer a textura dunha obra ou fragmento
análise. escoitado e explicar as súas características dun xei-
to claro e conciso, empregando ou non a partitura.
-Estudo da forma musical a distintas escalas
(macroforma, mesoforma e microforma) e a súa apli- Este criterio permitiranos valorar o nivel de per-
cación a diversos niveis. A análise estrutural, de cepción da música, a escoita dos diversos planos
motivos e de conxunto. sonoros e o coñecemento da terminoloxía adecuada.
-Aproximación analítica aos procedementos xera- 4. Identificar procesos de tensión e relaxación, así
dores de forma (a repetición, o contraste, a elabora- como o punto culminante, nunha obra previamente
ción de materiais, a coherencia, etc.) e outros aspec- escoitada, determinando os procedementos utilizados.
tos formais (tensión e distensión, puntos culminan-
A través deste criterio avaliaremos a capacidade
tes, equilibrio, relación entre seccións, etc.
do alumnado para percibir os procedementos de ten-
-A música con texto. Relación da palabra coa sión/relaxación utilizados na composición e, se é o
música: os seus diferentes tratamentos. caso, identificalos na partitura.
As formas históricas. 5. Escoitar obras de características ou estilos
diversos e recoñecer as diferenzas e/ou relacións
-Principios de configuración musical (morfoloxía e
entre elas, utilizando posteriormente, se se desexa, a
sintaxe) que proporcionan a singularidade dunha
partitura.
obra e establecen a xerarquía entre os diferentes
parámetros sonoros. Con este criterio poderase valorar a capacidade
para distinguir aspectos característicos da música e
-Estudo das principais formas-tipo desde a música
a diferenza entre eles, tales como a estrutura, as
medieval ata os nosos días. Formas instrumentais: a
súas características harmónicas, rítmicas, tímbricas,
imitación, o canon, a invención; o ricercare e a fuga;
etc. e a pertenza a unha determinada época ou esti-
a variación -pasacalles, chacona, diferenzas, glosas,
lo. Así mesmo, valorarase a capacidade de estable-
variación dupla, tema con variacións-; a suite de
cer relacións de paralelismo entre obras distintas
danzas e outros tipos de suite; formas de rondó; as
pero con resultados similares.
formas de sonata; a obertura e o preludio; o poema
sinfónico; a sonata, a sinfonía e o concerto; formas 6. Comparar versións distintas da mesma obra,
libres. explicar as diferenzas e valoralas.
-Formas escénicas: a ópera, a zarzuela, a tonadilla Este criterio de avaliación posibilita valorar a
escénica e o ballet. capacidade do alumnado para observar os aspectos
básicos dunha obra e recoñecer a versión máis fiel á
-Formas vocais: o canto gregoriano, o madrigal; o
partitura ou ben xustificar e razoar as diferenzas
motete; a misa; o coral, a cantata e o oratorio; a can-
interpretativas.
ción e o lied.
7. Realizar por escrito a crítica dun concerto ou
-Diferenciación entre música pura, descritiva e
dunha audición, complementando o escoitado e o
programática.
traballado na clase con achegas persoais e documen-
tación buscada polo propio alumnado.
-As formas nacidas a partir da música contempo-
ránea.
A través deste criterio poderá avaliarse a compre-
sión da obra, a asimilación do estudado, así como a
Criterios de avaliación.
capacidade para encontrar información axeitada e
1. Recoñecer a forma dunha obra a partir da súa desenvolver unha explicación fundamentada, razoa-
audición e saber explicala cunha terminoloxía preci- da e sentida.
sa, con ou sen partitura.
8. Comentar oralmente ou por escrito a relación
Mediante este criterio preténdese avaliar a capaci- entre música e texto en obras de diferentes épocas e
dade para comprender o modo en que está construí- estilos.
da unha obra, así como para entender a relación
Con este criterio de avaliación poderase valorar a
entre a estrutura e os elementos e procedementos
capacidade para comprender o tratamento realizado
utilizados. Así mesmo, avalíase a comprensión do
no texto: se é descritivo, se é un motivo inspirador,
modelo dunha forma histórica, empregando unha
se o poema de partida determina a forma, se o pun-
linguaxe concreta e adecuada.
to culminante coincide con palabras especiais, etc.
2. Distinguir na audición dunha obra as diferentes Recoñecer se na obra escoitada se produce unha
voces e instrumentos. retórica musical.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.229
ANÁLISE MUSICAL II A música no século XX.
Contidos. -O impresionismo: estudo analítico das caracterís-
ticas sonoras e estilísticas do período (procedemen-
Contidos comúns.
tos harmónicos, cadencias, ornamentación, sonori-
-Adquisición de bos hábitos de escoita e de res- dades…). Principais autores e as súas técnicas com-
pecto aos demais durante a interpretación da músi- positivas. Influencia da música doutras culturas.
ca. Uso da tímbrica e tratamento da orquestra.
-Expresión precisa das impresións producidas
-O expresionismo; estudo analítico das caracterís-
polas obras escoitadas e valoración das súas carac-
ticas sonoras e estilísticas (procedementos harmóni-
terísticas construtivas.
cos, cadencias, ornamentación, sonoridades…), for-
-Busca e selección da información, en fontes mas e xéneros do século XX. Principais movementos
variadas, relativas a temas musicais. e compositores máis importantes. O novo concepto
do tempo e a tímbrica. O ritmo. A música galega no
-Elaboración de traballos, individuais ou en grupo,
século XX. O jazz.
sobre análise e contextualización estilística das
obras musicais. -A música electroacústica, aleatoria, estocástica, a
nova complexidade, a música fractal.
A música medieval.
-Estudo da música desde as súas orixes, a súa evo-
-Estudo analítico das características sonoras e
lución. Novos instrumentos para a nova música: os
estilísticas, formas e xéneros do canto gregoriano e
sintetizadores, o ordenador, etc. Música electrónica
outros cantos litúrxicos, a música profana, a polifo-
pura e música mixta.
nía, a Ars Antiqua e a Ars Nova. Os modos eclesiás-
ticos: as súas características. -A música urbana: pop, rock, hip hop, etc. Estudo
das súas orixes e evolución. Análise musical e socio-
O Renacemento.
lóxica.
-Estudo analítico das características sonoras e
As músicas non occidentais.
estilísticas do período (agrupacións vocais e instru-
mentais, sonoridades verticais, cadencias, ornamen- -Achegamento á música doutras culturas. Peculia-
tos…), formas, escolas e xéneros. ridades na consideración do tempo, o ritmo, os siste-
mas de afinación, as escalas, a finalidade ou os xei-
O Barroco.
tos de ser da música e influencia na música occiden-
-Estudo analítico das características sonoras e
tal e viceversa.
estilísticas do período, procedementos harmónicos,
cadencias, ornamentación, sonoridades…, formas e Criterios de avaliación.
xéneros da música vocal e instrumental. Estudo da
1. Recoñecer a forma (a grande escala, media
suite, a sonata, o concerto, a ópera, a cantata e o ora-
escala e pequena escala) dunha obra a partir dunha
torio, ademais das formas estritamente contrapuntís-
audición e saber explicala con termos precisos.
ticas.
Mediante este criterio preténdese avaliar a capaci-
Os estilos preclásicos e o clasicismo.
dade do alumnado para comprender o xeito en que
-Estudo analítico das características sonoras e está construída unha obra, así como para entender a
estilísticas do período (procedementos harmónicos, relación entre a estrutura e os elementos e procede-
cadencias, ornamentos…), formas e xéneros destas mentos utilizados, empregando unha linguaxe con-
etapas da música occidental. O estilo galante ou creta e axeitada.
rococó: a transición ao clasicismo. O clasicismo vie-
2. Recoñecer mediante a audición o estilo dunha
nés.
obra e as súas características tímbricas, melódicas,
O Romanticismo. harmónicas, etc.
-Estudo analítico das características sonoras e Con este criterio poderá avaliarse a capacidade
estilísticas do período; procedementos harmónicos, para identificar os diferentes estilos e determinar o
cadencias, ornamentación, sonoridades…), formas e que lles é propio desde os distintos puntos de vista
xéneros da música romántica. As pequenas formas. (formal, harmónico, melódico, rítmico…).
A ópera. O lied. A zarzuela. A canción galega. A
3. Identificar auditivamente os principais procede-
música programática. Xurdimento dos nacionalis-
mentos xeradores de forma que utiliza o autor na
mos.
obra.
O posromantismo e os nacionalismos.
A través deste criterio poderase valorar a capaci-
-Estudo analítico das características sonoras e
dade do alumnado para captar os procedementos uti-
estilísticas do período (procedementos harmónicos,
lizados e que son articuladores da estrutura da obra.
cadencias, ornamentación, sonoridades…), formas e
xéneros da música posromántica. Desenvolvemento 4. Escoitar obras de características ou estilos
das diferentes escolas nacionais. Uso da tímbrica e diversos e recoñecer as diferenzas e/ou relacións
tratamento da orquestra. entre elas.

12.230 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
Con este criterio poderase valorar a capacidade -Realizar actividades que teñan como resultado un
para distinguir aspectos característicos dos diversos produto final completamente terminado, de calidade
estilos musicais e a diferenza entre eles, así como e apto para ser presentado.
establecer paralelismos entre obras distintas pero -Potenciar a sensibilidade artística e estética, e os
con enfoques similares. valores positivos propios dunha sociedade harmo-
niosa e equilibrada.
5. Comparar versións distintas da mesma obra,
explicar as diferenzas e valoralas. -Potenciar a presencia da reflexión teórica duran-
te o proceso da elaboración práctica.
Este criterio de avaliación posibilita valorar a
capacidade do alumnado para observar os aspectos ANATOMÍA APLICADA
básicos dunha obra e recoñecer a versión máis fiel á
Introdución.
partitura, ou ben xustificar e razoar as diferenzas
interpretativas. Para o ser humano, o corpo é o vehículo das súas
accións e o instrumento mediante o que transmite
6. Realizar a crítica por escrito dun concerto ou
emocións e ideas. No caso das persoas que se ocu-
dunha audición, complementando o escoitado e o
pan da creación artística, o corpo humano é, ade-
traballado na clase con achegas persoais e documen-
mais, unha ferramenta de traballo e un medio de
tación buscada polo propio alumnado.
expresión, como se manifesta na música, na danza
ou no teatro. En consecuencia, precisan coñecer e
A través deste criterio poderá avaliarse a compre-
comprender a estrutura e o funcionamento da súa
sión da obra, a asimilación do estudado, así como a
realidade corporal, na súa organicidade, e as leis
capacidade para encontrar información axeitada e
biolóxicas polas que se rexen en canto seres vivos.
desenvolver unha explicación fundamentada, razoa-
Igualmente, deben saber utilizar esas habilidades e
da e sentida.
capacidades físicas para poder tirar delas o máximo
7. Comentar oralmente ou por escrito a relación rendemento artístico, sen que se provoquen lesións
entre música e texto en obras de diferentes épocas e ou enfermidades.
estilos.
A anatomía aplicada á música e ás artes escénicas,
Con este criterio de avaliación poderase valorar a procura a sistematización dos coñecementos referi-
capacidade para comprender o tratamento do texto: dos ao ser humano, na súa organicidade biolóxica,
se foi descritivo, se é unha simple escusa, se o poe- tanto desde unha perspectiva xeral, común a outros
ma de partida determina a forma, se o punto culmi- seres humanos, como desde unha perspectiva espe-
nante coincide con palabras especiais, etc. cífica, na que a estrutura corporal se pon en funcio-
namento ao servizo da creación artística. Unha pers-
8. Comentar a audición dunha obra pertencente a pectiva que adquire especial relevo en manifesta-
calquera dos estilos estudados utilizando unha ter- cións escénicas como a ópera, o teatro, a danza, o
minoloxía adecuada. circo, o cine, os espectáculos ao vivo e noutros xéne-
ros como a performance, en toda a súa riqueza e
Este criterio permitirá valorar a asimilación das
variedade.
características estilísticas dos períodos estudados,
determinando os aspectos esenciais e diferenciado- Esta materia está construída, na súa epistemolo-
res da obra analizada. xía, por coñecementos procedentes da anatomía des-
critiva e da anatomía funcional, da fisioloxía, a bio-
Orientacións metodolóxicas.
mecánica e a patoloxía, vinculados necesariamente
-Promover a interacción entre o alumnado e o pro- ás particularidades e requirimentos de cada unha
fesorado para crear un ambiente de cooperación e das artes escénicas e da música. En consecuencia,
participación que favoreza a comunicación e o inter- ese coñecemento tamén debe permitir mellorar o
cambio de ideas. rendemento da entidade corporal nos procesos de
creación e comunicación artística e prever a apari-
-Planificación de actividades que permitan que o ción de patoloxías. Cómpre, nesa dirección, prestar
alumnado poida expresarse de xeito persoal dentro especial atención á corrección de malos hábitos
dun marco ben definido, con obxectivos e criterios (posturais, vocais, alimentarios) e promover a conso-
claros en todo momento. lidación de hábitos saudables.
-Adaptar os obxectivos e contidos da materia aos Para potenciar ese coñecemento da organicidade
intereses e capacidades de cada alumna e de cada corporal, en canto vehículo de expresión e comuni-
alumno. cación artística, cómpre partir da súa organización
tisular e dos sistemas de produción de enerxía,
-Potenciar a mirada crítica, de xeito que as alum-
imprescindibles tanto no mantemento da vida como
nas e os alumnos poidan ser conscientes dos recur-
na xeración do movemento. Sobre esta base, e sem-
sos empregados e poidan construír a súa propia opi-
pre desde unha perspectiva vivencial e indagadora,
nión e creación, con espírito responsable.
hanse incorporar os conceptos anatómicos e fisioló-
-Empregar e fomentar o uso das TIC, de xeito xicos, baixo a premisa de que a estrutura dos diver-
informativo e de xeito expresivo. sos órganos, aparellos e sistemas garda unha rela-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.231
ción directa coa súa función. Algúns dos sistemas e indagación, en procesos como a asertividade, a xes-
aparellos que se estudan presentan unha relación tión de conflitos, a capacidade de relación e adapta-
evidente coa actividade que vai realizar o artista, e ción, o autocoñecemento e a consciencia, o estudo e
así acontece cos aparellos auditivo ou fonador, co comprensión da conduta humana ou o coñecemento
sistema cardiovascular, co aparello respiratorio, co do contorno social e cultural. Finalmente, as prácti-
sistema muscular e esquelético ou co sistema ner- cas artísticas que se promoven deben servir como
vioso. Noutros casos, hai sistemas como o reprodutor vehículo para que a propia sociedade tome concien-
e gonadal, ou ámbitos como o da nutrición, que van cia da súa utilidade, para que esta tamén goce dos
influír decisivamente no desenvolvemento e madu- beneficios físicos e psíquicos que pode achegar a
ración do suxeito, así como na súa dispoñibilidade práctica da expresión, a comunicación e a recepción
para a acción. Toda a organización e secuencia de artística.
contidos debe asentarse na importancia da súa
Obxectivos.
vivencia práctica, de xeito que os coñecementos teó-
ricos deriven dunha reflexión, explicación ou inda- A ensinanza da anatomía aplicada no bacharelato
gación sobre as actividades prácticas. terá como finalidade o desenvolvemento das seguin-
tes capacidades:
As artes escénicas, en todas as súas manifesta-
1. Entender o corpo como unha macroestrutura
cións, implican un considerable grao de actividade
global que segue as leis da bioloxía, cuns aparellos
motora, polo que se fai necesario un coñecemento
e sistemas que traballan na consecución dun fin
moi asentado a respecto da xeración e produción do
común, e valorar esa concepción, non só como a
movemento, así como da adaptación do ser humano
maneira de manter un estado de saúde óptimo, senón
ás leis da mecánica newtoniana. A ferramenta do
artista que canta, interpreta, baila ou actúa vai ser o tamén para poder lograr o maior rendemento físico e,
corpo, en todas as súas vertentes: mente, emoción, en consecuencia, artístico.
voz, movemento. Por iso, o alumnado debe coñecer,
2. Coñecer os requirimentos anatómicos e funcio-
experimentar e integrar harmonicamente esa ferra-
nais singulares e distintivos das diversas actividades
menta tan poderosa e fráxil e mais ser consciente do
artísticas en que o corpo serve como instrumento de
uso do seu corpo, do seu funcionamento, das súas
expresión, creación e comunicación.
relacións e das súas leis físicas e anatómicas.
3. Establecer relacións razoadas entre a morfoloxía
Esta materia debe entenderse desde unha perspec-
das estruturas anatómicas implicadas nas diferentes
tiva dobre: práctica, en canto vivencia corporal, e
manifestacións artísticas de base corporal, o seu
teórica, en canto coñecemento que nace desa viven-
funcionamento e a súa finalidade última no desem-
cia. En consecuencia, cómpre inculcar nas mozas e
peño artístico, profundando nos coñecementos ana-
mozos o desexo e a necesidade de coñecerse, de sen-
tómicos e fisiolóxicos.
tirse e recoñecerse en canto organismos vivos que se
4. Discernir razoadamente entre o traballo físico
sitúan nun contorno físico e humano con que inte-
que resulta aceptable e saudable nos planos anató-
raccionan de forma permanente. Deben posuír coñe-
mico e fisiolóxico e o mal uso do corpo, que diminúe
cementos xerais sobre o corpo humano que lles per-
o rendemento físico e artístico e provoca lesións e
mitan comprender o funcionamento das relacións
enfermidades.
entre a mente e o corpo como fonte impulsora do
proceso artístico. O artista que baila, canta, inter-
5. Promover unha conciencia corporal plena, asen-
preta ou actúa, traduce e aplica, no nivel da acción,
tada na integración e no desenvolvemento harmóni-
o coñecemento e os usos do corpo.
co do esquema corporal.
A aplicación dos coñecementos construídos non se
6. Desenvolver a capacidade para realizar exerci-
debe circunscribir ao ámbito artístico. En efecto, o
cios de adecuación e preparación do esquema corpo-
alumnado, por medio dos coñecementos que propón
ral para iniciar procesos de expresión, creación e
a materia e das habilidades que fornece, debe mello-
comunicación artística.
rar as súas capacidades artísticas tamén para man-
7. Manexar con precisión a terminoloxía básica
ter unha relación dinámica e comprometida co seu
propia de disciplinas como a anatomía, a fisioloxía,
contorno, atenta aos cambios e transformacións pro-
a nutrición, a biomecánica e a patoloxía, utilizando
fundas da sociedade actual. O conxunto de coñece-
unha linguaxe oral e escrita correcta, para poder
mentos que recibe, non só debe permitir que o alum-
acceder a textos e información dedicada a estas
nado saiba procesar e reaccionar ante os estímulos
materias, no plano xeral ou na súa aplicación á
que recibe do contorno e integralos na súa praxe
música e ás artes escénicas.
artística, senón que debe ser determinante na súa
formación cívica, de xeito que esta se vexa enrique-
8. Aplicar con autonomía os coñecementos adqui-
cida por outras maneiras de saber, de facer e de ser
ridos na resolución de problemas prácticos simples,
que non se circunscriban en exclusiva ao campo das
de tipo anatómico e funcional, ou relativos á activi-
artes. Nese sentido, cómpre destacar que o pleno
dade artística das persoas ou ao seu contorno.
desenvolvemento de competencias sociais e comuni-
cativas constitúe unha das finalidades últimas da 9. Recoñecer os aspectos saudables e integradores
materia, afondando, a través da improvisación e da que promove a práctica da música e das artes escé-

12.232 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
nicas e coñecer os seus efectos beneficiosos na saú- -Trastornos no comportamento nutricional. Tipolo-
de física e mental. xías e incidencia nas actividades artísticas.
-Papel do diafragma no sistema dixestivo e impli-
Contidos.
cacións para a praxe artística.
A organización tisular dos sistemas e aparellos humanos.
Sistema endócrino.
-O tecido conectivo, a súa función e as diferenzas
-Anatomía do sistema reprodutor feminino e mas-
entre os diversos compoñentes do aparello locomo-
culino.
tor.
-As glándulas e a súa función reguladora.
-O tecido muscular, función diferenciada dos dis-
tintos tipos de musculatura. Relacións musculares -As hormonas sexuais e o seu papel no mantemen-
(RPG). to da saúde física e psíquica.
-Adaptación tisular ás demandas do exercicio e ás -Ciclo menstrual feminino.
exixencias físicas das actividades artísticas.
-Alteración hormonal e estado de ánimo. Benefi-
-Introdución ao metabolismo. cios do mantemento dunha boa función hormonal
para o rendemento da persoa artista.
-Metabolismo aeróbico e anaeróbico: principais
vías metabólicas, participación enzimática e produ- -Alteración hormonal e uso da voz falada e canta-
ción de ATP. da.
-Relación entre as características do exercicio físi- -Relación da función hormonal coa tonicidade e a
co, en canto a duración e intensidade, e as vías súa influencia na postura e no uso do corpo expresi-
metabólicas utilizadas prioritariamente. vo.
Sistema cardiorrespiratorio. Produción do movemento.
-Sistema cardiovascular. A súa participación e -Diferenza da función do óso, a articulación e o
adaptación ao exercicio físico de diversas intensida- músculo na produción do movemento. Adaptación
des. das súas respectivas estruturas ás funcións que
cumpren.
-Principios do acondicionamento cardiovascular
para a mellora do rendemento físico nas actividades -Recoñecemento dos ósos, articulacións e múscu-
artísticas que requiren traballo físico. los máis importantes implicados nos xestos motoras
básicos das artes escénicas.
-Parámetros de saúde cardiovascular. Análise de
hábitos e costumes saudables. -Adestramento de cualidades físicas para a mello-
ra da calidade no movemento e no mantemento da
-Necesidades do aparello cardiorrespiratorio en
saúde: flexibilidade, elasticidade, forza e coordina-
relación coas actividades propias do campo da músi-
ción.
ca e das artes escénicas.
-Adestramento para lograr a ampliación dos lími-
-Aparello respiratorio: tipoloxías de respiración e
tes físicos e o aumento das posibilidades expresivas.
adaptación a diferentes actividades.
-Quecemento previo ao traballo físico no eido
-Movementos respiratorios. Papel do diafragma e
artístico, o seu papel na mellora do rendemento e
da musculatura abdominal, lumbar e dorsal.
prevención de lesións e enfermidades. Adecuación
-Coordinación da respiración co movemento cor- do quecemento ás tipoloxías de actividade artística.
poral e coa intensidade do movemento.
-Quecemento específico para o uso da voz falada e
-Aparello fonador. Estrutura anatómica da larinxe. cantada.
Función do diafragma, da faixa abdominal e da mus-
-Anatomía funcional e biomecánica do aparello
culatura intercostal.
locomotor.
-Análise de hábitos e costumes para recoñecer
-Biomecánica: mecánica newtoniana e a súa apli-
aqueles que son saudables para o sistema de fona-
cación ao aparello locomotor humano.
ción e do aparello respiratorio, co fin de evitar dis-
fonías funcionais e mellorar a función respiratoria. -A cinética e a cinemática aplicadas ao movemen-
to humano durante o traballo físico e a creación
Sistema dixestivo e nutrición.
artística.
-O sistema dixestivo e a súa relación co traballo
-Sistemas de estudo empregados en biomecánica.
físico de base artística.
A súa finalidade e a súa aplicación na mellora do
-Nutrientes enerxéticos e non enerxéticos. Gasto rendemento e na mellora da creación artística con
enerxético, dieta e mantemento da saúde. Concepto base corporal. As achegas de Vsevolod Meyerhold.
de dieta equilibrada.
-Postura corporal correcta e incorrecta. A postura
-Hidratación. O consumo de auga nas actividades como fonte de saúde e enfermidade. Análise de pro-
artísticas. blemas posturais nas diferentes manifestacións

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.233
artísticas de base corporal e das súas consecuencias. 3. Desenvolver hábitos e condutas de traballo cor-
poral que, vinculados coas artes escénicas, lle per-
-A postura, o xesto e o movemento nas diferentes
mitan mellorar a práctica diaria e evitar lesións,
manifestacións artísticas. Análise do funcionamento
enfermidades e trastornos.
anatómico nas principais correntes escénicas duran-
Este criterio busca determinar se o alumnado é
te o século XX.
quen de identificar os ámbitos de traballo corporal
-Coñecemento da biomecánica humana e aplica- vinculados con cada unha das artes escénicas, así
ción en diferentes paradigmas de traballo corporal: como os hábitos de vida e adestramento necesarios
método feldenkrais, artes marciais, danza butho, para unha praxe saudable e artisticamente rica.
teatro de rúa, teatro de obxectos, circo.
4. Explicar, con relación a calquera das estruturas
Sistema nervioso. anatómicas que interveñen en cada manifestación
artística vinculada coa música e as artes escénicas,
-División anatómica e funcional do sistema nervio-
a función que desempeña no conxunto do esquema
so: central-periférico, somático-autónomo.
corporal como instrumento de expresión, comunica-
-O sistema nervioso como organizador e controla- ción e recepción.
dor de todos os sistemas.
Con este criterio trátase de garantir que o alumna-
-A actividade escénica e a mellora no funciona- do posúa un coñecemento baseado na experiencia e
mento do sistema nervioso. sólido sobre as estruturas anatómicas que xeran o
movemento, identificando as funcións que cumpren
-O aparello sensorial. Estrutura, funcionamento e
no conxunto de estruturas, órganos e aparellos que
vinculación específica para a música e as artes escé-
integran o corpo humano.
nicas.
5. Crear pautas de quecemento, adestramento e
-O sistema nervioso e a produción de emocións.
indagación corporal en función dos traballos que hai
Control e coñecemento emocional para o pleno
que realizar no eido das artes escénicas.
desenvolvemento persoal e artístico.
Con este criterio o alumnado debe ser capaz de
-Xénese do movemento. Papel dos receptores sen-
mostrar a capacidade para elaborar pautas persoais
sitivos e órganos sensoriais. O sistema nervioso cen-
de quecemento e adestramento vinculadas cunha
tral como organizador da resposta motora.
actividade escénica concreta.
Investigación e desenvolvemento. 6. Explicar a relación entre unha nutrición axeita-
da e o rendemento corporal adecuado, identificar as
-As principais publicacións científicas e de divul-
causas da malnutrición e os seus efectos na saúde e
gación vinculadas coa anatomía, a fisioloxía, a nutri-
no rendemento artístico.
ción e a biomecánica.
Este criterio persegue determinar o grao de com-
-Outras fontes documentais, como as páxinas web
prensión que o alumnado posúe en relación coa
ou a rede, aplicadas ás artes escénicas.
nutrición adecuada, coa hidratación e co concepto e
Criterios de avaliación. práctica dunha dieta sa e equilibrada, que mellore o
seu traballo artístico ao tempo que garante a súa
1. Describir verbalmente, mediante debuxos ou
saúde.
modelos, a organización tisular de distintos elemen-
tos do aparello locomotor. 7. Relacionar as leis da mecánica newtoniana co
movemento humano habitual e co movemento propio
Trátase de comprobar se o alumnado conseguiu
das artes escénicas.
relacionar a estrutura macroscópica dos distintos
tecidos músculo-esqueléticos coa súa función O alumnado deberá mostrar a comprensión e
durante o movemento, así como comprender a capa- vivencia do movemento humano na vida cotiá, e
cidade de adaptación e plasticidade do sistema mús- como instrumento de expresión e comunicación,
culo-esquelético ao estar nun proceso de modelaxe considerando as particularidades e as aplicacións en
constante, en canto sometido a forzas que actúan de cada unha das artes escénicas.
maneira permanente sobre as súas diferentes partes.
8. Analizar os hábitos posturais de carácter xeral e
2. Clasificar as diferentes artes escénicas en fun- os que definen e caracterizan cada arte escénica en
ción dos requirimentos cardiovasculares e respirato- particular, procurando unha mellora permanente
rios e en función das diversas calidades físicas. daqueles.
Pretende comprobar se o alumnado asimilou cada O alumnado debe ser quen de mostrar unha ampla
un dos aspectos que tipifican o traballo físico, rela- capacidade de análise da súa motricidade e da orga-
cionando cada aspecto coas artes escénicas e a nicidade desta, prestando especial atención aos
música. Debe adquirir a capacidade de caracterizar, hábitos corporais vinculados cos aparellos locomo-
no plano anatómico e funcional, cada unha das acti- tor, cardiorrespiratorio e fonador que máis poden
vidades artísticas para coñecer os ámbitos a desen- incidir na mellora da saúde e na prevención de
volver e adestrar para unha práctica saudable e rigo- lesións e enfermidades derivadas dos malos hábitos
rosa. posturais, na respiración e na emisión da voz.

12.234 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
9. Xustificar documentalmente os beneficios físi- marco da disciplina como desde unha perspectiva
cos e mentais que promove a práctica habitual das máis globalizadora e interdisciplinaria.
artes escénicas.
-Realizar de forma permanente actividades que
Valórase o coñecemento adquirido polo alumnado permitan que o grupo, tanto no plano individual
en relación cos efectos beneficiosos da práctica coma no colectivo, leve a cabo unha avaliación con-
artística na saúde integral das persoas, e igualmente tinua do traballo feito, a través de postas en común,
a súa capacidade para comprender, recompilar, memorias, diarios e outros recursos de recollida de
organizar ou elaborar información sobre a transcen- datos, vivencias ou experiencias.
dencia artística, profesional e social dos ditos bene-
ARTES ESCÉNICAS
ficios.
Introdución.
Orientacións metodolóxicas.
As artes escénicas como o teatro, o circo, a danza,
-Unha metodoloxía activa, que mobilice as persoas
a ópera, e outras de creación máis recente, como a
integrantes do grupo, nos planos individual e colec-
performance, constitúen manifestacións artísticas e
tivo, e potencie unha actitude investigadora e crítica
socioculturais que se caracterizan tanto polos proce-
para promover a adquisición e a construción do
sos comunicativos singulares que promoven, como
coñecemento nunha perspectiva integradora, reflexi-
polo feito de que se materializan na escena, a través
va e crítica.
da integración e da síntese doutras expresións artís-
-Unha metodoloxía contextual que favoreza unha ticas, desde as literarias ata as plásticas.
relación crítica do alumando co seu contorno social
e cultural. A teatralidade, como elemento diferencial do feito
escénico, presenta formas moi diversas. Está pre-
-Os principios metodolóxicos formulados deben ter
sente na danza popular, nunha comedia rural ou nas
en conta a importancia da selección das actividades
propostas máis recentes de presentación escénica,
da aula e das tarefas que se van asignar en cada acti-
sen esquecer outras manifestacións cun carácter
vidade. Por iso, as actividades de aula deben progra-
máis tradicional. Así acontece con moitas festas e
marse e desenvolverse en función dos seguintes
celebracións populares en que se adoita facer uso,
parámetros:
de forma explícita ou implícita, de recursos e ferra-
mentas expresivas propias do teatro, do canto ou da
-Seleccionar actividades variadas, con diferente
danza. Trátase de feitos que se poden documentar en
grao de complexidade, establecendo unha secuencia
moitas festas que aínda hoxe se celebran en diversos
axeitada, de tal maneira que se recollan actividades
puntos da comunidade galega, como acontece no
de introdución, de exploración, de aplicación e de
Entroido, nos Maios, na Semana Santa e noutras
integración.
manifestacións, ora cunha dimensión máis ritual,
-Partir, sempre que sexa posible, de situacións ora cunha dimensión máis festeira.
problemáticas abertas, decidir como precisalas e
reflexionar sobre o seu posible interese como facili- A materia denominada artes escénicas proponse
tadoras da aprendizaxe. como unha ferramenta relevante na formación inte-
gral do ser humano, pois non só se ocupa do estudo
-Potenciar a dimensión colectiva da actividade de
das variadas manifestacións da teatralidade, senón
aprendizaxe.
que tamén permite que mozas e mozos poidan
desenvolver competencias comunicativas, sociais,
-Programar actividades que permitan mostrar, ana-
expresivas, creativas ou as relacionadas coa resolu-
lizar e contrastar as propias ideas e experiencias, así
ción de problemas e coa autonomía persoal, estimu-
como as destrezas, capacidades e competencias xa
lando a súa interacción co medio e garantindo, en
adquiridas polo alumnado.
consecuencia, o logro das finalidades formativas e
-Escoller actividades que permitan a interacción propedéuticas asignadas a esta etapa. Así, como
entre a estrutura da disciplina e a estrutura cogniti- resultado das aprendizaxes realizadas nesta materia,
va do alumnado, así como unha relación fluída entre o alumnado deberá saber como expresar, comunicar
os contidos conceptuais, procedementais e actitudi- ou recibir pensamentos, emocións, sentimentos e
nais. ideas, propias ou alleas, mediante o uso das máis
variadas técnicas e por medio de destrezas específi-
-Propoñer actividades que favorezan a autonomía,
cas, as inherentes ás artes escénicas.
a iniciativa persoal, a creatividade e a competencia
de aprender a aprender a través da planificación,
Os obxectivos e contidos desta materia articúlanse
realización e avaliación de traballos por parte do
arredor de dous eixes de actuación. Dunha banda
alumnado, incluíndo a incorporación das tecnoloxías
trátase de potenciar a formación integral da persoa;
da información e da comunicación co obxecto de
da outra, de incidir na súa formación humanística e
realizar pequenos traballos de indagación e investi-
artística, a través da apropiación dun coñecemento
gación.
amplo das artes escénicas, consideradas desde dife-
-Propoñer actividades que permitan integrar todos rentes perspectivas e partindo da vivencia, expe-
os coñecementos que se van adquirindo, tanto no riencia e indagación de conceptos e situacións.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.235
Os contidos da materia estrutúranse en cinco gran- situacións e conflitos, mentres que a análise e elabo-
des bloques. O primeiro debe proporcionarlle ao ración de discursos, sexan artísticos, ideolóxicos,
alumnado unha visión de conxunto das artes escéni- sociais ou doutro tipo, permite afondar nun coñece-
cas en tanto manifestacións de natureza artística, mento reflexivo do mundo que nos rodea e manter
social e cultural, que presentan unha considerable unha relación aberta, dinámica, critica e construtiva
pluralidade, partindo de dúas perspectivas funda- co noso contorno, todo o cal vai favorecer a autono-
mentais: a histórica e a xeográfica, desde as que mía persoal e a transición á vida adulta e activa do
tomar conciencia da diversidade, na sincronía e na alumnado. Nesa dirección, faise necesario incidir no
diacronía. O segundo oriéntase ao desenvolvemento feito de que a materia artes escénicas non ten unha
das capacidades expresivas e creativas por medio dimensión profesional, senón que se orienta ao
dun conxunto de actividades cunha dimensión fun- desenvolvemento do potencial expresivo e creativo
damentalmente práctica, que permitan a explora- de mozas e mozos, á promoción dun coñecemento
ción, análise e utilización dos diferentes sistemas, vivido e plural das artes escénicas coa finalidade de
medios e códigos de significación escénica. O ter- formar persoas autónomas, tolerantes, participati-
ceiro bloque ocúpase das destrezas, capacidades e vas, solidarias, creativas e libres, e cunha sólida
habilidades expresivas coa finalidade de abordar a cultura artística.
recreación e representación da acción dramática a
Obxectivos.
partir dos máis variados estímulos, en proxectos de
traballo orientados á construción de escenas en que O ensino da materia denominada artes escénicas,
se recreen todo tipo de personaxes, situacións e con- no bacharelato, terá como finalidade o desenvolve-
flitos. mento das seguintes capacidades:
O cuarto bloque ten carácter integrador, en canto 1. Adquirir un coñecemento amplo, sólido e vivi-
nel van confluír as aprendizaxes realizadas nos blo- do, dos conceptos básicos do campo das artes escé-
ques anteriores. O proceso de traballo arredor das nicas.
pautas de comentario, análise e interpretación de
2. Comprender as características fundamentais
textos, sexan dramáticos ou doutro tipo, dos proce-
das diferentes formas da representación escénica e
dementos da dramaturxia e do estudo práctico das
do espectáculo, atendendo a diferentes posibilida-
diferentes tipoloxías de espectáculo debe culminar
des de materialización, nos planos técnico e estéti-
coa realización dun proxecto global de posta en
co.
escena dun espectáculo concreto, establecendo e
estruturando os elementos de significación que se 3. Potenciar o estudo crítico da realidade artística
utilizarán e as relacións entre eles. Ese proceso de e cultural mediante procesos de procura e análise de
creación escénica tamén require da organización e información, analizando as diferentes manifesta-
planificación dos ensaios e dunha distribución de cións da teatralidade, na perspectiva sincrónica e
tarefas entre equipos de traballo diversos que se diacrónica, e prestando especial atención ás mani-
ocuparán da realización práctica do espectáculo. festacións escénicas realizadas na Comunidade
Trátase, pois, de exemplificar, con casos concretos, o Autónoma de Galicia.
camiño que leva do texto ao espectáculo, e o papel
4. Promover o traballo en grupo, favorecendo o
que terán que desempeñar os integrantes da nómina
coñecemento e a comprensión da identidade propia
teatral, coas súas funcións e responsabilidades. Por
e da allea, así como da realidade social en que as
último, o quinto bloque está orientado ao desenvol-
identidades se conforman e desenvolven, a través
vemento de competencias na análise, comentario e
dos procesos de expresión, creación e comunicación
interpretación de espectáculos escénicos. Partindo
propios das artes escénicas.
do concepto de público, e en función da evidente
dimensión colectiva e social da recepción escénica,
5. Estimular e potenciar o desenvolvemento e per-
deberá abordarse o estudo dos instrumentos e estra-
feccionamento das capacidades expresivas, creati-
texias analíticas propias do proceso de recepción a
vas e comunicativas, a través do traballo individual
partir de casos prácticos que permitan organizar
e en grupo, experimentando e investigando diferen-
debates e confrontar opinións, coa finalidade de
tes linguaxes, medios, códigos e rexistros.
potenciar unha lectura reflexiva, crítica e colectiva
do acontecer artístico e cultural, realizada con rigor 6. Desenvolver as habilidades, capacidades e des-
e coherencia e prestando especial atención aos pro- trezas necesarias para responder con creatividade,
dutos escénicos xerados pola propia comunidade orixinalidade e organización ante calquera estímulo,
galega. situación ou conflito no marco da ficción dramática
e/ou escénica, utilizando os máis diversos recursos,
Cómpre potenciar por igual o saber, o saber facer técnicas, códigos e linguaxes.
e o saber ser, utilizando un amplo abano de coñece-
mentos, técnicas, recursos e actividades que incidan 7. Utilizar as artes escénicas para mostrar, de for-
favorablemente na adquisición dun capital cultural ma individual e colectiva, sentimentos, emocións,
e dunha cultura escénica abondas. Ao mesmo tem- pensamentos e ideas, facendo especial fincapé nas
po, a través das diferentes modalidades de expresión problemáticas e conflitos que afectan o grupo ou a
escénica pódense recrear todo tipo de problemas, colectividade.

12.236 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
8. Recoñecer e utilizar, con rigor artístico e cohe- -Exploración e uso de recursos plásticos: deseño
rencia estética, as múltiples formas de producir, da escena, deseño de útiles escénicos, deseño do
recrear, interpretar e presentar a acción escénica, e personaxe a través da indumentaria e da caracteriza-
participar de forma activa no deseño, realización e ción, deseño da iluminación e do espazo sonoro.
representación de todo tipo de espectáculos escéni-
A interpretación en artes escénicas.
cos, asumindo diferentes papeis, tarefas, funcións e
-A interpretación na súa historia e nas grandes
responsabilidades.
teorías do teatro.
9. Desenvolver a capacidade crítica necesaria para
-Paradigmas e escolas de interpretación.
valorar, con rigor, precisión e coherencia, as produ-
cións escénicas propias e as alleas, recoñecendo e -Técnicas básicas de interpretación.
tendo en conta os seus presupostos artísticos, así
-Análise de personaxes a partir da situación, o
como o contexto social, económico e cultural en que
conflito, a acción e dos seus obxectivos e funcións
se producen, fomentando, dese xeito, unha recep-
na ficción dramática e escénica.
ción obxectiva e rigorosa.
-A partitura interpretativa: deseño e execución.
10. Valorar e gozar das artes escénicas como unha
manifestación artística que forma parte do patrimo- -A escenificación e a representación. Creación e
nio cultural común dos pobos e participar activa- difusión escénica.
mente no seu mantemento, desenvolvemento e pro-
-Espectáculo escénico. Concepto, características e
xección.
modalidades: danza, circo, ópera, teatro.
Contidos.
-Tipoloxías básicas do espectáculo escénico: clási-
As artes escénicas no seu contexto histórico, social e cultu- co, de vangarda, corporal, occidental, oriental, de
ral. obxectos, musical, de interior, de rúa, cantado, bai-
lado, falado.
-Concepto e tipoloxía das artes escénicas.
-Outras formas de presentación escénica: happe-
-As artes escénicas e as grandes tradicións: orien-
ning, performance, vídeo-teatro e teatro-danza.
te e occidente.
-O deseño dun espectáculo: equipos, fases e áreas
-As artes escénicas na súa historia: momentos fun-
de traballo.
damentais de desenvolvemento e transformación.
-A dramaturxia no deseño dun proxecto escénico.
-Elementos comúns nas artes escénicas: ficciona-
lidade, dramaticidade e teatralidade. -A produción e a realización dun proxecto de crea-
ción escénica.
-Natureza, descrición e clasificación dos códigos
de significación escénica. -A dirección de escena de proxectos escénicos.
-O mundo como representación e as representa-
-Os ensaios: tipoloxía, finalidades e organización.
cións do mundo.
-Exhibición e distribución de produtos escénicos.
-As artes escénicas en Galicia.
-Creación e difusión de produtos escénicos en
A expresión e a comunicación escénica.
Galicia.
-Exploración e desenvolvemento harmónico dos
A recepción de espectáculos escénicos.
instrumentos expresivos da interpretación nos pla-
-Público. Concepto e tipoloxías.
nos corporal, xestual, oral e rítmico-musical.
-Aspectos fundamentais nos procesos de recep-
-Estudo da escena como espazo significante e
ción.
como contedor de significantes.
-Análise do papel e do personaxe: da conduta dra- -Análise e comentario de espectáculos escénicos.
mática á conduta teatral.
-A crítica escénica nos seus rexistros, modalida-
-Exploración dos elementos básicos na ficción des e espazos básicos.
escénica: situación, personaxe, conflito e acción.
-Crítica das representacións da realidade e dos
-Exploración e desenvolvemento de procesos de discursos dramático e teatral.
análise, caracterización e construción de persona-
-A crítica escénica en Galicia.
xes.
Criterios de avaliación.
-Exploración e dominio de técnicas para a crea-
1. Demostrar un coñecemento sólido e crítico dos
ción da acción e da ficción escénica: xogo dramáti-
conceptos fundamentais das artes escénicas.
co, improvisación, dramatización e creación colecti-
va. Con este criterio preténdese avaliar a capacidade
-Análise e uso creativo de recursos literarios e para diferenciar cada unha das artes escénicas en
doutros materiais para a creación da acción e da fic- función dos seus elementos de caracterización máis
ción escénica. característicos e pertinentes.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.237
2. Identificar, comprender e explicar as caracterís- 8. Participar no deseño e realización de proxectos
ticas das diferentes formas de representación e de de creación e difusión escénica, asumindo papeis
espectáculo escénico, nunha perspectiva histórica e diferentes.
sincrónica.
Cómpre valorar con este criterio a capacidade de
Con este criterio débese comprobar se o alumnado implicación nos procesos de realización e exhibición
coñece e valora a xénese e a evolución histórica das de espectáculos, asumindo papeis diferentes en
diferentes modalidades de representación, se identi- cada un deles e desempeñando cada función con
fica os diferentes tipos de espectáculo escénico, con rigor, responsabilidade e eficacia.
especial atención aos propios do seu contorno, sem-
9. Analizar e comentar, con actitude reflexiva e
pre a partir dos seus trazos distintivos. Ao tempo
espírito crítico, todo tipo de textos dramáticos e
tamén se valora a capacidade que as mozas e mozos
espectáculos teatrais, identificando e valorando as
teñan para usar adecuadamente fontes de documen-
súas características singulares e os seus presupostos
tación en procesos básicos de indagación e investi-
artísticos.
gación.
Con este criterio avalíase a capacidade de análise
3. Mostrar motivación, interese e capacidade para
e comentario crítico dos produtos escénicos que se
o traballo en grupo e para a asunción de tarefas, fun-
presentan no contorno inmediato ou cultural do
cións e responsabilidades en proxectos colectivos.
alumnado, utilizando as estratexias analíticas máis
Este criterio busca valorar a implicación no traba- adecuadas en cada caso. Ao tempo tamén se busca
llo diario da aula e a participación activa nas dife- comprobar a relacións que se establecen entre os
rentes actividades e tarefas propias dos procesos de produtos e o seu contexto, mostrando así respecto e
aprendizaxe. tolerancia pola diversidade nos eidos da creación e
da difusión.
4. Mostrar as capacidades expresivas e creativas
necesarias para a recreación da acción dramática e
Orientacións metodolóxicas.
dos elementos que a configuran.
As liñas preferentes de traballo na aula están
Mediante este criterio débese avaliar o proceso
orientadas á aplicación práctica dos conceptos e
persoal e colectivo de desenvolvemento de capaci-
procedementos considerados en cada bloque temáti-
dades expresivas, creativas, de comunicación e
co, de xeito que as actividades prácticas sirvan como
recepción, así como a dispoñibilidade e implicación
detonante para a integración dos coñecementos teó-
para a súa mellora a través do traballo individual e
ricos explicados e os coñecementos teóricos, pola
colectivo.
súa vez, teñan sempre unha dimensión práctica.
5. Coñecer e utilizar as diferentes técnicas para a Unha metodoloxía activa, que mobilice os integran-
o deseño de personaxes e a configuración de situa- tes do grupo, nos planos individual e colectivo, e
cións e conflitos. potencie unha actitude investigadora e crítica para
promover a adquisición e a construción do coñece-
Trátase de avaliar a capacidade do alumnado para
mento nunha perspectiva integradora, reflexiva e
construír personaxes e situalos en todo tipo de situa-
crítica.
cións, coa finalidade de desenvolver as accións que
lles son propias e elaborar e resolver os seus confli- Os principios formulados deben ter en conta a
tos, nun proceso permanente de traballo colectivo. importancia da selección das actividades da aula e
das tarefas que se deben asignar en cada actividade.
6. Identificar, valorar e saber utilizar os diferentes
Por iso, as actividades da aula deben programarse e
estilos escénicos e paradigmas na interpretación.
desenvolverse en función dos seguintes parámetros:
Con este criterio valórase a capacidade de utilizar
diferentes formas de crear mundos dramáticos en -Seleccionar actividades variadas, con diferente
función de criterios estéticos e artísticos. Ao tempo, grao de complexidade, establecendo unha secuencia
débese valorar a capacidade para usar os recursos axeitada, de tal maneira que se recollan actividades
expresivos dispoñibles, en especial a capacidade de introdución, de exploración, de aplicación, de
para a construción de personaxes a partir dos crite- síntese e de integración en proxectos de creación
rios expresivos e estéticos de cada paradigma inter- escénica.
pretativo e de cada estilo escénico.
-Partir, sempre que sexa posible, de situacións
7. Coñecer e comprender os procesos e fases pre- problemáticas abertas, buscar o consenso decidir
sentes nun proxecto de escenificación, identificando como precisalas.
e valorando tarefas, funcións e responsabilidades de
-Potenciar a dimensión colectiva da actividade de
cada persoa creadora a nivel individual.
aprendizaxe.
Este criterio busca comprobar a capacidade para
participar activamente no deseño e realización dun -Programar actividades que permitan mostrar, ana-
proxecto escénico, identificando os papeis e as acti- lizar e contrastar as propias ideas e experiencias, así
vidades propias de cada función, para o seu cumpri- como as destrezas, capacidades e competencias xa
mento efectivo. adquiridas polo alumnado.

12.238 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Escoller actividades que permitan a interacción des expresivas; o proceso da percepción humana; os
entre a estrutura da disciplina e a estrutura cogniti- medios de comunicación e a produción audiovisual.
va do alumnado. Hai que ter especial atención co carácter estético
propio do bacharelato de artes e a súa implicación e
-Propoñer actividades que favorezan a autonomía,
relación cos máis modernos métodos de expresión
a iniciativa persoal e a creatividade, incluíndo a
artística.
incorporación das tecnoloxías da información e da
comunicación co obxectivo de que o alumnado rea- O propio carácter da materia fai que os contidos
lice pequenos traballos de indagación e investiga- procedementais adquiran unha especial relevancia,
ción, tanto no plano teórico como no plano da praxe proporcionándolle ao alumnado ferramentas con que
escénica. interactuar no marco da cultura audiovisual.
-Propoñer actividades que permitan integrar todos Necesitarase, polo tanto, relacionar os niveis de
os coñecementos que se van adquirindo, tanto no comunicación: saber ver para comprender e saber
marco da disciplina como desde unha perspectiva facer para expresarse coa finalidade de comunicar-
máis globalizadora e interdisciplinaria. se, producir e crear e coñecer mellor a realidade e a
un mesmo para transformala e transformarse; en
-Realizar de forma permanente actividades que
definitiva, para humanizar a realidade e o propio ser
permitan que o grupo, tanto no plano individual
humano como eixe dela.
coma no colectivo, faga unha avaliación continua do
traballo realizado, a través de postas en común, Obxectivos.
memorias, diarios e outros recursos de recollida de
O ensino da cultura audiovisual no bacharelato
datos, vivencias ou experiencias.
terá como finalidade o desenvolvemento das seguin-
-Realizar periodicamente mostras de traballo no tes capacidades:
marco do grupo ou do propio centro, en tanto que os
1. Coñecer e comprender a sintaxe visual e os seus
espectáculos ao vivo constitúen un ámbito funda-
elementos básicos, así como os seus aspectos estéti-
mental no exercicio profesional das artes escénicas
cos e técnicos.
e musicais.
CULTURA AUDIOVISUAL 2. Asimilar a importancia fundamental dos medios de
comunicación nunha sociedade democrática e a interre-
Introdución.
lación creativa que brindan as novas tecnoloxías.
O traballo realizado con continuidade desde
3. Comprender e apreciar como o progreso actual
mediados do século XX, por infinidade de teóricos e
das tecnoloxías da información e a comunicación
prácticos da comunicación audiovisual, reafirma a
vén dos avances técnicos e expresivos producidos ao
necesidade de promover o ensino das disciplinas
longo da historia.
que preparen a mocidade para analizar e saber pro-
ducir mensaxes no século XXI. Esta formación ten 4. Recoñecer as diferenzas existentes entre a rea-
que ter como prioridade promover a formación de lidade e a representación que dela nos ofrecen os
persoas competentes, participativas, activas e selec- medios audiovisuais.
tivas. Por iso, o alumnado deberá posuír a capacida-
5. Valorar a función expresiva do son e da música
de para saber apreciar as obras audiovisuais e mul-
no proceso de creación audiovisual.
timedia e ser a un tempo produtor, comunicador
activo e emisor de mensaxes. 6. Analizar mensaxes publicitarias e valorar o que
nelas hai de información, arte, propaganda e sedu-
O obxectivo desta materia é poñer o alumnado en
ción.
situación de analizar, relacionar e comprender os ele-
mentos que forman parte da cultura audiovisual do seu 7. Coñecer as características técnicas e expresivas
tempo e de utilizar eses elementos para expresarse. dos medios de comunicación, recoñecer os seus
Esta adquisición de competencias para a análise dos diferentes xéneros e amosar as súas posibilidades
elementos expresivos e técnicos, e a dotación de con- informativas e comunicativas.
ciencia crítica, debe servir para crear unha cidadanía
8. Desenvolver actitudes selectivas, críticas e
máis responsable e participativa, libre de complexos e
creativas fronte ás mensaxes que recibimos a través
de prexuízos. Trátase, polo tanto, de comprender, ana-
das distintas canles de difusión.
lizar e reformular a cultura visual da sociedade en que
vivimos para comprender os seus significados e como 9. Tomar conciencia da capacidade das persoas
estes afectan á maneira de vernos e de interpretar a espectadoras, na súa función de consumidoras, para
realidade que nos rodea. exixir produtos audiovisuais de calidade e a necesi-
dade de equilibrio entre liberdade de expresión e
As alumnas e os alumnos que cursen cultura
dereitos individuais.
audiovisual xa adquiriron uns coñecementos básicos
nas etapas anteriores e, polo tanto, esta materia ser- Contidos.
viralles para afondar en todo o aprendido, ao tempo
Contidos comúns.
que acceden a novos coñecementos.
As liñas directrices que ordenan os contidos da -Gozo das manifestacións artísticas e estéticas da
materia son: a imaxe, o seu significado e posibilida- sociedade.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.239
-Análise activa do contorno e dos medios de comu- -A imaxe dixital: a chegada da imaxe dixital, dixi-
nicación en busca de claves para comprender a talización e imaxes xeradas por computadora. Con-
natureza das mensaxes audiovisuais e así manter a cepto analóxico e dixital.
distancia necesaria para unha mirada crítica e
A imaxe en movemento. Técnicas e linguaxes. O cinema de
madura.
imaxe real. O cinema de animación.
-Desenvolvemento da capacidade analítica e sinté-
-Principios xerais do cinema: orixes do cinema. A
tica do alumnado.
persistencia retiniana, a descomposición do move-
-Emprego das tecnoloxías da información e dos mento, fotografías de exposición rápida, os irmáns
recursos tecnolóxicos específicos no proceso de Lumière inventan o cinematógrafo. O cinema en
creación e busca de datos. Galicia.
-Busca, comprensión e selección, a partir de dife- -Evolución histórica do cinema e da súa narrativa:
rentes fontes e experiencias, de información rele- a introdución da ficción. Primeiros pasos na narrati-
vante relacionada con problemas de produción artís- va audiovisual. Figuras clave no desenvolvemento
tica ou audiovisual, e utilización en contextos de da linguaxe cinematográfica. O cine sonoro e a
debate e argumentación, distinguindo opinións de transformación do guión.
argumentos baseados en probas, sempre empregan-
-O fenómeno cinematográfico: pasos para facer
do a terminoloxía axeitada.
unha película. A idea e o argumento. Tratamento fíl-
-Valoración e recoñecemento da importancia das mico. Guión literario. Guión técnico.
mensaxes audiovisuais na sociedade actual e da súa
-A linguaxe audiovisual: o espazo cinematográfico.
contribución ao progreso e a unha mellor calidade
A dimensión temporal. A montaxe e a articulación
de vida para as persoas, sempre sendo consciente do
espazo-temporal.
perigo que hai detrás da súa mala utilización.
-Natureza e evolución do cinema de animación e
Natureza e concepto da imaxe. Sintaxe visual. Imaxe e sig-
dos debuxos animados: tipos e animacións. Soporte
nificado.
da animación. Manifestacións pioneiras e evolución
-Natureza da imaxe: icona e iconicidade.
histórica do cinema de animación. O cinema de ani-
-Transformación icónica da realidade. Evolución, mación en Galicia.
funcións e clasificacións das imaxes: materialidade
-Os debuxos animados: claves expresivas. Técni-
das imaxes. Da imaxe única á imaxe seriada. Deno-
cas e instrumentos de traballo.
tación e connotación. Escala de iconicidade.
-Outros tipos de animación, plastilina e ordenador:
-Sintaxe visual e os seus elementos básicos: O pun-
a animación de plastilina, formatos audiovisuais,
to. A liña. O contorno. A dirección. A textura. O ton.
características. A animación dixital, natureza do
A cor. O movemento. A dimensión. A escala.
fotograma dixital, técnicas e programas de anima-
-Sensacións visuais e auditivas. A canle visual: o ción dixital.
fenómeno da percepción. A canle visual e o ollo
Integración do son e da imaxe. Produción multimedia.
humano.
Interactividade.
-Organización e estrutura da percepción humana.
-Función expresiva do son. Características técni-
Teorías sobre a percepción e o proceso perceptivo.
cas. Adecuación da música e do son ás intencións
-A imaxe e o coñecemento: a xerarquía dos senti-
expresivas e comunicativas de quen as emite. Siste-
dos. Coñecemento e percepción. A percepción como
mas e equipos de captura, rexistro, tratamento e
proceso cognitivo (sensación visual e memoria
reprodución do son.
visual). O pensamento visual.
-A tecnoloxía multimedia: concepto de multime-
A imaxe fixa. Técnicas e linguaxes. A fotografía.
dia. Características dos sistemas multimedia. Con-
-Historia e orixes da fotografía: antecedentes tec- trol informático. Integración de diferentes fontes de
nolóxicos da fotografía. Manifestacións pioneiras. información. Interactividade. Tipos de información
A fotografía como forma de representar a realidade. que incorporan os sistemas multimedia. Xestión dos
A técnica fotográfica. A fotografía en Galicia. proxectos multimedia.
-A banda deseñada ou arte secuencial, a expresi- -Proceso de produción de documentos multimedia:
vidade da novena arte: nacemento e desenvolvemen- realización, edición, posprodución.
to da banda deseñada. Características e natureza.
-Multimedia e internet. Multimedia en Galicia.
Recursos expresivos. A banda deseñada en Galicia.
Os medios de comunicación.
-A narrativa propia do cómic: a viñeta, unidade
significativa do cómic. A expresión literaria na ban- -Imaxes integradas. O cartel: orixes dos carteis
da deseñada. Elementos literarios. Articulación das (tecnolóxicas, culturais e estéticas). Desenvolve-
viñetas, composición e técnicas narrativas. mento expresivo dos carteis. Manifestacións pionei-
-Produción e realización da banda deseñada: o ras e innovadoras. Vocación publicitaria dos carteis.
debuxo. Técnicas de cómic. Estética e impacto. A cultura de masas. A linguaxe

12.240 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
dos carteis, integración de texto e imaxe. Cartelismo Este criterio pretende avaliar a capacidade do
en Galicia. alumnado para identificar a evolución tecnolóxica e
estética dos diferentes produtos audiovisuais a que
-A prensa: a importancia da imprenta. Historia da
ten acceso.
prensa e das publicacións de masas. Análise do
3. Establecer as diferenzas entre imaxe e realida-
medio. A linguaxe periodística. Titular e portada.
de e as diversas formas de representación.
Códigos deontolóxicos. A prensa en Galicia.
Con este criterio comprobarase a comprensión das
-A radio. Características técnicas e expresivas. Os
semellanzas e disparidades existentes entre a vida
formatos.
real e a visión que dela nos ofrecen os medios audio-
-A televisión. Linguaxe, características técnicas e visuais e de comunicación.
expresivas. Xéneros televisivos. Os medios de
4. Analizar os elementos espaciais e temporais,
comunicación. A televisión do futuro, televisión
características básicas, significado e sentido na lec-
interactiva. A radiotelevisión en Galicia.
tura de imaxes fixas e en movemento.
-Historia da radio e da televisión. A realidade
Este criterio pretende avaliar a comprensión por
creada polos medios. Linguaxe e tempo nos medios
parte do alumnado das diferenzas existentes entre a
de comunicación. Tempo real e diferido. Estudo de
lectura obxectiva e a subxectiva (denotación e con-
audiencias. Medios de servizo público. Reflexión
notación) dunha mesma imaxe ou produción audio-
sobre o poder dos medios de comunicación e a
visual.
importancia dunha visión critica.
5. Analizar producións audiovisuais identificando
-Internet. Usos da rede. O futuro da rede.
as características dos distintos xéneros e distinguin-
A publicidade. do os estereotipos máis comúns presentes nos produ-
tos audiovisuais.
-Definición de publicidade. O proceso da comuni-
cación publicitaria. Propaganda, información e Este criterio pretende avaliar a capacidade do
sedución. Conceptos relacionados coa publicidade alumnado de adoptar unha visión crítica e selectiva
(público obxectivo, estudo de mercado, avantaxe sobre os diversos contidos da oferta radiofónica,
diferencial, posicionamento dun produto, as necesi- televisiva e, en menor medida, cinematográfica,
dades da persoa consumidora). As novas formas da diferenciando os distintos xéneros e os tópicos máis
publicidade: emprazamento de produtos, publicida- comúns presentes nos programas máis habituais.
de encuberta e subliminal. Valorarase igualmente a súa actitude cunha recep-
ción consciente, selectiva e crítica ante as produ-
-Publicidade de dimensión social, campañas
cións audiovisuais.
humanitarias e mensaxes alternativas.
6. Recoñecer e xustificar as distintas funcións da
-Os anuncios. A idea. O guión. A realización. Aná- publicidade, diferenciando os elementos informati-
lise crítica da publicidade. vos daqueleoutros relacionados coa emotividade, a
sedución e a fascinación.
Análise de imaxes e mensaxes multimedia.
Este criterio trata de comprobar que as alumnas e
-Lectura denotativa e connotativa das imaxes.
os alumnos saben distinguir os diferentes elementos
-Análise de imaxes fixas e en movemento. Valores e estratexias que inciden na recepción das mensaxes
formais, estéticos, expresivos e de significado. publicitarias. Terase en conta o uso que fan da figu-
ra da muller os diferentes medios.
-A incidencia das mensaxes segundo o medio emi-
sor. 7. Identificar as posibilidades das tecnoloxías da
información e da comunicación, con especial aten-
-Análise dos contidos das mensaxes multimedia e
ción aos medios de comunicación de libre acceso,
da internet.
como a rede da internet.
Criterios de avaliación.
Preténdese valorar a asimilación que fai o alumna-
1. Identificar os elementos básicos da linguaxe do da utilidade e oportunidades que ofrecen os
audiovisual e utilizalos na realización de producións medios audiovisuais, avaliando todos os seus aspec-
sinxelas. tos positivos e, tamén, aqueloutros que poden resul-
tar máis negativos, como a oferta de contidos ilícitos
A través deste criterio preténdese valorar o coñe-
ou ilegais.
cemento das compoñentes esenciais que forman par-
te da produción de documentos audiovisuais, com- 8. Desenvolver actitudes de colaboración en gru-
petencia que permitirá realizar producións sinxelas po.
de imaxe fixa e en movemento.
Con este criterio trátase de valorar as actitudes
que favorezan comportamentos sociais dentro do
2. Identificar os avances que se produciron ao lon-
grupo tales como o respecto cara ás outras persoas;
go da historia no campo das tecnoloxías da informa-
valorarase, así mesmo, o mantemento e limpeza de
ción e a comunicación e na evolución estética das
equipamentos e instalacións, a capacidade de discu-
mensaxes audiovisuais.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.241
sión e crítica e mais a asunción da necesaria xerar- parte das súas creacións en iconas que pasan a for-
quía e orde no traballo que require calquera proxec- mar parte do patrimonio cultural da humanidade.
to audiovisual. Para poder organizar do xeito máis conciso posible
esta materia, o currículo de debuxo artístico
9. Ser capaz de expresarse mediante o uso de
estrutúrase en dous anos consecutivos, formulando
mecanismos audiovisuais.
os seus contidos en diferentes bloques baseados na
Con este criterio búscase valorar o grao de madu-
dobre articulación en que tradicionalmente se estru-
rez que vai adquirindo o alumnado para facer uso
tura a función do debuxo, o debuxo narrativo e o
dos medios audiovisuais na creación de mensaxes
descritivo.
que lle permitan expresarse nun medio en continua
Apuntalar uns coñecementos prácticos e teóricos
expansión.
sobre estes dous niveis non implica a exclusión dou-
10. Coñecer e apreciar as producións de imaxe
tros (o debuxo de ilustración, o debuxo de ornamen-
fixa e audiovisuais creadas no ámbito físico e cultu-
tación, o debuxo de expresión), senón que fai refe-
ral da Comunidade Autónoma de Galicia.
rencia á orientación primordial destes dous bloques,
Este criterio busca descubrir o coñecemento que sen que por iso desatendamos os outros niveis nun
ten o alumnado do acervo cultural galego, tanto o plano secundario. Esta estrutura obedece á necesi-
clásico coma o emerxente, nos medios audiovisuais dade proxectiva e expresiva da materia de debuxo,
e de imaxe fixa. pensada para dotar o alumnado dunha poderosa
ferramenta de ideación e expresión, tanto a través da
Orientacións metodolóxicas.
proxección da idea mental, como a través da obser-
-Promover a interacción entre o alumnado e o pro- vación do mundo sensible, como fonte moi probable
fesorado para crear un ambiente de cooperación e deste mundo de ideas.
participación que favoreza a comunicación e o inter-
A materia do primeiro curso estrutúrase principal-
cambio de ideas.
mente en bloques de coñecemento dos elementos
-Planificación de actividades que permitan que o que constitúen a forma e a súa articulación e organi-
alumnado poida expresarse de xeito persoal dentro zación no espazo, e de xeito máis superficial a inter-
dun marco ben definido, con obxectivos e criterios pretación e percepción da cor.
claros en todo momento.
Na materia de segundo afóndase no estudo de rela-
-Adaptar os obxectivos e contidos da materia aos cións estruturais entre as formas e as súas variables
intereses e capacidades de cada alumna e alumno. espaciais e lumínicas. Explícase o sentido do debu-
xo desde distintas intencións comunicativas e
-Potenciar a mirada crítica, de xeito que as alum-
desenvólvese o uso correcto dos seus instrumentos e
nas e os alumnos poidan ser conscientes dos recur-
materiais.
sos empregados nas mensaxes audiovisuais e poidan
construír a súa propia opinión sen interferencias Engadimos un bloque final especificamente dedi-
externas, como persoas maduras e responsables. cado á representación da figura humana, tradicio-
nalmente tema principal de atención ao longo da
-Empregar e fomentar o uso das TIC, de xeito
historia da arte, non só como referente estético de
informativo e de xeito expresivo.
cada unha das súas etapas, senón como referencia
-Realizar actividades que teñan como resultado un de medida e relación entre a persoa e a súa propia
produto final completamente terminado, de calidade produción.
e apto para ser presentado.
A finalidade desta materia é a de fomentar o
-Potenciar a sensibilidade artística e estética e os desenvolvemento da sensibilidade artística e a crea-
valores positivos propios dunha sociedade harmo- tividade do alumnado, incorporando intencións
niosa e equilibrada. expresivas á súa linguaxe plástica ademais dos
recursos procedementais propios da técnica do
DEBUXO ARTÍSTICO I E II
debuxo. Así mesmo, o estudo desta materia deberá
Introdución. contribuír a estimular a sensibilización estética e a
comprensión da obra artística, para achegarse con
O debuxo é un medio de comunicación que xorde
interese e baixo un criterio propio á historia da arte.
como resposta do ser humano ao contorno con que se
relaciona. Non o debemos entender como un simple Obxectivos.
paso de cara á creación da obra de arte, pois tamén
A ensinanza do debuxo artístico no bacharelato
é un medio que lle permite ao ser humano expresar
terá como finalidade o desenvolvemento das seguin-
as súas ideas, sensacións e sentimentos.
tes capacidades:
Na sociedade contemporánea a imaxe é un dos
1. Coñecer e distinguir os elementos básicos que
medios de expresión máis comúns e universais, que
configuran a forma e empregalos correctamente na
consegue ir máis aló das fronteiras establecidas pola
representación de obxectos e estruturas.
linguaxe da fala, permitindo transmitir ideas a través
2. Aprehender a estrutura interna dos obxectos
da linguaxe gráfica. A súa importancia queda paten-
que se representan e interpretala graficamente.
te desde o momento en que consegue converter boa

12.242 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
3. Distinguir os datos esenciais que configuran a A cor. Percepción e interpretación.
forma, prescindindo dos detalles superfluos ou deco- -Teoría da cor. Natureza. Dimensións e comporta-
rativos e atendendo ás proporcións das distintas par- mento da cor.
tes que a configuren para debuxar estruturas for-
-Expresividade da cor.
mais.
Introdución aos materiais e ás técnicas do debuxo.
4. Utilizar e desenvolver a memoria visual e a
retentiva para elaborar imaxes, tanto desde un pun- -Materiais, útiles e soportes básicos.
to de vista obxectivo como subxectivo.
-Introdución ás técnicas secas e á súa aplicación.
5. Utilizar a observación e o estudo directo das for- Criterios de avaliación.
mas da natureza como fonte de reflexión para repre-
1. Utilizar adecuadamente a terminoloxía específi-
sentacións de carácter subxectivo.
ca dos distintos contidos da materia e utilizar
6. Interpretar unha forma ou conxunto de formas correctamente os procedementos e materiais propos-
con diferentes intencións comunicativas ou expresi- tos.
vas.
Valorarase a capacidade de seleccionar, relacionar
7. Coñecer e aplicar a terminoloxía básica, así e empregar a terminoloxía e os diversos materiais,
como os materiais, técnicas e procedementos ade- adecuándoos á consecución do obxectivo plástico
cuados á finalidade pretendida, adoptar criterios desexado.
persoais e proceder de xeito racional na resolución
2. Describir graficamente as formas, prestando
das propostas de traballo.
especial atención ás súas organizacións estruturais.
8. Coñecer e utilizar os fundamentos teóricos da Este criterio valora o desenvolvemento da capaci-
cor e o seu uso nas creacións plásticas de xeito dade cognitiva e dedutiva, baseada na observación
razoado e expresivo. da estrutura das formas, e o grao de destreza obtido
na consecución da representación dun obxecto con
9. Achegar nos debuxos solucións expresivas de
coherencia tanto formal como cromática. O alumna-
carácter subxectivo, como medio para desenvolver a
do ten que reflectir a pluralidade formal existente na
sensibilidade estética, a creatividade e o pensamen-
natureza de xeito claro e estruturado.
to.
3. Describir graficamente obxectos do contorno,
10. Coñecer os fundamentos compositivos e apli-
distinguindo neles elementos básicos da configura-
calos en obras propias e na análise de obras alleas.
ción da súa forma.
DEBUXO ARTÍSTICO I
Este criterio pretende comprobar o desenvolve-
mento da capacidade de observación, análise, refle-
Contidos.
xión e destreza para valorar a capacidade de estudo
A forma. Percepción e descrición. e expresión gráfica da información visual que recibi-
mos.
-Elementos básicos na configuración da forma. A
liña como elemento configurador. 4. Representar con intención descritiva e median-
te o uso da liña formas tridimensionais sobre o pla-
-A perspectiva intuitiva e a súa aplicación no
no, con atención á proporción e ás deformacións
debuxo artístico.
perspectivas sinxelas.
A definición do volume. Búscase con este criterio valorar a capacidade de
analizar a forma a través da liña, describíndoa grafi-
-A mancha como elemento configurador do volu-
camente e utilizando as bases da perspectiva intuiti-
me. O claroscuro.
va con maior ou menor detalle.
-A construción das sombras. Valores tonais.
5. Analizar a influencia da luz sobre obxectos de
-A iluminación. Tipos de luz e o seu comportamen- marcado carácter volumétrico por medio de liña e
to. mancha e representalos tendo en conta os distintos
valores tonais.
A organización do cadro.
Neste criterio valórase a grao de consecución do
-Composición intuitiva. O concepto de equilibrio gradiente que modele as superficies representadas
visual. desde o punto de vista lumínico, cromático e textu-
ral. Para conseguir este fin demostrarase tanto o
-Psicoloxía da forma. As leis visuais que rexen as
coñecemento como a correcta utilización dos medios
relacións entre as formas do cadro.
plásticos necesarios e máis adecuados.
O sentido do debuxo.
6. Demostrar e aplicar o coñecemento das leis
-Diferentes modos de ver e debuxar. Debuxo e fun- básicas da percepción visual.
ción.
Con este criterio trátase de valorar a capacidade
-A expresión da subxectividade. do alumnado para plasmar nun espazo gráfico bidi-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.243
mensional unha composición de lectura correcta e axustándoas ao carácter e á finalidade comunicativa
plasticamente expresiva, froito do coñecemento das pretendida, así como a elección e aplicación ade-
leis de percepción visual. cuada da técnica e dos materiais seleccionados.
7. Demostrar o coñecemento dos fundamentos da 2. Realizar debuxos descritivos de formas naturais
teoría da cor, as súas dimensións e o seu comporta- e saber modificalas posteriormente segundo a súa
mento e expresividade, a través de modelos propos- intención comunicativa.
tos baixo diferentes condicións lumínicas.
Con este criterio valorarase a captación dos aspec-
Este criterio permite avaliar o grao de coñecemen- tos esenciais de formas naturais e as súas partes
to adquirido sobre teoría da cor. Así mesmo, valora- máis representativas e a súa posterior modificación
rase a comprensión e asimilación destes coñecemen- formal en función das distintas intencións comuni-
tos para a súa aplicación práctica con fins expresi- cativas.
vos.
3. Representar graficamente as diferentes aparen-
DEBUXO ARTÍSTICO II
cias dun obxecto tendo en conta a súa orientación
Contidos. respecto do punto de vista da persoa observadora.
A forma. Análise e modificación da forma. Mediante este criterio valorarase a capacidade
-Percepción e descrición obxectiva da forma. para debuxar os cambios de aparencia dunha forma
atendendo aos puntos de vista habituais e non habi-
-Modelo analítico e modelo sintético.
tuais.
-Retentiva e memoria visual. Consideracións mne-
4. Representar graficamente conxuntos de volu-
motécnicas.
mes xeométricos ou doutra natureza, aplicando os
-Variacións da aparencia formal respecto ao punto coñecementos de proporción e deformacións pers-
de vista perceptivo. pectivas.
-A representación da forma con fins expresivos. Preténdese valorar con este criterio o desenvolve-
mento da capacidade de representar as proporcións
A expresión da subxectividade.
relativas dos volumes e os efectos provocados pola
-A psicoloxía da forma e a composición. Estudo e
posición dos mesmos no espazo.
aplicación dos elementos compositivos que rexen a
intención expresiva das creacións plásticas. 5. Describir graficamente, de forma lineal, clara e
explicativa, o esencial de formas retidas na memoria
-Comportamento e interrelación de formas tridi-
despois de ser observadas brevemente.
mensionais no espazo.
Trátase de avaliar con este criterio o desenvolve-
-Valor expresivo da luz e da cor.
mento da capacidade de memorización e retentiva
-A ruptura da tradición figurativa e o nacemento visual e a representación sintética das formas obser-
de novas interpretacións da realidade. vadas.
O corpo humano como modelo.
6. Debuxar a figura humana atendendo principal-
-Análise da figura humana. Relacións de propor- mente á relación de proporcións e á expresividade
cionalidade. do movemento.
-Nocións básicas de anatomía artística. Trátase de avaliar con este criterio os coñecemen-
tos básicos de anatomía humana, as proporcións
-Estudo e representación do movemento na figura
entre as distintas partes que a compoñen, a súa posi-
humana.
ción e a súa relación co espazo.
-Antropometría. Relacións da figura humana co
7. Representar graficamente o contorno máis pró-
espazo arquitectónico e co contorno natural.
ximo co fin de expresar termos espaciais e efectos
Materiais e as técnicas do debuxo. Ampliación de coñece-
perspectivos de profundidade, así como a valoración
mentos.
de proporcións e contrastes lumínicos.
-Técnicas secas máis comúns e a súa aplicación.
Valorarase con este criterio a elección intenciona-
-Introdución ás técnicas húmidas e á súa aplica- da e selectiva dos datos formais que expresen grafi-
ción. camente as formas e o espazo dos contornos elixidos,
superando o rigor e exactitude dos sistemas de
Criterios de avaliación.
representación técnicos.
1. Saber interpretar unha mesma forma ou obxecto
8. Coñecer e apreciar a evolución da interpretación
en diversos niveis icónicos en función das distintas
das formas nas vangardas artísticas do século XX.
intencións comunicativas utilizando correctamente a
terminoloxía específica, materiais e procedementos Con este criterio preténdese sensibilizar o alumna-
correspondentes. do na valoración e actuación crítica ante as diferen-
Con este criterio preténdese valorar a capacidade tes expresións artísticas producidas durante o sécu-
de percibir visualmente as formas e representalas lo pasado.

12.244 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
Orientacións metodolóxicas. Obxectivos.
A ensinanza do debuxo técnico no bacharelato terá
Como liñas metodolóxicas no desenvolvemento
como finalidade o desenvolvemento das seguintes
deste currículo, propóñense, entre outras:
capacidades:
-Relacionar a teoría coa práctica, buscando a apli-
1. Utilizar adecuadamente e con destreza tanto os
cación do aprendido.
instrumentos como a terminoloxía específica do
-Traballar con casos prácticos encamiñados á reso- debuxo técnico.
lución de problemas reais, presentes na vida cotiá.
2. Valorar a importancia que ten o correcto acaba-
-Propiciar o traballo en grupo, respectando a ini- mento e a presentación do debuxo no referido á dife-
ciativa e creatividade de cada unha das persoas que renciación dos distintos trazos que o configuran, a
o compoñen. súa exactitude e a limpeza e o coidado do soporte.
-Uso das novas tecnoloxías da información e 3. Considerar o debuxo técnico como unha lingua-
comunicación, tanto para a busca e selección de xe científica, valorando a necesidade de coñecer a
informacións específicas como para a elaboración de súa sintaxe para poder expresar e comprender a
proxectos creativos. información.
-Potenciar a flexibilidade na elección de tratamen- 4. Coñecer e comprender os principais fundamen-
tos ou recursos gráficos na resolución de proxectos. tos da xeometría métrica aplicada para resolver pro-
blemas de configuración e descrición de formas no
-Incidir na necesidade do esforzo e tenacidade
plano.
para o logro de destrezas e precisión nos obxectivos
previstos. 5. Comprender e empregar os sistemas de repre-
DEBUXO TÉCNICO I E II sentación para resolver problemas xeométricos no
espazo e representar figuras tridimensionais no pla-
Introdución.
no.
Desde a antigüidade o ser humano utilizou o debu-
6. Valorar a universalidade da normalización no
xo como un medio de representación con que comu-
debuxo técnico e aplicar as principais normas UNE
nicarse e expresarse. O debuxo técnico, cos seus pri-
e ISO referidas á obtención, posición e acoutamento
meiros pasos que se remontan máis de 2.000 anos na
das vistas das formas descritas.
historia, representa aquela parte do debuxo que tra-
7. Conseguir a destreza e a rapidez necesarias ao
ta de darnos unha visión da realidade da forma máis
empregar o esbozo e a perspectiva a man alzada
fiable posible fronte ao debuxo artístico que busca
como medios de expresión gráfica.
comunicar ideas e sensacións.
8. Planificar e reflexionar sobre o proceso de rea-
O debuxo técnico tal como o entendemos na actua-
lización de calquera construción xeométrica tanto de
lidade nace nos albores do século XIX e toma corpo
forma individual como colectiva, sendo capaces de
con achegas posteriores tan decisivas coma a xeome-
establecer con flexibilidade e responsabilidade as
tría descritiva, que facilita a representación de for-
relacións necesarias naquelas actividades que
mas tridimensionais sobre superficies bidimensio-
requiran dun traballo colectivo.
nais, e a normalización, aquel conxunto de regras e
preceptos que garante o proceso de planificación, 9. Integrar os coñecementos de debuxo técnico
elaboración, aplicación e mellora das distintas acti- dentro dos procesos tecnolóxicos e en aplicacións da
vidades relacionadas co deseño e a fabricación do vida cotiá, revisando e valorando o estado de conse-
produto. cución do proxecto ou actividade sempre que sexa
necesario.
Tradicionalmente os contidos desta materia agrú-
panse en tres grandes seccións, sempre relacionadas 10. Interesarse polas novas tecnoloxías e os pro-
entre si, aínda que con entidade propia: a xeometría gramas de deseño, utilizando e valorando as súas
métrica aplicada, utilizada para resolver problemas posibilidades na elaboración dos planos técnicos
xeométricos e de configuración de formas planas; a dun proxecto.
xeometría descritiva, que nos axuda a representar DEBUXO TÉCNICO I
sobre un soporte plano o debuxo de formas e corpos
Contidos.
volumétricos; e a normalización, que ten por obxec-
tivo unificar os criterios da representación gráfica. Arte e debuxo técnico.
No desenvolvemento das actividades profesionais -Orixe e principais feitos da historia do debuxo
que se relacionan co debuxo técnico, cada vez cobra técnico.
máis forza o uso das novas tecnoloxías, polo que -A xeometría na arte.
hoxe en día os deseños curriculares tratan de reco-
-A estética do debuxo técnico.
ller o uso de programas asistidos por ordenador. Con
todo, o seu uso non debe ser entendido como un con- Debuxo xeométrico.
tido curricular máis, senón como unha ferramenta de
-Trazados elementais.
axuda nun futuro exercicio profesional e no ámbito
educativo. -Proporcionalidade e semellanza. Escalas.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.245
-Trazado de polígonos regulares. tanxencias estudados de forma illada. Valorarase
especialmente o proceso seguido para a súa resolu-
-Transformacións xeométricas no plano: transfor-
ción, así como a precisión na obtención dos puntos
macións isométricas.
de tanxencia.
-Trazado de tanxencias. Definición e trazado de
4. Elaborar e participar activamente en proxectos
curvas planas: óvalos, ovoides e volutas, espirais e
de construción xeométrica cooperativos, aplicando
hélices.
estratexias propias adecuadas á linguaxe do debuxo
Sistemas de representación. técnico.
-Fundamentos e finalidade dos distintos sistemas A aplicación deste criterio permitirá avaliar se o
de representación; características diferenciais. alumnado é capaz de traballar en equipo, mostrando
actitudes de cooperación, tolerancia e flexibilidade.
-O sistema diédrico. Representación do punto,
recta e plano; as súas relacións e operacións (trans- 5. Utilizar o sistema diédrico para representar
formacións) máis usuais. volumes sinxelos e formas poliédricas, así como as
relacións espaciais entre punto, recta e plano.
-Os sistemas axonométricos: isometría e perspecti-
va cabaleira. Representación de sólidos. A aplicación deste criterio permitirá coñecer o
grao de abstracción adquirido e, xa que logo, o domi-
-O sistema cónico: perspectiva central e oblicua.
nio ou non do sistema diédrico para representar no
Representación de sólidos. Análise da elección do
plano elementos situados no espazo, relacións de
punto de vista na perspectiva cónica.
pertenza, posicións de paralelismo e de perpendicu-
Normalización e elaboración de esbozos. laridade ou distancia.
-Funcionalidade e estética da descrición e da 6. Realizar perspectivas axonométricas e cónicas
representación técnica. Ámbitos de aplicación. O de corpos, definidos polas súas vistas principais e
concepto de normalización. As normas fundamentais viceversa, executadas a man alzada e/ou deliñadas.
UNE, ISO.
Con este criterio preténdese avaliar, tanto a visión
-Tipoloxía de acabamentos e de presentación. O
espacial desenvolta polo alumnado, como a capaci-
esbozo acotado. Os planos. O proxecto.
dade de relacionar entre si o sistema diédrico co
-Utilización de técnicas manuais, reprográficas e axonométrico e a coa perspectiva cónica, ademais de
infográficas propias do debuxo técnico. valorar as habilidades e destrezas adquiridas no
manexo dos instrumentos de debuxo e no trazado a
-A elaboración de esbozos. O esbozo e súa xesta-
man alzada.
ción creativa.
7. Representar pezas e elementos industriais ou de
Criterios de avaliación.
construción sinxelos, valorando a correcta aplica-
1. Resolver problemas xeométricos, valorando o ción das normas referidas a vistas, anotación e sim-
método e o razoamento utilizados na súa constru- plificacións indicadas na representación.
ción, así como o seu acabamento e presentación.
Proponse este criterio como medio para avaliar en
Coa aplicación deste criterio preténdese avaliar o que medida o alumnado é capaz de expresar grafica-
nivel acadado polo alumnado no dominio dos traza- mente un produto ou un obxecto, coa información
dos xeométricos fundamentais no plano e a súa apli- necesaria para a súa posible fabricación ou realiza-
cación práctica na construción de triángulos, cuadri- ción, aplicando as normas exixidas no debuxo técni-
láteros e polígonos en xeral, construción de figuras co.
semellantes e transformacións xeométricas básicas.
8. Culminar os traballos de debuxo técnico, utili-
2. Utilizar e construír escalas gráficas tanto para a zando os diferentes procedementos e recursos gráfi-
interpretación como para a elaboración de planos e cos, de forma que estes sexan claros, limpos e res-
debuxos. pondan ao obxectivo para o que foron realizados.
Este criterio indicará en que medida se compren- Con este criterio quérese valorar a capacidade
deu o fundamento das escalas, como concepto abs- para dar distintos tratamentos ou aplicar diferentes
tracto-matemático e aplicadas a distintas situacións recursos gráficos ou informáticos, en función do tipo
que se poden dar na vida cotiá, xa sexa para inter- de debuxo que se vai realizar e das súas finalidades.
pretar as medidas nun plano técnico, mapa ou dia- Este criterio non deberá ser un criterio illado, senón
grama, ou para elaborar debuxos tomados da reali- que deberá integrarse no resto dos criterios de ava-
dade. liación na medida que lles afecte.
3. Deseñar e/ou reproducir formas non excesiva- DEBUXO TÉCNICO II
mente complexas, que na súa definición conteñan
Contidos.
enlaces entre circunferencia e recta e/ou entre cir-
Trazados xeométricos.
cunferencias.
A través deste criterio valorarase a aplicación -Trazados no plano: ángulos na circunferencia,
práctica dos coñecementos técnicos dos casos de arco capaz.

12.246 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Proporcionalidade e semellanza: escalas normali- Trátase de valorar a capacidade para aplicar na
zadas, triángulo universal de escalas e de escalas práctica os conceptos relativos ás escalas así como o
transversais. traballo con distintas escalas gráficas na execución
ou reprodución de debuxos técnicos. Valorarase
-Polígonos: construción de triángulos, aplicación
igualmente a destreza e a precisión.
do arco capaz. Construción de polígonos regulares a
partir do lado. 3. Resolver problemas de tanxencias de xeito illa-
do ou inseridos na definición dunha forma, xa sexa
-Potencia.
esta de carácter industrial ou arquitectónico.
-Transformacións xeométricas no plano: transfor-
A través deste criterio valorarase, tanto o coñece-
macións isomórficas: a homoloxía, a afinidade e a
mento teórico como a súa aplicación práctica na
inversión.
definición de formas constituídas por enlaces. Valo-
-Tanxencias: aplicación dos conceptos de potencia rarase especialmente o proceso seguido na súa reso-
e de inversión. lución e a precisión na obtención dos puntos de
tanxencia.
-Curvas cónicas e técnicas.
4. Resolver problemas xeométricos relativos ás
Sistemas de representación.
curvas cónicas en que interveñan elementos princi-
-Sistema diédrico: abatementos, xiros e cambios
pais destas, interseccións con rectas ou rectas
de plano. Verdadeiras magnitudes e interseccións.
tanxentes. Trazar curvas técnicas a partir da súa
Representación de formas poliédricas e de revolu-
definición.
ción. Representación de poliedros regulares. Obten-
ción de interseccións con rectas e planos. Obtención Este criterio permitirá coñecer o grao de compren-
de desenvolvementos. sión adquirido das propiedades e características das
curvas cónicas e técnicas, para podelas definir gra-
-Sistema axonométrico ortogonal e oblicuo: funda-
ficamente a partir de distintos supostos. Valorarase
mentos, proxeccións, coeficientes de redución.
ademais do proceso seguido na resolución do proble-
Obtención de interseccións e verdadeiras magnitu-
ma, a exactitude e precisión na definición das cur-
des. Representación de figuras poliédricas e de
vas ou dos puntos de intersección ou tanxencia.
revolución.
5. Utilizar o sistema diédrico para resolver proble-
-Sistema cónico: fundamentos e elementos do sis-
mas de posicionamento de puntos, rectas, figuras
tema. Perspectiva central e oblicua. Representación
planas e corpos, e as relacións que establecen entre
do punto, da recta e do plano. Obtención de inter-
elas no espazo.
seccións.
A intención deste criterio é valorar o nivel acada-
-Sistema de planos acotados. Representación do
do polo alumnado na comprensión do sistema diédri-
punto, recta e plano; as súas relacións e operacións
co e na utilización dos métodos da xeometría descri-
(transformacións) máis usuais.
tiva para representar formas planas ou corpos e as
Normalización. súas relacións.
-Análise e exposición das normas referentes ao
6. Realizar a perspectiva dun obxecto definido
debuxo técnico.
polas súas vistas ou seccións e viceversa, executa-
-Principios de representación: posición e denomi- das a man alzada e/ou delineadas.
nación das vistas no sistema europeo e americano.
Preténdese avaliar con este criterio a visión espa-
Elección das vistas e vistas particulares.
cial desenvolta e a capacidade de comprender e
-Principios e normas xerais de acotación no debu- relacionar os distintos sistemas de representación
xo industrial e no debuxo de arquitectura e constru- estudados, ademais de valorar as habilidades e des-
ción. trezas adquiridas no manexo dos instrumentos e no
trazado a man alzada.
Criterios de avaliación.
7. Definir graficamente pezas e elementos indus-
1. Resolver problemas xeométricos valorando o
triais ou de construción, aplicando correctamente as
método e o razoamento das construcións, o seu aca-
normas referidas a vistas, cortes, seccións, roturas e
bamento e presentación.
anotación.
Coa aplicación deste criterio preténdese saber o
Establécese este criterio para avaliar en que medi-
nivel alcanzado no coñecemento e dominio dos tra-
da o alumnado é capaz de elaborar os planos técni-
zados xeométricos no plano e a súa aplicación prác-
cos necesarios para describir e/ou fabricar un
tica na construción de triángulos, cuadriláteros e
obxecto ou elemento, de acordo coas normas esta-
polígonos en xeral e construción de figuras seme-
blecidas no debuxo técnico.
llantes, equivalentes, homólogas ou afíns a outras
dadas. 8. Empregar o sistema de planos anotados, xa sexa
2. Executar debuxos técnicos a distinta escala, uti- para resolver problemas de interseccións, xa para
lizando a escala establecida previamente e as esca- obter o perfil dun terreo a partir das súas curvas de
las normalizadas. nivel.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.247
Mediante a aplicación deste criterio, avaliarase o lóxica tamén vai mais alá da substitución dunhas
nivel de coñecemento do sistema de planos acotados ferramentas por outras máis eficaces. A tendencia
para utilizalos na resolución de casos prácticos. Así parece dirixida a formular problemas máis que a
mesmo, a utilización de escalas permitirá igualmen- solucionalos, desatendendo o moito que queda por
te, coñecer o nivel de integración dos coñecementos resolver.
que se van adquirindo.
Ante o papel relevante do deseño neste contexto
9. Culminar os traballos de debuxo técnico, utili- de cambio, o ensino debe interpor recursos concep-
zando os diferentes recursos gráficos, de forma que tuais e metodolóxicos. A materia de deseño está
estes sexan claros, limpos e respondan ao obxectivo orientada a proporcionar unha base sólida acerca
para os que foron realizados. dos principios e fundamentos que constitúen esta
actividade, así como a fomentar o proceso de refle-
Con este criterio quérese valorar a capacidade
xión e análise sobre unha práctica tan significativa
para dar distintos tratamentos ou aplicar diferentes
na actualidade.
recursos gráficos ou ata informáticos, en función do
tipo de debuxo que se vai realizar e das distintas Os coñecementos adquiridos na área de educación
finalidades deste. Este criterio deberá integrarse no plástica e visual, na que xa aparecían contidos rela-
resto de criterios de avaliación na medida que lles cionados co mundo do deseño, achegaron unha base
afecte. formativa de tipo xeral. O carácter aberto e interdis-
ciplinario do contexto da materia complétase co res-
Orientacións metodolóxicas.
to das materias propias da modalidade sen renunciar
Como liñas metodolóxicas no desenvolvemento á propia especificidade dos contidos da mesma.
deste currículo, propóñense, entre outras:
Estes contidos agrúpanse en catro bloques que fan
-Relacionar a teoría coa práctica, buscando a apli- referencia aos fundamentos do deseño, en xeral, e á
cación do aprendido. súa aplicación; ao deseño gráfico, deseño de obxec-
tos e deseño do espazo habitable. Esta presentación
-Traballar con casos prácticos encamiñados á reso-
responde á intención de agrupar saberes e procede-
lución de problemas reais, presentes na vida cotiá.
mentos. Por iso o seu desenvolvemento non debe
-Propiciar o traballo en grupo, respectando a ini- entenderse de forma lineal.
ciativa e creatividade de cada unha das persoas que
Obxectivos.
o compoñen.
A ensinanza de deseño no bacharelato terá como
-Uso das novas tecnoloxías da información e
finalidade o desenvolvemento das seguintes capaci-
comunicación, tanto para a busca e selección de
dades:
informacións específicas como para a elaboración de
proxectos creativos. 1. Coñecer os principios e fundamentos que cons-
titúen a actividade de deseño.
-Potenciar a flexibilidade na elección de tratamen-
tos ou recursos gráficos na resolución de proxectos. 2. Comprender as raíces do deseño, a evolución do
concepto, os seus diferentes ámbitos de aplicación e
-Incidir na necesidade do esforzo e tenacidade
os factores que o condicionan.
para o logro de destrezas e precisión nos obxectivos
previstos. 3. Analizar e recoñecer os condicionantes funcio-
DESEÑO nais e as funcións simbólicas no deseño actual.
Introdución. 4. Comprender a importancia de facer un uso non
sexista da linguaxe visual, así como valorar a nece-
O deseño podería dicirse, que é, sobre todo, un
sidade de non recorrer aos estereotipos nas mensa-
medio de humanización dos procesos industriais.
xes das súas propias creacións.
O deseño nace como unha profesión dedicada a
5. Desenvolver unha actitude crítica sobre a ido-
proxectar os produtos, as mensaxes e os ambientes
neidade das solucións de deseño ofrecidas.
que nos rodean. Mellora as súas calidades estéticas,
achegando contidos culturais e optimizando o seu 6. Valorar o papel de Galicia dentro do panorama
funcionamento. da creación e da industria asociada ao deseño.
Os principios teóricos do deseño teñen os seus 7. Valorar a importancia dos métodos no proceso
fundamentos nas teorías formuladas na Escola da de deseño e aplicalos no seu uso.
Bauhaus a principios do século XX. Posteriormente
8. Resolver propostas de deseño, de distintos
xorden novas correntes, asociadas ás transforma-
ámbitos e baixa tecnoloxía, de forma satisfactoria.
cións sociais, culturais e políticas que se van suce-
dendo. 9. Discernir entre valores estéticos asociados a
valores funcionais, fronte a ornamento e artificio.
Hoxe en día, a identidade desta disciplina está
tamén en proceso de transformación.
10. Saber escoller e usar as técnicas gráfico-plás-
Pasamos dunha sociedade da demanda a unha ticas axeitadas para cada proxecto e empregalas de
sociedade da oferta e o impacto da revolución tecno- forma correcta.

12.248 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
11. Coñecer e experimentar as diferentes relacións -A linguaxe visual: estrutura, composición e apli-
compositivas e posibilidades que poden xerar os ele- cacións.
mentos visuais.
-Planificación do espazo. Repetición e ordenación:
12. Comprender o papel do deseño na cultura con- redes modulares. Simetría. Dinamismo. Deconstru-
temporánea como referente de correntes estéticas. ción.
13. Recoñecer a capacidade desta actividade para -A cor: uso plástico e psicolóxico.
influír no contorno e recibir a súa influencia.
-A textura: tipos e aplicacións.
14. Desenvolver hábitos de traballo e investiga-
-A tipografía: familias tipográficas, evolución,
ción que animen o alumnado a superarse.
características e aplicacións.
15. Valorar e respectar o traballo das outras per-
-Áreas de aplicación do deseño gráfico.
soas e a cooperación como método de traballo.
-O cartel: características e evolución histórica.
Contidos.
-A identidade e a publicidade: marcas e logotipos.
Contidos comúns.
-A sinalética: características e aplicacións.
-Valoración e recoñecemento da importancia do
deseño na sociedade actual e da súa contribución ao -Técnicas gráficas aplicadas ao deseño: augada,
progreso e a unha mellor calidade de vida para as colaxe, infografía.
persoas.
Deseño de obxectos.
-Recoñecemento da influencia do contexto social
-Nocións de antropometría, ergonomía e biónica.
na demanda e produción de obxectos de deseño.
-Sistemas de representación: sistema diédrico e
-Identificación dentro do sistema icónico do medio
axonometrías. Acotación, seccións, escalas e esbo-
cultural do alumnado de manifestacións ou produtos
zos. Aplicacións.
de deseño.
-Deseño de produto: proceso industrial. Nocións
-Desenvolvemento da capacidade analítica e sinté-
básicas sobre materiais, cor e sistemas de fabrica-
tica do alumnado, mellorando a súa capacidade para
ción. Obxecto simple e obxecto articulado.
tomar decisións responsables, fundamentadas e crí-
ticas. -Principais acontecementos da historia do deseño
industrial: o movemento Arts and Crafts, a Bauhaus,
-Fomento da participación do alumnado ante as
a Escola de Ulm, o deseño mediterráneo, o deseño
controversias que poidan xurdir nos procesos de ela-
escandinavo e outros.
boración e resolución de problemas de deseño.
Deseño do espazo habitable.
- Busca, selección e comunicación de información
e de conclusións empregando diferentes recursos e -Aplicacións de escalas nos distintos sistemas de
ferramentas, así como a terminoloxía axeitada. representación.
-Valoración das consecuencias ambientais da evo- -A perspectiva cónica.
lución tecnolóxica e mais da explotación de recursos
-Organización do espazo habitable: distribución,
naturais e recoñecemento da necesidade dun desen-
itinerarios, percorridos. A proxémica e a psicoloxía
volvemento sustentable.
do espazo.
O deseño e o seu contexto.
-Estudo da cor, luz, texturas e ambientación.
-Ideoloxía: carácter social, cultural e artístico do
-Os factores ambientais no deseño de espazos
deseño.
habitables.
-Evolución: da artesanía á industria.
-Nocións básicas de materiais e instalacións.
-Campos de aplicación do deseño: deseño gráfico,
industrial, interiorismo, deseño de moda, xoiaría, Criterios de avaliación.
etc. Aproximación á realidade social, cultural e
1. Utilizar os elementos básicos da linguaxe visual
industrial asociada ao deseño en Galicia.
para establecer diferentes relacións compositivas e
recoñecer posibles aplicacións destas estruturas en
-Aplicación dos métodos de deseño (creatividade,
obxectos concretos de deseño.
proxecto, maqueta, prototipo).
Este criterio busca valorar a capacidade composi-
Deseño gráfico.
tiva, o uso adecuado dos elementos visuais e as súas
-Análise das funcións comunicativas do deseño
relacións, así como as súas posibilidades expresivas,
gráfico: identidade, información e persuasión.
especialmente o uso da cor: as súas calidades fun-
-Elementos básicos da forma: o punto, a liña e o cionais e estéticas e a súa adecuación ás diferentes
plano. Formas xeométricas básicas. Investigación aplicacións segundo códigos semánticos e psicolóxi-
sobre as devanditas formas. cos.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.249
2. Realizar proxectos elementais de deseño gráfico procesos de fabricación á súa proposta, así como a
no campo da identidade, da sinalización, da edición correcta utilización de técnicas e sistemas de repre-
e da publicidade. sentación.
Este criterio trata de avaliar a capacidade de apli- 9. Realizar un proxecto elemental de espazo habi-
car os coñecementos adquiridos na execución de table, empregando un proceso metodolóxico axeita-
proxectos concretos de deseño gráfico: composición, do no desenvolvemento do proxecto.
metodoloxía, linguaxe formal, linguaxe simbólica,
Este criterio servirá para avaliar a capacidade de
retórica e condicionamentos funcionais.
atopar solucións de habitabilidade, distribución e
3. Comprender as relacións do deseño coa nature- circulación no espazo, adecuando o uso de mate-
za, a sociedade, a ideoloxía e a ética. Coñecer e des- riais, iluminación, cor e instalacións, empregando
cribir as características fundamentais dos movemen- correctamente as técnicas e sistemas de representa-
tos históricos, correntes e escolas máis relevantes da ción.
historia do deseño.
Orientacións metodolóxicas.
A través deste criterio preténdese avaliar se se
O ensino da materia de deseño debe ser creativa e
comprende o deseño como unha actividade conecta-
propulsora da creatividade; dinámica e que invite á
da sempre cun contorno natural e/ou cultural en que
actividade. Por iso o labor docente se baseará nas
os factores específicos do deseño se atopan sempre
seguintes estratexias:
mediatizados por factores contextuais. Tamén ava-
-Promover a interacción entre o alumnado e o pro-
liará se se recoñecen as correntes e escolas máis
fesorado, para crear un ambiente de cooperación e
relevantes.
participación que favoreza a comunicación e o inter-
4. Facer uso do método axeitado para o desenvol-
cambio de ideas.
vemento proxectual do obxecto de deseño.
-Presentar propostas de traballo que transcendan o
O obxectivo deste criterio e saber se se valora a
ámbito disciplinar e teñan en conta a realidade tec-
importancia da metodoloxía como ferramenta para a
nolóxica, social, cultural e ética en que están inmer-
formulación, desenvolvemento e comunicación acer-
sos para fomentar a motivación persoal.
tada do proxecto.
-Empregar e fomentar o uso das TIC, tanto para
5. Determinar as principais familias tipográficas,
informarse como para comunicarse, así como para
establecendo nocións elementais de lexibilidade,
analizar produtos procedentes de distintos medios
estrutura, espazado e composición.
de comunicación cun sentido crítico e estético.
Con este criterio preténdese comprobar a capaci-
-Crear contextos de aprendizaxe que favorezan que
dade para usar de forma axeitada a tipografía
o alumnado se implique, planificando e avaliando os
seguindo criterios acertados na súa elección e com-
seus procesos de aprendizaxe, identificando as súas
posición.
dificultades e buscando estratexias que favorezan a
6. Analizar diferentes obxectos de deseño, e deter- construción de coñecemento.
minar a súa idoneidade, realizando en cada caso un
-Fomentar a autonomía e a iniciativa persoal, así
estudo da súa dimensión pragmática, simbólica e
como a creatividade, a través da realización de pro-
estética.
xectos experimentais de deseño por parte do alum-
A través deste criterio pódese xulgar a capacidade nado.
para analizar os aspectos formais, estruturais,
-Considerar as implicacións sociais, culturais e
semánticos e funcionais de diferentes obxectos de
artísticas do deseño e as posibles relacións con
deseño, que poderán ser obxectos naturais, obxectos
outros campos de coñecemento.
simples ou articulados de uso cotián, ou obxectos
propios de deseño gráfico.
HISTORIA DA ARTE
7. Coñecer nocións básicas de ergonomía e antro- Introdución.
pometría co fin de aplicalas no deseño.
O obxecto de estudo desta materia é a obra de arte
Este criterio trata de valorar o coñecemento e a como produto resultante da creatividade e da actua-
posta en práctica de condicionamentos tan impor- ción humana en diálogo permanente co tempo e co
tantes como as medidas do corpo humano (estáticas espazo, que se expresa cos seus propios códigos e
e dinámicas) e as súas características co fin de opti- enriquece a visión global da realidade e as súas for-
mizar o uso dun obxecto de deseño. mas de facerse manifesta.
8. Realizar unha proposta elemental de deseño A finalidade principal da materia, presente nunha
industrial, co fin de deseñar un obxecto seguindo un educación artística vinculada ao mundo das humani-
proceso metodolóxico axeitado na súa formulación, dades e para o alumnado que opta por unha forma-
representación e execución. ción específica no campo das artes, consiste en
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade observar, analizar, interpretar, sistematizar e valorar
para adecuar e articular os condicionamentos que as obras de arte, situándoas no seu contexto tempo-
inciden no deseño, axustando os materiais, cor e ral e espacial. A través dela apréndese a percibir a

12.250 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
arte como unha linguaxe con múltiples códigos que damentalmente da man das propias fontes históri-
permiten comunicar ideas e compartir sensacións, cas.
proporcionando coñecementos específicos para per- O coñecemento destes contidos desenvolverá a
cibir a linguaxe das formas das artes plásticas, enri- cultura do alumnado; a integración de todos eles
quecidos progresivamente coa achega doutras mani- engade ao seu acervo académico habilidades e estra-
festacións procedentes da creación e da comunica- texias metodolóxicas que lle posibilitarán acceder e
ción visual. Todo iso contribúe, pola súa vez, a procesar os datos para, posteriormente, reflexionar
ampliar a capacidade de ver e ao desenvolvemento autonomamente sobre eles. Así, a súa incorporación
da sensibilidade estética. habilitará para situar, comprender, asimilar e
comentar calquera obra de arte que se someta á súa
Por outra parte, as obras de arte, como expresión
consideración. O importante é que, unha vez cursa-
dunha realidade e manifestación da actividade
da esta materia, o alumnado adquira unha formación
humana, son testemuñas históricas con que visuali-
máis ampla, unha visión máis global do lugar que
zamos e recreamos, dalgún xeito, unha época e a súa
ocupa a historia da arte na historia da humanidade e
sociedade. O seu estudo adquire significado no seu
posúa criterio para establecer xuízos estéticos pro-
contexto sociocultural como punto de partida para a
pios.
análise dos diferentes factores e circunstancias
implicadas no proceso de creación, á vez que ensina A materia contribúe, ademais, á valoración e gozo
a apreciar a arte contextualizada na cultura de cada do patrimonio artístico, partindo da súa importancia
momento histórico e en relación con outros campos como sinal de identidade, considerando os desafíos
de actividade e coñecemento. que presenta a súa conservación e o potencial de
recursos que contén, o que constitúe outro motivo
O alumnado xa tratou sucintamente estes contidos
fundamental que demanda unha adecuada forma-
na área de ciencias sociais, xeografía e historia ao
ción que promova o seu coñecemento, deleitación e
longo da etapa anterior, achegándose ás diferentes
conservación, como legado que debe transmitirse ás
manifestacións culturais e artísticas de cada época
xeracións do futuro e, dunha forma moi especial, ás
histórica estudada cunha especial atención ao patri-
de Galicia.
monio cultural galego.
Obxectivos.
O estudo da evolución da arte céntrase nos princi-
pais estilos artísticos da cultura de occidente, dada O ensino da historia da arte no bacharelato terá
a carga horaria da materia. A amplitude que com- como finalidade desenvolver as seguintes capacida-
porta refírese ao conxunto da creación artística man- des:
tendo a lóxica interna da disciplina mediante unha
1. Comprender e valorar as diferenzas na concep-
visión global, exixe realizar unha axustada selección
ción da arte no tempo e no espazo, mediante a obser-
de contidos que permita unha aproximación xeral ao
vación e o estudo de obras diversas, valorando en
desenvolvemento dos principais estilos, á vez que
cada caso as súas funcións, así como a interrelación
asegure achegar o alumnado á comprensión da arte
dos múltiples factores que explican a súa evolución
contemporánea e ao papel da arte no mundo actual.
ao longo da historia.
A dificultade de abranguer a amplitude e complexi-
dade da historia da arte fai necesaria unha selección 2. Entender as obras de arte como resultado da
destes contidos que permita unha aproximación creatividade artística e da capacidade técnica por
xeral ao desenvolvemento da arte de occidente, unha banda e, por outra, como obxecto de observa-
cunha especial atención á arte contemporánea e á de ción e de gozo estético.
Galicia.
3. Estudar as obras de arte mediante a aplicación
O agrupamento temático preséntase establecido dun método de análise e interpretación dos diferen-
con carácter cronolóxico, o que permite un enfoque tes compoñentes da linguaxe artística con sensibili-
en que, ao proporcionar unha visión de conxunto, dade e creatividade, para afondar con rigor no seu
necesariamente concisa, se dea prioridade á com- coñecemento.
prensión dos trazos esenciais que caracterizan a
4. Recoñecer e caracterizar, situándoas no tempo e
creación artística nas súas achegas relevantes.
no espazo, as manifestacións artísticas máis destaca-
Resulta procedente a análise de obras de arte con-
das dos principais estilos e artistas da arte occiden-
cretas para estudar, a partir delas, as principais con-
tal, con especial atención a Galicia, valorando a súa
cepcións estéticas de cada estilo, os seus condicio-
influencia ou pervivencia en etapas posteriores.
nantes históricos, as súas variantes xeográficas e as
diversas valoracións e interpretacións de que foron 5. Contribuír de forma activa á conservación do
obxecto a través do tempo. patrimonio cultural, valorándoo como fonte de rique-
za e legado que debe transmitirse ás xeracións futu-
Hai que insistir en que a perspectiva debe ser emi-
ras, rexeitando aqueles comportamentos que o dete-
nentemente práctica; nela, debe perseguirse a parti-
rioren.
cipación activa do alumnado e o debate público de
6. Establecer valoracións propias e críticas sobre
opinións ao fío das cuestións suscitadas polo profe-
diferentes obras da arte occidental, ou doutras cul-
sorado. Aínda así, a materia non debe desligarse por
turas, empregando con rigor e precisión a terminolo-
completo dunhas bases teóricas, que deben vir fun-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.251
xía específica precisa, desenvolvendo desta forma o -A arte románica como primeira definición de
gusto persoal e a capacidade de gozo estético. occidente. A arquitectura: igrexas e mosteiros. O
mosteiro de Cluny. As artes plásticas: a escultura e
7. Realizar actividades de investigación en que
a pintura mural; función didáctica. A arte no Cami-
sexa necesario analizar, interpretar e contrastar
ño de Santiago. O románico en Galicia.
información obtida de diferentes fontes, como medio
para afondar no coñecemento dos distintos aspectos -Innovacións cara ao gótico. Os mosteiros cister-
da historia da arte. cienses en Galicia.
Contidos. -A arte gótica como expresión da cultura urbana;
humanización e naturalismo. O sistema construtivo:
Contidos comúns.
a catedral gótica e outras tipoloxías urbanas. As
-A arte como expresión humana no tempo e no artes plásticas: escultura, pintura e retablos, vidrei-
espazo: significado da obra de arte. ras; o Trecento italiano. O gótico español.
-Aplicación dun método de análise e interpreta- Desenvolvemento e evolución da arte europea no mundo
ción de obras de arte significativas en relación cos moderno.
estilos e artistas relevantes.
-O Renacemento. Os precedentes italianos e a
-Emprego dunha linguaxe técnica axeitada. contribución do primitivismo flamenco. O humanis-
mo.
-A obra artística no seu contexto histórico. Fun-
ción social da arte nas diferentes épocas: artistas, -O Quattrocento italiano: a reformulación da lin-
mecenas e clientes. As mulleres artistas e as mulle- guaxe clásica. A arquitectura. A renovación da
res na arte. escultura. Novos sistemas de representación na pin-
tura.
-A peculiaridade da linguaxe plástica e visual:
materiais, técnicas e elementos formais. Importancia -O Cinquecento: clasicismo e manierismo na arte
da linguaxe iconográfica. italiana. O templo, o pazo e a vila. A escultura. A
evolución da pintura. O Renacemento no resto de
-Elaboración de valoracións críticas e persoais
Europa.
sobre obras de arte concretas de diferentes períodos
estilísticos, considerando o contexto en que foron -O Renacemento en España. Arquitectura: inicios,
creadas. clasicismo e manierismo. Escultura. A pintura: o
substrato flamenco e a influencia italiana; o Manie-
-Realización de traballos de investigación relati-
rismo.
vos a diferentes aspectos da historia da arte, selec-
cionando e empregando información procedente de -Unidade e diversidade do Barroco. A linguaxe
diversas fontes. artística ao servizo do poder civil e eclesiástico. Ori-
xes do Barroco: Italia. Arquitectura, escultura e pin-
-Actitude activa fronte á conservación do patrimo-
tura. A arquitectura clasicista de Francia. A pintura
nio artístico e o seu coñecemento, así como ante a
en Flandres e Holanda. Outras manifestacións artís-
súa transmisión ás demais persoas do contorno.
ticas europeas.
Raíces da arte europea: o legado da arte clásica.
-O Barroco hispánico. Urbanismo e arquitectura.
-Grecia, creadora da linguaxe clásica: a arquitec- A imaxinaría. O Século de Ouro da pintura españo-
tura grega. As ordes. O templo e o teatro. A acrópo- la. O Barroco galego: arquitectura civil e relixiosa.
le de Atenas. A evolución da escultura grega.
-A arte ao final do Antigo Réxime. O Rococó e o
-A visión do clasicismo en Roma: a arquitectura neoclasicismo: características xerais. Arquitectura,
romana. A cidade. Tipoloxías construtivas. A escul- pintura e escultura. A súa presenza en España.
tura. O retrato. O relevo histórico.
O século XIX: a arte dun mundo en transformación.
-A arte na Hispania romana e a súa presenza en
-A personalidade independente de Goya.
Galicia.
-A Revolución Industrial e o impacto dos novos
-Achegas da primeira arte cristiá: a basílica. A
materiais na arquitectura: do Eclecticismo ao
nova iconografía.
Modernismo.
-Arte bizantina. A época de Xustiniano: Santa
-Nacemento do urbanismo moderno.
Sofía de Constantinopla e San Vital de Ravena.
-As artes plásticas do Romanticismo ao Impresio-
Nacemento da tradición artística occidental: a arte medie-
nismo.
val.
-O prerrománico: contexto europeo. O prerrománi- A ruptura da tradición: a arte na primeira metade do sécu-
co español e a súa incidencia en Galicia: visigodo e lo XX.
asturiano. A arte mozárabe.
-As vangardas nas artes plásticas. Influencia das
-A arte islámica: orixes e trazos distintivos da arte tradicións non occidentais. Fauvismo, Expresionis-
islámica. A arte hispanoárabe. mo, cubismo e as súas variantes. Os inicios da abs-

12.252 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
tracción. Dadá e o Surrealismo. Novas formas na 3. Identificar en obras de arte representativas
escultura. dunha época ou momento histórico as características
máis destacadas que permitan relacionalas cun
-Renovación da linguaxe arquitectónica: arquitec-
determinado estilo artístico ou con artistas, valoran-
tura funcional e orgánica. O urbanismo no sécu-
do, se é o caso, a diversidade de correntes que poden
lo XX.
coincidir nunha mesma época.
-Arquitectura en Galicia. As artes plásticas.
A través deste criterio preténdese avaliar se o
A arte no noso tempo: universalización da arte. alumnado comprende o concepto de estilo e se reco-
ñece en obras concretas os trazos característicos
-O estilo internacional na arquitectura. A arqui-
máis destacados que configuran os estilos artísticos
tectura posmoderna. A transvangarda, o novo realis-
máis representativos da arte occidental ou, se é o
mo, o Posmodernismo. Do happening ás instala-
caso, as peculiaridades das e dos artistas. Valorara-
cións.
se, non tanto a clasificación canto a argumentación
-As artes plásticas. O Expresionismo abstracto e o
que se realice para xustificar a devandita pertenza,
Informalismo, a abstracción pospictórica, a pop art,
así como a claridade na exposición das súas ideas e
Hiperrealismo, arte conceptual. Últimas tendencias.
a precisión na linguaxe.
-Perspectiva da arte en Galicia na segunda metade
4. Caracterizar os principais estilos artísticos da
do século XX.
tradición cultural europea e describir os seus trazos
-O patrimonio artístico como riqueza cultural e básicos, situalos nas coordenadas espacio-temporais
trazos de identidade. A preocupación pola súa con- e relacionalos co contexto en que se desenvolven.
servación. Bens que integran o patrimonio artístico
Con este criterio trátase de valorar se o alumnado
español e galego. Museos e coleccións representati-
posúe unha visión global da evolución da arte occi-
vas.
dental e é capaz de recoñecer os elementos peculia-
A arte e a cultura visual de masas.
res de cada período, de situalos no tempo e de poñe-
-Arte e cultura visual de masas: a arte como ben de los en relación co seu contexto histórico.
consumo.
5. Analizar e comparar distintas concepcións esté-
-Novos sistemas visuais: fotografía, cine, cartelis- ticas e trazos estilísticos para apreciar as permanen-
mo, combinación de linguaxes expresivas. O impac- cias e os cambios que teñen lugar ao longo da histo-
to das novas tecnoloxías na difusión e na creación ria.
artística.
Con este criterio preténdese avaliar a percepción e
-O cartel e o deseño gráfico. A banda deseñada.
capacidade para valorar a evolución dos cambios
-A aplicación á arte das novas tecnoloxías. artísticos ao longo da historia atendendo á natureza
da arte como linguaxe: a diferente concepción dos
-Tendencias actuais en Galicia.
elementos formais, os novos problemas técnicos, o
Criterios de avaliación. tratamento dos temas, a incidencia de novos usos e
funcións que se asocian á arte, etc.
1. Analizar e comparar os cambios producidos na
concepción da arte e das súas funcións en distintos 6. Recoñecer e analizar obras significativas de
momentos históricos e en diversas culturas. artistas relevantes, con atención a artistas de Galicia
e do Estado español, distinguindo tanto os trazos
Mediante este criterio trátase de avaliar se o alum-
diferenciadores do seu estilo como as súas particu-
nado, logo de analizar e contrastar as diferenzas no
laridades.
concepto de arte e as súas funcións, asume a com-
plexidade destes conceptos e comprende as razóns
Este criterio pretende avaliar a capacidade do
dos cambios que se producen neles.
alumnado á hora de valorar o protagonismo de artis-
2. Analizar e interpretar obras de arte empregando tas que desenvolveron na súa obra novas formula-
un método que teña en conta os elementos que as cións ou abriron vías artísticas intransitadas nunhas
conforman (materiais, formas, tratamento do tema, determinadas circunstancias históricas, valorando o
personalidade do e da artista, clientela, técnicas uti- que de innovación ou xenialidade representa a súa
lizadas, etc.), así como a súa relación co contexto obra para a historia da arte.
histórico e cultural en que foron creadas, valorando
7. Explicar a presenza da arte na vida cotiá e nos
a participación correcta.
medios de comunicación social empregando un
Este criterio serve para comprobar que o alumna- vocabulario axeitado, defendendo as opinións de for-
do manexa con soltura os conceptos relativos aos ma razoada e respectuosa.
elementos que configuran unha obra de arte e que
sabe utilizar procedementos básicos para a súa aná- Con este criterio trátase de avaliar en que medida
lise e interpretación, tendo sempre presente o con- se saben aplicar os coñecementos adquiridos para
texto histórico en que foi creada. Ademais considé- xulgar o papel da arte no mundo actual, a súa pre-
ranse tamén as súas achegas subxectivas, valorando senza en múltiples aspectos da vida cotiá e a súa
a súa creatividade. consideración como obxecto de consumo.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.253
8. Preparar e planificar a visita a monumentos -Realización de traballos de investigación sobre
artísticos, museos e/ou exposicións de diferente autores e autoras, así como obras representativas
índole, solicitando e elaborando a información nece- dun estilo determinado. Desenvolver, ademais, a
saria cos medios ao seu alcance. autonomía do alumnado no manexo das TIC e das
fontes documentais ao seu alcance, o sentido crítico
Con este criterio trátase de avaliar en que medida
e a capacidade de síntese para tratar a información
se saben mobilizar os coñecementos previos para
obtida, a súa coherencia e claridade, así como a súa
preparar unha saída ou visita e utilizar a observa-
capacidade de comunicación á hora de elaborar os
ción directa como vehículo de ampliación e matiza-
resultados do traballo e de presentar as súa conclu-
ción dos propios coñecementos e sensacións estéti-
sións.
cas. Esta tarefa implica manexar diferentes fontes
documentais e bibliográficas con rigor crítico. HISTORIA DA MÚSICA E DA DANZA
9. Expresar, oralmente ou por escrito, valoracións Introdución.
persoais, críticas e fundadas sobre as obras estuda-
A historia da música e da danza persegue propor-
das e sobre o seu estado de conservación.
cionar unha visión global do lugar que ocupan
Con este criterio valorarase a capacidade do alum- ambas na historia da arte e da súa achega á historia
nado para apreciar a calidade estética das obras de da humanidade, á vez que lle proporciona ao alum-
arte obxecto de contemplación, así como para expre- nado os fundamentos de comprensión, análise e
sar sentimentos e ideas propias ante elas. Avaliara- valoración das creacións producidas no pasado e no
se tamén a súa toma de postura ante a necesidade de presente, de maneira que poida ter criterios para
conservación da arte e a restauración. establecer xuízos estéticos propios sobre elas e
sobre a súa difusión e consumo na sociedade actual.
10. Realizar e expor traballos sobre calquera
aspecto da historia da arte que requiran a utilización Esta materia do bacharelato de artes introduce o
das fontes de información ao seu alcance, así como alumnado no descubrimento dun amplo espectro de
a análise e utilización rigorosa da información obti- manifestacións e estilos, así como de diferentes
da, empregando a terminoloxía específica das artes modos de concibir a creación nestas disciplinas
visuais. artísticas que, estreitamente relacionadas, discorren
conxuntamente ao longo do tempo.
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade
e autonomía do alumnado á hora de utilizar os recur- Este carácter integrador da materia fai posible
sos que ten ao seu alcance para obter información, aproximarse á evolución das devanditas creacións
así como para seleccionar e tratar esa información entendéndoas como un todo. O seu coñecemento
seguindo criterios científicos. permite abrir horizontes novos e ampliar a perspec-
tiva a partir da que observar a música e a danza, non
Orientacións metodolóxicas.
tanto a través dun estudo pormenorizado das persoas
Para o desenvolvemento do currículo de historia autoras ou do catálogo das súas obras, como da com-
da arte propóñense as seguintes orientacións didác- prensión e valoración das grandes achegas indivi-
ticas: duais ou colectivas, das súas características e do seu
devir no tempo.
-Empregar un método activo no cal, a partir dos
contidos procedementais, se incida nas actitudes, A materia traza un amplo panorama histórico en
con vistas a comprender os conceptos impartidos. que teñen cabida os diferentes períodos nos cales,
cun criterio máis ou menos convencional, adoita
-Promover a unidade de teoría e práctica, para
dividirse a historia da música e da danza a partir das
facilitar a fixación do aprehendido. A mestura de
súas orixes ata os nosos días, afondando especial-
teoría e práctica realízase a través da actividade.
mente nas épocas de que nos chegou repertorio de
Para lograla é necesario un principio de interven-
obras. Así mesmo, son obxecto de estudo as caracte-
ción educativa baseado na investigación persoal de
rísticas máis relevantes que configuran un estilo, as
forma individual e grupal.
persoas autoras representativas de cada un e aque-
-Promover a participación activa das alumnas e las cuxas obras impulsaron a evolución e o cambio
dos alumnos na aula: no proceso de aprendizaxe para novas concepcións estéticas da música e da
deberán expresar as súas propias ideas, opinións e danza.
valoracións con sentido crítico e capacidade analíti-
Os contidos seleccionados proporcionan coñece-
ca.
mentos que abordan aspectos históricos, sociolóxi-
-Potenciar a socialización, favorecendo as rela- cos e estéticos da linguaxe, da expresión e da audi-
cións no grupo e o traballo de equipo, impulsando o ción nos diferentes períodos históricos; a existencia
contacto co exterior (asistencia a exposicións, de sonoridades e danzas propias de cada un; a crea-
museos, visitas a monumentos artísticos). ción ou permanencia das diversas formas musicais
-Propiciar situacións que sexan motivadoras para o como un dos principais elementos delimitadores dos
alumnado. Potenciarase o interese pola arte traba- distintos estilos; a conexión entre música popular,
llando nun ambiente distendido que propicie a asi- música culta e danzas e a interpretación entendida
milación dos novos conceptos. como a tradución práctica do código correspondente

12.254 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
ou proveniente da tradición. Estes contidos teñen e observación, interese e respecto, así como de aper-
como obxectivo principal o afondamento no coñece- tura de miras ante todo o que resulte novo, debe
mento da música e da danza desde distintas pers- estar sempre presente na materia por parte do alum-
pectivas: artística, científica, técnica e social. nado.
Obxectivos.
A práctica habitual de escoitar, ver ou presenciar
espectáculos musicais ou de danza de obras repre- A ensinanza da historia da música e da danza no
sentativas dos períodos históricos e o uso de fontes bacharelato terá como finalidade o desenvolvemento
de información para afondar no coñecemento das das seguintes capacidades:
características estilísticas e as correntes estéticas
1. Captar a través da audición e/ou visión de obras
dos contextos en que se desenvolveron estas artes
representativas, con ou sen apoio de partituras, as
moldearán o gusto do alumnado e proporcionaranlle
súas principais características formais, estéticas e
unha maior perspectiva a partir da cal contemplar a
estilísticas, co fin de situalas nos diferentes períodos
creación artística. Os coñecementos adquiridos per-
da historia da música e da danza.
mitiranlle comprender a evolución da música e da
danza, establecer asociacións con outras manifesta- 2. Coñecer as características dos diferentes perío-
cións artísticas das sociedades en que se produci- dos estilísticos da música e da danza, mediante o
ron, situar temporalmente as obras e, finalmente, estudo das súas obras e persoas creadoras máis
construír argumentacións fundadas na súa análise e representativas, para comprender a evolución e
a valoración. importancia destas disciplinas artísticas no trans-
curso da historia.
Hai que insistir en que a perspectiva debe ser emi-
nentemente práctica; nela, debe perseguirse a parti- 3. Coñecer e valorar a importancia da música e a
cipación activa do alumnado e a discusión de dife- danza como manifestacións artísticas dunha socie-
rentes opinións ao fío das cuestións suscitadas polo dade, así como as súas relacións coa literatura e as
profesorado. Aínda así, a materia non debe desligar- demais artes, considerando a influencia de factores
se por completo dunhas bases teóricas, que deben de tipo cultural, sociolóxico e estético no proceso
vir da man fundamentalmente das propias fontes creativo.
históricas. Deste xeito o alumnado debe familiarizar- 4. Desenvolver e ampliar a formación estética e o
se coa lectura dos documentos e fontes que lle faci- espírito crítico, adquirindo o hábito de escoitar ou
liten a comprensión de todo o relativo á música e á presenciar espectáculos de música e de danza, en
danza, relacionándoas coa información e as claves gravacións ou ben en directo, procedentes tanto da
creativas e culturais proporcionadas polas propias tradición clásica como doutras culturas ou de ten-
persoas creadoras. dencias populares urbanas actuais, con vistas a
construír un pensamento estético autónomo, aberto e
O alumnado xa tratou, sucintamente, estes conti-
flexible.
dos na materia de música ao longo da etapa anterior.
Polo tanto, os seus coñecementos previos facilítanl- 5. Empregar un léxico e terminoloxía apropiada,
le a aprehensión dos contidos, especialmente dos sexa oralmente ou por escrito, para expresar proce-
relacionados coa historia da música e a presenza da sos musicais ou coreográficos, así como para formu-
música na sociedade. lar e defender as súas valoracións críticas e per-
soais.
O coñecemento destes contidos desenvolverá a súa
cultura; a integración de todos eles engade ao seu 6. Utilizar con autonomía e creatividade as fontes
acervo académico habilidades e estratexias metodo- bibliográficas e as tecnoloxías da información e da
lóxicas que lle posibilitarán acceder e procesar os comunicación, valorando a súa utilidade como
datos para, posteriormente, reflexionar autonoma- recursos tanto para o coñecemento e a investigación
mente sobre eles. Así, a súa incorporación habilita- como para o lecer.
rao para situar, comprender, asimilar e comentar
7. Valorar e coñecer as achegas realizadas polo
calquera obra que se someta á súa consideración. O
Estado español, e en particular por Galicia, á músi-
importante é que, unha vez que se curse esta mate-
ca e á danza, con vistas a apreciar a súa relación co
ria, todas as alumnas e todos os alumnos adquiran
patrimonio artístico e cultural e apreciar a riqueza
unha formación máis ampla, unha visión máis global
dos seus propios sinais de identidade.
do lugar que ocupan a música e a danza na historia
da arte e posúan criterio para establecer xuízos esté- 8. Comprender e respectar as diversas manifesta-
ticos propios. cións artísticas contemporáneas, impulsando a súa
curiosidade e interese cara a elas, con vistas a
A materia organízase en bloques que responden
fomentar a ampliación, de xeito autónomo, das súas
aos diversos períodos histórico-estilísticos, razón
preferencias e gustos persoais.
pola cal a maior parte dos contidos foron redactados
como conceptos. A pesar disto, a interrelación do 9. Comprender o proceso de creación musical e
primeiro bloque cos demais sitúa, como ferramentas coreográfica distinguindo os axentes que inflúen
habituais do traballo diario, os procedementos. directamente na súa difusión: intérpretes, instru-
Finalmente, e como é inherente a toda actividade mentos, gravacións, partituras, medios de comunica-
baseada na música e na danza, a actitude de escoita ción, etc.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.255
-O Renacemento en España: A música vocal pro-
Contidos.
fana: vilancico e romance. Polifonistas do século de
Contidos comúns.
ouro. Tomás Luis de Victoria. A música instrumen-
-Escoita e visión de obras de música e danza tal en España.
representativas de cada período, en soportes grava-
-A danza renacentista. Función social. Nacemento
dos ou en directo, procedentes doutras culturas ou
do ballet.
de manifestacións urbanas actuais, apreciando as
súas características formais, estéticas e estilísticas. O Barroco.
-A música no Barroco: características, periodiza-
-A obra artística no seu contexto histórico. Fun-
ción e escolas. Evolución da linguaxe expresiva.
ción social da música, da danza e dos artistas nas
diferentes épocas. -O nacemento da ópera. Ópera seria e ópera bufa.
Balé de cour. Comedia balé.
-A partitura como elemento para a análise e iden-
tificación dos estilos dos períodos da historia da -A música e a relixión: cantata, oratorio e paixón.
música e da danza, comprendendo a evolución da
-As formas instrumentais: orixe, características e
notación e a grafía musical.
evolución.
-Seguimento de fragmentos musicais escritos en
-Principais compositores e compositoras. Función
diferentes notacións para unha mellor comprensión
social da persoa compositora.
das características da obra.
-Danzas cortesás do Barroco. O balé de Luís XIV.
-Lectura e comentario crítico de textos literario-
Música escénica.
musicais.
-A música barroca en España. Música vocal sacra
-Elaboración de argumentacións e xuízos persoais,
e profana. O teatro musical: a ópera e a zarzuela. A
utilizando o léxico e a terminoloxía específica e
música instrumental. A música nas catedrais gale-
xeral, tanto de forma oral como escrita, sobre obras,
gas.
textos relacionados coa música ou a danza, coas
correntes estéticas ou coas autoras e autores. -Organoloxía. Tipoloxía da orquestra barroca.
-Elaboración de conclusións e valoracións estéti- O clasicismo.
cas propias, interrelacionando a música e a danza
-O estilo galante e a Escola de Mannheim.
con outros aspectos do contexto en que foron crea-
das, seleccionando e utilizando a información proce- -As formas instrumentais clásicas: orixe, caracte-
dente de diversas fontes, incluídas as tecnolóxicas, rísticas e evolución.
sobre autorías e obras.
-Música sinfónica e de cámara.
-A documentación: recursos bibliográficos e ferra-
-Música vocal: a reforma de Gluck. Ópera bufa e
mentas de consulta; fontes musicais, iconográficas e
ópera seria.
sonoras.
-Principais compositores clásicos: Haydn, Mozart
A música e a danza da antigüidade á Idade Media.
e Beethoven.
-As orixes da música e da danza: manifestación
-Organoloxía: o piano, o cuarteto de corda; a evo-
nas civilizacións antigas e na antiga Grecia.
lución da orquestra.
-A música na Idade Media.
-O clasicismo en España.
-A música sacra: o canto gregoriano. Característi-
-O balé no clasicismo: o balé de acción. Novos
cas, orixe e evolución. Nacemento e evolución da
aspectos do espectáculo. Estética. Innovacións da
polifonía: Ars Antiqua e Ars Nova. O Código Calix-
posta en escena.
tino.
O Romanticismo, o Nacionalismo e o Posromanticismo.
-A música profana. Xograres e goliardos. O fenó-
meno trobadoresco en Europa. A lírica galaico-por- -A orquestra romántica. As formas sinfónicas. Sin-
tuguesa. Afonso X o Sabio. fonía, concerto e música programática.
-Os instrumentos medievais. Fontes iconográficas. -O piano romántico. A música de cámara.
Iconografía pétrea en Galicia e códices alfonsinos.
-Influencia da literatura na música.
O Renacemento.
-A ópera. Tendencias. Evolución da ópera como
-A polifonía renacentista: características e proce- espectáculo. O Verismo.
dementos compositivos. A polifonía relixiosa. A
-O lied.
música da Reforma e da Contrarreforma. A música
vocal profana: o madrigal e o estilo madrigalesco. -A composición no Romanticismo e Posromanti-
Principais polifonistas. cismo.
-Orixe e significado dos nacionalismos musicais:
-Música instrumental. Organoloxía. Fontes de
escolas e estilos. Figuras representativas da compo-
estudo.

12.256 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
sición. O rexurdimento musical en Galicia; música -Función social da música e a danza: ritos, tradi-
instrumental e vocal. cións, festas.
-A música na España do século XIX. A zarzuela. -Características da música e da danza: ritmo,
A música galega: principais compositores. melodía, morfoloxía, estilos de canto, texturas,
pasos, disposicións, movementos.
-O balé romántico. Transición ao balé académico.
Balé académico. Figuras representativas da coreo- -Organoloxía. Introdución aos instrumentos tradi-
grafía. cionais. O instrumento musical como obxecto etno-
gráfico.
-Música e danzas de salón.
Criterios de avaliación.
Primeiras tendencias modernas.
1. Identificar, a través da audición ou do visiona-
-O impresionismo. Características musicais e figu-
do, obras de diferentes épocas, estéticas ou estilos, e
ras representativas.
describir os seus trazos máis característicos, esta-
-Novas linguaxes no século XX: o século dos blecendo a súa pertenza a un período histórico.
ismos: Surrealismo, Expresionismo, etc. A evolución
Este criterio avalía a capacidade do alumnado
dos elementos da música.
para captar o carácter, xénero, estrutura formal,
-A Segunda Escola de Viena: do Posromanticismo características estéticas e trazos estilísticos máis
ao Dodecafonismo. Composición e técnicas. importantes das obras escoitadas.
-O Neoclasicismo. Representantes principais da 2. Emitir xuízos críticos e persoais sobre as obras
composición. Stravinski. escoitadas ou vistas mediante unha análise estética
ou un comentario crítico, considerando aspectos téc-
-Teatro musical europeo e americano a comezos do
nicos, expresivos e interpretativos, utilizando os
século XX.
coñecementos adquiridos e a terminoloxía apropia-
-Relación da música do século XX con outras lin-
da.
guaxes; orixe e desenvolvemento da música de jazz.
Este criterio trata de avaliar, por unha parte, a
-Diferentes concepcións da orquestra no sécu-
capacidade do alumnado para expresar as súas pro-
lo XX.
pias valoracións persoais sobre obras ou interpreta-
-A música en España na primeira metade do sécu- cións de obras concretas baseándose nas súas carac-
lo. Falla e a xeración do 98. A Xeración da Repúbli- terísticas artísticas e empregando, polo tanto, os
ca. coñecementos que posúe; e, por outra, o seu dominio
da terminoloxía propia da música e a danza.
-A música galega. Figuras representativas galegas
na diáspora. 3. Situar cronoloxicamente unha obra tras a súa
escoita ou visión e comparar obras de características
-Os balés rusos. Diaghiliev. A danza moderna.
similares representativas dos principais estilos ou
Música e danza na segunda metade do século XX. escolas, sinalando as súas semellanzas e diferenzas.
-O Serialismo integral. Mediante este criterio de avaliación preténdese
comprobar se o alumnado é capaz de recoñecer as
-As vangardas. Indeterminación e aleatoriedade.
características que lle permiten situar unha obra
Novas grafías. Música electroacústica e música con-
concreta nun período estilístico, así como se coñece
creta.
e diferencia as principais características dos estilos,
-O Postserialismo. xéneros e escolas da historia da música e a danza.
-A música de vangarda española: a Xeración do
4. Interrelacionar a historia da música e da danza,
51. A música galega. Autores contemporáneos.
así como as súas obras máis significativas, con
-Os novos instrumentos. As novas tecnoloxías apli- outros aspectos da cultura, o contexto histórico e a
cadas á música. sociedade.
-A danza contemporánea. Música e corpo humano. Mediante este criterio preténdese avaliar a capaci-
dade do alumnado para comprender a complexidade
-A música e a danza popular moderna: jazz, pop,
do fenómeno artístico extraendo conclusións propias
rock.
e reelaborando os coñecementos adquiridos na
-Cante e baile flamenco. Danza de carácter. Músi- materia, así como a evolución do seu pensamento
ca e danza popular galega. crítico no referente á súa capacidade de valoración
das distintas etapas da historia da música e da fun-
-A importancia da música cinematográfica, publi-
ción das obras no momento da súa creación.
citaria e de ambientación. A danza no cinema.
5. Identificar as circunstancias culturais ou socio-
-Música, danza e aplicación das tecnoloxías.
lóxicas que poidan incidir no desenvolvemento evo-
A música tradicional no mundo. lutivo das distintas épocas, estilos ou autoras e auto-
-Danza e música exótica, étnica, folclórica e popu- res máis representativos da historia da música e da
lar. danza.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.257
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade potencial interdisciplinario fundamental á hora de
do alumnado para analizar a complexidade de cir- realizar toda a formulación metodolóxica.
cunstancias que, pola súa importancia, determinan o Propóñense as seguintes orientacións didácticas
posterior desenvolvemento dunha época, dun estilo para desenvolver o currículo desta materia:
ou dunha autoría determinada.
-Promover a unidade de teoría e práctica.
6. Realizar comentarios de textos relativos á músi-
-Promover a participación activa do alumnado na
ca ou á danza.
aula nun ambiente de intercambio, colaboración e
Este criterio avalía a capacidade para captar e interacción.
describir as formulacións plasmadas pola persoa
-Fomentar a creatividade do alumnado.
autora do texto e relacionalas coas correntes estéti-
-Potenciar a socialización, ademais de favorecer as
cas e estilísticas dunha época concreta.
relacións no grupo e o traballo de equipo.
7. Realizar e expor un traballo sinxelo que requira
-Facilitar o contacto co exterior, asistencia a audi-
a procura de información nos medios ao seu alcance
cións, concertos e espectáculos de danza, entre
sobre algún aspecto determinado e relativo á músi-
outros.
ca, á danza, á literatura ou á estética da arte de cal-
quera época, actual ou pasada. -Partir dos coñecementos previos do alumnado e
desenvolver os contidos de forma estruturada e
Este criterio valorará en que medida o alumnado é
coherente, de maneira que a posibilidade de cons-
quen de realizar e expor en termos aceptables un
truír novas aprendizaxes repouse no xa aprendido.
pequeno traballo, individual ou en equipo, no cal
teña que manexar con autonomía distintas formas de -Propiciar situacións que sexan motivadoras para o
información (sonoras ou escritas) e recorrer ás tec- alumnado ou que favorezan a motivación que sente
noloxías da información e da comunicación ao seu de forma natural ante o fenómeno musical. Potencia-
alcance, empregando con rigor os datos obtidos. ranse moi especialmente as posibilidades de comu-
nicación a través do interese que posúe ante o feito
8. Explicar, a partir dun exemplo proposto, a tra-
musical, natural no ser humano, traballando nun
vés dunha análise ou comentario, a utilización da
ambiente distendido que propicie a asimilación dos
música e da danza como soporte dun texto literario
novos conceptos.
ou como medio de intensificación dramática en ópe-
ras, balé, cine ou teatro. -Fomentar a participación do alumnado na realiza-
ción de traballos de investigación sobre autores e
Este criterio pretende comprobar o desenvolve-
obras representativas dun estilo compositivo deter-
mento da comprensión do papel da música e da dan-
minado.
za e o xeito en que se relaciona con outras artes para
-Potenciar a utilización das TIC que estean ao seu
configurar xunto a elas unha obra artística total.
alcance, tanto con fins educativos como para o seu
9. Identificar a función dos distintos axentes tempo de lecer. Igualmente, fomentarase a lectura e
implicados na creación e difusión da música e da análise de diferentes fontes documentais, tanto en
danza. formato impreso como en soporte electrónico multi-
media.
Con este criterio preténdese que non só coñezan e
valoren aspectos diferentes da composición, inter-
LINGUAXE E PRÁCTICA MUSICAL
pretación e edición que interveñen na creación da
Introdución.
música, senón tamén que aprecien a contribución
dos medios de comunicación, así como das tecnolo- A materia de linguaxe e práctica musical ten como
xías da información e da comunicación, á creación e obxectivo continuar afondando na formación musical
difusión da música. que as alumnas e os alumnos foron adquirindo ao
longo da ensinanza obrigatoria e a partir da cal se
10. Recoñecer as características máis destacadas
fixeron coas destrezas que lles permiten coñecer,
do patrimonio musical galego, así como do resto do
comprender, apreciar e valorar criticamente o feito
Estado español, e adoptar unha postura activa sobre
musical.
el.
Esta materia organízase ao redor de dous aspectos.
Este criterio avalía a capacidade do alumnado á
O primeiro deles é a progresión no coñecemento dos
hora de entender e valorar o papel xogado por crea-
elementos morfolóxicos e sintácticos constitutivos
doras, creadores e intérpretes de Galicia e do resto
da linguaxe musical, o segundo, o desenvolvemento
do Estado español, así como de comprender a impor-
de capacidades vinculadas coa expresión: a creación
tancia da música e da danza patrimonial, mostrando
e a interpretación musical.
unha postura activa cara ao seu coñecemento, pro-
tección, recompilación e transmisión. O proceso de adquisición dos coñecementos da
linguaxe musical basearase necesariamente no
Orientacións metodolóxicas.
desenvolvemento das destrezas para discriminar,
A materia de historia da música e da danza cum- grazas á audición comprensiva, os elementos da lin-
pre unha función formadora e educativa, e posúe un guaxe, á vez que se desenvolven a capacidade para

12.258 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
identificar os símbolos da grafía musical, a lecto- paso acertado na formación musical. A práctica, a
escritura e a memoria. experiencia, imponse, polo tanto, como unha activi-
dade que proporciona, ademais do desenvolvemento
Como é ben sabido, a música ten entre as súas das capacidades sociais e expresivas, aqueloutras
finalidades a comunicación, para o que nesta mate- inherentes a toda interpretación en formacións de
ria se pretenden desenvolver as destrezas necesarias conxunto: afinación, empaste, homoxeneidade na
para a creación e interpretación de pezas vocais e frase, igualdade nos ataques, claridade das texturas,
instrumentais a través das cales se producirá o vivencia do pulso e do ritmo, etc.
desenvolvemento das capacidades expresivas do
Como na linguaxe oral, a música precisa do son
alumnado. A experiencia persoal na produción do
como soporte físico, a partir do cal se desenvolve e
son cos propios medios fisiolóxicos está presente nos
se dota dun significado que lle é propio. Do mesmo
seres humanos desde a infancia. Xa que logo, a
xeito que na linguaxe oral, pódese falar dos elemen-
experiencia, que será previa á abstracción concep-
tos morfolóxicos e sintácticos da linguaxe musical. A
tual, partirá do pracer da participación activa no fei-
aprendizaxe das regras básicas que rexen os proce-
to sonoro. Así, o alumnado comprenderá que o dis-
sos harmónicos da música tonal é fundamental para
curso musical adquire sentido cando os seus ele-
poder comprender os procedementos da creación
mentos se organizan e se interrelacionan grazas a
musical. Asemade, non debemos esquecer que o
unha sintaxe. O uso de partituras reforzará as destre-
mundo da composición musical evolucionou con
zas para a lectura e a escritura de obras musicais.
rechamante rapidez desde a primeira vintena do
A música occidental valorou o canto e as súas século XX, en que os elementos rítmicos gañaron
derivacións como compoñente importante e fecundo, protagonismo, grazas en gran medida a manifesta-
tanto na creación como na interpretación, e aínda cións musicais como o jazz, o rock, o pop e o flamen-
que tamén houbo notables desviacións, sempre xur- co.
diron voces autorizadas reivindicando as propieda-
Os contidos deste currículo articúlanse sobre catro
des vocais da música. Esta característica do canto, é
grandes eixes: as destrezas necesarias para a prácti-
dicir, a posibilidade de recrear e de expresarse
ca musical, a audición comprensiva, a teoría musi-
musicalmente, proporciónaa en primeira instancia a
cal e a expresión musical a través da interpretación
voz humana, e de aí a conveniencia de experimentar
e a creación. Por último, inclúese un bloque dedica-
o pracer do canto, individualmente ou en grupo. A
do ao coñecemento das posibilidades que ofrece a
experiencia vocal proporciona unha dimensión
tecnoloxía na creación e edición musical.
humana máis interiorizada do son físico. O saber
cantar con musicalidade unha frase pode abrir a Obxectivos.
comprensión do fragmento, e así, aforrar moito esfor-
A ensinanza da linguaxe e práctica musical no
zo no proceso de aprendizaxe. O saber traducir ao
bacharelato terá como finalidade o desenvolvemento
canto calquera símbolo gráfico-musical é unha
das seguintes capacidades:
auténtica sabedoría, que axudará a afondar notable-
mente na arte musical. Se o canto é, ademais, poli- 1. Percibir conscientemente os elementos consti-
fónico, multiplícase a capacidade didáctica. A plas- tutivos da linguaxe e os distintos parámetros sonoros
ticidade espacial deste fenómeno polisonoro, poli- que conforman o feito musical, partindo da propia
rrítmico, politímbrico e polidinámico, proporciona experiencia auditiva, ou da interpretación memori-
unha dimensión social e artística única e insubsti- zada ou improvisada, de diferentes pezas ou frag-
tuíble. mentos musicais.
2. Utilizar unha correcta emisión da voz para a
A música é unha manifestación artística que, con
reprodución interválica e melódica xeral (ata consi-
diferentes linguaxes, se produce en todas as cultu-
deralas como un medio expresivo propio).
ras. Na maioría delas, a compoñente rítmica é de
singular importancia e está indisolublemente aso- 3. Expresarse musicalmente e con corrección a
ciado ao movemento e á danza. Unha das primeiras través da improvisación, a composición, a interpre-
vivencias musicais que teñen os seres humanos na tación musical, o movemento e a audición, gozando
infancia está unida á percepción do pulso, do ritmo, e compartindo a vivencia co grupo de compañeiras e
e estes provocan unha resposta motora consistente compañeiros.
en axustar coordinadamente os propios movementos
4. Desenvolver a memoria e o oído interno, para
corporais co pulso musical. Así, a importancia da
relacionar a audición coa escritura, así como para
interiorización deste a través da experiencia, do
recoñecer timbres, estruturas, formas, indicacións
movemento no espazo ou asociado á percusión cor-
dinámicas, expresivas, temporais, etc.
poral e instrumental.
5. Interiorización do pulso musical, desenvolvendo
Relacionada con este afondamento na práctica
a coordinación motora, a través da realización corpo-
musical, unha sólida educación musical debe partir
ral de ritmos e da danza.
da produción sonora e facela chegar así á propia
conciencia, interiorizando e humanizando a música 6. Percibir e executar con independencia estrutu-
antes de interpretala. Facer interpretar artistica- ras e desenvolvementos rítmicos ou melódicos
mente de xeito individual ou colectivo é o primeiro simultáneos, disociando a audición e o movemento.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.259
7. Recoñecer as estruturas harmónicas básicas, as -Percepción, identificación e transcrición de fór-
súas normas, os ornamentos e os signos expresivos a mulas rítmicas básicas orixinadas polo pulso binario
través da audición, da experimentación e da lectura ou ternario.
de acordes. -Percepción, identificación e transcrición de sig-
nos que modifican a duración, síncopes, anacruses,
8. Coñecer e practicar os elementos de linguaxe
notas a contratempo, cambios de compás, grupos de
musical relativos á música clásica e contemporánea,
valoración especial, equivalencias pulso-pulso e
o folk, as músicas do mundo, o jazz, o pop, etc.
fracción-fracción, etc.
9. Coñecer e empregar algunha das ferramentas
-Identificación auditiva das características morfo-
das tecnoloxías da comunicación no eido da música
lóxicas básicas das obras musicais, tanto as que
e da danza, nos ámbitos da composición, da escritu-
teñen como fundamento a linguaxe da música clási-
ra ou na gravación audiovisual.
ca como as que teñen como fundamento as linguaxes
10. Ser consciente das normas que rexen a inter- musicais contemporáneas, o jazz, a música tradicio-
pretación en conxunto, respectando as regras nece- nal, o rock, o flamenco e as músicas do mundo.
sarias para unha interpretación en conxunto.
-Percepción, identificación auditiva e transcrición
Contidos. das escalas, funcións tonais -acordes maiores e
menores, acordes de sétima dominante e de sétima
Destrezas musicais.
diminuída, cadencias- e os modos e intervalos fóra
-Utilización da voz, individual ou colectivamente, do concepto tonal.
partindo do coñecemento do aparello fonador, o seu
-Recoñecemento comprensivo das texturas musi-
funcionamento, a respiración, emisión, articulación,
cais e dos timbres instrumentais nas obras escoita-
relaxación, afinación, etc.
das ou interpretadas.
-Interpretación vocal e instrumental atendendo ás
-Recoñecemento auditivo e transcrición dos
indicacións relativas á expresión, á dinámica, á agó-
esquemas rítmicos, das melodías, dos intervalos e
xica, á articulación dos sons e aos seus ataques.
dos fragmentos melódicos resultantes da combina-
-Interpretación vocal e instrumental atendendo á ción dos devanditos elementos.
ornamentación musical. -Reprodución vocal memorizada dos esquemas rít-
micos, das melodías, dos intervalos e dos fragmentos
-Entoación individual e colectiva de escalas, inter-
melódicos resultantes da combinación dos devandi-
valos melódicos, harmónicos, de arpexos ou de acor-
tos elementos.
des.
-Identificación de erros ou diferenzas entre un
-Interpretación memorizada de obras ou fragmen-
fragmento escrito e o escoitado.
tos musicais vocais adecuados ao nivel con ou sen
acompañamento. -Transcrición de esquemas harmónicos das obras
escoitadas.
-Interiorización do pulso.
A creación e a interpretación.
-Desenvolvemento da lateralidade a través da rea-
lización simultánea de diferentes ritmos básicos. -A música como medio de comunicación e de
expresión artística e persoal.
-Realización, vocal ou instrumental, de fórmulas
-Composición e improvisación de pezas musicais,
rítmicas orixinadas polo pulso binario ou ternario e
individualmente e en grupo, a partir de elementos
as súas variantes.
morfolóxicos da linguaxe musical traballados pre-
-Realización, vocal ou instrumental, de signos que
viamente.
modifican a duración, síncopes, anacruses, notas a
-Creación musical, improvisada ou non, usando os
contratempo, cambios de compás, grupos de valora-
elementos coñecidos da linguaxe con ou sen propos-
ción especial, equivalencias pulso-pulso e fracción-
ta previa.
fracción, etc.
-Elaboración de arranxos para cancións seleccio-
-Práctica da lectura articulada e da escritura tanto
nando e combinando os elementos constitutivos da
melódica como harmónica nas claves de sol e fa en
linguaxe musical coñecidos na clase.
cuarta e da escritura tanto melódica como harmóni-
ca. -Interpretación vocal individual, con ou sen acom-
pañamento instrumental, de pezas ou fragmentos do
-Práctica de lectura de notas, sen clave, aténdose
noso patrimonio musical.
ao debuxo interválico.
-Interpretación colectiva e memorización de pezas
-Práctica da lectura de obras musicais utilizando
vocais a unha e dúas voces.
partituras.
-Interpretación individual ou en grupo de pezas
A audición comprensiva.
musicais axeitadas ao nivel cos instrumentos dispo-
-Percepción e identificación do pulso, dos acentos, ñibles da aula mantendo o tempo e axustándose ás
dos compases binarios, ternarios e cuaternarios. indicacións da partitura.

12.260 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Comprensión do efecto que producen na música
-Realización de ritmos a través da práctica de acti-
os sons da ornamentación e intensificación expresi-
vidades de danza e movemento evolucionando no
va.
espazo e compoñendo figuras harmoniosas acordes
co carácter da música.
-O ámbito sonoro das claves e a súa relación entre
si.
As tecnoloxías aplicadas ao son.
-O fenómeno físico-harmónico, o movemento -Aproximación ás grafías contemporáneas.
ondulatorio, a serie de Fourier.
Criterios de avaliación.
-As características acústicas dos instrumentos: os
1. Entoar correctamente unha melodía, con acom-
instrumentos transpositores, electrónicos e a mani-
pañamento instrumental ou a capella, individual-
pulación artificial do son.
mente ou en grupo.
-Fundamentos dos sistemas de afinación. As pro-
Este criterio ten por obxecto comprobar a capaci-
porcións asociadas aos intervalos: consonancia e
dade do alumnado para aplicar a técnica vocal, para
disonancia. A serie harmónica. Índices acústicos. O
cantar afinadamente un fragmento tonal aplicando
diapasón.
as indicacións de expresión na partitura.
-A transmisión e o amortecemento do son.
2. Recoñecer auditivamente o pulso dunha obra ou
-O sinal analóxico e o sinal dixital. A dixitaliza- fragmento, así como o acento periódico, e interiori-
ción do son analóxico. zalo para mantelo durante breves períodos de silen-
cio.
-A síntese do son: a mostraxe (samplers), os filtros
de frecuencias, multipistas. Este criterio trata de contrastar a percepción do
pulso como referencia básica para a execución rítmi-
-O hardware musical: os ordenadores, as tarxetas ca, así como a identificación do acento periódico
de son, as conexións. base do compás, e lograr unha correcta interioriza-
ción do pulso que permita posteriormente unha axei-
-Tipos de software musical: editores de partituras,
tada execución individual ou colectiva.
secuenciadores, programas xeradores de acompaña-
mentos, mesa de mesturas. 3. Identificar e interpretar estruturas e desenvol-
vementos rítmicos ou melódicos simultáneos dunha
-Práctica dos sistemas de gravación, analóxica ou
obra breve ou fragmento, instrumental ou vocalmen-
dixital, de procesamento de sons de comunicación
te, con e sen cambio de compás, nun tempo estable-
MIDI en interpretacións ou creacións propias.
cido.
-O uso da música con soporte electrónico en pro-
Con este criterio de avaliación búscase constatar a
ducións escénicas ou audiovisuais.
capacidade do alumnado de interpretar –vocal e ins-
-Realización de sonorizacións a través da improvi- trumentalmente-, de sentir internamente o pulso e
sación, composición ou selección musical de textos encadear diversas fórmulas rítmicas axeitadas a este
ou de imaxes. nivel con exactitude, nun tempo establecido, utili-
zando a disociación auditiva e motora e aplicando,
A teoría musical.
se procede, as equivalencias nos cambios de com-
-Coñecemento das grafías das fórmulas rítmicas, pás.
simultaneidade de ritmos, signos que modifican a
4. Realizar exercicios psicomotores e improvisar
duración, síncope, anacruse, notas a contratempo, os
estruturas rítmicas sobre un fragmento escoitado
grupos de valoración especial contidos nun e en
individual ou conxuntamente.
varios pulsos, etc.
Este criterio de avaliación persegue desenvolver a
-Coñecemento das normas da escritura melódica.
relación afectiva do alumnado coa música, estimular
-Coñecemento das grafías e dos termos relativos á a súa capacidade creativa e expresiva a través da
expresión musical, á dinámica, ao tempo, á agóxica, práctica de variantes das fórmulas rítmicas coñeci-
á articulación musical e ao ataque dos sons. das ou improvisando libremente estas, acordándoas
co pulso e o compás do fragmento escoitado.
-Coñecemento e comprensión dos ritmos caracte-
rísticos das danzas e das obras musicais. 5. Identificar e reproducir intervalos, modelos
melódicos, escalas ou acordes arpexados a partir de
-Coñecemento e comprensión das escalas, fun-
diferentes alturas.
cións tonais, intervalos, cadencias, acordes básicos
e complementarios, a tonalidade, a modalidade e a Con este criterio trátase de comprobar a destreza
modulación. para reproducir un mesmo feito melódico desde cal-
quera altura, mantendo correctamente a interválica
-Coñecemento dos principais sistemas de cifrado
do modelo e entendendo a tonalidade como unha
harmónico.
realidade que responde a unhas regras determina-
-Coñecemento da ornamentación músical. das.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.261
6. Improvisar, individual ou colectivamente, bre- -Planificación de actividades que permitan que o
ves melodías tonais ou modais, pequenas formas alumnado poida expresarse de xeito persoal dentro
musicais partindo de premisas relativas a diferentes dun marco ben definido, con obxectivos e criterios
aspectos da linguaxe musical. claros en todo momento.
Este criterio pretende comprobar a asimilación dos -Adaptar os obxectivos e contidos da materia aos
conceptos tonais e modais básicos, o desenvolve- intereses e capacidades de cada alumna e alumno.
mento da creatividade e a capacidade de selección e -Potenciar a mirada crítica, de xeito que as alum-
usar libremente os elementos da linguaxe musical de nas e os alumnos poidan ser conscientes dos recur-
acordo cunha idea e estruturados nunha forma musi- sos empregados e poidan construír a súa propia opi-
cal. Tamén avaliará a actitude para integrarse como
nión e creación con espírito responsable.
un membro máis no grupo.
-Empregar e fomentar o uso das TIC, de xeito
7. Recoñecer auditivamente e describir con poste-
informativo e de xeito expresivo.
rioridade os trazos característicos das obras escoita-
-Realizar actividades que teñan como resultado un
das ou interpretadas.
produto final completamente terminado, de calidade
Coa aplicación deste criterio preténdese compro-
e apto para ser presentado.
bar a capacidade do alumnado para percibir os
-Potenciar a sensibilidade artística e estética e os
aspectos básicos dunha obra musical: rítmicos,
valores positivos propios dunha sociedade harmo-
melódicos, tonais, modais, cadenciais, formais, tím-
niosa e equilibrada.
bricos, modos de ataque, articulacións, etc., selec-
cionando previamente os aspectos que deban ser -Potenciar a presenza da reflexión teórica durante
identificados ou ben deixando libremente que iden- o proceso da elaboración práctica.
tifique os aspectos que lle resulten máis salienta-
bles. LITERATURA UNIVERSAL
8. Interpretar de memoria, individual ou conxunta- Introdución.
mente, fragmentos de obras do repertorio, seleccio-
Toda obra literaria é, sen dúbida, unha representa-
nados entre os propostos polo alumnado.
ción da vida, parcial pero significativa, así como un
Este criterio trata de avaliar o coñecemento do produto estético que utiliza a linguaxe como materia
repertorio do alumnado, a súa capacidade de memo- prima. Como tal, posúe unha intención artística en
rización, o desenvolvemento da súa sensibilidade que o compoñente subxectivo do escritor ou escrito-
musical, a súa capacidade expresiva, así como a súa ra intervén para crear un universo novo a partir
actitude ante a música e ante os seus compañeiros e dunha realidade vivida ou sentida. Sabemos que a
compañeiras. literatura se interesa polas nosas concepcións, inter-
pretacións e experiencias do mundo; polo tanto, o
9. Improvisar ou compoñer e interpretar unha bre-
seu estudo pode enfocarse como unha análise das
ve obra musical para unha melodía dada que preci-
ideas, dos sentimentos e do medio social e natural
se da participación de varios intérpretes e incorpo-
das persoas. Esta é a razón pola que a lectura e o
rar movemento coreográfico, utilizando os coñece-
estudo das figuras clásicas universais significa
mentos musicais adquiridos.
enfrontarse a todo canto rodea o xénero humano.
Con este criterio preténdese comprobar o grao de
O estudo da literatura universal, pola perspectiva
asimilación dos conceptos teóricos da linguaxe
global que ofrece, debe contribuír a unha ampla for-
musical e da capacidade do alumnado para usalos e
mación literaria e humanística das alumnas e dos
combinalos na creación dunha pequena obra musi-
alumnos que sirva para afondar e ampliar a súa
cal, a súa capacidade para construír a través do
visión do mundo e para adquirir unha formación
movemento unha creación coreográfica, axeitando o
acorde cos seus intereses académicos e profesionais
seu concepto ao carácter expresivo da obra, así como
de cara ao futuro.
a súa disposición para realizar un traballo de manei-
ra cooperativa, integrándose nun grupo. A aproximación aos textos literarios realizada
durante os anteriores anos de ensino debe comple-
10. Realizar traballos ou exercicios aplicando as
tarse cunha visión de conxunto dos grandes move-
ferramentas das tecnoloxías da comunicación apli-
mentos literarios e das obras de autoras e autores
cadas á música.
máis representativos doutras literaturas, o que pro-
Con este criterio preténdese comprobar o desen- porcionará unha visión máis comprensiva, ampla e
volvemento alcanzado no uso dos editores de parti- profunda do discurso literario como fenómeno uni-
turas, secuenciadores, MIDI e software para aplica- versal.
cións audiovisuais.
Pero a literatura aborda, tamén, temas recorrentes,
Orientacións metodolóxicas. case sempre comúns a culturas moi diversas que
-Promover a interacción entre o alumnado e o pro- tiveron permanentemente unhas inquietudes seme-
fesorado para crear un ambiente de cooperación e llantes, se enfrontaron a necesidades parecidas e
participación que favoreza a comunicación e o inter- matinaron a través dos tempos as mesmas fantasías.
cambio de ideas. Os grandes temas da literatura universal son, sen

12.262 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
dúbida, as grandes preocupacións da humanidade lizar exposicións orais correctas e coherentes sobre
en relación a todo o que a rodea. eles, tamén con axuda das tecnoloxías da informa-
ción e da comunicación e de medios audiovisuais.
A materia iníciase cun primeiro bloque en que se
presentan os contidos comúns, que poden conside- 8. Saber utilizar de forma crítica as fontes biblio-
rarse como principios básicos do traballo activo na gráficas adecuadas para o estudo da literatura, con
aula, e que teñen como obxecto os textos. O segun- axuda das tecnoloxías da información e a comunica-
do bloque, cunha introdución histórica, dedícase á ción. Ser quen de transformar os coñecementos
literatura ata a Idade Media. Hai cinco bloques máis adquiridos.
en que se reúnen os grandes períodos e movementos
9. Adquirir as destrezas de analizar, sintetizar,
posteriores ata os nosos días. Remátase a materia
comprender, xulgar, valorar, transformar e crear un
cun bloque, o oito, que trata directamente as rela-
texto propio que demostren a asimilación de coñece-
cións da literatura coas demais artes, o cinema como
mentos sólidos sobre a literatura en xeral.
arte universal contemporánea, o teatro como arte
total, centrándose especialmente no século XX e na 10. Analizar as relacións existentes entre obras
actualidade. significativas da literatura universal e obras musi-
cais ou de calquera outra manifestación artística
Convén sinalar que, aínda que a orde de presenta-
(ópera, cinema) a que serven como punto de partida.
ción dos contidos sexa a cronolóxica, existe a posi-
Establecer o diálogo entre literatura e imaxe, funda-
bilidade dunha secuencia didáctica que poña de
mentalmente imaxes cinematográficas: transcodifi-
relevo a recorrencia permanente de certos temas e
cación.
motivos, así como as diferentes inflexións e enfoques
que reciben en cada momento da historia. Contidos.
O último bloque, que relaciona a literatura univer- Contidos comúns.
sal coas outras artes, especialmente co cinema, pode
-Lectura e comentario de fragmentos, antoloxías
servir para dar unha visión global da materia a tra-
ou obras completas de especial relevancia perten-
vés das obras máis modernas de todos os xéneros,
centes a cada un dos períodos literarios.
que recollen de formas diversas os mitos e xestas
heroicas clásicas e deixan ver a súa evolución a tra- -Relacións entre obras literarias e obras musicais,
vés da historia da arte. teatrais, cinematográficas, etc. Observación, recoñe-
cemento ou comparación de pervivencias, adapta-
Obxectivos.
cións, tratamento diferenciado ou outras relacións.
O ensino da literatura universal no bacharelato Selección e análise de exemplos representativos.
terá como obxectivo contribuír a desenvolver no
-Procura de información relativa aos puntos ante-
alumnado as seguintes capacidades:
riores a través das tecnoloxías da información e da
1. Coñecer os grandes movementos estéticos, as comunicación e mais da utilización activa da biblio-
principais obras literarias, autoras e autores que teca escolar e doutras bibliotecas, así como o uso de
foron conformando a nosa realidade cultural. medios audiovisuais que permitan a visión e a aná-
lise de filmes ou fragmentos significativos, a grava-
2. Ler e interpretar con criterio propio textos lite-
ción de pequenas escenas ou representacións, e
rarios completos e mais fragmentos representativos
mesmo a creación ou recreación de pequenas pezas
deles e saber relacionalos cos contextos en que foron
alusivas a obras, técnicas e ideas estéticas.
producidos.
Da antigüidade á Idade Media.
3. Constatar, a través da lectura de obras literarias,
a presenza de temas recorrentes, tratados desde -O papel das mitoloxías e da relixión nas orixes da
diferentes perspectivas, ao longo da historia; temas literatura.
que manifestan inquedanzas, crenzas e aspiracións
-Breve panorama das literaturas bíblica, grega e
comúns aos seres humanos en todas as culturas.
latina. O heroe clásico da traxedia e da épica. O
4. Comprender e valorar criticamente as manifes- papel dos personaxes femininos e masculinos.
tacións literarias como expresión de creacións e sen-
-A narrativa medieval.
timentos individuais e colectivos e como manifesta-
ción do afán humano por explicar o mundo en dife- Renacemento e clasicismo.
rentes momentos da historia.
-Contexto xeral. Os cambios do mundo e a nova
5. Analizar e interpretar imaxes e modelos que visión do ser humano.
transmite a literatura escrita por mulleres.
-A lírica do amor: o Petrarquismo. Orixes: a poesía
6. Gozar da lectura como fonte de novos coñece- trobadoresca e o Dolce Stil Nuovo.
mentos e experiencias e como actividade pracentei-
-A narración en prosa. O nacemento do relato
ra para o lecer.
moderno.
7. Planificar e redactar cun grao suficiente de rigor
e adecuación traballos sobre temas literarios, -Teatro clásico europeo. O teatro isabelino en
seguindo guións elaborados polo profesorado, e rea- Inglaterra.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.263
-A canción moderna, os grandes poetas da can-
O Século das Luces.
ción.
-O desenvolvemento do espírito crítico: a Ilustra-
ción. A Enciclopedia. A prosa ilustrada. Criterios de avaliación.
Os criterios de avaliación pretenden comprobar o
-A novela europea no século XVIII.
desenvolvemento das capacidades seguintes:
A primeira metade do século XIX.
1. Caracterizar algúns momentos importantes na
-A revolución romántica: conciencia histórica e evolución dos grandes xéneros literarios (narrativa,
novo sentido da ciencia. poesía, teatro), relacionándoos coas ideas estéticas
dominantes e as transformacións artísticas e históri-
-Poesía romántica. Novela histórica.
cas.
A segunda metade do século XIX.
O propósito deste criterio é comprobar que as
alumnas e os alumnos saben explicar, mediante bre-
-As innovacións filosóficas, científicas e técnicas e
ves exposicións orais ou escritas, cambios significa-
a súa influencia na creación literaria. Marx, Darwin
tivos na concepción da literatura e dos xéneros,
e Freud.
enmarcándoos no conxunto de circunstancias cultu-
-Da narrativa romántica ao realismo en Europa. rais que os rodean; é dicir, comprobar se establecen
un nexo entre a literatura, as outras artes e a concep-
-Literatura e sociedade. Evolución dos temas e das
ción do mundo que ten a sociedade nun momento de
técnicas narrativas do realismo.
transformación.
-Principais novelistas da Europa do século XIX.
2. Analizar e comentar obras breves e fragmentos
Os personaxes femininos nalgunhas das obras máis
significativos de distintas épocas, interpretando o
representativas.
seu contido de acordo cos coñecementos adquiridos
sobre temas e formas literarias, así como sobre
-O nacemento da gran literatura norteamericana
períodos e autores.
(1830-1890). Da experiencia vital á literatura. O
renacemento do conto.
Preténdese valorar a capacidade para interpretar
obras literarias de distintas épocas e autoría no seu
-O arranque da modernidade poética: o Simbolis-
contexto histórico, social e cultural, sinalando a pre-
mo.
senza de determinados temas e motivos e a evolu-
-A renovación do teatro europeo: un novo teatro e ción no xeito de tratalos, relacionando aquelas con
unhas novas formas de pensamento. outras obras da mesma época ou de épocas diferen-
tes e recoñecendo as características do xénero en
Os novos enfoques da literatura no século XX e as transfor-
que se inscriben e os tropos e procedementos retóri-
macións dos xéneros literarios.
cos máis usuais.
-A crise do pensamento decimonónico e a cultura
3. Realizar exposicións orais, debidamente plani-
de fin de século. A creba da orde europea: a crise de
ficadas, acerca dunha obra, de autoras, autores ou
1914. As innovacións filosóficas, científicas e técni-
dunha época con axuda de medios audiovisuais e
cas e a súa influencia na creación literaria. O Exis-
das tecnoloxías da información e da comunicación,
tencialismo e o Marxismo.
expresando as propias opinións e seguindo un
esquema preparado previamente.
-A consolidación dunha nova forma de escribir na
novela. O nacemento do heroe contemporáneo. A
Con este criterio avaliarase a capacidade de plani-
trama policíaca.
ficar e realizar breves exposicións orais integrando
os coñecementos literarios e lecturas. Valoraranse
-As vangardas europeas. O Surrealismo.
aspectos como a estruturación do contido, a argu-
-A literatura escrita por mulleres. mentación das propias opinións, a consulta de fon-
tes, a selección de información relevante e a utiliza-
-A culminación da gran literatura americana. A
ción do rexistro apropiado e da terminoloxía literaria
xeración perdida.
necesaria.
-O teatro do absurdo e o teatro de compromiso.
4. Realizar traballos de investigación a partir da
lectura dunha obra significativa dunha época,
A literatura e as outras artes: o cinema.
seguindo un guión previamente establecido, inter-
-Literatura e cinema. As adaptacións das grandes pretándoa en relación co seu contexto histórico e
obras ao cinema. Estudo e comparación. literario e efectuando unha valoración persoal. As
fontes bibliográficas básicas serán proporcionadas
-O cinema como literatura: os grandes filmes e
polo profesor ou profesora, que guiará o proceso de
guións cinematográficos do século XX. O cine como
documentación e de elaboración e mais proporá
arte literaria de masas.
temas de investigación axeitados ás posibilidades do
-O teatro como espectáculo total. alumnado.

12.264 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
Con este criterio quérese avaliar a capacidade de da humanidade e debe preguntarse polas razóns da
realizar un traballo persoal de investigación, inter- súa pervivencia na memoria. Comprobarase igual-
pretación e valoración a partir dunha obra significa- mente que recoñece de maneira crítica determina-
tiva dunha época, lida na súa integridade, tanto no dos papeis do masculino e do feminino nas obras
seu contido como no usos das formas literarias, rela- literarias e contextualizalos.
cionándoa co seu contexto histórico, social e litera-
rio e, de ser o caso, co significado e a relevancia do 8. Achegar exemplos de obras significativas da
autor ou autora dela na época ou na historia da lite- literatura universal adaptadas a outras manifesta-
ratura. Valorarase a orixinalidade, a correcta utiliza- cións artísticas analizando nalgún deles a relación
ción das fontes de información bibliográfica e a uti- entre as diferentes linguaxes expresivas e os resulta-
lización axeitada das tecnoloxías da información e a dos obtidos.
comunicación.
5. Realizar, oralmente ou por escrito, valoracións O obxectivo é comprobar se o alumnado pode reco-
en forma de ensaio das obras literarias como punto ñecer a utilización das obras literarias como base
de encontro de ideas e sentimentos colectivos e doutras manifestacións artísticas e se é capaz de
como instrumentos para acrecentar o caudal da pro- analizar as relacións entre elas, as súas semellanzas
pia experiencia. e diferenzas, facendo especial fincapé nos tipos de
linguaxe que utilizan.
Preténdese comprobar o desenvolvemento dunha
actitude aberta, consciente e interesada ante a lite-
ratura que debe verse non só como resultado dun 9. Participar, ordenadamente, nos debates e discu-
esforzo artístico dalgunhas persoas, senón como sións que se realicen na clase sobre determinados
reflexo das inquietudes humanas. Tal actitude pode aspectos dunha obra ou dun movemento.
observarse, ademais de por outros indicadores, como
o interese pola lectura e pola actualidade literaria, Trátase de valorar o traballo diario, o interese, a
por medio da explicación, oral ou escrita, ou do tolerancia á hora de escoitar as opinións doutras
debate sobre a contribución do coñecemento dunha persoas e a confianza para expresar as propias.
determinada obra literaria ao enriquecemento da
propia personalidade e á comprensión do mundo
Orientacións metodolóxicas.
interior e da sociedade.
6. Realizar análises comparativas de textos da lite-
O enfoque metodolóxico de cada materia deberá
ratura universal con outros da literatura galega e
contribuír a desenvolver o currículo desde a pers-
española da mesma época, pondo de manifesto as
pectiva dos obxectivos marcados e tendo en conta as
influencias, as coincidencias ou as diferenzas que
súas características. Trátase de asegurar a máxima
existen entre eles.
coherencia entre os principios e valores presentados
Preténdese comprobar se o alumnado é capaz de e os que se porán en práctica no proceso educativo.
establecer relacións entre os textos literarios da lite-
ratura universal e os da literatura galega e española
Na materia de literatura universal as propostas
que coñece, sinalando puntos de contacto no que se
metodolóxicas que se consideran máis relevantes, a
refire ás influencias mutuas e á expresión simultá-
partir dos obxectivos fundamentais recollidos no
nea de parecidas preocupacións ante cuestións bási-
segundo punto do currículo, son as seguintes:
cas de alcance universal. A análise permitirá, ade-
mais, avaliar a capacidade de gozar da lectura como
-Facilitar e impulsar o traballo autónomo das
fonte de novos coñecementos e como actividade pra-
alumnas e dos alumnos e, ao mesmo tempo, estimu-
centeira para o lecer, subliñando os aspectos que se
lar as súas capacidades para o traballo en equipo;
proxectaron noutros ámbitos culturais e artísticos, e
potenciar as técnicas de documentación e investiga-
pór de relevo as diferenzas estéticas existentes en
ción e as aplicacións e transferencias do aprendido.
determinados momentos.
7. Recoñecer a influencia dalgúns mitos e arqueti-
-Favorecer situacións de aprendizaxe contextuali-
pos creados pola literatura e o seu valor permanente
zadas e abertas que lle permitan ao alumnado ache-
na cultura universal. Recoñecer e criticar tamén
garse ao coñecemento de clásicos universais.
estereotipos de xénero nos personaxes creados pola
literatura.
-Buscar información, interpretala e reutilizala para
Trátase de comprobar a capacidade de recoñecer a
a elaboración de textos propios, orais e escritos. Pro-
importancia cultural de determinados mitos e arque-
mover a utilización das TIC e das bibliotecas como
tipos ao longo da historia, a xestación de grandes
ferramentas e espazos de recursos. Ademais, poten-
caracteres que perviven no tempo e que se erixen en
ciarase a utilización de formatos dixitais na realiza-
puntos de referencia colectivos. O alumnado debe
ción de tarefas e na presentación dos traballos.
achegar datos que subliñen a pegada deixada por
mitos e personaxes universais como don Quixote,
Romeo e Julieta, don Juan, etc. na herdanza cultural -Traballo e aprendizaxe en grupo.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.265
TÉCNICAS DE EXPRESIÓN GRÁFICO-PLÁSTICA 6. Coñecer e apreciar o valor, tanto das técnicas de
expresión tradicionais, coma das máis innovadoras e
Introdución.
tecnolóxicas.
Nas artes plásticas a concreción da obra lévase a Contidos.
cabo mediante as técnicas de expresión gráfico-
Contidos comúns.
plástica, obxecto de estudo desta materia. O coñece-
mento destes materiais, utensilios e soportes abrira- -Utilización de estratexias básicas da linguaxe
nos un amplo campo de traballo permitíndonos dife- plástica: formulación de problemas visuais, toma de
rentes resolucións plásticas dunha mesma xénese, decisións para acadar a resolución correcta e análi-
así como a busca da técnica máis axeitada a resolu- se de resultados.
cións de problemas concretos. O obxectivo é, tanto
-Busca, selección e comunicación da información
adquirir o coñecemento das distintas técnicas per-
empregando recursos variados e terminoloxía axeita-
tencentes ao ámbito do debuxo, da pintura e do gra-
da.
vado, como abrir novos vieiros na constante evolu-
-Emprego das tecnoloxías da información e da
ción e innovación das técnicas gráfico-plásticas.
comunicación como ferramenta para a presentación
Esta materia non só pretende contribuír a conse- de conceptos e o tratamento de datos.
guir un virtuosismo técnico, senón que será unha
-Valoración da contribución do feito artístico á
ferramenta de exploración e desenvolvemento dun
comprensión do mundo e ao progreso e calidade da
proxecto gráfico, entendido non só como un simple
vida humana, así como á superación de prexuízos e
exercicio proposto na aula, senón como un vehículo
á formación dun espírito crítico.
de expresión que lle permita ao alumnado medrar
como persoa, optimizando as aptitudes de cadaquén. -Desenvolvemento da capacidade de reflexión co
obxectivo de apreciar a influencia da obra artística
Esta busca da madurez persoal permitiralle coñe-
no desenvolvemento persoal.
cer e comprender o uso das distintas técnicas artís-
Factores que determinan a linguaxe gráfico-plástica.
ticas ao longo da historia da arte, ao mesmo tempo
que contribuirá ao desenvolvemento da mente, das -Os elementos principais nas distintas técnicas de
capacidades cognitivas a través do esforzo por crear expresión: a forma, a cor e a textura.
e interpretar as obras de arte.
-Nocións compositivas básicas.
Do anteriormente dito podemos extraer o conxunto -Elementos básicos que definen a linguaxe visual
de contidos que forman este currículo na súa tripla gráfico-plástica.
articulación: desenvolvemento de habilidades de
Técnicas de debuxo.
carácter técnico a través dos diferentes materiais,
utensilios e soportes; aplicación destes coñecemen- -Materiais, útiles e soportes. Utilización da termi-
tos á linguaxe da comunicación visual e, por último, noloxía específica.
estimular a sensibilización estética e a comprensión
-Técnicas secas: carbón, e lapis de grafito, com-
da obra artística, para achegarse baixo unha ollada
postos, graxos e de cor.
máis madura á historia da arte.
-Técnicas húmidas: a tinta e as súas ferramentas.
Obxectivos.
-Aplicación das técnicas propias do debuxo na
O ensino das técnicas de expresión gráfico-plásti- realización de traballos.
ca no bacharelato terá como finalidade o desenvol-
Técnicas de pintura. Materiais, útiles e soportes. Utilización
vemento das seguintes capacidades:
da terminoloxía específica.
1. Coñecer e valorar os recursos expresivos e -Técnicas sólidas: o pastel. Aplicación práctica na
comunicativos que proporcionan as distintas técni- realización de traballos.
cas de expresión gráfico-plásticas.
-Técnicas á auga: acuarela, témpera e acrílico.
2. Coñecer, valorar e aplicar adecuadamente a ter- Aplicación práctica na realización de traballos.
minoloxía, materiais, soportes, ferramentas e proce-
-Técnicas ao aceite: óleos.
dementos das técnicas gráfico-plásticas.
-Aproximación a outras técnicas tradicionais:
3. Adquirir destreza e dominio no manexo de téc- encáustica, témpera e fresco.
nicas e materiais empregados no desenvolvemento
Técnicas de gravado e estampación: monoimpresión e
de proxectos gráfico-plásticos.
reprodución múltiple.
4. Desenvolver a capacidade creativa e a forma -Materiais, útiles, maquinaria e soportes. Utiliza-
persoal de expresión a través da experimentación da ción da terminoloxía específica.
linguaxe gráfico-plástica.
-Procesos de estampación única: a monotipia.
5. Apreciar, na observación das obras de arte, a
-Gravado en relevo: linóleo e xilografía.
influencia das técnicas e modos de expresión empre-
gadas, relacionándoas co seu contorno histórico e -Gravado en oco: calcografía. Técnicas directas e
cultural. técnicas indirectas.

12.266 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Estampación plana: serigrafía e planografía (lito- dicionalmente non forman parte da linguaxe gráfico-
grafía e método permeográfico). plástica.
Con este criterio avaliarase a capacidade do alum-
-Outros métodos de reprodución: offset, método
nado para comprender e asumir a constante evolu-
electrónico, Copy Art.
ción e innovación das técnicas gráfico-plásticas.
-Aplicación das técnicas de gravado e estampa-
Orientacións metodolóxicas.
ción máis sinxelas na realización de traballos.
-Promover a interacción entre o alumnado e o pro-
Técnicas mixtas.
fesorado para crear un ambiente de cooperación e
-As técnicas no proceso artístico-cultural: estudo participación que favoreza a comunicación e o inter-
da evolución das técnicas gráfico-plásticas a través cambio de ideas.
da historia da arte.
-Planificación de actividades que permitan que o
Criterios de avaliación. alumnado poida expresarse de xeito persoal dentro
dun marco ben definido, con obxectivos e criterios
1. Utilizar as técnicas e materiais máis comúns da
claros en todo momento.
expresión artística atendendo ao seu comportamen-
to. -Adaptar os obxectivos e contidos da materia aos
intereses e capacidades de cada alumna e alumno.
Con este criterio comprobarase se o alumnado dis-
pón dos recursos gráfico-plásticos básicos para -Potenciar a mirada crítica, de forma que as alum-
expresarse artisticamente. Avaliarase a utilización nas e os alumnos poidan ser conscientes dos recur-
das técnicas e os materiais gráfico-plásticos máis sos empregados e poidan construír a súa propia opi-
comúns (pigmentos, aglutinantes, cargas, disolven- nión e creación con espírito responsable.
tes etc.) e a súa relación con soportes e aparellos
-Empregar e fomentar o uso das TIC, de xeito
máis adecuados.
informativo e de xeito expresivo.
2. Seleccionar e aplicar a técnica específica para a
-Realizar actividades que teñan como resultado un
resolución dun problema proposto.
produto final completamente terminado, de calidade
Avaliarase con este criterio a comprensión e apli- e apto para ser presentado.
cación dos coñecementos teóricos e técnicos na
-Potenciar a sensibilidade artística e estética e os
práctica artística, valorando a capacidade expresiva
valores positivos propios dunha sociedade harmo-
das técnicas e materiais empregados.
niosa e equilibrada.
3. Mesturar diferentes materiais e utilizalos de for- -Potenciar a presenza da reflexión teórica durante
ma combinada e con diferentes técnicas nunha crea- o proceso da elaboración práctica.
ción gráfico-plástica tendo en conta as súas inten-
cións expresivas e comunicativas. VOLUME
Avaliarase con este criterio a capacidade de rela- Introdución.
cionar técnicas e linguaxes visuais para realizar
A materia de volume, dentro do bacharelato de
unha composición. Do mesmo xeito avaliarase a
artes, debe supoñer a iniciación do alumnado no
capacidade de utilizar, integrar e contextualizar dis-
estudo das manifestacións de carácter tridimensio-
tintos materiais na execución dunha obra, atenden-
nal, garantindo unha coherencia e interrelación
do ao efecto visual que producen na composición e
pedagóxica cos coñecementos e metodoloxías das
nas persoas que a contemplan.
demais materias para completar a súa visión plásti-
4. Coñecer e planificar o proceso de creación e ca e contribuír ao desenvolvemento da súa forma-
realización dun proxecto artístico, sexa debuxo, pin- ción.
tura ou gravado, tendo en conta os seus materiais,
O estudo desta materia estimula e complementa o
procedementos e fases.
desenvolvemento da personalidade nos seus diferen-
Con este criterio avaliarase a capacidade do alum- tes niveis, axudando a que se exerciten os mecanis-
nado para desenvolver un proxecto gráfico-plástico, mos de percepción e o pensamento visual.
con creatividade, aplicando os coñecementos a un
Así mesmo, estimula a capacidade creadora e o
fin predeterminado.
pensamento diverxente para achegar solucións dife-
5. Establecer a relación entre diferentes modos de rentes, novas e orixinais.
emprego das técnicas nas distintas épocas, estilos e
A creación de imaxes tridimensionais estimula o
culturas.
espírito analítico e a visión sintética, ao conectar o
Con este criterio avaliarase a comprensión das mundo das ideas co das formas a través do coñece-
manifestacións artísticas de diferentes autoras e mento e uso de materiais, procedementos e técnicas.
autores, de distintas épocas, segundo as técnicas e Esta materia achégalle ao currículo do bacharela-
materiais empregados ao longo da historia en dife- to mecanismos de percepción espacial, enriquece-
rentes culturas. mento da linguaxe icónica de carácter volumétrico,
6. Valorar como medios de expresión artística e axilizando o seu manexo e facilitando a comunica-
comunicación aquelas técnicas e materiais que tra- ción das persoas co seu contorno espacial e formal.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.267
Obxectivos. Contidos.
Contidos comúns.
O ensino de volume no bacharelato terá como
obxectivo o desenvolvemento das seguintes capaci- -Exploración do contorno e busca das manifesta-
dades: cións susceptibles de seren entendidas coma mensa-
xes de carácter artístico dentro do sistema icónico
1. Coñecer e comprender a linguaxe tridimensio-
do seu medio cultural.
nal, adquirindo os procedementos artísticos básicos
aplicados á creación de obras e obxectos de carácter -Emprego das novas tecnoloxías da información e
volumétrico. os recursos tecnolóxicos específicos no proceso de
creación.
2. Trátase de que o alumnado, sen chegar a un grao
de afondamento propio dun nivel de especialización, -Busca, comprensión e selección, a partir de dife-
acade un certo dominio e axilidade no manexo dos rentes fontes, de información relevante relacionada
medios básicos de expresión da linguaxe tridimen- con problemas de produción artística e utilización
sional, coñecendo as técnicas e os materiais comúns en contextos de debate e argumentación, distinguin-
e despregando un espírito aberto de investigación e do opinións de argumentos baseados en probas.
de experimentación persoal de novos medios expre-
-Emprego dos mecanismos de percepción en rela-
sivos, novas técnicas e novos materiais.
ción coas manifestacións espaciais do contorno.
3. Empregar de forma eficaz os procesos de per-
-Harmonización das experiencias cognoscitivas e
cepción en relación coas manifestacións tridimen-
sensoriais para o desenvolvemento do sentido estéti-
sionais desenvolvidas no espazo, sexan estas produ-
co e a emisión de valoracións construtivas e de auto-
tos do medio natural ou da actividade humana, artís-
crítica.
tica ou industrial.
Xénese do volume a partir dunha estrutura bidimensional.
4. Interiorizar as sensacións producidas por estí-
mulos de carácter volumétrico, illando posibles -Textura e sensibilización de superficies.
interferencias ou distorsións producidas dentro do
-Deformación de superficies como xénese da ter-
proceso perceptivo e valorando na súa medida as
ceira dimensión.
circunstancias en que se produce certa percepción.
-Creación de formas tridimensionais a partir de
5. Aplicar con destreza unha visión analítica e sin-
superficies planas: superposición, cortes, abatemen-
tética ao enfrontarse ao estudo de obxectos e obras
tos, cambio de dirección.
de arte de carácter tridimensional, mantendo unha
postura activa de exploración do contorno para a A forma e a linguaxe tridimensional.
procura daquelas manifestacións susceptibles de
-Forma aparente e forma estrutural.
seren tratadas ou entendidas como mensaxes de
carácter tridimensional dentro do sistema icónico do -Formas biomórficas e xeométricas, naturais e
medio natural, cultural, industria e tecnolóxico. industriais.
6. Potenciar unha actitude reflexiva, afastada de -O volume como proxección ordenada de forzas
prexuízos e ideas preconcibidas, que permita valorar internas. Patróns e pautas da natureza.
e desfrutar dos obxectos como creacións plásticas na
-Elementos da linguaxe volumétrica: plano, volu-
súa xusta medida.
me, texturas, concavidades, convexidades, baleiro,
7. Analizar o contorno para a procura daquelas espazo-masa, cor.
configuracións susceptibles de seren tratadas ou
-O espazo e a luz na definición e percepción do
entendidas como mensaxes de carácter tridimensio-
volume.
nal dentro do sistema icónico do medio cultural,
aplicando con destreza a visión analítica e sintética -O baleiro como elemento formal na definición de
ao enfrontarse ao estudo de obxectos e obras de arte obxectos volumétricos.
de carácter tridimensional.
-Elementos dinámicos. Movemento, ritmo, tensión,
8. Desenvolver unha actitude reflexiva e creativa proporción, equilibrio.
en relación coas cuestións formais e conceptuais da
Materiais e técnicas básicas de configuración tridimensio-
cultura visual da sociedade actual.
nal.
9. Potenciar a capacidade de confrontar os coñece-
-Análise e comprensión dos materiais, as súas
mentos xa adquiridos, tanto técnicos coma concep-
posibilidades e limitacións técnicas e expresivas.
tuais, coa información que lle achega o proceso per-
ceptivo á hora de axuizar mensaxes de carácter tri- -Procesos de materialización e comunicación de
dimensional, xa sexan estes propios ou alleos. ideas. Esbozo en dúas e tres dimensións.
10. Saber harmonizar os coñecementos teórico- -Iniciación ás técnicas e procedementos de traba-
prácticos que conforman a capacidade para emitir llo. Técnicas aditivas (modelaxe); subtractivas
valoracións construtivas e de autocrítica a fin de (talla); construtivas (configuracións espaciais e tec-
desenvolver o sentido estético. tónicas); reprodución (moldeado e baleirado).

12.268 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
mentos expresivos capaces de potenciar os valores
Valoración expresiva e creativa da forma tridimensional.
plásticos da forma.
-Concepto, técnica e creatividade. Materia, forma
5. Representar de forma esquemática e sintética
e expresión.
obxectos tridimensionais co fin de evidenciar a súa
-Relacións visuais e estruturais entre a forma e os
estrutura formal básica.
materiais.
Con este criterio trátase de comprobar a capacida-
-A manipulación artesá e industrial dos materiais
de para xerar elementos volumétricos, prescindindo
no patrimonio de Galicia.
dos aspectos accidentais e plasmando as súas carac-
Principios de deseño e proxecto de elementos tri- terísticas estruturais básicas.
dimensionais.
6. Analizar e elaborar, a través de transformacións
-Forma e función na natureza, no contorno socio- creativas, alternativas tridimensionais a obxectos de
cultural e na produción industrial. referencia.
-Relación entre estrutura, forma e función na rea- Con este criterio trátase de comprobar a capacida-
lización de obxectos. de do alumnado para achegar solucións múltiples e
orixinais ante un problema compositivo de carácter
-Análise dos aspectos materiais, técnicos e cons-
tridimensional, avaliando así o desenvolvemento
trutivos dos produtos de deseño tridimensional.
acadado nos seus modos de pensamento diverxente.
-Elaboración dun proxecto: elementos, planifica-
7. Comprender e aplicar os procesos de abstrac-
ción e desenvolvemento.
ción inherentes a toda representación, valorando as
Criterios de avaliación. relacións que se establecen entre a realidade e as
configuracións tridimensionais elaboradas a partir
1. Entender e saber aplicar os conceptos básicos
dela.
da linguaxe plástica tridimensional, así como a ter-
minoloxía específica do volume. Con este criterio preténdese comprobar se se com-
prenden os mecanismos que actúan nos procesos de
Con este criterio trátase de avaliar se o alumnado
representación e se se coñecen e valoran os niveis
coñece e utiliza axeitadamente o vocabulario propio
de abstracción imprescindibles no proceso creativo.
da materia de xeito oral e escrito.
8. Compoñer os elementos formais establecendo
2. Utilizar correctamente as técnicas e os materiais
relacións coherentes e unificadas entre idea, forma e
básicos na elaboración de composicións tridimen-
materia.
sionais, establecendo unha relación lóxica entre a
forma, os medios expresivos, as técnicas e os mate- Con este criterio avalíase a capacidade para xerar
riais. mensaxes visuais de carácter tridimensional, equili-
bradas en canto á forma como tal e ao significado da
Con este criterio trátase de avaliar a capacidade de
dita mensaxe. Preténdese coñecer se o alumnado
organizar coherentemente a elaboración de composi-
entende a creación como un proceso global no que
cións volumétricas e de seleccionar e aplicar axeita-
nada é superfluo e todo está intimamente conectado.
damente os instrumentos, materiais e técnicas e a
capacidade de utilizalos como medio expresivo bási- 9. Deseñar e construír elementos tridimensionais
co dentro da linguaxe tridimensional, resolvendo que permitan estruturar de maneira creativa, lóxica,
problemas de configuración espacial desde unha racional e variable o espazo volumétrico.
perspectiva lóxica e racional.
Con este criterio preténdese valorar a capacidade
3. Analizar desde o punto de vista formal e funcio- para elaborar elementos ou espazos volumétricos en
nal obxectos presentes na vida cotiá, identificando e que os aspectos formais e técnicos estean clara e
apreciando os aspectos máis notables da súa confi- directamente relacionados cos criterios funcionais.
guración tridimensional e a relación que se estable-
10. Crear configuracións tridimensionais dotadas
ce entre a súa forma e a súas funcións.
de significado nas cales se estableza unha relación
Con este criterio trátase de comprobar se o alum- coherente entre a imaxe e o seu contido.
nado coñece e relaciona os elementos que interve-
Con este criterio preténdese avaliar a capacidade
ñen na configuración formal dos obxectos e na súa
para seleccionar e utilizar os medios expresivos e a
funcionalidade e mais se é quen de descubrir a lóxi-
súa organización sintáctica, así como as técnicas e
ca que guía o seu deseño.
os materiais en función do significado.
4. Valorar e utilizar, de xeito creativo e acorde coas
11. Recoñecer e valorar o patrimonio natural e
intencións plásticas, as posibilidades técnicas e
cultural de Galicia.
expresivas dos diversos materiais, acabamentos, tex-
turas e tratamentos cromáticos na elaboración de Este criterio trata de avaliar a capacidade do
composicións tridimensionais simples. alumnado para identificar as diferentes manifesta-
cións culturais de Galicia e valorar a riqueza do
Este criterio trata de avaliar a capacidade para
patrimonio, a súa conservación e mellora.
acadar acabamentos plasticamente coherentes nas
súas realizacións volumétricas, utilizando as dife- 12. Desenvolver actitudes de colaboración nos tra-
rentes texturas e tratamentos cromáticos como ele- ballos en grupo.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.269
Con este criterio trátase de valorar as actitudes estruturación da bioloxía como ciencia. Na primeira
que favorezan comportamentos sociais dentro do metade do século XX formúlanse teorías e modelos
grupo tales como: respecto polas demais persoas, biolóxicos que configuran un corpo teórico central
mantemento e limpeza de equipamentos e instala- sobre os seres vivos. Estas teorías determinan a
cións, axuda ás compañeiras e aos compañeiros, madureza da bioloxía como ciencia. Porén, é na
capacidade de discusión e crítica etc. segunda metade do século XX cando se orixinan
importantes cambios na metodoloxía experimental e
Orientacións metodolóxicas.
nos enfoques teóricos. As técnicas de manipulación
-Busca, comprensión e selección, a partir de dife- do ADN, os encimas de restrición, a PCR, permiti-
rentes fontes, de información relevante relacionada ron unha acelerada comprensión da estrutura e fun-
con problemas de produción artística e utilización cionamento molecular dos seres vivos, con aplica-
en contextos de debate e argumentación, distinguin- cións médicas e tecnolóxicas insospeitadas hai só un
do opinións de argumentos baseados en probas. par de decenios.
-Promover a interacción entre o alumnado e o pro- O papel educativo da bioloxía no bacharelato pre-
fesorado para crear un ambiente de cooperación e senta tres aspectos diferentes. O primeiro é o de per-
participación que favoreza a comunicación e o inter- mitir outra visión do mundo, a que achegan os novos
cambio de ideas. coñecementos, en estreita relación co seu proceso de
construción teórica. A célula, a súa estrutura e fun-
-Planificación de actividades que permitan que os
ción son o fío condutor arredor do que se articulan
alumnos e alumnas poidan expresarse de xeito per-
os diferentes contidos.
soal dentro dun marco ben definido, con obxectivos
e criterios claros en todo momento. Outro elemento na formación é promover unha
actitude investigadora baseada na análise e na prác-
-Considerar os temas desde puntos de vista
tica dos procedementos básicos do traballo científi-
insólitos e variados que esperten a curiosidade.
co.
-Enmarcar os contidos das actividades nunha rea-
Finalmente, aínda que non menos importante, é
lidade concreta establecendo conexións directas dos
necesario considerar as múltiples implicacións per-
contidos da materia de volume coa sociedade.
soais, sociais, éticas, legais, económicas ou políticas
-Aumentar as formulacións con proxección do
dos novos descubrimentos e das influencias mutuas
futuro potenciando aquelas respostas que permitan a
entre a sociedade, a bioloxía e a tecnoloxía e o xéne-
conexión con posteriores actividades así coma con
ro.
outras áreas de coñecemento.
Os contidos seleccionados estrutúranse en cinco
-Realizar actividades que subliñen e reorganicen
grandes bloques. No primeiro realízase unha intro-
os resultados (exposicións, vídeos).
dución á bioloxía, aos seus avances e limitacións, á
súa importancia na sociedade e á súa evolución;
BIOLOXÍA
afóndase na base molecular da vida, dos compoñen-
Introdución. tes químicos da materia viva, as súas propiedades e
importancia biolóxica. Para desenvolver este primei-
A materia de bioloxía ten como obxectivo a inter-
ro bloque deberíase facer fincapé nos modelos teóri-
pretación do mundo vivo e preparar o alumnado para
cos que serven para interpretar os distintos fenóme-
comprender e explicar mellor os seres vivos, como
nos biolóxicos presentes nos outros bloques de con-
están constituídos e como funcionan, como se estu-
tidos.
dan, como se contrastan as hipóteses e os feitos
experimentais para elaborar as teorías biolóxicas. O segundo bloque está dirixido ao seguinte nivel
de organización, o nivel celular, onde se analizan os
A moderna bioloxía mostra como as fronteiras da
aspectos morfolóxicos, estruturais e funcionais da
investigación se foron desprazando axudadas pola
célula como unidade dos seres vivos. Será a teoría
tecnoloxía e como o coñecemento da natureza da
celular a que servirá como marco teórico para expli-
vida progresou cara á comprensión dos niveis celu-
car a célula como unidade de estrutura e función e
lares e moleculares. Isto implicou o desenvolvemen-
os seus diferentes tipos.
to de novas ramas como a bioloxía e fisioloxía celu-
lar, a bioquímica, a embrioloxía, a xenética, a xenó- O bloque terceiro aborda o estudo da herdanza a
mica, a proteómica, a biotecnoloxía. partir da xenética clásica ou mendeliana. A base
Os enfoques descritivos e cualitativos baseados en química da herdanza, a xenética molecular, debería
numerosas observacións, pero escasa experimenta- introducir a controversia histórica sobre a base
ción; a formalización teórica e a interacción entre material da información xenética, se eran as proteí-
distintas metodoloxías e disciplinas biolóxicas cam- nas as moléculas da información ou os ácidos
biaron na segunda metade de século XIX. A aplica- nucleicos. Farase referencia ao proxecto xenoma
ción de deseños experimentais, a cuantificación das humano e ás súas aplicacións e implicacións sociais.
variables a estudar e, sobre todo, a formalización de O resto dos contidos do bloque céntranse nos xenes
teorías ou paradigmas centrais, como a teoría celu- das hemoglobinas: permite explicar o concepto de
lar, a teoría da evolución por selección natural, etc. xene e a súa estrutura, as mutacións e a súas impli-
supuxeron cambios transcendentais no avance da cacións evolutivas, a transcrición e a tradución,

12.270 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
sobre un exemplo concreto, o que posibilita un 5. Coñecer as características químicas e propieda-
mellor entendemento. des das moléculas básicas que configuran a estrutu-
ra celular para comprender a súa función nos proce-
O cuarto bloque céntrase no coñecemento dos sos biolóxicos.
microorganismos, en particular das bacterias. É,
6. Interpretar a célula como a unidade estrutural,
polo tanto, un bloque moi apropiado para desenvol-
funcional e xenética dos seres vivos. Coñecer os
ver as aplicacións da bioloxía nos procesos indus-
diferentes modelos de organización e a complexida-
triais, alimentarios, farmacolóxicos, sanitarios, etc.,
de das funcións celulares.
así como a súa relación coa temática ambiental.
7. Comprender as leis e mecanismos moleculares e
E, finalmente, o quinto bloque aborda o estudo
celulares da herdanza, interpretar os descubrimen-
detallado dos mecanismos de autodefensa dos orga-
tos máis recentes sobre o xenoma humano e as súas
nismos, enfatizando o concepto de inmunidade
aplicacións na biotecnoloxía, valorando a súas
adquirida nos vertebrados e nos mecanismos celula-
implicacións éticas, sociais, económicas e políticas
res e moleculares involucrados. Merecen especial
e de xénero.
atención o cancro (xenes supresores de tumores e
8. Analizar as características dos microorganis-
oncoxenes) e a Sida.
mos, a súa intervención en numerosos procesos
Obxectivos. naturais e industriais e as súas aplicacións na elabo-
ración de moitos produtos industriais. Coñecer a ori-
O ensino da bioloxía no bacharelato terá como
xe infecciosa dalgunhas enfermidades provocadas
finalidade o desenvolvemento das seguintes capaci-
por microorganismos e os principais mecanismos de
dades:
resposta inmunitaria.
1. Coñecer os principais conceptos da bioloxía e a Contidos.
súa articulación en leis, teorías e modelos, aprecian-
Contidos comúns.
do o papel que estes desempeñan no coñecemento e
interpretación da natureza. Valorar os profundos -Busca, selección e tratamento de información
cambios producidos ao longo do tempo na bioloxía relevante para o coñecemento da bioloxía, utilizando
como ciencia e a influencia do contexto histórico, diferentes recursos: visuais, bibliográficos, deseños
percibindo o traballo científico como unha activida- experimentais coa terminoloxía adecuada. Achegas
de en constante construción. Comprender que o de homes e mulleres ao longo da historia.
desenvolvemento da bioloxía supón un proceso cam-
-Emprego das tecnoloxías da información e da
biante e dinámico, mostrando unha actitude flexible
comunicación como ferramenta que axude á inter-
e aberta fronte ás diversas opinións pero, ao propio
pretación de conceptos, na obtención e tratamento
tempo, combatendo os prexuízos tales como o deter-
de datos, na procura de información.
minismo biolóxico por razón de sexo ou de raza.
-Participación en debates e traballos en equipo,
2. Comprender a natureza da bioloxía e o seus revisando e contrastando as ideas propias, argumen-
avances e limitacións, así como as súas complexas tando e empregando o vocabulario específico.
interaccións coa tecnoloxía e a sociedade. Valorar as
-Lectura, análise e comentario de textos e libros
aplicacións de coñecementos da bioloxía como o
científicos sinxelos que permitan comprender as
xenoma humano, a biotecnoloxía, ferramentas como
cuestións tratadas e afondar nelas.
a enxeñaría xenética, a técnica da PCR, etc. e a
-Elaboración de informes sobre situacións proble-
necesidade de traballar para lograr unha mellora nas
máticas no eido da saúde ou da biotecnoloxía que
condicións de vida actuais.
permitan coñecer as limitacións da tecnociencia e os
3. Valorar a información procedente de diferentes problemas derivados do seu uso inadecuado, fomen-
fontes, incluídas as tecnoloxías da información e da tando a autonomía e a capacidade de emitir xuízos
comunicación, para formarse unha opinión propia críticos.
dos problemas da sociedade e que lle permita ao
A base molecular e fisicoquímica da vida.
alumnado expresarse criticamente sobre problemas
actuais relacionados coa bioloxía, como a saúde e o -Da bioloxía descritiva á moderna bioloxía mole-
contorno, a biotecnoloxía, etc. Será preciso ter en cular experimental. A importancia das teorías e
conta as diferentes repercusións das tecnoloxías nas modelos como marco de referencia da investigación.
mulleres e nos homes e o androcentrismo presente Retos e liñas de investigación da bioloxía moderna.
en moitas investigacións, particularmente nas médi-
-Os compoñentes químicos da célula e a importan-
cas.
cia dos enlaces químicos na materia viva. Tipos,
estrutura, propiedades e funcións.
4. Utilizar con autonomía algunhas da estratexias
características da investigación científica (formular -Bioelementos e oligoelementos.
e contrastar hipóteses, planificar deseños experi-
-Moléculas e ións inorgánicos: auga e sales mine-
mentais, etc.) e os procedementos propios da biolo-
rais.
xía para realizar pequenas investigacións e, en
xeral, explorar situacións e fenómenos descoñeci- -Fisicoquímica das dispersións acuosas. Difusión,
dos. ósmose e diálise.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.271
-Moléculas orgánicas. -O mundo dos microorganismos e as súas aplica-
cións.
-Exploración e investigación experimental dalgunhas
-A diversidade dos microorganismos. As súas for-
características dos compoñentes químicos funda-
mas de vida. Bacterias e virus.
mentais dos seres vivos.
-Interaccións con outros seres vivos. A interven-
Morfoloxía, estrutura e funcións celulares.
ción dos microorganismos nos ciclos bioxeoquími-
-A célula: unidade de estrutura e función. A teoría cos.
celular.
-Os microorganismos e as enfermidades infeccio-
-A célula como sistema complexo integrado. Apro- sas.
ximación práctica a diferentes métodos de estudo da
-Utilización dos microorganismos nos procesos
célula.
industriais: agricultura, farmacia, sanidade, alimen-
-Morfoloxía celular. Modelos de organización en tación e mellora do medio natural. Importancia
procariotas e eucariotas. Células animais e vexetais. social e económica.
-Estudo das funcións celulares e das estruturas A inmunidade e as súas aplicacións.
onde se desenvolven. O ciclo celular.
-Concepto de inmunidade. Tipos de resposta
-A división celular. A mitose en células animais e inmunitaria: inespecífica e adaptativa ou específica.
vexetais. O sistema inmunitario.
-As membranas e a súa función nos intercambios -As defensas internas inespecíficas.
celulares.
-Concepto de antíxeno. A inmunidade adaptativa
-Introdución ao metabolismo. Biocatalizadores. ou específica: celular e humoral. Clases de células
Catabolismo e anabolismo. implicadas. Memoria inmunolóxica. Enxeñaría
xenética.
-A respiración celular, significado biolóxico. Apli-
cacións das fermentacións. -Os anticorpos. Estrutura e función. A súa forma
de acción.
-A fotosíntese, un proceso de síntese de macromo-
-A inmunidade natural e adquirida ou artificial.
léculas. Fases, estruturas celulares implicadas e
Soros e vacinas.
resultados. A quimiosíntese.
-Disfuncións e deficiencias do sistema inmunita-
-Planificación e realización de investigacións ou
rio.
estudos prácticos sobre problemas relacionados coas
funcións celulares. -O transplante de órganos. Reflexións éticas sobre
a doazón de órganos.
A herdanza. Xenética molecular.
Criterios de avaliación.
-A xenética clásica. Achegas de Mendel ao estudo
da herdanza. 1. Analizar o carácter aberto da bioloxía a través
do estudo dalgunhas interpretacións, hipóteses e
-A meiose. A súa necesidade biolóxica na repro-
predicións científicas sobre conceptos básicos como
dución sexual. Importancia na evolución dos seres
a composición celular dos organismos, a natureza do
vivos.
xene, a orixe da vida, etc. valorando os cambios pro-
-A teoría cromosómica da herdanza. ducidos ao longo do tempo e a influencia do contex-
to histórico e das achegas tecnolóxicas.
-A herdanza do sexo. Herdanza ligada ao sexo.
Xenética humana. Trátase de coñecer se o alumnado é capaz de ana-
lizar as explicacións científicas sobre distintos fenó-
-A xenética molecular ou química da herdanza.
menos naturais achegadas por mulleres e homes en
Identificación do ADN como portador da informa-
diferentes contextos históricos, debater algunhas
ción xenética. Concepto de xene.
controversias e comprender a súa contribución aos
-Código xenético, as súas características, probas coñecementos científicos actuais. Pódese valorar
experimentais en que se basea. Transcrición e tradu- este criterio respecto a evidencias experimentais ou
ción xenética en procariotas e eucariotas. a conceptos coma o xene, infección, virus, o ADN
molécula da información, etc.
-A enxeñaría xenética. Organismos modificados
xeneticamente. 2. Deseñar e realizar investigacións considerando
algunhas características esenciais do traballo cientí-
-A xenómica e a proteómica.
fico: planificación precisa do problema, formulación
-Alteracións na información xenética: as muta-
de hipóteses contrastables, deseño e realización de
cións. Tipos. Os axentes mutaxénicos. Mutacións e
experiencias e análise e comunicación de resulta-
cancro.
dos.
-Implicacións da mutacións na evolución e apari- Trátase de comprobar a progresión do alumnado no
ción de novas especies. desenvolvemento de destrezas científicas como a
-Repercusións sociais e valoracións éticas da planificación do problema ou a comunicación de
manipulación xenética. resultados e adquirir actitudes propias do traballo

12.272 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
científico como rigor, precisión, creatividade, etc. produtos finais das fermentacións e algunhas das
para constatar o avance, non só no terreo conceptual, súas aplicacións industriais. Así mesmo, trátase de
senón tamén no da autonomía persoal, fundamental- valorar se coñece a importancia e finalidade da foto-
mente no traballo no laboratorio con orde e seguran- síntese, distingue as fases luminosa e escura identi-
za. ficando as estruturas celulares onde se desenvolven,
os substratos necesarios, os produtos finais e o
3. Recoñecer os diferentes tipos de macromolécu-
balance enerxético obtido, valorando a súa impor-
las que constitúen a materia viva e relacionalas coas
tancia no mantemento da vida.
súas funcións biolóxicas na célula. Enumerar as
razóns polas que a auga e os sales minerais son fun- 7. Aplicar os mecanismos de transmisión dos
damentais nos procesos celulares, indicando algúns caracteres hereditarios segundo a hipótese mende-
exemplos das repercusións da súa ausencia. liana e a teoría cromosómica da herdanza á interpre-
tación e resolución de problemas relacionados coa
Preténdese avaliar se o alumnado é capaz de iden-
herdanza. Describir as vantaxes da reprodución
tificar os principais compoñentes moleculares que
sexual e relacionar a meiose coa variabilidade xené-
forman as estruturas celulares, se recoñece as súas
tica das especies. Explicar o papel do ADN como
unidades constituíntes e se as relaciona coas súas
portador da información xenética, a natureza do
funcións. Tamén se avaliará se recoñece a importan-
código xenético e a relación coa síntese das proteí-
cia da auga para o desenvolvemento da vida, as
nas. Coñecer algunhas das ferramentas da enxeñaría
reaccións metabólicas, etc. Así mesmo, valorarase a
xenética e as súas aplicacións. Relacionar as muta-
súa capacidade para realizar experiencias sinxelas e
cións coas alteracións da información e a súa reper-
para identificar a presenza das biomoléculas en
cusión na variabilidade dos seres vivos e na saúde
mostras biolóxicas.
das persoas.
4. Interpretar a estrutura interna dunha célula
Preténdese comprobar se o alumnado identifica a
eucariota e dunha célula procariota (tanto co micros-
importancia da meiose na reprodución sexual e pode
copio óptico como co microscopio electrónico), iden-
explicar a teoría cromosómica da herdanza; se ana-
tificando os orgánulos da primeira e describindo a
liza os traballos de investigación que levaron ao
función que desempeñan. Explicar a teoría celular e
coñecemento da natureza molecular do xene e a súa
a súa importancia no desenvolvemento da bioloxía.
relación co ADN e a síntese de proteínas; se é capaz
Preténdese valorar se o alumnado sabe diferenciar
de analizar algunhas aplicacións e limitacións da
a estrutura celular procariota da eucariota (vexetal e
manipulación xenética en vexetais e animais e nas
animal) e facer estimacións dos seus tamaños relati-
persoas, entendendo que o traballo científico está,
vos. Tamén se valorará se recoñece os diferentes
como calquera actividade, sometido a presións
orgánulos e indica e relaciona as súas funcións.
sociais, económicas e políticas.
5. Analizar e representar esquematicamente o
8. Explicar as características estruturais e funcio-
ciclo celular e as modalidades da división do núcleo
nais dos microorganismos, resaltando a súas rela-
e do citoplasma, xustificando a importancia biolóxi-
cións cos outros seres vivos, a súa función nos ciclos
ca da mitose.
bioxeoquímicos, valorando as aplicacións da micro-
Trátase de comprobar se o alumnado ten unha bioloxía na industria alimentaria e farmacéutica e na
visión global do ciclo celular e dos detalles máis sig- mellora do medio natural, así como o poder patóxe-
nificativos da división nuclear e da citocinese. no que poden ter nos seres vivos.
Tamén se é quen de identificar as distintas fases tan-
Trátase de valorar se o alumnado é quen de reco-
to en microfotografías como en esquemas e prepara-
ñecer a heteroxeneidade taxonómica dos microorga-
cións e poder explicar os acontecementos que se
nismos e os diferentes papeis que desenvolven nos
producen en cada unha delas e as súas diferenzas
ecosistemas, así como o relevante papel que o seu
máis significativas.
coñecemento ten para a biotecnoloxía, fundamental-
6. Diferenciar os mecanismos de síntese da mate- mente na industria alimentaria, farmacéutica ou na
ria orgánica respecto dos de degradación e os inter- loita contra a contaminación.
cambios enerxéticos a eles asociados. Explicar o sig-
9. Analizar os mecanismos de autodefensa dos seres
nificado biolóxico da respiración celular indicando
vivos, en particular o desenvolto polos vertebrados
as diferenzas entre a vía aerobia e a anaerobia res-
ante a presenza dos antíxenos. Coñecer o concepto
pecto da rendibilidade enerxética, os produtos finais
actual de inmunidade e explicar as características da
orixinados e o interese industrial destes últimos.
resposta inmunitaria, así como se pode incidir para
Enumerar os diferentes procesos que teñen lugar na
reforzar e estimular as defensas naturais.
fotosíntese e xustificar a súa importancia como pro-
ceso de biosíntese, individual para os organismos, Con este criterio preténdese avaliar se o alumnado
pero tamén para o mantemento da vida. identifica as características da inmunidade e do siste-
Avalíase con este criterio se o alumnado entende, ma inmunitario cos diferentes tipos celulares implica-
de forma global, os procesos metabólicos celulares dos e como actúan as defensas externas e internas
de intercambio de materia e enerxía; se valora as contra a infección. Tamén debe avaliarse o coñece-
funcións dos encimas e diferencia a vía aerobia e mento sobre as diferentes técnicas que activan a res-
anaerobia respecto á rendibilidade enerxética e aos posta inmunitaria, como os soros e as vacinas. E final-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.273
mente a identificación das alteracións inmunitarias A xeoloxía ofrece unha visión global e unitaria que
nas persoas, como por exemplo nos casos da Sida, o integra os fenómenos e procesos xeolóxicos nunha
transplante de órganos e valorar as súas dimensións teoría global, a tectónica de placas, que permite
médicas, biolóxicas, sociais e éticas. explicar a formación do relevo, a aparición de vol-
cáns, a frecuencia de terremotos en determinadas
Orientacións metodolóxicas.
zonas e os distintos tipos de rochas.
A metodoloxía adecuada para desenvolver a biolo-
Analízanse os datos necesarios para formular hipó-
xía no bacharelato é aquela que potencia a capaci-
teses (constitución e estrutura do interior terrestre e
dade do alumnado para a autoaprendizaxe, traballar
as similitudes con outros corpos do sistema solar).
en equipo, aplicar métodos adecuados de investiga-
Estúdanse as manifestacións da dinámica do interior
ción e para que chegue a comprender a conexión
terrestre (orixe dos océanos e continentes, formación
entre os coñecementos teóricos e as súas aplicacións
de cordilleiras, magmatismo e metamorfismo) en
prácticas.
relación coa evolución das placas litosféricas ao lon-
Proposta de estratexias metodolóxicas para desen- go da historia da Terra.
volver as capacidades plasmadas nos obxectivos:
A bioloxía estuda os seres vivos baixo un criterio
-Crear na aula un clima que favoreza as aprendiza- marco: unidade e diversidade. Estuda as caracterís-
xes significativas, que desenvolva o interese pola ticas comúns de todos os organismos vivos: célula,
materia e os seus estudos posteriores, que permita a capacidade de adaptación, evolución, necesidade de
interacción e o intercambio na aula. obter materia e enerxía, os mecanismos de supervi-
vencia a través de organismos-tipo que representan
-Ter en conta as ideas previas do alumnado para o
os principais grupos taxonómicos. Trátase de refle-
deseño e a secuencia de actividades, facilitando a
xionar sobre os principais problemas que ten un ser
construción de aprendizaxes cooperativas que propi-
vivo para existir e manterse con vida.
cien o cambio conceptual, metodolóxico e actitudi-
nal. A teoría da evolución, base da bioloxía moderna, é
-Dotar o alumnado de ferramentas que lle permi- o eixe condutor que lle vai permitir ao alumnado
tan iniciarse nos métodos de investigación mediante comprender a orixe da biodiversidade, interrelacio-
a preparación de actividades cun obxectivo funda- nándose con outros contidos de xeoloxía, como por
mental de desenvolvemento de procedementos. exemplo o movemento dos continentes.
-Propoñer actividades que relacionen os fenóme- A materia estrutúrase en sete bloques. O primeiro
nos estudados na aula cos da vida cotiá, mediante presenta contidos comúns; séguenlle tres bloques de
análise de situacións concretas, comentarios de xeoloxía para finalizar cos outros tres de bioloxía.
novas de actualidade ou realizando saídas didácti-
O desenvolvemento destes contidos non debe des-
cas (laboratorios, fábricas, etc.) combinadas con
ligarse da necesidade de formar persoas capaces de
informes ou traballos específicos.
comprender cada vez mellor o mundo e o papel da
ciencia nel, que sexan capaces de ter unha opinión
BIOLOXÍA E XEOLOXÍA
fundamentada sobre a transformación do medio pola
Introdución. acción humana, a desaparición de especies ou a ine-
ludible procura da sustentabilidade e, en función
A razón desta materia que se ocupa de dúas disci-
delas, tomar decisións para a súa vida e o mundo en
plinas conxuntamente vén dada polo feito de que a
que vive.
bioloxía e a xeoloxía pertencen ao campo das cien-
cias experimentais, que teñen como obxecto a inter- A resolución de problemas sinxelos arredor destes
pretación do mundo físico e natural que nos arrodea, temas (tanto na aula coma no laboratorio ou no cam-
polo que comparten métodos de traballo e coinciden po) permitirá unha aprendizaxe funcional ao aplicar
nalgúns dos seus contidos. o aprendido, mobilizar conceptos e levar a cabo os
Para entender e poder interpretar os fenómenos procedementos necesarios. As actitudes cara á cien-
físicos e naturais, estas dúas disciplinas desenvolve- cia e ao traballo cooperativo pódense pór de mani-
ron ao longo do tempo procesos de construción de festo co traballo en equipo, que permite desenvolver
modelos da realidade cada vez con maior poder a capacidade de argumentación, tolerancia, capaci-
explicativo e sentáronse as bases para o avance dade de expresión ou a madureza persoal. Contidos
científico e tecnolóxico que implica, tanto unha con- conceptuais, procedementais e actitudinais que
siderable mellora das condicións de vida actuais nas serán desenvolvidos na busca da persoas formadas
sociedades occidentais, como graves riscos para o cientificamente.
equilibrio do planeta e a sustentabilidade.
Obxectivos.
A materia de bioloxía e xeoloxía da modalidade de
O ensino da bioloxía e xeoloxía no bacharelato terá
bacharelato de ciencias e tecnoloxía retoma e amplía
como finalidade o desenvolvemento das seguintes
os coñecementos de bioloxía e xeoloxía da etapa
capacidades:
anterior, o que permite coñecer mellor a Terra como
planeta activo. Nel desenvólvense os seres vivos cos 1. Coñecer os conceptos, teorías e modelos máis
seus distintos modelos de organización constituíndo importantes e xerais da bioloxía e a xeoloxía, de xei-
a diversidade actual. to que o alumnado poida ter unha visión global do

12.274 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
campo de coñecemento que aborda e dar unha posi- -Participación en debates e traballos en equipo,
ble explicación dos fenómenos naturais, aplicando revisando e contrastando as ideas propias, argumen-
estes coñecementos a situacións reais e cotiás. tando e empregando o vocabulario específico.
2. Elaborar, cos datos que se coñecen do interior -Lectura, análise e comentario de textos e libros
da Terra, unha hipótese explicativa sobre a súa com- científicos sinxelos que permitan comprender e
posición, o seu proceso de formación e a súa dinámi- afondar nas cuestións tratadas.
ca.
-Elaboración de informes sobre situacións proble-
3. Recoñecer que a visión globalizadora e unifi-
máticas no eido da saúde ou da biotecnoloxía que
cante que propón a teoría da tectónica de placas per-
permitan coñecer as limitacións da tecnociencia e os
mite explicar coherentemente fenómenos como a
problemas derivados do seu uso inadecuado, fomen-
variación da posición dos continentes, a formación
tando a autonomía e a capacidade de emitir un xuí-
de cordilleiras e rochas e a dinámica interna do pla-
zo crítico.
neta, e contribúe a explicar a distribución dos seres
vivos. -Elaboración de informes sobre problemas
ambientais, de predición de riscos ou de conserva-
4. Coñecer os procesos da xeodinámica externa
ción de especies, facendo propostas de mellora e
(que dan lugar á formación das rochas sedimentarias
empregando os termos científicos con precisión e
e á súa alteración) e a súa interacción coa xeodiná-
rigor.
mica interna (da que derivan procesos como a evolu-
ción do relevo ao longo do tempo, a formación de
Estratexias metodolóxicas.
solos e das paisaxes, a xeración de riscos xeolóxicos,
etc.). A metodoloxía adecuada para desenvolver a biolo-
xía e xeoloxía no bacharelato será aquela que poten-
5. Realizar unha aproximación aos diversos mode-
cie a capacidade de autoaprendizaxe no alumnado,
los de organización dos seres vivos, á súa estrutura e
traballar en equipo, aplicar métodos adecuados de
funcionamento, entendéndoos como o resultado de
investigación e para que poida establecer a conexión
distintas estratexias adaptativas ao medio natural.
entre os coñecementos teóricos e a súas aplicacións
6. Coñecer a diversidade dos seres vivos e ser
prácticas.
quen de incorporar o coñecemento dos procesos evo-
lutivos para explicar a súa orixe. Propóñense as seguintes estratexias metodolóxicas
para desenvolver as capacidades que os obxectivos
7. Integrar a dimensión social e tecnolóxica da
requiren:
bioloxía e a xeoloxía comprendendo as vantaxes e
problemas que o seu desenvolvemento lle formula ao
-Crear na aula un clima que favoreza as aprendiza-
medio natural, ao ser humano e á sociedade e a posi-
xes significativas, que desenvolva o interese pola
bilidade de contribuír á conservación e protección
materia e os seus estudos posteriores, que permita a
do medio natural e social.
interacción entre iguais e entre o profesorado e
8. Utilizar con certa autonomía destrezas de inves- alumnado como base para o desenvolvemento inte-
tigación, tanto documentais como experimentais gral como persoas.
(formular problemas, formular e contrastar hipóte-
-Propiciar a construción dunha imaxe da ciencia, e
ses, realizar experiencias, etc.) recoñecendo o carác-
en particular da bioloxía e xeoloxía, non estática,
ter da ciencia como proceso cambiante e dinámico.
entendendo que a provisionalidade da súas conclu-
9. Desenvolver actitudes que se asocian ao traba-
sións e teorías é unha das súas características fun-
llo científico, tales como a busca de información, a
damentais.
capacidade crítica, a necesidade de verificación dos
feitos, o cuestionamento do obvio e a apertura ante -Ter en conta as ideas previas do alumnado para o
novas ideas, o traballo en equipo, a aplicación e deseño e secuencia de actividades. Facilitar a cons-
difusión dos coñecementos, etc. coa axuda das tec- trución de aprendizaxes cooperativas que propicien
noloxías da información e da comunicación cando o cambio conceptual, metodolóxico e actitudinal.
sexa necesario.
-Dotar o alumnado de ferramentas que lle permi-
Contidos.
tan iniciarse nos métodos de investigación mediante
Contidos comúns. a preparación de actividades nas que un dos obxec-
tivos sexa o desenvolvemento de procedementos.
-Busca, selección e tratamento de información
relevante para o coñecemento da bioloxía e a xeolo- -Pór de manifesto a correlación entre os fenómenos
xía, utilizando diferentes recursos (visuais, cartográ- estudados na aula e os da vida cotiá, mediante aná-
ficos, bibliográficos, deseños experimentais, claves lise de situacións concretas, comentarios de novas
dicotómicas) e a terminoloxía adecuada. de actualidade ou saídas didácticas (a laboratorios,
-Emprego das tecnoloxías da información e da fábricas, itinerarios xeolóxicos, etc.) combinadas
comunicación como ferramenta que axude á inter- con informes ou traballos específicos. Facer especial
pretación de conceptos, na obtención e tratamento fincapé nas características xeolóxicas e na biodiver-
de datos e mais na procura de información. sidade de Galicia.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.275
Orixe e estrutura da Terra. Unidade e diversidade da vida.
-A diversidade dos seres vivos e a súa clasifica-
-Métodos de estudo do interior da Terra. Interpre-
ción: criterios de clasificación.
tación dos datos proporcionados polos diferentes
métodos. -A evolución da vida e os principais mecanismos
evolutivos.
-A estrutura interna da Terra. Composición dos
materiais terrestres. -Niveis de organización dos seres vivos. A célula
como unidade de vida.
-Minerais e rochas. Estudo experimental da forma-
ción de cristais. Minerais petroxenéticos. Aplica- -Características fundamentais dos cinco reinos de
cións dos minerais. seres vivos.
-Histoloxía e organografía animal e vexetal básica.
-Iniciación ás novas tecnoloxías na investigación
do contorno: os sistemas de información xeográfica. -Observacións microscópicas de tecidos animais,
Teledetección. tecidos vexetais e de organismos unicelulares.
-O traballo de campo: recoñecemento de mostras A bioloxía das plantas.
sobre o terreo.
-A diversidade no reino das plantas: principais
-O traballo de laboratorio: análises físicas e quími- grupos taxonómicos.
cas; o microscopio petrográfico. -O proceso de nutrición: nutrición autótrofa. A
fotosíntese. Estudo experimental dalgún dos seus
Xeodinámica interna. A tectónica de placas.
aspectos.
-Placas litosféricas: características e límites.
-As funcións de relación no mundo vexetal. Prin-
-Os bordos das placas: construtivos, transforman- cipais hormonas vexetais. Comprobación experi-
tes e destrutivos. Fenómenos xeolóxicos asociados. mental dos seus efectos.
Formación de cordilleiras.
-A reprodución en plantas. Reprodución asexual e
-Condución e convección da calor interna e as sexual. Ciclo biolóxico das plantas. Tecnoloxías
súas consecuencias na dinámica interna da Terra. reprodutivas e as súas aplicacións.
-Orixe e evolución dos océanos e continentes. Teo- -Principais adaptacións das plantas ao medio.
ría da tectónica de placas ou tectónica global. O
-Manexo de claves dicotómicas sinxelas para a
ciclo de Wilson.
determinación de especies vexetais.
-Formación e evolución dos magmas. As rochas
-Importancia das plantas no mantemento dos eco-
magmáticas. Magmatismo e tectónica de placas.
sistemas e da vida na Terra.
-Metamorfismo. As rochas metamórficas. Tipos de A bioloxía dos animais.
metamorfismo e tectónica de placas.
-A diversidade no reino animal: principais grupos
-Recoñecemento das rochas magmáticas e meta- taxonómicos.
mórficas máis representativas. Utilidade das rochas
-O proceso de nutrición: nutrición heterótrofa.
ígneas e metamórficas.
Estudo experimental sinxelo dalgún aspecto da
Xeodinámica externa e historia da Terra. nutrición animal.
-Procesos da xeodinámica externa. Ambientes e -Os sistemas de coordinación no reino animal. A
procesos sedimentarios. A estratificación e o seu locomoción.
valor xeolóxico.
-A reprodución nos animais. Ciclo biolóxico dos
-As rochas sedimentarias e as súas aplicacións. animais.
Recoñecemento das máis representativas. -Principais adaptacións dos animais ao medio.
-Meteorización. Formación dos solos. Importancia -Manexo de claves dicotómicas sinxelas para a
da súa conservación. determinación de moluscos, artrópodos e vertebra-
dos.
-Interacción entre procesos xeolóxicos externos e
internos. O sistema Terra: unha perspectiva global. -Importancia da biodiversidade. Plantas e animais
en perigo de extinción. Accións para a conservación
-Interpretación de mapas topográficos: interpreta-
da biodiversidade: protección dos hábitats.
ción de mapas e cortes xeolóxicos sinxelos.
Criterios de avaliación.
-Riscos xeolóxicos. Predición e prevención.
1. Interpretar os datos obtidos por distintos méto-
-A reconstrución do pasado terrestre. Métodos de
dos para construír un modelo de estrutura e compo-
datación. O tempo xeolóxico e a súa división: gran-
sición do interior do planeta.
des cambios ocorridos ao longo da historia da Terra.
Formación dunha atmosfera oxidante. Identificación Trátase de comprobar que o alumnado interpreta
dalgúns fósiles característicos. Grandes extincións: adecuadamente os datos provenientes de diferentes
causas e consecuencias. Cambios climáticos: as gla- métodos de estudo do interior da Terra (sismolóxico,
ciacións. gravimétrico, magnético, térmico, etc.); que os rela-

12.276 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
ciona coas teorías actuais sobre a orixe e evolución ficacións dos seres vivos e diferenciar os pertencen-
do planeta; representa a súa estrutura en capas con- tes a cada un dos cinco reinos, sabendo describir as
céntricas cada vez máis densas; coñece a súa com- características que os identifican; se é quen de
posición, a distribución dos materiais e a circulación manexar claves para identificar plantas e animais,
de materia e enerxía polo seu interior, o que posibi- cando menos ata o nivel de familia.
lita os movementos das capas xeolóxicas máis super- 7. Relacionar tecidos e órganos cos cinco reinos e
ficiais. coñecer os principais tecidos animais e vexetais, a
súa morfoloxía e fisioloxía.
2. Deseñar e realizar investigacións que inclúan as
características esenciais do traballo científico (con- Preténdese avaliar a capacidade do alumnado para
creción do problema, emisión de hipóteses, deseño e identificar en debuxos, fotografías ou preparacións
realización de experiencias e comunicación de microscópicas órganos e tecidos animais e vexetais,
resultados) en procesos como a cristalización, a for- facer debuxos explicativos indicando as súas carac-
mación de minerais, a formación de solo, a nutrición terísticas e funcionamento e o tipo de células que os
vexetal, etc. forman, así como se é capaz de realizar preparacións
microscópicas sinxelas de tecidos, manexando os
Trátase de comprobar a progresión no desenvolve-
instrumentos, reactivos, etc.
mento de destrezas e actitudes científicas para cons-
tatar o seu avance conceptual, metodolóxico e acti- 8. Explicar a vida das plantas e de calquera ser
tudinal, aplicándoas ao estudo de problemas rele- vivo como un sistema, entendendo que os seus
vantes para a xeoloxía e a bioloxía. modelos de organización son unha resposta determi-
nada ás condicións do medio, físico ou biolóxico,
3. Situar sobre un mapa as principais placas litos-
para asegurar a súa supervivencia.
féricas e valorar as accións que exercen os seus bor-
dos. Explicar as zonas de volcáns e terremotos, a for- Preténdese avaliar o coñecemento que posúe o
mación de cordilleiras, a expansión do fondo oceáni- alumnado sobre as funcións vitais das plantas e as
co e a distribución simétrica dos seus materiais e a adaptacións que lles permiten realizar estas fun-
presencia de rochas e fósiles semellantes en lugares cións, así como a influencia que sobre elas teñen
moi afastados. determinadas variables. Comprobarase igualmente
se é capaz de deseñar e desenvolver experiencias
Preténdese avaliar se o alumnado coñece e sitúa as
sobre a fotosíntese e a acción das hormonas no orga-
principais placas litosféricas e a acción de cada un
nismo, nas que se inclúa control de variables.
dos seus bordos cando no seu movemento interaccio-
na con outra placa. Así mesmo, avaliarase se é quen 9. Coñecer as funcións vitais nos principais grupos
de interpretar todos os fenómenos xeolóxicos asocia- de animais e as estruturas e órganos que as permi-
dos ás placas e ás forzas xeolóxicas que os orixinan. ten.
4. Identificar os principais tipos de rochas, a súa Preténdese avaliar o coñecemento do proceso de
composición, textura e proceso de formación, aflora- nutrición nos principais grupos animais e as estrutu-
mentos e aplicacións. ras e órganos que nel interveñen; as condutas e apa-
ratos destinados á reprodución; os órganos e siste-
Con este criterio trátase de comprobar se o alum-
mas que levan a cabo a súa función de relación, así
nado recoñece as principais rochas magmáticas,
como as adaptacións que lles permiten realizar estas
metamórficas e sedimentarias, así como os procesos
funcións. Comprobarase tamén se as alumnas e os
que as orixinaron e se é quen de realizar experien-
alumnos son capaces de deseñar e realizar experien-
cias que reproduzan algúns deses procesos no labo-
cias sobre algún aspecto da dixestión, a circulación
ratorio.
ou a respiración.
5. Explicar os procesos de formación dun solo,
Orientacións metodolóxicas.
identificar os principais tipos de solos e xustificar a
importancia da súa conservación. A metodoloxía adecuada para desenvolver a biolo-
xía e xeoloxía no bacharelato será aquela que poten-
Trátase de avaliar se as alumnas e os alumnos son
cie a capacidade do alumnado para a autoaprendiza-
quen de recoñecer as características propias do solo
xe, o traballar en equipo, aplicar métodos adecuados
e os seus compoñentes e xustificar as razóns da súa
de investigación e para que poida establecer a cone-
importancia ecolóxica; se comprenderon a influen-
xión entre os coñecementos teóricos e a súas aplica-
cia de factores como o tipo de precipitación, relevo,
cións prácticas.
litoloxía, a cuberta vexetal ou a acción humana na
formación do solo e se coñecen os tipos de solos Para desenvolver estas capacidades será preciso,
máis importantes e algunhas medidas de protección cando menos:
dos solos para evitar a desertización. -Crear na aula un clima que favoreza as aprendiza-
6. Explicar as características fundamentais dos xes significativas, que desenvolva o interese pola
principais taxons en que se clasifican os seres vivos materia e os seus estudos posteriores, que permita a
e saber utilizar claves dicotómicas para identificar comunicación e intercambio de saberes e experien-
os máis comúns. cias na aula.
Trátase de avaliar se o alumnado sabe manexar os -Ter en conta as ideas previas do alumnado para o
criterios científicos cos que se estableceron as clasi- deseño e a secuencia de actividades. Facilitar a

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.277
construción de aprendizaxes cooperativas que propi- e sustentable das fontes de enerxía, da auga e, en
cien o cambio conceptual, metodolóxico e actitudi- xeral, dos recursos terrestres e respecto á deteriora-
nal. ción do ambiente. O seu estudo promove un coñece-
mento rigoroso da Terra e unha reflexión crítica
-Dotar o alumnado de ferramentas que lle permi-
sobre os problemas ambientais que nos afectan máis
tan iniciarse nos métodos de investigación mediante
directamente, como os incendios, mareas negras,
a preparación de actividades nas que un dos obxec-
deterioración das rías, chuvia ácida, etc., aplicando
tivos sexa o desenvolvemento de procedementos.
modelos teóricos e procedementos científicos de
-Propoñer actividades que poñan de manifesto a análise, á vez que proporciona unha visión para
correlación entre os fenómenos estudados na aula e encontrar a forma de contribuír a mitigar os riscos e
os da vida cotiá, mediante análise de situacións con- aproveitar eficazmente os recursos nun contexto de
cretas, comentarios de novas de actualidade ou rea- sustentabilidade. As alumnas e os alumnos com-
lizando saídas didácticas (a laboratorios, fábricas, prenden e estudan, deste xeito, o seu medio natural
itinerarios xeolóxicos, etc.) combinadas con infor- e os procesos asociados. Partindo dos problemas
mes ou traballos específicos. Facer especial fincapé máis próximos, poderán xulgar e avaliar as transfor-
nas características xeolóxicas e na biodiversidade macións e os cambios que ocorren no seu contorno e,
de Galicia. consecuentemente, comportaranse moito mellor no
seu contorno inmediato. En definitiva, facilítalles a
CIENCIAS DA TERRA E AMBIENTAIS información necesaria para tomar decisións funda-
mentadas e responsables sobre asuntos importantes
Introdución.
para as súas vidas, como persoas e como membros
Os contidos da materia configúranse ao redor de da sociedade.
dous grandes aspectos: o estudo dos sistemas terres-
A materia exixe, dadas as súas características, pór
tres e as súas interaccións co sistema humano. É
en xogo os coñecementos adquiridos nos cursos
unha ciencia multidisciplinar e de síntese, de apli-
anteriores, en especial aqueles relativos ao medio
cación doutras ciencias como a xeoloxía, bioloxía,
natural, impartidos nas materias de bioloxía e xeolo-
ecoloxía, química, física, con moitas achegas proce-
xía, física e química e xeografía, ademais dos que se
dentes do campo das ciencias sociais, polo que ten
obteñen de maneira informal, presentes nos medios
un interese tanto científico coma socioeconómico.
de comunicación. O desenvolvemento da materia
Proporciona os coñecementos necesarios para enten-
implica de forma explícita o estudo das relacións
der a dinámica do noso planeta, interpretar o seu
entre ciencia, técnica, sociedade e medio natural,
pasado, predicir o seu futuro e ofrecer propostas de
tanto na análise das situacións coma nas diferentes
solución a diversos problemas que a sociedade ten
opcións que se poderían formular. Os adiantos técni-
formulados, como a investigación sobre fontes alter-
cos, así como o grande avance dos sistemas informá-
nativas de enerxía, o abastecemento de materias pri-
ticos e das telecomunicacións, ofrecen unhas ferra-
mas para satisfacer as necesidades dunha sociedade
mentas imprescindibles para a análise de datos e
en continuo crecemento e desenvolvemento, os
para desenvolver modelos preditivos.
impactos ambientais e o quecemento global do pla-
neta, así como os factores que inciden neles. Os
Os contidos organízanse en tres bloques. O primei-
seres vivos e os ecosistemas son sistemas complexos
ro iníciase cunha introdución sobre o concepto de
nos cales se establecen infinidade de relacións entre
medio natural e o enfoque que se lle dará á materia.
os seus compoñentes. Cando introducimos unha
O segundo bloque constitúe o núcleo central da
modificación nalgún destes sistemas non é fácil pre-
materia e nel estúdanse os diferentes subsistemas
dicir cales van ser as consecuencias sobre os seus
naturais: a xeosfera, con especial atención á tectóni-
elementos e os seus posibles desequilibrios.
ca de placas, a hidrosfera e a atmosfera facendo
A aparición dos denominados problemas ambien- especial referencia ao clima e á biosfera. O terceiro
tais globais como o cambio climático, a perda de bloque é unha recapitulación baixo o punto de vista
biodiversidade, etc. espertou o interese, primeiro da sociedade humana e nel analízanse aspectos eco-
ecoloxista e despois nas comunidades científicas, nómicos, lexislativos e de xestión ambiental. Estú-
polo medio natural a partir do último terzo do sécu- danse os indicadores de estado do planeta, as reper-
lo XX. A partir da Conferencia de Río comeza a cusións dos problemas ambientais e as súas posibles
divulgarse o concepto de sustentabilidade como a solucións, propoñendo alternativas desde o punto de
vía que debe seguir a humanidade. As Ciencias da vista global como o desenvolvemento sustentable e
Terra abordan cuestións ambientais de alcance mun- outros instrumentos como a educación ambiental e
dial, rexional e local, como a emisión de gases cau- medidas lexislativas.
santes da chuvia ácida e do incremento do efecto
Obxectivos.
invernadoiro, o tratamento do lixo, a sobreexplota-
ción dos caladoiros, as mareas negras, etc. Un dos A finalidade da materia é o desenvolvemento das
desafíos existenciais para a cidadanía do século XXI seguintes capacidades:
é a súa capacidade de coexistir pacificamente co
ambiente. As Ciencias da Terra deben dotar o alum- 1. Comprender o funcionamento da Terra e dos sis-
nado, o futuro cidadán, dos coñecementos e da capa- temas terrestres e as súas interaccións desde unha
cidade de extraer conclusións respecto ao uso eficaz óptica sistémica, como fundamento para a interpre-

12.278 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
tación das repercusións globais dalgúns feitos apa- ambientais da evolución tecnolóxica. Aplicación á
rentemente locais e viceversa. realidade galega.
O medio natural.
2. Coñecer a influencia dos procesos xeolóxicos no
medio natural e na vida humana. -Concepto de medio natural e interdisciplinarieda-
de das ciencias ambientais.
3. Avaliar as posibilidades de utilización dos
recursos naturais, incluíndo as súas aplicacións, e -Introdución á teoría de sistemas. O medio natural
recoñecer a existencia dos seus límites, valorando a como sistema. Construción de modelos sinxelos dun
necesidade de adaptar o uso á capacidade de reno- sistema ambiental natural. Complexidade e entro-
vación e aplicando aos problemas ambientais a ópti- pía.
ca do desenvolvemento sustentable.
-Cambios no medio natural ao longo da historia da
4. Analizar as causas que dan lugar a riscos natu- Terra.
rais, coñecer os impactos derivados da explotación
-Concepto de recurso. O medio natural como
dos recursos e considerar diversas medidas de pre-
recurso para a humanidade. Recursos renovables e
vención e corrección.
non renovables facendo mención especial aos máis
5. Investigar cientificamente os problemas representativos de Galicia.
ambientais, mediante técnicas variadas de tipo fisi-
-Concepto de impacto ambiental e de risco. Riscos
coquímico, biolóxico, xeolóxico e matemático, e
naturais e inducidos. Catástrofes máis frecuentes en
recoñecer a importancia dos aspectos históricos,
Galicia.
sociolóxicos, económicos e culturais nos estudos
-Consecuencias das accións humanas sobre o
sobre o medio natural.
medio natural.
6. Utilizar as tecnoloxías da información e a comu-
-Fontes de información ambiental. Sistemas de
nicación para realizar simulacións, tratar datos e
determinación de posición por satélite. Fundamen-
extraer e utilizar información de diferentes fontes,
tos, tipos e aplicacións. Teledetección: fotografías
avaliar o seu contido, fundamentar os traballos e
aéreas e a súa interpretación, satélites meteorolóxi-
realizar informes.
cos e de información ambiental. Radiometría e os
7. Promover actitudes favorables ao respecto e á seus usos. Programas informáticos de simulación
protección do medio natural, desenvolvendo a capa- ambiental.
cidade de valorar as actuacións sobre o contorno e
Os sistemas fluídos.
tomar libremente iniciativas na súa defensa.
-Atmosfera: estrutura e composición.
Contidos.
-Actividade protectora e reguladora da atmosfera.
Contidos comúns.
Inversións térmicas.
-Busca, selección e tratamento de información
-Breve visión do clima de Galicia no contexto ibé-
relevante para o coñecemento do medio natural, uti-
rico.
lizando diferentes recursos: visuais, cartográficos,
bibliográficos e deseños experimentais coa termino- -Recursos enerxéticos relacionados coa atmosfera.
loxía adecuada. -Contaminación atmosférica: detección, preven-
ción e corrección.
-Emprego das TIC como ferramenta que axude na
interpretación de conceptos, na obtención, trata- -O buraco da capa de ozono. Aumento do efecto
mento e representación de datos, na procura e comu- invernadoiro. O cambio climático global.
nicación da información.
-Hidrosfera: os recipientes hídricos. O balance
-Participación en debates e traballos en equipo, hídrico e o ciclo da auga.
revisando e contrastando as ideas propias, argumen-
-Recursos hídricos: usos, explotación e impactos.
tando e empregando o vocabulario específico en
Utilización dos recursos hídricos en Galicia.
exposicións orais e escritas.
-A contaminación hídrica: detección, prevención e
-Lectura, análise e comentario de textos e libros
corrección. Contaminación mariña. As mareas
científicos sinxelos, así como artigos de divulgación
negras. Determinación en mostras de auga dalgúns
científica, xurídica, económica e social, que permi-
parámetros químicos e biolóxicos e interpretación
tan comprender e afondar nas cuestións tratadas.
dos resultados en función do seu uso.
-Elaboración de informes sobre problemas
A xeosfera.
ambientais (como a sobreexplotación de recursos, a
-Estrutura e composición.
predición de riscos, impactos ambientais) fomentan-
do a autonomía, a capacidade de reflexión e de emi- -Balance enerxético da Terra.
tir un xuízo crítico, facendo propostas de mellora e
-Orixe da enerxía interna. Xeodinámica interna.
empregando os termos científicos adecuados con
precisión e rigor. -Risco volcánico e risco sísmico: predición e pre-
vención.
-Recoñecemento da necesidade dun desenvolve-
mento sustentable e valoración das consecuencias -Xeodinámica externa.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.279
-Sistemas de ladeira e sistemas fluviais. Riscos os espazos naturais na Península e en particular en
asociados: predición e prevención. Galicia.
-O relevo como resultado da interacción entre a Criterios de avaliación.
dinámica interna e a dinámica externa da Terra. O
1. Aplicar a teoría de sistemas ao estudo da Terra
relevo de Galicia.
e do medio natural, recoñecendo a súa complexida-
-Recursos da xeosfera e as súas reservas. Xacigos de, a súa relación coas leis da termodinámica e o
minerais. Recursos enerxéticos. Combustibles fósi- carácter interdisciplinar das ciencias ambientais, e
les. Enerxía nuclear. Visión global sobre os nosos reproducir modelos sinxelos que reflictan a estrutu-
recursos enerxéticos e minerais. ra dun sistema natural.
-Impactos derivados da explotación dos recursos e Trátase de avaliar se o alumnado é capaz de com-
a súa incidencia en Galicia. prender que o medio natural é un sistema formado
por un conxunto de elementos con relacións de inte-
A ecosfera.
racción e interdependencia que lle confiren carácter
-O ecosistema: compoñentes e interaccións. propio e se é capaz de realizar modelos representa-
tivos.
-Os biomas terrestres e acuáticos.
2. Identificar os principais instrumentos que ache-
-Relacións tróficas entre organismos dos ecosiste-
gan información sobre o medio natural na actualida-
mas. Representación gráfica e interpretación das
de e as súas respectivas aplicacións.
relacións tróficas nun ecosistema.
Trátase de comprobar se recoñecen os principais
-Biomasa e produción biolóxica.
métodos de información acerca do medio natural,
-Ciclos bioxeoquímicos do oxíxeno, o carbono, o como a observación e descrición do territorio e o seu
nitróxeno, o fósforo e o xofre. uso, a cartografía temática, a fotografía aérea, a toma
-O ecosistema no tempo: sucesión, autorregulación de mostras e a súa análise e interpretación e se
e regresión. saben describir en que consisten as informacións
que nos subministran as modernas técnicas de
-A biosfera como patrimonio e como recurso fráxil
investigación (sistemas de localización, fotografías
e limitado. Impactos sobre a biosfera: deforestación
de satélites, radiometrías, etc.) baseadas nas tecno-
e perda de biodiversidade. Causas e repercusión da
loxías da información e da comunicación.
perda de biodiversidade.
3. Explicar a actividade reguladora da atmosfera,
Interfases.
saber cales son as condicións meteorolóxicas que
-O solo como interfase. Composición, estrutura e provocan maior risco de concentración de contami-
textura. nantes atmosféricos e algunhas consecuencias da
contaminación, como o aumento do efecto inverna-
-Os procesos edáficos. Tipos de solos.
doiro e a diminución da concentración do ozono
-Trazos xerais dos solos de Galicia. estratosférico.
-Recoñecemento experimental dos horizontes do Trátase de avaliar se o alumnado comprende a
solo. capacidade reguladora térmica, química, etc. da
atmosfera así como a súa gran capacidade difusora
-Solo, agricultura e alimentación.
de contaminantes. Tamén se avaliará se entende que
-Erosión, contaminación e degradación de solos.
existen algunhas variables como a presión atmosfé-
Desertización. Valoración da importancia do solo e
rica e a topografía que poden modificala, aumentan-
os problemas asociados á desertización.
do a contaminación e os efectos sobre a poboación.
-O sistema litoral como interfase. Formación e
4. Relacionar o ciclo da auga con factores climáti-
morfoloxía costeira.
cos e citar os principais usos e necesidades como
-Zonas húmidas costeiras e a súa importancia eco- recurso para as actividades humanas. Recoñecer as
lóxica. principais causas de contaminación da auga e utili-
zar técnicas químicas e biolóxicas para detectala,
-Arrecifes e fleirais.
valorando os seus efectos e consecuencias para o
-Recursos costeiros e impactos derivados da súa desenvolvemento da vida e do consumo humano.
explotación.
Avaliarase se se relaciona o ciclo da auga cos ele-
A xestión do planeta. mentos e factores climáticos, se se coñecen as cau-
sas de que haxa máis dispoñibilidade de auga doce
-Os principais problemas ambientais. Indicadores
nuns lugares ca noutros e se se sabe qué actividades
para a valoración do estado do planeta. Sustentabili-
humanas destacan polo seu requirimento hídrico.
dade.
Así mesmo, valorarase se se dominan algunhas téc-
-Avaliación do impacto ambiental. Manexo de nicas para a determinación da DBO, o oxíxeno disol-
matrices sinxelas. to, a presenza de materia orgánica e de microorga-
-Ordenación do territorio. Lexislación ambiental. nismos, se se identifican algunhas especies biolóxi-
A protección de espazos naturais. Breve visión sobre cas indicadoras de contaminación e se se sabe infe-

12.280 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
rir a partir delas o seu grao de adecuación para o mediante argumentos fisicoquímicos e biolóxicos as
desenvolvemento da vida e do consumo humano. razóns da súa importancia ecolóxica.
5. Identificar as fontes de enerxía da actividade 9. Diferenciar entre o crecemento económico e o
xeodinámica da Terra e recoñecer os seus principais desenvolvemento sustentable e propoñer medidas
procesos e produtos; explicar o papel da xeosfera encamiñadas a aproveitar mellor os recursos, a dimi-
como fonte de recursos para a humanidade e distin- nuír os impactos, a mitigar os riscos e a conseguir un
guir os riscos naturais dos inducidos pola explota- medio natural máis saudable.
ción da xeosfera.
Avaliarase se o alumnado comprende que a visión
Trátase de avaliar se o alumnado é quen de reco- dos problemas ambientais tamén depende de crite-
ñecer no relevo o resultado da interacción entre pro- rios sociais, políticos e económicos e propón posi-
cesos xeolóxicos internos e externos e se é capaz de bles melloras que mitiguen a situación baseándose
establecer a relación causal destes con estruturas en modelos de desenvolvemento sustentable.
como cordilleiras, dorsais e fosas oceánicas, placas
Orientacións metodolóxicas.
litosféricas, sistemas fluviais e glaciarios. Tamén se
valorará se recoñece a orixe xeolóxica de gran parte A metodoloxía para desenvolver as Ciencias da
dos obxectos do seu contorno. Débense saber identi- Terra e ambientais debe potenciar a capacidade do
ficar os riscos de orixe natural e aqueles causados, alumnado para a autoaprendizaxe, o traballo en
polo menos parcialmente, pola actividade humana. equipo, a aplicación de métodos adecuados de
investigación de modo que se poida establecer a
6. Analizar o papel da natureza como fonte limita-
conexión entre os coñecementos teóricos e as súas
da de recursos para a humanidade, distinguir os
aplicacións prácticas.
recursos renovables ou perennes dos non renovables
e determinar os riscos e impactos ambientais deriva- As propostas metodolóxicas que se consideran
dos das accións humanas. relevantes para desenvolver o currículo desta mate-
ria son as seguintes:
Valorarase a capacidade das alumnas e dos alum-
nos para analizar os distintos recursos naturais que -Xerar un clima na aula que favoreza as aprendi-
utiliza a humanidade nas súas actividades e se zaxes significativas, que esperte o interese pola
saben clasificar segundo criterios de renovabilida- materia e que permita a comunicación entre estu-
de. Tamén se valorará o coñecemento da gran capa- dantes e co profesorado.
cidade de alteración do medio natural polo ser
-Relacionar os fenómenos estudados na aula e os
humano e algunhas das consecuencias máis relevan-
da vida cotiá, mediante análise de situacións con-
tes (contaminación, deforestación, desaparición de
cretas, noticias de actualidade ou realizando saídas
recursos biolóxicos, etc.) utilizando os conceptos de
didácticas como itinerarios xeolóxicos, ecolóxicos,
risco e impacto.
etc. xunto con informes ou traballos específicos,
7. Recoñecer o ecosistema como sistema natural facendo especial fincapé nas características de Gali-
interactivo; coñecer os seus ciclos de materia e flu- cia.
xos de enerxía; interpretar os cambios en termos de
-Fomentar a autonomía, iniciativa persoal, creati-
sucesión, autorregulación e regresión; recoñecer o
vidade e a competencia de aprender a aprender a
papel ecolóxico da biodiversidade e o aproveitamen-
través da planificación, realización e avaliación de
to racional dos seus recursos.
deseños experimentais por parte do alumnado,
Trátase de avaliar se o alumnado é capaz de iden- incluíndo a incorporación das TIC co obxectivo de
tificar o ecosistema como un sistema e de manexar favorecer unha visión máis actual da actividade tec-
modelos de cadeas tróficas, redes tróficas, fluxo de nolóxica e científica.
enerxía e ciclos de materia. Débese avaliar, así mes-
-Dotar o alumnado de ferramentas que lle permi-
mo, a valoración da biodiversidade, a importancia
tan iniciarse nos métodos de investigación mediante
das perdas de enerxía en cada nivel trófico e as súas
a preparación de actividades que potencien o desen-
repercusións prácticas no consumo de alimentos.
volvemento de procedementos e orienten alumnas e
Trátase tamén de avaliar se o alumnado é capaz de
alumnos para que poidan realizar un proxecto de
identificar os estadios de sucesión dun ecosistema e
investigación escolar de forma autónoma.
a resposta do medio natural a alteracións humanas
como os incendios e a contaminación. -Partir, sempre que sexa posible, de situacións
problemáticas abertas para recoñecer que cuestións
8. Caracterizar o solo e o sistema litoral como
son cientificamente investigables, decidir como pre-
interfases, valorar a súa importancia ecolóxica e
cisalas e reflexionar sobre o seu posible interese
coñecer as razóns polas que existen en España zonas
como facilitadoras da aprendizaxe.
sometidas a unha progresiva desertización, propo-
ñendo algunhas medidas para paliar os seus efectos.
-Propiciar a construción dunha cultura científica
Trátase de avaliar a capacidade para describir as interdisciplinar presentando propostas de traballo
características propias do solo e o litoral, recoñecer integradoras que transcendan os ámbitos disciplina-
ao mesmo tempo aqueles compoñentes que lles dan res e relacionen os contidos científicos cos proble-
unha entidade propia, complexa e estable e explicar mas sociais, políticos e éticos.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.281
-Ter en conta as ideas previas do alumnado para o que fan posible a medida precisa e o manexo, coa
deseño e secuencia de actividades. Facilitar a cons- destreza e a seguridade necesarias, dos dispositivos
trución de aprendizaxes cooperativas que propicien electrotécnicos.
o cambio conceptual, metodolóxico e actitudinal.
Os contidos da electrotecnia, polo tanto, abarcan
-Propiciar a construción dunha imaxe dinámica da os fenómenos eléctricos e electromagnéticos, desde
ciencia. o punto de vista da súa utilidade práctica, e os con-
ceptos e leis científicas que explican a súa aplica-
-Facilitar a aprendizaxe do alumnado, creando
ción nos dispositivos eléctricos; os elementos con
contornos apropiados e servíndose da avaliación
que se compoñen circuítos, aparellos e instalacións
para comprender o proceso educativo e a funcionali-
eléctricos; o seu principio de funcionamento e a súa
dade dos contidos e orientando á súa intervención
disposición e conexións características e, por últi-
facilitando estratexias e formulando cuestións preci-
mo, as técnicas básicas de análise, cálculo e predi-
sas que lles permitan ás alumnas e aos alumnos
ción do comportamento e montaxe de circuítos e dis-
construír a súa propia aprendizaxe.
positivos eléctricos.
ELECTROTECNIA
Os contidos preséntase organizados en sete blo-
Introdución. ques dos que os dous primeiros se dedican ao estu-
do dos fundamentos e fenómenos eléctricos e elec-
Os fenómenos electromagnéticos e os seus efectos
tromagnéticos, contidos que, ben que requiren un
atópanse entre os campos do coñecemento actual
maior rigor científico ca na etapa precedente, se
que producen máis aplicacións tecnolóxicas innova-
deben tratar dando máis importancia á comprensión
doras. Estas aplicacións modifican substancialmen-
dos fenómenos e leis físicas ca ao modelo matemáti-
te os procesos de produción e impulsan a economía
co empregado para formalizalos ou xustificalos. O
acelerando a investigación científica e optimizando
terceiro, cuarto e sexto bloques, que tratan, respec-
a xestión do coñecemento. A comprensión dos fun-
tivamente, os circuítos eléctricos, as máquinas eléc-
damentos de tales fenómenos e das formas en que se
tricas e os circuítos electrónicos, parten dos funda-
poden aplicar son, polo tanto, aspectos clave da for-
mentos científicos para presentar as características
mación tecnolóxica que repercuten no desenvolve-
técnicas dos compoñentes e dos dispositivos; para
mento social mellorando notablemente a vida das
experimentar, nas aplicacións típicas, cos factores
persoas.
que condicionan a súa selección ou para verificar o
A inclusión da electrotecnia no bacharelato pro- seu funcionamento en determinadas circunstancias.
porciónalle ao alumnado aprendizaxes no campo da O quinto bloque trata de forma unificada o ámbito
electricidade e do electromagnetismo que lle permi- das medidas eléctricas e debe combinarse coa aná-
tirán estudar sistematicamente circuítos e sistemas lise, o deseño e a montaxe de circuítos, e co uso e a
eléctricos e electrónicos, para explicar o seu funcio- interpretación das representacións gráficas normali-
namento, empregalos en aplicacións características zadas. En varios destes aspectos será útil o emprego
e construílos. de programas informáticos específicos e de simula-
cións para complementar a experiencia que propor-
O carácter de ciencia aplicada da electrotecnia
ciona o traballo con circuítos reais. O bloque sete
posúe un valor formativo adicional, ao integrar e
trata as instalacións eléctricas, en primeiro lugar
aplicar coñecementos procedentes de disciplinas
desde o punto de vista global e cualitativo, adecua-
científicas de natureza máis abstracta e especulati-
do para analizar a cadea de produción e consumo da
va, o que permite ver, desde outro punto de vista e
enerxía eléctrica, coas súas evidentes implicacións
de forma palpable, a necesidade dos coñecementos
ambientais. En segundo lugar trata os aspectos rela-
científicos adquiridos. Neste sentido, a materia de
cionados coas normas e a súa relevancia para facili-
electrotecnia estende e sistematiza coñecementos
tar a aplicación universal dunha tecnoloxía, neste
adquiridos en etapas educativas anteriores e noutras
caso da tecnoloxía eléctrica. O alumnado debe per-
materias do bacharelato, confírelles unha orienta-
cibir que as instalacións domésticas e as das peque-
ción técnica que abre un grande abano de posibili-
nas industrias representan unha parte substancial
dades de formación electrotécnica especializada e
do consumo total de enerxía, que a súa optimización
cumpre o dobre propósito de servir como formación
conduce a grandes aforros da factura enerxética glo-
de base para orientar o alumnado cara a estudos uni-
bal e que a aplicación correcta das normas produce
versitarios ou para a formación profesional.
contornos de traballo máis seguros e confortables.
O ensino da electrotecnia debe desenvolver de
maneira equilibrada tres eixes transversais que a Esta materia favorece a reflexión sobre as implica-
configuran. Por unha parte, achega o fundamento cións tecnolóxicas e sociais do coñecemento cientí-
científico necesario para comprender suficiente- fico. Ao analizar a forma en que o progreso técnico
mente os fenómenos e as aplicacións. En segundo nos campos da electricidade e da electrónica inflúe
lugar, presenta as solucións técnicas que permitiron na sociedade actual e se reflicte en normas respec-
a utilización dos fenómenos electromagnéticos tuosas co ambiente e a seguridade pódeselle amosar
nunha ampla variedade de aplicacións e, en terceiro ao alumnado que é posible potenciar o benestar
lugar, e non menos importante, permítelle ao alum- social ao tempo que se reduce o impacto ambiental
nado realizar a experimentación e o traballo de taller da aplicación da tecnoloxía.

12.282 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
Neste sentido, a materia de electrotecnia pode -Realización de ensaios, montaxes ou construción
contribuír notablemente á toma de conciencia da de obxectos procurando o uso correcto dos recursos
futura cidadanía ante os retos tecnolóxicos, outro materiais e das ferramentas e seguindo a planifica-
aspecto clave da formación do alumnado que sen ción previamente elaborada.
dúbida repercutirá no benestar da sociedade do -Verificación de que as montaxes ou os obxectos
século XXI. cumpren coas especificacións previstas.
Obxectivos. -Investigación de aspectos históricos ou científicos
O ensino da electrotecnia no bacharelato terá relacionados co obxecto do traballo e análise das
como finalidade o desenvolvemento das seguintes súas implicacións sociais e ambientais.
capacidades:
-Emprego das TIC para a busca de información,
1. Comprender o comportamento de dispositivos para a elaboración dos documentos e esquemas e
eléctricos sinxelos e explicar os principios e leis para a realización dos cálculos.
físicas que os fundamentan.
Fundamentos e fenómenos eléctricos.
2. Entender o funcionamento dun circuíto eléctri-
-Campo eléctrico, diferenza de potencial e forza
co que responda a unha finalidade predeterminada e
electromotora. Carga eléctrica e capacidade.
utilizar os compoñentes adecuados para a súa mon-
-Intensidade e densidade de corrente. Resistencia
taxe.
eléctrica.
3. Calcular e medir as principais magnitudes dun
-Traballo, enerxía e potencia. Efectos da corrente
circuíto eléctrico composto por elementos discretos
eléctrica: luz e calor.
en réxime permanente.
4. Analizar e interpretar esquemas e planos de ins- -Efectos da corrente eléctrica sobre o corpo huma-
talacións e equipamentos eléctricos característicos, no. Seguridade e normas.
identificando a función dun elemento ou dun grupo -Magnitudes e unidades eléctricas.
funcional de elementos no conxunto.
Fundamentos e fenómenos electromagnéticos.
5. Seleccionar e interpretar información adecuada
-Campo magnético. Imáns. Intensidade de campo,
para formular e valorar solucións, no ámbito da elec-
indución e fluxo magnético.
trotecnia, a problemas técnicos comúns.
-Campos e forzas magnéticas creados por correntes
6. Coñecer o funcionamento dos aparellos de
eléctricas. Forzas electromagnética e electrodinámi-
medida de magnitudes eléctricas e utilizalos ade-
ca. Forza sobre unha corrente nun campo magnético.
cuadamente, estimando a orde de magnitude das
medidas e tendo en conta o grao de precisión dos -Propiedades magnéticas dos materiais. Circuíto
instrumentos. magnético. Forza magnetomotora e relutancia.
7. Propor solucións a problemas no campo da elec- -Indución electromagnética: leis fundamentais.
trotecnia cun nivel de precisión coherente co das Autoindución.
diversas magnitudes que interveñen neles.
-Efectos da corrente eléctrica: principio de funcio-
8. Analizar descricións e características dos dispo- namento das máquinas eléctricas.
sitivos eléctricos e para transmitir con precisión
Circuítos eléctricos.
coñecementos e ideas sobre eles utilizando vocabu-
lario, símbolos e formas de expresión apropiadas. -Circuíto eléctrico: xeradores e receptores. Análi-
se de circuítos de corrente continua: leis e procede-
9. Actuar con autonomía, confianza e seguridade
mentos. Conexión de receptores. Divisores de ten-
ao inspeccionar, manipular e intervir en circuítos e
sión e de corrente.
máquinas eléctricas para explicar o seu funciona-
mento. -Características e identificación de resistencias e
condensadores. Xeradores: pilas e acumuladores.
10. Analizar e resolver problemas técnicos en
Carga e descarga do condensador.
equipo, achegando ideas e opinións, e planificar a
realización de montaxes ou a construción de dispo- -Características e parámetros da corrente alterna.
sitivos. Efectos da resistencia, da autoindución e da capaci-
dade na corrente alterna. Impedancia: reactancia,
Contidos.
capacidade e indutancia. Variación da impedancia
Contidos comúns.
coa frecuencia: resonancia.
-Análise de obxectos e montaxes para a identifica-
-Análise de circuítos sinxelos de corrente alterna
ción e a selección de solucións a problemas técnicos
monofásica: leis e procedementos. Potencia en
específicos, valorando a súa adecuación ao contexto
corrente alterna. Factor de potencia e corrección.
en que deben aplicarse.
-Sistemas trifásicos: xeración, conexón e tipos.
-Realización de cálculos e elaboración de docu-
Potencia en sistemas equilibrados.
mentos e esquemas, planificación de traballos e
-Representación gráfica das magnitudes da
asignación de funcións específicas aos membros do
corrente alterna: fasores.
equipo.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.283
-Elaboración e interpretación de esquemas eléctri- te para formar un circuíto característico e sinxelo e
cos de circuítos característicos de c.c. e de c.a. explicar o seu funcionamento.
empregando a simboloxía normalizada. Trátase de avaliar a capacidade de montar circuí-
tos eléctricos a partir de esquemas e de dimensionar
Máquinas eléctricas.
os elementos necesarios para a súa realización.
-Funcionamento, constitución, tipos e conexión
Deberase comprobar, así mesmo, que o alumnado é
das máquinas eléctricas: transformadores e máqui-
capaz de comprobar o funcionamento do circuíto no
nas de corrente continua e de corrente alterna.
seu conxunto e o de cada un dos elementos que o
-Potencia, par motor, perdas e rendemento. Circuí- compoñen.
to equivalente. Ensaios e aplicacións. Seguridade.
3. Explicar cualitativamente os fenómenos deriva-
-Medidas en circuítos eléctricos. dos dunha alteración nun elemento dun circuíto
eléctrico ou electrónico sinxelo e estimar as varia-
-Medidas en circuítos de corrente continua e
cións que se espera que tomen os valores de tensión
corrente alterna. Instrumentos e procedementos de
e corrente.
medida.
Con este criterio de avaliación preténdese compro-
-Medida de magnitudes básicas en circuítos elec-
bar a capacidade de predicir as variacións das mag-
trónicos. Instrumentos e procedementos de medida.
nitudes presentes nun circuíto cando neste se pro-
-Localización de avarías en instalacións eléctricas duce a modificación dalgún dos seus parámetros e se
e circuítos electrónicos. se coñecen aqueles casos en que estas modificacións
Electrónica. poden producir situacións perigosas para as instala-
cións e para as persoas usuarias, desde o punto de
-Semicondutores. Díodos, transistores e tiristores.
vista da seguridade eléctrica.
Verificación dos valores característicos.
4. Calcular e representar vectorialmente as magni-
-Rectificadores, amplificadores e multivibradores.
tudes básicas dun circuíto mixto simple, composto
Fontes de alimentación.
por cargas resistivas e reactivas e alimentado por un
-Circuítos integrados: amplificadores operacionais xerador senoidal monofásico.
e circuítos lóxicos.
A través deste criterio comprobarase se se coñece
-Circuítos básicos de control de potencia e de tempo. e aplica a metodoloxía necesaria para calcular un
circuíto que se conectará á rede de distribución
-Elaboración e interpretación de esquemas elec-
eléctrica e a capacidade de utilizar as ferramentas
trónicos de circuítos característicos empregando a
de cálculo necesarias para cuantificar as distintas
simboloxía normalizada.
magnitudes eléctricas presentes en cada un dos ele-
-Eficiencia enerxética dos dispositivos electróni-
mentos dun circuíto mixto.
cos.
5. Analizar planos de circuítos, instalacións e
Instalacións eléctricas.
equipos eléctricos de uso común, identificando a
-Xeración, transformación, distribución e trans- función de elementos discretos ou de bloques fun-
porte da enerxía eléctrica. cionais no conxunto, e valorar a calidade da docu-
mentación técnica.
-Instalacións de iluminación, calefacción e forza
motora: normas e seguridade. Con este criterio avalíase a capacidade de analizar
esquemas de instalacións, equipamentos ou disposi-
-Consumo enerxético e estratexias de aforro en
tivos eléctricos habituais; de explicar o seu funcio-
instalacións eléctricas domésticas e industriais.
namento e de valorar a importancia que ten a ade-
Criterios de avaliación. cuada realización da documentación en función do
1. Explicar cualitativamente o funcionamento de fin para o cal se elabore -manexo, mantemento,
circuítos simples destinados a producir luz, enerxía divulgación, etc.- e do papel que desempeñan as
motora ou calor e sinalar as relacións e interaccións persoas destinatarias, lectoras, usuarias, técnicas de
entre os fenómenos que teñen lugar. mantemento ou proxectistas, entre outras.
Con este criterio comprobarase o coñecemento dos 6. Representar graficamente nun esquema de
efectos da corrente eléctrica e das súas aplicacións conexións ou nun diagrama de bloques funcionais a
máis importantes. Indirectamente, este criterio per- composición e o funcionamento dunha instalación
mite verificar se o alumnado pode valorar cuantitati- ou equipamento eléctrico sinxelo e de uso común.
vamente a eficiencia enerxética das aplicacións da Con este criterio avaliarase a capacidade do alum-
electricidade, realizando estimacións das necesida- nado para identificar os elementos que compoñen un
des enerxéticas que a sociedade ten na actualidade, sistema e representalos correctamente mediante os
seleccionando aplicacións alternativas, de maior efi- sistemas gráficos de representación normalizados.
ciencia enerxética, e calculando ou valorando a Tamén se comprobará se coñece cal é o uso común
diminución do impacto ambiental debido ás redu- de cada un deles, a súa razón de ser dentro do
cións do consumo de enerxía. conxunto do sistema e se é ou non adecuado, desde
2. Seleccionar elementos ou compoñentes de os puntos de vista técnico e económico, para a apli-
características adecuadas e conectalos correctamen- cación en que se atopa incluído.

12.284 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
7. Interpretar as especificacións técnicas de ele- pias ideas e asumir e tolerar as críticas vertidas
mentos ou dispositivos eléctricos e determinar as sobre o dito punto de vista.
magnitudes principais do seu comportamento en Orientacións metodolóxicas.
condicións nominais.
As orientacións metodolóxicas que se propoñen
O obxectivo deste criterio é comprobar que o para o desenvolvemento do currículo pretenden defi-
alumnado identifica os parámetros principais das nir actividades tipo para os contidos comúns e
especificacións básicas dun compoñente dun siste- empregalas en todas as secuencias didácticas en
ma eléctrico e que é capaz de seleccionar e dimen- determinada orde, para darlles unha estrutura
sionar adecuadamente cada un dos compoñentes do común ou, cando menos, similar. As actividades tipo
sistema e predicir o seu comportamento en condi- poden estar relacionadas con aspectos como:
cións nominais.
-Formulación de problemas abertos que admitan
8. Medir as magnitudes básicas de circuítos eléc- múltiples solucións para estimular a creatividade e
tricos e electrónicos e seleccionar os aparellos de para obter un conxunto de características técnicas
medida adecuados, conectándoos correctamente e do dispositivo que se deba construír ou da montaxe
elixindo a escala óptima. que haxa que realizar.
Trátase de avaliar a capacidade de seleccionar o -Presentación de ideas e solucións, favorecendo o
aparello de medida necesario para realizar a medida debate e propiciando a argumentación e a achega de
da magnitude desexada, a escala de medida adecua- ideas do grupo-clase, como xeito de incidir sobre as
da en función do valor estimado da magnitude, o competencias lingüísticas.
modo correcto de realización da medida, o procede-
-Realización de pequenos problemas sobre aspec-
mento e a forma de conexión do instrumento de
tos auxiliares ou complementarios que se baseen na
medida e de medir de forma que a operación resulte
estimación dos valores das magnitudes tecnolóxicas
segura tanto para a persoa que a realiza como para
e na utilización do cálculo mental.
as instalacións sobre as cales se debe medir.
-Comparación dos resultados coas estimacións, o
9. Interpretar as medidas efectuadas sobre circuí-
rigor na realización dos cálculos e o uso correcto das
tos eléctricos ou sobre os seus compoñentes para
unidades de medida para incidir na mellora da com-
verificar o seu correcto funcionamento, localizar
petencia matemática.
avarías e identificar as súas posibles causas.
-Busca de información, o cálculo, a planificación e
Preténdese verificar se se coñece e valora a impor-
a montaxe, deseñados para que potencien a confian-
tancia da realización da medida das magnitudes
za e autoestima do alumnado.
eléctricas dun circuíto para a comprobación do seu
-Asignación paritaria de papeis ou funcións espe-
correcto funcionamento ou para o achado das posi-
cíficas para a realización do traballo e a construción
bles avarías que puidese presentar. Así mesmo,
de dispositivos ou a realización de montaxes seguin-
valoraranse os resultados do proceso de verifica-
do a planificación previamente elaborada.
cións eléctricas e a capacidade de ditaminar se o
circuíto eléctrico está nas condicións mínimas exixi- -Verificación de que as montaxes ou os dispositivos
bles para a súa conexión a unha subministración cumpren as especificacións previstas, sexa mediante
eléctrica. O alumnado debería ser capaz, neste sen- simples comprobacións do funcionamento, sexa coa
tido, de aplicar sinxelos procedementos de localiza- realización de medidas en situacións controladas.
ción de avarías que, mediante a realización de medi-
-Integración do uso das TIC como ferramentas ou
das eléctricas, permitan identificar as súas posibles
medios que facilitan o traballo, non como un fin en
causas. Trátase, ademais, de valorar o custo do man-
si mesmas. O seu emprego para reunir e presentar
temento correctivo en relación co tempo de descone-
información, como ferramentas de deseño ou como
xión do circuíto e a seguridade do sistema.
simuladores, debería estar presente ao longo de todo
10. Utilizar as magnitudes de referencia de forma o curso.
coherente e correcta á hora de expresar a solución
-Emprego dos aspectos da electrotecnia relaciona-
dos problemas.
dos co deseño industrial. As actividades poden, por
Este criterio persegue valorar as competencias exemplo, tratar a evolución das formas dos disposi-
necesarias para utilizar de forma rigorosa a linguaxe tivos eléctricos e electrónicos ao longo da historia
matemática na realización de cálculos, realizar esti- como consecuencia da miniaturización ou doutros
macións razoables dos rangos de valores dos resulta- avances técnicos que fixeron posibles cambios esté-
dos e empregar correctamente as unidades en que se ticos e funcionais radicais en obxectos comúns.
expresan as magnitudes eléctricas.
FÍSICA
11. Planificar montaxes en equipo, achegando
ideas e opinións, responsabilizándose de tarefas e Introdución.
cumprindo os obxectivos do plan de traballo. O sistema educativo ten como finalidade dotar o
Trátase de valorar a capacidade de contribuír con alumnado dunha formación coherente coas necesi-
razoamentos propios á solución dun problema técni- dades e cos retos nos que se desenvolve a socieda-
co, tomar a iniciativa para expor e defender as pro- de. A física contribúe a este obxectivo, interpretan-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.285
do o Universo e buscando unha explicación científi- tación universal e a súa aplicación para explicar os
ca para todos os fenómenos observables, desde a movementos de planetas e satélites.
escala máis grande, como son as galaxias e estrelas, Seguidamente introdúcense as vibracións e as
pasando por escalas intermedias moi relacionadas ondas, comezando pola construción dun modelo teó-
co contorno cotián, ata a máis pequena, como os áto- rico e particularizando posteriormente para as ondas
mos ou as partículas elementais. sonoras e para a luz, que pola controversia histórica
sobre a súa natureza e a súa importancia constitúe
Como todas as ciencias, a física constitúe un ele-
un bloque independente.
mento fundamental da cultura do noso tempo. Coñe-
cer o desenvolvemento producido nos últimos sécu- A continuación trabállase o electromagnetismo,
los é esencial para comprender a sociedade actual, eixe fundamental da física clásica xunto coa mecá-
inmersa, no caso das sociedades occidentais, nun nica, que se organiza arredor dos conceptos da inte-
nivel de benestar que está intimamente relacionado racción electromagnética, indución e ecuacións de
cos avances científicos e tecnolóxicos. Este feito Maxwell.
pode constatarse nas complexas interaccións entre
Finalmente inclúese un bloque relativo á física
física, tecnoloxía, sociedade e ambiente (ciencia-
moderna no que se introduce a física cuántica, a
tecnoloxía-sociedade-medio natural), xa que o
relatividade e, finalmente, unhas pinceladas sobre a
desenvolvemento científico está directamente rela-
física de partículas e algunhas investigacións que
cionado co desenvolvemento industrial, co poder
actualmente se están a desenvolver, desde unha
adquisitivo dunha sociedade; desenvolve un impor-
perspectiva cualitativa.
tante papel como fonte do cambio social e ten impli-
cacións directas e indirectas sobre o medio natural. A física require dun complexo tratamento matemá-
tico que en numerosas ocasións lle dificulta ao
A física deberá formar o alumnado para analizar a
alumnado a comprensión dos conceptos. Pódese
información de diferentes fontes e contrastala cos
minimizar esta complexidade nalgúns aspectos, e
coñecementos adquiridos. Este feito contribúe a
realmente o currículo actual de física está deseñado
crear persoas competentes para exercer os seus
para que así sexa, pero sen esquecer que as matemá-
dereitos cidadáns con plena autonomía e para parti-
ticas son a linguaxe coa que podemos expresar con
cipar en problemas de interese social, xa que capa-
maior precisión os conceptos da física.
cita para ter unha visión analítica e crítica da reali-
dade. Obxectivos.
O currículo de física debe incluír contidos, de 1. Utilizar correctamente estratexias de investiga-
diverso tipo, que contribúan á formación integral do ción propias das ciencias (formulación de proble-
alumnado e que paralelamente permitan desenvol- mas, emisión de hipóteses fundamentadas, procura
ver con éxito estudos posteriores. Ao desenvolver de información, elaboración de estratexias de reso-
este currículo é aconsellable incluír unha perspecti- lución e de deseños experimentais, realización de
va histórica, que explicite o importante papel desta experimentos en condicións controladas e reprodu-
ciencia como fonte de cambio social. Tamén se debe cibles, análise de resultados, elaboración e comuni-
facer especial referencia ao relevante papel das cación de conclusións) relacionando os coñecemen-
mulleres no desenvolvemento da ciencia e da tecno- tos aprendidos con outros xa coñecidos.
loxía, que non é unicamente un fenómeno recente, a
2. Comprender os principais conceptos, leis,
pesar de que en moitos casos as súas achegas non
modelos e teorías da física para poder articulalos en
foron difundidas e valoradas como consecuencia
corpos coherentes do coñecemento.
dunha discriminación secular.
3. Obter unha formación científica básica que con-
A materia deste segundo curso amplía os coñece-
tribúa a xerar interese para desenvolver estudos pos-
mentos do primeiro, estruturados arredor da mecáni-
teriores máis específicos.
ca e da electricidade, e organízase en tres grandes
áreas de coñecemento: mecánica, electromagnetis- 4. Recoñecer a importancia do coñecemento cien-
mo e física moderna. A secuencia de contidos dis- tífico para a formación integral das persoas, así
ponse en seis bloques que constitúen eixes integra- como para participar, como integrantes da cidadanía
dores de coñecemento: contidos comúns, interacción e, se é o caso, futuras científicas e futuros científi-
gravitatoria, vibracións e ondas, óptica, interacción cos, na necesaria toma de decisións fundamentadas
electromagnética e física moderna. sobre problemas tanto locais como globais.
O primeiro bloque recolle contidos relacionados co 5. Comprender as complexas interaccións actuais
feito de construír a ciencia e de transmitir o coñece- da física coa sociedade, o desenvolvemento tecnoló-
mento científico. Ten un carácter transversal e debe- xico e o medio natural (ciencia-tecnoloxía-socieda-
rá ser desenvolvido e avaliado da forma máis inte- de-medio natural), valorando a necesidade de traba-
grada posible xunto co resto dos contidos deste cur- llar para lograr un desenvolvemento sustentable e
so. satisfactorio para o conxunto da humanidade.
O segundo bloque amplía os conceptos básicos de 6. Utilizar correctamente a terminoloxía científica
mecánica traballados en primeiro, especialmente a e empregala de xeito habitual ao expresarse no
dinámica do movemento circular uniforme, a gravi- ámbito da física, aplicando diferentes modelos de

12.286 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
representación: gráficas, táboas, diagramas, expre- ambientais da evolución tecnolóxica. Aplicación á
sións matemáticas, etc. realidade galega.
7. Empregar as tecnoloxías da información e da Interacción gravitatoria.
comunicación (TIC) na interpretación e simulación
-Revisións dos conceptos básicos relacionados coa
de conceptos, modelos, leis ou teorías; na obtención
dinámica do movemento circular e introdución do
e tratamento de datos; na procura de información de
momento dunha forza respecto a un punto, do
diferentes fontes; na avaliación do seu contido e na
momento angular e a súa conservación. Forzas cen-
elaboración e comunicación de conclusións, fomen-
trais.
tando no alumnado a formación dunha opinión pro-
-Unha revolución científica que modificou a visión
pia e dunha actitude crítica fronte ao obxecto de
do Universo: das leis de Kepler á lei de gravitación
estudo.
universal.
8. Comprender e valorar o carácter complexo e
dinámico da física e as súas achegas ao desenvolve- -O problema das interaccións a distancia e a súa
mento do pensamento humano, evitando posicións superación mediante o concepto de campo gravitato-
dogmáticas e considerando unha visión global da rio. Magnitudes que o caracterizan: intensidade e
historia desta ciencia que permita identificar e potencial gravitatorio. Forzas conservativas e ener-
situar no seu contexto os personaxes máis relevan- xía potencial gravitatoria.
tes.
-Gravidade terrestre: os seus valores en diferentes
9. Deseñar e realizar experimentos físicos, utili- lugares da Terra e aplicación ao movemento dos
zando correctamente o instrumental básico do labo- satélites e foguetes espaciais.
ratorio, respectando as normas de seguridade das
-Determinación experimental do valor da gravida-
instalacións e aplicando un tratamento de residuos
de no laboratorio.
axeitado.
-Visión actual do Universo: buracos negros, sepa-
10. Coñecer os principais retos que ten que abor-
ración de galaxias, orixe e evolución do Universo,
dar a investigación neste campo da ciencia na actua-
etc.
lidade, apreciando as súas perspectivas de desen-
volvemento. Vibracións e ondas.
11. Valorar as achegas das mulleres ao desenvol- -Análise cinemática, dinámica e enerxética do
vemento científico e tecnolóxico, desde unha pers- movemento harmónico simple. Aplicación experi-
pectiva de xénero ao longo do tempo. mental: estudo estático e dinámico do resorte. Com-
paración de resultados coa oscilación do péndulo
12. Comprender o carácter fundamental da física
simple.
no desenvolvemento doutras ciencias e tecnoloxías.
-Superposición de movementos: movemento ondu-
13. Valorar o carácter colectivo e cooperativo da
latorio. Criterios de clasificación e magnitudes
ciencia, fomentando actitudes de creatividade, flexi-
características das ondas. Interpretación da ecua-
bilidade, iniciativa persoal, autoestima e sentido crí-
ción das ondas harmónicas planas, identificación de
tico a través do traballo en equipo.
magnitudes e aspectos enerxéticos.
Contidos.
-Propagación das ondas: principio de Huygens,
Contidos comúns.
reflexión e refracción. Estudo cualitativo de difrac-
-Utilización de estratexias básicas da actividade ción, interferencias e efecto Doppler. Ondas estacio-
científica tales como a formulación de problemas, a narias.
toma de decisións acerca da conveniencia ou non do
-Estudo das ondas sonoras. Propagación, calidades
seu estudo, a emisión de hipóteses, a elaboración de
e percepción do son. Resonancia e instrumentos
estratexias de resolución, de deseños experimentais,
musicais. Contaminación acústica, fontes e efectos.
a análise dos resultados e a verificación da súa fia-
Medidas de actuación.
bilidade.
-Aplicacións das ondas ao desenvolvemento tecno-
-Busca, selección e comunicación de información
lóxico e á mellora das condicións de vida (sonar,
e de conclusións utilizando diferentes recursos e
ecografía, etc.). Incidencias sobre o medio natural.
empregando a terminoloxía axeitada.
Óptica.
-Emprego das TIC como ferramentas de axuda na
interpretación de conceptos, na obtención, trata- -Controversia histórica sobre a natureza da luz:
mento e representación de datos, na procura de modelos corpuscular e ondulatorio. Dependencia da
información e na elaboración de conclusións. velocidade da luz co medio. Algúns fenómenos pro-
ducidos co cambio de medio: reflexión, refracción,
-Repercusión dos diferentes achados científicos
absorción e dispersión.
na sociedade e valoración da importancia da ciencia
sobre a nosa calidade de vida. Análise crítica do -Óptica xeométrica: comprensión da formación de
carácter científico dunha información. imaxes en espellos e lentes delgadas e explicación
-Recoñecemento da necesidade dun desenvolve- do funcionamento do ollo como instrumento óptico.
mento sustentable e valoración das consecuencias Realización de experiencias sinxelas con lentes e

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.287
espellos, así como a construción dalgún instrumento No marco destas estratexias debe valorarse a compe-
óptico. tencia dixital.
-Estudo cualitativo dos fenómenos de difracción, Este criterio debe ser avaliado en relación co res-
interferencias, dispersión, polarización e do espec- to dos criterios, para o que se precisan actividades
tro visible. Aplicacións médicas e tecnolóxicas. que inclúan o interese das situacións, análises cua-
litativas, emisión de hipóteses fundamentadas, ela-
Interacción electromagnética.
boración de estratexias, realización de experiencias
-Interacción entre cargas eléctricas en repouso: lei en condicións controladas e reproducibles, análise
de Coulomb. O campo eléctrico e as magnitudes que detida de resultados, representacións gráficas,
o caracterizan: intensidade de campo e potencial implicacións CSTA do estudo realizado (posibles
eléctrico. aplicacións, transformacións sociais, repercusións
positivas e negativas), toma de decisións, activida-
-Relación entre fenómenos eléctricos e magnéti-
des de síntese e de comunicación; tendo en conta o
cos. Campos magnéticos creados por correntes eléc-
papel da historia da ciencia.
tricas. Forzas magnéticas: lei de Lorentz e interac-
cións magnéticas entre correntes rectilíneas. Expli- 2. Interpretar as leis de Kepler e valorar a impor-
cación do magnetismo natural. Realización de expe- tancia da lei de gravitación universal para aplicalas
riencias reais e simulacións interactivas con á resolución de situacións de interese como a deter-
bobinas, imáns e motores. minación de masas de corpos celestes, o tratamento
da gravidade terrestre e a análise do movemento de
-Conversión de enerxía mecánica en enerxía eléctri-
planetas e satélites.
ca. Das experiencias de Faraday e Henry á indución
electromagnética. Lei de Lenz e conservación da ener- Comprobarase se o alumnado aplica as leis de
xía. Obtención e transporte da enerxía eléctrica, Kepler para a explicación das órbitas dos astros,
impactos e sustentabilidade. Enerxía eléctrica de fon- valora a importancia da lei de gravitación universal
tes renovables. Análise da situación actual en Galicia. na unificación da dinámica terrestre e celeste e as
súas repercusións tanto teóricas (nas ideas sobre o
-Aproximación histórica á síntese electromagnéti-
universo) coma prácticas (nos satélites artificiais).
ca de Maxwell e á predición das ondas electromag-
Débese constatar que as alumnas e os alumnos com-
néticas. Aplicacións, valoración do seu papel nas
prenden e distinguen os conceptos que describen a
tecnoloxías da comunicación e repercusións na saú-
interacción gravitatoria (campo, enerxía e forza) e
de humana.
que saben aplicalos en diferentes situacións.
-Analoxías e diferenzas entre campos gravitatorio,
3. Construír un modelo teórico que permita expli-
eléctrico e magnético.
car as vibracións da materia e a súa propagación
Física moderna.
(ondas) para aplicalo á interpretación de diferentes
-Insuficiencia da física clásica para explicar o efec- fenómenos naturais e desenvolvementos tecnolóxi-
to fotoeléctrico e os espectros descontinuos. Hipótese cos.
de De Broglie. Relacións de indeterminación de Hei-
Comprobarase se o alumnado aplica os conceptos
senberg. Valoración do desenvolvemento científico e
relacionados co movemento harmónico simple e o
tecnolóxico que supuxo a física cuántica.
movemento ondulatorio a diferentes situacións,
-Postulados da relatividade especial. A equivalen- incluíndo montaxes experimentais. Así mesmo, pre-
cia masa-enerxía. Repercusións da teoría da relati- téndese valorar se asocia o que percibe co modelo
vidade. teórico, como por exemplo a intensidade coa ampli-
tude ou o ton coa frecuencia. Avaliarase se sabe
-Composición e estabilidade do núcleo atómico.
deducir os valores das magnitudes características
Interacción nuclear forte. Enerxía de enlace.
dunha onda a partir dunha ecuación e viceversa,
Radioactividade: tipos, repercusións e aplicacións
explicar cuantitativamente algunhas propiedades das
médicas. Reaccións nucleares de fisión e de fusión:
ondas como a reflexión e a refracción e cualitativa-
aplicacións tecnolóxicas e riscos ambientais.
mente outras como interferencias, resonancia, difrac-
-Interaccións fundamentais. Partículas, leptóns, ción, efecto Doppler e aspectos enerxéticos (atenua-
hadróns e quarks. Os aceleradores de partículas: o ción, absorción e amortecemento). Tamén se compro-
CERN. bará se o alumnado coñece os efectos da contamina-
ción acústica na saúde, algunhas das principais
Criterios de avaliación.
aplicacións tecnolóxicas das ondas e a súa influencia
1. Familiarizarse coas características básicas do
nas condicións de vida e no medio natural.
traballo científico, valorando as súas posibles reper-
4. Utilizar os modelos corpuscular e ondulatorio
cusións e implicacións ciencia-tecnoloxía-socieda-
para explicar as distintas propiedades da luz.
de-medio natural.
Trátase de avaliar se o alumnado analiza situa- Trátase de avaliar se o alumnado coñece o debate
cións e obtén información sobre fenómenos físicos histórico sobre a natureza da luz. Débese comprobar
utilizando as estratexias básicas do traballo científi- se é quen de interpretar, utilizando un modelo de
co tanto na compresión de conceptos como na reso- raios, a formación de imaxes obtidas experimental-
lución de problemas e nos traballos experimentais. mente con lentes delgadas, con espellos cóncavos e

12.288 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
convexos e as procedentes dunha cámara escura. formular elementais interpretacións co modelo de
Tamén se valorará a capacidade do alumnado para partículas.
construír algún instrumento óptico sinxelo e se com- Comprobarase se o alumnado é quen de interpre-
prende as numerosas aplicacións da óptica na nosa tar a estabilidade dos núcleos a partir da enerxía de
sociedade. enlace e os procesos enerxéticos vinculados coa
radioactividade e as reaccións nucleares. Ademais,
5. Usar os conceptos de campo eléctrico e magné-
valorarase que utiliza estes coñecementos para com-
tico para superar as dificultades que presenta a inte-
prender e valorar problemas de interese como as
racción á distancia e comprender a relación entre
aplicacións dos radioisótopos, o armamento e os
electricidade e magnetismo que levou a establecer a
reactores nucleares, tomando conciencia dos seus
interacción electromagnética.
riscos e repercusións. Así mesmo, avaliarase se
Con este criterio preténdese comprobar se os estu-
comprende a importancia das investigacións en físi-
dantes son capaces de determinar os campos eléctri-
ca de partículas na busca dunha teoría unificada das
cos e magnéticos creados por cargas puntuais (unha
interaccións fundamentais e dunha explicación da
ou dúas) e correntes rectilíneas, de recoñecer as for-
orixe e evolución do Universo.
zas que exercen os ditos campos sobre outras cargas
Orientacións metodolóxicas.
ou correntes, así como de xustificar o fundamento
dalgunhas aplicacións prácticas: electroimáns, As estratexias metodolóxicas que se propoñen para
motores, instrumentos de medida, impresoras ou desenvolver o currículo desta materia son as seguin-
aceleradores de partículas. tes:
6. Explicar a produción de corrente eléctrica -Seleccionar actividades variadas, con diferente
mediante variacións do fluxo magnético e a súa apli- grao de complexidade, establecendo unha secuencia
cación na obtención de enerxía eléctrica, así como a axeitada, de tal maneira que se recollan actividades
predición de ondas electromagnéticas a partir da de introdución, de estruturación de conceptos, de
síntese de Maxwell e a integración da óptica no elec- síntese e de aplicación.
tromagnetismo.
-Partir, sempre que sexa posible, de situacións
Trátase de avaliar se o alumnado comprende a problemáticas abertas para recoñecer que cuestións
indución electromagnética e utiliza a síntese de son cientificamente investigables, decidir como pre-
Maxwell para explicar a orixe do espectro da luz (das cisalas e reflexionar sobre o seu posible interese
ondas de radio ata os raios gamma). Tamén se valo- como facilitadoras da aprendizaxe.
rará se xustifica criticamente as aplicacións relevan-
-Potenciar a dimensión colectiva da actividade
tes destes coñecementos e os problemas ambientais
científica organizando equipos de traballo, creando
e de saúde derivados do uso destas tecnoloxías.
un ambiente semellante ao que podería ser unha
7. Coñecer a revolución científico-tecnolóxica que investigación cooperativa en que conten as opinións
deu lugar ao nacemento da física cuántica. de cada persoa, facendo ver como os resultados indi-
viduais ou dun equipo non abondan para verificar ou
Este criterio avaliará se o alumnado comprende
falsear unha hipótese e evitando toda discriminación
que os fotóns e electróns non son ondas nin partícu-
por razóns éticas, sociais, sexuais, etc.
las segundo a noción clásica, senón que teñen un
comportamento novo, o cuántico, e que para descri- -Propiciar a construción de aprendizaxes signifi-
bilo foi necesario construír un novo corpo de coñe- cativas a través de actividades que permitan anali-
cementos que permite unha maior comprensión da zar e contrastar as propias ideas coas cientificamen-
materia e do cosmos: a física cuántica. Valorarase, te aceptadas para propiciar o cambio conceptual,
así mesmo, se coñece o grande impulso desta revo- metodolóxico e actitudinal.
lución científica ao desenvolvemento tecnolóxico,
-Facilitar a interacción entre a estrutura da disci-
por exemplo as células fotoeléctricas, os microsco-
plina e a estrutura cognitiva do alumnado aplicando
pios electrónicos, o láser e a microelectrónica.
estratexias propias das ciencias na resolución de
8. Utilizar os principios da relatividade especial situacións-problema relevantes para influír na rees-
para explicar unha serie de fenómenos como a dila- truturación e enriquecemento dos esquemas de
tación do tempo, a contracción da lonxitude e a coñecemento do alumnado, contribuíndo así a incre-
equivalencia masa-enerxía. mentar as súas capacidades.
Preténdese comprobar se o alumnado coñece os -Propoñer análises cualitativas, que axuden a for-
postulados de Einstein para superar as limitacións mular preguntas operativas presentadas como hipó-
da física clásica, o cambio que supuxo a teoría da teses, que orienten o tratamento dos problemas como
relatividade na interpretación dos conceptos de investigacións e contribúan a facer explícitas as pre-
espazo, tempo, cantidade de movemento e enerxía e concepcións.
as súas múltiples implicacións, non só no eido da -Fomentar a autonomía, a iniciativa persoal, a
ciencia, senón tamén noutros ámbitos. creatividade e a competencia de aprender a apren-
9. Aplicar a equivalencia masa-enerxía para expli- der a través da planificación, realización e avalia-
car a enerxía de enlace nos núcleos e a súa estabili- ción de deseños experimentais por parte do alumna-
dade, as reaccións nucleares, a radioactividade e do, incluíndo a incorporación das tecnoloxías da

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.289
información e da comunicación co obxecto de favo- situación particular. Porén, para o alumnado pode
recer unha visión máis actual da actividade tecnoló- resultar máis doado comezar pola química.
xica e científica contemporánea. Pártese dun bloque de contidos comúns que, polo
-A comunicación é un aspecto esencial da actividade seu carácter transversal, deberán ser tidos en conta
científica e debe ser traballada, por exemplo, na reco- ao desenvolver o resto. Nel teñen cabida os procede-
llida e análise de diversas informacións orais e escritas mentos e actitudes destinados a familiarizar o alum-
en relación cos temas tratados, a través da elaboración nado coas estratexias básicas da actividade científi-
e exposición de memorias científicas do traballo reali- ca, co emprego das novas tecnoloxías da información
zado ou da lectura e comentario crítico de textos cien- e da comunicación (tecnoloxías da información e da
tíficos. En concreto, a verbalización (rexeitando o ope- comunicación), coa valoración da importancia da
rativismo mudo en relación co uso das ferramentas ciencia na calidade de vida, coa análise crítica da
matemáticas) require unha atención preferente. información e co desenvolvemento sustentable.
-Considerar as implicacións ciencia-tecnoloxía- Na primeira parte, dedicada á química, os contidos
sociedade-medio natural dos problemas (posibles estrutúranse aredor de tres grandes eixes. Por unha
aplicacións, repercusións negativas, toma de deci- banda, a teoría atómico-molecular da materia: estru-
sións, ciencia e pseudociencia, etc.) e as posibles tura atómica e enlace químico; por outra, o cambio
relacións con outros campos do coñecemento. químico e, finalmente, o estudo da química do car-
bono.
-Facer visibles as achegas das mulleres á ciencia
e á tecnoloxía, así como examinar aspectos andro- O primeiro eixe afonda na teoría atómico-molecu-
céntricos nelas. lar da materia. Partindo de coñecementos abordados
na etapa anterior, xustifícanse as leis ponderais e
FÍSICA E QUÍMICA volumétricas empregando o modelo atómico-molecu-
lar de Dalton, introdúcese a magnitude cantidade de
Introdución.
substancia e a súa unidade, o mol, a súa aplicación
Esta materia debe contribuír a que o alumnado se aos gases, ás disolucións e á determinación de fór-
interese pola física e a química como ferramentas mulas empíricas e moleculares. Interprétase a estru-
que facilitan a caracterización e análise dunha tura do átomo, facendo especial fincapé no modelo
morea de fenómenos cotiáns en que interveñen con- atómico de Bohr, as súas limitacións e a necesidade
ceptos relacionados con elas, polo que fomenta a de introducir niveis enerxéticos con capas e subca-
participación na toma de decisións sobre problemas pas para explicar as configuracións electrónicas, a
graves, tanto locais coma globais, sobre o medio semellanza entre as distintas familias de elementos,
natural e a saúde e contribúe á comprensión do fun- os diferentes tipos de enlace que axudarán na expli-
cionamento de moitos aparellos tecnolóxicos cación dalgunhas propiedades das substancias.
mediante un enfoque práctico orientado a destacar
O segundo eixe analiza a importancia, a interpre-
as relacións ciencia, tecnoloxía, sociedade e medio
tación teórica e a enerxía das transformacións quí-
natural (ciencia-tecnoloxía-sociedade-medio natu-
micas. Trátase, así mesmo, a estequiometría, os fac-
ral). O alumnado ten que coñecer e comprender os
tores dos que depende a velocidade das reaccións,
devanditos problemas, as súas causas e posibles
as repercusións ambientais das combustións e o
medidas que debe ter en conta, desde os eidos cien-
papel dos novos combustibles.
tífico, tecnolóxico, educativo e político, para poder
enfrontarse a eles na procura dun futuro sustentable. O último afonda no estudo da química do carbono
e debe permitir que o alumnado comprenda a impor-
A materia de física e química debe incidir na fami-
tancia das primeiras sínteses de substancias orgáni-
liarización do alumnado coa natureza e nas bases
cas, o que supuxo a superación do vitalismo -que
conceptuais da ciencia e da tecnoloxía, co obxectivo
negaba a posibilidade das devanditas sínteses- con-
de que sexa quen de comprender as problemáticas
tribuíndo á construción dunha imaxe unitaria da
de orixe científico-tecnolóxica que lle poidan afectar
materia e impulsando a síntese de novos materiais
como integrante da cidadanía e así poder xerar acti-
de grande importancia polas súas aplicacións. Este
tudes responsables para participar na toma de deci-
estudo das substancias orgánicas dedicará unha
sións cando se procura a súa solución.
atención particular á problemática do uso dos com-
A idea de ciencia como proceso de construción
bustibles fósiles e á necesidade de solucións para
permanente debe impregnar o currículo, tendo en
avanzar cara a un futuro sustentable
conta o papel da historia da física e da química á
Na segunda parte, dedicada á física, os contidos
hora de entender as controversias entre os diferentes
estrutúranse arredor da mecánica e da electricidade.
modelos e teorías. Débese destacar o papel das cien-
tíficas e dos científicos que contribuíron ao dito pro- A mecánica iníciase cun afondamento no estudo
ceso, así como o desenvolvemento da cultura cientí- do movemento e as causas que o modifican, co
fica iniciada na etapa anterior. obxectivo de mostrar o xurdimento da ciencia
Os contidos da materia están organizados en blo- moderna e a súa ruptura con dogmatismos e visións
ques relacionados entre si. A súa ordenación non simplistas de sentido común. Amplíase o tratamento
pretende marcar unha pauta no desenvolvemento do dos contidos relacionados coa enerxía do último cur-
currículo, que terá que contextualizarse en cada so da ESO, cunha aproximación máis detida nas

12.290 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
transformacións e nas transferencias por traballo e ceso de construción, analizando e comparando hipó-
calor, a degradación, a aplicación en contextos teses e teorías contrapostas a fin de desenvolver un
cotiáns, o estudo dos problemas asociados á súa pensamento crítico, así como valorar as achegas dos
obtención e consumo, con especial atención á situa- grandes debates científicos ao desenvolvemento do
ción enerxética en Galicia. Isto facilitará unha pensamento humano.
mellor comprensión dos principios da dinámica, de
9. Planificar e realizar experimentos físicos e quí-
conservación e transformación da enerxía e das
micos tendo en conta a utilización correcta do ins-
repercusións teóricas e prácticas do corpo de coñe-
trumental básico do laboratorio, cunha atención par-
cementos construído.
ticular ás normas de seguridade das instalacións e
O bloque relacionado coa electricidade debe con- ao tratamento de residuos.
tribuír a un maior coñecemento da estrutura da
10. Recoñecer os principais retos da investigación
materia e do papel da enerxía eléctrica nas socieda-
deste campo da ciencia na actualidade e o carácter
des actuais, incidindo na súa xeración, no consumo
científico das informacións aparecidas nos medios
e nas repercusións da súa utilización, distinguindo
de comunicación.
entre o ámbito doméstico e o público.
11. Valorar as achegas das mulleres ao desenvol-
Obxectivos.
vemento científico e tecnolóxico, facendo especial
1. Utilizar, con autonomía crecente, estratexias de referencia aos casos galegos.
investigación propias das ciencias (formulación de
12. Aplicar os coñecementos da física e da quími-
problemas, emisión de hipóteses fundamentadas,
ca para afianzar actitudes de respecto e prevención
procura de información, elaboración de estratexias
no ámbito da educación viaria e da saúde individual
de resolución e de deseños experimentais, realiza-
e social.
ción de experimentos en condicións controladas e
reproducibles, análise de resultados, elaboración e 13. Valorar o carácter colectivo e cooperativo da
comunicación de conclusións) relacionando os coñe- ciencia, fomentando actitudes de creatividade, flexi-
cementos aprendidos con outros xa coñecidos e con- bilidade, iniciativa persoal, autoconfianza e sentido
siderando a súa contribución á construción de cor- crítico a través do traballo en equipo.
pos coherentes de coñecemento.
Contidos.
2. Coñecer os conceptos, leis, teorías e modelos
Contidos comúns.
máis importantes e xerais da física e da química co
fin de ter unha visión global do desenvolvemento -Utilización de estratexias básicas da actividade
destas ramas da ciencia e do seu papel social. científica, tales como a presentación de problemas,
a toma de decisións sobre a conveniencia ou non do
3. Obter unha formación científica básica que con-
seu estudo; formulación de hipóteses, elaboración
tribúa a xerar interese para desenvolver estudos pos-
de estratexias de resolución e de deseños experi-
teriores máis específicos.
mentais, análise de resultados e verificación da súa
4. Apreciar a dimensión cultural da física e da fiabilidade.
química para a formación integral das persoas, así
-Busca, selección e comunicación de información
como saber valorar as súas repercusións na socieda-
e de conclusións utilizando diferentes recursos e
de e no medio natural e contribuír a construír un
empregando a terminoloxía axeitada.
futuro sustentable, participando na conservación,
protección e mellora do medio natural e social. -Emprego das TIC como ferramentas de axuda na
interpretación de conceptos, na obtención e trata-
5. Comprender a importancia da física e da quími-
mento de datos, na procura de información e na ela-
ca para abordar numerosas situacións cotiás, así
boración de conclusións.
como para participar na necesaria toma de decisións
fundamentadas arredor de problemas locais e glo- -Repercusión dos diferentes achados científicos
bais a que se enfronta a humanidade. na sociedade e da valoración da importancia da
ciencia sobre a nosa calidade de vida. Análise críti-
6. Manexar a terminoloxía científica ao expresarse
ca do carácter científico dunha información.
en ámbitos relacionados coa física e a química, así
como na explicación de fenómenos da vida cotiá que -Recoñecemento da necesidade dun desenvolve-
requiran dela. mento sustentable e valoración das consecuencias
ambientais da evolución tecnolóxica. Aplicación á
7. Empregar as tecnoloxías da información e da
realidade galega.
comunicación (TIC) na interpretación e simulación
de conceptos, modelos, leis ou teorías para obter e Teoría atómico-molecular da materia.
tratar datos, extraer e utilizar información de dife-
-Desenvolvemento histórico das leis ponderais e
rentes fontes, avaliar o seu contido, adoptar deci-
relacións volumétricas dos gases. Hipótese de Avo-
sións e comunicar as conclusións, fomentando no
gadro.
alumnado a formación dunha opinión propia e dunha
actitude crítica fronte ao obxecto de estudo. -Interpretación das leis ponderais de acordo co
8. Recoñecer o carácter tentativo e creativo do tra- modelo atómico de materia de Dalton. Limitacións
ballo científico como actividade en permanente pro- desta teoría.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.291
-Masa atómicas e moleculares. Unha magnitude compostos orgánicos de síntese: da revolución dos
fundamental: a cantidade de substancia e a súa uni- novos materiais aos contaminantes orgánicos.
dade: o mol. Masas molares. Estudo do movemento.
-Aplicación do concepto de cantidade de substan- -Importancia do estudo da cinemática no xurdi-
cia en mol aos gases (ecuación de estado dos gases mento da ciencia moderna e na vida cotiá.
ideais), a disolucións (concentración en cantidade
-Sistemas de referencia inerciais. Magnitudes
de substancia, incluído o procedemento experimen-
necesarias para describir o movemento. Carácter
tal de preparación de disolucións de concentración
vectorial das magnitudes implicadas. Concepto de
coñecida) e á determinación de fórmulas empíricas e
velocidade instantánea: aplicación a movementos
moleculares.
sinxelos.
Estrutura atómica e enlace químico.
-Achegas de Galileo ao desenvolvemento da cine-
-Establecemento histórico dos modelos atómicos mática e da ciencia en xeral. Problemas a que se tivo
de Thomson e Rutherford. Espectros atómicos e o que enfrontar.
modelo atómico de Bohr. Distribución electrónica en
-Estudo dos movementos rectilíneos uniformes,
niveis enerxéticos. Os seus logros e limitacións.
uniformemente acelerados e circular uniforme.
Introdución cualitativa ao modelo cuántico: configu-
Superposición de movementos.
racións electrónicas baseadas en niveis enerxéticos
con capas e subcapas. -Educación viaria. Estudo de situacións cinemáti-
cas de interese como a distancia de freada.
-Revisión do concepto de elemento químico e a
súa abundancia e importancia na natureza. Sistema Dinámica.
periódico, xustificación e achegas ao desenvolve- -Superación da idea da física aristotélica-escolás-
mento da química. Propiedades periódicas. tica para asumir o concepto de forza como interac-
-Enlaces iónico, covalente, metálico e interaccións ción.
intermoleculares. Interpretación das propiedades -Revisión das leis da dinámica de Newton.
das substancias en función do tipo de enlace que
-Cantidade de movemento e principio de conserva-
presentan. O caso da auga.
ción. Aplicación a diferentes situacións: colisións,
-Formulación e nomenclatura das substancias foguetes, etc.
inorgánicas seguindo as normas da IUPAC.
-Dinámica do movemento circular uniforme. Lei
Reacción química. de gravitación universal: importancia e repercusión.
-Importancia do estudo das reaccións químicas. Aplicación a diferentes situacións: movementos dos
Reaccións químicas de interese na nosa sociedade astros, mareas, etc.
pola súa importancia industrial, histórica, biolóxica -Importancia das achegas de Newton ao desenvol-
ou polo seu impacto ambiental. vemento científico: o universo mecánico.
-Interpretación a nivel microscópico das reaccións -Estudo dalgunhas situacións dinámicas de intere-
químicas. Teoría de colisións e enerxía de activa- se: tensión, fricción e forzas elásticas.
ción. Introdución ao concepto de velocidade dunha
Enerxía e a súa transferencia: traballo e calor.
reacción química. Estudo experimental dos factores
dos que depende a velocidade das reaccións quími- -Revisión e afondamento do concepto de enerxía:
cas. Catalizadores. enerxía cinética e potencial.
-Estequiometría das reaccións. Reactivo limitante -Mecanismos de transferencia de enerxía: calor e
e rendemento dunha reacción química. traballo. Eficacia na realización dun traballo: poten-
cia.
-Enerxía das reaccións químicas. Obtención de
enerxía a partir das reaccións químicas (combus- -Transformación e conservación da enerxía. Pri-
tións) e a súas repercusións ambientais. Novos com- meiro principio da termodinámica. Degradación da
bustibles. enerxía. Aplicación para valorar a importancia da
velocidade en caso de colisión nun vehículo.
Química orgánica.
-Afondamento no estudo dos problemas asociados
-Orixes da química orgánica: superación da
á obtención e ao consumo dos recursos enerxéticos.
barreira do vitalismo (síntese da urea).
Enerxía para un futuro sustentable.
-Posibilidades de combinación do carbono. For-
-Produción e consumo de enerxía en Galicia.
mulación e nomenclatura de hidrocarburos seguindo
Impacto ambiental e posibles alternativas.
as normas da IUPAC.
Electricidade.
-Os hidrocarburos e as súas aplicacións: produtos
derivados do petróleo. Repercusións (económicas, -Enerxía eléctrica na sociedade actual: xeración,
sociais, bélicas, ambientais) derivadas da utilización consumo e repercusións da súa utilización. Produ-
de combustibles fósiles. ción e consumo de enerxía eléctrica na nosa comu-
nidade autónoma. Repercusións sobre o medio natu-
-Sínteses orgánicas de especial interese na nosa
ral. As emisións de CO2 en Galicia.
sociedade. Vantaxes e inconvenientes dos novos

12.292 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Realización de experiencias de electrización para ñece a importancia do sistema periódico para o
estudar as interaccións entre cargas. Lei de Cou- desenvolvemento da química e xustifica a variación
lomb. periódica dalgunhas propiedades atómicas, así como
se coñece os enlaces iónico, covalente, metálico e
-Introdución ao concepto de campo eléctrico. Con-
interaccións intermoleculares e pode interpretar, a
cepto de potencial eléctrico.
partir deles, as principais propiedades físico-quími-
-O circuíto eléctrico: lei de Ohm. Asociación de cas das substancias.
resistencias e circuítos mixtos.
4. Recoñecer a importancia das transformacións
Criterios de avaliación. químicas e as súas repercusións, interpretar micros-
copicamente unha reacción química, emitir hipóte-
1. Familiarizarse coas características básicas do
ses sobre os factores dos que depende a velocidade
traballo científico, valorando as súas posibles reper-
dunha reacción, sometelas a comprobación experi-
cusións e implicacións ciencia-tecnoloxía-socieda-
mental e realizar cálculos estequiométricos en
de-medio natural.
exemplos de interese práctico.
Trátase de avaliar se o alumnado analiza situa-
Avaliarase se o alumnado coñece a importancia,
cións e obtén información sobre fenómenos físicos e
utilidade e impacto ambiental das transformacións
químicos utilizando as estratexias básicas do traba-
químicas na vida cotiá, na sociedade e na industria,
llo científico tanto na compresión de conceptos como
tales como as combustións ou as reaccións ácido-
na resolución de problemas e nos traballos experi-
base, e tamén de exemplos levados a cabo en expe-
mentais. No marco destas estratexias debe valorarse
riencias de laboratorio. Valorarase se interpreta a
a competencia dixital.
nivel atómico-molecular unha reacción química, se
Este criterio debe ser avaliado en relación co res-
sabe resolver problemas sobre as cantidades de
to dos criterios de avaliación, para o que se precisan
substancia de produtos e reactantes que interveñen,
actividades que inclúan o interese das situacións,
se comprende o concepto de velocidade de reacción
análises cualitativas, emisión de hipóteses funda-
e se é capaz de predicir e comprobar os factores de
mentadas, elaboración de estratexias, realización de
que depende, así como a súa importancia en proce-
experiencias en condicións controladas e reproduci-
sos cotiáns e industriais.
bles, análise detida de resultados, implicacións
ciencia-tecnoloxía-sociedade-medio natural do estu- 5. Identificar as propiedades físicas e químicas
do realizado (posibles aplicacións, transformacións dos hidrocarburos, así como a súa importancia social
sociais, repercusións positivas e negativ), toma de e económica, saber formulalos e nomealos aplicando
decisións, actividades de síntese e de comunica- as regras da IUPAC e valorar a importancia do
cións. Todo isto tendo en conta o papel da historia da desenvolvemento das sínteses orgánicas e as súas
ciencia e salientando o papel das mulleres no desen- repercusións.
volvemento científico e tecnolóxico.
Avaliarase se os estudantes valoran o que supuxo
2. Interpretar as leis ponderais e as relacións volu- a superación da barreira do vitalismo, así como o
métricas dos gases e aplicar o concepto de cantida- espectacular desenvolvemento posterior das sínteses
de de substancia en mol. orgánicas e as súas repercusións (novos materiais,
contaminantes orgánicos permanentes, etc.). A par-
Preténdese comprobar se os estudantes son capa-
tir das posibilidades de combinación entre o C e o
ces de utilizar a teoría atómica de Dalton e as hipó-
H, o alumnado debe ser capaz de escribir e nomear
teses de Avogadro para interpretar as leis ponderais
os hidrocarburos de cadea lineal e ramificados e
e as relacións volumétricas de combinación entre
coñecer algunhas das súas propiedades físicas e
gases. Así mesmo, deberá comprobarse que com-
químicas, incluíndo reaccións de combustión e de
prende a importancia e o significado da magnitude
adición ao dobre enlace. Tamén deben identificar as
cantidade de substancia e a súa unidade, o mol, e se
principais fraccións da destilación do petróleo e as
é quen de determinala nunha mostra, tanto dunha
súas aplicacións na obtención de moitos dos produ-
substancia pura en calquera estado de agregación
tos de consumo cotián, así como valorar a súa impor-
como dunha disolución. Tamén se valorará se saben
tancia social e económica, as repercusións da súa
aplicar a dita magnitude fundamental na determina-
utilización e esgotamento e a necesidade de investi-
ción de fórmulas empíricas e moleculares.
gacións no campo da química orgánica que poidan
3. Xustificar a existencia e evolución dos modelos contribuír á sustentabilidade.
atómicos, valorando o carácter tentativo e aberto do
6. Aplicar as estratexias do traballo científico ao
traballo científico, e coñecer o tipo de enlace que
estudo dos movementos uniformes (rectilíneos e cir-
mantén unidas as partículas constituíntes das subs-
culares) e do movemento rectilíneo uniformemente
tancias para poder explicar as súas propiedades.
acelerado.
Preténdese comprobar se o alumnado é capaz de
identificar os feitos que levaron a cuestionar cada un Valorarase se o alumnado comprende a importancia
dos modelos atómicos e a concibir e adoptar outro de coñecer e clasificar os movementos e resolve pro-
que explicase novos fenómenos, recoñecendo o blemas de interese en relación a estes conceptos,
carácter hipotético do coñecemento científico, some- aplicando as estratexias básicas do traballo científi-
tido a continua revisión. Tamén se valorará se reco- co, especialmente os referidos á educación viaria.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.293
Tamén se avaliará se coñece as achegas de Galileo ao axeitada, de tal maneira que se recollan actividades
estudo da cinemática, así como as dificultades que de introdución, de estruturación de conceptos, de
tivo que afrontar; en concreto, se interpreta a super- síntese e de aplicación.
posición de movementos, introducida para resolver
-Partir, sempre que sexa posible, de situacións
problemas e actividades de lanzamento horizontal e
problemáticas abertas para recoñecer que cuestións
oblicuo, recoñecendo a súa importancia como orixe
son cientificamente investigables, decidir como pre-
histórica e fundamento do cálculo vectorial.
cisalas e reflexionar sobre o seu posible interese
7. Identificar as forzas que actúan sobre os corpos como facilitadoras da aprendizaxe.
como resultado da interacción entre eles, predicir os
seus efectos para explicar situacións dinámicas -Potenciar a dimensión colectiva da actividade
cotiás e aplicar o principio de conservación da can- científica organizando equipos de traballo, creando
tidade de movemento e a lei de gravitación universal un ambiente semellante ao que podería ser unha
a diferentes situacións. investigación cooperativa en que conten as opinións
de cada persoa, facendo ver como os resultados
Será avaliada a comprensión do concepto newto-
dunha soa persoa ou equipo non bastan para verifi-
niano de interacción entre dous corpos e dos seus
car ou falsear unha hipótese e evitando toda discri-
efectos sobre diferentes corpos en situacións cotiás
minación por razóns éticas, sociais, sexuais, etc.
en que existan forzas elásticas, de fricción e ten-
sións. Valorarase a comprensión e aplicación do
-Propiciar a construción de aprendizaxes signifi-
principio de conservación da cantidade de move-
cativas a través de actividades que permitan anali-
mento sobre diferentes sistemas e da lei de gravita-
zar e contrastar as propias ideas coas cientificamen-
ción universal en diferentes situacións no noso pla-
te aceptadas para propiciar o cambio conceptual,
neta e nas interaccións entre astros.
metodolóxico e actitudinal.
8. Comprender o concepto de enerxía, a súa trans-
formación e transferencia por calor e traballo, apli- -Facilitar a interacción entre a estrutura da disci-
cando o principio de conservación a diferentes plina e a estrutura cognitiva do alumnado aplicando
situacións de interese teórico ou práctico. estratexias propias das ciencias na resolución de
situacións-problema relevantes para influír na rees-
Trátase de comprobar se o alumnado comprende os
truturación e enriquecemento dos esquemas de
conceptos de enerxía (cinética e potencial) a súa
coñecemento do alumnado, contribuíndo así a incre-
transformación e transferencia (calor e traballo), así
mentar as súas capacidades.
como se é capaz de aplicar o principio de conserva-
ción da enerxía e a idea de degradación en diferen-
-Propoñer análises cualitativas que axuden a for-
tes situacións: caída de graves, colisións, etc. Tamén
mular preguntas operativas presentadas como hipó-
se valorarán as actitudes e comportamentos coheren-
teses, que orienten o tratamento dos problemas como
tes en relación co consumo enerxético e implicación
investigacións e contribúan a facer explícitas as pre-
nos problemas asociados á obtención e uso de recur-
concepcións.
sos enerxéticos, con especial énfase nos vinculados
a Galicia.
-Fomentar a autonomía, a iniciativa persoal, a
9. Interpretar a interacción eléctrica, os fenóme- creatividade e a competencia de aprender a apren-
nos asociados, así como aplicar estratexias do traba- der a través da planificación, realización e avalia-
llo científico para resolver circuítos eléctricos, valo- ción de deseños experimentais por parte do alumna-
rar a importancia da enerxía eléctrica na sociedade do, incluíndo a incorporación das tecnoloxías da
actual e o seu consumo responsable. información e da comunicación co obxectivo de
favorecer unha visión máis actual da actividade tec-
Preténdese comprobar se o alumnado recoñece
nolóxica e científica contemporánea.
experimentalmente a natureza eléctrica da materia,
aplica a lei de Coulomb en situacións sinxelas, iden-
-A comunicación é un aspecto esencial da activi-
tifica os principais elementos dun circuíto eléctrico e
dade científica e debe ser traballada, por exemplo,
as súas relacións, deseña e monta diferentes circuítos
na recollida e análise de diversas informacións orais
eléctricos realizando o seu balance enerxético, utiliza
e escritas en relación cos temas tratados, a través da
os aparellos de medida máis comúns e resolve proble-
elaboración e exposición de memorias científicas do
mas de interese relacionados coa corrente eléctrica.
traballo realizado ou da lectura e comentario crítico
Tamén se avaliará a comprensión dos efectos enerxé-
de textos científicos. En concreto, a verbalización
ticos da corrente eléctrica e o seu importante papel na
(rexeitando o operativismo mudo en relación co uso
nosa sociedade e as súas repercusións económicas,
das ferramentas matemáticas) require unha atención
ambientais e sociais, así como na vida cotiá.
preferente.
Orientacións metodolóxicas.
-Considerar as implicacións ciencia-tecnoloxía-
As estratexias metodolóxicas que se propoñen para sociedade-medio natural dos problemas (posibles
desenvolver o currículo desta materia son as seguintes: aplicacións, repercusións negativas, toma de deci-
-Seleccionar actividades variadas, con diferente sións, ciencia e pseudociencia, etc.) e as posibles
grao de complexidade, establecendo unha secuencia relacións con outros campos do coñecemento.

12.294 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
MATEMÁTICAS I E II ao cálculo de límites, derivadas e integrais baséase
na álxebra e na topoloxía da recta, pero tamén a xeo-
Introdución.
metría proporciona unha interpretación intuitiva dos
As matemáticas están constituídas na actualidade conceptos inherentes a eses contidos. As evidentes
por un amplo conxunto de coñecementos xurdidos, relacións entre a álxebra e a xeometría maniféstanse
moitas veces, do traballo da humanidade para resol- con claridade nos dous cursos. A álxebra achega a
ver os problemas que deveñen dos seus intentos de potencia da súa linguaxe simbólica e a xeometría
comprender e modificar a realidade física que a unha interpretación máis próxima dos obxectos alxé-
rodea. Nun principio as técnicas e procedementos bricos.
utilizados só tiñan sentido pegados aos problemas
A ensinanza e a aprendizaxe dos contidos destes
que resolvían. Foi Pitágoras o primeiro en conside-
bloques susténtanse na competencia que debe amo-
rar o número como un ente digno de estudo per se,
sar o alumnado na aritmética e na álxebra elemental
separado do uso que podería dárselle para contar,
xa aprendidas en etapas educativas anteriores. Isto
medir, calcular ou resolver problemas. Este é o paso
significa que nesta etapa se afondará no seu estudo,
necesario para dotar as matemáticas do carácter abs-
pero sempre en relación cos contidos presentes nos
tracto e independente da realidade física que teñen
outros bloques e non illadamente, xa que no desen-
como ciencia finalizada. Isto non significa que, unha
volvemento destes é necesario resolver ecuacións e
vez chegados a este punto, desaparezan dunha vez e
inecuacións, traballar con intervalos e operar cos
para sempre os vínculos desta ciencia coa parte que
diferentes tipos de números e con expresións alxé-
atinxe á realidade, pois a historia amósanos exemp-
bricas. A avaliación deles, como suxire o criterio
los de como estruturas e teorías matemáticas abs-
correspondente, debe facerse, o mesmo que a súa
tractas, aparentemente desvinculadas do real, termi-
ensinanza e aprendizaxe, dun xeito transversal.
nan sendo de grande axuda para modelar situacións
reais, explicalas e predicir o seu comportamento, No bloque de xeometría de matemáticas I amplían-
utilizando para iso os métodos teóricos inherentes se as nocións de trigonometría introducidas na ESO
aos modelos. Tampouco debemos esquecer que moi- para aplicalas á medición indirecta de lonxitudes e
tas das matemáticas que se fan na actualidade nacen ángulos e á resolución de triángulos. O concepto de
dos problemas que lle formulan as outras ciencias e vector e as súas operacións serven de base á com-
a tecnoloxía. prensión e á resolución dos problemas afíns e métri-
cos do plano. O estudo dos lugares xeométricos, en
Esta dobre vertente do saber matemático, o seu
particular as cónicas, vese hoxe facilitado co empre-
carácter abstracto e a orixe física de moitas das súas
go de ferramentas informáticas. Os contidos de aná-
teorías, ten que poñerse de manifesto nas activida-
lise deste curso amplían a gama de funcións elemen-
des que desenvolvan este currículo. A idade do
tais que deben ser coñecidas mediante a súa expre-
alumnado de bacharelato e os varios anos de contac-
sión analítica polo alumnado. Introdúcese tamén a
to co saber matemático proporcionan unha boa base
idea intuitiva de límite, que pode ser tratado nume-
para dar os primeiros pasos no camiño do pensamen-
ricamente coa axuda da tecnoloxía adecuada, e unha
to científico, onde non só seguirá estando presente a
iniciación ao concepto e ao cálculo de derivadas e
intuición, senón tamén o seu cuestionamento, a
dalgunhas das súas aplicacións. Os contidos de esta-
dedución, a argumentación, a utilización precisa da
tística e probabilidade ofrécenlle ao alumnado novas
linguaxe, etc., todo o que constitúe un camiño cara
ferramentas para ampliar o estudo do azar. Nas dis-
ao formal e o abstracto. Pero non hai que esquecer
tribucións bidimensionais debe enfatizarse máis a
que os pasos que se dean nesta dirección durante
interpretación dos resultados ca os procedementos
toda a etapa deben ser pausados e curtos, sen pres-
de cálculo do coeficiente de correlación e a recta de
cindir nunca da realidade de que xorde o coñece-
regresión, que sempre poden facerse coa axuda da
mento matemático ou en que se aplica. Ademais,
calculadora ou doutras tecnoloxías.
presentándolles ás alumnas e aos alumnos situa-
cións variadas xurdidas tanto das propias matemáti- O centro das matemáticas II son os bloques de
cas como das outras ciencias, da tecnoloxía ou do Xeometría e Análise, pois os contidos de Álxebra
seu contorno próximo para que as investiguen ou as lineal se consideran, sobre todo, como unha ferra-
resolvan, móstranse as relacións das matemáticas menta para resolver mellor os problemas xeométri-
con outros campos do saber, e deste xeito adquiren cos de rectas, planos, áreas e volumes no espazo.
máis sentido e relevancia para o que aprende. Neste nivel afóndase o estudo de límites, funcións
derivadas e ás súas aplicacións e introdúcese o cál-
Os contidos de matemáticas no bacharelato de
culo integral e a súa aplicación ao cálculo de áreas
ciencias e tecnoloxía preséntanse agrupados en blo-
sinxelas. Non se trata neste tema, coma noutros, de
ques cun criterio propio da disciplina, o que non sig-
que o alumnado coñeza moitas técnicas, senón de
nifica que a álxebra lineal, a xeometría, a análise e
que comprenda os conceptos en que se basean, sai-
a estatística e probabilidade teñan que ensinarse
ba elixir a apropiada a cada contexto que se lle pre-
necesariamente illadas unhas das outras, nin tam-
sente, e sexa capaz de aplicala e de interpretar os
pouco pola orde en que figuran neste documento
resultados obtidos.
dentro de cada curso. As moitas relacións que exis-
ten entre os contidos destes bloques deben facerse Os contidos antes aludidos preséntanse neste
explícitas no proceso da súa ensinanza. A iniciación currículo cun nesgo conceptual, pero o profesorado

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.295
non debe esquecer que o coñecemento matemático ticas (formulación de problemas, planificación e
consiste tamén no dominio da «súa forma de facer», ensaio, experimentación, aplicación da indución e
que se pon de manifesto nos criterios de avaliación. da dedución, formulación e aceptación ou rexeita-
As tarefas máis concretas a que estes aluden prevén mento das conxecturas, comprobación dos resulta-
unhas matemáticas onde o peso recae nos procede- dos obtidos) para realizar investigacións, explorar
mentos e onde tamén están presentes as actitudes. fenómenos e resolver problemas e situacións prove-
Unha versión do xeito de facer matemáticas propor- nientes de actividades cotiás ou de diferentes ámbi-
ciónaa a resolución de problemas, onde case sempre tos do saber.
é necesario comezar poñendo exemplos concretos
3. Adquirir rigor no pensamento científico formu-
que aclaren a situación problemática, ou buscando
lando acertadamente os problemas, establecendo
contra-exemplos, para pasar a utilizar estratexias de
definicións precisas, amosando interese polo traba-
ensaio-erro sistemático, executar procedementos
llo cooperativo, xustificando procedementos, enca-
algorítmicos á man ou coa axuda da calculadora,
deando coherentemente os argumentos, comunicán-
facer simulacións co ordenador, utilizar a intuición,
dose con eficacia e precisión, detectando incorrec-
contrastar as solucións atopadas, presentar o traba-
cións lóxicas, cuestionando aseveracións intuitivas
llo realizado dunha forma ordenada e coherente, uti-
ou carentes de rigor e mostrando unha actitude fle-
lizando o vocabulario técnico con precisión, etc.,
xible, aberta e crítica ante outros xuízos e razoamen-
ademais de mostrar actitudes que como a perseve-
tos.
ranza, a confianza, o respecto polas opinións doutras
persoas, o recoñecemento dos erros cometidos, etc. 4. Empregar os actuais recursos tecnolóxicos para
están sempre presentes durante a resolución de pro- obter e procesar información, facilitar a compren-
blemas. Deste xeito, as matemáticas contribúen a sión de conceptos e propiedades matemáticas, reali-
que o alumnado adquira unha formación e unha zar cálculos e representacións gráficas e servir como
madurez intelectual e humana, así como habilidades ferramenta na resolución de problemas.
que son de aplicación xeral e que lle servirán para
5. Relacionar as matemáticas con outras áreas do
enfrontarse a situacións novas cun certo grao de
saber, valorando as achegas que se fan entre elas
autonomía.
para o seu respectivo desenvolvemento.
Entre os medios que pode utilizar o profesorado no
6. Expresarse verbalmente e por escrito en situa-
decurso do desenvolvemento do seu traballo mere-
cións susceptibles de ser tratadas matematicamente,
cen especial mención as calculadoras e os progra-
comprendendo e manexando termos, notacións e
mas informáticos, entre os que cabe destacar os sis-
representacións matemáticas.
temas de álxebra computacional, os sistemas de xeo-
metría dinámica e as follas de cálculo. Todos eles
deben utilizarse, ademais de para a realización de MATEMÁTICAS I
cálculos ou a elaboración de gráficas, como unha
Contidos.
axuda no proceso de ensinanza de conceptos ou pro-
piedades. Aritmética e álxebra.
Moitas veces as alumnas e os alumnos perciben as
-Números reais. Valor absoluto. Desigualdades.
matemáticas como un conxunto de fórmulas e méto-
Distancias na recta real. Intervalos e veciñanzas.
dos carentes de sentido, sen relación duns cos outros
nin con nada que teña que ver coa súa realidade, o -Resolución e interpretación gráfica de ecuacións
que propicia unha actitude desfavorable cara á e inecuacións.
aprendizaxe. Para intentar evitalo, parte do labor do
-Utilización das ferramentas alxébricas na resolu-
profesorado debe consistir en presentar as matemá-
ción de problemas.
ticas a partir de contextos e actividades variadas,
aínda que logo sexa inevitable culminar o seu estu- Xeometría.
do dunha maneira máis formal.
-Medida dun ángulo en radiáns. Razóns trigono-
Obxectivos. métricas dun ángulo.
Como resultado do proceso de ensinanza e apren-
-Utilización da trigonometría na resolución de
dizaxe, as matemáticas no bacharelato de ciencias e
triángulos e problemas xeométricos diversos.
tecnoloxía contribuirán ao desenvolvemento das
seguintes capacidades: -Vectores no plano. Operacións. Produto escalar:
interpretación xeométrica. Módulo dun vector.
1. Aplicar os conceptos, procedementos e estrate-
xias propias das matemáticas a situacións diversas, -Ecuacións da recta. Posicións relativas de rectas.
comprendendo as abundantes conexións internas Distancias e ángulos.
entre os seus contidos, de xeito que permitan avan-
-Utilización das técnicas da xeometría analítica
zar no estudo das propias matemáticas e doutras
para a resolución de problemas métricos no plano.
ciencias e adquirir unha formación científica xeral.
2. Utilizar as estratexias características da investi- -Idea de lugar xeométrico no plano. Identificación
gación científica e as destrezas propias das matemá- e obtención das ecuacións das cónicas.

12.296 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
3. Identificar as formas correspondentes a algúns
Análise.
lugares xeométricos do plano, analizar as súas pro-
-Funcións reais de variable real: clasificación e
piedades métricas e construílos a partir delas.
características básicas das funcións polinomiais,
racionais sinxelas, valor absoluto, parte enteira, tri- Preténdese comprobar se o alumnado adquiriu as
gonométricas, exponenciais e logarítmicas. capacidades necesarias na utilización de técnicas
propias da xeometría analítica para aplicalas ao
-Dominio, percorrido, crecemento e decrecemento,
estudo das ecuacións reducidas das cónicas e dou-
extremos relativos e convexidade e concavidade.
tros lugares xeométricos sinxelos. Tamén se preten-
-Operacións con funcións. de saber se as alumnas e os alumnos son capaces de
construír e calcular as ecuacións dalgúns lugares
-Aproximación, numérica e gráfica, ao concepto de
xeométricos a partir da súas propiedades métricas
límite dunha función, tendencias e continuidade.
con axuda, se é o caso, de programas de xeometría
-Taxa de variación media. Aproximación, numéri- dinámica adecuados.
ca e gráfica, ao concepto de derivada dunha función
4. Utilizar os vectores e as súas operacións no pla-
nun punto.
no para resolver problemas extraídos de situacións
-Funcións derivadas das funcións elementais.
da xeometría dando unha interpretación das solu-
Regras de derivación: suma, produto e cociente.
cións.
-Aplicación da derivada ao estudo do crecemento
A finalidade deste criterio é avaliar a capacidade
e decrecemento e dos extremos relativos das fun-
para utilizar a linguaxe vectorial e as técnicas apro-
cións polinomiais sinxelas. Trazado das súas gráfi-
piadas en cada caso, como instrumento para a inter-
cas.
pretación de fenómenos diversos.
-Interpretación e análise de funcións sinxelas,
5. Recoñecer as funcións elementais dadas a tra-
expresadas de maneira analítica ou gráfica, que des-
vés de enunciados, expresións analíticas, táboas ou
criban situacións reais.
gráficas, e utilizar as súas características no estudo
Estatística e probabilidade. de fenómenos naturais e tecnolóxicos.
-Distribucións bidimensionais. Correlación e regresión Este criterio pretende avaliar a capacidade para
lineal. recoñecer as características propias da familia e as
particulares da función, así como para interpretar e
-Probabilidade: propiedades. Probabilidade con-
aplicar a situacións do mundo natural e tecnolóxico
dicionada, regra do produto, da probabilidade total e
a información subministrada polo estudo das fun-
de Bayes.
cións.
-Distribucións binomial e normal.
6. Atopar e interpretar características destacadas
Criterios de avaliación.
de funcións expresadas analítica e graficamente, así
1. Utilizar correctamente os números reais, as como representar graficamente funcións sinxelas.
ecuacións, os sistemas de ecuacións e as inecua-
Preténdese comprobar se o alumnado é capaz de
cións no contexto da resolución de problemas xeo-
construír a gráfica dunha función a partir das súas
métricos ou extraídos da realidade social e da natu-
características (dominio, continuidade, asíntotas
reza, así como na representación gráfica de fun-
horizontais e verticais, crecemento e decrecemento,
cións, interpretando os resultados obtidos.
convexidade e concavidade e extremos locais), así
Preténdese comprobar con este criterio a adquisi- como se é quen de representar funcións polinomiais
ción das destrezas necesarias para a utilización sinxelas a partir das súas expresións analíticas, uti-
correcta dos números reais, das ecuacións, dos sis- lizando a derivación e outras técnicas para coñecer
temas de ecuacións e das inecuacións no contexto da previamente as súas propiedades. Tamén se preten-
formulación e resolución de problemas dos bloques de comprobar a capacidade para interpretar e anali-
de xeometría, análise e estatística. Tamén se debe zar funcións sinxelas, expresadas analítica ou grafi-
valorar a capacidade para traducir alxebricamente camente, que describan situacións reais.
unha situación e chegar á súa resolución, facendo
7. Interpretar e utilizar a taxa de variación media
unha interpretación dos resultados obtidos.
en contextos naturais e tecnolóxicos, así como obter
2. Representar xeometricamente unha situación a derivada por métodos numéricos e gráficos en
real problemática e aplicar diferentes técnicas de casos sinxelos.
resolución de triángulos para resolvela, valorando e
Preténdese comprobar a capacidade de atopar
interpretando as solucións atopadas.
taxas de variación media en situacións reais, utili-
Preténdese avaliar a capacidade para representar
zando, de ser o caso, a tecnoloxía adecuada, así
xeometricamente a situación formulada e para resol-
como interpretalas e describir a súa relación coa
vela, utilizando os teoremas do seno e do coseno e
derivada.
outras relacións trigonométricas sinxelas, así como
as ferramentas de cálculo adecuadas. Con este crite- 8. Interpretar a posible relación entre as variables
rio tamén se avaliará a interpretación das solucións dunha distribución bidimensional utilizando a recta
atopadas no seu contexto. de regresión e o coeficiente de correlación.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.297
Preténdese comprobar a capacidade de apreciar o -Concepto de derivada dunha función nun punto.
grao e tipo de relación existente entre dúas variables Interpretación xeométrica e física.
a partir da información gráfica achegada por unha
-Función derivada. Cálculo de funcións derivadas.
nube de puntos, así como a competencia para
Derivada da suma, do produto e do cociente de fun-
extraer conclusións apropiadas a partir dos paráme-
cións e da función composta.
tros relacionados coa correlación e a regresión en
contextos reais. -Aplicación da derivada ao estudo das propieda-
des locais e globais dunha función. Problemas de
9. Asignar probabilidades a sucesos correspon-
optimización.
dentes a fenómenos aleatorios simples, compostos e
a situacións que se axusten a unha distribución de -Representación gráfica de funcións polinomiais e
probabilidade binomial ou normal. racionais.
Con este criterio preténdese medir a capacidade -Introdución ao concepto de integral definida a
para analizar unha situación real e decidir a técnica partir do cálculo de áreas encerradas baixo unha
máis conveniente para a asignación de probabilida- curva. Técnicas elementais para o cálculo de primi-
des. tivas. Aplicación ao cálculo de áreas de rexións pla-
nas.
10. Utilizar tanto as ferramentas como os modos de
argumentación propios das matemáticas na resolu- Criterios de avaliación.
ción de problemas e para enfrontarse a situacións
1. Utilizar a linguaxe matricial e as operacións con
novas.
matrices como instrumento para representar e inter-
Preténdese avaliar a capacidade de abordar pro- pretar datos e relacións e, en xeral, para resolver
blemas, combinando diferentes ferramentas e estra- situacións diversas.
texias, independentemente do contexto en que se
adquirisen, así como a capacidade para enfrontarse Este criterio pretende comprobar a destreza para
a situacións novas facendo uso da modelización, da utilizar a linguaxe matricial como ferramenta alxé-
argumentación lóxico-dedutiva e doutras destrezas brica, útil para expresar e resolver problemas rela-
matemáticas adquiridas. cionados coa organización de datos, así como a
capacidade de resolver problemas xeométricos e
outros que dean lugar a sistemas de ecuacións
MATEMÁTICAS II
lineais de como máximo tres incógnitas.
Contidos.
2. Expresar situacións da xeometría nunha lingua-
Álxebra lineal.
xe vectorial e utilizar as operacións con vectores
-Emprego das matrices como ferramenta para para resolver problemas, dando unha interpretación
representar e operar con datos tirados de táboas e das solucións.
gráficos procedentes de diferentes contextos.
A finalidade deste criterio é avaliar a capacidade
-Operacións con matrices. Aplicación das opera- para utilizar a linguaxe vectorial como instrumento
cións e das súas propiedades na resolución de pro- para representar situacións xeométricas, resolvelas,
blemas extraídos de contextos reais. utilizando as técnicas apropiadas en cada caso, e
interpretar as solucións obtidas.
-Determinantes. Propiedades elementais dos
determinantes. Rango dunha matriz. Matriz inversa. 3. Utilizar as ferramentas alxébricas para resolver
problemas afíns e métricos no espazo.
-Utilización das propiedades das matrices e os
determinantes na discusión e resolución de sistemas
Trátase de avaliar a capacidade de elixir e empre-
de ecuacións lineais.
gar as ferramentas alxébricas para resolver proble-
Xeometría. mas xeométricos. Este criterio tamén avalía a capa-
cidade para representar mediante un bosquexo a
-Vectores no espazo. Operacións.
situación problemática.
-Produto escalar, vectorial e mixto. Interpretación
4. Utilizar os conceptos, propiedades e procede-
xeométrica.
mentos adecuados para atopar e interpretar caracte-
-Ecuacións da recta e o plano. Resolución de pro- rísticas destacadas de funcións expresadas analiti-
blemas de incidencia, paralelismo e perpendiculari- camente.
dade entre rectas e planos.
Preténdese comprobar con este criterio que as
-Resolución de problemas métricos relacionados alumnas e os alumnos son capaces de utilizar os
co cálculo de ángulos, distancias, áreas e volumes. conceptos básicos da análise, e que adquiriron o
coñecemento da terminoloxía, e que os aplican ade-
Análise.
cuadamente ao estudo dunha función. En concreto,
-Concepto de límite dunha función. Cálculo de preténdese comprobar a capacidade para utilizar os
límites sinxelos. límites e as derivadas no estudo da continuidade,
-Continuidade dunha función. Tipos de desconti- crecemento e decrecemento, convexidade e concavi-
nuidade. dade, extremos relativos e asíntotas dunha función.

12.298 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
QUÍMICA
Tamén se avalía a capacidade para representar gra-
ficamente funcións polinomiais ou racionais. Introdución.
5. Aplicar o concepto e o cálculo de límites e deri- A materia de química apóiase nas matemáticas e
vadas ao estudo de fenómenos naturais e tecnolóxi- na física e, á súa vez, serve de base para as ciencias
cos e á resolución de problemas de optimización. da vida. Desde esta posición, a química amplía a for-
mación científica do alumnado e proporciona unha
Este criterio pretende avaliar a capacidade de uti-
ferramenta para a comprensión da natureza das
lizar as ferramentas proporcionadas polo cálculo e a
ciencias en xeral, polo que é unha axuda importante
álxebra á análise de situacións do mundo natural,
na toma de decisións ben fundamentadas e respon-
xeométrico e tecnolóxico que se modelen mediante
sables en relación coa súa propia vida e coa comu-
funcións sinxelas. En concreto, preténdese compro-
nidade onde vive, co obxectivo final de construír
bar a capacidade de interpretar e aplicar a informa-
unha sociedade mellor. Percibirá así a importancia
ción obtida ao contexto do fenómeno. Os fenómenos
que a química ten para resolver problemas humanos
que se van estudar só poderán ocasionar cálculos de
e responder a diferentes necesidades sociais. Tamén
límites sinxelos e derivadas de funcións cunha com-
coñecerá as novas fronteiras que se abren nesta
posición como máximo.
ciencia e como nos beneficia (alimentar a poboa-
6. Aplicar o cálculo de integrais á medida de áreas ción, atopar novas fontes de enerxía, mellorar as
de rexións planas limitadas por rectas e curvas pezas de roupa de vestir, obter substitutos renova-
sinxelas que sexan facilmente representables. bles de materiais que son escasos, mellorar a saúde
e vencer a enfermidade, vixiar e protexer o medio
Este criterio pretende avaliar a capacidade para
natural). En síntese: percibirá como inflúe a quími-
medir a área dunha rexión plana mediante o cálculo
ca na existencia, na cultura e nas condicións de vida
integral, utilizando técnicas de integración inmedia-
dos seres humanos.
ta, integración por partes e cambios de variables
sinxelos. O desenvolvemento desta materia debe contribuír
a un afondamento no proceso de familiarización coa
7. Utilizar tanto as ferramentas como os modos de
natureza da actividade científica e tecnolóxica e a
argumentación propios das matemáticas na resolu-
apropiación das competencias relacionadas coa dita
ción de problemas e para enfrontarse a situacións
actividade. Nesta familiarización, as prácticas de
novas manifestando unha actitude crítica, sen pre-
laboratorio xogan un papel moi relevante como par-
xuízos, analítica e aberta en todas as situacións.
te da actividade científica, considerando todos os
Preténdese avaliar a capacidade de abordar pro- aspectos que dan sentido á experimentación.
blemas, combinando diferentes ferramentas e estra-
Desde esta disciplina débese seguir atendendo ás
texias, independentemente do contexto en que se
relacións ciencia, tecnoloxía, sociedade e ambiente
adquirisen, así como a capacidade para enfrontarse
(ciencia -tecnoloxía -sociedade -medio natural), en
a situacións novas facendo uso da modelización, da
particular ás aplicacións da química, así como a súa
argumentación lóxico-dedutiva e doutras destrezas
presenza na vida cotiá, de xeito que contribúa a
matemáticas adquiridas.
unha formación crítica en relación co papel que a
Orientacións metodolóxicas. química desenvolve na sociedade, tanto como ele-
mento de progreso como polos posibles efectos nega-
As propostas metodolóxicas para o desenvolve-
tivos dalgúns dos seus desenvolvementos.
mento desta materia son as seguintes:
Os contidos propostos agrúpanse en bloques. O
-Utilizar situacións próximas ao alumnado que
bloque inicial define os contidos comúns que, polo
posibiliten a identificación e comprensión dos pro-
seu carácter transversal, se terán en conta no desen-
blemas e posteriores solucións.
volvemento dos restantes bloques. Os dous seguintes
-Resolución de problemas en situacións e contex- tratan máis a fondo os modelos atómicos tratados no
tos distintos aos propostos previamente. curso anterior introducindo as solucións que achega
a mecánica cuántica á comprensión da estrutura dos
-Uso de materiais e procedementos de resolución
átomos e ás súas unións. No cuarto e quinto trátanse
variados.
aspectos enerxéticos e cinéticos das reaccións quí-
-Uso das tecnoloxías da información e comunica- micas, xunto coa introdución ao equilibrio químico
ción, ferramentas de cálculo, simulación, contraste, que se aplica aos casos de precipitación en particu-
aproximación e estimación ou calquera outra que lar. No sexto e sétimo recóllese o estudo de dous
favoreza o proceso de abstracción. tipos de reaccións de gran transcendencia na vida
cotiá, as ácido-base e as de oxidación-redución,
-Valorar distintos camiños de presentación e de
analizando o seu papel nos procesos vitais e as súas
resolución de problemas, así como as solucións esté-
implicacións na industria e na economía. Finalmen-
ticas e creativas.
te, o último, con contidos de química orgánica, está
-Fomentar o traballo en equipo promovendo a
destinado ao estudo dalgunhas funcións orgánicas
disertación e a análise rigorosa.
oxixenadas e aos polímeros, abordando as súas
-Propoñer situacións diversas que posibiliten a características, como se producen, e a grande impor-
investigación. tancia que teñen na actualidade a causa das nume-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.299
rosas aplicacións que presentan. Ademais do intere- coñecer algunhas técnicas específicas, sempre con-
se que ten o estudo destes compostos, este bloque siderando as normas de seguranza das súas instala-
representa un soporte importante da materia de bio- cións e o tratamento de residuos.
loxía, polo que podería ser abordado inmediatamen-
10. Recoñecer os principais retos que ten que
te despois do estudo da estrutura da materia e os
abordar a investigación neste campo da ciencia na
seus enlaces.
actualidade, apreciando as súas perspectivas de
Obxectivos. desenvolvemento.
1. Utilizar correctamente estratexias de investiga- 11. Valorar as achegas das mulleres ao desenvol-
ción propias das ciencias (formulación de proble- vemento científico e tecnolóxico, facendo especial
mas, emisión de hipóteses fundamentadas, procura referencia aos casos galegos.
de información, elaboración de estratexias de reso-
12. Comprender o carácter integrador da química
lución e de deseños experimentais, realización de
a través da súa relación con outras ciencias, como a
experimentos en condicións controladas e reprodu-
física, a bioloxía ou a xeoloxía.
cibles, análise de resultados, elaboración e comuni-
cación de conclusións) relacionando os coñecemen- 13. Valorar o carácter colectivo e cooperativo da
tos aprendidos con outros xa coñecidos. ciencia, fomentando actitudes de creatividade, flexi-
bilidade, iniciativa persoal, autoestima e sentido crí-
2. Comprender os principais conceptos, leis,
tico a través do traballo en equipo.
modelos e teorías da química para poder articulalos
en corpos coherentes de coñecemento. Contidos.
3. Obter unha formación científica básica que con- Contidos comúns.
tribúa a xerar interese para desenvolver estudos pos-
-Utilización de estratexias básicas da actividade
teriores máis específicos.
científica tales como a formulación de problemas, a
4. Recoñecer a importancia do coñecemento cien-
toma de decisións acerca da conveniencia ou non do
tífico para a formación integral das persoas, así
seu estudo, a emisión de hipóteses, a elaboración de
como para participar, como cidadás e cidadáns e, de
estratexias de resolución, de deseños experimentais,
ser o caso, futuras científicas e científicos, na nece-
a análise dos resultados e a verificación da súa fia-
saria toma de decisións fundamentadas arredor de
bilidade.
problemas locais e globais a que se enfronta a huma-
nidade. -Busca, selección e comunicación de información
e de conclusións utilizando diferentes recursos e
5. Comprender o papel da química na vida cotiá e
empregando a terminoloxía axeitada.
a súa contribución á mellora da calidade de vida das
persoas, valorando, de xeito fundamentado, os pro- -Emprego das TIC como ferramentas de axuda na
blemas derivados dalgunhas súas aplicacións e interpretación de conceptos; na obtención, trata-
como pode contribuír á consecución da sustentabili- mento e representación de datos; na procura de
dade e dun estilo de vida saudable. información e na elaboración de conclusións.
6. Utilizar correctamente a terminoloxía científica -Repercusión dos diferentes achados científicos
e empregala de xeito habitual ao expresarse no na sociedade e valoración da importancia da ciencia
ámbito da química, aplicando diferentes modelos de sobre a nosa calidade de vida. Análise crítica de
representación: gráficas, táboas, diagramas, expre- informacións desde as teorías científicas para poñer
sións matemáticas, etc. en cuestión afirmacións que usan unha linguaxe
pseudocientífica.
7. Empregar correctamente as tecnoloxías da
información e da comunicación na interpretación e -Recoñecemento da necesidade dun desenvolve-
simulación de conceptos, modelos, leis ou teorías; mento sustentable e valoración das consecuencias
na obtención e tratamento de datos; na procura de ambientais da evolución tecnolóxica. Aplicación á
información de diferentes fontes; na avaliación do realidade galega.
seu contido e na elaboración e comunicación de con-
-Resolución de cuestións, exercicios e problemas
clusións, fomentando no alumnado a formación
relacionados cos cálculos numéricos elementais en
dunha opinión propia e dunha actitude crítica fron-
química.
te ao obxecto de estudo.
Estrutura atómica e clasificación periódica dos elementos.
8. Comprender e valorar o carácter tentativo e
dinámico da química e as súas achegas ao desenvol- -Do átomo de Bohr ao modelo cuántico. Importan-
vemento do pensamento humano, evitando posicións cia da mecánica cuántica no desenvolvemento da
dogmáticas e considerando unha visión global da química.
historia desta ciencia que permita identificar e
-Evolución histórica da ordenación periódica dos
situar no seu contexto os personaxes máis relevan-
elementos. Importancia de Mendeleiev no desenvol-
tes.
vemento da química.
9. Familiarizarse co deseño e realización de expe-
rimentos químicos e co traballo en equipo, así coma -Estrutura electrónica e periodicidade. Tendencias
no uso do instrumental básico dun laboratorio, e periódicas nas propiedades dos elementos.

12.300 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Algúns ácidos e bases de interese industrial na
Enlace químico e propiedades das substancias.
vida cotiá. O problema da chuvia ácida e as súas
-Enlaces covalentes. Xeometría e polaridade de
consecuencias en Galicia.
moléculas sinxelas e estruturas xigantes.
Introdución á electroquímica.
-Enlaces entre moléculas. Propiedades das subs-
-Importancia dos procesos de transferencia de
tancias moleculares. Propiedades específicas da
electróns. Reaccións de oxidación-redución. Subs-
auga en relación co enlace de hidróxeno.
tancias oxidantes e redutoras. Número de oxidación.
-O enlace iónico. Balance de enerxía na formación Concepto de potencial de redución estándar.
de compostos iónicos. Estrutura e propiedades das
-Realización experimental dalgunha valoración
substancias iónicas.
redox.
-Estudo cualitativo do enlace metálico. Propieda-
-Aplicacións e repercusións das reaccións de oxi-
des dos metais.
dación-redución: pilas e baterías eléctricas. Impac-
-Propiedades dalgunhas substancias de interese to ambiental producido polos seus residuos. Produ-
biolóxico ou industrial en función da estrutura ou ción, reutilización e reciclaxe.
enlaces característicos delas.
-A carga eléctrica e a materia: das leis da electró-
Transformacións enerxéticas nas reaccións quími- lise de Faraday ao concepto de ión de Arrhenius.
cas. Espontaneidade das reaccións químicas. Importancia industrial e económica dos procesos
electrolíticos; a produción de aluminio en Galicia. A
-Enerxía e reacción química. Procesos endo e exo-
corrosión de metais e a súa prevención.
térmicos. Concepto de entalpía. Determinación da
calor de reacción. Entalpía de enlace e interpreta- -Utilización da escala de oxidantes e redutores
ción da entalpía de reacción. para o deseño experimental de pilas e nos procesos
de electrólise.
-Aplicacións enerxéticas das reaccións químicas:
os combustibles químicos. Repercusións sociais, Estudo das funcións orgánicas.
cotiás e ambientais.
-Revisión da nomenclatura e formulación das prin-
-Valor enerxético dos alimentos: implicacións para cipais funcións orgánicas.
a saúde. -Alcohois e ácidos orgánicos: obtención, propieda-
des e importancia.
-Condicións que determinan o sentido en que evo-
luciona un proceso químico. Conceptos de entropía -Os ésteres: obtención e estudo dalgúns ésteres de
e de enerxía libre. interese.
O equilibrio químico. -Polímeros e reaccións de polimerización. Valora-
ción da utilización das substancias orgánicas no
-Características macroscópicas do equilibrio quí-
desenvolvemento da sociedade actual. Problemas
mico. Interpretación do estado de equilibrio dun sis-
para o medio.
tema químico: consideracións cinéticas e enerxéti-
cas. -A síntese de medicamentos. Importancia e reper-
cusións da industria química orgánica.
-A constante de equilibrio. Factores que afectan as
condicións de equilibrio. Criterios de avaliación.
-As reaccións de precipitación como exemplos de 1. Familiarizarse coas características básicas do
equilibrios heteroxéneos. Estudo experimental. traballo científico, valorando as súas posibles reper-
Aplicacións analíticas das reaccións de precipita- cusións e implicacións ciencia-tecnoloxía-socieda-
ción. de-medio natural.
-Aplicacións do equilibrio químico á vida cotiá e Trátase de avaliar se o alumnado analiza situa-
aos procesos industriais. cións e obtén información sobre fenómenos físicos
utilizando as estratexias básicas do traballo científi-
Ácidos e bases.
co tanto na compresión de conceptos coma na reso-
-Revisión da interpretación do carácter ácido ou lución de problemas e nos traballos experimentais.
básico dunha substancia. As reaccións de transfe- No marco destas estratexias debe valorarse a compe-
rencia de protóns. tencia dixital.
-Concepto de pH. Ácidos e bases fortes e débiles. Este criterio debe ser avaliado en relación co res-
Cálculo e medida do pH en disolucións acuosas. to dos criterios de avaliación, para o que se precisan
Importancia do pH na vida cotiá. actividades que inclúan o interese das situacións-
problema, análises cualitativas, emisión de hipóte-
-Estudo experimental das volumetrías ácido-base
ses fundamentadas, elaboración de estratexias, rea-
e aplicacións.
lización de experiencias en condicións controladas e
-Tratamento cualitativo das disolucións acuosas de reproducibles, análise detallada de resultados (e
sales como casos particulares de equilibrios ácido- verificación da súa fiabilidade) e representacións
base. gráficas, implicacións ciencia-tecnoloxía-sociedade

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.301
-medio natural do estudo realizado (posibles aplica- dunha reacción a partir dos conceptos de entropía e
cións, transformacións sociais, repercusións positi- enerxía libre. Avaliarase se coñecen e valoran as
vas e negativas), toma de decisións, actividades de implicacións que os aspectos enerxéticos dun proce-
síntese e de comunicación, tendo en conta o papel so químico teñen na saúde, na economía e no medio
da historia da ciencia. natural. En particular, deben coñecerse as conse-
cuencias do uso de combustibles fósiles e a súa rela-
2. Resolver cuestións, exercicios e problemas de
ción co cambio climático polo incremento do efecto
estequiometría básica.
invernadoiro.
Valorarase se o alumnado realiza correctamente
6. Aplicar o concepto de equilibrio químico para
cálculos numéricos elementais aplicados a activida-
predicir a evolución dun sistema e resolver proble-
des relacionadas cos seguintes conceptos: mol, com-
mas de equilibrios homoxéneos, en particular en
posición centesimal dun composto, determinación
reaccións gasosas, e de equilibrios heteroxéneos.
da fórmula dun composto por análise elemental, for-
mas de expresar a concentración das disolucións, Trátase de comprobar a través deste criterio se os
leis dos gases e reacción química (reactivo limitan- estudantes recoñecen cando un sistema se atopa en
te, reactivo en exceso e rendemento da reacción). equilibrio, interpretan microscopicamente o estado
de equilibrio e resolven exercicios e problemas tan-
3. Aplicar o modelo mecánico-cuántico do átomo
to de equilibrios homoxéneos (en particular as reac-
para explicar as variacións periódicas dalgunhas das
cións gasosas) como heteroxéneos (especialmente os
súas propiedades.
de disolución-precipitación). Tamén se valorará se
interpretan cualitativamente a forma en que evolu-
Trátase de comprobar se o alumnado comprende a
ciona un sistema en equilibrio cando se interaccio-
importancia da mecánica cuántica no desenvolve-
na con el e saben aplicalo na interpretación dalgúns
mento da química, se coñece as insuficiencias do
procesos industriais (tales como a obtención do amo-
modelo de Bohr e a necesidade doutro marco con-
níaco) e exemplos da vida cotiá.
ceptual, que lle permite escribir estruturas electró-
nicas e, a partir delas, xustificar a ordenación dos
7. Utilizar a teoría de Brönsted para recoñecer as
elementos proposta con anterioridade por Mende-
substancias que poden actuar como ácidos ou bases,
leiev, interpretando as semellanzas entre os elemen-
determinar o pH das súas disolucións, explicar as
tos dun mesmo grupo e a variación periódica dalgun-
reaccións ácido-base, a importancia dalgunha delas
has das súas propiedades, como son os radios atómi-
e as súas aplicacións prácticas.
cos e iónicos, a electronegatividade e as enerxías de
ionización, en función da súa posición na táboa Con este criterio preténdese comprobar que o
periódica. alumnado sabe clasificar as substancias, ou as súas
disolucións, como ácidas, básicas ou neutras apli-
4. Usar o modelo de enlace para comprender tanto
cando a teoría de Brönsted e determinar (teórica e
a formación de moléculas como de cristais e estrutu-
experimentalmente) valores de pH en disolucións
ras macroscópicas e aplicalo na dedución dalgunhas
acuosas de ácidos e bases fortes e débiles. Avaliara-
das propiedades de diferentes tipos de substancias.
se, así mesmo, se emprega os valores das constantes
de equilibrio para predicir o carácter ácido ou bási-
Con este criterio preténdese comprobar se os estu-
co das disolucións acuosas de sales. Tamén se com-
dantes explican a formación de enlaces iónicos,
probará se aplica correctamente técnicas volumétri-
covalentes e metálicos a partir da estrutura electró-
cas que permiten determinar a concentración dun
nica dos átomos e xustifican as propiedades e a
ácido ou unha base, se comprende a importancia que
estrutura dalgunhas substancias de interese biolóxi-
ten o pH na vida cotiá e se coñece as consecuencias
co ou industrial. Avaliarase se saben deducir, apli-
que provoca a chuvia ácida, así como a necesidade
cando estruturas de Lewis e a repulsión de pares
de tomar medidas para evitala.
electrónicos da capa de valencia dos átomos, a fór-
mula, a forma xeométrica e a posible polaridade de
8. Axustar reaccións de oxidación-redución, reali-
moléculas sinxelas. Comprobarase o uso dos enlaces
zar cálculos estequiométricos con estas reaccións,
intermoleculares para predicir se unha substancia
comprender o significado de potencial estándar de
molecular é soluble e se ten temperaturas de fusión
redución dun par redox, predicir o posible proceso
e ebulición altas ou baixas, facendo especial refe-
entre dous pares redox e coñecer algunhas das súas
rencia á auga.
aplicacións, como a prevención da corrosión, a
5. Comprender as transformacións e as transferen- fabricación de pilas e a electrólise.
cias de enerxía asociadas ás reaccións químicas, a
Trátase de saber se, a partir do concepto de núme-
súa relación coa espontaneidade dos procesos e as
ro de oxidación, as alumnas e os alumnos recoñecen
súas repercusións sociais, cotiás e ambientais.
este tipo de reaccións, resolven correctamente exer-
Este criterio pretende indagar se os estudantes cicios de estequiometría, explican a valoración
comprenden o significado da función entalpía, así redox logo do axuste da reacción correspondente
como o da variación de entalpía dunha reacción; se aplicando o método ión-electrón e predín, utilizando
determinan experimentalmente entalpías de reac- as táboas de potenciais estándar de redución dun
ción; se aplican a lei de Hess usando as entalpías de par redox, a posible evolución destes procesos.
formación e se saben predicir a espontaneidade Tamén se avaliará se coñecen a importancia que,

12.302 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
desde o punto de vista económico, ten a prevención car ou falsear unha hipótese e evitando toda discri-
da corrosión de metais e as solucións aos problemas minación por razóns éticas, sociais, sexuais, etc.
que xera o uso de pilas. Do mesmo xeito, debe valo-
-Propiciar a construción de aprendizaxes signifi-
rarse se o alumnado coñece as celas electroquímicas
cativas a través de actividades que permitan anali-
e as electrolíticas e é capaz de diferencialas.
zar e contrastar as propias ideas coas cientificamen-
9. Describir as características principais de alco- te aceptadas para propiciar o cambio conceptual,
hois, ácidos e ésteres e escribir e nomear correcta- metodolóxico e actitudinal.
mente as fórmulas desenvolvidas de compostos orgá-
-Propoñer análises cualitativas que axuden a for-
nicos sinxelos.
mular preguntas operativas presentadas como hipó-
Con este criterio quérese comprobar se o alumna- teses, que orienten o tratamento dos problemas como
do sabe formular e nomear compostos orgánicos oxi- investigacións e contribúan a facer explícitas as pre-
xenados e nitroxenados cunha única función orgáni- concepcións.
ca, ademais de coñecer os diferentes tipos de isome-
-Fomentar a autonomía, a iniciativa persoal, a
ría e algúns dos métodos de obtención de alcohois,
creatividade e a competencia de aprender a apren-
ácidos orgánicos e ésteres. Tamén debe ser valorado
der a través da planificación, realización e avalia-
o coñecemento das propiedades físicas e químicas
ción de deseños experimentais por parte do alumna-
desas substancias, así coma a súa importancia
do, incluíndo a incorporación das tecnoloxías da
industrial e biolóxica, as súas múltiples aplicacións
información e da comunicación co obxectivo de
e as repercusións derivadas do seu uso (fabricación
favorecer unha visión máis actual da actividade tec-
de praguicidas, efectos do consumo de alcohol, etc.).
nolóxica e científica contemporánea.
10. Describir a estrutura xeral dos polímeros e
-Recollida e análise de diversas informacións
valorar o seu interese económico, biolóxico e indus-
orais e escritas en relación cos temas tratados, a tra-
trial, a súa presenza na vida cotiá, así como o papel
vés da elaboración e exposición de memorias cientí-
da industria da química orgánica e as súas repercu-
ficas do traballo realizado ou da lectura e comenta-
sións.
rio crítico de textos científicos. En concreto, a ver-
Mediante este criterio comprobarase se coñecen a balización (rexeitando o operativismo «mudo» en
estrutura de polímeros naturais e artificiais; com- relación co uso das ferramentas matemáticas) requi-
prenden o proceso de polimerización na formación re unha atención preferente.
destas substancias macromoleculares; valoran o
interese económico, biolóxico e industrial que -Considerar as implicacións ciencia-tecnoloxía-
teñen, así como os posibles problemas que a súa sociedade-medio natural dos problemas (posibles
obtención e uso poden ocasionar, e son quen de aplicacións, repercusións negativas, toma de deci-
recoñecer a súa presenza crecente na vida cotiá. sións, ciencia e pseudociencia, etc.) e as posibles
relacións con outros campos do coñecemento.
Ademais valorarase o coñecemento do papel da
química orgánica nas nosas sociedades e da respon-
TECNOLOXÍA INDUSTRIAL I E II
sabilidade do desenvolvemento desta ciencia e a súa
necesaria contribución para avanzar cara á sustenta- Introdución.
bilidade.
Ao longo do último século, a tecnoloxía, entendida
Orientacións metodolóxicas. como o conxunto de actividades e coñecementos
científicos e técnicos empregados polo ser humano
As estratexias metodolóxicas que se propoñen para
para o deseño e a construción de obxectos, sistemas
desenvolver o currículo desta materia son as seguin-
ou contornos co obxectivo de resolver problemas e
tes:
satisfacer necesidades, individuais ou colectivas,
-Seleccionar actividades variadas, con diferente acadou unha importancia determinante na vida das
grao de complexidade, establecendo unha secuencia persoas e no funcionamento da sociedade. A forma-
axeitada, de tal maneira que se recollan actividades ción das persoas require actualmente unha atención
de introdución, de estruturación de conceptos, de específica á adquisición dos coñecementos necesa-
síntese e de aplicación. rios para tomar decisións sobre o uso de materiais,
obxectos e procesos tecnolóxicos, resolver proble-
-Partir, sempre que sexa posible, de situacións
mas relacionados con eles e, en definitiva, utilizalos
problemáticas abertas para recoñecer que cuestións
responsablemente para actuar sobre o contorno e
son “cientificamente investigables”, decidir como
mellorar a calidade de vida.
precisalas e reflexionar sobre o seu posible interese
como facilitadoras da aprendizaxe.
Unha das características esenciais da actividade
-Potenciar a dimensión colectiva da actividade tecnolóxica é o seu carácter integrador de diferentes
científica organizando equipos de traballo, creando disciplinas. Esta actividade require a conxugación
un ambiente semellante ao que podería ser unha de distintos elementos que proveñen do coñecemen-
investigación cooperativa (en que conten as opinións to científico e da súa aplicación técnica, pero tamén
de cada individuo), facendo ver como os resultados de carácter económico, estético, etc. Todo isto de
dunha soa persoa ou equipo non bastan para verifi- maneira integrada e cun referente disciplinar propio

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.303
baseado nun modo ordenado e metódico de intervir Obxectivos.
no contorno.
A ensinanza da Tecnoloxía industrial no bachare-
Enmarcada dentro das materias de modalidade de lato terá como finalidade o desenvolvemento das
bacharelato, Tecnoloxía industrial I e II pretende seguintes capacidades:
fomentar aprendizaxes que permitan tanto a com-
1. Adquirir os coñecementos precisos para anali-
prensión dos obxectos técnicos coma os seus princi-
zar máquinas e sistemas técnicos, para explicar os
pios de funcionamento, a súa utilización e manipu-
seus principios de funcionamento e identificar os
lación. Para isto integra coñecementos que amosan o
elementos que os constitúen.
proceso tecnolóxico desde o estudo e viabilidade do
produto, pasando pola elección e o emprego dos dis- 2. Comprender o papel da enerxía nos procesos
tintos materiais con que se pode realizar para obter tecnolóxicos, explicando as súas distintas transfor-
un resultado de calidade, económico e ecolóxico. macións e aplicacións, e adoptar actitudes de aforro
e valoración da eficiencia enerxética de cara a con-
A materia impártese en dous cursos e desenvolve
seguir un desenvolvemento sustentable.
diferentes bloques de contidos con entidade propia
cada un deles. A organización que se presenta inten- 3. Comprender e explicar como se organizan e
ta axudar á comprensión do conxunto de coñece- desenvolven procesos tecnolóxicos, identificar e
mentos que se pretende que o alumnado adquira ao describir as técnicas e os factores económicos e
longo da etapa, ben que os contidos non poden sociais que concorren en cada caso.
entenderse separadamente, senón que se trata de
4. Analizar de forma sistemática produtos da acti-
que se relacionen entre si e se vinculen cos doutras
vidade técnica para avaliar a súa calidade e explicar
materias na observación de obxectos e sistemas téc-
o seu funcionamento, utilización e forma de control.
nicos reais nos que se integran todos os coñecemen-
tos e principios físicos estudados. 5. Valorar criticamente as repercusións da activi-
dade tecnolóxica na vida cotiá e na calidade de vida,
No primeiro curso, o bloque O proceso e os produ-
manifestando e argumentando as propias ideas e
tos da tecnoloxía aborda de forma xenérica os condi-
opinións. Analizar as distintas repercusións que
cionantes que facilitan o deseño dun produto con
determinados desenvolvementos tecnolóxicos teñen
criterios de calidade, económicos, ecolóxicos e
para homes e mulleres.
comerciais.
6. Transmitir con precisión os coñecementos e
No bloque de Procedementos de fabricación,
ideas sobre procesos ou produtos tecnolóxicos utili-
amósanse as máquinas e ferramentas apropiadas
zando vocabulario, símbolos e formas de expresión
para cada procedemento e a importancia de cumprir
apropiadas.
as normas de seguranza no seu uso.
7. Actuar con autonomía, confianza e seguranza ao
O bloque Elementos de máquinas e sistemas do
inspeccionar, manipular e intervir en máquinas, sis-
primeiro curso céntrase principalmente nos meca-
temas e procesos técnicos para comprender o seu
nismos que posibilitan os distintos movementos que
funcionamento.
pode realizar una máquina, así como na unión dos
elementos que os compoñen, para desenvolver, no 8. Planificar e desenvolver proxectos técnicos en
segundo curso, o funcionamento de máquinas equipo, achegando ideas e opinións, responsabili-
mediante principios eléctricos ou termodinámicos. zándose de tarefas e cumprindo os obxectivos do
plan de traballo.
No bloque de Recursos enerxéticos estúdanse os
procesos de obtención, transformación e transporte 9. Valorar a importancia da investigación e desen-
das principais fontes primarias de enerxía e os impac- volvemento na creación de novos produtos e siste-
tos ecolóxicos asociados a eles. Faise especial finca- mas.
pé no consumo enerxético e na importancia do uso
sustentable da enerxía nos procesos de produción. TECNOLOXÍA INDUSTRIAL I
O bloque Materiais ten presenza nos dous cursos. Contidos.
No primeiro establécense as propiedades máis
Contidos comúns.
importantes dos materiais, a súa obtención, confor-
mación, aplicacións e a problemática ambiental da -Análise de obxectos e montaxes para a identifica-
súa produción, emprego e refugo. No segundo curso, ción e a selección de solucións a problemas técni-
desenvólvense os contidos relativos á estrutura cos, valorando a súa adecuación ao contexto no que
interna dos materiais, ás propiedades derivadas des- deben aplicarse.
ta e á realización de ensaios técnicos específicos
-Realización de cálculos e planificación dos traba-
que permiten a súa determinación.
llos prevendo os recursos materiais e as ferramentas
Os bloques de Sistemas automáticos, Circuítos
que cumpran para a súa realización.
pneumáticos e oleohidráulicos, Control e programa-
ción de sistemas automáticos que se imparten no -Realización de montaxes ou construción de
segundo curso ofrecen unha perspectiva global dos obxectos procurando o uso correcto das ferramentas
procesos de fabricación industrial. e seguindo a planificación previamente elaborada.

12.304 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Valoración das montaxes ou dos obxectos verifi- -Criterios de uso e mantemento de máquinas e
cando que cumpren coas especificacións previstas. ferramentas. Normas de seguranza e hixiene no tra-
ballo.
-Investigación de aspectos históricos ou científi-
-Exemplificación dalgunha técnica sinxela de
cos, xerais e específicos de Galicia, relevantes para
fabricación con máquinas e ferramentas axeitadas.
a construción dos obxectos ou a realización das mon-
taxes, desde os puntos de vista social, ambiental e -Novas tecnoloxías aplicadas aos procesos de
tecnolóxico. fabricación.
-Emprego das TIC para a busca de información, -Impacto ambiental dos procedementos de fabrica-
para a elaboración de documentos e planos, para a ción. Criterios de redución.
realización de cálculos e simulacións e para a pre-
Recursos enerxéticos.
sentación de obxectivos e resultados.
-Obtención, transformación e transporte das fontes
O proceso e os produtos da tecnoloxía.
de enerxía. Importancia do uso de enerxías alterna-
-Proceso cíclico de deseño e mellora de produtos. tivas.
Importancia das novas tecnoloxías.
-Modelización elemental e simulación de instala-
-Normalización e control de calidade. cións de transformación de enerxía.
-Distribución de produtos. O mercado e as súas -Impacto ambiental da produción enerxética en
leis básicas. Patentes. Galicia.
-Análise sistemática de produtos tecnolóxicos -Consumo enerxético. Cálculos e estimacións de
actuais. Razóns do seu éxito ou fracaso. consumo. Técnicas e criterios de aforro enerxético.
-Planificación e desenvolvemento práctico dun Criterios de avaliación.
proxecto de deseño e comercialización dun produto.
1. Avaliar as repercusións que sobre a calidade de
Materiais. vida ten a produción e utilización dun produto ou
servizo técnico cotián e suxerir posibles alternativas
-Estado natural, obtención e transformación dos
de mellora, tanto técnicas coma doutra orde.
materiais. Propiedades máis relevantes.
Con este criterio avaliarase a capacidade de dis-
-Identificación das formas de presentación e
tinguir entre as vantaxes e inconvenientes da activi-
selección de materiais comúns en aplicacións carac-
dade técnica, de concibir outras solucións, non
terísticas.
estritamente técnicas, usando materiais, principios
-Impacto ambiental dos materiais producido en de funcionamento e medios de produción alternati-
todo o seu ciclo de obtención, transformación e refu- vos ou modificando o modo de uso, a localización ou
go. os hábitos de consumo.
-Exemplificación da aplicación e da elección de 2. Describir os materiais máis habituais no seu uso
materiais para algún proxecto tipo. técnico, identificar as súas propiedades e aplica-
cións máis características e analizar a súa adecua-
Elementos de máquinas e sistemas.
ción a un fin concreto.
-Máquinas e sistemas mecánicos. Vantaxe e rende-
Preténdese comprobar a capacidade para a aplica-
mento. Transmisión e transformación de movemen-
ción dos conceptos relativos ás propiedades dos
tos.
materiais co fin de seleccionar o idóneo para unha
-Esforzos básicos en elementos estruturais. Sopor- aplicación real. Igualmente, se se valoran as distin-
te e unión de elementos mecánicos. tas propiedades e outros aspectos económicos,
ambientais e estratéxicos que condicionan unha
-Cálculo, montaxe e experimentación de mecanis-
elección adecuada para un determinado uso técnico.
mos característicos.
3. Identificar os elementos funcionais, estruturas,
-Elementos auxiliares de acumulación, disipación
mecanismos e circuítos que compoñen un produto
e lubricación.
técnico de uso común.
-Elementos dun circuíto xenérico: xerador, condu-
A través deste criterio avalíase a habilidade para
tores, dispositivos de regulación e control, recepto-
utilizar as ideas sobre a estrutura e a función dos
res de consumo e utilización.
diferentes elementos que constitúen un obxecto téc-
-Representación esquematizada de circuítos. Sim-
nico para analizar as relacións entre eles e o papel
boloxía. Interpretación de planos e esquemas.
que desempeña cada un no funcionamento do
-Simulación, montaxe e experimentación de cir- conxunto.
cuítos eléctricos e pneumáticos característicos. 4. Describir os útiles e técnicas empregadas nun
proceso de produción utilizando un vocabulario ade-
Procedementos de fabricación.
cuado.
-Técnicas de fabricación: tipos e clasificación.
Máquinas e ferramentas apropiadas para cada pro- Este criterio avalía o grao de asimilación e incor-
cedemento. poración ao vocabulario de termos específicos, tec-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.305
nicamente apropiados, para diferenciar correcta- -Emprego das TIC para a busca de información,
mente os procesos industriais e para describir de para a elaboración da documentación e da planifica-
forma adecuada os elementos de máquinas e o papel ción, para a realización de cálculos e simulacións e
que desempeña cada un de eles. para a presentación de obxectivos e de resultados.
Materiais.
5. Describir o probable proceso de fabricación dun
produto e valorar as razóns económicas e as repercu- -Estrutura interna e propiedades. Técnicas de
sións ambientais da súa produción, uso e refugo. modificación das propiedades.
Preténdese comprobar a capacidade de deducir e -Novos materiais: polímeros, materiais compostos,
argumentar o proceso técnico coa análise de produ- materiais nanoestruturados, cerámicas especiais. O
tos e sistemas tecnolóxicos, os factores non estrita- papel da ciencia no desenvolvemento destes mate-
mente técnicos da súa produción, uso e posibles riais.
destinos despois da súa vida útil.
-Oxidación e corrosión. Técnicas de protección
6. Calcular, a partir de información adecuada, o Tratamentos superficiais.
custo enerxético do funcionamento ordinario dun
-Procedementos de ensaio e medida de propieda-
local ou dunha vivenda e suxerir posibles alternati-
des básicas dos materiais.
vas de aforro.
-Procedementos de reciclaxe e reutilización.
Con este criterio avalíase a capacidade de estimar
Importancia cotiá, social e económica do aforro de
o custo económico que supón o consumo cotián de
materiais.
enerxía, utilizando facturas de servizos enerxéticos,
cálculos efectuados sobre as características técnicas -Normas de precaución e seguranza no manexo de
das diferentes instalacións e información comercial. materiais.
Esta capacidade ten que levar a buscar posibles vías
Principios de máquinas.
de redución de custos e aforro enerxético.
-Motores térmicos alternativos e rotativos. Princi-
7. Achegar e argumentar ideas e opinións propias pios de funcionamento. Aplicacións comúns.
sobre os obxectos técnicos e a súa fabricación, valo-
-Motores eléctricos: tipos e principios de funciona-
rando e adoptando, de ser o caso, ideas alleas.
mento. Aplicacións características.
Trátase de valorar a capacidade de contribuír con
-Circuíto frigorífico e bomba de calor: principios
razoamentos propios á solución dun problema técni-
de funcionamento, elementos e aplicacións típicas.
co, tomar a iniciativa para expor e defender as pro-
pias ideas e asumir con tolerancia as críticas verti- -Enerxía útil. Potencia dunha máquina. Par motor
das sobre o devandito punto de vista. no eixe. Perdas de enerxía nas máquinas. Rende-
mento.
TECNOLOXÍA INDUSTRIAL II
Sistemas automáticos.
Contidos.
-Elementos que compoñen un sistema de control:
Contidos comúns. transdutores, captadores e actuadores.
-Análise de obxectos e montaxes para a identifica- -Estrutura dun sistema automático. Sistemas de
ción e a selección de solucións a problemas técnicos lazo aberto. Sistemas realimentados de control.
específicos e mais elaboración dun conxunto de Comparadores.
características técnicas adecuadas ao contexto no -Simulación, montaxe e experimentación de cir-
que deben aplicarse. cuítos sinxelos de control.
-Realización de cálculos e elaboración de docu- Circuítos pneumáticos e oleohidráulicos.
mentos e planos, planificación de traballos e asigna-
-Técnicas de produción, condución e depuración
ción de funcións específicas aos membros do equi-
de fluídos. Caudal. Perda de carga.
po.
-Elementos de accionamento, regulación e control.
-Realización de ensaios, montaxes ou construción
Simboloxía.
de obxectos procurando o uso correcto dos recursos
materiais e das ferramentas e seguindo a planifica- -Interpretación de esquemas elementais.
ción previamente elaborada.
-Deseño, simulación, montaxe e experimentación
-Valoración dos traballos mediante a preparación de circuítos pneumáticos característicos.
dun conxunto de comprobacións coas que se poida
Control e programación de sistemas automáticos.
verificar que se cumpren as especificacións previs-
tas. -Circuítos lóxicos combinacionais. Portas e fun-
cións lóxicas. Procedementos de simplificación de
-Investigación de aspectos históricos e científicos,
circuítos lóxicos. Aplicación ao control do funciona-
xerais e específicos de Galicia, relevantes para a
mento dun dispositivo.
realización dos traballos desde os puntos de vista
social, ambiental e tecnolóxico. -Circuítos lóxicos secuenciais.

12.306 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
-Circuítos de control programado. Programación 7. Montar e comprobar un circuíto de control dun
ríxida e flexible. sistema automático a partir do plano ou esquema
dunha aplicación característica.
Criterios de avaliación.
Avaliarase a capacidade de interpretar os esque-
1. Seleccionar materiais para unha aplicación mas de conexións de circuítos de control de tipo
práctica determinada, considerando, ademais das electromecánico, electrónico, pneumático e hidráu-
súas propiedades intrínsecas, factores técnicos rela- lico; seleccionar e conectar de forma adecuada os
cionados coa súa estrutura interna, económicos e compoñentes e verificar o seu correcto funcionamen-
ambientais. Analizar o uso dos novos materiais como to.
alternativa aos empregados tradicionalmente.
Orientacións metodolóxicas.
Trátase de comprobar se se saben aplicar os con-
-Formulación de problemas abertos que admitan
ceptos relativos ás técnicas de ensaio e medida de
múltiples solucións para estimular a creatividade e
propiedades, para elixir o material idóneo nunha
para obter un conxunto de características técnicas
aplicación real, valorando criticamente os efectos
do obxecto que se deba construír.
que leva consigo o emprego do material selecciona-
do. -A presentación, oral ou escrita, de informes sobre
ideas e solucións, favorecendo o debate e propician-
2. Determinar as condicións nominais de funcio-
do a argumentación e a achega de ideas do grupo-
namento dunha máquina ou instalación a partir das
clase como xeito de incidir sobre as competencias
súas características de uso.
lingüísticas.
Con este criterio búscase coñecer a capacidade -A realización de pequenos problemas sobre
para identificar os parámetros principais do funcio- aspectos auxiliares ou complementarios que se
namento dun produto técnico ou instalación. baseen na estimación dos valores das magnitudes
tecnolóxicas e na utilización do cálculo mental. A
3. Identificar as partes de motores térmicos e eléc-
comparación dos resultados coas estimacións, o
tricos e describir o seu principio de funcionamento.
rigor na realización dos cálculos e o uso correcto das
Preténdese comprobar se se aplican os conceptos unidades de medida incidirán positivamente na
básicos da termodinámica e da electrotecnia na mellora da competencia matemática.
determinación dos parámetros que definen o uso dos
-A busca de información, o cálculo, a planificación
motores térmicos e eléctricos, analizando a función
e a montaxe, deseñadas para que potencien a con-
de cada compoñente no funcionamento global da
fianza e autoestima do alumnado.
máquina.
-A asignación paritaria de papeis ou funcións
4. Analizar a composición dunha máquina ou sis-
específicas para a realización do traballo e a cons-
tema automático de uso común e identificar os ele-
trución do obxecto seguindo a planificación previa-
mentos de mando, control e potencia. Explicar a fun-
mente elaborada.
ción que corresponde a cada un deles.
-A verificación de que as montaxes ou os obxectos
Trátase de comprobar se se identifican, nun auto- cumpren as especificacións previstas, sexa median-
matismo de uso habitual, os elementos responsables te simples comprobacións do funcionamento, sexa
do seu funcionamento. coa realización de medidas en situacións controla-
das.
5. Aplicar os recursos gráficos e técnicos apropia-
dos para describir a composición e funcionamento Integrar o uso das tecnoloxías da información e da
dunha máquina, circuíto ou sistema tecnolóxico con- comunicación como ferramentas ou medios que faci-
creto. litan o traballo, non como un fin en si mesmas. O seu
emprego para reunir e presentar información, como
Con este criterio quérese valorar en que medida se
ferramentas de deseño ou como simuladores, debe-
utilizan o vocabulario adecuado, os coñecementos
ría estar presente ao longo de todo o curso.
adquiridos sobre simboloxía e representación nor-
malizada de circuítos, a organización esquemática Convén relacionar aspectos da tecnoloxía co dese-
de ideas, as relacións entre elementos e secuencias ño industrial. As actividades poden, por exemplo,
de efectos nun sistema. tratar a evolución das formas ao longo da historia.
6. Montar un circuíto pneumático a partir do plano
ECONOMÍA
ou dos esquemas dunha aplicación característica.
Introdución.
Preténdese verificar que se é capaz de interpretar
o plano dunha instalación, recoñecer o significado Toda persoa vese na obriga de enfrontar unha gran
dos seus símbolos, seleccionar os compoñentes diversidade de situacións de carácter económico, xa
correspondentes e conectalos, sobre unha armazón que debe tomar multitude de decisións como consu-
ou nun simulador, de acordo coas indicacións do midora, traballadora, empresaria ou aforradora, e
plano, para compoñer un circuíto que ten unha uti- moitas destas decisións teñen unha gran transcen-
lidade determinada. dencia para a súa vida persoal e familiar.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.307
Xunto a esta dimensión persoal, os problemas eco- mento económico que achegan unha visión máis
nómicos tamén teñen unha clara dimensión social. A dinámica e a máis longo prazo.
inflación, o paro, o déficit público, a globalización No que toca aos procedementos, tamén se inclúen
son temas de debate na sociedade actual e obxecto aspectos específicos relacionados co razoamento
de diversas propostas por parte dos diferentes gru- económico. Así, a través da análise de datos, a lec-
pos sociais e políticos. Para poder valorar de forma tura comprensiva e a elaboración de pequenos traba-
razoada estas propostas e tomar postura ante elas llos de investigación buscarase a aplicación dos
cómpre dispoñer dunha formación económica bási- principios e conceptos económicos estudados á aná-
ca. lise de casos concretos e problemas reais e cotiáns.
Ademais destas motivacións persoais e sociais Os problemas económicos teñen unha importante
existen razóns de tipo propedéutico que xustifican a dimensión social, e suscitan diferentes puntos de
presenza dos estudos de economía no bacharelato. vista, con distintas bases políticas, éticas e filosófi-
cas. A economía desempeña un papel central na
A formación económica básica do alumnado inté-
configuración de valores e actitudes, e axuda a per-
grase na área das ciencias sociais da educación
soas a construír o seu propio criterio e a ser capaces
secundaria obrigatoria como unha parte das aprendi-
de enfrontar, con coñecemento e responsabilidade,
zaxes que se teñen que adquirir en relación co
os problemas económicos e sociais da vida adulta.
medio social. O bacharelato exixe o profundamento
nesa formación, o que supón unha aproximación Obxectivos.
cada vez máis analítica e especializada que, sen per-
A ensinanza da economía no bacharelato terá
der a perspectiva global, permita a construción de
como finalidade o desenvolvemento das seguintes
coñecementos máis precisos e axustados. Por outra
capacidades:
parte, trátase dunha disciplina que se presta espe-
cialmente a un enfoque multidisciplinar, pois preci- 1. Identificar o ciclo da actividade económica.
sa doutras ciencias. Distinguir sistemas económicos e formar un xuízo
persoal acerca das vantaxes e inconvenientes de
Considerando a economía como unha das múlti-
cada un deles.
ples facetas para a análise e interpretación da reali-
dade, os contidos desta materia buscan a consecu- 2. Manifestar interese por coñecer e interpretar
ción de dous obxectivos básicos: fornecer unha con sentido crítico e solidario os grandes problemas
visión global do funcionamento do sistema económi- económicos actuais, en especial as desigualdades
co e iniciar o alumnado nas peculiaridades do razo- económicas e a sobreexplotación de recursos natu-
amento económico. rais, así como os derivados da globalización da acti-
vidade económica.
Para poder alcanzar estes obxectivos é fundamen-
tal que o alumnado dispoña dun marco conceptual 3. Relacionar feitos económicos significativos co
para interpretar a realidade, así como de ferramen- contexto social, político, histórico e cultural en que
tas básicas que lle permitan a utilización dunha cer- tiveron lugar. Trasladar esta reflexión ás situacións
ta capacidade de razoamento económico. cotiás. Formular xuízos persoais acerca da conve-
niencia ou non da intervención da Administración
O currículo proposto pretende fuxir de enfoques
pública na economía e dos seus efectos.
puramente académicos e formalistas, para primar os
contidos con maior poder explicativo sobre as causas 4. Comprender o funcionamento do sistema de
e as consecuencias dos problemas económicos. economía de mercado, sinalando as súas vantaxes e
inconvenientes, así como as interrelacións entre o
Os contidos seleccionados pódense agrupar nos
sistema económico e os fenómenos sociais.
grandes ámbitos da ciencia económica. Comézase
cun aspecto clave da análise económica, o estudo do 5. Utilizar técnicas elementais de tratamento e
mercado, que se centra nos aspectos máis básicos e representación de datos sobre a economía galega,
máis próximos á realidade. española, europea ou doutras zonas do mundo para
coñecer e comprender os trazos característicos da
A seguir analízase o funcionamento da economía
situación económica deses territorios e as perspecti-
nacional. Inclúense aquí os principais indicadores
vas de futuro.
da actividade económica, os compoñentes da oferta
e a demanda agregadas e o papel da política mone- 6. Formular xuízos persoais acerca de problemas
taria ou fiscal como reguladoras do ciclo económico. económicos de actualidade. Comunicar opinións
argumentando con precisión e rigor a partir de con-
Finalmente faise referencia aos aspectos interna-
ceptos e principios económicos elementais. Aceptar
cionais e ao crecemento económico. No mundo
a discrepancia e os puntos de vista distintos como
actual, o estudo da realidade máis próxima, a econo-
vía de enriquecemento persoal.
mía de Galicia ou de España, no se pode entender
sen o estudo das relacións que se establecen co res- 7. Interpretar as mensaxes, datos e informacións
to dos países, sexan máis próximos (Unión Europea, que aparecen nos medios de comunicacións e/ou
OCDE) ou máis afastados (Terceiro Mundo, Europa internet sobre desaxustes económicos actuais e con-
do Leste). Así mesmo, cómpre ampliar a visión eco- trastar as medidas correctoras de política económica
nómica introducindo os aspectos ligados ao crece- que se propoñen. Formular xuízos persoais sobre

12.308 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
elas e comprender que as decisións implican, en e do pasado. Análise e perspectivas sobre a organi-
ocasións, elixir entre obxectivos en parte contradito- zación económica das sociedades futuras.
rios para os diferentes axentes económicos. Produción e interdependencia económica.
8. Analizar e valorar criticamente as repercusións -A estrutura produtiva: proceso produtivo e facto-
do crecemento económico sobre o medio natural e a res de produción.
calidade de vida das persoas, así como o diferente
-División técnica do traballo, produtividade, efi-
grao de desenvolvemento das distintas rexións e paí-
ciencia e interdependencia económica.
ses. Reflexionar sobre a necesidade de acadar un
desenvolvemento sustentable. -Obtención e análise do custo de produción e do
beneficio.
9. Abordar de maneira autónoma e razoada proble-
mas económicos do contorno, utilizando os procede- -Identificación dos sectores económicos predomi-
mentos de indagación das ciencias sociais e diversas nantes en Galicia e en España.
fontes e medios de información, en especial as tec-
-Análise de noticias relativas a cambios no siste-
noloxías da información e comunicación. Trasladar
ma produtivo ou na organización da produción no
esta reflexión ás situacións cotiás do contorno.
contexto da globalización e a súa distinta repercu-
10. Coñecer e comprender, dunha maneira crítica, sión nos países pobres e nos países ricos, así como
o uso e significado das principais magnitudes na situación das mulleres e dos homes.
macroeconómicas como indicadores da situación
Intercambio e mercado.
económica dun país.
-Concepto, funcionamento e clases de mercados.
Contidos.
-A oferta individual, a oferta de mercado ou agre-
Contidos comúns.
gada.
-Utilización de diferentes fontes de información
-A demanda individual, a demanda de mercado ou
económica, aplicando as tecnoloxías da información
agregada.
e da comunicación, e interpretación delas mediante
-O equilibrio de mercado e a fixación dos prezos.
unha lectura razoada e crítica como base para a aná-
A elasticidade.
lise da realidade, especialmente a galega.
-Funcionamento de modelos distintos de mercado:
-Análise e interpretación de casos e situacións
competencia perfecta, competencia imperfecta.
económicas tomando como punto de referencia o
contorno máis próximo, identificando os elementos -Análise de mercados reais e das consecuencias
de cada caso, recoñecendo os conceptos e principios de variacións nas condicións da súa oferta ou
económicos que se recollen e aplicando as ferramen- demanda.
tas de tipo conceptual ou analítico con que conta a
-Valoración dos límites do mecanismo de mercado
economía para propoñer posibles decisións que se
e a súa repercusión nas persoas consumidoras: asig-
deben adoptar.
nación de recursos e regulación do mercado.
-Aplicación do relativismo á análise económica da
A medida da actividade económica: magnitudes nacionais e
realidade, sendo conscientes das peculiaridades e
indicadores dunha economía.
limitacións dos métodos de análise en economía, e
mantendo unha actitude crítica razoada ante as dife- -Os obxectivos de política macroeconómica, indi-
rentes opcións de política económica. cadores e as políticas instrumentais.
-Coñecemento e valoración dos efectos do actual -Obtención do produto nacional e cálculo e inter-
modelo de crecemento económico sobre a conserva- pretación das principais magnitudes relacionadas.
ción do medio e a calidade de vida, facendo especial
-Limitacións das macromagnitudes como indica-
atención á realidade galega.
dores do desenvolvemento dunha sociedade. Outros
-Debate sobre cuestións económicas de actualida- indicadores de desenvolvemento: o índice de desen-
de, fundamentando as opinións e respectando as volvemento humano.
doutras persoas.
-Valoración da distribución da renda.
A actividade económica e os sistemas económicos.
-Crecemento económico e desenvolvemento.
-Economía e escaseza. Economía e sector público: a súa intervención na economía.
-Observación do contido económico das relacións -O papel do sector público na economía ao longo
sociais. da historia e na actualidade.
-Recoñecemento do custo de oportunidade dunha -Estrutura do sector público galego.
decisión.
-A política económica e os seus instrumentos: fun-
-Os axentes económicos. cións e obxectivos.
-O fluxo circular da renda. -Os orzamentos públicos: proceso de elaboración e
aprobación, análise dos seus compoñentes. O déficit
-O noso sistema económico actual, diferenzas e
público e o seu financiamento.
similitudes con outros sistemas económicos actuais

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.309
-As políticas fiscais e os seus efectos sobre a dis- -Medidas para axudar aos países menos desenvol-
tribución da renda e o crecemento económico. vidos: a cooperación internacional, o comercio xus-
to.
-Políticas sectoriais: vivenda, medio natural, sani-
-Incidencia das novas tecnoloxías da información
dade, educación.
e comunicación na economía actual: a nova econo-
-Valoración dos efectos do desenvolvemento do
mía.
Estado do benestar. Condicións para o seu mante-
Criterios de avaliación.
mento.
1. Identificar os problemas económicos básicos
-A evolución histórica das correntes do pensamen-
dunha sociedade, caracterizando a forma de resolve-
to económico. Posicións científicas sobre a interven-
los nos principais sistemas económicos, así como as
ción do Estado na economía.
súas vantaxes e inconvenientes.
-As grandes crises económicas e as actuacións do
Trátase de comprobar que o alumnado recoñece a
sector público.
escaseza e a necesidade de elixir como as claves
Aspectos financeiros da economía: o diñeiro e o sistema determinantes dos problemas básicos de todo siste-
financeiro. ma económico, así como as necesidades máis
comúns que hai que atender a partir da análise do
-Funcionamento e tipoloxía do diñeiro: a súa orixe,
seu contorno. Ademais, trátase de asegurar que dife-
evolución histórica, funcións. Os medios de paga-
rencia as distintas formas de abordar e resolver estes
mento na actualidade.
problemas nos principais sistemas económicos
-Proceso de creación do diñeiro. actuais e do pasado, analizando as vantaxes e incon-
venientes de cada un deles e as perspectivas que se
-A inflación: medida, clases, causas e efectos.
nos presentan de cara ao futuro. Valorarase a súa
-As políticas monetarias: concepto, tipos e efectos
toma de conciencia da necesidade de xestionar os
sobre a inflación, o crecemento e o benestar.
recursos dun xeito sustentable para poder satisfacer
as necesidades presentes e futuras.
-O funcionamento do sistema financeiro: funcións,
estrutura e instrumentos. Os intermediarios finan- 2. Identificar as características principais da
ceiros e os mercados financeiros. estrutura produtiva tanto a nivel nacional coma
rexional. Analizar as causas dunha deslocalización
O contexto internacional da economía.
empresarial a partir de datos sobre a produtividade,
-Vantaxes e desvantaxes do comercio internacio-
a eficiencia, os custos e os beneficios, así como valo-
nal: libre comercio fronte a proteccionismo.
rar os seus efectos sobre a economía e sobre o mer-
-Os fluxos entre a economía nacional e o resto do cado de traballo.
mundo: a balanza de pagamentos. Con este criterio preténdese observar se se identi-
fican as razóns do proceso de división técnica do tra-
-Funcionamento dos mercados de divisas. Os tipos
ballo relacionando este proceso coa crecente inter-
de troco.
dependencia económica e coa necesidade de meca-
-As relacións económicas internacionais. Organis-
nismos de coordinación. Tamén se pretende avaliar
mos de cooperación política e económica internacio-
se se recoñecen as características xerais da estrutu-
nal. Mecanismos de integración económica (a Unión
ra produtiva de Galicia e de España e a súa relación
Europea).
cos países da Unión Europea e cos cambios do mer-
-A globalización: causas e consecuencias, meca- cado global.
nismos de regulación. 3. Interpretar, a partir do funcionamento do merca-
do, as variacións nos prezos de bens e servizos en
Desequilibrios económicos actuais.
función de distintas variables. Analizar o funciona-
-Crises cíclicas da economía.
mento de mercados reais e observar as súas diferen-
-Os límites do crecemento: a degradación do zas cos modelos, así como as súas consecuencias
medio. A explotación sustentable dos recursos natu- para o consumo, as empresas ou os estados.
rais.
Este criterio pretende verificar que o alumnado
entende o prezo como indicador da escaseza relativa
-O problema da reciclaxe, a reutilización dos
dos bens e servizos e a súa relación coa asignación
recursos. O custo da eliminación dos residuos.
dos recursos produtivos que realiza o sistema de
-O desemprego: causas, tipos, medición. Políticas
economía de mercado. Así mesmo, a través deste
públicas en materia de fomento do emprego.
criterio avalíase se recoñece en mercados reais e
-A cidadanía perante a sociedade do consumo. O próximos os trazos xerais descritos nos modelos teó-
consumo responsable. A regulación en materia de ricos de mercado e os efectos do seu funcionamento,
protección dos dereitos das persoas consumidoras. tanto positivos coma negativos, para os axentes que
participan nestes mercados.
-Desenvolvemento e subdesenvolvemento: ele-
mentos que condicionan o subdesenvolvemento. A 4. Identificar as principais variables macroeconó-
débeda externa dos países pobres. micas e analizar as súas interrelacións, valorando as

12.310 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
limitacións que teñen como indicadores de medida 8. Valorar o impacto do crecemento, as crises eco-
da actividade económica e do benestar dunha socie- nómicas, a integración económica e o mercado glo-
dade. Interpretar e tratar con instrumentos informá- bal na calidade de vida das persoas, no medio natu-
ticos cifras e indicadores económicos básicos. ral e na distribución da riqueza a nivel local e mun-
dial, diferenciando efectos positivos e negativos.
A través deste criterio preténdese comprobar se se Analizar os problemas do crecemento económico e a
recoñecen as principais macromagnitudes (produto pobreza dos países non desenvolvidos como resulta-
nacional, renda nacional, renda dispoñible, renda do de relacións económicas desequilibradas e de
per capita), así como as súas relacións, interpreta- desigualdades de xénero, xunto á necesidade de
ción, utilidade e limitacións. O alumnado debe reco- intercambios comerciais máis xustos e equitativos.
ñecer as limitacións da contabilidade nacional para
Preténdese con este criterio valorar se recoñecen
medir a actividade económica e o benestar dunha
as consecuencias do crecemento sobre a repartición
sociedade e a necesidade de utilizar indicadores
da riqueza, desigual segundo países e xénero, sobre
alternativos como o índice de desenvolvemento
a degradación ambiental e a calidade de vida, así
humano.
como os problemas que limitan o desenvolvemento
5. Explicar e ilustrar con exemplos significativos de determinadas economías. Búscase tamén com-
as finalidades e funcións do Estado nos sistemas de probar que se identifican, a partir de casos concre-
economía de mercado, e identificar os principais tos, medidas de política económica ambiental anali-
instrumentos que utiliza, valorando as vantaxes e zando os seus efectos a curto e longo prazo.
inconvenientes do seu papel na actividade económi-
9. Analizar posibles medidas redistributivas, os
ca. Describir e relacionar as funcións doutros axen-
seus límites e efectos colaterais e avaliar as medidas
tes que interveñen na actividade económica.
que favorecen a equidade nun suposto concreto.
A finalidade deste criterio é a de identificar e dife- Este criterio persegue comprobar a capacidade de
renciar as distintas finalidades (crecemento, susten- análise das desigualdades económicas e o modo en
tabilidade, eficiencia, equidade, estabilidade), fun- que determinadas medidas poden corrixilas. Tamén
cións (fiscais, reguladoras, redistributivas, estabili- busca valorar se se recoñece a eficacia da imposi-
zadoras e provedoras de bens e servizos públicos) e ción directa e indirecta, as políticas sociais e de
instrumentos básicos de política económica que se solidariedade.
aplican en casos concretos de intervención do sector
10. Valorar os argumentos que fundamentan as
público na actividade económica galega e española.
posicións favorables ao libre comercio ou ao protec-
6. Describir o proceso de creación do diñeiro, os cionismo, relacionándoos cos procesos de integra-
cambios no seu valor e a forma en que estes se ción económica e as súas consecuencias. Identificar
miden. Identificar as distintas teorías explicativas e contrastar as distintas áreas comerciais que exis-
sobre as causas da inflación e os seus efectos sobre ten no mundo e valorar o impacto das novas tecnolo-
os consumidores, as empresas e o conxunto da eco- xías fronte ás formas tradicionais de comercio.
nomía. Explicar o funcionamento do sistema finan-
Búscase que o alumnado identifique as diferentes
ceiro e coñecer as características dos seus princi-
posicións ante o comercio internacional e recoñeza
pais produtos e mercados.
as principais áreas de comercio internacional (con
especial referencia á Unión Europea). Búscase
Preténdese comprobar que o alumnado recoñece o
tamén constatar a influencia das novas tecnoloxías
funcionamento básico do diñeiro nunha economía,
nas actividades económicas de todos os países e
as clases de diñeiro, as súas funcións e a importan-
mercados, así como as vantaxes e inconvenientes do
cia de ter unha moeda estable como medio de paga-
proceso de globalización.
mento, diferenciando valores monetarios e valores
reais. 11. Buscar, ler, interpretar e elaborar información
estatística e gráfica sobre cuestións económicas de
7. Analizar a balanza de pagamentos da economía
actualidade, diferenciando aspectos positivos de
española e os fluxos comerciais entre dúas econo-
aspectos normativos.
mías e determinar como afecta aos seus compoñen-
tes a variación nos seus fluxos comerciais, así como Trátase de trasladar información nunha linguaxe
outras posibles modificacións en diversas variables verbal a outra estatística e gráfica (ou viceversa),
macroeconómicas. utilizando as ferramentas fundamentais de cálculo,
así coma os programas informáticos para o tratamen-
Este criterio pretende comprobar que se coñece o
to e a presentación da información económica. Así
significado da balanza de pagamentos como a repre-
mesmo, búscase comprobar que se distingue entre
sentación das relacións entre unha economía e o res-
datos, opinións e predicións e se recoñecen distintas
to do mundo. Tamén que se identifican as principais
posicións económicas que obedecen a distintos tipos
partidas da balanza de pagamentos e que a súa aná-
de intereses.
lise permite coñecer as características dos fluxos
comerciais internacionais, así como observar as con- 12. Identificar e valorar as repercusións sociais
secuencias que as variacións no tipo de cambio das actividades económicas, tomando conciencia da
teñen sobre as economías. dificultade para compatibilizar un desexable crece-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.311
ECONOMÍA DA EMPRESA
mento económico co desenvolvemento da calidade
de vida e a igualdade. Introdución.
Economía da empresa é unha aproximación á rea-
Búscase que o alumnado tome conciencia de que o
lidade empresarial entendida desde un enfoque
crecemento económico pode traer consigo problemas
amplo, tanto por atender á comprensión dos meca-
sociais de todo tipo (consumismo excesivo, esgota-
nismos internos que a moven coma polas súas inte-
mento de recursos, explotación laboral, deteriora-
rrelacións coa sociedade. O mundo da empresa está
ción do medio natural) e cómpre buscar os medios
presente a diario nos medios de comunicación, for-
para conseguir un desenvolvemento económico que
ma parte da vida de millóns de persoas e repercute
garanta a calidade de vida.
en todos os fogares. Por outro lado, a empresa é unha
13. Valorar o potencial da economía galega: recur- entidade en constante transformación que se adapta
sos e patrimonio natural, patrimonio histórico e cul- aos sucesivos cambios sociais, tecnolóxicos, políti-
tural, o sector agrícola e gandeiro, o sector indus- cos etc., innovacións que, pola súa vez, xeran pro-
trial. gresos sociais, pero tamén inconvenientes e incerte-
zas que deben ser valoradas en cada caso.
Preténdese que o alumnado coñeza e valore o
A sociedade exixe cada vez con máis forza das
potencial económico de Galicia en sectores de espe-
empresas que teñan actuacións respectuosas co
cial relevancia, como o turismo, o sector agrícola e
medio natural, cos dereitos dos traballadores e tra-
gandeiro e o sector industrial e da construción, sem-
balladoras, coa seguranza e hixiene no traballo, coa
pre dentro dunha óptica de desenvolvemento susten-
libre competencia, que eviten a deficiente ou enga-
table.
nosa información en produtos etc. Ademais, pretén-
Orientacións metodolóxicas. dese inculcar a alumnos e alumnas unha actitude
crítica sobre aspectos da realidade social e empresa-
-Presentar as cuestións e problemas económicos
rial, tales como o consumismo exacerbado, a desi-
contextualizados e relacionando, en todo momento,
gualdade na distribución das rendas, a degradación
as causas e os efectos. Preténdese fuxir do enfoque
ambiental e o esgotamento dos recursos debido ao
unicamente académico e formalista, que achega
crecemento económico e mais o fenómeno da globa-
gran cantidade de conceptos pero non a suficiente
lización.
capacidade explicativa dos problemas reais. Por
outro lado, tamén se evitará o enfoque exclusiva- Entender a lóxica das decisións empresariais
mente descritivo dos feitos económicos, que propor- cunha visión próxima e fundamentada, valorando as
ciona gran cantidade de información, pero con esca- súas consecuencias desde un punto de vista social,
so poder explicativo das causas que orixinan os pro- ético e ambiental, fomentando o uso das tecnoloxías
blemas. da información e da comunicación, constitúe o labor
xeral desta materia.
-Análise dos feitos, valoración de alternativas,
Economía da empresa introduce o alumnado no
prognóstico de efectos e posicións diferentes ante un
ámbito con que se vai relacionar ao longo da súa
mesmo problema.
vida. Os seus contidos enlazarán cos de diversas
-Partir da interpretación social da realidade eco- materias da educación secundaria.
nómica, buscando integrar a teoría económica e a
Esta materia é un compendio de contidos relacio-
economía real, intentando asegurar ao mesmo tempo
nados coa xestión empresarial que inclúe múltiples
un marco conceptual sobre o cal seguir aprendendo.
aspectos procedentes de diversas áreas de coñece-
mento que parten da economía, pero que necesitan
-A realización de investigacións sinxelas que
igualmente nocións de dereito, matemáticas, socio-
impliquen a aplicación práctica a un caso concreto
loxía, psicoloxía, tecnoloxía, teoría da información e
da metodoloxía do razoamento económico axudará a
comunicación.
entender a economía como algo real, útil e próximo
que permita transitar desde o particular ao xeral. Por outra banda, o alumnado, nun futuro máis ou
menos próximo, pasará a formar parte dunha empre-
-Acceso a textos xornalísticos da prensa diaria ou
sa, promovéndoa, ou do traballo asalariado, polo que
especializada e uso da prensa dixital, así como do
coñecer o funcionamento do mundo empresarial en
material ou gravacións videográficas de espazos
todos os seus ámbitos vaille facilitar a súa incorpo-
televisivos onde se traten temas relacionados coa
ración á vida laboral e serviralle para ser capaz de
materia e que presenten propostas concretas de acti-
recoñecer todas as facetas do sistema en que se vai
vidades que sirvan para vincular os contidos desen-
inserir.
volvidos na aula cos acontecementos económicos
cotiáns. Consulta de páxinas web de determinados Os contidos da materia estrutúranse en oito blo-
organismos públicos, institucións ou empresas que ques. Os dous primeiros bloques consideran a
poden proporcionar información interesante para a empresa desde un punto de vista global e relaciona-
materia coa finalidade da realización de traballos do coa súa función social. Así, analízase a súa inter-
individuais ou en grupo do alumnado, con exposi- vención na sociedade como xeradora de riqueza,
ción oral ou escrita posterior das ideas propias ou pero tamén se atende á responsabilidade social dos
dos resultados dos traballos realizados. seus actos, sen esquecer o crecemento das multina-

12.312 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
cionais e a competencia global e mais o papel das elevado grao de conciliación da vida laboral e fami-
PEME e das cooperativas na realidade galega. liar. A súa relación cos obxectivos empresariais.
6. Valorar a importancia da seguranza e hixiene no
Os cinco bloques seguintes xiran arredor das dife-
traballo e da prevención dos riscos laborais.
rentes áreas funcionais da empresa. Así, o terceiro
afecta primordialmente á empresa entendida como 7. Analizar o funcionamento de organizacións e
organización. De aí que moitos dos seus contidos grupos en relación coa aparición e resolución de
sexan aplicables a calquera estrutura organizativa conflitos.
máis alá da súa finalidade, empresarial ou non.
8. Analizar as distintas políticas de márketing que
Abórdanse aspectos relativos á dirección, planifica-
adoptan as empresas segundo os mercados a que se
ción e toma de decisións, incluíndo a xestión do fac-
dirixen, valorando os límites éticos que as devandi-
tor humano. No bloque cuarto estúdase o tema da
tas políticas deben considerar.
produción e da súa rendibilidade, valorando os seus
efectos sobre o contorno. 9. Establecer, de modo xeral, os datos máis rele-
vantes da información contida nas contas anuais
Os contidos dos bloques quinto e sexto refírense á
dunha empresa e interpretar a información transmi-
xestión da información que a empresa xera, tanto no
tida.
sentido comercial coma no estritamente empresarial,
derivado das súas obrigas contables e fiscais. Así, 10. Identificar as principais fontes de financia-
abórdase o modo en que unha empresa crea unha mento das empresas, analizando as diferentes
determinada imaxe tanto propia coma dos seus pro- opcións posibles.
dutos e os efectos sociais dalgunhas prácticas
11. Utilizar as tecnoloxías da información e da
empresariais neste ámbito. Posteriormente, a análi-
comunicación e mais outros medios, obter, seleccio-
se céntrase no xeito en que a empresa xestiona a
nar e comprender de maneira clara e coherente
información das súas propias actividades destinada
informacións sobre feitos relevantes do ámbito
a servir de base de decisións ou informar as persoas
empresarial internacional, nacional e local e facer
e institucións interesadas, como accionistas, traba-
unha valoración crítica delas.
lladores, acredores ou o propio Estado.
12. Amosar iniciativa, creatividade, autonomía
Os dous últimos bloques introducen a xestión dos
persoal e participación activa no deseño, planifica-
proxectos na empresa. O proxecto empresarial pre-
ción e elaboración dun pequeno proxecto empresa-
tende especialmente globalizar os contidos da mate-
rial utilizando para a súa elaboración medios infor-
ria e afianzar a iniciativa emprendedora, xa estimu-
máticos.
lada na etapa da ESO coa materia de Obradoiro de
iniciativas emprendedoras, como unha alternativa 13. Analizar a actividade económica das empre-
viable de desenvolvemento persoal e profesional. sas, en especial as galegas, a partir das súas áreas
de organización, relacións internas e a súa depen-
Obxectivos.
dencia externa. Valorar a importancia que para a
1. Analizar as características máis relevantes e o economía galega teñen as pequenas e medianas
funcionamento económico global dos distintos tipos empresas, así como as cooperativas, como xeradoras
de empresa, identificando as súas funcións, obxecti- de emprego, innovación e como motores do desen-
vos, organización, a investigación, o papel das inno- volvemento económico e social.
vacións tecnolóxicas e as principais normas xurídi-
Contidos.
cas que as afectan.
Contidos comúns.
2. Apreciar o papel das empresas na satisfacción
das necesidades das persoas consumidoras e no -Recoñecemento da grande importancia do papel
aumento da calidade de vida e benestar da socieda- desempeñado polas empresas e polos empresarios
de, así como elaborar xuízos ou criterios persoais no mundo actual. Aplicación á realidade galega.
sobre as súas disfuncións.
-Asimilación da situación de cambio permanente
3. Valorar criticamente as posibles consecuencias que obriga a un continuo proceso de adaptación, que
sociais e ambientais da actividade empresarial, así exixe o dinamismo do marco en que desenvolven a
coma a súa responsabilidade no esgotamento dos súa actuación as empresas e que presenta especial
recursos naturais, sinalando a súa repercusión na relevancia na formación profesional dos recursos
calidade de vida das persoas. humanos. Destacada referencia á denominada nova
economía.
4. Identificar as consecuencias que, para as
empresas e a sociedade, ten a globalización da eco- -Valoración da contradición entre as repercusións
nomía e as posibles liñas de conduta que se deben positivas e negativas da actividade económico-
adoptar fronte ao fenómeno, adquirindo conciencia empresarial, especialmente no medio, no mundo do
das desigualdades e efectos que este xera. traballo, no consumo e na calidade de vida.
5. Identificar os dereitos e obrigas das traballado- -Busca, selección, interpretación e comunicación
ras e dos traballadores, valorando a necesidade que de información procedente de diversas fontes,
estes colectivos e a sociedade teñen de acadar un empregando un vocabulario técnico e diferentes

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.313
tipos de soportes (tradicional e a través das tecnolo- -Análise custo-beneficio. Cálculo e interpretación
xías da información e da comunicación). do limiar de rendibilidade da empresa.
-Os inventarios, o seu custo e os diferentes méto-
A empresa.
dos de xestión.
-A empresa, as empresarias e os empresarios.
-Programación, avaliación e control de proxectos.
-Clasificación, elementos, funcións e obxectivos
-Valoración das externalidades da produción.
da empresa.
A función comercial da empresa.
-Análise do marco xurídico que regula a activida-
de empresarial: normas mercantís, laborais e fiscais. -Concepto e clases de mercado.
As diferentes formas xurídicas das empresas.
-A investigación de mercados.
-Funcionamento e creación de valor nas empresas.
-Análise do consumidor e segmentación de merca-
As diferentes áreas de actividade.
dos.
-Influencia do contorno xeral e específico na
-Variables da marketing-mix e elaboración de
empresa.
estratexias.
-Valoración da responsabilidade social e ambien-
-Estratexias de mercadotecnia e ética empresarial.
tal da empresa.
-Aplicación á mercadotecnia das tecnoloxías da
Desenvolvemento da empresa.
información e da comunicación.
-Análise dos factores de localización e dimensión
A información na empresa.
da empresa.
-Obrigas contables da empresa.
-Consideración da importancia das PEME e das
súas estratexias de mercado. -A composición do patrimonio e a súa valoración.
-Estratexias de crecemento interno e externo. -As contas anuais e a imaxe fiel.
-A internacionalización, a competencia global, a -Elaboración do balance e da conta de perdas e
influencia do desenvolvemento das tecnoloxías da ganancias abreviados.
información e da comunicación nas empresas.
-Análise e interpretación da información contable:
-Identificación dos aspectos positivos e negativos principais ratios económico-financeiras.
da empresa multinacional.
A función financeira.
-Consideración da importancia das cooperativas -Estrutura económica e financeira da empresa.
como motores de desenvolvemento económico e
-O ciclo económico e o período medio de madura-
social.
ción.
Organización e dirección da empresa.
-Concepto e clases de investimento.
-A división técnica do traballo e a necesidade de
-Valoración e selección de proxectos de investi-
organización no mercado actual.
mento: métodos estáticos e dinámicos.
-Funcións básicas da dirección.
-Recursos financeiros da empresa.
-Planificación e toma de decisións estratéxicas.
-Análise de fontes alternativas de financiamento
-Deseño e análise da estrutura da organización for- interno e externo.
mal e informal.
Proxecto empresarial.
-Os sistemas de xestión da calidade na empresa.
-Proceso de creación dunha empresa: a concreción
-A xestión dos recursos humanos e a súa inciden- da idea, constitución, trámites legais e viabilidade
cia na motivación. elemental.
-O contrato de traballo. Dereitos e obrigas das tra- -O plan de negocio: análise do sector, análise
balladoras e dos traballadores. A conciliación da DAFO, os plans de mercadotecnia, de produción, de
vida laboral e familiar. recursos humanos, de organización e o plan econó-
mico-financeiro.
-A importancia da seguranza e hixiene no traballo.
A prevención dos riscos laborais. Criterios de avaliación.
-Os conflitos de intereses e as súas vías de nego- 1. Coñecer e interpretar os diversos elementos da
ciación. empresa, as súas áreas de actividade, os seus tipos,
funcións e interrelacións valorando a achega de cada
A función produtiva.
un deles segundo o tipo de empresa.
-Proceso produtivo, eficiencia e produtividade.
Trátase de comprobar que o alumnado adquiriu
-Importancia da innovación tecnolóxica: I+D+i. unha visión global da empresa; que sabe diferenciar
-Custos: clasificación e cálculo dos custos na os diferentes elementos que a compoñen (grupo
empresa. humano, patrimonio, ámbito e organización); que

12.314 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
coñece as súas áreas de actividade e a existencia de res máis importantes que as traballadoras e os traba-
elementos diferentes en función da empresa de que lladores teñen derivados da súa relación laboral, con
se trate. Tamén se comprobará a capacidade de ana- especial atención aos referidos á conciliación da
lizar as relacións mutuas entre a empresa e o exte- vida laboral e familiar. Valorar a importancia que
rior. teñen a seguranza e a hixiene no traballo, ademais
da prevención dos riscos laborais.
2. Identificar as principais normas mercantís,
Este criterio busca que o alumnado recoñeza a
laborais e fiscais que regulan as actividades empre-
relevancia dos recursos humanos como variable que
sariais. Describir as principais formas xurídicas da
contribúe de maneira especial ao logro da eficiencia
empresa, explicando e entendendo os trazos princi-
organizativa. Tamén busca o recoñecemento de como
pais de cada unha delas.
o respecto aos dereitos, á seguranza dos traballado-
Con este criterio preténdese comprobar que o
res/as e á conciliación da súa vida laboral e familiar
alumnado coñece dunha maneira xeral as principais
reduce a conflitividade e incide de maneira directa
normas mercantís, laborais e fiscais que regulan as
no bo funcionamento da empresa.
actividades empresariais, ademais de comprobar se
7. Coñecer o funcionamento da área de produción
o alumnado é quen de facer cadros sinópticos e
dunha empresa e recoñecer a importancia da aplica-
esquemas claros das formas xurídicas máis impor-
ción das novas tecnoloxías na mellora da produtivi-
tantes.
dade. Valorar a importancia da investigación, o
3. Identificar os trazos principais do sector e do desenvolvemento e a innovación como garantes da
contorno en que a empresa desenvolve a súa activi- supervivencia e de crecemento das empresas.
dade e explicar, a partir deles, as distintas estrate-
Trátase de comprobar se o alumnado coñece as
xias, decisións adoptadas e as posibles implicacións
tarefas fundamentais da función produtiva da
sociais e ambientais das súas decisións.
empresa e se é quen de calcular a produtividade.
Búscase comprobar se o alumnado comprendeu as Igualmente preténdese constatar que recoñece o
relacións de interdependencia existentes entre a papel das novas tecnoloxías, así como do investi-
empresa e o seu contorno; búscase tamén comprobar mento en investigación, desenvolvemento e innova-
se sabe diferenciar as implicacións, tanto positivas ción, no aumento da competitividade da empresa e
coma negativas, que supoñen as decisións empresa- na mellora da calidade dos seus produtos.
riais, especialmente nos ámbitos social e ambiental.
8. Coñecer os principais sistemas de valoración e
4. Analizar a situación das empresas multinacio- xestión dos inventarios. Valorar a súa importancia na
nais e das PEME, no marco do fenómeno da globali- contribución aos resultados da empresa.
zación, identificando os aspectos positivos e negati-
Búscase que o alumnado valore a importancia e a
vos que o citado fenómeno presenta. Valorar a
necesidade dunha correcta xestión dos inventarios e
importancia das cooperativas como impulsoras do
que coñeza os custos asociados a eles. Preténdese
desenvolvemento económico e social de Galicia.
que coñeza os principais sistemas de valoración de
Trátase de valorar a capacidade do alumno/a para inventarios (FIFO, LIFO, PMP) e da súa xestión; e
describir as características actuais das empresas que determine, para casos sinxelos, o nivel de pedi-
multinacionais e das PEME e para analizar as van- do óptimo.
taxes e inconvenientes de que goza cada unha delas
9. Determinar, para un caso sinxelo, a estrutura de
nun mercado cada vez máis condicionado polo fenó-
ingresos e de custos dunha empresa, calcular o seu
meno da globalización. Farase a partir de exemplos
beneficio e limiar de rendibilidade.
da realidade galega actual. Tamén se busca que
comprenda a importancia do fenómeno cooperativo Preténdese valorar se os alumnos adquiriron a
para a economía e para a sociedade galegas. capacidade de diferenciar e estruturar os ingresos e
custos xerais dunha empresa, determinando o bene-
5. Describir a organización dunha empresa e as
ficio ou perda xerado, así como o limiar de produ-
súas posibles modificacións e melloras en función
ción e vendas necesario para a xeración de benefi-
do ámbito en que desenvolve a súa actividade. Valo-
cios e a súa supervivencia.
rar a importancia para as empresas de contar cun
sistema organizativo eficiente, como os sistemas de 10. Analizar as características dos mercados utili-
xestión da calidade. zando técnicas de investigación e segmentación des-
tes. Explicar, de acordo con elas, as diferentes polí-
Este criterio pretende comprobar se se sabe inter-
ticas comerciais que se poden aplicar.
pretar a organización formal e informal dunha
empresa e detectar e propoñer solucións a disfun- Preténdese avaliar se o alumnado sabe caracteri-
cións ou problemas que impidan un funcionamento zar un mercado en función do número de competido-
eficiente na organización empresarial. Ademais, res, do produto vendido, das características das per-
preténdese que o alumnado identifique os sistemas soas destinatarias etc.; que coñeza e entenda a fina-
de xestión da calidade como sistemas de mellora lidade e os elementos básicos das investigacións de
continua na empresa. mercados e das diferentes estratexias de márketing.
6. Describir as técnicas básicas para a xestión dos 11. Recoñecer os datos máis relevantes do balan-
recursos humanos, identificando os dereitos e debe- ce e da conta de perdas e ganancias, explicar o seu

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.315
significado, diagnosticar a súa situación a partir da Orientacións metodolóxicas.
información obtida e propoñer medidas para a súa Proponse seguir unha metodoloxía en que a mate-
mellora. ria sirva para descubrir problemas empresariais
relacionados co contexto sociocultural en que se ato-
Preténdese comprobar que as alumnas e os alum-
pe o alumnado, con especial referencia á realidade
nos saiban recoñecer os diferentes elementos destes
local ou galega en xeral. Preténdese a realización de
documentos e o seu significado na empresa. Tamén
pequenas investigacións do contorno para que o seu
se pretende valorar se son capaces de analizar a
estudo resulte máis próximo e útil.
situación patrimonial, financeira e económica nun
caso sinxelo, detectando desequilibrios e propoñen- Para o desenvolvemento do currículo da materia pode-
do medidas correctoras destes. rán drealizarse, entre outras, as seguintes estratexias:
-Obtención de información de empresas a partir de
12. Buscar, analizar e interpretar información pro-
fontes externas (prensa escrita, estudos estatísticos,
cedente do ámbito empresarial local, galego, espa-
enquisas, bases de datos, visitas a empresas, infor-
ñol ou internacional, utilizando os recursos mate-
mes económicos) e de fontes internas (rexistros con-
riais adecuados e as tecnoloxías da información e da
tables, informes internos, balances e contas de
comunicación.
resultados), tanto por medio de soportes tradicionais
Trátase de comprobar se o alumnado é capaz de como informáticos.
distinguir e analizar información significativa referi-
-Rexistro, tratamento, interpretación e representa-
da ao mundo empresarial e se é capaz de relaciona-
ción de información relevante no ámbito da empresa
la cos contidos estudados na materia. Trátase tamén
e posterior transmisión desta con diferentes sopor-
de comprobar que é quen de buscar información do
tes, con especial atención ao uso das TIC.
ámbito empresarial, utilizando as novas tecnoloxías
da información e da comunicación, especialmente a -Análise, simulación e resolución de casos no
internet. mundo empresarial: identificación da situación e
dos seus elementos, selección de conceptos e técni-
13. Describir as posibles fontes de financiamento
cas para a súa aplicación na análise do caso, elabo-
a que ten acceso unha empresa e, a través dun
ración de conclusións e selección das decisións que
suposto sinxelo, razoar a elección máis axeitada.
se van tomar así como avaliación final das decisións
tomadas, sendo conscientes da dimensión ética que
A finalidade deste criterio é comprobar a capaci-
comporta a toma de decisións.
dade de valorar as necesidades de financiamento
básicas dunha empresa, así como coñecer e clasifi- -Planificación dun proxecto de iniciativa empresa-
car as diferentes fontes de financiamento. Tamén rial: busca, valoración e selección de ideas, planifi-
trata de valorar a capacidade de propoñer razoada- cación do proxecto, análise do contorno xeral e espe-
mente as opcións financeiras que mellor se adaptan cífico, análise interna e estudo da viabilidade econó-
a un caso concreto, relacionando o financiamento co mica e financeira do proxecto.
investimento.
-Realización de traballos de investigación escolar
14. Valorar distintos proxectos de investimento facendo especial fincapé na necesidade de organiza-
sinxelos que pode acometer unha empresa e selec- ción, planificación, execución e avaliación dos
cionar, xustificando a decisión, cal resulta a alterna- resultados acadados, valorando a necesidade de
tiva máis vantaxosa. Valorar tamén a importancia e a crear equipos de traballo que cooperen e creen
necesidade da realizar unha planificación e un pos- sinerxías positivas para o conxunto.
terior control de calquera proxecto que se leve
adiante nunha empresa. GREGO I E II
Introdución.
Preténdese comprobar a capacidade para utilizar
métodos diversos de selección de investimentos, co A nosa civilización é froito dunha longa tradición
obxectivo de resolver casos básicos. Tamén se busca que inclúe herdanzas de pobos e culturas moi diver-
que o alumnado recoñeza a importancia da planifi- sos. Pero, por formar parte da cultura occidental, ten
cación e do control de calquera proxecto que a unha débeda esencial -no senso estrito do termo- coa
empresa pretenda iniciar. cultura grega.
Parece evidente que o xeito máis práctico e máis for-
15. Deseñar e planificar e valorar un proxecto
mativo de achegarse á Grecia antiga é a través do estu-
empresarial simple, con actitude emprendedora e
do da súa lingua. Isto quere dicir que a aprendizaxe da
creatividade, avaliando a súa viabilidade.
lingua é un obxectivo en si mesmo, pero é, tamén, e
Con este criterio preténdese valorar se o alumnado sobre todo, un instrumento para introducir as alumnas
é capaz de aplicar con creatividade os contidos da e os alumnos no coñecemento do mundo clásico.
materia a un sinxelo proxecto empresarial froito da
Os contidos propostos para grego I e II céntranse
xeración e maduración dunha idea de negocio por
en dous grandes ámbitos, a lingua e a cultura, distri-
parte do alumnado, valorando as súas dificultades,
buídos en catro bloques:
debilidades e oportunidades. Valorarase igualmente
a disposición para o traballo en equipo, a creativida- Estudo progresivo das características da lingua
de e a planificación e organización. grega. A adquisición dunha competencia lingüística

12.316 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
demanda a utilización dunha metodoloxía progresiva na internet, ferramentas de presentación e comuni-
en que as regras morfosintácticas se deduzan da cación de resultados etc. Neste senso, é aconsellable
práctica da lectura e da tradución e en que a súa facilitarlle ao alumnado os medios precisos para que
aprendizaxe sistemática constitúa unha segunda poida traballar no ordenador co grego clásico.
fase. O feito de traballar con textos orixinais obriga-
Ao primeiro curso corresponde a asimilación dos
rá, tamén, a explicar ás veces formas nominais, ver-
contidos básicos de lingua e de cultura. Ao segundo,
bais ou estruturas sintácticas estrañas ou inusitadas.
a súa consolidación e ampliación, cun tratamento
Abondará nestes casos cunha explicación breve que
específico da literatura, os xéneros e os autores e
axude á resolución da actividade en que aparezan.
autoras, que contribúa a profundar nas raíces gregas
Comprensión e interpretación de textos gregos. Os da nosa cultura.
textos, que son o obxecto principal da materia,
Obxectivos.
seleccionaranse entre autores de diferentes épocas e
xéneros literarios, presentándoos tanto na súa forma 1. Iniciarse na comprensión, interpretación e tra-
orixinal, coas adaptacións necesarias para facilitar a dución de textos de dificultade progresiva, utilizan-
súa comprensión, como en traducións. O profesora- do para este fin o coñecemento dos elementos mor-
do poderá servirse tamén de textos elaborados gra- folóxicos, sintácticos e léxicos básicos da lingua gre-
duados que faciliten o acceso progresivo aos textos ga.
orixinais. A práctica da tradución de textos gregos
2. Reflexionar sobre o léxico de orixe grega pre-
debe contribuír tamén á reflexión sobre a lingua pro-
sente na linguaxe cotiá e na terminoloxía científica,
pia, buscando a correcta adecuación entre as estru-
identificando étimos, prefixos e sufixos gregos que
turas lingüísticas de ambas as linguas.
axuden a unha mellor comprensión das linguas
Estudo do léxico grego e a súa continuidade en modernas.
galego, castelán e outras linguas modernas. O estu-
3. Ler textos gregos tanto orixinais como adaptados
do e aprendizaxe do léxico constitúe un instrumento
ou traducidos, realizando unha lectura comprensiva
para a comprensión e tradución de textos, ao mesmo
e crítica, distinguindo as características principais e
tempo que contribúe a enriquecer o vocabulario,
o xénero literario a que pertencen.
mostrar os mecanismos de formación de palabras e
valorar a transcendencia do préstamo lingüístico 4. Coñecer, na medida en que sexa posible, as
como parte do legado cultural achegado polo pensa- máis importantes manifestacións culturais da Grecia
mento grego. antiga e recoñecer e valorar a súa contribución e
continuidade ao longo da historia no mundo actual.
A aproximación a Grecia e ao seu legado debe
facerse cun enfoque global e vinculado á aprendiza- 5. Utilizar de maneira crítica fontes de informa-
xe da lingua. Centrará a súa análise no antropocen- ción variadas, obtendo delas datos relevantes para o
trismo e androcentrismo grego para intentar com- coñecemento da lingua e a cultura estudadas.
prender a mentalidade e a dimensión social e indi-
vidual do home grego a través da súa proxección nas GREGO I
institucións, na arte e na literatura na Grecia antiga
Contidos.
e valorar a tradición clásica e a súa continuidade nas
sociedades actuais. Por outra banda, o estudo da Contidos comúns.
cultura e civilización gregas facilitaralle ao alumna-
-A lectura, comprensión e tradución do grego clá-
do as claves necesarias para situarse no contexto
sico: a precisión na expresión en calquera lingua; a
literario, histórico e artístico adecuado. Preténdese
expresión dos matices.
que se interese por coñecer as orixes da nosa cultu-
ra e que analice e valore dunha forma crítica as rea- -As relacións políticas e sociais en Grecia: orixi-
lidades do mundo contemporáneo e os antecedentes nalidade con respecto a outras culturas anteriores ou
e factores que inflúen nel. A historia do pensamento contemporáneas; evolución posterior e influencia na
en Grecia formula moitas das interrogantes do ser sociedade occidental. Farase fincapé nas estruturas
humano, que forman parte do noso acervo e serven políticas, na situación da muller e da infancia, na
como guía de desenvolvemento do pensamento occi- escravitude e nas relacións económicas e militares
dental. Ademais, permite comprender os elementos entre as cidades-estado.
fundamentais da investigación e das metodoloxías
-Imbricación cultural entre Grecia e o mundo con-
científicas.
temporáneo.
O desenvolvemento destes contidos ha ter unha
-Aproximación a outras culturas do mundo antigo.
aplicación esencialmente práctica orientada tanto á
competencia lingüística en grego coma a un coñece- A lingua grega.
mento crítico da Grecia antiga.
-Do indoeuropeo ao grego moderno.
As tecnoloxías da información e da comunicación
-O alfabeto grego. Pronunciación. Signos gráficos.
(TIC) ofrecen novas e atractivas perspectivas no
Transcrición.
estudo da lingua e cultura gregas que convén apro-
veitar, como o uso de metodoloxías interactivas no -Clases de palabras. Flexión nominal, pronominal
estudo da lingua, procura de textos, imaxes e vídeos e verbal. Paradigmas máis frecuentes.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.317
-Valor e uso dos casos. A concordancia. As prepo- 2. Comprender e ser capaz de traducir textos gre-
sicións. gos sinxelos.
-Sintaxe das oracións: nexos e partículas, a ora- Preténdese comprobar se, con exercicios de com-
ción simple, a coordinación; inicio do estudo da prensión e posterior tradución literal dun texto, o
subordinación (construcións sinxelas de infinitivo e alumnado posúe a capacidade de recoñecer as diver-
participio, subordinadas de relativo. Introdución ao sas estruturas dunha lingua flexiva. Os textos serán
uso das partículas subordinantes máis frecuentes). breves, orixinais ou elaborados e de dificultade
mínima.
Os textos gregos e a súa interpretación.
3. Recoñecer en textos gregos os elementos bási-
-Iniciación á lectura comprensiva e ás técnicas de
cos da morfoloxía e da sintaxe da oración, aprecian-
tradución e ao comentario de textos gregos.
do variantes e coincidencias con outras linguas
-Análise morfosintáctica. coñecidas.
-Lectura comprensiva de obras e fragmentos tradu- Este criterio pretende comprobar se se adquiriron
cidos. as nocións de morfoloxía e sintaxe que permitan
recoñecer as características dunha lingua flexiva e
O léxico grego e a súa evolución.
identificar formas e funcións. Relacionaranse eses
-Aprendizaxe do vocabulario grego básico en fun- elementos básicos cos do galego e do castelán ou cos
ción da súa frecuencia ou da súa relevancia en gale- doutras linguas coñecidas.
go e castelán.
4. Detectar e comprender os helenismos máis fre-
-Formación de palabras. Prefixos e sufixos. Com- cuentes do vocabulario común e do léxico científico
posición e derivación. e técnico das linguas modernas a partir de termos
que aparezan nos textos.
-Helenismos no vocabulario común das linguas
modernas. Este criterio permite comprobar a capacidade de
relacionar termos da propia lingua materna ou dou-
-O vocabulario científico e técnico.
tras que coñeza o alumnado co correspondente étimo
Grecia e o seu legado. grego. Tamén intenta verificar se o alumnado adqui-
riu un vocabulario básico que lle permita deducir
-Xeografía da Grecia antiga. Contexto xeográfico
palabras da mesma familia etimolóxica e os seus sig-
de Grecia.
nificados, tendo en conta os procedementos de deri-
vación e composición.
-Sinopse da historia de Grecia. Os grandes perío-
dos.
5. Ler e comentar textos gregos traducidos de
-A polis grega: organización política e social. diversos xéneros ou textos referidos ao mundo grego
Etnocentrismo e androcentrismo. e distinguir aspectos históricos e culturais contidos
neles.
-A vida cotiá.
Con este criterio preténdese determinar a capaci-
-Relixión e mitoloxía gregas (crenzas, ritos, mitos
dade de comprender o contido esencial dun texto,
máis importantes, incluíndo a súa continuidade e
delimitar as súas partes e establecer a relación entre
importancia nas manifestacións culturais do mundo
elas. Poderase manifestar esta competencia median-
occidental).
te exercicios de lectura comprensiva de textos con
sentido completo, contrastando os textos gregos con
-Literatura grega: xéneros, autoras e autores prin-
textos de literatura actual e valorando a súa vixencia
cipais.
na actualidade. Os textos referidos ao mundo grego
-O pensamento; a ciencia. A arte grega. servirán, ademais, para aprender a reflexionar sobre
os diferentes modos de se achegar á cultura clásica.
Criterios de avaliación.
6. Situar no tempo e no espazo os máis importan-
1. Ler textos gregos breves, transcribir os seus ter-
tes acontecementos históricos de Grecia, identificar
mos á lingua materna, utilizar os seus diferentes sig-
as súas manifestacións culturais básicas e recoñecer
nos ortográficos e de puntuación e recoñecer o refle-
a súa pegada na nosa civilización.
xo do alfabeto grego no abecedario latino propio das
linguas modernas do noso contorno.
Este criterio trata de comprobar que se sitúan na
Con este criterio preténdese comprobar se o alum- súa época e marco xeográfico, tanto os acontecemen-
nado recoñece os signos ortográficos básicos da lin- tos máis importantes que configuraron a historia de
gua grega e le con soltura textos breves. Así mesmo, Grecia, como as súas manifestacións culturais máis
comprobarase a súa capacidade para transcribir ter- significativas. Preténdese tamén constatar se se é
mos á súa lingua materna e para relacionar os dous capaz de recoñecer os elementos da cultura grega
sistemas de escritura, distinguindo as semellanzas e presentes na actualidade. Poderase manifestar a
diferenzas ortográficas e fonéticas entre ambos. competencia elaborando mapas e desenvolvendo

12.318 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
exposicións escritas ou orais sobre o mundo clásico. *O mecanismo do aumento e da reduplicación
(agás a reduplicación ática).
7. Realizar, seguindo as pautas proporcionadas *O aoristo radical temático; o aoristo radical ate-
polo profesorado, pequenos traballos de investiga- mático.
ción sobre a persistencia do mundo grego, consul-
*Verbos consonánticos.
tando as fontes directas e utilizando as tecnoloxías
da información e da comunicación como ferramenta *Verbos atemáticos: panorama xeral.
de organización e comunicación dos resultados.
-Sintaxe.
*As oracións simples, o réxime dos casos, o valor e
Este criterio pretende verificar que as alumnas e
uso das preposicións, a concordancia, as voces pasi-
os alumnos distinguen os elementos do mundo clási-
va e media, as proposicións coordinadas.
co, recoñecéndoos como herdanza do noso propio
pasado, e que os interpretan criticamente á luz dos *A subordinación: introdución ás subordinadas
coñecementos que xa teñen, mediante a utilización completivas; proposicións de relativo; usos e constru-
selectiva de fontes diversas. Tamén trata de avaliar ción de participio incluído o xenitivo absoluto; intro-
se son capaces de indagar nas fontes directas e dución ás subordinadas de infinitivo; introdución ás
tomar contacto coas materias ordenando os datos subordinadas temporais, concesivas, comparativas,
obtidos e elaborando o seu traballo mediante o uso causais, consecutivas e finais; subordinadas condi-
das tecnoloxías da información e da comunicación cionais de estrutura elemental.
como ferramentas fundamentais.
Os textos gregos e a súa interpretación.
-Lectura comprensiva, tradución e comentario de
textos orixinais.
GREGO II
-Lectura e comentario de obras e fragmentos gregos
Contidos. traducidos.
O léxico grego e a súa evolución.
Contidos comúns.
-Aprendizaxe de vocabulario.
-Interpretación crítica de textos. A tradución como
-Uso do dicionario.
técnica. A exactitude na expresión lingüística.
-Helenismos no vocabulario común das linguas
modernas.
-Valoración do estilo dun texto en función das
peculiaridades do autor e das peculiaridades do tex- -O vocabulario específico de orixe grecolatina pre-
to e do contexto. sente nas materias que se estudan no bacharelato.
Grecia e o seu legado.
-A literatura grega como creadora dos xéneros lite-
rarios. Influencia da literatura grega na literatura -A transmisión dos textos gregos e o descubrimen-
posterior. to de Grecia.
-A literatura grega a través dos seus textos. Xéne-
-Valoración crítica das raíces gregas da ciencia e
ros, autoras e autores.
do pensamento europeos.
-Raíces gregas da cultura moderna na literatura, na
filosofía, na ciencia e na arte.
A lingua grega.
Criterios de avaliación.
-Flexión nominal.
1. Comprender e traducir de forma coherente textos
gregos pertencentes a diversos xéneros literarios.
*A primeira e segunda declinacións. Exceptúase a
declinación ática. Con este criterio preténdese comprobar a adquisi-
ción dunha certa competencia lingüística e o progre-
so na práctica da tradución. Valorarase a elección
*A terceira declinación, incluídos os substantivos
correcta das estruturas sintácticas, das formas ver-
e adxectivos irregulares máis comúns.
bais, das equivalencias léxicas na lingua materna e
da orde de palabras no proceso e resultado da tradu-
*Os comparativos e superlativos, incluídas as for-
ción, así como o uso adecuado do dicionario.
mas irregulares máis comúns.
2. Identificar e analizar en textos orixinais os ele-
*Numerais, determinantes e pronomes. mentos da morfoloxía e da sintaxe casual e oracional
comparándoos con outras linguas coñecidas.
-Flexión verbal.
Este criterio trata de comprobar o coñecemento da
lingua grega por parte do alumnado. Este ha de mani-
* Verbos , (coma paradigma) e máis os festar o seu avance neste nivel facendo análises mor-
temáticos con presente contracto. fosintácticas de textos orixinais de maior complexi-

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.319
dade e recoñecendo as variantes e coincidencias res- -O enfoque irá dirixido a que o alumnado desenvol-
pecto a outras linguas por el coñecidas. va e afiance as súas propias técnicas de traballo,
mediante unha estratexia de descubrimento.
3. Recoñecer en textos gregos orixinais termos que
son compoñentes e étimos de helenismos e deducir o -Procurarase xerar un clima na aula en que as
seu significado, tanto no vocabulario patrimonial das alumnas e alumnos sintan a necesidade de participar
linguas modernas coma nos diversos léxicos científi- activamente no proceso de ensino e aprendizaxe, ase-
co-técnicos. gurándonos de que esas interaccións, mesmo se son
erróneas, sirvan de estímulo para intentalo de novo.
Este criterio serve para determinar se se domina o
vocabulario básico e se se coñecen os procedementos -Neste senso, crearanse contextos de aprendizaxe e
de derivación e composición dos helenismos nas lin- avaliación que comprometan o alumnado e que o
guas modernas, así como a correcta transcrición dos leven a planificar e avaliar as súas realizacións,
termos e as transformacións que experimentan no identificando os avances e as dificultades, de cara a
eido formal e semántico. autorregular o seu propio e singular proceso de
aprender a aprender.
4. Realizar comentarios de textos traducidos, ana-
lizar as estruturas e os seus trazos literarios e recoñe- -Promoverase a participación dos estudantes en
cer o papel da literatura clásica nas literaturas occi- pequenos traballos de investigación. Deberán ser
dentais, identificando elementos de androcentrismo orientados/as para que poidan acadar a capacidade
e etnocentrismo neles. de realizar un proxecto de investigación escolar de
forma autónoma.
Con este criterio preténdese comprobar a identifi-
cación dos elementos esenciais dun texto literario, -Haberá que distinguir niveis de dificultade no
formais e de contido, e se se recoñecen os diversos contido e nas actividades para cubrir as diversas
xéneros polos seus trazos diferenciadores. O comen- necesidades educativas do alumnado.
tario versará sobre textos con sentido completo de
-Promoverase a utilización das TIC para informar-
diversos xéneros literarios e a súa comparación con
se, aprender e comunicarse, e para utilizar con sen-
textos da literatura posterior en que sobrevivan tra-
tido crítico, como recurso formativo, materiais de
zos, temas ou tópicos da literatura grega.
procedencia diversa.
5. Realizar traballos monográficos consultando as
fontes directas e utilizando as tecnoloxías da infor- HISTORIA DO MUNDO CONTEMPORÁNEO
mación e da comunicación como ferramenta de orga-
nización e comunicación dos resultados. Introdución.
Este criterio trata de constatar a capacidade creati- O coñecemento do mundo actual, dos problemas
va do alumnado na planificación, busca, recompila- sociais máis relevantes, dos fenómenos globais que
ción e sistematización da información, así como o se producen nel e inflúen na vida dos grupos huma-
grao de corrección na expresión oral ou escrita. Sem- nos son requisitos esenciais para situarse consciente-
pre baixo a dirección do profesorado, planificará a mente na realidade na que vivimos, entender os pro-
actividade, organizará a información, contrastaraa e blemas que nos afectan e adoptar decisións razoadas
intentará formular hipóteses, elaborando o seu traba- e autónomas ante eles, así como compromisos activos
llo mediante o uso das tecnoloxías da información e que contribúan á construción dun mundo mellor.
da comunicación como ferramenta fundamental en
Nesta tarefa a Historia do mundo contemporáneo
todo o proceso e como soporte polivalente para a
desempeña unha función relevante: debe facilitar a
exposición das súas conclusións.
comprensión do presente como unha fase dun proce-
Orientacións metodolóxicas. so inacabado, que se configura a partir de elementos
do pasado, e sobre o que é posible actuar para mode-
O enfoque metodolóxico deberá favorecer a capaci- lar o futuro. O coñecemento histórico pretende
dade do alumnado para aprender por si mesmo, tra- aprehender a realidade social a través dos mecanis-
ballar en equipo e aplicar os métodos apropiados de mos que lle son propios: a indagación sobre as orixes
investigación para seguir aprendendo ao longo da súa e a evolución dos acontecementos e as relacións que
vida. se establecen entre eles; o estudo das sociedades nas
súas dimensións económica, social, política, cultural
-Os textos converteranse no punto de partida para
e tecnolóxica; a explicación dos cambios e as conti-
traballar simultaneamente os aspectos morfosintácti-
nuidades que se producen ao longo do tempo. Todo
cos da lingua grega, o seu léxico e a súa relación co
isto sen perder de vista os diversos suxeitos e grupos
galego e co castelán, así como os aspectos culturais
que protagonizan e sofren os acontecementos históri-
relacionados cos textos traballados.
cos: os grupos hexemónicos e os excluídos, os homes
-Proporase unha secuencia de traballo axeitada e e as mulleres, a cultura propia e as alleas. Unha his-
graduada por medio dunha metodoloxía activa, prefe- toria que sexa capaz de dar conta dos éxitos e dos fra-
rentemente de tipo indutivo-contextual, en que as casos, dos avances e dos abusos, dos triunfadores e
normas se convertan en posesión permanente e en das vítimas e que teña como protagonista a toda a
automatismo lingüístico. humanidade.

12.320 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008
A materia de Historia do mundo contemporáneo Obxectivos.
aborda os procesos que influíron de forma decisiva
O ensino da Historia do mundo contemporáneo no
na modelaxe do mundo actual. O estudo iníciase na
bacharelato terá como finalidade o desenvolvemento
crise do Antigo Réxime e os grandes cambios do
das seguintes capacidades:
século XIX, que determinan, en gran medida, os tra-
zos do século XX ata a configuración da actualidade. 1. Coñecer os principais procesos e acontecemen-
Esta presentación non debe considerarse incompati- tos do mundo contemporáneo, situándoos no espazo e
ble cun tratamento que poida abranguer, en unidades no tempo e tomando conciencia da diversidade de
de tempo máis amplas, a evolución dos grandes ritmo e intensidade coa que se producen nos diferen-
temas que configuran o período. O estudo da realida- tes territorios, mesmo das súas pegadas en Galicia.
de máis inmediata permite recorrer a fontes como os Revisar criticamente estereotipos e prexuízos respec-
medios de comunicación, as novas tecnoloxías ou a to das sociedades que se incorporan tardiamente á
historia oral, máis novidosas pero non por iso menos contemporaneidade.
rigorosas. É imprescindible que o alumnado com-
2. Analizar as grandes transformacións que experi-
prenda o mundo en que vive e os problemas en que
mentan as sociedades contemporáneas establecendo
está inmerso, que aprenda a situar o presente en
relacións significativas entre os aspectos económi-
perspectiva histórica, a transferir coñecementos do
cos, sociais, políticos, culturais e tecnolóxicos; iden-
pasado para interpretar problemas actuais; daquela
tificar os cambios e as continuidades que se produ-
estará en condicións de tomar decisións racionais e
cen e as súas consecuencias na actualidade.
conscientes como integrante da cidadanía do mundo.
A materia debe servir tamén para adquirir sensibili- 3. Comprender o significado dos conceptos históri-
dade ante os retos do presente, desenvolver unha cos máis importantes que se empregan para analizar
actitude crítica cara ás inxustizas, aos abusos e ás os procesos e acontecementos contemporáneos e uti-
desigualdades e adoptar un compromiso activo na lizalos correctamente para dar conta das realidades
defensa das liberdades, os dereitos humanos e a sociais en diferentes contextos.
construción da paz.
4. Entender o presente como un proceso inacabado,
resultado do éxito de determinados proxectos sociais
A organización dos contidos segue unha orde cro-
e do fracaso doutros, no que se teñen producido
nolóxica e preséntase cun criterio co que se trata de
importantes avances pero tamén inxustizas e confli-
abordar, de forma equilibrada, os aspectos políticos,
tos que aínda hoxe persisten e que exixen un com-
económicos, sociais e culturais, sen esquecer os
promiso activo a favor da paz, da xustiza, da igualda-
novos suxeitos e as novas preocupacións históricas.
de e dos dereitos humanos no mundo.
Inevitablemente, os contidos prestan unha maior
atención aos procesos históricos que se desenvolven 5. Entender e apreciar a historia como unha refle-
no mundo occidental, pero non desde perspectivas xión permanente sobre o pasado para buscar respos-
sociocéntricas; daquela, búscanse oportunidades e tas aos problemas do presente e formular proxectos
momentos para facer visibles fenómenos que se sociais para a construción do futuro. Utilizar o coñe-
desenvolven en contextos alén de Europa para mos- cemento histórico para revisar as ideas comunmente
trar a diversidade das manifestacións históricas e, ao aceptadas, dar voz aos grupos excluídos polos discur-
mesmo tempo, cuestionar estereotipos e prexuízos sos hexemónicos e participar activamente na cons-
cara ás culturas diferentes da propia. A interdepen- trución dun mundo mellor.
dencia e o enfoque dos problemas do mundo desde
6. Buscar, seleccionar e interpretar información
unha perspectiva global exixen, hoxe máis ca nunca,
procedente de fontes diversas -o contorno, documen-
o estudo de fenómenos que acontecen en lugares
tos históricos, representacións iconográficas, medios
diversos. Só se é verdadeiramente universal, a histo-
de comunicación, etc.-; tratala de forma rigorosa para
ria do mundo poderá explicar de maneira satisfacto-
obter información histórica relevante, relacionándoa
ria o contemporáneo.
cos coñecementos adquiridos para redactar textos
rigorosos de contido histórico.
Continuando a formación adquirida nas etapas
anteriores, esta materia afonda nas destrezas que son 7. Planificar e realizar informes ou breves investi-
propias da aprendizaxe histórica, como a localización gacións escolares, de xeito individual ou en grupo,
dos acontecementos no espazo e no tempo, o manexo nos que se integren informacións diversas, facendo
das fontes de información, a interpretación crítica referencia á súa procedencia, así como aos diferentes
dos datos, a interacción de factores diversos nas enfoques históricos. Presentar os resultados de forma
explicacións causais, a análise e a síntese, ou a emi- oral e escrita utilizando as tecnoloxías da comunica-
sión de xuízos fundados sobre asuntos controverti- ción.
dos. Todas elas, ademais de contribuír ao propio
coñecemento histórico, ensinan que o coñecemento 8. Participar de forma ordenada en debates e dis-
científico é antidogmático e provisional. Estas des- cusións sobre problemas controvertidos do mundo
trezas, que posúen en si mesmas un alto valor forma- contemporáneo e da actualidade, argumentar as pro-
tivo, preséntanse nun bloque inicial como contidos pias ideas e incorporar as doutras persoas para che-
comúns que deben desenvolverse transversalmente gar a conclusións que obteñan un maior consenso,
ao longo de todos os demais bloques, e atopan un sen esquecer o dereito a discrepar e a que se escoi-
lugar relevante nos criterios de avaliación. ten as diferentes opinións.

Nº 120 Luns, 23 de xuño de 2008 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 12.321
9. Val