• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Quan tri van hanh
 

Quan tri van hanh

on

  • 248 views

 

Statistics

Views

Total Views
248
Views on SlideShare
248
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
8
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Quan tri van hanh Quan tri van hanh Presentation Transcript

    • 1 --------------------- Biên so n: Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 2 Trang Bài gi i thi u 4 Bài 1: T ng quan v Qu n tr v n hành 7 Bài 2 Thi t k quy trình và công ngh 29 Bài 3: B trí m t b ng 61 Bài 4: Ho ch đ nh t ng h p 93 Bài 5: Qu n lý t n kho 125 Bài 6: Ho ch đ nh nhu c u v t tư s n xu t theo J.I.T và s n xu t tinh g n 146 Bài 7: Đi u đ s n xu t 176-192 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 3 M T S T VI T T T TRONG BÀI TC: T ng chi phí Cf: T ng đ nh phí TR: T ng doanh thu T ng doanh thu V: S lư ng bán P: Giá s n ph m Z: L i nhu n TC: T ng chi phí Cv : Bi n phí tính cho t ng đơn v s n ph m. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 4 BÀI GI I THI U Chào m ng các b n đ n v i Chương trình đào t o t xa c a Trư ng Đ i h c M TP. H Chí Minh. Gi i thi u khái quát v môn h c Qu n tr s n xu t và đi u hành là môn h c chuyên ngành đ i v i sinh viên theo h c ngành Qu n tr kinh doanh. Trong xu th h i nh p toàn c u, cùng v i n n kinh t năng đ ng, đa lĩnh v c, môn Qu n tr s n xu t c đi n đã m r ng ra nhi u chuyên ngành khác nhau như: Qu n tr d án, Qu n tr d ch v , Qu n tr chu i cung ng... v i s h tr c a t đ ng hóa và công ngh thông tin. Đi m tr ng y u c a môn h c là s giúp sinh viên có cái nhìn m i, hi u qu n tr s n xu t và đi u hành như m t ngh chuyên môn và có vai trò r t quan tr ng đ nâng cao l i th c nh tranh c a doanh nghi p trong giai đo n phát tri n kinh t hi n nay. M c tiêu c a môn h c Sau khi h c xong môn h c, sinh viên s : § Hi u đư c đây là m t ngành h c, m t ngh chuyên môn r t ph bi n trên th gi i và đang r t c n thi t cho các doanh nghi p Vi t Nam hi n nay. Ph m vi ng d ng không ch trong s n xu t mà còn trong đi u hành d ch v như ngân hàng, b o hi m, siêu th , v n t i… § Hi u đư c các khái ni m chuyên môn, ch c năng, qu n lý đi u hành, đ c bi t trong xí nghi p s n xu t, đ ng th i, phát huy hi u qu t các ch c năng khác (ti p th , tài chính, nhân s ...) trong doanh nghi p đ h tr cho v n hành. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 5 § Gi i thi u m t s khái ni m v chi n lư c đi u hành. B c c tài li u Tài li u đư c chia thành 7 bài v i th i lư ng 60 ti t, tương đương 6 ti t/bài và 18 ti t cho bài t p, đư c thi t k theo m t trình t như sau: § Bài 1: T ng quan v qu n tr s n xu t và đi u hành. § Bài 2: Thi t k quy trình và công ngh . § Bài 3: B trí m t b ng. § Bài 4: Công su t và ho ch đ nh t ng h p. § Bài 5: Qu n lý t n kho. § Bài 6: S n xu t theo J.I.T và s n xu t tinh gi n. § Bài 7: Đi u đ s n xu t. M i bài đ u đư c t ch c theo m t khung th ng nh t, bao g m các ph n sau: § Gi i thi u khái quát và m c tiêu c n đ t đư c. § Khái ni m cơ b n và cách h c. § N i dung cơ b n c a bài – tài li u tham kh o. § M t s đi m lưu ý khi h c. § Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh . § Câu h i g i ý cho cá nhân/nhóm, c ng c bài. Hư ng d n khái quát cách h c môn h c § Phương pháp h c t p: Qu n tr s n xu t và đi u hành là m t khoa h c và là m t ngh thu t trong qu n lý nên công tác đào t o c n ph i h p nhi u phương pháp khác nhau. Sinh viên t h c c n đ c th t k các bài h c theo th t đ n m b t đư c n i dung môn h c. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 6 Đ ng th i, sinh viên c n tìm đ c thêm các tài li u tham kh o đã gi i thi u và các trang web đ m r ng và c p nh t ki n th c chuyên môn. Vi c t h c là r t t t, nhưng n u có k t h p đư c v i m t s hình th c khác như nêu v n đ , th o lu n nhóm, bài t p nhóm... và đ c bi t là th c t p, quan sát th c t t i các công ty trong ngành s n xu t, ch bi n, xu t nh p kh u, c u c ng, d ch v công nghi p, siêu th , ngân hàng… thì hi u qu h c t p, ti p thu ki n th c s tăng hơn r t nhi u. Do v y, tài li u hư ng d n ch là m t b ph n h tr cho sinh viên trong quá trình t đào t o, còn đ theo đu i đư c con đư ng ngh nghi p chuyên môn, sinh viên c n áp d ng ph i h p các phương pháp đào t o nói trên. Trong quá trình s d ng tài li u này như là m t công c t h c, n u có vư ng m c gì sinh viên có th trao đ i thêm v i gi ng viên đ n ôn t p cho l p ho c liên h tr c ti p v i tác gi theo đ a ch sau: nkimanh2001@yahoo.com. § Tài li u tham kh o: Sinh viên có th đ c thêm các sách và các ngu n thông tin trên Internet sau đây: 1. MPDF – Khoa Qu n lý Công nghi p – Giáo trình Qu n lý s n xu t và đi u hành. 2. Roberta S.Russell – Bernard W. Taylor III – Operations Management – Prentice Hall 2003. 3. TS. Đ ng Minh Trang – Qu n lý s n xu t và đi u hành – Nhà Xu t b n Th ng kê, 2005. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 7 BÀI 1 T NG QUAN V QU N TR V N HÀNH Các b n thân m n ! Bài này s cung c p cho các b n t ng quan v qu n tr s n xu t và đi u hành nh m m c tiêu giúp cho h c viên hi u v v n hành và t m quan tr ng c a nó trong s n xu t và d ch v . M i doanh nghi p đ u ph i cung c p s n ph m ho c d ch v nào đó nh m t o ra giá tr gia tăng đóng góp vào l i ích c a doanh nghi p và xã h i, vi c t o ra s n ph m/d ch v này chính là ch c năng c a s n xu t và đi u hành. Qu n tr s n xu t và đi u hành liên quan đ n công tác ho ch đ nh và ki m tra m i ho t đ ng c n cho vi c cung c p s n ph m và d ch v cho doanh nghi p. Trong ph n này, chúng ta cũng s tìm hi u s tương tác gi a đi u hành s n xu t và các ch c năng khác c a ho t đ ng kinh doanh và cũng c n ph i nh n m nh r ng ch c năng đi u hành s n xu t chi m m t ph n l n trong các chi phí c a t ch c. Bài này cũng s gi i thi u khái ni m v các chi n lư c s n xu t trong b i c nh c nh tranh. M c tiêu c a bài Bài này s cung c p m t s khái ni m sau: • Các ch c năng qu n tr s n xu t và đi u hành, • M i liên h và s ph i h p gi a v n hành và các ch c năng khác c a doanh nghi p. • Mô t các thành ph n c a ch c năng v n hành. • Các chi n lư c trong v n hành c a doanh nghi p s n xu t. • L i ích c a tính kinh t nh quy mô và tính kinh t nh ph i Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 8 h p. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài và cách h c § Khái ni m cơ b n – Đ u vào: bao g m t t c nh ng y u t liên quan đ n s n xu t. Có 7 y u t đ u vào đư c li t kê như sau: nguyên v t li u, cơ s h t ng (nhà xư ng), máy móc thi t b , lao đ ng (con ngư i), v n, công ngh , qu n lý. – Đ u ra: c a h th ng s n xu t là s n ph m hay d ch v . – Giá tr gia tăng: giá tr chênh l ch gi a đ u ra và đ u vào. § Cách h c: bài này sinh viên đ c tài li u hư ng d n là có th n m v ng đư c đi u c t lõi c a bài. Sinh viên đ c đ hi u n i dung c a bài ch không c n h c thu c lòng. N u sinh viên có cơ h i tham gia áp d ng m t s phương pháp h c t p như : trao đ i v i gi ng viên và b n h c, nêu v n đ và th o lu n, th o lu n nhóm... thì hi u qu s cao hơn. N I DUNG CHÍNH 1. T ng quan v qu n tr s n xu t và đi u hành 1.1 S n xu t - Qu n tr s n xu t S n xu t đư c đ nh nghĩa như là m t quá trình chuy n đ i t đ u vào thành đ u ra, trong h th ng đó: – Đ u vào g m 7 y u t : nguyên v t li u, cơ s h t ng (nhà xư ng), máy móc (thi t b ), con ngư i, v n, công ngh , qu n lý. – Đ u ra là s n ph m hay d ch v . Quá trình s n xu t đư c th c hi n m t cách hi u qu khi đ u ra Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 9 có giá tr l n hơn t ng giá tr đ u vào. Lúc này, ta nói r ng đ u ra đã có nh ng giá tr gia tăng. Ví d v quá trình chuy n đ i: – V t lý: trong các tác v c a s n xu t, thay đ i hình dáng. – V trí: như trong h th ng v n t i ho c trong v n hành h th ng t n kho, siêu th . – Tinh th n: như trong h th ng gi i trí. Thu t ng “s n xu t” thư ng đư c s d ng đ di n t quá trình chuy n đ i trong nhà máy s n xu t, trong khi “đi u hành” xu t hi n nhi u lĩnh v c d ch v . 1.2 Các ch c năng đi u hành Các ho t đ ng trong vi c Qu n tr s n xu t và đi u hành bao Hình 1.1 : Mô hình hóa quá trình s n xu t Giá tr gia tăng Quá trình x lý và chuy n hóa Các y u t đ u vào Ph n h i Đ u ra Hàng hóa D ch v Ph n h i Nhà xư ng Con ngư i V t li u Thi t b V n Qu n lý Công ngh Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 10 g m: t ch c công vi c, ch n l a quá trình s n xu t/d ch v , ho ch đ nh đ a đi m, b trí thi t b , thi t k công vi c, đo lư ng hi u qu công vi c, đi u đ công vi c, qu n lý t n kho và l p k ho ch s n xu t. Nhà qu n lý đi u hành gi i quy t các v n đ liên quan đ n con ngư i, công ngh và th i h n hoàn t t công vi c. Các nhà qu n lý này, ngoài s hi u bi t v khái ni m qu n tr s n xu t, c n đư c trang b ki n th c và k năng v k thu t và v n hành h th ng s n xu t. Các ch c năng c a s n xu t có quan h m t thi t v i các ch c năng khác trong m t nhà máy, m t doanh nghi p hay m t t ch c. Hình 1.2 cho th y, m t nhà máy hay m t doanh nghi p có ba ch c năng cơ b n là: (1) Ti p th , (2) Tài chính và (3) S n xu t/d ch v . Các lĩnh v c khác như qu n tr nhân s , k thu t, k toán, cung ng v t tư… s h tr cho ba ch c năng này. Nói m t cách đơn gi n, ta có th xem b ph n ti p th đưa ra nhu c u cho s n xu t, b ph n tài chính cung c p ti n và b ph n s n xu t m i th t s s n xu t ra s n ph m ho c tr c ti p ph c v . Trong cách nhìn này, s n xu t s d ng nhân l c nhi u nh t và ngu n đ u tư tài s n l n nh t. S n xu t Ti p th Tài chính Hình 1.2: Nh ng ch c năng cơ b n c a m t doanh nghi p Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 11 Hình 1.3.: Qu n tr S n xu t đư c xem như h t nhân k thu t Hình 1.3 cho th y, s n xu t đư c nhìn m t khía c nh khác là h t nhân k thu t c a m t t ch c. T t c ch c năng khác có m t đ h tr cho ch c năng đi u hành – s n xu t. Nh ng tác đ ng qua l i c a đi u hành – s n xu t v i các ch c năng khác đư c th hi n như sau: v i Ti p th – nh n các d báo v nhu c u c a khách hàng cũng như thông tin ph n h i t khách hàng; v i Tài chính – các v n đ liên quan đ n huy đ ng v n, đ u tư tài chính, kinh phí và nh ng yêu c u c a c đông; v i Nhân s – các v n đ liên quan đ n đào t o, b i dư ng, tuy n d ng cũng như sa th i công nhân; v i Mua hàng – đ đ t các yêu c u mua s m v t tư và nguyên li u cho s n xu t, v i quan h công chúng là quan h đưa hình nh công ty (s n ph m) đ n v i xã h i, c ng đ ng; v i h th ng thông tin ti p th qu n lý và x lý thông tin v th trư ng và s n ph m; v i b o trì là duy trì s ho t đ ng c a máy móc thi t b . Tài chính Quan heä coâng chuùngđ(P.R.) Kyõ thuaät Quaûn tr saûn xuaát Baûo trì Nhaân söïMua haøng Kinh doanh- Ti p th Heä thoáng thoâng tin tieáp thò -MIS Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 12 2. Các chi n lư c s n xu t 2.1. Đ t đ n th m nh trong c nh tranh M t doanh nghi p hay m t t ch c thành công khi nó vư t tr i hơn đ i th c nh tranh c a nó. M t nhà máy ph i có các th m nh trong c nh tranh đ phân bi t nó v i các nhà máy c nh tranh khác. Ưu th c nh tranh mà m t nhà máy c n có hay c n phát huy s quy t đ nh các chi n lư c c a nhà máy này. N n t ng đ u tiên c a ưu th c nh tranh thông qua phương trình l i nhu n: L i nhu n = Doanh thu - Chi phí Vì v y đ t i đa hóa l i nhu n, công ty ph i ho c là t i đa hóa doanh thu ho c t i thi u hóa chi phí, t đây, ngư i ta đưa ra nhi u chi n lư c (tăng doanh thu, h chi phí) đ t o l i th c nh tranh. 2.2. Chi n lư c d n đ u v chi phí Đ có th d n đ u v chi phí, công ty thư ng có mũi nh n v công ngh , nghĩa là ph i có h u h t các thi t b đ t hi u qu v chi phí, đ ng th i ph i có hi u qu trong v n hành đ gi m chi phí. Công ty ph i s n xu t m t lư ng l n đ bù tr chi phí c đ nh khi đ u tư thi t b và t n d ng ưu th c a tính kinh t nh quy mô. Tuy nhiên, đ có th gia tăng s n lư ng b t nh p v i tính kinh t nh quy mô, công ty c n ph i chu n hóa s n ph m đ có th s n xu t hàng lo t. Giá c trong vi c phân ph i và v n chuy n ph i đư c gi m c th p. Phương ti n đ đ t t i vi c d n đ u v giá c bao g m vi c hi n đ i hóa nhà máy, xây d ng nh ng trung tâm s n xu t khu v c, xây d ng nh ng m i liên h kinh doanh và đương nhiên c công tác ti p th . Nghiên c u và Phát tri n (R&D) gi vai trò quan tr ng trong vi c Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 13 d n đ n s thành công c a chi n lư c này. Quy trình hi u qu v chi phí s đư c ki m ch ng b i vi c Nghiên c u & Phát tri n và sau đó nh ng quy trình s n xu t cũng như s n ph m s đư c thi t k và hi u ch nh sao cho vi c s n xu t d dàng và r . 2.3. Chi n lư c l i nhu n thông qua giá Đ đ t đư c l i nhu n qua vi c bán s n ph m v i giá cao, công ty ph i cung c p hàng hóa ho c d ch v đ n nh ng khách hàng s n sàng b qua nh ng s l a ch n giá th p. Nói cách khác, nh ng khách hàng này ch p nh n tr giá cao cho s n ph m ho c d ch v t t (có s khác bi t v i các s n ph m cùng lo i). Công ty ph i cung c p s n ph m ho c d ch v khác bi t v i nh ng công ty khác. L y ví d , công ty có th ch s n xu t nh ng s n ph m đ t ti n ho c lo i d ch v tiêu chu n cao. Theo quy lu t t ng quát, chi n lư c này có nh hư ng trên ti p th hơn trên s n xu t. B ph n ti p th ph i ph c v khách hàng b ng s khác bi t v i công ty khác. 2.4. Chi n lư c l i nhu n thông qua s t p trung M t công ty có th ch n l a s t p trung cho mình. S t p trung này có th là nh ng khách hàng mà công ty này ph c v . Nhi u công ty Nh t đã thành công trong vi c t p trung theo khu v c. Nh ng công ty Nh t khác t p trung vào s n lư ng l n, giá bán th p khi đ i ch i v i s c nh tranh c a các công ty M . Thu n l i ban đ u c a h là giá c đ l y th ph n, sau khi thành công v i đi m t p trung này, h chuy n s t p trung sang nh ng s n ph m cao c p và đi m m nh chi n lư c này là ch t lư ng. 3. T ho ch đ nh đ n ki m soát Ho t đ ng ho ch đ nh đư c phân lo i theo th i gian c n thi t đ hoàn t t nó. Phân lo i v th i gian: Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 14 – Ho ch đ nh dài h n (> 12 tháng), – Ho ch đ nh trung h n (t 1 tháng đ n 12 tháng), – Ho ch đ nh ng n h n cho vi c th c thi hi n t i. Đương nhiên th i gian n đ nh có th đư c thay đ i tùy thu c vào công ty. Ví d : h u h t các công ty khai thác m xem vi c ho ch đ nh đ n hai năm là ho ch đ nh ng n h n. Vài công ty thư ng phân bi t ho ch đ nh ng n h n v i vi c th c thi hi n hành. Ho ch đ nh dài h n (hay ho ch đ nh chi n lư c) liên quan đ n các v n đ r ng như dây chuy n s n xu t, đưa vào s d ng hay lo i đi các phương ti n s n xu t, thay th thi t b . Ho ch đ nh trung h n (hay ho ch đ nh t ng h p) liên quan đ n vi c cung ng nguyên v t li u hay vi c s d ng nhân l c. Ho ch đ nh ng n h n (hay ho ch đ nh tác nghi p) gi i quy t nh ng vi c c th trong đi u đ tác nghi p. Các câu h i thư ng xu t hi n trong ho ch đ nh ng n h n là: s n ph m nào, đơn hàng nào s đư c đi u đ đ s n xu t t i chuy n nào ? Đương nhiên vi c phân lo i theo th i gian như trên không ph i hoàn toàn phân bi t, trung h n có th ch ra nhu c u v nh ng phương ti n s n xu t khác (ho ch đ nh dài h n) ho c nhu c u ph i h p đ ng bên ngoài (ho ch đ nh ng n h n). Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 15 Hình 1.4. Phân lo i trong ho ch đ nh s n xu t Laäp baûng ñieàu ñoä saûn xuaát Ñieàu ñoä maùy moùc vaø coâng vieäc Phaûn hoài vaø Kieåm tra Ngaén haïn (ngaén hôn 1 thaùng) Trung haïn (1 ñeán 12 thaùng) Daøi haïn (daøi hôn 12 thaùng) Nhu caàu Hoaïch ñònh chieán löôïc/ chieán thuaät Xaùc ñònh muïc tieâu Hoaïch ñònh toång hôïp Xaùc ñònh möùc ñoä toàn kho vaø nhaân löïc Leân keá hoaïch saûn xuaát Xaùc ñònh toác ñoä saûn xuaát ñoái vôùi töøng loaïi saûn phaåm Hoaïch ñònh coâng suaát Xaùc ñònh nhu caàu Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 16 3.1. Ho ch đ nh dài h n Các k ho ch dài h n thư ng đư c phân thành các k ho ch chi n lư c ho c k ho ch chi n thu t. Ho ch đ nh chi n lư c là thi t l p m c tiêu chung cho công ty. Ho ch đ nh phương th c ch n l a nh ng phương pháp c th đ th c hi n b n k ho ch chi n lư c. Ví d như m t ph n c a b n k ho ch chi n lư c có th là xây d ng nhà máy m t t nh, trong khi trong b n k ho ch phương th c s là xây nhà máy t nh Đ ng Nai. M c dù, các b n k ho ch phương th c là k ho ch dài h n nhưng nó khác v i k ho ch chi n lư c. Các k ho ch chi n lư c xác đ nh khuynh hư ng trong c hai m t l i nhu n và xã h i. Có nh ng câu h i c n đư c tr l i đ xây d ng k ho ch chi n lư c c a công ty: M c tiêu kinh doanh chính c a công ty b n là gì? Nhân t nào cho phép công ty gi đư c n đ nh và tăng trư ng ? M c tiêu tài chính c a công ty là gì? Đi m m nh và đi m y u c a công ty là gì? Vai trò c a công ty như th nào trong xã h i? Trách nhi m c a công ty v i môi trư ng sinh thái, ch t lư ng s n ph m, công b ng trong cơ h i tuy n d ng và nh ng v n đ xã h i khác? M t thành t cơ b n trong s n xu t nh hư ng đ n ho ch đ nh chi n lư c là yêu c u v năng l c s n xu t dài h n c a công ty. Nh ng quy t đ nh v năng l c s n xu t dài h n c a công ty các m c đ khác nhau, b i vì các phương pháp bi n đ i năng l c s n xu t thì tr i t ng n h n (làm vi c ngoài gi ) đ n trung h n (tăng ca) đ n dài h n (m nhà máy m i). 3.2 Ho ch đ nh trung h n M c tiêu cơ b n c a ho ch đ nh trung h n là th a mãn nhu c u c a khách hàng. K ho ch h u như đư c ph i h p thi t l p b i b ph n tài chính, k toán, ti p th , s n xu t hay nh ng cá nhân có th m Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 17 quy n trong công ty. Vi c th c hi n k ho ch này là do nhà qu n tr tác nghi p/s n xu t. Ho ch đ nh trung h n bao g m ho ch đ nh s n xu t và ho ch đ nh t ng h p. Trong ho ch đ nh s n xu t, công su t đư c thi t l p, vi c xác đ nh công su t tr c ti p nh hư ng đ n nhà máy các lĩnh v c: m c đ t n kho cho v t tư l n thành ph m, m c đ nhân l c và chi phí đào t o ho c tr lương. nh hư ng c a ho ch đ nh trung h n thì không l n như ho ch đ nh dài h n. Các quy t đ nh liên quan đ n m c đ c a nhân l c, ti n đ u tư vào thi t b m i, b trí m t b ng, nguyên v t li u, mua hàng. 3.3 Ho ch đ nh ng n h n B n k ho ch t ng h p trung h n đư c tách nh thành nh ng b n k ho ch s n xu t c th cho m i s n ph m m i nhà máy, phân xư ng hay văn phòng. Các b n k ho ch này đư c th c hi n thông qua vi c phân b tài nguyên (nhân s , v t tư và máy móc) và vi c đ t mua v t tư hay các chi ti t l p ráp. c p đ này, qu n đ c phân xư ng là ngư i ch u trách nhi m v v n đ tác nghi p nhưng ngư i này ch ch u trách nhi m v ho t đ ng thư ng ngày. Và h ch làm t t công vi c khi có đư c nh ng công c thích h p. Cung c p nh ng công c này là công vi c c a ngư i ho ch đ nh dài và trung h n. 3.4. Ki m soát Ngay khi k ho ch đư c hình thành và vi c kinh doanh s n xu t b t đ u, ngư i qu n lý tác nghi p c n thi t tham gia vào quá trình ki m soát tác nghi p. Vì vi c ho ch đ nh không ng ng, nhà qu n lý c n đ ng th i có hai trách nhi m: ho ch đ nh và ki m tra. Ki m soát là các phương th c mà nh đó ngư i qu n lý đo lư ng m c đ hi u qu c a k ho ch đư c v n hành. Đ ki m soát tác nghi p, nh ng y u t v m c đ và ch t lư ng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 18 đ u ra t m i công nhân và thi t b ph i đư c ghi nh n, nhà qu n lý c n có phương th c đ thu th p thông tin h u ích càng nhi u càng t t, càng nhanh càng t t. H th ng thông tin qu n lý (Management Information System – MIS) đư c s d ng v i nhi u hình th c. Nó có th là h th ng thông tin máy tính cung c p thông tin hàng ngày cho vi c qu n lý. Nó cũng có th là th i gian nhà qu n lý tiêu t n đ làm vi c v i công nhân đ c m nh n công vi c đư c ti n tri n th nào. M t h th ng thông tin qu n lý t t s bao g m c hai ch c năng này. Do đó, chìa khóa đ ki m soát là thông tin. Nhà qu n lý thành công chú ý đ n nh ng thông tin cung c p m t b c tranh t t nh t v s n xu t dù nó thành công hay th t b i. Vì v y nhà qu n lý c n có thông tin đ đo lư ng thành qu c a công vi c. Các thông tin thư ng đư c s d ng đ đo lư ng m c đ thành công là: l i nhu n, doanh s , chi phí, s n lư ng, s khách hàng đư c ph c v , ch t lư ng s n ph m và s khách hàng quay l i l n sau. 4. Các c p qu n lý M t cách đ phân lo i các ki u ho ch đ nh là coi nó thu c v trách nhi m c a c p qu n tr nào cũng như thu c vào kho ng th i gian nào trong tương lai. Nhà qu n lý c p cao Nhà qu n lý c p th p Quan tâm đ n t ng quát Quan tâm đ n chi ti t Thi t l p k ho ch dài h n Thi t l p k ho ch trung h n, ng n h n K ho ch có t m nh hư ng đ n toàn công ty K ho ch có t m nh hư ng đ n m t b ph n ch c năng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 19 T m nhìn chi n lư c T m nhìn chi n thu t, tác nghi p Hình 1.5. M i liên quan gi a các C p ho ch đ nh và các Coâng ty saûn xuaát Tröôøng ñaïi hoïc Ngaân haøng Khaùch saïn Haøng khoâng Hoaïch ñònh chieán löôïc Hoäi ñoàng quaûn trò Ban quaûn trò Ban Toång giaùm ñoác Ban giaùm ñoác Ban giaùm ñoác Hoaïch ñònh chieán thuaät Giaùm ñoác Hieäu tröôûng Chuû tòch Giaùm ñoác Giaùm ñoác Phoù giaùm ñoác Phoù hieäu tröôûng Phoù chuû tòch phuï traùch ñieàu haønh Phoù giaùm ñoác Phoù giaùm ñoác Hoaïch ñònh trung haïn Quaûn ñoác Chuû nhieäm khoa Giaùm ñoác Quaûn trò vieân Giaùm ñoác khu vöïc Hoaïch ñònh ngaén haïn Ñoác coâng, Toå tröôûng Tröôûng boä moân Giaùm ñoác chi nhaùnh Toå tröôûng Tröôûng chi cuïc haøng khoâng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 20 C p qu n tr 5. S c nh tranh T ng quát, có ba lĩnh v c c nh tranh quan tr ng mà nhà qu n lý c p cao ph i chú ý: 5.1. C nh tranh b ng chi phí Các công ty mu n c nh tranh v chi phí thư ng theo hư ng lo i b ph ph m. Trư c đây, nh ng công ty này s n xu t nh ng s n ph m tiêu chu n cho m t th trư ng l n. H c i thi n l i nhu n b ng cách gi bình n quá trình s n xu t, ràng bu c ch t ch trên tiêu chu n năng su t và đ u tư cho t đ ng hóa. Ngày nay, cơ c u chi phí thư ng xuyên đư c ki m đ nh đ gi m chi phí khâu có th gi m đư c, không ch là chi phí ti n lương tr c ti p. 5.2. C nh tranh b ng ch t lư ng H u h t các công ty ti p c n đ n ch t lư ng theo cách th đ ng ho c đ i phó, ch t lư ng b h n ch trong vi c t i thi u hoá t l h ng ho c thích nghi v i đ c trưng v thi t k . Đ có th c nh tranh thông qua ch t lư ng s n ph m theo hư ng ch đ ng, công ty ph i xem ch t lư ng như là cơ h i đ làm th a mãn khách hàng, không ch là cách lo i b các h ng hóc ho c gi m chi phí cho vi c tái gia công. David Gravin, m t chuyên gia v ch t lư ng Havard, đã d n ra nh ng nguyên lý sau cho các công ty mu n c nh tranh thông qua ch t lư ng: 1. Ch t lư ng đư c đ nh nghĩa t quan đi m c a khách hàng (khách hàng là thư ng đ ). 2. Ch t lư ng đư c liên k t v i l i nhu n trên c hai m t th trư ng và chi phí. 3. Ch t lư ng đư c xem như là m t vũ khí c nh tranh, Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 21 4. Ch t lư ng đư c xây d ng bên trong quá trình ho ch đ nh chi n lư c. 5. Ch t lư ng ph i đư c xem như là giao ư c trong toàn b nhà máy. 5.3 C nh tranh trên tính linh ho t B ph n ti p th luôn luôn mu n s đa d ng đ cung c p cho khách hàng nhưng b ph n s n xu t thì ngư c l i, vì s đa d ng s phá h ng tính n đ nh và hi u qu c a s n xu t và tăng chi phí. Kh năng c a s n xu t đáp ng m t cách linh ho t đ i v i yêu c u c a th trư ng đa d ng đã m ra m t m c đ m i c a s c nh tranh. Tính linh ho t tr thành m t vũ khí c nh tranh l i h i trong s n xu t hi n đ i. Nó bao g m kh năng s n xu t m t l p r ng s n ph m, gi i thi u và đi u ch nh nhanh chóng s n ph m có s n và t ng quát là đáp ng v i nhu c u c a khách hàng. 6. Chi n lư c trong s n xu t 6.1 S n xu t theo đ t hàng v i s n xu t đ t n kho Có m t cách đ phân bi t h th ng d ch v và s n xu t là xem xét th i đi m c a tác nghi p. Trong m t s trư ng h p, tác nghi p xu t hi n sau khi có nhu c u, ta g i là “s n xu t theo đơn đ t hàng” (make to order), trư ng h p khác tác nghi p có trư c nhu c u, ta g i là “s n xu t đ t n kho” (make to stock). Quy lu t t ng quát là d ch v thì thư ng đư c cung c p sau khi có nhu c u còn s n ph m (do s n xu t) thì đư c cung c p trư c khi có nhu c u. Ví d : b o hi m đư c th c hi n sau khi yêu c u b o hi m đư c đăng ký, còn thi t b đi n t , nư c gi i khát đư c s n xu t trư c khi khách hàng có nhu c u. Đương nhiên, cũng có nh ng s n ph m đư c ch t o sau khi có nhu c u như qu n áo may đo, bàn gh gia d ng là ví d v lo i này. Hình 1.6 trình bày các ví d t ng trư ng h p cho Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 22 c d ch v và s n xu t. H qu c a s phân bi t này là khó khăn hơn, n u không nói là không th , đưa vào t n kho m t “s n ph m” c a lo i hình d ch v . Nhà s n xu t ti vi có th t n kho ti vi n u nó đư c s n xu t khá nhi u, nhưng khách s n không th đưa vào t n kho m t phòng tr ng t ngày này sang này khác đư c. Còn có m t s phân bi t n a gi a d ch v và s n xu t: đó là r i ro v n dĩ là y u t chính trong vi c ra quy t đ nh m i c p qu n lý. R i ro d ch v khác v i r i ro trong s n xu t. Vi c s n xu t xe hơi cũng như h u h t các h th ng s n xu t khác, đư c ti n hành mà không có s b o đ m r ng có ai đó s mua xe hơi. đây, có m t r i ro là s n ph m s đư c s n xu t nhưng không bán đư c. Nhưng d ch v trên xe hơi (s a ch a ch ng h n) s không bao gi đư c th c hi n n u không có chi c xe. Vì v y, không có r i ro khi mà d ch v đư c th c hi n nhưng không có khách hàng nào mua d ch v này. Tuy nhiên, trong d ch v v n có r i ro, vé máy bay không bán đư c hay phòng khách s n không đư c s d ng là ví d v lo i r i ro này. Saûn xuaát tröôùc nhu caàu (laøm ñeå kho) Nhu caàu tröôùc saûn xuaát (laøm theo ñôn) Saûn xuaát Haàu heát saûn phaåm nhaø haøng thöùc aên nhanh Saûn phaåm gia duïng (quaàn aùo, baøn gheá…) Nhaø haøng (böõa aên ñaët) Xaây döïng nhaø In aán (bieåu maãu, name card) Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 23 Dòch vuï Khaùch saïn (phoøng) Beänh vieän (giöôøng) Haøng khoâng (choã treân maùy bay) Sieâu thò (haøng hoùa) Haàu heát caùc dòch vuï Hình 1.6. Quan h gi a s n xu t và nhu c u theo th i gian Vì quan h nhu c u – ph c v , các công ty d ch v t ra linh ho t trong vi c tuy n d ng cán b hơn là đơn v s n xu t. 6.2. Tính kinh t nh quy mô và tính kinh t theo ch ng lo i § Kinh t nh quy mô: khái ni m này khá ph bi n, khi m t nhà máy tr nên r ng hơn và s n lư ng l n hơn, chi phí đơn v trung bình s gi m đi. Đi u này cũng d hi u, vì v i m t thi t b có năng l c s n xu t g p đôi s không đòi h i chi phí g p đôi đ mua và đ đi u hành. Nhà máy cũng đ t hi u qu khi nó đ l n đ t n d ng nh ng thi t b đ c d ng, ví d như thi t b nâng chuy n v t li u. Vi c gi m chi phí đơn v c ti p t c cho đ n khi nhà máy quá l n làm cho s ph i h p gi a dòng v t li u và nhân l c tr nên quá ph c t p và đ t ti n. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 24 Hình 1.7: Kinh t nh quy mô § Kinh t theo ch ng lo i: quá trình s n xu t linh ho t đư c t i ưu hóa b ng (1) các h th ng s n xu t linh ho t (Flexible Manufacturing Systems – FMSs), (2) nh ng thi t b đơn gi n d cài đ t. C hai cách ti p c n v m t công ngh này cho phép chuy n t m t dây chuy n này sang dây chuy n khác v i chi phí th p, g i là “tính kinh t theo ch ng lo i”. Kinh t theo ch ng lo i xu t hi n khi có nhi u s n ph m đư c ph i h p s n xu t thì chi phí th p hơn so v i vi c s n xu t chúng riêng l . M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng đi m quan tr ng đư c ghi trong ph n tóm lư c. Sinh viên c n đ c báo Kinh t Sài Gòn, Doanh nghi p và cùng trao đ i th o lu n nhóm v chi n lư c phát tri n c a các công ty, v v n đ c nh tranh… s làm cho bài h c thêm sinh đ ng. Trung bình Chi phí Cao Thaáp nhieàuTrung bìnhÍt Soá löôïng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 25 Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh § Các thành ph n chính c a h th ng s n xu t. § C nh tranh. § Chi n lư c s n xu t. § Kinh t nh quy mô – Kinh t theo ch ng lo i. CÂU H I T LU N 1. Hãy trình bày các ch c năng chính trong doanh nghi p và m i liên h gi a các ch c năng này? 2. Hãy ch n vài s n ph m thư ng s d ng và cho bi t y u t đ u vào tương ng đ t o ra các s n ph m này? 3. T i sao s n xu t v n hành đư c xem là h t nhân k thu t trong các doanh nghi p s n xu t? 4. Hãy trình bày ưu như c đi m c a các chi n lư c trong s n xu t? Chi n lư c nào phù h p v i các doanh nghi p Vi t Nam? 5. Hãy trình bày v s c nh tranh b ng chi phí, b ng ch t lư ng và tính linh ho t. Cho ví d v s n ph m ho c công ty tương ng. CÂU H I TR C NGHI M 1. Vai trò c a s n xu t và đi u hành là: a) Bi n đ i t đ u vào thành đ u ra. b) T o ra giá tr . c) Trung tâm c a các ho t đ ng k thu t. d) T t c các câu trên. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 26 2. Quá trình bi n đ i có th là v m t: a) v t ch t. b)tâm lý. c) thông tin. d) T t c các câu trên. 3. Năng su t đư c đ nh nghĩa là: a) t l đ u vào trên đ u ra. b) t l đ u ra trên đ u vào. c) đ u ra tr đ u vào. d) xu t kh u tr nh p kh u. 4. Đi u nào sau đây c a m t công ty làm cho nó t t hơn b t kỳ m t công ty nào khác? a) Nhi m v chính. b) Năng l c ch đ o. c) Ch t lư ng đơn hàng. d) Chi n lư c đ nh v . 5. Đi u nào sau đây là đ c đi m c a m t s n ph m hay d ch v t o nên s thành công c a s n ph m hay d ch v đó trên th trư ng? Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 27 a) Ch t lư ng đơn hàng. b) Thành công c a đơn hàng. c) Năng l c khác bi t. d) T m nhìn. 6. M t chi n lư c đ nh v hi u qu c n xem xét đ n: a) Các đi m m nh và đi m y u c a t ch c. b) Nhu c u c a th trư ng. c) V trí c a các đ i th c nh tranh. d) T t c các câu trên. 7. Quá trình, khác v i s n ph m hay công ngh ch : a) Xuyên su t nhi u phòng ban và các tuy n ch c năng. b) Bao g m k toán, mua hàng, s n xu t và bán hàng. c) Cung c p các l i th trong ng n h n mà các l i th này có th b b t chư c b i các công ty khác. d) T t c các câu trên. 8. Tính kinh t nh quy mô x y ra khi: a) S n xu t v i m t s lư ng hàng hóa l n khi n cho chi phí s n xu t trên m t đơn v s n ph m gi m đi. b) S n xu t nhi u lo i hàng hóa khi n cho chi phí s n xu t trên m t đơn v s n ph m tăng. c) S n xu t v i m t s lư ng hàng hóa l n khi n cho chi phí s n xu t gi m. d) a, b, c đ u sai. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 28 9. Các ho t đ ng qu n lý đi u hành bao g m các ho t đ ng sau, ngo i tr : a) T ch c b trí công vi c. b) Ki m soát ch t lư ng. c) Thi t l p nhu c u. d) Qu n lý t n kho. 10.M c tiêu c a Qu n lý đi u hành nh m: a) Gi m chi phí. b) Tăng doanh thu. c) Chi m gi th ph n. d) T t c các câu trên đ u đúng. Tr l i câu h i tr c nghi m 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 d d b b c d d a c d Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 29 BÀI 2 THI T K QUY TRÌNH VÀ CÔNG NGH Các b n thân m n! Ch t lư ng là k t qu c a c hai quá trình thi t k s n ph m h p lý và thi t k , l a ch n quy trình s n xu t phù h p v i s n ph m. N i dung bài này gi i thi u hai lĩnh v c ra quy t đ nh trong vi c thi t k quy trình s n xu t, đó là: – Ho ch đ nh quá trình s n xu t. – L a ch n công ngh . Theo nghĩa cơ b n, vi c ho ch đ nh quá trình s n xu t s xác đ nh s n ph m đư c s n xu t theo phương th c nào (xây d ng quy trình công ngh và cách th c tri n khai s n xu t). Nó chuy n b n thi t k thành nh ng k ho ch th c thi trong s n xu t, quy t đ nh chi ti t nào s đư c s n xu t và chi ti t nào s đư c mua t các nhà cung c p, ch n l a quy trình và thi t b c th (ho c mua thi t b m i khi c n thi t), thi t l p nh ng đ c trưng cho s n xu t và các văn b n liên quan. Các công vi c trên là c n thi t b t k chúng đư c th c hi n đ ng th i ho c sau quá trình thi t k s n ph m. M c tiêu c a bài: Sau khi h c xong bài này sinh viên s : § Hi u đư c t m quan tr ng c a vi c ch n l a quy trình s n xu t. § Hi u đư c phương pháp ch n l a quy trình s n xu t liên quan đ n s n xu t và d ch v , đ n ho ch đ nh năng l c s n xu t. § Nh n ra đư c ưu và như c đi m c a các quá trình s n xu t khác nhau, do đó có th d dàng l a ch n ho c thi t k quy trình Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 30 trong th c t công vi c. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài và cách h c § Nh ng khái ni m cơ b n – H th ng s n xu t: bao g m thi t b , nhà xư ng, công nhân, qu n lý,… v n hành theo cách th c đ c trưng tùy thu c vào s n lư ng nhu c u, đ s n xu t ra s n ph m. – Quy t đ nh mua hay s n xu t: là m t quy t đ nh l a ch n gi a vi c ti p t c mua chi ti t t nhà cung c p hay đ u tư thi t b đ t s n xu t. Quy t đ nh này thư ng liên quan đ n vi c nhu c u c a s n ph m gia tăng. – Phân tích đi m hòa v n: là m t trong nh ng tiêu chu n đ đánh giá đ u tư máy móc thi t b . Thư ng phân tích đi m hòa v n theo s n lư ng s n xu t và đi m hòa v n là đi m mà t i đó t ng thu tích lũy b ng v i t ng chi tích lũy. § Cách h c: gi ng như cách h c bài 1. Ngoài ra n u sinh viên có th có nh ng bu i th o lu n v i gia đình, v i b n bè v quy trình th c hi n c a ngân hàng, b o hi m,… thì bài h c thêm ph n lý thú. N I DUNG CHÍNH 1. T ng quan Ho ch đ nh quy trình s n xu t bao g m các ho t đ ng như là : Phân tích s n ph m, quy t đ nh mua hay s n xu t, ch n l a quy trình và thi t b , và vi c xây d ng m t k ho ch s n ph m. Các thành ph n này l n lư t đư c mô t Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 31 Hình 2.1. Hình 2.1. Ho ch đ nh quá trình s n xu t 2. Phân tích s n ph m Bư c đ u tiên c a vi c ho ch đ nh quá trình bao g m vi c phân tích các đ c trưng thi t k s n ph m và vi c hình thành các văn b n (bi u đ , đ th ...) đ bi u di n cách th c mà s n ph m s đư c s n xu t. Đ minh h a, chúng ta ch n 3 trong s các văn b n c n thi t: 1) Bi u đ l p ráp s n ph m; 2) Bi u đ các quá trình theo tác nghi p; và 3) Lưu đ quá trình s n xu t. Bi u đ l p ráp còn đư c g i Baûn veõ chi tieát vaø caùc ñaëc tröng thieát keá Phaân tích saûn phaåm : Giaûn ñoà laép raùp, bieåu ñoà quy trình vaø thao taùc, löu ñoà quaù trình Saûn xuaát hay Mua Choïn löïa quy trình vaø thieát bò saûn xuaát Caùc thieát bò vaø maùy moùc hieän coù Quyeát ñònh ñaàu tö Keá hoaïch saûn phaåm Bieåu ñoà ñöôøng ñi saûn phaåm, bieåu ñoà thao taùc, söû duïng duïng cuï vaø caùc ñaëc tröng saûn xuaát khaùc Saûn xuaát Mua Saûn xuaát Vieäc mua Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 32 là bi u đ c u trúc s n ph m, thư ng có trong b h sơ thi t k . N u chúng ta có th làm cho bi u đ linh đ ng như phim ho t hình, ta có th hình dung nh ng chi ti t cơ b n đư c l p l i v i nhau cho ra s n ph m cu i cùng. Nhưng bi u đ này không đ chính xác đ nói lên làm cách nào l p ráp s n ph m. Chúng ta c n xây d ng m t gi n đ ch ra m i quan h c a các thành t v i thành ph n có trư c nó, nhóm các chi ti t hình thành m t c m l p ráp và th t cho vi c l p ráp (hay quy trình công ngh ). M t văn b n h u d ng khác tên là Bi u đ các quá trình thao tác như trên hình 2.2, tương t v i bi u đ l p ráp nhưng ch a nhi u thông tin hơn. V i m i thành t đư c li t kê trong bi u đ l p ráp, m t chu i các thao tác đư c thêm vào đ di n t cách th c mà chi ti t đư c t o ra. L y thí d gia công chi ti t chi c chân bàn trong hình 2.2 c n 5 thao tác gia công : 1. Cưa theo chi u dài sơ b . 2. Bào theo kích c . 3. Cưa đúng chi u dài hoàn t t. 4. Đo kích thư c thi t k . 5. Đánh bóng. Các thao tác này có th đư c th c hi n trên các máy khác nhau và có th b i nh ng công nhân khác nhau. Th i gian c n thi t đ hoàn t t t ng thao tác, các d ng c đ c bi t, đ gá, d ng c đo c n thi t và nơi th c hi n thao tác có th đư c mô t trong bi u đ này. Bi u đ đư c xây d ng cho toàn b s n ph m. Các chi ti t ph i mua cũng đư c ch ra. Sau này, bi u đ quá trình thao tác đư c dùng như tài li u g c cho nh ng yêu c u tác nghi p h tr cho vi c thi t k công vi c. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 33 Hình 2.2. Bi u đ quá trình thao tác Lưu đ quá trình là m t bi u đ khác, xem xét vi c s n xu t hay d ch v t m t quan đi m r ng hơn. Lưu đ s d ng năm ký hi u tiêu chu n, như Hình 2.3, đ mô t : Teân chi tieát Chaân baøn Soá hieäu 2410 Söû duïng cho Baøn Soá laép raùp 437 Thao taùc soá Moâ taû Phaân xöôûng Maùy Thôøi gian Duïn g cuï 10 Cöa theo chieàu daøi sô boä 041 20 Baøo theo kích côõ 043 30 Cöa ñuùng theo chieàu daøi hoaøn taát 041 40 Ño kích thöôùc thieát keá 051 50 Ñaùnh boùng 052 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 34 quá trình (th c hi n) b ng vòng tròn (O), ki m tra b ng m t hình vuông (□), di chuy n b ng mũi tên (è), ch b ng ch D hoa và nhà kho b ng m t tam giác ngư c (∇). Mô t chi ti t cho m i quá trình là không c n thi t nhưng th i gian đ hoàn t t m t quá trình và kho ng cách di chuy n gi a các quá trình thì thư ng đư c đưa vào. Lưu ý r ng, bi u đ liên k t các thao tác không h u ích trong s n xu t (như ki m tra, di chuy n, ch và ch a vào kho) và các thao tác h u ích s n xu t (nguyên công s n xu t) v i nhau. Vì v y lưu đ quá trình có th đư c dùng đ làm n i b t các thao tác không h u ích s n xu t, phân tích s hi u qu c a m t chu i các quá trình và t đó đ ngh cách th c c i ti n s n xu t. Các bi u đ này cũng cung c p m t phương pháp đã đư c chu n hóa đ đưa vào văn b n các bư c c a m t quá trình và có th đư c s d ng như m t công c đ hu n luy n. Nh ng phiên b n đư c t đ ng hóa c a lo i bi u đ này có th mua đư c và s đư c tri t đ s d ng trong sơ đ m t b ng b trí các phương ti n. Theo cách này, nh ng công đo n đ ng trong nhà máy s đư c xác đ nh và m t b ng có th đư c đi u ch nh thích h p. Lưu đ quá trình đư c s d ng r ng rãi trong c s n xu t và d ch v . 3. Quy t đ nh s n xu t hay mua Không ph i t t c các chi ti t c a m t s n ph m đ u đư c s n xu t. M t vài chi ti t có th đư c đ t mua t các nhà cung c p. Quy t đ nh liên quan đ n chi ti t nào s đư c mua và chi ti t nào đư c s n xu t đư c g i là Quy t đ nh s n xu t hay mua. Quy t đ nh s n xu t hay mua căn c trên vi c xem xét các y u t sau đây: § Giá: Trong s n xu t, gi a vi c s n xu t và mua, trong d ch v , Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 35 t mình cung c p các d ch v ho c đ t h p đ ng bên ngoài, cái nào r hơn là m i quan tâm cơ b n nh t trong h u h t các quy t đ nh s n xu t hay mua. M c dù, chi phí c a vi c mua các chi ti t tương đ i đơn gi n (giá mua), nhưng chi phí c a vi c s n xu t các chi ti t bao g m vi c phân b t ng phí mà có th ph n ánh không chính xác chi phí s n xu t. Hơn n a, có nh ng công ty có th quy t đ nh mua thay vì s n xu t chi ti t (ho c ngư c l i khi t quan đi m v chi phí, vi c làm khác có th r hơn). Các y u t còn l i đ i di n cho nh ng y u t phi kinh t mà có th nh hư ng ho c l n át các y u t kinh t . Th i gian : 30 – 9 – 97 Phân tích viên : Tr n Văn Lu n Đ a đi m : Tp. H Chí Minh Quy trình : s n xu t nư c d a ép Bưc Hatđng Vnchuyn Kimtra Trìhoãn Lưukho Mô t quy trình Thigian (min) Khangcách(m) 1 Ο è ¨ D ∇ B c d d a 20 2 Ο è ¨ D ∇ Di chuy n đ n khu ki m tra 100m 3 Ο è ¨ D ∇ Cân, ki m tra, phân lo i 30 4 Ο è ¨ D ∇ Đưa vào kho 50 m 5 Ο è ¨ D ∇ Ch đ n khi c n 360 6 Ο è ¨ D ∇ Đem đ n nơi bóc v 20 m 7 Ο è ¨ D ∇ Bóc v và b lõi 15 8 Ο è ¨ D ∇ Ngâm trong nư c đ n khi c n 20 9 Ο è ¨ D ∇ Đ t lên xe 5 10 Ο è ¨ D ∇ Di chuy n đ n nơi xay 20 m 11 Ο è ¨ D ∇ Cân, ki m tra, phân lo i 30 T ng 480 190m Hình 2.3 : Lưu đ quá trình c a quy trình s n xu t nư c d a ép Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 36 § Năng l c: Công ty nào ho t đ ng th p hơn năng l c c a nó thì thư ng mu n s n xu t các chi ti t hơn là mua nó. Đi u này cũng đúng n u đ i v i công ty, vi c duy trì m t l c lư ng công nhân là quan tr ng. Đôi khi vì năng l c hi n có không đ đ s n xu t t t c chi ti t thì công ty s ch n vi c mua m t s chi ti t. S n đ nh c a nhu c u cũng quan tr ng. Thông thư ng, t t hơn là s n xu t t i công ty nh ng chi ti t nào có nhu c u n đ nh trong khi nh ng chi ti t nào mà nhu c u b t đ nh ho c hay thay đ i s đư c h p đ ng mua bên ngoài. § Ch t lư ng: Kh năng cung c p nh ng chi ti t có ch t lư ng n đ nh là m t m i quan tâm trong quy t đ nh s n xu t hay mua. Thông thư ng vi c ki m soát ch t lư ng nh ng chi ti t đư c s n xu t bên trong nhà máy thì d dàng hơn. Tuy nhiên, vi c chu n hóa các chi ti t, c p gi y ch ng nh n cho nhà cung c p đ nhà cung c p tham gia vào quá trình thi t k là nh ng phương cách có th đư c s d ng đ nâng cao ch t lư ng c a các chi ti t t nhà cung c p. § Th i gian: Đôi khi các chi ti t s đư c mua vì nhà cung c p có th cung c p s n ph m trong th i gian ng n hơn s n xu t. Nhà cung c p nh thì thư ng linh đ ng và đáp ng nhanh v i s thay đ i trong thi t k và công ngh . T t nhiên, t c đ cung c p hàng ch có nghĩa n u chi ti t đư c cung c p th a mãn yêu c u v ch t lư ng và giá c h p lý. § Đ tin c y: Đ tin c y c a nhà cung c p thư ng d a trên ch t lư ng và th i gian cung ng các chi ti t. S ch m tr không mong đ i trong vi c cung ng, cũng như m t ph n chi ti t cung ng b lo i vì kém ph m ch t s b t nhà s n xu t gánh ch u m t h u qu x u. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 37 Nhi u công ty ngày nay đòi h i các nhà cung c p c a h ph i đ t đư c m t m c ch t lư ng nh t đ nh, cũng như đ t đư c các tiêu chu n v cung c p đ đư c công nh n là nhà cung c p chính th c. ISO 9000 là m t chương trình ch ng nh n ch t lư ng trong th trư ng Châu Âu. Công ty nư c ngoài nào không có ch ng ch ISO 9000 s khó khăn trong vi c giao d ch Châu Âu. M t s công ty ph t r t n ng đ i v i nh ng hàng hóa cung c p không đúng v i th a thu n trong h p đ ng. § Ki n th c chuyên gia: Nh ng công ty n i ti ng trong vi c ch t o hay thi t k thư ng mu n gi quy n ki m soát s n ph m c a h . Coca - Cola là m t ví d , h không mu n chuy n giao công th c pha ch cho b t kỳ m t nhà cung c p nào, ngay c khi có s b o đ m v bí quy t. M c dù các nhà s n xu t xe hơi có th đ t hàng gia công nhi u chi ti t, h luôn mu n gi đ c quy n nh ng thành t chính như đ ng cơ, b truy n đ ng và h th ng đi u khi n đi n – đi n t . Các công ty Nh t B n, Đài Loan và Hàn Qu c đang h c các chuyên gia M v thi t k và ch t o máy bay b ng cách cung c p chi ti t máy bay. Vi c quy t đ nh chia s hay không ki n th c/bí quy t v i các nhà cung c p vì nh ng l i ích kinh t là m t vi c r t khó khăn. Nh ng công ty ki m soát s n xu t h u h t các chi ti t bao g m nguyên v t li u đư c g i là tích h p theo chi u d c. Chi n lư c này ph c p trong nhi u năm khi mà các công ty không mu n ph thu c vào ngư i khác. Ngày nay, vi c mua các chi ti t và v t tư t các nhà cung c p ngày càng tr nên quen thu c, và quan h v i các nhà cung c p cũng tr nên b n ch t hơn. Thu t ng "nhà cung c p h p tác", m ng lư i các nhà cung c p m t m i ngày càng tr nên có giá tr trong chi n lư c h p tác đ gi v ng l i th c nh tranh c a các công ty. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 38 Ngoài ra, vi c chuyên môn hóa s n xu t theo ngành ngh cũng làm cho các công ty tr nên "h p tác hơn" trong kinh doanh. Ví d minh h a cho v n đ này là s n ph m ngành kim khí đi n máy (tivi, đ u máy, máy ch p hình, quay phim,…), các công ty đi n t như Sony, Samsung… ch u trách nhi m thi t k ki u dáng và các tính năng c a s n ph m. Tuy nhiên, nh ng chi ti t nh a và các chi ti t ph khác thì mua t công ty nh a. Tương t như v y là s n ph m xe máy (v , ru t xe, đ ph tùng nh a…), m ph m (chai, l )… 4. Các lo i quy trình s n xu t Quá trình s n xu t m t cách kinh đi n đư c chia thành 4 lo i cơ b n: • D án/s n xu t đơn chi c, • S n xu t theo lô, • S n xu t hàng lo t và, • S n xu t liên t c, 4.1 D án M t d án c n m t th i gian xác đ nh đ hoàn t t, nó bao g m s đ u tư t m c trung bình đ n l n v ngư i và tài nguyên, đ s n xu t hay hoàn t t m t s n ph m hay công vi c theo yêu c u c a khách hàng. Các thí d v d án như là d án xây d ng, đóng tàu, xây d ng s n ph m m i, s n xu t máy bay, hay nh ng s n ph m chuyên d ng… D án có th r t thú v vì chúng thư ng đư c đ u tư công ngh m i, có đ i ngũ th c hi n d án và r t g n gũi v i khách hàng. Các như c đi m c a d án bao g m th i gian th c hi n quá dài mà yêu c u khách hàng, công ngh và giá c có th thay đ i; s đ u tư l n v ngu n l c; s h c h i kinh nghi m ch m vì nh ng công vi c không có tính l p l i; công vi c ph thu c vào m t lư ng nh Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 39 khách hàng. V i đ c đi m trên, d án thư ng đư c qu n lý theo m t cách riêng bi t, khác v i các lo i quá trình s n xu t khác. 4.2 S n xu t theo lô (m ) Ki u s n xu t theo lô th c hi n nhi u công vi c/s n ph m cùng m t lúc theo nhóm (hay lô) trong h th ng s n xu t. Đ i v i lo i hình s n xu t đơn chi c và lô nh , nó còn có tên khác như lo i hình s n xu t r i r c hay s n xu t theo quy trình (job shop). S n ph m đư c th c hi n theo đơn đ t hàng, s n lư ng th p và nhu c u thư ng thay đ i. Đ có th s n xu t nhi u lo i chi ti t khác nhau, thi t b thư ng có khuynh hư ng đa năng và c n công nhân có tay ngh cao. H u h t nguyên công trong ki u s n xu t theo lô là gia công ch t o (như gia công trên máy công c ) hơn là l p ráp. Công vi c đư c b trí theo yêu c u c a quá trình s n xu t. Thí d như vi c ti n chi ti t đư c t p trung m t v trí trong khi nh ng chi ti t c n sơn thì t p trung v trí khác. M t chi ti t đư c luân chuy n qua r t nhi u khu v c máy khác nhau trư c khi nó đư c hoàn t t. Vì đi u này, n u chúng ta l n d u theo đư ng đi c a chi ti t chúng ta s th y r t nhi u đi m d ng l i cũng như b t đ u đư c gia công c a các chi ti t nh ng máy/tr m gia công khác nhau. Do đó, công vi c ti n hành trên m t s n ph m c th thì không liên t c mà là r i r c. Các thí d v lo i hình s n xu t này là: phân xư ng cơ khí, xư ng ch t o máy in, xư ng bánh k o ho c xư ng ch t o v t d ng n i th t. • Ưu đi m c a lo i hình s n xu t này là tính m m d o, tính linh ho t và qu n lý đư c đ u ra, gi m t n kho thành ph m. • Như c đi m: giá thành cao, vi c đi u đ s n xu t g p khó Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 40 khăn, thay đ i trong yêu c u v năng l c s n xu t và s n xu t t c đ ch m. Vi c m t n đ nh trong k ho ch s n xu t có ngu n g c ph n l n t t t c nh ng đ c tính t nhiên c a h th ng: m t s thay đ i trong năng su t c a m t h th ng s d n đ n nh ng nh hư ng k t h p c a t t c các nhân t đóng góp vào m c đ hoàn thành công vi c c a h th ng. 4.3 S n xu t hàng lo t Lo i hình s n xu t hàng lo t t p trung ch ng lo i s n ph m có s lư ng l n, s n ph m đ ng nh t và đư c cung c p cho th trư ng v i s lư ng l n, nhu c u v s n ph m bình n. Vì tính n đ nh s n ph m và lư ng s n xu t, h th ng s n xu t có th đư c b trí các thi t b chuyên dùng đ s n xu t m t lo i s n ph m nh t đ nh. Do đó v i lo i hình này, chúng ta c n đ u tư v tài chính cao, thi t b đ c bi t và tay ngh công nhân n đ nh m c v a ph i. Lo i hình s n xu t hàng lo t thư ng đi kèm v i dòng (dây chuy n) s n xu t hay dây chuy n l p ráp. Thu t ng “dòng” đư c dùng đ mô t cách mà bán thành ph m di chuy n qua h th ng, t thi t b này đ n thi t b khác đ hoàn t t các công đo n c n thi t, thông thư ng các tr m gia công đư c ch n l c và t p trung theo th t gia công t i m t khu v c, đ th c hi n các công đo n nên đư c g i là dây chuy n s n xu t, l p ráp. C n lưu ý là lo i hình s n xu t theo lô không th thi t l p theo cách này, b i vì các công đo n c n thi t thì khác nhau cho t ng đơn đ t hàng. Thu t ng “dây chuy n l p ráp” đư c dùng đ mô t cách th c đi n hình c a lo i s n xu t hàng lo t, b i vì h u h t các thao tác c n thi t đ u hư ng đ n vi c l p ráp và đư c th c hi n trên m t dây Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 41 chuy n. S n ph m đư c s n xu t hàng lo t thư ng có tính chu n hóa cao t nhà s n xu t, bao g m: xe hơi, ti vi, máy tính, th c ăn nhanh và h u h t các s n ph m tiêu dùng. • Ưu đi m c a lo i hình này là tính hi u qu (th i gian nhàn r i ít), giá đơn v s n ph m th p, d s n xu t và ki m soát. • Như c đi m c a lo i hình này là: giá đ u tư thi t b cao, hi u su t s d ng nhân l c th p, khó khăn trong vi c thích ng v i s thay đ i nhu c u c a khách hàng, c a công ngh và c a vi c thi t k s n ph m. Ngoài ra, h u như thi u s ph n h i đ i v i nh ng yêu c u riêng l c a khách hàng cho lo i hình s n xu t này. 4.4 S n xu t liên t c S n xu t liên t c đư c s d ng cho các lo i s n ph m dân d ng có nhu c u s n lư ng r t l n và r t đ ng nh t. H th ng s n xu t có tính t đ ng cao, vai trò c a công nhân ch là ki m soát thi t b , h th ng này thư ng ho t đ ng liên t c 24 gi trong ngày. S n ph m c a lo i hình này cũng là liên t c – nghĩa là các đơn v s n ph m đ u đư c đo lư ng hơn là đ m. D u tinh luy n, nh t, nư c đư c x lý, sơn, hóa ch t và th c ph m ch bi n đư c s n xu t b i lo i hình này. • Ưu đi m: hi u qu cao, d ki m soát và đ t m t năng su t r t cao. • Như c đi m: đ u tư r t cao cho nhà máy và thi t b ch m t s ít s thay đ i trong s n ph m; không có kh năng thích ng v i s thay đ i s n lư ng hay ch ng lo i s n ph m; phí t n r t cao trong vi c kh c ph c s c trong s n xu t, khó khăn đ gi s thích nghi v i s thay đ i công ngh . Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 42 5. Ch n l a quy trình s n xu t T vi c phân tích v lo i hình s n xu t trên và đư c t ng h p trong b ng 2.1, ta th y rõ m t đi u là không có quy trình s n xu t nào b n thân nó t t hơn cái khác. V n đ quan tr ng là quy trình đư c ch n ph i phù h p v i đ c đi m c a s n ph m mu n s n xu t. Vi c ch n l a quy trình v cơ b n ph thu c vào hai y u t c a s n ph m : m c đ tiêu chu n hóa và nhu c u n đ nh v s lư ng. S n ph m có đ tiêu chu n th p c n m t quy trình linh ho t trong khi v i s n ph m có đ tiêu chu n cao, ta đư c l i t s hi u qu c a nh ng thi t b chuyên d ng. Hình 2.4 : B n lo i hình s n xu t theo m c đ tiêu chu n hóa s n ph m và s n lư ng Tieâu chuaån cao Döï aùn Saûn xuaát theo loâ Saûn xuaát haøng loaït Saûn xuaát lieân tuïc Thaáp Thaáp Saûn löôïng cao Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 43 B ng 2.1: Các d ng h th ng s n xu t Döï aùn Saûn xuaát theo loâ Saûn xuaát haøng loaït Saûn xuaát lieân tuïc Loaïi saûn phaåm Duy nhaát Saûn xuaát theo ñôn ñaët haøng Tieâu chuaån Haøng daân duïng Loaïi khaùch haøng Chæ moät laàn Moät soá khaùch haøng rieâng leû Thò tröôøng lôùn Thò tröôøng lôùn Nhu caàu Khoâng thöôøng xuyeân Dao ñoäng OÅn ñònh Raát oån ñònh Saûn löôïng yeâu caàu Raát thaáp Töø thaáp ñeán trung bình Cao Raát cao Soá caùc saûn phaåm khaùc loaïi Voâ haïn Raát nhieàu Ít Raát ít Heä Döï aùn Rôøi raïc, Doøng Xöû lyù Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 44 thoáng saûn xuaát daøi haïn/ñô n chieác Phaân xöôûng coâng taùc saûn xuaát, Daây chuyeàn laép raùp quaù trình (proces s) Thieát bò saûn xuaát Thay ñoåi Ña naêng Chuyeân bieät Töï ñoäng cao Coâng vieäc chuû yeáu Hôïp ñoàng ñaëc bieät Saûn xuaát gia coâng Laép raùp Troän, xöû lyù, tinh cheá Tay ngheà coâng nhaân Tay ngheà cao Khoaûng roäng veà trình ñoä tay ngheà Khoaûng heïp veà trình ñoä tay ngheà Ñieàu khieån, kieåm soaùt thieát bò Öu ñieåm Theo yeâu caàu cuûa khaùch haøng Linh hoaït, chaát löôïng cao Hieäu quaû, toác ñoä, giaù thaáp nhaát Hieäu quaû raát cao, naêng löïc saûn xuaát Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 45 cao, deã kieåm soaùt Nhöôïc ñieåm Khoâng laëp laïi; döïa treân soá ít khaùch haøng, giaù thaønh cao Giaù thaønh cao, chaäm, khoù khaên khi quaûn lyù Ñaàu tö nhieàu, thieáu söï linh hoaït Khoù khaên ñeå thay ñoåi, ñeå khaéc phuïc hö hoûng, raát haïn cheá trong chuûng loaïi Ví duï Xaây döïng, ñoùng taøu, cheá taïo maùy bay Xöôûng cô khí, xöôûng in, xöôûng laøm baùnh, tröôøng hoïc Laép raùp xe hôi, ti vi, maùy tính Sôn, hoùa chaát Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 46 5.1. Phân tích đi m hòa v n Có nhi u k thu t đ nh lư ng có s n cho vi c ch n l a m t quy trình s n xu t c th trong m t s phương án. Tuy nhiên, đ i v i nhà qu n lý s n xu t thì h không l a ch n nh ng phương pháp quá ph c t p c a nh ng nhà phân tích tài chính và kinh t . Do v y, m t k thu t ph bi n mà n n t ng c a vi c ra quy t đ nh là d a trên chi phí ph i tiêu t n tương ng v i nhu c u s n lư ng, đó là phân tích đi m hòa v n. Các thành ph n c a vi c phân tích hòa v n là s n lư ng, chi phí, doanh s và l i nhu n. • S n lư ng: là m c đ c a s n xu t, thư ng đư c di n t b ng s đơn v s n ph m s n xu t và bán đư c. Chúng ta s gi s s n lư ng trong phân tích hoà v n là s đơn v s n ph m bán đư c. • Chi phí đư c chia thành hai lo i: đ nh phí và bi n phí. Đ nh phí không thay đ i và không ph thu c vào s lư ng đơn v s n ph m đư c s n xu t như là chi phí cho nhà máy và thi t b và nh ng thành t khác c a t ng phí. Bi n phí thay đ i theo s lư ng đơn v s n ph m đư c s n xu t như lương nhân công và chi phí nguyên li u, đi n, nư c,... T ng chi phí c a m t quá trình s n xu t là t ng c a đ nh phí và bi n phí. • Doanh thu trên đơn v s n ph m đơn gi n là giá bán c a s n ph m, t ng doanh thu là tích c a giá bán v i s lư ng s n ph m bán đư c. • L i nhu n là hi u c a t ng doanh thu và t ng chi phí. Các thành ph n này đư c di n t như sau: T ng chi phí = T ng đ nh phí + T ng bi n phí hay TC = Cf + V × Cv Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 47 T ng doanh thu = s lư ng bán × giá s n ph m hay TR = V × P L i nhu n = T ng doanh thu – T ng chi phí hay Z = TR – TC = V × P – (Cf + V × Cv) v i: Cf = đ nh phí, n u V là s n lư ng năm, thì Cf là đ nh phí theo năm. V = s n lư ng. Cv = bi n phí tính cho t ng đơn v s n ph m. P = giá bán đơn v s n ph m. T phương trình l i nhu n trên, ta xác đ nh đư c s n lư ng hòa v n như sau : * f V C V = P C- Trong vi c ch n l a quy trình, đi u c n thi t là bi t đư c m c s lư ng nào c a s n xu t và tiêu th thì chúng ta s có l i nhu n. Nói m t cách khác, chúng ta mu n ch c ch n là t ng chi phí đ s n xu t không vư t quá doanh thu nh n đư c khi bán s n ph m. B ng vi c cân b ng doanh thu và t ng chi phí, ta s tìm đư c m c s n lư ng mà đó l i nhu n b ng không. Đi m s n lư ng này đư c g i là đi m hòa v n. m i đi m bên trên đi m hòa v n, ta s n xu t có l i. Ví d 1: Phân tích đi m hòa v n Đ t bài toán: m t doanh nghi p m i tên là DC đang đư c thành l p đ s n xu t ph n vi t không b i TP. HCM. V n đ u tư ban đ u cho nhà máy và thi t b ư c lư ng kho ng 10.000.000 đ ng. Ti n lương công nhân và nguyên v t li u x p x kho ng 600 đ ng cho m t h p ph n. N u ph n đư c bán v i giá 1.000đ/h p thì s n lư ng nào Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 48 doanh nghi p s đ t đi m hòa v n ? Gi i Thông tin ban đ u: Đ nh phí : Cf = 10.000.000 đ ng. Bi n phí tính cho 1 đơn v : Cv = 600 đ ng/h p Giá bán đơn v : P = 1.000 đ ng/h p Đi m hòa v n s là: * f V C 10.000.000 V = 25.000 P C 1.000 600 = = −- h p Đ th bi u di n cho đi m hòa v n Hình 3.5: Phân tích hòa v n cho công ty DC Ví d 2: Phân tích hòa v n cho m t quy t đ nh s n xu t hay mua. Bài toán: Công ty thi t b đi n s 6 đang s n xu t qu t bàn dân d ng. Hi n t i công ty đang mua đ ng cơ đi n c a công ty Hòa Vi t 0 25.000 Q đ ng 10.000.000 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 49 v i giá 150.000 đ/đ ng cơ. M t nghiên c u kh thi ch ra r ng công ty thi t b đi n s 6 có th t s n xu t đ ng cơ đi n. Chi phí tương đương hàng năm đ thi t l p quy trình s n xu t là 300.000.000 đ ng/năm và đ ng cơ s đư c s n xu t v i chi phí trung bình là 70.000 đ ng cho m i đ ng cơ. Hãy tìm đi m hòa v n (Break Even Point – BEP) c a quy trình s n xu t đ ng cơ này. Gi i Gi s s n lư ng s n xu t hàng năm c a công ty là N, ta có: T ng đ nh phí = 300.000.000 đ ng. T ng bi n phí = 70.000 × N T ng phí mua = 150.000 × N Ta có: T ng chi phí (s n xu t) = T ng chi phí (mua) 300.000.000 + 70.000 × N = 150.000 × N ⇒ N = 3.750 K t qu ch ra r ng, đ ng cơ nên đư c mua t công ty Hòa Vi t n u s lư ng qu t c n s n xu t nh hơn 3.750 cái/năm. N u s lư ng qu t c n s n xu t l n hơn 3.750 cái/năm, đ ng cơ nên đư c s n xu t b i chính công ty thi t b đi n s 6. 0 3.750 Q đ ng 30.000.000 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 50 Hình 3.6: Phân tích đi m hòa v n cho ví d 2 Phân tích hòa v n đ c bi t có ích khi đánh giá m c đ khác nhau c a t đ ng hóa. Quy trình t đ ng cao hơn s có đ nh phí cao hơn nhưng bi n phí s th p hơn. Vi c ch n l a quy trình “t t nh t” ph thu c vào s n lư ng tương ng c a s n ph m và s bù tr gi a đ nh phí à bi n phí. Ví d 3: Phân tích hòa v n cho vi c ch n l a quy trình s n xu t. Bài toán: Công ty TNHH H ng H i, m t công ty s n xu t giày dép, ph i ch n l a m t quy trình s n xu t cho m t s n ph m m i c a công ty tên BETA2, t ba phương án. B ng sau đây là d li u v chi phí : Quy trình A Quy trình B Quy trình C Đ nh phí 10.000 USD 20.000 USD 50.000 USD Bi n phí 5 USD/đôi 4 USD/đôi 2 USD/đôi V i s n lư ng nào thì nên ch n quy trình nào là thích h p ? Gi i Đ u tiên ta c n xây d ng bi u th c toán h c cho t ng chi phí đ i v i t ng phương án. G i V là s đơn v s n ph m BETA2, ta có: T ng chi phí cho phương án A = 10.000 + 5 × V T ng chi phí cho phương án B = 20.000 + 4 × V T ng chi phí cho phương án C = 50.000 + 2 × V K đ n, ta tính toán đi m đ ng nh t gi a các phương án So sánh 1: Quy trình A v i quy trình B Quy trình A Quy trình B Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 51 10.000 + 5 × V = 20.000 + 4 × V => V = 10.000 đôi/năm. N u nhu c u là 10.000 đôi/năm ta có th ch n A ho c B. N u nhu c u th p hơn 10.000 đôi/năm ta nên ch n quy trình A và n u nhu c u l n hơn 10.000 đôi/năm, ta nên ch n quy trình B. So sánh 2 : Quy trình B v i quy trình C Quy trình B Quy trình C 20,000 + 4 × V = 50,000 + 2 × V => V = 15.000 đôi/năm. N u nhu c u là 15.000 đôi/năm ta có th ch n ho c B ho c C. N u nhu c u l n hơn 15.000 đôi/năm ta nên ch n C và n u nhu c u gi a 10.000 và 15.000 ta nên ch n B. So sánh 3 : Quy trình A v i quy trình C Quy trình A Quy trình C 10,000 + 4 × V = 50,000 + 2 × V => V = 13.333 đôi. So sánh này th t ra không c n thi t b i vì ta đã xem xét c n th n trong l n so sánh trư c. Đi m đ ng nh t có th b qua (xem hình 2.7). 50.000 20.000 10.000 0 10.000 15.000 Q đ ng C BA Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 52 Hình 2.7 : Phân tích hòa v n cho 3 quy trình s n xu t Tóm l i : • Nhu c u dư i 10,000 đôi/năm, ch n quy trình A. • Nhu c u t 10,000 đôi/năm đ n 15,000 đôi/năm, ch n quy trình B. • Nhu c u trên 15,000 đôi/năm, ch n quy trình C. 5.2. Ch n l a thi t b đ c trưng Sau khi đã ch n đư c quy trình s n xu t, chúng ta ph i ch n l a thi t b s n xu t. Các phương án có th có là thay th , tân trang thi t b hi n có, thêm thi t b đ tăng công su t ho c mua thi t b m i. Đ u tư v tài chính bao g m vi c s d ng ti n hi n t i v i mong ư c hòa v n và có lãi trong tương lai. Chi phí này thư ng là l n và có nh hư ng đáng k đ n kh năng sinh l i trong tương lai c a công ty. Vì v y các quy t đ nh ph i đư c xem xét c n th n và thư ng đư c các nhà qu n lý c p cao th c hi n. K thu t hi u qu nh t cho vi c đ u tư v tài chính là xem xét giá tr theo th i gian c a ti n t , cũng như r i ro đi kèm v i l i nhu n mà thư ng tích lũy tương lai. Các k thu t này bao g m th i đi m hòa v n, giá tr l i nhu n ròng hi n t i và su t thu l i n i t i. Mô t chi ti t các k thu t này thư ng đư c trình bày trong các sách v tài chính đ i cương. M c dù các k thu t này không n m trong ph m vi c a tài li u này, chúng ta cũng c n đưa ra vài nh n xét v m t s y u t thư ng b b qua khi phân tích tài chính c a vi c mua thi t b . (1) Giá mua v n đ u tư ban đ u cho thi t b không ch là giá mua thi t b cơ b n. Nó còn bao g m chi phí cho d ng c và đ gá đi Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 53 kèm, chi phí l p đ t, chi phí k thu t cho vi c ch nh s a (ví d như s a sai khi ch y th ). Các chi phí này có th chi m m t lư ng đ u tư l n. Đi u này hoàn toàn đúng v i các thi t b t đ ng hóa. L y ví d giá l p đ t Rô-bô và nh ng thi t b ngo i vi thêm vào thư ng thì vư t qua giá c a m t Rô-bô bình thư ng. (2) Chi phí đi u hành: chi phí hàng năm đ v n hành máy móc bao g m: chi phí cho nhân l c tr c ti p và gián ti p (ví d cho l p trình, cài đ t, ho c hu n luy n), năng lư ng và các ti n ích kèm theo, d ng c , thu hàng hóa, b o hi m cũng như chi phí b o dư ng ho c chi phí cho ph tùng thay th . Đ xác đ nh chính xác yêu c u v thi t b , cách th c hi u qu là t ng bư c xem xét cách th c mà máy móc v n hành, kh i đ ng, d ng, gia công chi ti t, đưa chi ti t xu ng, chuy n sang chi ti t hay s n ph m khác, đư c b o dư ng ra sao, s a ch a ra sao, v sinh máy th nào, tăng t c, gi m t c và nh ng tài nguyên mà nó c n (công nhân, v t li u hay thi t b ). (3) Ti t ki m chi phí hàng năm: h u h t thi t b m i đư c đánh giá d a trên kh năng ti t ki m nhân công, nhưng nh ng hình th c ti t ki m khác cũng nên đư c lưu ý như: th i gian đ ng máy và s a ch a ít hơn d n đ n gi m th i gian h ng hóc, quy trình s n xu t đư c s n ph m có ch t lư ng t t hơn s d n đ n s l n ki m tra ít hơn, ít s n ph m h ng hay s n ph m c n gia công l i. Cu i cùng là m t quy trình s n xu t m i (đ c bi t là các quá trình đư c t đ ng hóa) có th gi m m t cách đáng k chi phí cho an toàn lao đ ng, nhưng theo các quy đ nh v an toàn lao đ ng cũng như gi m ti n ph t khi có nh ng vi ph m v an toàn lao đ ng. (4) Tăng doanh thu: vi c tăng doanh thu do vi c thuê mư n ho c mua m i trang thi t b thư ng b b qua trong phân tích tài chính vì Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 54 khó khăn trong vi c d toán. Thi t b m i có th tăng năng l c s n xu t và d n đ n tăng doanh thu, do có nhi u đơn v s n ph m hơn đ bán. S c i ti n trong ch t lư ng s n ph m, gi m giá thành do gi m chi phí và sau đó là doanh thu. Tính linh đ ng m m d o c a thi t b cũng có th quan tr ng trong vi c thích ng v i nhu c u thay đ i c a khách hàng. Nh ng đi u này là các ưu đi m chi n lư c trong vi c ho ch đ nh dài h n. Ti c thay, h u h t các k thu t đ nh lư ng thư ng đư c đ nh hư ng theo s đo lư ng ng n h n. (5) Phân tích vi c thay th : khi thi t b đã cũ nó tr nên ch m hơn, ít tin c y và l c h u. Quy t đ nh thay th thi t b cũ b ng thi t b hi n đ i ph thu c vào nhi u s đo trong môi trư ng c nh tranh. N u đ i th c nh tranh chính tu ch nh thi t b theo hư ng công ngh tiên ti n đ c i thi n ch t lư ng, chi phí và tính linh ho t trong khi chúng ta thì không đ i m i, kh năng c nh tranh c a chúng ta b nguy hi m th t s . Quy t đ nh khi nào thì đ u tư vào thi t b m i là m t vi c tinh t . Các chi phí n tàng trong vi c phân tích thay th là chi phí cơ h i c a vi c không đ u tư thay th thi t b khi mà công ngh m i s làm thi t b tr nên l c h u. (6) R i ro: đ u tư thi t b m i, đ c bi t n u nó đ i di n cho lo i công ngh chưa đư c ki m đ nh, có th d n đ n s r i ro. Ư c lư ng năng l c thi t b , tu i th và chi phí v n hành có th s không ch c ch n. Vì có r i ro tham d vào, các nhà phân tích tài chính thư ng gán m t lãi su t cao vào đ u tư cho công ngh , đi u này làm cho vi c duy t d án tr nên khó khăn hơn. (7) Phân tích t ng ph n: đ u tư thi t b và công ngh m i thư ng tiêu t n r t nhi u ti n b c. Ít có công ty nào ch p nh n vi c trang b t đ ng hóa cho toàn b m t l n đ u tư. Thư ng thì m t chi n lư c Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 55 cho đ u tư v tài chính c n thi t hơn. Đi u này d n đ n vi c l p đ cương và th m đ nh vi c mua thi t b theo phương th c t ng ph n. Như v y, m t đ án công ngh thư ng b h y b n u t ng ph n c a công ngh không phù h p v i h th ng hi n có và không đưa đ n m t l i nhu n mong mu n. (8) Nhà máy o: thu t ng m i này ch nh ng y u t s n xu t đư c x lý không nhà máy trung tâm mà l i nhi u v trí, b i các nhà cung c p hay nhà máy c ng tác như m t b ph n c a chi n lư c liên k t. Khái ni m nhà máy o phát sinh ra nh ng nhà cung c p s n ph m cho th trư ng, nhưng h l i không có trong tay b t kỳ nhà máy nào. H là nh ng ngư i có th trư ng tiêu th và liên k t v i nh ng nhà s n xu t theo nh ng h p đ ng chi n lư c. Như th , r i ro kinh doanh s gi m. Nhà s n xu t chính ph i có hi u bi t sâu s c v năng l c s n xu t c a các nhà c ng tác trong m ng lư i s n xu t và ph i có năng l c trong vi c đi u ph i liên k t. 5.3. K ho ch quy trình gia công/s n xu t Đ u ra c a vi c l p quy trình gia công/s n xu t là m t t p h p các văn b n ch ra c th cách mà s n ph m và nh ng chi ti t c a nó đư c s n xu t. Nh ng văn b n này bao g m b ng k ho ch hay b ng v , bi u đ l p ráp, nhu c u v t tư, b ng mô t đư ng đi bán thành ph m (ch ra máy/thi t b nào s đư c s d ng theo th t nào), b ng nguyên công (ch ra các bư c nguyên công đư c gia công trên m i máy) và các văn b n s n xu t liên quan như yêu c u v d ng c và đ gá. T p h p toàn b các văn b n trên g i là k ho ch quy trình. V i lo i hình s n xu t hàng lo t hay liên t c, k ho ch quy trình gia công s n xu t đư c thi t l p ch m t l n, sau đó có th hi u ch nh cho h s n ph m ho c theo yêu c u đ c bi t; nhưng v i lo i hình s n Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 56 xu t theo lô, k ho ch quy trình gia công ph i đư c xây d ng cho m i công vi c đư c th c hi n hay cho m i chi ti t đư c s n xu t. V i lo i hình d án, k ho ch quy trình gia công/s n xu t thì đư c xây d ng r t thư ng xuyên cho t ng công vi c trong d án. L p k ho ch quy trình có th t n th i gian, khó khăn và nhàm chán. Nó đòi h i nh ng k năng c a nh ng ngư i có ki n th c v kh năng ch t o c a nhà máy (thư ng là k sư ch t o ho c k thu t viên cơ khí), v máy móc, v đ c đi m c a quá trình s n xu t, d ng c , v t tư, kinh nghi m và v vi c bù tr chi phí. R t ít tài li u v nh ng thông tin này, thư ng là xu t phát t kinh nghi m c a các nhà l p k ho ch. Đôi khi ngư i ta ghi nh n thông tin v k ho ch quá trình c a b n k ho ch trư c đó và nó đư c dùng như tài li u tham kh o. Tuy nhiên, kh năng thay đ i m t b n k ho ch cũ thành k ho ch cho các chi ti t m i n m đơn đ c trong b nh c a nhà k ho ch. May m n là chương trình máy tính h tr cho k ho ch hóa quy trình s n xu t (CAPP) đã xu t hi n, chương trình này làm nh b t các khó khăn cho nhà l p k ho ch khi ph i l p k ho ch m t cách th công. Chương trình này đư c phát tri n chuyên bi t đ t đ ng hóa vi c l p k ho ch quy trình s n xu t. Có hai lo i CAPP: bi n th và t sinh. • H th ng bi n th : h này s nh n nh ng k ho ch quy trình chu n t m t cơ s d li u và cho phép ngư i l p k ho ch thay đ i nó cho phù h p v i chi ti t m i. Cơ s d li u đư c t ch c theo công ngh nhóm (GT) sao cho các chi ti t có nh ng quy trình tương t đư c x p thành m t h . Công ngh nhóm có th đư c s d ng đ t ch c cơ s d li u c a CAD cho nhi u h chi ti t d a trên hình dáng hay nh ng đ c trưng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 57 v t lý khác liên quan đ n thi t k , nhưng CAD và CAPP không nh t thi t ph i gi ng nhau. • H th ng t sinh: h này t o ra nh ng k ho ch quy trình s n xu t v i s giúp đ c a m t h chuyên gia và b n cơ s d li u: máy móc, d ng c , t c đ /lư ng dư gia công, đ nh m c th i gian. Ngư i dùng cho vào kích thư c, hình d ng và c u t o v t li u c a chi ti t, h t sinh s truy c p các cơ s d li u đ tìm năng l c máy tương ng v i yêu c u chi ti t. M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng đi m quan tr ng lưu ý trong ph n tóm t t. Sinh viên có th tham kh o thêm tài li u v các ch tiêu phân tích tài chính (NPV, IRR) đ hi u rõ hơn. N u đư c có th tham kh o nh ng công ty có dây chuy n thi t b m i trên các t p chí (Th i báo kinh t Sài Gòn) ho c trên các trang web thông tin kinh t . Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh § Quy trình quy t đ nh mua hay s n xu t. § Phân tích s n ph m và các y u t h tr cho quy t đ nh s n xu t. § Đ c đi m các h th ng s n xu t. § Phân tích đi m hoà v n. CÂU H I T LU N 1. Trình bày đ c đi m c a các lo i hình (h th ng s n xu t) s n xu t? 2. Trình bày nh ng y u t nh hư ng đ n quy t đ nh mua hay s n xu t? Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 58 3. Đ i v i vi c phân tích đi m hòa v n c a 2 thi t b , B n có nh n xét gì v vùng bên trái, vùng bên ph i c a đi m hòa v n ? CÂU H I TR C NGHI M 1. Các đ c đi m quan tr ng nh t c a s n ph m liên quan đ n vi c l a ch n quy trình là m c đ : a) Sinh l i và n đ nh. b) Chu n hóa và s lư ng. c) S d ng nguyên v t li u và năng lư ng. d) Ch t lư ng và t c đ . 2. M t xí nghi p thư ng quy t đ nh t s n xu t chi ti t hay s n ph m khi: a) M c năng l c s n xu t không quan tr ng. b) Nhu c u không ch c ch n. c) Xí nghi p đi u hành v i công su t nh hơn công su t thi t k . d) Khi nhu c u bi n đ i t nhiên. 3. Có b n lo i hình s n xu t là : a) D án, theo lô, quy trình, gián đo n. b) D án, theo lô, đơn chi c, l p ráp. c) D án, theo lô, kh i l n, liên t c. d) D án, quy trình, gián đo n, liên t c. 4. Lo i quy trình nào sau đây phù h p cho vi c xây d ng m t xí nghi p? a) D án. b) Liên t c. c) Theo lô. d) Kh i l n. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 59 5. S n xu t kh i l n thư ng ng d ng cho nh ng s n ph m : a) Có s n lư ng cao. b) Có nhu c u n đ nh. c) Đáp ng cho th trư ng l n. d) T t c các câu trên đ u đúng. 6. Đ c tính nào sau đây không phù h p v i d ng s n xu t theo lô? a) S n xu t theo yêu c u c a khách hàng. b) S n lư ng th p. c) n đ nh và có nhu c u d báo đư c. d) Thi t b đa năng. S li u dùng cho câu 7 và 8: Moät xí nghieäp may haøng gia coâng ñang chuaån bò kyù keát hôïp ñoàng vôùi ñoái taùc Nhaät Baûn. Phía Nhaät yeâu caàu phaûi may theo coâng ngheä Nhaät Baûn vaø hoï ñöa ra 4 daây chuyeàn may cho phía coâng ty löïa choïn, döõ lieäu veà ñaàu tö vaø chi phí vaän haønh ñöôïc cho trong baûng sau : Ñôn vò: ñoàng. Chi phí QT 1 QT 2 QT 3 QT 4 Coá ñònh / naêm 200 trieäu 250 trieäu 400 trieäu 800 trieäu Bieán ñoåi ñôn vò 1200 1150 1080 1000 7. N u phía đ i tác Nh t ký h p đ ng may gia công hàng năm là 0,9 tri u s n ph m thì quy trình nào s đư c ch n : a) Quy trình 1. b) Quy trình 2. c) Quy trình 3. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 60 d) Quy trình 4. 8. N u phía đ i tác Nh t ký h p đ ng may gia công hàng năm 2,0 tri u t n thì quy trình nào đư c ch n: a) Quy trình 1. b) Quy trình 2. c) Quy trình 3. d) Quy trình 4. Tr l i câu h i tr c nghi m 1 2 3 4 5 6 7 8 a c c a d c a b Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 61 BÀI 3 B TRÍ M T B NG Các b n thân m n! Trong ph n này trư c h t chúng ta s xem xét nh ng y u t nh hư ng đ n các quy t đ nh v b trí m t b ng, trang thi t b . M i m t doanh nghi p – t c a hàng bán l đ n nhà máy thép – đ u có nh ng v n đ v b trí m t b ng, trang thi t b liên quan đ n nh ng y u t này. Nghiên c u nh ng quy t đ nh t ng quan trong vi c xác đ nh ki u b trí nào là thích h p nh t cho t i nh ng quy t đ nh chi ti t hơn v vi c thi t k b trí. Các k thu t đưa ra có th áp d ng trong phân xư ng s n xu t hay trong thương m i, d ch v như siêu th , b n xe, ngân hàng, b o hi m… M c tiêu c a bài : Sau khi h c xong bài này sinh viên s : • Hi u đư c m c đích c a thi t k m t b ng. • N m v ng ưu như c đi m và đánh giá nh ng ki u b trí khác nhau • N m đư c khái ni m và nh ng nguyên lý chính c a dây chuy n l p ráp và cân b ng dây chuy n. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài và cách h c § Nh ng khái ni m cơ b n – B trí theo quy trình : máy móc thi t b đư c b trí theo ch c năng và s d ng theo yêu c u gia công s n ph m. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 62 – B trí theo s n ph m: máy móc thi t b đư c b trí chuyên d ng (dây chuy n) đ s n xu t m t s n ph m (m t h s n ph m) v i s n lư ng l n. – Cân b ng dây chuy n: xây d ng dây chuy n s n xu t b ng cách phân b t t c các công vi c thành ph n vào các tr m làm vi c đ đ t s n lư ng theo yêu c u, v i s tr m làm vi c là nh nh t. § Cách h c: Sau khi h c xong ph n lý thuy t trong tài li u này sinh viên nên quan sát b trí m t b ng t i m t công ty s n xu t c th , trong siêu th , trung tâm thương m i, đi m du l ch, ngân hàng,… và rút ra nh ng nh n xét v b trí m t b ng, so sánh v ch t lư ng d ch v . N i dung chính 1. T ng quan T ch c và b trí m t b ng trang thi t b gi vai trò quan tr ng vì nh ng ng d ng lâu dài c a chúng. Khi ph i thi t k l i m t m t b ng s r t t n kém và đôi khi còn nghiêm tr ng hơn khi th c hi n t t thi t k ban đ u. Thi t trí thi t b , ho c tái thi t chúng, tr nên c n thi t b i cùng nh ng lý do như khi ta ch n cách b trí thi t b m i. S thay đ i trong nhu c u đòi h i nh ng thay đ i v kh năng đáp ng (như chúng ta đã bi t, trong dài h n năng l c s n xu t đư c xác đ nh b i s lư ng thi t b ; vi c b trí nh ng thi t b này làm cho năng l c s n xu t t t hơn). S n ph m có th đư c thi t k l i, ho c m t s n ph m có th đư c đưa vào ho c lo i ra kh i m t h s n ph m ; có th có s thay đ i trong công ngh ch t o s n ph m, t t c đ u là nh ng lý do đ có th tái thi t k m t b ng và tái b trí thi t b . Năm y u t mà nhà qu n lý c n quan tâm đ n đ đ t đư c vi c b trí t t m t b ng là: Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 63 • Chi phí s n xu t/d ch v , • Hi u qu c a ho t đ ng, • Kh năng thích ng trong vi c thay đ i s n ph m/d ch v . • Ch t lư ng s n ph m, • An toàn cho ngư i lao đ ng. 2. M t b ng nh hư ng đ n ho t đ ng như th nào? Chi phí s n xu t b tăng lên n u vi c b trí đòi h i tăng lư ng t n kho (làm tăng chi phí qu n lý chung), d đoán không đ hàng t n kho (làm ngưng tr ho t đ ng), ho c tăng vi c di chuy n c a nguyên v t li u (làm ch m các ho t đ ng). Vi c b trí m t b ng nh hư ng đ n hi u qu s n xu t thông qua tác đ ng c a nó lên vi c s d ng nguyên v t li u, th i gian và trên h t là không gian đư c dùng. Tính linh ho t s n xu t ch đ n kh năng đi u ch nh các phương pháp s n xu t, vi c thi t k s n ph m, s n lư ng ho c ch ng lo i s n ph m ho c lo i hình d ch v . Các b trí khác nhau đem l i s chính xác và phù h p cho công vi c, cũng như s đo lư ng t t hơn đ i v i công vi c đ t đư c. S đo lư ng hi u qu công vi c đ c bi t quan tr ng trong ho t đ ng d ch v , nơi mà nh ng giao d ch tr c ti p v i khách hàng b nh hư ng b i m t b ng và cách b trí. Cu i cùng, đó là ngư i lao đ ng mu n làm vi c trong môi trư ng an toàn và t p trung. Khi b trí m t b ng ph i cân nh c đ n nh ng y u t trên, cũng như khuynh hư ng b nhàm chán khi ngư i lao đ ng ph i luôn l p đi l p l i m t nhi m v nào đó. B trí m t b ng là vi c s p x p m i th c n thi t cho s n xu t ho c d ch v bao g m máy móc thi t b , con ngư i, nguyên li u và c thành ph m. Nh ng tiêu chu n cho m t m t b ng t t liên quan m t thi t đ n con ngư i (nhân viên và khách hàng), nguyên li u (thô, đã Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 64 x lý và sơ ch ), máy móc, và nh ng m i tương quan gi a chúng. Vì th trư c h t, chúng ta s bàn đ n nh ng m c tiêu chung c a vi c thi t k m t b ng. Sau đó, chúng ta s xét đ n các cách b trí căn b n và vi c đáp ng nh ng m c tiêu nêu trên. 3. Các cân nh c khi b trí m t b ng M c tiêu chung c a vi c thi t trí m t b ng thi t b là b o đ m ho t đ ng v i chi phí r nh t có th . Có m t vài nhân t t o nên chi phí s n xu t (khác v i chi phí nguyên li u) m t cách tr c ti p cũng như gián ti p. Nh ng nhân t này c n đư c quan tâm hàng đ u trong ti n trình ra quy t đ nh b trí. C th hơn chúng ta s t p trung trên nh ng v n đ sau : • S luân chuy n c a nguyên li u ; • Đi m đ ng (bottleneck) ; • S hi u qu trong s d ng c a máy móc ; • An toàn và tinh th n làm vi c c a ngư i lao đ ng ; • Vi c ch n l a thi t b và • Tính linh ho t c a h th ng. 3.1. S luân chuy n c a nguyên li u Trong m t h th ng s n xu t tiêu bi u, nguyên li u đư c đi t công đo n này đ n công đo n khác trong su t toàn b quá trình s n xu t, t khâu ti p nh n nguyên li u đ n vi c phân ph i s n ph m. Cũng tương t như v y trong ho t đ ng d ch v , khách hàng (ho c yêu c u) di chuy n qua các giai đo n trong h th ng. Vi c di chuy n c a nguyên li u ho c khách hàng không t o ra l i nhu n. Không có s tăng giá tr trong vi c di chuy n nhưng trên th c t còn ph i t n chi phí cho chúng. D th y nh t đó là chi phí v n hành máy, lương tr cho công nhân đ di chuy n nguyên li u và năng lư ng cho thi t b di chuy n (băng t i, xe ch bán thành ph m…). Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 65 Gi m vi c di chuy n có nghĩa là gi m đư c chi phí tr c ti p này. Cũng như v y, càng ph i di chuy n nhi u nguyên li u và khách hàng thì kh năng x y ra tai n n càng cao, mà khi tai n n x y ra thì s làm tăng chi phí. Vi c di chuy n càng nhi u càng d gây ra đ v , nguy hi m, ho c hư h ng cho hàng hóa và tương t như v y gi y t cũng d b th t l c. Cùng v i vi c đ v và th t l c là kh năng gây thương t n cho ngư i làm vi c, cũng như thi u nguyên v t li u d tr cho vi c đ v và th t l c. Cu i cùng vi c ch m tr trong luân chuy n nguyên li u có th gây ra b t mãn trong khách hàng và gi m doanh s . 3.2. Đi m đ ng (bottleneck) Đ i v i dây chuy n s n xu t, n u không đư c cân đ i t t, thì khi tri n khai s gây ra tình tr ng m t cân đ i. Vi c này thư ng xuyên x y ra đ i v i chuy n th công. T i nh ng đi m b ách t c, do th i gian gia công dài hơn, gây ra tình tr ng bán thành ph m không đư c gia công k p th i, đi m này g i là đi m đ ng bán thành ph m. Đ gi i quy t nhanh tình tr ng này, ngư i trư ng chuy n ph i thư ng xuyên quan sát chuy n khi tri n khai, đi u ph i lao đ ng k p th i gi i quy t tình tr ng đ ng khi nó v a x y ra. Đ h n ch , ngư i trư ng chuy n nên cân đ i chuy n trư c khi tri n khai. 3.3. Hi u qu s d ng máy móc Khi b trí máy móc thi t b , chúng ta ph i chú ý đ n vi c có th s d ng thi t b d dàng, cũng như d dàng s a ch a khi h ng hóc x y ra, có th k t h p gia công nhi u lo i m t hàng khác nhau (n u đư c), tuy nhiên, đòi h i công tác đi u đ ph c t p hơn. 3.4. An toàn cho ngư i lao đ ng Công nhân v n hành c m th y an toàn thì h m i hoàn toàn chú tâm vào công vi c và hi u qu cũng như năng su t lao đ ng s cao, Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 66 ch t lư ng s n ph m đư c đ m b o, lương và đ i s ng đư c c i thi n. Do v y, an toàn cũng là m t trong nh ng tiêu chí quan tr ng khi b trí thi t b . Nh ng tín hi u, đèn báo và nh ng hư ng d n an toàn ph i đư c th c hi n trư c khi cho công nhân v n hành. 3.5. L a ch n thi t b L a ch n thi t b phù h p cũng là m t công vi c quan tr ng trư c khi b trí nó vào nơi thích h p. Sau khi có đ y đ máy móc thi t b theo yêu c u, ngư i qu n lý ph i l a ch n t h p thi t b tương thích đ đ t hi u qu cao nh t. Ngoài ra, chúng ta còn có th l a ch n thêm nh ng đ gá đ gia tăng kh năng ho t đ ng c a máy. 3.6. Tính linh ho t c a h th ng Đ i v i h th ng s n xu t khi đã đư c b trí, ngư i ta hy v ng h th ng có th thích ng v i nhi u ch ng lo i s n ph m khác nhau. Tuy nhiên, vi c này s làm gia tăng chi phí đ u tư vì thi t b đòi h i đa năng hơn. Hơn n a, máy móc thi t b n ng n nên di chuy n khó khăn khi ph i thay đ i m t b ng. Do v y, ngư i ta ph i dùng thêm đ gá đ h tr cho máy móc thi t b . Tính linh ho t này c n thi t cho h th ng d ch v hơn. 4. Quy trình s n xu t Chúng ta đã đ c p đ n hai d ng quy trình s n xu t khác nhau - đó là s n xu t liên t c và gián đo n. Bây gi , chúng ta s làm rõ hơn chi ti t c a nh ng chuy n đ i này. V căn b n s phân chia này d a trên hai đ c tính : vi c s p x p các ho t đ ng và s l p l i c a các ho t đ ng. Hai đ c tính này có quan h tương h v i nhau. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 67 4.1. Đ c tính c a dòng v t li u (bán thành ph m) Trong m t “phân xư ng b trí theo dòng v t li u”, các y u t đ u vào đư c v n chuy n theo cùng m t đư ng như nhau. Ngư i và máy hoàn t t thao tác gia công trên m i đ u vào c a v t li u. Trong m t s trư ng h p, nh ng thao tác này là đ ng nh t tuy chúng không đơn gi n là cùng lo i v i nhau. Nh ng trư ng h p này bao g m s n xu t hàng lo t (ví d như s n xu t xe hơi, máy tính cá nhân) và m t s công vi c d ch v kinh doanh. Trong nh ng trư ng h p khác thì chu i c a nh ng ho t đ ng là như nhau, nhưng cũng có s khác nhau v đ c thù và th i gian cho m i ho t đ ng. Phòng c p c u c a b nh vi n là m t ví d c a lo i phân xư ng theo dòng v t li u. Chu trình cho các b nh nhân là đăng ký, ch n đoán và l p hóa đơn, nhưng nh ng ho t đ ng th t s trong ba ti n trình này là khác nhau tùy theo yêu c u c a m i ngư i b nh. Trong m t phân xư ng b trí theo công vi c – c a hàng công vi c, m i đ u vào qua h th ng theo m t đư ng khác nhau. Ví d như xí nghi p s n xu t đ g , b nh vi n, xư ng in, trư ng đ i h c. Lo i hình phân xư ng này thư ng s n xu t hàng đơn chi c ho c v i s lư ng ít (theo yêu c u khách hàng). 4.2 Vi c l p l i c a các ho t đ ng Chúng ta s phân lo i vi c chuy n đ i c a các h th ng s n xu t theo tính l p l i c a các công vi c. Đ u trên c a d i phân lo i là h th ng s n xu t liên t c, nó bao g m nh ng chuy n đ i x y ra liên t c. Ví d cho nh ng h th ng trên là s n xu t dư c ph m và hóa ch t, khai thác và l c d u, và s n xu t sơn. Nh ng ngành công nghi p s n xu t liên t c g i là công nghi p ch bi n, x lý. m c đ th p hơn là s n xu t theo dây chuy n l p ráp, hay s n xu t hàng lo t. Ví d cho s n xu t hàng lo t bao g m s n xu t xe hơi, bóng đèn, đinh vít. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 68 M c đ k ti p là s n xu t theo lô, nơi mà s n ph m đư c s n xu t theo lô hay đ t. Nh ng ví d c a lo i này là máy bay, các l p đ i h c, hay n u ăn t i nhà hàng. Lo i cu i cùng đó là s n xu t đơn chi c, hay d án, nơi mà các đơn v ch đư c ch bi n m i cái m t l n. Ví d như công tác ch a b nh, vi c xây d ng m t nhà máy, ho c phát tri n m t s n ph m m i. Các lo i trong d i liên quan đ n nhau theo cách sau : khi chúng ta di chuy n d c theo d i t h th ng s n xu t liên t c đ n s n xu t đơn nh t, là chúng ta đã tăng vi c s d ng đ c tính c a phân xư ng b trí theo công vi c so v i phân xư ng b trí theo dòng v t li u. S n xu t đơn chi c có nghĩa là s n xu t m i ki u m t cái, m i cái s đư c làm theo nh ng công đo n khác nhau. Trong trư ng h p này thì phân xư ng b trí theo công vi c đư c s d ng, có l trư ng h p d th y nh t là m t d án, ho c xư ng s a ch a. 4.3 Các ki u b trí m t b ng tiêu chu n Chúng ta v a nói v các ki u quy trình s n xu t. Chúng ta đã phân bi t gi a hai lo i h th ng phân xư ng trên. Liên quan đ n hai lo i h th ng này là hai ki u b trí tương ng – b trí theo quy trình và b trí theo s n ph m. § B trí m t b ng theo quy trình (process layout) Khi quy trình s n xu t t ch c theo công vi c, vi c hoàn t t m i s n ph m đòi h i nh ng ho t đ ng khác nhau. Ví d như là xư ng s a ch a ô tô (các xe đòi h i nh ng ho t đ ng s a ch a khác nhau), trư ng đ i h c (sinh viên tham d nh ng khóa h c khác nhau cho cùng m t c p), b nh vi n (b nh nhân c n nh ng ch a tr khác nhau), c a hàng bán theo đơn đ t hàng (các khách hàng có nh ng yêu c u khác nhau cho đơn hàng c a h ). Trong nh ng trư ng h p này, máy móc và các công vi c đư c t p h p theo ch c năng. Ví d trong Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 69 xư ng s a ch a ô tô, các thi t b đ s a bánh xe đư c đ t chung m t nơi ; trong trư ng đ i h c, t t c các môn kinh t h c đư c d y m t trung tâm ; trong b nh vi n các máy X quang đư c đ t cùng m t khu v c. S n ph m hay khách hàng c n đáp ng đư c di chuy n t khu làm vi c này sang khu khác tùy theo yêu c u riêng c a t ng s n ph m ho c cá nhân. L i th c a vi c b trí theo quy trình là ch d a vào nh ng khác nhau c a các ho t đ ng trong vi c b trí theo quy trình, ta không th bi t rõ t i sao và khi nào thì s d ng cách b trí này. M t lý do cho vi c s d ng nó là tính linh ho t – r t c n trong trư ng h p công ty cung c p nhi u lo i s n ph m hay d ch v khác nhau. Th c t là các doanh nghi p s d ng qui trình s n xu t theo ch c năng, là h đang bán nh ng kinh nghi m chuyên môn c a mình ch không ph i là m t s n ph m đ c thù nào đó. Th c t h là nh ng chuyên gia trong vi c x lý nên cũng có nghĩa h cung c p nh ng s n ph m ch t lư ng cao hơn cho b t kỳ s n ph m nào. Vi c b trí theo ti n trình cũng có nh ng l i th c a nó v m t chi phí b i vì thi t b mà nó đòi h i có chi phí th p hơn thi t b đ s n xu t s n ph m đ c bi t. Đ tin c y và kh năng c a nh ng thi t b này t t hơn. Vi c b o trì đ nh kỳ thi t b trong vi c b trí này d dàng hơn, b i vì các thi t b cùng lo i thì đư c đ chung m t ch . Tương t như v y n u m t máy b h ng thì các máy khác v n có th ti p t c đ m nhi m công vi c. § B trí theo s n ph m (product layout) Ngư c v i m t b ng b trí theo quá trình, m t b ng b trí theo dòng v t li u có th đ m nhi m b trí theo s n ph m. Như đã đ c p đ n trong bài này, vi c b trí theo s n ph m đói h i chi phí cao nên s lư ng s n ph m ph i đ l n đ b o đ m cho vi c b trí này. Tr t Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 70 t c a quy trình đư c b trí tùy theo đ c tính c a s n ph m và/ho c d ch v . Căn b n là vi c b trí theo s n ph m (còn g i là b trí theo d ng đư ng) thí d tương t như m t dây chuy n l p ráp. S khác nhau gi a hai lo i b trí này đư c bi u di n trong sơ đ 3.2. Sơ đ ch ra cách b trí cho hai s n ph m A và B. Vi c b trí theo công ngh đ ra sáu kh i gia công khác nhau, chúng dùng đ ph c v nh ng s khác nhau c a các s n ph m. Các s n ph m đòi h i tr t t ch bi n sau. Trình t : s n ph m A : 1 → 4 → 2 → 5 → 6 s n ph m B : 3 → 4 → 3 → 2 → 5 M t đòi h i c a vi c b trí theo ti n trình là s n ph m ho c khách hàng ph i di chuy n qua các tr m x lý. Tuy nhiên, trong b trí theo s n ph m thì vi c di chuy n như v y g p r t nhi u khó khăn. Lưu ý r ng giai đo n 5 và 6 trong quy trình s n xu t không ph i dành cho c s n ph m A và B. Hai s n ph m này không c n ph i x lý như v y. Cũng lưu ý r ng giai đo n 3 và 4 đ u xu t hi n hai nơi. Trong cách b trí theo s n ph m, các công vi c đư c làm mà th hi n t t c kh năng c a trung tâm x lý thì đư c chia ra và phân b chính xác t i nơi c n chúng. Đ i v i cách b trí này thì vi c di chuy n s n ph m gi a các công đo n c n đư c thu ng n nh m tăng t c đ làm vi c. Có nhi u lý do đ ch n vi c b trí theo s n ph m. Lý do rõ ràng nh t là nó cho phép tăng nhanh t c đ s n xu t. M t lý do khác là d dàng hơn trong vi c qu n lý b i vì dòng di chuy n c a nguyên li u đã đư c tính đ n khi b trí. Cu i cùng, gi m luân chuy n nguyên li u s gi m chi phí qua vi c s d ng h u hi u th i gian, không gian, nguyên li u và lao đ ng, trong b ng 3.1 chúng tôi đưa ra so sánh v đi m m nh và y u c a hai cách b trí d a trên vi c th c hi n như th nào các ch tiêu qu n lý. Qua b ng đó, ta có th th y Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 71 r ng m i cách b trí đ u có nh ng đi m m nh và y u riêng. Không có lý do cho vi c t i sao cách này nên đư c dùng nhi u hơn cách khác. M t cách tiêu bi u, vi c l a ch n là ph thu c vào tính đa d ng c a s n ph m s n xu t và s lư ng c a chúng. Tóm l i, cách b trí theo s n ph m có chi phí ban đ u cao hơn, nhưng bi n phí trong s n xu t l i th p hơn. Đi u này d n đ n trư ng h p đư c d đoán b i đ th hoà v n trong bài 3. Đó là chi phí đ u tư thi t b l n, chi phí v n hành th p, đ d c th p, ngư c l i, đ d c cao. S lư ng s n ph m ít không th minh ch ng cho chi phí đ u tư ban đ u cao và l p ráp dây chuy n. Hình 3.1 : S khác nhau gi a b trí theo quy trình và s n ph m Quy trình 1 Quy trình 2 Quy trình 3 Quy trình 4 Quy trình 5 Quy trình 6 Quy trình 1 Quy trình 4 Quy trình 2 Quy trình 3 Quy trình 4 Quy trình 3 Saûn phaåm A Saûn phaåm B Boá trí theo quaù trình ù Boá trí theo saûn phaåm Saûn phaåm A Saûn phaåm B Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 72 Hai ki u b trí d n đ n hai lo i v n đ khác nhau trong vi c lên k ho ch. B trí theo s n ph m d n đ n hai v n đ là thi t k dây chuy n l p ráp và xác đ nh c lô. Vi c b trí theo quy trình g p hai v n đ là phân b các công đo n và l p l ch trình cho chúng. § B trí theo v trí c đ nh Có m t lo i b trí th ba đó là b trí theo v trí c đ nh. Trong cách b trí này ti n trình s n xu t xoay quanh s n ph m; s n ph m không di chuy n như trong cách b trí theo ti n trình hay s n ph m. Vi c s d ng cách này là c n thi t, vì v y không c n xét đ n nhu c u thay đ i. Các d án thư ng s d ng cách b trí này. Nhi u v n đ v l ch trình và kh năng ngu n l c phát sinh do vi c c n thi t ph i di chuy n quy trình s n xu t đ n s n ph m. Nh ng v n đ như v y s phát sinh n u d án đòi h i ph i th c hi n nh ng công đo n x lý khác nhau. Vi c ki m soát l ch trình cũng tr nên quan tr ng như vi c l p l ch trình, b i vì c n ph i duy trì tính cân b ng c a l ch trình. Hình 3.2 : S khác nhau gi a b trí theo quy trình và s n ph m Chi phí coá ñònh boá trí theo saûn phaåm saûn löôïng Chi phí coá ñònh boá trí theo quaù trình BE P Toång chi phí theo saûn phaåm Toång chi phí theo quaù trình Söû duïng maët baèng theo quaù trình coù lôïi hôn Chi phí Söû duïng maët baèng theo saûn phaåm coù lôïi hôn Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 73 B ng 3.1 : Đ c đi m c a b trí theo quy trình và s n ph m đ i v i các ch tiêu qu n lý Quan taâm veà quaûn lyù Boá trí theo quy trình Boá trí theo saûn phaåm Luaân chuyeån nguyeân lieäu Di chuyeån chaäm qua caùc coâng ñoaïn Di chuyeån lieân tuïc Söï giaùn ñoaïn Xuaát hieän khi caùc coâng vieäc khaùc nhau ñoøi hoûi cuøng moät caùch xöû lyù Chæ xaûy ra khi maùy bò hö Söï ñoäc laäp cuûa maùy Maùy coù theå ñoäc laäp Khoâng theå boá trí maùy ñoäc laäp vôùi nhau An toaøn / tinh thaàn laøm vieäc Tinh thaàn laøm vieäc toát hôn do söï ña daïng cuûa coâng vieäc Toác ñoä di chuyeån cuûa haøng hoùa coù theå gaây nguy hieåm Linh hoaït trong saûn xuaát Laø muïc tieâu chính cuûa vieäc boá trí Saûn phaåm môùi ñoøi hoûi phaûi thay ñoåi boá trí Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 74 Löïa choïn thieát bò Theo muïc tieâu chung cho caùc loaïi saûn phaåm Theo muïc tieâu rieâng cuûa saûn phaåm saûn xuaát Chi phí thieát bò Nhìn chung laø reû Ñaét, hieäu suaát cao hôn Saûn xuaát Chi phí cao, toác ñoä thaáp Chi phí thaáp, toác ñoä cao Ñieàu ñoä coâng vieäc Lieân tuïc Khoâng theo loâ Toàn kho Möùc ñoä cao Toái thieåu Chaát löôïng Taêng do chuyeân moân xöû lyù Taêng leân do söï laëp laïi Ñoä tin caäy cuûa thieát bò Khaû naêng döï phoøng; baûo trì ñònh kyø Khoâng döï phoøng; ñoøi hoûi baûo trì ñònh kyø nhieàu hôn Ñaùp öùng ñoái vôùi vieäc thay ñoåi kieåu maãu Toát Coù theå ñoøi hoûi phaûi boá trí môùi Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 75 4.4 K thu t b trí m t b ng theo quá trình B trí theo quan h tương đ i các b ph n là m t cách nhìn h th ng v các b ph n trong m t m t b ng. đây ta ch xét m t cách đ s p x p m t b ng khi có lưu ý đ n : • S đơn v di n tích mà b ph n chi m. • S “s n lư ng quan h /đơn v chuy n t i” gi a các b ph n. § S đơn v chuy n t i S s n lư ng quan h hay đơn v chuy n t i (unit loads) gi a 2 b ph n i và j đư c tính b ng s l n di chuy n qua l i gi a hai b ph n i và j nhân v i chi phí cho vi c qua l i này. S đơn v này đư c trình bày trong ma tr n t -đ n (from-to matrix). Ví d v tính đơn v chuy n t i. Ta có 4 máy M1, M2, M3, M4. S n ph m c n s n xu t là P1 và P2 v i quy trình s n xu t và s n lư ng như sau : Saûn phaåm Quy trình Saûn löôïng P1 M2 à M3 à M1 100 P2 M1 à M2 à M4 200 Đơn v t i s đư c tính và trình bày trong ma tr n t -đ n Đ n T M1 M2 M3 M4 M1 / 200 M2 / 100 200 M3 100 / M4 / Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 76 § S đơn v di n tích Đ ti n vi c s p x p các b ph n theo nh ng module ki n trúc, di n tích các b ph n đư c tính theo các đơn v di n tích. Các chương trình máy tính thích h p s tính toán ph i h p các v trí b ph n v i nhau đ có m t cách b trí mà làm “t i thi u chi phí/di chuy n gi a các b ph n và đ m b o đúng các ràng bu c v di n tích”. Cách th c hi n có th tóm t t như sau : ngư i ta s chia toàn b ph n di n tích d ki n thành nh ng đơn v di n tích (ví d 1m2 , 4m2 ,…). Sau đó, tùy theo yêu c u di n tích c a t ng b ph n, m i b ph n s đư c c u thành t nh ng đơn v di n tích. Thí d : m i đơn v di n tích quy ư c là 1, m t kho trung gian c n 4 đơn v di n tích, thì cách l p ghép s đư c th c hi n như hình sau : Vi c l a ch n ki u do chương trình máy tính đ ngh và chúng ta s hi u ch nh l i sao cho phù h p v i th c t . 4.5 Cân b ng dây chuy n l p ráp Cân b ng dây chuy n l p ráp là th t c thi t k dây chuy n này sao cho vi c s n xu t tr nên d dàng và ít t n chi phí trong kh năng có đư c, đ ng th i có th đ t đư c t c đ như nhu c u đòi h i. M t ngư i có th làm t t c các nhi m v nhưng t c đ s ch m. Nguyên t c phân chia lao đ ng đư c s d ng đ làm tăng t c đ s n 1 2 3 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 77 xu t (hay gi m th i gian cho m t s n ph m). Tăng s ngư i lao đ ng có th đư c s d ng đ đ t đư c t c đ s n xu t nhanh nh t có th . Tuy nhiên vi c tăng gi m sao cho v n đáp ng đư c nhu c u v s n lư ng nhưng chi phí cho s n xu t là th p nh t. Ví d 1 : B ng 3.2 di n t nh ng bư c (nhi m v , ho t đ ng, ho c công vi c) c n thi t đ hoàn t t m t chi c áo sơ mi. Nó đưa ra th i gian th c hi n c a m i bư c và th t th c hi n. Sơ đ 3.3 cho ta th y đ th ưu tiên (quan h tiên quy t) trong vi c may m t cái áo. B ng 3.2 : B ng quan h th t gi a các công vi c Nhieäm vuï Thôøi gian (giaây) Caùc nhieäm vuï caàn ñöôïc hoaøn taát tröôùc A 40 Khoâng B 55 Khoâng C* 75 Khoâng (75 giaây laø thôøi gian toái ña cho moät coâng vieäc) D 40 A E 30 A, B F 35 B G 45 D, E H 70 F Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 78 I 15 G, H J 65 I K 40 C, J 510 Chú ý r ng th t ưu tiên có tính b c c u. Nói m t cách khác, b i vì nhi m v H là sau nhi m v F và nhi m v F theo sau nhi m v B, nên trong m i cái áo khi nhi m v B chưa hoàn t t thì nhi m v H chưa th đư c th c hi n. Hình 3.3 : Bi u đ quan h tiên quy t (th t ) gi a các công vi c • B ng trên cho ta th y t ng th i gian c a các nhi m v là 510 giây. N u m t ngư i làm t t c các nhi m v thì th i gian ngư i đó làm m t chi c áo là 510 giây. B i vì, ngày làm vi c 8 gi nên s áo ngư i đó có th làm đư c là : Q = 8h × 60' × 60''/510' #57 cái A FB C D E G H I J K 55 75 35 70 15 65 40 45 30 40 40 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 79 Trong trư ng h p này n u lương là 10 ngàn đ ng/gi thì chi phí lao đ ng/s n ph m là: Clđ = 10 × 8/57 = 1,4 ngàn đ ng/cái • M t ngư i làm vi c m t mình là cá bi t. Xét trư ng h p ngư c l i. Gi s có 11 ngư i làm vi c trên m t chuy n may và m i ngư i đ m nh n m t trong s 11 công đo n. Hơn n a, gi s r ng sau m i 75 giây s có m t ti ng chuông và th i gian gi a hai ti ng chuông đ đ m i ngư i th c hi n xong m t nhi m v . Trong trư ng h p này m i nhi m v th c hi n h t 75 giây, do đó chuy n này s có t c đ 75 giây/chi c, hay Q' = 8h × 60' × 60''/75' = 384 (cái) Chi phí tương ng là : Clđ = 11 × 10 × 8/384 = 2,3 ngàn đ ng/cái • 11 công nhân làm vi c trên m t tr m s có t c đ s n xu t cao hơn m t ngư i làm vi c đơn l , nhưng chi phí cho lao đ ng cao hơn (2,3 ngàn đ ng/chi c). Cân b ng dây chuy n l p ráp là k thu t cân b ng gi a t c đ s n xu t và chi phí b ra. Hay nói cách khác, vi c cân b ng dây chuy n s n xu t là vi c chúng ta nên b trí bao nhiêu ngư i làm vi c (t 1 đ n 11 ngư i) đ chi phí có th nh nh t có th . 4.6 Cách cân b ng dây chuy n Đ i v i m t v n đ cân b ng dây chuy n tiêu bi u, ta thư ng b t đ u v i b ng hay đ th ưu tiên (Bi u đ quan h tiên quy t) và t c đ s n xu t (hay s n lư ng) mong đ i. Cho trư c m t t c đ s n xu t và th i gian làm m t s n ph m, bư c đ u tiên là chúng ta s xác đ nh th i gian chu kỳ l n nh t có th đ đ t đư c m c tiêu c a s n xu t. Th i gian chu kỳ là th i gian mà s n ph m lưu l i trên dây chuy n, hay nói cách khác, là th i gian c n thi t (cho phép) đ s n xu t ra m t s n ph m. V i khái ni m th i gian chu kỳ, chúng ta s có Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 80 m t s lưu ý sau : th i gian chu kỳ tăng, s s n ph m t dây chuy n s gi m và ngư c l i ; như v y, th i gian chu kỳ s quy t đ nh đ n năng su t c a chuy n. N u mu n tăng năng su t c a chuy n thi t k thì chúng ta ph i gi m th i gian chu kỳ. Trong khi đó th i gian chu kỳ s quy t đ nh s tr m làm vi c (s ngư i) trên chuy n. Do đó, n u chúng ta thi t k chuy n đ t m t m c năng su t nh t đ nh và như v y, th i gian chu kỳ đư c đ nh s n theo m c năng su t này, thì ngư i thi t k s tìm cách gi m t i đa s tr m làm vi c (s ngư i) đ gi m thi u chi phí đ u tư và v n hành. Đây chính là m c tiêu c a bài toán cân b ng chuy n. Giá tr t i thi u c a th i gian chu kỳ chính là th i gian c a nhi m v l n nh t (không xét tr m làm vi c song song) b i vì, nó là khâu đ ng trong quy trình. Trong trư ng h p này, t c đ s n xu t là cao nh t (s n lư ng cao nh t). N u th i gian chu kỳ gia tăng thì t c đ s n xu t s gi m l i. Trong ví d 1, th i gian chu kỳ đ i v i m t ngư i làm vi c đ c l p là 510 giây, trong khi đó đ i v i 11 ngư i trên tr m thì ch là 75 giây. Hai th i gian này là hai c c c a ví d , m t thì quá dài còn th i gian còn l i thì quá ng n. Chúng ta s d ng phương pháp sau đ xác đ nh th i gian chu kỳ t i đa : chuy n t c đ s n xu t cho trư c (đơn v s n ph m/tu n, tháng ho c b t kỳ t s s n ph m trên th i gian thích h p nào) thành th i gian/đơn v s n ph m (giây/cái, phút/cái…). Ví d 2 s d ng l i s li u trong ví d 1. Gi s r ng m c tiêu s n xu t là 200 áo/ngày thì th i gian chu kỳ có th l n nh t là bao nhiêu ? Hư ng d n Đ tr l i câu h i này, đơn gi n là đ o ngh ch t s 200 áo/ngày thành 1/200 ngày/áo, hay gi s m t ngày làm vi c 8 gi thì th i gian chu kỳ đư c xác đ nh như sau : Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 81 TC = 8 × 60' × 60''/200 = 144 giây/áo Nghĩa là n u áo đư c hoàn thành không quá 144 giây thì có th đ t đư c m c tiêu s n xu t 200 áo/ngày. Chúng ta s phân b 144 giây, là th i gian t i đa cho s n xu t m i chi c áo, là th i gian t i đa mà m i tr m có đư c. Bư c th hai c a th t c cân b ng dây chuy n là dùng th i gian chu kỳ này đ tìm ra s lư ng tr m làm vi c bé nh t theo lý thuy t. M t tr m là g m có t t c nh ng nhi m v trong m t chu kỳ. Trong th c t tr m làm vi c là nơi công nhân th c hi n m t ho c nhi u nhi m v . Bư c này có th xác đ nh b ng công th c : S tr m làm vi c bé nh t theo lý thuy t : + = ∑ = TC t N n 1i i min Trong công th c trên, chúng ta hi u là n u giá tr s tr m làm vi c không nguyên thì chúng ta s làm tròn b ng cách l y ph n nguyên c ng 1 đơn v . Ví d : n u chúng ta tính ra là 3,1 ; 3,3 ; 3,95 ; … t t c đ u là 4 tr m (3 + 1). Vi c làm tròn này là h p logic vì s tr m (ngư i) làm vi c thì không th là s l . Th i gian s n xu t m t đơn v s n ph m là t ng th i gian c a các nhi m v . Ví d 3 : Tìm s tr m làm vi c t i thi u cho vi c ráp áo sơ mi, s d ng th i gian chu kỳ là 144 giây. Áp d ng công th c, s lư ng tr m t i thi u là : Nmin = 510/144 = 3,54 Sau khi làm tròn cho ta bi t s tr m c n là 4. Vi c xác đ nh giá tr Nmin giúp cho ta có m t cái nhìn t ng quát hơn v bài toán cân b ng. N u k t qu c a bài toán cân b ng cho s Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 82 tr m làm vi c đúng b ng giá tr Nmin thì ta k t lu n là l i gi i t i ưu, vì chúng ta không th gi m s tr m làm vi c nh hơn Nmin. Ngoài ra, giá tr chính xác c a Nmin cũng giúp cho nhà phân tích d đoán hơn v k t qu . Ví d giá tr có th là 3,1 ho c 3,9 đ u làm tròn thành 4. Tuy nhiên, n u Nmin có giá tr là nh (3,1) thì bài toán d cân b ng đ t s tr m là 4 hơn là Nmin có giá tr l n (3,9). Trong trư ng h p này, gi s l i gi i cu i cùng đ u cho s tr m làm vi c gi ng nhau (ví d 4 tr m), thì Nmin có giá tr càng l n thì càng hi u qu . T i đây chúng ta đã xác đ nh đư c r ng đ đ t đư c m c tiêu s n xu t th i gian chu kỳ ph i ít hơn 144 giây và hơn n a c n có ít nh t b n tr m s n xu t. Tuy nhiên, ta không th có đư c các công vi c hoàn t t t i b n tr m v i th i gian chu kỳ là 144 giây. Vi c c g ng phân b nh ng nhi m v yêu c u thông qua s lư ng các tr m s n xu t đó là cân b ng dây chuy n l p ráp và là ph thu c vào c th i gian hoàn thành các nhi m v và gi i h n v th t ưu tiên. Hi n nay, vi c gi i bài toán cân b ng chuy n đã đư c nghiên c u r ng rãi trên th gi i, nhi u gi i thu t đã đư c đ ngh . Tuy nhiên, bài toán này càng ph c t p khi s công vi c thành ph n gia tăng (vài ch c đ n vài trăm công vi c thành ph n), đ ng th i m t nhi u th i gian và chi phí cho vi c gi i, do đó, ph n l n các gi i thu t này d a vào máy tính đ gi i. Hơn n a, v m t b n ch t m t bài toán cân b ng có th có nhi u l i gi i khác nhau v i cùng s tr m n và hi u qu c a nh ng l i gi i này là như nhau. Do v y, ngư i ta m i s d ng m t s gi i thu t g n đúng, cho l i gi i đ dùng đ gi i quy t bài toán nh . Bây gi , chúng ta s gi i thích nh ng cân b ng dây chuy n l p ráp d a trên gi i thu t g n đúng (kinh nghi m) đ i v i ví d v may áo sơ mi. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 83 Nguyên t c chung c a t t c các gi i thu t g n đúng là chúng ta phân bài toán l n (nhi u công vi c thành ph n) thành bài toán nh hơn c ng v i m t tr m làm vi c, công vi c đư c l p l i cho đ n khi t t c công vi c thành ph n đ u đư c phân b . Đ cân b ng dây chuy n l p ráp chúng ta x lý theo t ng tr m m t. Nghĩa là, ta phân b 144 giây cho t ng tr m và phân b t ng nhi m v m t mà không phá v quan h tiên quy t. Đ b t đ u ta ch n gi a ba nhi m v A, B và C b i vì không có nhi m v nào đòi h i ph i đư c hoàn thành trư c khi th c hi n chúng. Trư c tiên, chúng ta xét gi i thu t th i gian gia công l n nh t (longest candidate rule). Nguyên t c c a gi i thu t này như sau : công vi c có th i gian gia công l n nh t, th a mãn ràng bu c tiên quy t (công vi c s n sàng) và nh hơn th i gian còn l i c a tr m đang xét, s đư c ch n đ phân b . Công vi c đư c l p l i cho đ n khi t t c các công vi c thành ph n đư c phân b . Áp d ng quy t c này ta ch n C là nhi m v kh i đ u vì C có th i gian dài hơn A ho c B. Nhi m v C đư c đưa vào b ng t i tr m 1 ; v i th i gian th c hi n là 75 giây thì th i gian còn l i c a tr m 1 là 144 – 75 = 69 giây. V y v i nh ng nhi m v còn l i ta ch xét đ n nhi m v A và B vì sau khi C đư c phân b không nhi m v nào đư c s n sàng (Hình 3.3). Ta đưa nhi m v B vào tr m 1, vì nó c n nhi u th i gian hơn A. Khi nhi m v B đư c đưa vào tr m 1, v i th i gian th c hi n nó là 55 giây và th i gian có th c a tr m 1 là 69 giây, thì tr m 1 ch còn l i 14 giây. Bây gi khi nhi m v B đã xong, nhìn vào sơ đ ưu tiên (Hình 4.3) ta th y có thêm nhi m v F đư c s n sàng cùng nhi m v A. Lưu ý r ng, cho dù B đã hoàn t t nhưng nhi m v E v n chưa s n sàng vì A chưa đư c th c hi n. Do c A và F đ u có th i gian l n hơn 14 giây còn l i c a tr m 1, nên ta đóng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 84 tr m 1 và m tr m 2. Xét tr m 2, nhi m v A đư c ch n vì có th i gian gia công dài hơn F. Khi A đư c phân b , thì D và E đư c s n sàng cùng v i F. Th i gian còn l i là 144 – 40 = 104. Lúc này, D s đư c ch n và th i gian còn l i là 64 (giây) và không có thêm công vi c nào s n sàng. Khi đó F s đư c ch n và th i gian còn l i là 29 (giây), khi đó có thêm H đư c s n sàng cùng v i E. C H và E cùng l n hơn th i gian còn l i nên chúng ta đóng tr m 2 l i và m tr m 3. Ph n còn l i c a b ng cũng đư c th c hi n như v y. B ng 3.3 : Cân b ng theo gi i thu t th i gian gia công l n nh t TC = 44 Tr m Công vi c s n sàng Công vi c đư c ch n Th i gian tích lũy Th i gian còn l i 1 A, B, C A, B C B 75 130 69 14 2 A, F F, D, E F, E A D F 40 80 115 104 64 29 3 E, H E G H E 70 100 74 44 4 G I J G I J 45 60 125 99 84 19 5 K K 40 104 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 85 T k t qu trong b ng 3.3, chúng ta th y r ng, trong ví d này, vi c áp d ng gi i thu t th i gian gia công l n nh t, chúng ta ph i xây d ng dây chuy n v i 5 tr m làm vi c (5 công nhân). V i k t qu này, cho phép chúng ta có nh ng suy lu n sau : không bi t đư c l i gi i có t i ưu hay không (n u là 4 tr m thì kh ng đ nh là t i ưu), vi c này có th là do gi i thu t ho c do b n ch t c a bài toán không th gi m s tr m đư c n a. V m t nguyên t c, chúng ta s áp d ng nh ng gi i thu t chính xác hơn đ gi i (b n đ c có th tham kh o thêm m t s sách v đ nh lư ng – Operation Research). Tuy nhiên, trong ph m vi tài li u này, chúng tôi gi i thi u 1 gi i thu t ti p theo là : s công vi c theo sau nhi u nh t. Gi i thu t này d a trên nguyên t c công vi c nào quy t đ nh nhi u công vi c đi sau nó thì nên đư c phân b trư c, và như v y, nó s t o ra nhi u công vi c s n sàng hơn cho chúng ta l a ch n khi phân b công vi c vào tr m đang xét. N u s công vi c theo sau là như nhau thì công vi c nào có th i gian gia công l n hơn đư c ưu tiên. D a trên nguyên t c này, k t h p v i bi u đ quan h tiên quy t (3.3) ta có b ng s công vi c theo sau (3.4). Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 86 B ng 3.4. Các công vi c theo sau Trong ch n l a gi a các nhi m v , ta ch n nhi m v mà có s nhi m v ph i làm sau nó là nhi u nh t (trong tư ng h p gi ng nhau thì ch n nhi m v có th i gian dài nh t). Phương pháp cân b ng này đư c th hi n b ng 3.5. Nhi m v đ u tiên đư c ch n cho tr m 1 là B, b i vì nó có s nhi m v theo sau nhi u hơn c A hay C. Ti p t c như v y ta s cân b ng đư c b n tr m s n xu t (cách th c hi n tương t gi i thu t 1). T k t qu có đư c theo b ng 3.5, chúng ta th y r ng, trong trư ng h p c a ví d này, gi i thu t 2 cho l i gi i t t hơn, chúng ta ch nên xây d ng dây chuy n s n xu t v i 4 tr m làm vi c mà v n đ m b o đư c s n lư ng theo yêu c u. Lưu ý k t qu c a gi i thu t ph thu c vào t ng trư ng h p c th , chúng ta không th k t lu n gi i thu t 2 luôn luôn t t hơn. Ngoài ra, còn nhi u gi i thu t khác n a không n m trong ph m vi giáo trình Công vi c Công vi c theo sau S lư ng A B C D E F H G I J D, E, G, I, J, K E, G, F, H, I, J, K K G, I, J, K G, I, J, K H, I, J, K I, J, K I, J, K J, K K 6 7 1 4 4 4 3 3 2 1 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 87 (h c viên có th tham kh o thêm sách chuyên ngành phân tích đ nh lư ng operation research). B ng 3.5 : Cân b ng dây chuy n s d ng quy t c nhi m v theo sau nhi u nh t Tr m Công vi c s n sàng Công vi c ch n Th i gian tích lu Th i gian còn l i 1 A, B, C A, C, F C, F, E, D B A D 55 95 135 89 49 9 2 C, F, E C, E, H C, H, G E E H 35 65 135 109 79 9 3 C, G C, I C, J G I C 45 60 135 99 84 9 4 J K J K 65 105 79 39 4.8 Hi u qu Xem xét s cân đ i trong b ng 3.5. Ta th y có b n tr m đư c s d ng, và th i gian chu kỳ là 144 giây. Vì th 576 giây (144 giây × 4 tr m) là tiêu t n cho công vi c trong m i chu kỳ. Tuy nhiên, m c dù m t s n ph m đư c hoàn t t trong m i chu kỳ, nhưng m t s n ph m ch c n 510 giây làm vi c. S khác bi t, 576 – 510 = 66 giây là th i Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 88 gian ch . Qua b ng cho ta th y th i gian ch là 9 giây cho m i chu kỳ t i tr m 1, 2, 3 và là 39 giây t i tr m s b n : 9 + 9 + 9 + 39 = 66 giây. Đ xác đ nh th i gian lãng phí này, chúng ta c ng th i gian c a t t c các tr m. Hi u qu (HQ) c a cân đ i là hàm s c a th i gian ch và đư c tính như sau : n n t ti i i 1 i 1 N TC L HQ = 100% hay 1 = 1 N TC N TC N TC ∑ ∑ = = × × × × × - - - Trong đó : ∑ti : t ng th i gian công vi c thành ph n N : s tr m làm vi c sau khi cân b ng TC : th i gian chu kỳ L : th i gian lãng phí Trong ví d này, hi u qu đư c tính như sau : Hi u qu = 510/576 × 100 = (1 – 66/576) × 100% = 88.5% Trong th c t , m t s dây chuy n khi cân b ng không có tr m làm vi c nào đ t th i gian t i đa là TC (144 giây). Khi đó, chúng ta th y r ng có th gi m đư c th i gian chu kỳ, hay s n lư ng s n xu t s tăng lên so v i d ki n; hay th i gian c n thi t s nh hơn. Lúc này đòi h i thêm nh ng thông tin v nhu c u th c t mà chúng ta có th có nh ng hi u ch nh c n thi t. M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng đi m quan tr ng đư c lưu ý trong ph n tóm t t. Ngoài ra, sinh viên có th tham quan, trao đ i thêm kinh nghi m t nh ng nhà qu n lý Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 89 s n xu t đ có th n m đư c các ki u b trí m t b ng và dây chuy n th c t . Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh - Phân bi t khái ni m b trí theo quy trình và b trí theo s n ph m. - N m rõ (xây d ng) bi u đ quan h tiên quy t (ràng bu c ưu tiên) c a t t c các công vi c. - N m rõ nh ng khái ni m liên quan đ n bài toán cân b ng : th i gian chu kỳ (TC), s tr m làm vi c (n), s tr m làm vi c bé nh t theo lý thuy t (Nmin) CÂU H I T LU N 1. Hãy trình bày ưu như c đi m và ng d ng c a các ki u b trí m t b ng ? 2. M c tiêu c a bài toán cân đ i chuy n là gì ? 3. Ý nghĩa c a th i gian chu kỳ, s tr m làm vi c bé nh t theo lý thuy t ? CÂU H I TR C NGHI M 1. Nh ng y u t nào sau đây nh hư ng đ n b trí m t b ng ? a) S n lư ng hay s đa d ng hóa s n ph m hay d ch v đư c cung c p. b) M c đ tham gia c a khách hàng. c) L ai trang thi t b c n dùng đ s n xu t d) T t c các câu trên. 2. D ng b trí m t b ng nào sau đây không xét đ n vi c ghép các b ph n t ch c l i ? Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 90 a) B trí theo b ph n. b) H th ng s n xu t linh ho t. c) B trí m t b ng theo v trí c đ nh. d) Chuy n l p ráp ph i h p. 3. Lo i hình b trí m t b ng nào tương thích v i hình v sau : Ti n Phay Bào Hoàn t t a) B trí c đ nh. b) B trí theo s n ph m. c) B trí theo b ph n. d) B trí theo quy trình. 4. Đ c tính nào tương ng v i b trí theo quá trình ? a) Nhu c u n đ nh. b) Công nhân kém lành ngh . c) Máy móc chuyên d ng. d) S n lư ng th p. 5. Đ c tính nào tương ng v i b trí theo s n ph m ? a) Dòng x p th t có hi u qu . b) M t lo i s n ph m. c) Công nhân có k năng cao. d) Thi t b t đ ng. 6. M t cách t ng quát, t n kho bán thành ph m là . . . . . cho d ng b trí m t b ng theo quy trình, và . . . . . . . cho d ng b trí m t b ng theo s n ph m. a) H p, r ng. c) R ng, r ng. b) R ng, h p. d) H p, h p. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 91 7. M t cách t ng quát, t n kho thành ph m là . . . . . . . . cho d ng b trí theo s n ph m và . . . . . . . . . . . .cho d ng b trí theo quy trình. a) R ng, h p. c) H p, r ng. b) H p, h p. d) R ng, r ng. 8. Các y u t nào sau đây tương thích v i vi c b trí m t b ng theo d ng c đ nh ? a) M c s d ng trang thi t b th p. b) Th u thuê l i thi t b . c) Thi t b , nguyên v t li u và nhân công g n li n v i s n ph m. d) T t c nh ng y u t trên. Bài t p : M t quy trình l p ráp th c hi n 480 đơn v s n ph m cho m t ca. Cho r ng 1 ca là 8 gi . Các công vi c đư c cho b ng sau : Công vi c Th i gian th c hi n (giây) Công vi c trư c đó A 40 -- B 30 A C 50 A D 40 B E 6 B F 25 C G 15 C H 20 D,E I 18 F,G J 30 H,I a) Th i gian chu kỳ là bao nhiêu ? Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 92 b) Xác đ nh s tr m làm vi c theo lý thuy t. c) Sau khi cân b ng chuy n, hi u qu s là bao nhiêu ? d) Dòng th i gian tương ng v i s tr m làm vi c t i thi u là bao nhiêu ? Tr l i câu h i tr c nghi m Tr l i bài t p a) 60 giây. b) 4,57. c) 76,1%. d) 6 tr m × 60 giây/tr m = 360 giây. 1 2 3 4 5 6 7 8 d c d d c b a d Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 93 BÀI 4 HO CH Đ NH T NG H P Các b n thân m n! Ph n này s nh n m nh vào các khái ni m chính c a ho ch đ nh t ng h p, các d ng k ho ch t ng h p và vi c đánh giá k ho ch. Ngư i l p k ho ch t ng h p c n ph i cân b ng đư c gi a cung và c u trong các đi u ki n ràng bu c v ngu n l c doanh nghi p, đ ra các chính sách hay th a thu n sao cho t i thi u chi phí. Trong ph n cu i chúng tôi s gi i thi u các k thu t giúp ho ch đ nh t ng h p và m t ví d minh h a vi c đánh giá chi phí c a các phương án l a ch n. M c tiêu c a bài : Sau khi h c xong bài này sinh viên s : • Hi u đư c ho ch đ nh t ng h p là gì ? nó có ích như th nào, v trí c a nó trong quá trình ho ch đ nh ra sao ? • Thi t l p các k ho ch đáp ng nhu c u thay đ i như th nào ? • N m đư c vi c đánh giá các k ho ch thông qua các chi phí. • Bi t đư c phương pháp l p k ho ch t ng h p. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài và cách h c § Nh ng khái ni m cơ b n – Ho ch đ nh t ng h p : là k ho ch s n xu t đáp ng nhu c u thay đ i b ng cách s d ng m t s chính sách như t n kho, tăng giãn ca, h p đ ng ngoài... Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 94 – Chính sách t n kho : gi m c s n xu t n đ nh, khi nhu c u th p, hàng hóa s đư c d tr trong kho, khi nhu c u tăng, hàng hóa t kho s bù l i. – Chính sách nhân s : tuy n m i khi nhu c u s n ph m cao, sa th i khi nhu c u th p. – Tăng giãn ca : thay đ i th i gian s n xu t đ thay đ i s n lư ng b ng cách tăng/gi m s ca làm vi c, ho c giãn th i gian làm vi c trong m i ca. – H p đ ng ngoài : dùng các nhà th u ph đ đáp ng nhu c u gia tăng trong nh ng mùa cao đi m. H p đ ng ngoài có th m t ph n ho c toàn b s n ph m. § Cách h c : Sau khi đ c xong n i dung c a bài này, sinh viên có th tìm ki m cơ h i đ th o lu n v i nh ng ngư i đã t ng tham gia qu n lý v n hành t i các xí nghi p thì s thu ho ch thêm nh ng đi u m r ng hơn. N I DUNG CHÍNH 1. T ng quan Có hai hư ng ti p c n trong vi c ho ch đ nh t ng h p đ đáp ng nhu c u thay đ i đó là : § Thay đ i k ho ch s n xu t : đó là k ho ch qu n lý s n lư ng, n đ nh lư ng nhân công và đ u tư t n kho theo th i gian có xét đ n nhu c u khách hàng và s gi i h n v công su t. K ho ch này đi u hòa nh ng m c tiêu mâu thu n, là t i đa d ch v cung c p cho khách hàng nhưng t i thi u m c đ u tư t n kho, duy trì lư ng nhân công n đ nh, t i thi u chi phí s n xu t đ ng th i t i đa hóa l i nhu n. § Thay đ i k ho ch nhân s : đó là k ho ch v quy mô l c Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 95 lư ng lao đ ng và nh ng quy t đ nh có liên quan đ n lao đ ng (như làm thêm gi , ngh phép) có tính đ n yêu c u c a khách hàng và công su t thi t b . Lo i k ho ch t ng h p này h u d ng đ i v i nh ng công ty d ch v v n không có các k ho ch liên quan đ n s n xu t và t n kho. Tuy nhiên, các k ho ch này cũng ph i cân b ng đư c các m c tiêu mâu thu n nhau liên quan đ n d ch v khách hàng, s n đ nh lao đ ng, chi phí và l i nhu n. K ho ch t ng h p liên k t chi n lư c t ng th toàn công ty và các k ho ch tác nghi p c th . Đ i v i các công ty s n xu t, k ho ch s n xu t liên k t các m c tiêu chi n lư c v i l ch trình s n xu t chính. Trong công ty d ch v , k ho ch nhân s liên k t các m c tiêu chi n lư c v i l ch phân công lao đ ng c th . Trong ph n này chúng ta s t p trung vào k ho ch t ng h p và m i quan h c a nó v i h th ng k ho ch trong công ty s n xu t và d ch v . 2. Quá trình ho ch đ nh - M i liên h gi a ho ch đ nh t ng h p và các k ho ch khác T nh ng năm 1960, vi c l p k ho ch ch y u t p trung vào ho ch đ nh chi n lư c. Có 3 m c đ trong ho ch đ nh chi n lư c : 2.1. Chi n lư c c p công ty • Hình thành các m c tiêu r ng. • Qu n lý danh m c v n đ u tư. • Phân tích nh ng v n đ v chi n lư c. • Xem xét ngu n l c. 2.2. Chi n lư c c p b ph n • Phân tích ngành công nghi p. • S phân chia trong ho t đ ng kinh doanh. • Phân tích đ i th c nh tranh. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 96 • Lên k ho ch ngu n l c (l p ngân qu ). • Thông tin và x lý thông tin. 2.3. Chi n lư c c p đơn v kinh doanh chi n lư c • Phân tích th trư ng (cũ và m i). • Phân tích s n ph m (cũ và m i). • Đ a đi m xí nghi p. • Chi n lư c phân ph i. Nh ng nhà lãnh đ o c p cao c n có b n đánh giá v tình hình tài chính tương lai c a công ty trong m t hay hai năm s p t i. B n d trù này đư c g i là k ho ch kinh doanh (trong ngành s n xu t) hay k ho ch hàng năm (đ i v i nh ng d ch v phi l i nhu n). K ho ch kinh doanh là b n k ho ch v doanh thu, chi phí và l i nhu n. Thông thư ng nó đi kèm v i các ngân qu , m t t quy t toán phác th o và m t b n kê khai d tính thu chi th hi n rõ ngu n v n và s phân b v n. K ho ch kinh doanh là m t t ng th duy nh t bao g m nh ng k ho ch và nh ng kỳ v ng c a nhà qu n lý tác nghi p, trư ng phòng tài chính và trư ng phòng ti p th . Đ c bi t là nó ph n ánh nh ng k ho ch v thâm nh p th trư ng, phát tri n s n ph m m i và đ u tư v n. M t t ch c ho t đ ng vì l i nhu n ch ng h n như m t c a hàng bán l , công ty tư v n pháp lu t hay b nh vi n đ u chu n b m t k ho ch như v y. M t t ch c phi l i nhu n như H i b o tr B nh vi n hay các cơ quan chính quy n c a thành ph s chu n b m t lo i k ho ch khác mà chúng ta g i là k ho ch hàng năm. Thu t ng này không đư c s d ng ph bi n l m ; nh ng t khác đư c dùng r ng rãi là k ho ch tài chính hay ngân sách. Trong các doanh nghi p, nh ng quy t đ nh v công su t ba m c đ : dài h n, trung h n và ng n h n. Nh ng quy t đ nh dài h n liên quan đ n s l a ch n s n ph m và d ch v (ví d như quy t đ nh Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 97 bán lo i s n ph m hay d ch v nào), quy mô và đ a đi m xí nghi p, nh ng quy t đ nh v thi t b và b trí thi t b trong xí nghi p. Nh ng quy t đ nh dài h n này r t c n thi t đ xác đ nh gi i h n v công su t mà k ho ch trung h n s c th hóa. Nh ng quy t đ nh trung h n, như đã nêu trên, liên quan đ n lư ng lao đ ng, s n lư ng và t n kho, nh ng quy t đ nh này đ n lư t nó l i xác đ nh nh ng gi i h n mà trong ph m vi đó các quy t đ nh ng n h n v năng su t đư c đưa ra. Như v y, quy t đ nh ng n h n ch y u liên quan đ n cách t t nh t đ đ t đư c k t qu mong mu n trong khuôn kh nh ng gi i h n mà quy t đ nh trung h n và dài h n đ ra. Chúng bao g m lên k ho ch tác nghi p, l p đ t máy móc, ph i h p công vi c và s thích. Ba c p đ quy t đ nh công su t đư c miêu t trong hình 7.1. K ho ch ng n h n K ho ch chi ti t v : L p đ t thi t b Phân công công vi c Ph i h p công vi c M t b ng s n xu t S lư ng đơn hàng K ho ch trung h n Đ c p chung đ n : Tuy n lao đ ng S n lư ng Thành ph m T n kho H p đ ng ph Đơn hàng ch u K ho ch dài h n Công su t trong dài h n : Đ a đi m Hình th c s n xu t Thi t k s n ph m Thi t k h th ng làm vi c Ng n h n Trung h n Dài h n Hi n t i 2 tháng 1 năm Đư ng ho ch đ nh theo th i gian Hình 4.1 : Nh ng m c đ ho ch đ nh s n xu t Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 98 Hình 4.1 minh h a các m i liên h gi a k ho ch s n xu t (hay k ho ch nhân viên), k ho ch kinh doanh (hay k ho ch hàng năm) và nh ng k ho ch chi ti t khác. Trong khu v c s n xu t, nh ng ngư i lãnh đ o c p cao đ t ra các m c tiêu chi n lư c c a t ch c ít nh t là cho năm t i trong k ho ch kinh doanh. Nó cung c p m t khung t ng th cho d báo nhu c u, thông tin đ u vào t các b ph n ch c năng, ngân sách mà t đó k ho ch s n xu t và l ch trình s n xu t chính đư c phát tri n. K ho ch s n xu t nêu rõ s n lư ng t ng h s n ph m, m c đ t n kho và l c lư ng lao đ ng. L ch trình s n xu t chính đ n lư t nó l i ch ra th i gian và kích thư c lô hàng cho t ng s n ph m trong h s n ph m. Do v y, k ho ch s n xu t đóng vai trò ch đ o trong vi c chuy n hóa nh ng chi n lư c thành m t k ho ch tác nghi p trong quá trình s n xu t. Trong khu v c d ch v , nhà qu n lý đ ra m c tiêu, phương hư ng c a công ty trong k ho ch kinh doanh (t ch c vì l i nhu n) hay k ho ch hàng năm (t ch c phi l i nhu n). Trong c hai trư ng h p k ho ch này cung c p nh ng nét chính cho k ho ch nhân s và th i gian bi u làm vi c. K ho ch nhân s trình bày s lư ng và lo i nhân viên c n thi t đ đ t đư c m c tiêu c a k ho ch kinh doanh hay k ho ch hàng năm. Th i gian bi u làm vi c s chi ti t hóa l ch làm vi c c th cho t ng lo i nhân viên. Ch ng h n như m t k ho ch nhân viên b trí 10 c nh sát tr c theo ca m t qu n nào đó, th i gian bi u làm vi c s phân công 5 ngư i tr c t th Hai đ n th Sáu và 5 ngư i kia t th Tư đ n Ch nh t đ gi i quy t công vi c hàng ngày, duy trì tr an trong qu n đó. Như v y, th i gian bi u làm vi c th c hi n k ho ch nhân viên đúng như cách mà l ch trình s n xu t chính th c hi n k ho ch s n xu t. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 99 Hình 4.2 : Tương quan gi a k ho ch t ng h p và các k ho ch khác. Bên c nh quá trình ho ch đ nh t trên xu ng dư i (t bao quát đ n chi ti t), ngu n thông tin ph n h i t c p th p lên c p ho ch đ nh cao hơn cũng th t s c n thi t. N u m t k ho ch s n xu t đư c tri n khai không đáp ng đư c nh ng m c tiêu c a k ho ch kinh doanh, k ho ch kinh doanh c n ph i đư c đi u ch nh l i. Tương t như v y, l ch trình s n xu t kh thi không tri n khai đư c, ngư i ta c n đi u Ho ch đ nh chi n lư c K ho ch kinh doanh K ho ch tác nghi p dài h n (K ho ch t ng h p ) L ch trình s n xu t chính L ch trình l p ráp cu i cùng Ho ch đ nh nhu c u v t tư Mua hàng Ho ch đ nh nhu c u công su t Th i gian bi u ti n đ Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 100 ch nh k ho ch s n xu t hay k ho ch kinh doanh. Đi u này áp d ng cho c k ho ch kinh doanh/ k ho ch hàng năm, k ho ch nhân viên và th i gian bi u làm vi c. Quá trình ho ch đ nh r t năng đ ng và nh ng k ho ch, đ c bi t là k ho ch t ng h p, d a trên ngu n thông tin hai chi u. D a trên dòng thông tin này, các k ho ch đư c s a đ i hay đi u ch nh đ nh kỳ. Chúng tôi s trình bày chi ti t v các lu ng thông tin trong ph n cu i c a ph n này. 3. B n ch t c a Ho ch đ nh t ng h p Trong ph n này, chúng ta s gi i thích các khía c nh c a ho ch đ nh t ng h p cùng v i các k ho ch t ng h p và th o lu n m i quan h gi a k ho ch này và các k ho ch quan tr ng khác trong m t công ty. 3.1 Tính t ng quát K ho ch t ng h p r t h u ích b i vì nó t ng quát. Ngư i lên k ho ch có th v ch ra m t lo t các hành đ ng, nh t quán v i các m c tiêu chi n lư c mà không ph i x lý quá nhi u các chi ti t. Ch ng h n như đ lên k ho ch cho m t trong hàng ngàn các s n ph m, nhân viên m t nhà máy ch c n xem nh ng k ho ch y có th đ t đư c các ngân quĩ hay không. Th m chí n u m t nhà ho ch đ nh có th chu n b m t k ho ch chi ti t đ n như v y thì th i gian và công s c đ c p nh t các chi ti t đó cũng bi n nó thành vô d ng. Vì lý do này, k ho ch s n xu t và k ho ch nhân viên ph i d a trên nh ng s li u t ng h p, đúng như thu t ng - k ho ch t ng h p. Ho ch đ nh t ng h p thư ng đư c dùng cho s n ph m và d ch v , lao đ ng và th i gian. H s n ph m : m t nhóm các s n ph m hay d ch v có nh ng đòi h i tương đ ng v nhu c u, tương t quá trình ch bi n, lao đ ng, v t tư đư c g i là m t h s n ph m. Đôi khi, h s n ph m liên quan đ n Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 101 vi c bán theo nhóm hàng, hay trong trư ng h p c a k ho ch s n xu t, liên quan đ n quy trình s n xu t. Các s n ph m hay d ch v c a m t công ty có th đư c t ng h p l i thành m t b các h s n ph m tương đ i l n đ tránh đi vào quá chi ti t bư c này c a quá trình ho ch đ nh. Ngư i ta thư ng s d ng nh ng h th ng đo lư ng chung như đơn v ti n t , gi chu n, lít hay kg. Lao đ ng : m t công ty có th huy đ ng ngu n nhân l c b ng nhi u cách tùy thu c vào tính linh đ ng c a l c lư ng lao đ ng y. Ch ng h n, n u nhà qu n lý s d ng t t c công nhân đ s n xu t t ng h s n ph m, theo m c đích c a ho ch đ nh mà nói, l c lư ng lao đ ng này đư c xem là m t nhóm t ng h p duy nh t. Dù cho nh ng công nhân này có k năng khác nhau, h cũng đư c coi là m t nhóm duy nh t b i vì h đư c s d ng ch đ s n xu t m t h s n ph m. Đ minh h a ho ch đ nh t ng h p theo dây chuy n s n ph m, b ng 4.1 cho th y m t vài nhóm nhân viên mà nhà qu n tr ph i đưa vào trong k ho ch nhân viên. B ng 4.1 : Các lo i nhân viên tiêu bi u trong m t k ho ch nhân viên D ch v Lo i nhân viên D ch v Lo i nhân viên Hàng không Ti p viên hàng không, phi công Chăm sóc s c kh e Y tá D ch v m t đ t sân bay Nhân viên hành lý V sinh thành ph Công nhân v sinh Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 102 Ngân hàng Th quĩ, văn thư chuyên mã hóa Giao thông công c ng Th s a xe Tài x xe buýt Quân đ i Binh lính Đi n tho i Nhân viên l p đ t, công nhân đư ng dây D ch v kh n c p C nh sát, lính c u h a Nhân viên t ng đài Nh ng công ty huy đ ng nhân l c theo tuy n s n ph m ph i lư ng trư c nh ng thay đ i trong đi u ki n kinh t hay nhu c u khách hàng. Nh ng thay đ i này có th gây ra s c t gi m s n xu t m t vài h s n ph m hay tăng cư ng s n xu t nh ng h s n ph m khác. Ngành công nghi p ô tô c a M đã t ng đương đ u v i tình hu ng như v y trong th p niên 1970, khi giá xăng tăng cao và s thích c a ngư i tiêu dùng chuy n t lo i xe l n sang lo i xe nh đ ti t ki m nhiên li u hơn. Sau đó vào cu i th p niên 1980, s thích tiêu dùng l i thay đ i tr l i lo i xe t c đ nhanh và có dáng th thao. Khi có s thay đ i x y ra, l c lư ng lao đ ng khó có th b trí l i, đ c bi t trong ngành l p ráp xe hơi, khi vi c s n xu t các h s n ph m khác nhau đư c th c hi n nh ng nơi r i rác. Trong trư ng h p đó, các công ty nh n th y r ng thay đ i l c lư ng lao đ ng và s d ng làm ngoài gi b ng cách t p trung lao đ ng theo các h s n ph m s th c t hơn. Th i gian : đư ng ho ch đ nh theo th i gian là quãng th i gian mà k ho ch t ng h p bao trùm. Thông thư ng, đư ng ho ch đ nh là 1 năm d u cho nó có th khác nhau trong nh ng tình hu ng khác nhau. Ngư i ta ph i đưa ra quy t đ nh v s n lư ng cho m i h s n Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 103 ph m, li u nh ng quy t đ nh này có đư c đưa ra trong su t đư ng ho ch đ nh theo th i gian ? N u quy t đ nh hàng ngày thì quá thư ng xuyên do chi phí và các tác nhân b t l i đ i v i s n lư ng và ngu n nhân l c. Còn n u hàng năm l i không thư ng xuyên đ đ cho phép đi u ch nh ph n ánh đúng nhu c u theo mùa hay c p nh t các d báo. Do v y, các quy t đ nh này thư ng đư c đưa ra hàng tháng hay hàng quí. M t vài công ty s d ng chu kỳ ho ch đ nh hàng tháng cho ph n đ u c a đư ng ho ch đ nh và hàng quí cho nh ng giai đo n ti p sau. Trên th c t , chu kỳ ho ch đ nh ph n ánh s cân đ i gi a các nhu c u đ i v i : (1) m t s gi i h n các th i đi m quy t đ nh đ gi m b t tính ph c t p c a ho ch đ nh, và (2) tính linh ho t đ đi u ch nh s n lư ng và ngu n nhân l c khi d báo nhu c u cho th y s bi n đ ng theo mùa. Ví d m t công ty s n xu t xe đ p đã ch n chu kỳ ho ch đ nh hàng tháng đ đi u ch nh m c t n kho k p th i. Gi gi c lao đ ng đư c duy trì n đ nh trong tháng Giêng và tháng Hai đ tránh nh ng thay đ i b t l i trong l c lư ng lao đ ng. 3.2. M c tiêu c a Ho ch đ nh t ng h p Nhi u tài li u khác nhau do các b ph n ch c năng cung c p đã làm cho k ho ch t ng h p tr thành k ho ch c a c doanh nghi p ch không ph i k ho ch c a b ph n. Tuy nhiên, các b ph n ch c năng khác nhau thư ng có nh ng m c tiêu đ i kháng nhau trong vi c s d ng ngu n l c c a công ty. B ng 4.2 cho th y 6 m c tiêu thư ng đư c xem xét trong quá trình phát tri n 1 k ho ch s n xu t hay k ho ch nhân viên, 6 m c tiêu này ph n ánh tính ch t mâu thu n c a chúng. Ch ng h n như vi c t i đa hóa d ch v khách hàng b ng cách giao hàng nhanh chóng, đúng h n có th đư c c i thi n nh tăng ch không ph i c c ti u hóa lư ng thành ph m t n kho k ho ch s n xu t. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 104 B ng 4.2: Các m c tiêu đi n hình trong k ho ch t ng h p M c tiêu Nh n xét T i thi u chi phí/t i đa l i nhu n N u nhu c u khách hàng không b nh hư ng b i k ho ch, thì gi m chi phí cũng có nghĩa là tăng l i nhu n. Nhi u doanh nghi p d ch v không có lãi thư ng tìm ki m cách gi m chi phí. T i đa d ch v khách hàng Th i gian giao hàng và giao hàng đúng h n là hai thư c đo v th i gian mang tính c nh tranh tiên quy t. C i thi n/ nâng cao hai ch s này đòi h i thêm l c lư ng lao đ ng, tăng công su t thi t b và lư ng t n kho. T i thi u đ u tư t n kho Tích lũy do t n kho l n r t t n kém b i vì ti n không th s d ng đ đ u tư thêm vào s n xu t. T i thi u nh ng thay đ i v s n lư ng. Nh ng thay đ i thư ng xuyên v s n lư ng có th gây ra nh ng khó khăn trong vi c ph i h p cung ng v t tư và đòi h i cân đ i l i dây chuy n s n xu t. T i thi u nh ng thay đ i v nhân l c. Nhân l c dao đ ng có th gây ra gi m năng su t do nh ng nhân viên m i c n có thêm th i gian đ làm vi c h t năng su t. T i đa công su t nhà xư ng và máy móc. Nh ng công ty có chi n lư c t p trung vào s n ph m đ u ph i t n d ng h t công su t nhà xư ng và thi t b . Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 105 3. Quá trình Ho ch đ nh Hình 4.3 cho th y quá trình ho ch đ nh m t k ho ch t ng h p. Toàn b quá trình r t năng đ ng và liên t c, các khía c nh c a k ho ch ph i đư c c p nh t đ nh kỳ khi có thông tin m i hay cơ h i m i phát sinh. Xác đ nh các yêu c u cho vi c ho ch đ nh theo th i gian N u k ho ch đư c ch p nh n Xác đ nh các phương án, m i quan h , các ràng bu c và chi phí Chu n b m t k ho ch tương lai theo th i gian Th c hi n các quy t đ nh theo k ho ch đ ra Ho ch đ nh cho th i gian t i Hình 4.3 : Quá trình ho ch đ nh t ng h p có không Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 106 3.1 Xác đ nh nhu c u Bư c đ u tiên trong quá trình ho ch đ nh là xác đ nh nhu c u cho m i th i kỳ trên đư ng ho ch đ nh. Ngư i ho ch đ nh có th d đoán đư c nhu c u theo nh ng cách khác nhau (chúng ta đã th o lu n nhi u cách trong s đó). Đ i v i k ho ch nhân s , ngư i ho ch đ nh d báo v nhu c u lư ng nhân công cho m i nhóm căn c vào nhu c u trong quá kh , hay s phán đoán c a nhà ho ch đ nh và nh ng đơn hàng t n đ ng hi n t i. Ch ng h n như y tá trư ng m t b nh vi n có th thi t l p l ch đ n thăm b nh cho t ng y tá và d a trên d báo v s lư ng b nh nhân đ xác đ nh t ng lư ng th i gian c n thi t và do đó xác đ nh s lư ng y tá c n thi t. Tương t , lên k ho ch tu n tra c a c nh sát cũng c n tính đ n nh ng nhân t như s lư ng, lo i đi n tho i g i đ n, chi u dài quãng đư ng c n đi tu n, s doanh nghi p trong khu v c, t đó xác đ nh kh i lư ng công vi c và quy t đ nh lư ng c nh sát, xe c yêu c u. Tuy nhiên, đ i v i nh ng k ho ch s n xu t, các nhu c u có th đ i di n, th hi n b ng nhu c u v thành ph m, ho c nhu c u đ t hàng b ph n, chi ti t bên ngoài và cũng có th là doanh thu. Nhà ho ch đ nh có th rút ra nhu c u v thành ph m t nh ng đơn hàng t n đ ng (qu n tr t p trung vào quy trình) hay t d báo t n kho các giai đo n s n ph m (qu n tr hư ng vào s n ph m). Đôi khi các công ty phân ph i hay ngư i mua hàng ch rõ/đ nh rõ nhu c u thành ph m trư c khi đ t hàng th t s . Nh ng cam k t mua hàng v i s lư ng khác nhau này là ngu n cung c p cho d báo nhu c u r t đáng tin c y. 3.2 Xác đ nh các phương án, m i quan h , ràng bu c và chi phí cho b n k ho ch Chúng tôi đã trình bày nh ng phương án đư c s d ng trong các Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 107 k ho ch t ng h p khi th o lu n v t m quan tr ng c a các k ho ch trong qu n tr . Bây gi chúng ta s t p trung vào nh ng m i quan h , các gi i h n và chi phí. § Nh ng m i quan h cơ b n : Hai m i quan h cơ b n đ đánh giá và so sánh k ho ch t ng h p tương lai là : (1) Bi u th c v s nhân công đư c tr lương trong m t kỳ cho trư c. (2) Bi u th c v lư ng t n kho trong k ho ch s n xu t. Bi u th c v s nhân công : T t c các quy t đ nh thuê mư n hay sa th i nhân công trong kỳ hi n t i đ u có nh hư ng đ n s lư ng công nhân hi n t i. Ch ng h n, giám đ c m t bưu đi n có mư i nhân viên làm bán th i gian cu i kỳ 3 và quy t đ nh thuê thêm 5 nhân viên bán th i gian đ u kỳ 4, v y t ng s nhân viên bán th i gian trong kỳ 4 là 15 ngư i. Nói chung, công th c này c n thi t đ i v i m i nhóm lao đ ng trong b n k ho ch t ng h p. Đôi khi, công th c v s lư ng nhân công ph i đư c đi u ch nh đ ph n nh s suy gi m nhân công. Suy gi m nhân công là s lư ng nhân công m t đi do nh ng tình hu ng không th lư ng trư c đư c. Ví d : ngh vi c, ngh m, sa th i vì b k lu t, n u s suy gi m công nhân là m t nhân t chính, ph i l y lư ng công nhân cu i kỳ trư c tr cho s lư ng suy gi m d tính trong kỳ hi n t i. Bi u th c v t n kho : S công nhân trong kỳ hi n t i S công nhân cu i kỳ trư c S công nhân thuê trong kỳ hi n t i S công nhân b sa th i trong kỳ hi n t i = + _ T n kho trong kỳ hi n t i T n kho cu i kỳ trư c S n xu t trong kỳ hi n t i Nhu c u trong kỳ hi n t i = + _ Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 108 Các quy t đ nh v s n xu t kỳ hi n t i nh hư ng đ n lư ng t n kho cu i kỳ hi n t i. Ch ng h n như, m t công ty s n xu t sơn có lư ng t n là 600.000 thùng cu i tháng giêng, có nhu c u d báo là 100.000 thùng trong tháng hai, Lư ng t n kho d tính cu i tháng 2 s là : 600.000 + 250.000 – 100.000 = 750.000 thùng. Cũng như bi u th c nhân công, bi u th c t n kho cũng c n cho m i giai đo n s n ph m trong quá trình s n xu t. § Ràng bu c v t lý và ràng bu c v chính sách Nh ng ràng bu c cho th y các h n ch v m t v t lý hay h n ch v chính sách. Ch ng h n như m t trung tâm đào t o t i m t công ty ch có th ti p nh n đư c m t s ngư i m i tuy n, công su t thi t b gi i h n s n lư ng t i đa, hay s c ch a c a nhà kho không đ , gi i h n chính sách bao g m nh ng gi i h n s lư ng đơn hàng ch m, vi c s d ng ho t đ ng ph hay làm ngoài gi , m c t n kho t i thi u đ đ t đư c m c d tr an toàn mong mu n. Ràng bu c v t lý và ràng bu c v chính sách ph i đư c th a mãn trư c khi m t k ho ch t ng h p đư c coi là ch p nh n đư c, r i thay, nh ng ch n l a th a mãn, đáp ng đư c các gi i h n không ch c đ m b o cho ra đ i m t k ho ch t t nh t. Đi n hình là nhi u k ho ch có th đáp ng đư c m t s gi i h n nh t đ nh. § Chi phí : Ngoài vi c xác đ nh nh ng l a ch n thích h p và nh ng gi i h n liên quan, ngư i ho ch đ nh ph i thu th p nh ng d li u v chi phí. Nhi u ho ch đ nh luôn luôn xem xét vào lo i chi phí khi chu n b m t k ho ch t ng h p. (1) Chi phí đ nh kỳ: chi phí này bao g m lương tr cho công nhân v i các hình th c phúc l i. Phúc l i thư ng bao g m chi phí v Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 109 b o v s c kh e (phí ph u thu t, khám m t, khám ch a răng...). BHXH và ti n v hưu, ti n ngh phép và các lo i ngh phép khác. (2) Chi phí làm thêm gi : lương ngoài gi thư ng b ng 150% lương đ nh kỳ, không k đ n các lo i phúc l i. Vài công ty tr 200% khi làm vào ch nh t và ngày l . (3) Chi phí thuê và sa th i công nhân : chi phí thuê công nhân bao g m qu ng cáo tìm ngư i, ph ng v n, hu n luy n, đào t o cho nhân viên m i và các công vi c gi y t ban đ u. Chi phí sa th i bao g m chi phí thương lư ng và ti n tr ch m d t h p đ ng. Trong quy trình s n xu t, chi phí khi có công nhân b sa th i bao g m chi phí hu n luy n và năng su t gi m do công nhân m i chưa quen vi c. (4) Chi phí t n kho : bao g m ti n v n hàng hóa t n kho, các lo i ti n thuê và kh u hao kho bãi, thi t h i chuy n hàng, chi phí b o hi m và thu . Ch có nh ng chi phí khác thay đ i theo m c t n kho m i đư c coi là chi phí t n kho. (5) Chi phí đơn hàng ch m và h t hàng t n kho : nh ng chi phí do không th a mãn đư c yêu c u khách hàng r t khó xác đ nh. Trong trư ng h p đơn hàng ch m, chi phí phát sinh do gi i quy t các đơn hàng quá h n thanh toán và có nhi u chi phí ti m n do m t khách hàng v tay đ i th c nh tranh trong tương lai. Ví d , khi ngư i nào đó vào siêu th mua chu i, nhưng siêu th h t hàng, cách t t hơn là đ n c a hàng khác thay vì ghi vào danh sách khách hàng đ i. Trong tình hu ng này, chi phí h t hàng t n chính là v giao d ch b m t bao g m c l i nhu n t v giao d ch đó và thi n chí khách hàng. 3.3 Chu n b m t k ho ch ch p nh n đư c Bư c ba là chu n b m t k ho ch t ng h p, phát tri n thành m t Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 110 k ho ch ch p nh n đư c là m t quá trình tác đ ng qua l i. Đ u tiên, k ho ch tương lai hay k ho ch d tính đư c chu n b . M t k ho ch s n xu t v i m i th i kỳ là m t tháng ph i xác đ nh đư c s n lư ng, m c t n kho tích lũy, h p đ ng ph , lương công nhân (bao g m m i tuy n, sa th i và làm thêm gi ) trong tháng đó. K ho ch này là k ho ch d tính, b i vì ngư i ta chưa ki m tra v i các h n ch và đánh giá d a theo các m c tiêu chi n lư c vào th i đi m này. N u như m t k ho ch d tính không đư c ch p nh n vì nhi u lý do khác nhau, ngư i ta s chu n b m t k ho ch m i, nó có th bao g m nh ng l a ch n m i và thay đ i trong h n ch chính sách và h n ch th c t , khi lãnh đ o đánh giá k ho ch là kh thi, vi c áp d ng b t đ u th c hi n. § Th c hi n và c p nh t : Bư c cu i cùng là th c thi và c p nh t k ho ch t ng h p. Vi c th c hi n k ho ch t ng h p đòi h i s tham gia c a nh ng ngư i lãnh đ o cao nh t, vi c tham gia này b t đ u t vi c xây d ng m t y ban k ho ch. y ban này có th đ xu t nh ng thay đ i đ đi u hòa t t hơn nh ng m c tiêu đ i kháng. Ch p nh n k ho ch không có nghĩa là m i ngư i đ u nh t trí mà có nghĩa là m i ngư i đ u làm vi c đ đ t đư c m c tiêu. Trong ph n còn l i bài này, chúng ta s th nghi m th c t p vi c chu n b các k ho ch t ng h p cho các công ty d ch v và s n xu t. 4. Các phương pháp ho ch đ nh t ng h p Có nhi u phương pháp tr giúp ngư i ra quy t đ nh trong công vi c ho ch đ nh t ng h p. Nhìn chung, chúng thu c v m t trong hai lo i sau : phương pháp toán và phương pháp th c nghi m. Phương pháp th c nghi m đư c s d ng r t thư ng xuyên, tuy nhiên có m t lư ng đáng k các nghiên c u đ đưa ra các phương pháp toán, th m Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 111 chí cho dù nó không đư c s d ng r ng rãi. Ngư i ta coi chúng như khái ni m cơ b n đ so sánh tính hi u qu c a các phương pháp ho ch đ nh t ng h p. Th t c chung đ ho ch đ nh t ng h p bao g m các bư c sau : 1. Xác đ nh nhu c u cho t ng th i kỳ. 2. Xác đ nh kh năng (th i gian đ nh kỳ, ngoài gi , h p đ ng ph ) cho t ng th i kỳ. 3. Nh n di n các chính sách thích h p cho công ty hay cho t ng b ph n (ví d như duy trì m t kho n d tr an toàn là 5% nhu c u, hay duy trì m t l c lư ng lao đ ng n đ nh). 4. Xác đ nh chi phí đơn v cho th i gian đ nh m c, ngoài gi , h p đ ng ph , t n kho, đ t hàng trư c và các chi phí thích h p khác). 5. Đ ra các phương án l a ch n và tính toán chi phí cho t ng phương án. 6. N u phương án là th a mãn yêu c u, ch n ra m t phương án th a hi p nh t. Ngư c l i, quay tr l i bư c 5. Vi c s d ng m t b ng li t kê tóm t t l i m c nhu c u, kh năng và chi phí cho t ng k ho ch là r t h u ích (xem b ng 4.3). Ngoài ra có th s d ng sơ đ đ ch ra các phương án. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 112 B ng 4.3 : B ng li t kê các h ng m c và th i kỳ tương ng Th i kỳ 1 2 3 …… T ng D báo …… …… …… …… …………. S n lư ng Th i gian đ nh m c Th i gian ngoài gi H p đ ng ph D báo s n lư ng T n kho Đ u kỳ Cu i kỳ Trung bình Lư ng d tr Các lo i chi phí S n lư ng Đ nh m c Ngoài gi H p đ ng ph Thuê mư n/ sa th i T n kho Đ t hàng trư c T ng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 113 4.1 Th c nghi m Phương pháp th c nghi m bao g m m t b ng li t kê đơn gi n (ho c sơ đ ) mà nó cho phép ngư i l p k ho ch có th so sánh b ng m t gi a nhu c u và kh năng hi n th i. Các phương án thư ng đư c đánh giá d a trên toàn b chi phí c a nó. Như c đi m chính c a nh ng k thu t này là nó không ch ra đư c m t k ho ch t ng h p t i ưu. Đ đơn gi n hóa vi c ho ch đ nh và tính toán, m t s gi thuy t sau đây đư c xem xét : 1. Kh năng s n xu t đ nh m c là như nhau trong t t c các th i kỳ. Không tr ti n cho ngày ngh , s ngày làm vi c c a m i tháng khác nhau là khác nhau. Nh ng gi thi t này làm cho vi c tính toán tr nên đơn gi n và d dàng. 2. Chi phí (đ t hàng trư c, t n kho, h p đ ng ph , …) là m t hàm tuy n tính c a chi phí đơn v và s lư ng đơn v . Gi thi t này thư ng cho m t giá tr h p lý x p x v i th c t m c dù có th gi thi t này ch đúng trên t ng đo n nh mà thôi. Đôi khi hàm chi phí có d ng m t hàm nh y b c. 3. K ho ch là kh thi ; nghĩa là, kh năng c a kho là đ đ th c hi n k ho ch, các nhà th u ph có ch t lư ng và kh năng phù h p luôn s n sàng và có th thay đ i s n lư ng n u c n thi t. 4. T t c các chi phí kèm theo phương án l a ch n có th đư c bi u di n dư i d ng t ng chi phí hay chi phí đơn v mà chúng là ph thu c vào s lư ng. 5. Nh ng s li u v chi phí có th ư c lư ng đư c m t cách h p lý và không đ i theo th i gian d án. 6. Lư ng t n kho đư c tăng gi m v i m t t l đ ng b v i t l s n lư ng s n xu t trong su t th i kỳ. Tuy nhiên, lư ng d tr Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 114 đư c tính như nó ch dành cho m t th i kỳ đơn mà thôi, th m chí trong nhi u th i kỳ nó t n t i ngay t đ u kỳ và s tăng lên vào cu i kỳ. Do đó, gi thi t này đôi khi không th c t đ i v i m t th i kỳ, nhưng nó làm cho vi c tính toán đơn gi n hơn. Trong ph n này, nh ng công th c sau đây s đư c s d ng đ xác đ nh s công nhân, lư ng t n kho và chi phí cho m t k ho ch c th . • Lư ng công nhân trong m i th i kỳ : • Lư ng t n kho t i cu i th i kỳ xem xét : • Lư ng t n kho trung bình trong kỳ : • Chi phí c a m t k ho ch c th c a th i kỳ đã cho có th đư c xác đ nh b ng cách c ng các chi phí thích h p : T n kho đ u kỳ + T n kho cu i kỳ 2 S công nhân trong kỳ hi n t i S công nhân cu i kỳ trư c S công nhân b t đ u làm vi c trong kỳ hi n t i S công nhân s d ng cho các công vi c khác = + _ Lư ng t n kho trong kỳ hi n t i Lư ng t n kho cu i kỳ trư c Lư ng s n xu t trong kỳ hi n t i Lư ng đáp ng nhu c u trong kỳ hi n t i = + _ Chi phí trong kỳ (1 đvsp) Chi phí s n ph m (đ nh m c + ngoài gi + h p đ ng ngoài) = + A A Chi phí thuê m i /sa th i Chi phí t n kho Chi phí do h t hàng = + + Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 115 Các chi phí thích h p đư c tính như sau : D ng chi phí Cách tính Đ nh m c Chi phí đ nh m c đơn v × S n lư ng đ nh m c Ngoài gi Chi phí ngoài gi đơn v × S n lư ng ngoài gi H p đ ng ph Chi phí h p đ ng ph đơn v × S n lư ng h p đ ng ph Thuê m i Chi phí thuê m i 1 CN × Lư ng CN thuê m i Sa th i Chi phí cho vi c sa th i 1 CN × Lư ng CN sa th i T n kho Chi phí t n tr đơn v × Lư ng t n kho trung bình Đ t hàng trư c Chi phí đ t hàng trư c cho m t đơn hàng × S lư ng đơn hàng Sau đây chúng ta s xem xét m t s ví d trong nhi u phương án có th đư c xem xét. Có th có nh ng phương án khác s có chi phí th p hơn. V i phương pháp th và sai không bao gi có th hoàn toàn ch c ch n r ng chúng ta s tìm ra đư c phương án có chi phí th p nh t tr khi m i phương án đ u đư c đánh giá. Dĩ nhiên, nh ng ví d dư i đây ch nh m m c đích minh h a cho quá trình phát tri n và đánh giá m t k ho ch t ng h p hơn là nh m m c đích tìm ra phương án có chi phí h p lý. Trong th c t , m t k ho ch thành công ph thu c vào vi c các Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 116 ngu n l c có đ y đ hay không và s kiên trì c a nhà ho ch đ nh. S h tr c a máy tính cũng s giúp nhà ho ch đ nh lo i b đư c nh ng sai sót trong tính toán khi s d ng k thu t th và sai. Ví d : M t nhà s n xu t đã d đoán m c tiêu th s n ph m v xe đ p c a doanh nghi p mình như sau : Tháng Nhu c u hàng tháng S ngày s n xu t trong tháng Nhu c u hàng ngày 1 1000 26 38,5 2 1100 23 48 3 1700 27 63 T ng 3800 76 50 Thông tin v chi phí như sau : Lo i chi phí : Chi phí t n kho/ d tr : 5.000 Đ/s n ph m/tháng. H p đ ng ph (tính trên m t s n ph m) : 30.000 Đ. Lương trung bình (trong gi ) : 40.000 Đ/ngày. M c lương ngoài gi : 50.000 Đ/ngày. S gi đ s n xu t m t s n ph m : 1,6 gi /s n ph m. Chi phí hu n luy n, thuê mư n : 10.000 Đ/s n ph m. Chi phí khi sa th i công nhân : 15.000 Đ/s n ph m. C n tính toán, đánh giá các chi n lư c có th th c hi n và ch n l a chi n lư c có chi phí th p nh t. V i các s li u như trên chúng ta có th có 4 phương án t ng h p khác nhau : Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 117 Phương án 1 : Duy trì k ho ch s n xu t c đ nh trong 3 tháng. M c c u trung bình trong 3 tháng là 50 s n ph m m t ngày. Chúng ta s t ch c s n xu t n đ nh m c này, không làm thêm gi , không bi n đ ng v s nhân công, không thuê h p đ ng gia công bên ngoài. Như v y c n ch p nh n có t n kho d tr trong tháng 1, 2 và s bán h t trong tháng 3. Gi đ nh t n kho ban đ u b ng 0 và cu i kỳ cũng b ng 0. Chúng ta có b ng d tính v s n xu t và t n kho như sau : Tháng M c s n xu t hàng tháng D đoán m c c u M c bi n đ ng t n kho hàng tháng T n kho cu i kỳ 1 2 3 1300 1150 1350 1000 1100 1700 + 300 + 50 - 350 300 350 0 3800 3800 650 S công nhân c n thi t đ s n xu t 50 s n ph m/ngày : 50 s n ph m/(8 h/1,6h/sp) = 10 nhân công. Chi phí c a phương án 1 : Lo i chi phí Ph n tính toán D tr t n kho 650sp × 5.000Đ/sp = 3.250.000 Đ Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 118 Ti n công Thuê mư n Sa th i nhân công H p đ ng ph 10 nhân công × 40.000Đ/ngày × 76 ngày = 30.400.000 Đ 0 0 0 T ng chi phí 33.650.000 Đ Phương án 2 : S d ng h p đ ng ph , s n xu t duy trì n đ nh m c c u th p nh t (39 s n ph m/ngày), m c t n kho th p nh t. V i phương án này, c n có s lao đ ng là : 39 sp/8h/1,6 h) = 7,8 nhân công. (7 ngư i thư ng xuyên và 1 ngư i làm theo th i v ) S n lư ng s n xu t hàng tháng và lương s n ph m c n ký h p đ ng ph hàng tháng như sau : Tháng M c s n xu t hàng tháng D đoán m c c u H p đ ng ph s n xu t T n kho cu i kỳ 1 2 3 1014 897 1053 1000 1100 1700 189 647 14 0 0 2964 3800 836 14 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 119 Chi phí theo phương án 2 s là : Lo i chi phí Ph n tính toán D tr t n kho Ti n công Thuê mư n Sa th i nhân công H p đ ng ph 14 sp × 5000Đ/sp/ tháng = 70.000 Đ 7,8 ngư i × 40.000Đ/ngày/ngư i × 76 ngày = 23. 712.000 Đ 0 0 836 sp × 30.000Đ/sp = 25.080.000 Đ T ng chi phí 48.862.000 Đ Phương án 3 : Áp d ng thuê mư n và sa th i công nhân nh ng khi c n đ s n xu t đúng b ng m c c u, không s d ng h p đ ng ph , t n kho th p nh t. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 120 Chi phí d toán theo phương án 3 : Tháng Nhu c u hàng thán g Lương lao đ ng tr c ti p Chi phí thuê mư n và đào t o Chi phí khi sa th i T ng chi phí 1 2 3 1.00 0 1.10 0 1.70 0 8.000Đ/sp × 1.000 = 8.000.000 Đ 8.000Đ/sp × 1.100 = 8.800.000 Đ 8.000Đ/sp × 1.700 = 13.600.000Đ — 100sp x 10.000Đ/sp = 1.000.000 Đ 600sp x 10.000Đ/sp = 6.000.000 Đ — — — 8.000.000 Đ 9.800.000 Đ 19.600.000 Đ T ng 3800 30.400.000 7.000.000 — 37.400.000 Đ Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 121 Phương án 4 : Huy đ ng công nhân làm thêm gi , tr lương thêm gi nh ng lúc c n, không dùng h p đ ng ph , không tuy n m i, t n kho th p nh t. Lư ng nhân công thư ng xuyên = 8 S n lư ng s n xu t trong gi làm vi c m i ngày = 40 sp Chi phí d toán theo phương án 4 : (đơn v : 1000 đ ng) Tháng Nhu c u hàng tháng S n lư ng trong gi (sp) S n lư n g ngoài gi Lương tr cho SX trong gi Lương tr cho SX ngoài gi T n kho T ng phí 1 2 3 1.000 1.100 1.700 40 x 26 = 1.040 40 x 23 =920 40 x 27 = 1.080 0 140 620 1.040 x 8 = 8.320 920 x 8 = 7.360 1080 x 8 = 8.640 0 140 x 10 = 1.400 620 x 10 = 6.200 40 x 5 = 200 — — 8.520 8.760 14.840 T ng 3.800 24.320 7.600 200 32.120 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 122 So sánh chi phí 4 phương án : Loaïi chi phí A1 Coá ñònh 10 coâng nhaân A2 7-8 coâng nhaân thöôøng xuyeân + hôïp ñoàng phuï A3 Coù theå sa thaûi hay thueâ möôùn neáu caàn A4 8 coâng nhaân thöôøngxuyeân + SX ngoaøi giôø Toàn kho - Löông SX trong giôø - Löông SX ngoaøi giôø - Hôïp ñoàng phuï - Thueâ möôùn - Sa thaûi Toång chi phí 3.250.000 30.400.000 0 0 0 0 33.650.000 70.000 23.712.000 0 25.080.000 0 0 48.862.000 30.400.000 0 7.000.000 0 0 37.400.000 200.000 24.320.000 7.600.000 0 0 0 32.120.000 Ta th y phương án 4 là phương án có chi phí th p nh t. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 123 M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng khái ni m liên quan đ n ho ch đ nh t ng h p, hi u và v n d ng linh ho t các chính sách trong ho ch đ nh t ng h p. Ngoài ra, xác đ nh các lo i chi phí và tính toán chi phí cho các phương án cũng c n đư c lưu ý. N u có đi u ki n, sinh viên đ c thêm m t s tài li u chuyên v ho ch đ nh s n xu t thì s hi u rõ bài h c hơn. Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh – Hi u và v n d ng các chính sách trong ho ch đ nh t ng h p. – Xác đ nh và tính toán các chi phí cho t ng phương án trong ho ch đ nh. CÂU H I T LU N 1. Ho ch đ nh t ng h p là gì ? 2. Anh/Ch hãy phân tích ưu như c đi m c a t ng chính sách trong ho ch đ nh : - T n kho - Tăng giãn ca, - Thay đ i nhân s . - H p đ ng ngoài. 3. Hãy nêu và phân tích các lo i chi phí trong ho ch đ nh t ng h p ? CÂU H I TR C NGHI M 1. Ho ch đ nh t ng h p bao g m t t c nh ng đi m sau đây, ngo i tr : a) Thuê hay sa th i công nhân. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 124 b) Th u thuê bên ngoài. c) Thi t l p t n kho. d) Mua thi t b m i. 2. Chi n lư c nào đư c s d ng đ đáp ng nhu c u c a th trư ng ? a) S n xu t v i s n lư ng n đ nh và s d ng t n kho đ đáp ng cho các bi n đ ng. b) Thuê mư n công nhân hay dùng công nhân bán th i gian. c) Tăng gi m gi làm vi c và th u thuê bên ngoài. d) Gi nguyên tài nguyên đáp ng cho nhu c u cao và tr hàng v khi c n. 3. T t c các phát bi u liên quan đ n m c đ s n xu t là đúng, ngo i tr : a) Chi n lư c s n xu t v i s n lư ng n đ nh. b) Chi phí ch y u c a m c đ s n xu t là thuê mư n nhân công hay sa th i. c) Chi n lư c s n xu t s d ng t n kho đ đáp ng bi n đ ng c a nhu c u. d) Chi phí ch y u là t n kho. Tr l i câu h i tr c nghi m 1 2 3 d a b Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 125 BÀI 5 QU N LÝ T N KHO Các b n thân m n! trong bài này chúng ta s tìm hi u cách qu n lý khác v i nh ng tài li u trư c đây. Đ u tiên, chúng ta hư ng đ n h th ng đ t hàng h n h p theo t ng kho ng th i gian thông qua h th ng đ t hàng h n h p theo s lư ng. Sau đó, chúng ta s xét đ n mô hình lư ng đ t hàng kinh t (EOQ) v i lư ng thi u h t, v i s th a nh n là m c đ ph c v đư c s d ng ph bi n hơn h th ng EOQ. Trong bài này cũng nh n m nh m i liên h ch t ch gi a m c đ ph c v và lư ng thi u h t. Bài này t p trung vào các lo i h th ng t n kho. Chúng ta s tìm hi u h th ng EOQ và đ nh y c a h th ng này. Sau đó, chúng ta tìm đi m tái đ t hàng, xác đ nh lư ng d tr an toàn và m c đ ph c v t i ưu. M c tiêu c a bài : Sau khi h c xong bài này sinh viên s : • Hi u đư c nh ng lý do đ duy trì hàng t n kho. • Li t kê nh ng chi phí phát sinh trong h th ng t n kho. • Miêu t s cân b ng chi phí trong qu n lý t n kho. • Gi i thi u nh ng mô hình qu n lý t n kho. • Th o lu n cách th c hi n và ki m soát h th ng t n kho. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài – Hàng hóa t n kho : hàng hóa, chi ti t, nguyên v t li u d tr đ ph c v cho s n xu t, v n hành. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 126 – Đi m tái đ t hàng : là m c t n kho mà t i đó vi c đ t hàng cho chu kỳ ti p theo đư c th c hi n, m c t n kho này đ dùng cho đ n khi hàng m i đư c nh p v . – M c đ ph c v : là kh năng đáp ng cho các đơn hàng, thư ng m c đ ph c v đư c tính b ng t l ph n trăm s đơn hàng đư c ph c v so v i t ng đơn hàng. – Lư ng d tr an toàn : là lư ng hàng hóa, chi ti t, nguyên v t li u d tr dư đ bù đ p cho nh ng r i ro trong v n hành (cung c p tr , s d ng nhi u…) N I DUNG CHÍNH 1. T ng quan Hàng t n kho là nh ng lo i hàng hóa đư c b o qu n trong kho c a các doanh nghi p đ đáp ng nh ng nhu c u c a chính doanh nghi p, hay c a khách hàng. Tuy nhiên, trong môi trư ng c nh tranh, chi phí cho hàng t n kho đang tr thành m t y u t c n xem xét trong vi c gi m chi phí. Như m t s l a ch n, nh ng công ty Nh t nh n th y r ng, hàng t n kho dư là không c n thi t và nên lo i b . Đây là tri t lý n n t ng c a h th ng s n xu t v a-đúng-lúc (Just-In-Time - JIT). Tuy nhiên, v i nh ng công ty không th c hi n đư c h th ng JIT vì m t s nguyên nhân nào đó thì phương pháp truy n th ng đ qu n lý t n kho v n còn quan tr ng. Trong bài này, chúng ta s xem xét nh ng y u t cơ b n c a qu n lý t n kho truy n th ng, m t s mô hình và k thu t thông d ng đ quy t đ nh t n kho hi u qu . Nguyên t c cơ b n đ th c hi n nh ng quy t đ nh này là : – Lư ng đ t hàng là bao nhiêu ? – Khi nào thì ti n hành đ t hàng ? Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 127 2. Các lo i hàng t n kho Trong s n xu t, t n kho đư c phân thành 4 lo i : (1) T n kho nguyên v t li u/các b ph n c u thành (linh ki n, chi ti t l p ráp,…). (2) T n kho bán thành ph m. (3) T n kho thành ph m. (4) T n kho các m t hàng linh tinh khác (dùng cho s n xu t hay d ch v ). § T n kho nguyên v t li u/ các b ph n c u thành Nguyên v t li u/b ph n c u thành đư c hi u là lo i hàng t n kho dùng đ ch t o thành ph m. Ví d , thép là nguyên li u c a ngành công nghi p s n xu t ô tô (khác v i thép là thành ph m c a ngành công nghi p luy n kim). § T n kho bán thành ph m S n ph m đã qua m t s công đo n ch bi n nhưng chưa là thành ph m thì g i là bán thành ph m. Các bán thành ph m đư c xem là hàng t n kho trong quá trình s n xu t cho đ n khi hoàn ch nh đ xu t xư ng. Nh ng nhà bán l hay phân ph i s n ph m thì không quan tâm đ n t n kho bán thành ph m. § T n kho thành ph m Thành ph m t n kho bao g m t t c các s n ph m đã hoàn t t khâu s n xu t, ch xu t kho bán hàng. Ví d trong nhà máy s n xu t chai, s n ph m hoàn ch nh là nh ng chai đã đư c cho vào các thùng gi y hay h p ch xu t kho tiêu th . Đ i v i nhà bán l hay nhà phân ph i thì nguyên v t li u hay thành ph m là như nhau. § T n kho các m t hàng linh tinh Các m t hàng linh tinh là lo i hàng không có trong c u t o thành ph m nhưng c n thi t cho ho t đ ng s n xu t hay d ch v c a công Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 128 ty. Ví d như d u nh t dùng đ bôi trơn máy móc thi t b hay d ng c văn phòng ph m. 3. Ch c năng t n kho T n kho có 5 ch c năng chính như sau : (1) Duy trì s đ c l p c a các ho t đ ng : v i lư ng d tr t hàng t n kho, m t b ph n hay công đo n s n xu t s linh đ ng hơn trong ho t đ ng c a mình. Th i gian ch bi n nguyên v t li u t i các công đo n không gi ng nhau, vì v y, n u công đo n nào đó có hàng t n kho d tr riêng thì công đo n đó s ít b ph thu c vào công đo n trư c nó. (2) Đáp ng s thay đ i nhu c u s n ph m. Nhu c u thư ng thay đ i theo th i gian và không đư c d báo m t cách đ y đ . Do đó, ph i duy trì lư ng t n kho d tr an toàn đ đáp ng s thay đ i. (3) T o s linh ho t cho đi u đ s n xu t. T n kho cho phép ho ch đ nh s n xu t d dàng hơn và chi phí v n hành th p hơn khi s n xu t v i quy mô l n hơn. (4) T o s an toàn khi thay đ i th i gian cung ng nguyên v t li u. Ch m tr trong vi c cung ng nguyên v t li u có th x y ra (ví d như nh ng thay đ i v th i gian v n chuy n, đình công trong nhà máy c a ngư i cung c p hay công ty v n chuy n, hàng g i không đúng, hay nguyên v t li u đư c cung c p không đúng ch t lư ng,…). Hàng t n kho nh m b o đ m cho h th ng s n xu t ho t đ ng liên t c dù nh ng tr ng i trên có th x y ra. (5) Gi m chi phí đ t hàng nh đơn hàng có s lư ng l n. Khi th c hi n đơn đ t hàng, có nhi u chi phí phát sinh như : nhân công, thông tin liên l c (đi n tho i, đánh máy, g i thư,…), di chuy n,… Vì v y, đ t hàng v i s lư ng l n theo m i đơn hàng s ti t ki m đư c chi phí hơn khi ph i đ t nhi u đơn hàng, phí đ t hàng đơn v s gi m. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 129 4. Chi phí t n kho Hi n nhiên là vi c b o qu n hàng t n kho s làm tăng chi phí cho các ho t đ ng. Vì v y, vi c xem xét ngu n phát sinh và nh ng y u t nh hư ng đ n nh ng chi phí này là c n thi t. Có 4 lo i chi phí t n kho cơ b n : chi phí v n, chi phí t n tr , chi phí đ t hàng và chi phí do thi u h t. Chi phí v n (Capital cost) là chi phí dành cho vi c đ u tư vào các hàng t n kho thay vì đ u tư vào nh ng vi c khác. N u kho n ti n này đư c dùng vào nh ng m c đích khác thì vi c thay đ i đ u tư đư c ch p nh n. Kho n ti n ph i tr cho chi phí t n kho là nh ng kho n không th thu h i. Lư ng ti n ph i tr ph n ánh ph n trăm l i nhu n thu đư c t nh ng ho t đ ng đ u tư khác. Kho n ti n này đư c bi t như là t ng nhu c u v nguyên li u hàng năm nhân v i m c giá đơn v P. Chi phí t n tr (Holding cost) là chi phí cho vi c c t gi và b o qu n hàng t n trong kho. Chi phí này ph thu c vào lư ng hàng trong kho và th i gian hàng hóa đư c lưu tr . Nó bao g m chi phí cho vi c thuê mư n kho bãi, h th ng làm l nh, nhi t đ , ánh sáng, b o v , s sách ghi chép, hàng hóa b h ng, hay chi phí vì l i th i đ i v i các s n ph m như hàng h giá, hàng qua đ t tiêu th , hàng kém ch t lư ng,… Chi phí đ t hàng (Ordering cost) là chi phí liên quan t i vi c phát đơn hàng. Chi phí này ph thu c vào s lư ng đơn hàng. Đây là chi phí ph i ch u trong m i l n đ t hàng, bao g m các chi phí như h p đ ng mua hàng, v n chuy n b ng đư ng th y hay b , nh n hàng, ki m kê, qu n lý và lưu tr , tính toán và ki m toán. Chi phí do thi u h t (Shortage cost) phát sinh khi nhu c u c a khách hàng không đư c đáp ng vì hàng t n kho s n có không đ . Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 130 Đây là chi phí cho vi c buôn bán b gi m, chi phí cho vi c khách hàng không quay tr l i vào l n sau, và nh ng chi phí liên quan đ n vi c gi m s tín nhi m c a khách hàng đ i v i công ty. Đây là lo i chi phí r t khó đo lư ng, không như chi phí t n tr và chi phí đ t hàng. Vì v y chi phí này thư ng đư c ư c lư ng m t cách tương đ i. 5. H th ng t n kho H th ng t n kho là cơ s cho vi c ki m soát m c t n kho, b ng cách xác đ nh xem lư ng đ t hàng là bao nhiêu và khi nào thì ti n hành đ t hàng. Có 2 h th ng ki m soát hàng t n kho cơ b n là : – H th ng ki m soát liên t c. – H th ng ki m soát đ nh kỳ. 5.1 H th ng ki m soát liên t c Trong h th ng này, m c t n kho đư c giám sát thư ng xuyên. Khi m c t n kho gi m đ n m c đã quy đ nh trư c (đư c bi t như là đi m tái đ t hàng), thì đ t đơn hàng m i v i lư ng hàng c đ nh. Lư ng đ t hàng c đ nh đư c tính toán sao cho chi phí t n kho là nh nh t (phương pháp này s đư c nh c đ n sau). Ưu đi m c a h th ng này là m c t n kho đư c ghi nh n liên t c, giúp nhà qu n lý bi t đư c tình hình t n kho. Tuy nhiên, chi phí cho vi c theo dõi liên t c lư ng hàng t n kho s r t cao. H th ng này đ c bi t thích h p cho nh ng lo i hàng t n kho thi t y u. 5.2 H th ng ki m soát đ nh kỳ Vào kho ng th i gian nh t đ nh (tu n hay tháng), s ki m tra đ nh kỳ m c t n kho đ đ t hàng sao cho lư ng hàng t n kho đ t m c đã đ nh trư c. Vì v y, lư ng đ t hàng thay đ i theo t ng th i đo n. Vì m c t n kho không đư c ki m tra trong kho ng th i gian gi a 2 đơn hàng, nên h th ng này ít t n chi phí cho vi c giám sát hơn h Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 131 th ng ki m soát liên t c. Tuy nhiên, h th ng này cũng có như c đi m là ph i d tr lư ng hàng t n kho l n đ tránh s thi u h t gi a hai l n ki m tra. Do h th ng ki m soát thư ng xuyên ph bi n hơn h th ng ki m soát đ nh kỳ, nên chúng ta s t p trung nhi u hơn vào các mô hình lư ng đ t hàng c đ nh trong bài này. 6. Mô hình lư ng đ t hàng kinh t (Economic Order Quantity Model – EOQ) Hình 5.1 : Chu kỳ đ t hàng t n kho Phân tích hàng t n kho d a trên vi c tính toán t ng chi phí t n kho như là m t hàm c a m t s bi n quy t đ nh chưa xác đ nh. Trong mô hình lư ng đ t hàng kinh t , bi n này là kích thư c c a lô hàng c n đ t. D a trên hàm t ng chi phí đ tìm ra m c t i ưu c a bi n ra quy t đ nh. Hình 5.1 cho th y r ng lư ng hàng t n kho là m t hàm bi n thiên theo th i gian. S n lư ng 0 T Q/2 t Q t c đ s d ng d (đ d c) Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 132 Không cho phép có s thi u h t, m i đơn hàng đ n đúng vào lúc lư ng hàng t n kho b ng 0. Chúng ta gi s r ng nhu c u là không thay đ i và đư c cho là D. Vì không có chi phí cho s thi u h t, trong mô hình này, s cân b ng chi phí đư c xem xét gi a chi phí t n tr (bi n phí) và chi phí đ t hàng (đ nh phí). N u lư ng đ t hàng là l n trong m i đơn hàng thì chi phí đ t hàng c đ nh th p. Tuy nhiên, kích thư c lô hàng l n thì s làm tăng các h ng m c hàng hóa trong kho, như v y thì chi phí t n tr tăng cao. Chúng ta mong mu n tìm ra kích thư c v lư ng cho m t đơn hàng t i ưu Q* v i t ng phí t i thi u. Ta bi u th : P : giá mua đơn v (đ ng/đơn v ). D : nhu c u hàng năm (đơn v /năm). H : chi phí t n tr đơn v (đ ng/đơn v /năm). S : chi phí đ t hàng (đ ng/đơn hàng). Q : s lư ng đ t hàng (đơn v /đơn hàng). TC : t ng chi phí (đ ng/năm). T ng chi phí v n hàng năm đư c tính b ng cách nhân lư ng nhu c u hàng năm (D) v i chi phí mua đơn v (P), gi thi t giá mua đơn v là c đ nh trong năm. Chi phí v n hàng năm = P × D T ng chi phí đ t hàng hàng năm đư c tính b ng cách nhân chi phí cho m i l n đ t hàng (S) v i s đơn hàng trong m t năm. Gi s nhu c u hàng năm là không đ i, s đơn hàng trong m t năm s là D Q . Chi phí đ t hàng hàng năm = S × D Q Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 133 T ng chi phí t n tr đư c tính b ng cách nhân chi phí t n tr đơn v (H) v i trung bình t n kho hàng năm Q/2. Chi phí t n tr hàng năm = H × Q 2 T ng chi phí hàng t n kho hàng năm là t ng c a chi phí đ t hàng và chi phí t n tr c ng v i chi phí v n. TC = S × D Q + H × Q 2 + P × D Hình 5.2 : Chi phí theo mô hình EOQ Lư ng hàng t i ưu n m t i giao đi m trên hình 5.2 nơi có t ng chi phí nh nh t. Cũng t i giao đi m đó, đư ng chi phí t n tr c t đư ng chi phí đ t hàng (hay phí t n tr = phí đ t hàng). Vì v y, lư ng hàng t i ưu là Q* đư c xác đ nh như sau : S × D Q = H × Q 2 Hay : Q2 = 2 DS H ⇒Q* = 2D S H × Phí t n tr Đvt Q T ng phí Q* Phí đ t hàng 0 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 134 Lưu ý : có th xác đ nh b ng đ o hàm c a hàm t ng chi phí TC = D S Q × + H Q 2 × , sau đó cho đ o hàm b ng 0, ta thu đư c công th c Q*. Ví d 1 : Đ t v n đ : Công ty H ng Sáng mua 80.000 ki n hàng m i năm. V i các chi phí sau đây : P = 0,40 ngàn đ ng/ki n hàng. H = 0,10 ngàn đ ng/ki n hàng/năm. S = 80 ngàn đ ng/đơn hàng. Công ty làm vi c 220 ngày trong 1 năm. Gi i Kích thư c đơn hàng t i ưu đư c tính như sau : Q* = 2D S H × = 2 80000 80 0,1 × × = 11.313,7 ki n hàng, làm tròn Q* = 11.314 ki n hàng. S đơn hàng trong 1 năm là : P Q = 7,07 (đơn hàng/năm) Th i gian gi a 2 l n đ t hàng = 27,5 ngày. T ng chi phí hàng t n kho : TC = D S Q × + H Q 2 × + P × D = 565,67 + 565,67 + 32.000 = 33.131,4 ngàn đ ng. V m t toán h c, đ i v i mô hình EOQ, chúng ta có gi thi t là giá đơn v (P) không đ i, nhu c u hàng năm (D) không đ i, do v y, chi phí v n là không đ i, không nh hư ng đ n tính t i ưu c a hàm t ng phí. Trong m t s tài li u, nhi u tác gi không tính chi phí v n vào hàm t ng phí khi tính tr s Q*. 7. Đi m tái đ t hàng (Reorder point) Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 135 Khi nh c đ n các mô hình lư ng đ t hàng c đ nh nh ng ph n trên, chúng ta ch đ c p đ n m t trong hai câu h i cơ b n khi xác đ nh hàng t n kho, “lư ng đ t hàng là bao nhiêu”. Theo quan ni m v t n kho m t cách đ y đ chúng ta ph i bi t “khi nào tái đ t hàng”. Đi u này đư c xác đ nh rõ b i đi m tái đ t hàng R. Có m t s nh ng y u t liên quan đ n đi m tái đ t hàng : kho ng th i gian t lúc đ t hàng đ n lúc nh n hàng, phân lo i nhu c u và nh ng yêu c u v m c d tr an toàn. 7.1 Kho ng th i gian t lúc đ t hàng đ n lúc nh n hàng (Lead time) Kho ng th i gian t lúc đ t hàng đ n lúc nh n hàng là s ngày gi a th i đi m đơn hàng đư c phát đi và th i đi m hàng đ n. Hình 5.4 th hi n mô hình EOQ có k đ n th i gian t lúc đ t hàng đ n lúc nh n hàng. Đơn hàng cũng đư c phát đi v i s lư ng là Q nhưng không ph i vào ngày T mà là vào ngày trư c T m t kho ng là L ngày n u đơn hàng đ n vào ngày mà hàng t n kho v a h t t i th i đi m T. Trong su t kho ng th i gian t lúc đ t hàng đ n lúc nh n hàng, nhu c u hàng ngày là d. Do đó, t i th i đi m đ t hàng, lư ng hàng còn l i trong kho là L × d. Nên đi m tái đ t hàng là : R = L × d Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 136 Hình 5.4 : Mô hình EOQ có tính đ n th i gian t lúc đ t hàng đ n lúc nh n hàng. Ví d 2 : Nhà máy Caric chuyên đóng xà lan ph i dùng tôn 5mm v i m c 4.800 t m m i năm (300 ngày làm vi c). Phí tr hàng hàng năm là 20.000đ m i t m và phí đ t hàng là 100.000đ m i l n đ t. Ngư i bán tôn ph i m t 5 ngày t lúc nh n đư c đơn hàng cho đ n khi giao đư c tôn. V y chi n lư c t n kho toàn b s như th nào (s lư ng đ t hàng và th i gian đ t hàng). Gi i Chi n lư c t ng th trong k ho ch t n kho th hi n b i Q* và R. S lư ng hàng đ t là : Q* = 2D S H × = 2 100000 4800 20000 × × = 219 t m. Đi m đ t hàng l i là L × d d đây là : D n = 300 4800 = 16 t m/ngày. L R s n lư ng t c đ s d ng d (đ d c) 0 T t Q Q/2 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 137 Cho nên : R = L × d = 5 × 16 = 80 (t m). V y chi n lư c t n kho t ng th là : m i l n đ t 219 t m tôn và đ t hàng l i khi m c t n kho gi m xu ng còn 80 t m. 7.2 Lư ng d tr an toàn (Safety Stock - SS) Hình 5.4 trên cho th y đơn hàng đư c phát khi m c t n kho đi m tái đ t hàng. Trong su t th i gian t lúc đ t hàng đ n lúc nh n hàng, gi đ nh m c nhu c u không đ i và sau đó thì lư ng hàng m i s đ n ngay khi hàng trong kho v a h t. Tuy nhiên, nhu c u th c t thì không th d đoán ch c ch n. Hay nói cách khác, lư ng hàng t n còn l i trong kho có th đư c s d ng h t trư c ho c sau th i đi m mà hàng m i đư c chuy n đ n. Vì v y, khi nhu c u là không ch c ch n, đ d tr an toàn luôn đư c tính đ n đ b o đ m cho s thay đ i nhu c u trong su t th i gian t lúc đ t hàng đ n lúc nh n hàng (hình 5.5). Hình 5.5 : Mô hình t n kho có d tr an toàn SS 0 Q/2 s n lư ng t Q t c đ s d ng d (đ d c) SS Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 138 Có m t s phương pháp đ xác đ nh lư ng d tr an toàn. M t trong nh ng phương pháp thông d ng là đưa vào lư ng d tr an toàn nh m đáp ng nhu c u, hay nói cách khác, làm tăng kh năng đáp ng hay m c đ ph c v . 7.3 M c đ ph c v (Service Level) M c đ ph c v là xác su t mà hàng t n kho s đáp ng nhu c u trong su t kho ng th i gian t khi đơn hàng đư c phát cho đ n khi nh n hàng ; hay nói cách khác, xác su t mà kho hàng tr ng s không x y ra. Vi c xác đ nh rõ m c đ ph c v là cách ra quy t đ nh đi n hình d a trên s cân nh c gi a chi phí tr hàng cho đ d tr an toàn và chi phí do thi u h t cho vi c gi m doanh s bán vì khách hàng không đư c đáp ng đ y đ nhu c u. M c ph c v t i ưu s là đi m mà t i đó chi phí tr hàng tăng thêm s cân b ng v i chi phí thi u h t do vi c gi m doanh s bán hàng. Ta có phương trình : H Q D       = p(S) × G V i : p(S) : Xác su t thi u h t hàng cho phép. G : Chi phí do thi u h t hàng. Suy ra : p(S) = H Q G D × × V y m c đ ph c v tương ng v i xác su t thi u h t hàng cho phép s là : [1 – p(S)] hay là 1 – H Q G D × × Ví d : n u xác su t thi u h t hàng cho phép c a m t siêu th là p(S) = 0,05, thì m c đ ph c v tương ng s là 0,95 hay 95%. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 139 Trong th c t , khó khăn nh t trong vi c xác đ nh m c đ ph c v đó là chi phí liên quan đ n vi c thi u h t hàng G. Chi phí này liên quan đ n vi c m t mát l i nhu n cơ h i, khách hàng… M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng khái ni m liên quan đ n t n kho, cách ki m soát và mô hình t n kho. Ngoài ra, vi c n m v ng các n i dung liên quan đ n vi c tái đ t hàng, lư ng d tr an toàn, m c đ ph c v s giúp ích cho sinh viên gi m r i ro khi v n hành trong th c t . N u có đi u ki n, sinh viên đ c thêm m t s bài báo liên quan đ n v n hành kho bãi th c t thì s hi u rõ bài h c hơn. Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh – Các ch c năng c a t n kho. – Các lo i chi phí t n kho. – Đi u ki n và áp d ng mô hình EOQ. – Đi m tái đ t hàng, m c d tr an toàn. CÂU H I T LU N 1. Hãy trình bày vai trò và ch c năng c a t n kho trong v n hành ? 2. T i sao ph i ki m soát t n kho ? Ưu như c đi m c a ki m soát liên t c và đ nh kỳ ? 3. Ưu như c đi m c a mô hình EOQ ? 4. T i sao ph i c n xác đ nh đi m tái đ t hàng ? 5. M c đích c a d tr an toàn là gì ? T i sao ngư i ta c g ng gi Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 140 m c d tr an toàn m c th p nh t có th đư c ? 6. Theo b n, có nên tăng m c đ ph c v lên hay không ? T i sao ? CÂU H I TR C NGHI M 1. M c đích c a t n kho nguyên v t li u là : a) Nh m đ m b o cho quá trình s n xu t không b gián đo n do thi u nguyên v t li u. b)C i thi n ch t lư ng s n ph m. c) Thúc đ y quá trình s n xu t. d)a, b, c đ u sai. 2. Chi phí t n tr đơn v là : a) Chi phí t n kho. b)Chi phí đ t hàng. c) Chi phí lưu gi , b o qu n. d)Chi phí gia tăng khi s n xu t tăng thêm 1 đơn v . 3. Trong mô hình EOQ, s n lư ng t i ưu x y ra t i : a) Phí đ t hàng b ng phí t n tr , b)Phí đ t hàng nh hơn phí t n tr , c) Phí đ t hàng l n hơn phí t n tr , d)Phí đ t hàng là th p nh t. 4. Đi m tái đ t hàng x y ra t i : a) M c t n kho b ng 0. b)M c t n kho b t kỳ, c) M c t n kho đ m b o cho đ n khi nh n hàng. d)M c t n kho trung bình. 5. Tìm phát bi u đúng : Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 141 a) “T n kho luôn có l i cho s n xu t nên chúng ta ph i gia tăng lư ng t n kho”. b)“T n kho không liên quan đ n quá trình s n xu t vì không tr c ti p s n xu t ra s n ph m”. c) “T n kho theo mô hình EOQ có gi thi t là lư ng đ t hàng ch nh n 1 l n”. d)a, b, c đ u đúng. 6. Thành ph n c a chi phí t n tr , b o qu n có th là : a) M t mát, hao h t nguyên v t li u trong quá trình s d ng. b)Chi phí liên quan đ n nhà kho. c) Chi phí v n chuy n nguyên v t li u đ n kho. d)a và b đ u đúng. Bài t p Bài 1 : Công ty Comptek hàng năm c n 10.000 chi ti t cho m t ch ng lo i s n ph m. Phòng v t tư công ty đ t m i l n là 400 chi ti t, t n 55.000 đ cho m i l n đ t hàng, n u đ trong kho thì chi phí t n tr là H = 4.000đ/chi ti t. Hãy tính : 1. Chi phí v t n kho trong năm. 2. Lư ng đ t hàng kinh t EOQ. 3. T ng chi phí v t n kho tính theo EOQ nói trên. 4. S ti t ki m hàng năm v t n kho n u dùng EOQ nói trên. Bài 2 : S n ph m A c a công ty TNT có c u trúc như sau : Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 142 Ch ng lo i T n kho A A 30 B(2) B 20 E(1) E 10 F(2) F 15 C(3) C 30 D(5) D 20 G(4) G 20 H(2) H 20 N u s n ph m A c n có 150 đơn v trong tu n th 6 và th i gian đ t hàng cho m i ch ng l ai linh ki n là 1 tu n. 1. Hãy v c u trúc s n ph m theo hình cây. 2. L p l ch đ t hàng cho t ng lo i linh ki n, m i tu n ph i đ t t ng lo i linh ki n là bao nhiêu ? (Đi n vào b ng dư i đây). Ch ng lo i 1 2 3 4 5 6 T ng nhu c u T n kho s n có A Nhu c u th c Nh n hàng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 143 Phát đơn hàng T ng nhu c u T n kho s n có B Nhu c u th c Nh n hàng Phát đơn hàng T ng nhu c u T n kho s n có C Nhu c u th c Nh n hàng Phát đơn hàng T ng nhu c u T n kho s n có D Nhu c u th c Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 144 Nh n hàng Phát đơn hàng T ng nhu c u T n kho s n có E Nhu c u th c Nh n hàng Phát đơn hàng T ng nhu c u T n kho s n có F Nhu c u th c Nh n hàng Phát đơn hàng T ng nhu c u T n kho s n có Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 145 G Nhu c u th c Nh n hàng Phát đơn hàng T ng nhu c u T n kho s n có H Nhu c u th c Nh n hàng Phát đơn hàng Tr l i câu h i tr c nghi m 1 2 3 4 5 6 a c a c c d Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 146 BÀI 6 HO CH Đ NH NHU C U V T TƯ S N XU T THEO J.I.T VÀ S N XU T TINH G N Các b n thân m n! H th ng Ho ch đ nh nhu c u v t tư (Material Requirements Planning – MRP) trong s n xu t liên quan đ n 3 y u t chính : đi u đ s n xu t, mua hàng và ki m tra t n kho. Đi u đ s n xu t xác đ nh nhu c u cho các h ng m c v t tư c n thi t cho k ho ch s n xu t, t n kho theo dõi các h ng m c v t tư cung c p cho k ho ch và cho bi t h ng m c v t tư nào thi u h t, chuy n thông tin này sang b ph n mua hàng đ đ t hàng nhà cung c p b sung cho k ho ch s n xu t. Vi c th c hi n h th ng MRP không đơn gi n, nó đòi h i các doanh nghi p ph i thay đ i phương th c ho t đ ng. H u h t các b ph n đ u liên quan đ n vi c ho ch đ nh, do v y, c n có s ph i h p ch t ch gi a các b ph n, phòng ban trong doanh nghi p. Bên c nh đó, trong chương này, chúng tôi cũng đ c p đ n m t tri t lý s n xu t theo ki u Nh t B n, đó là ki u s n xu t “v a đúng lúc” (Just – In – Time : JIT) là h th ng s n xu t ch ng lãng phí d a trên n n t ng gi m t i đa m c t n kho, đi u này đòi h i s liên h ch t ch gi a các b ph n và s chính xác c a k ho ch s n xu t. Ngoài ra, cũng d a trên n n t ng ch ng lãng phí, m t tri t lý s n xu t m i đã đư c xây d ng và ng d ng r ng rãi t i nhi u công ty trên toàn th gi i, đó là s n xu t tinh gi n (s n xu t ti t ki m) (lean manufacturing) cũng đư c gi i thi u trong chương này. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 147 M c tiêu c a bài : Sau khi h c xong bài này sinh viên s : • Phân bi t đư c các h ng m c v t tư đ c l p và ph thu c trong c u trúc s n ph m. • Xây d ng đư c b ng danh sách v t tư cùng các yêu c u c th . • Xây d ng b ng đi u đ s n xu t chính và các l nh s n xu t, ki m tra trong t ng giai đo n c a k ho ch. • N m đư c tri t lý Just-in-Time và s n xu t tinh gi n. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài – B ng đi u đ s n xu t chính : là k ho ch s n xu t các đơn hàng theo k ho ch giao hàng đã đư c đ nh trư c. – Công tác ho ch đ nh nhu c u nguyên v t li u : chuy n k ho ch t b ng đi u đ s n xu t chính sang k ho ch nguyên v t li u và các bán thành ph m trung gian. – H th ng kéo (pull system) : h th ng s n xu t ho t đ ng trên n n t ng nhu c u (demand feeding process). Khi không có nhu c u, h th ng s ngưng ho t đ ng, khi có nhu c u, nó s kéo h th ng ho t đ ng. – KANBAN : theo ti ng Nh t có nghĩa là th (card), th này có các thông tin v lô hàng đang th c hi n, th này h u ích cho c quá trình v n hành và ki m soát s n xu t. N I DUNG CHÍNH 1. T ng quan Ho ch đ nh nhu c u nguyên v t li u là ho ch đ nh s lư ng và th i đi m nguyên v t li u và bán thành ph m c n thi t đáp ng nhu c u s n xu t các đơn hàng. Hay nói cách khác, ho ch đ nh nhu c u Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 148 nguyên v t li u là chuy n k ho ch s n xu t các đơn hàng thành k ho ch nguyên v t li u và các bán thành ph m trung gian. Sau khi có k ho ch này, vi c ki m tra t n kho đư c th c hi n, n u nguyên v t li u ho c chi ti t nào không đ đáp ng, thì s đư c chuy n sang b ph n mua hàng và các l nh đ t hàng s đư c th c hi n tương ng. Như v y, m c tiêu chính c a ho ch đ nh nhu c u v t tư là đ m b o nguyên v t li u và các bán thành ph m trung gian cho k ho ch s n xu t không b gián đo n. Vai trò c a c a ho ch đ nh này trong hình 6.1. 2. H ng m c v t tư đ c l p và H ng m c v t tư ph thu c Chúng ta bi t r ng, các công ty s n xu t luôn chu n b các k ho ch cho tương lai, cơ s c a vi c ho ch đ nh này là d báo nhu c u s n xu t. Tuy nhiên, không ph i t t c các s n ph m, chi ti t đ u đư c d báo. Trong mô hình t n kho c đi n ch nh ng s n ph m cu i cùng (thành ph m) m i đư c d báo. Còn nh ng chi ti t liên quan c u thành nên s n ph m này thì không đư c d báo, mà chúng đư c xác đ nh d a trên s li u v a d báo. Ngoài ra, nh ng công ty Ki m tra t n kho B ng đi u đ s n xu t chính Mua hàng MRP Hình 6.1 : Vai trò và ho t đ ng MRP trong doanh nghi p Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 149 chuyên cung c p bán thành ph m cho nh ng công ty khác, ví d , công ty A chuyên s n xu t các bo m ch đ cung c p cho công ty B s n xu t máy tính, máy in... thì s n lư ng s n xu t bo m ch c a A s ph thu c hoàn toàn vào s n lư ng s n xu t c a công ty B. Trong trư ng h p này d báo s n lư ng c a công ty B là thông tin quan tr ng đ i v i công ty A. Qua phân tích trên, chúng ta th y r ng, nh ng s n ph m có đư c t d báo nhu c u đư c g i là h ng m c v t tư đ c l p và các h ng m c v t tư đư c xác đ nh thông qua nh ng s n ph m sau cùng đư c g i là h ng m c v t tư ph thu c. V i khái ni m này, MRP r t phù h p v i vi c tính toán, xác đ nh các nhu c u ph thu c (nguyên v t li u, bán thành ph m), c s lư ng và th i gian tương ng, ph c v cho k ho ch s n xu t thành ph m sau cùng. Đây chính là ưu th c a MRP trong v n hành và ngày càng đư c ng d ng r ng rãi. L y m t thí d đơn gi n trong s n xu t gh ng i, m i gh c n 4 chân, n u d báo có th bán đư c 400 gh trong tháng t i, thì ta nhân s gh c n làm (400) cho s chân c n cho m i gh (4) s ra s lư ng chân gh c n ph i s n xu t trong tháng t i (1600). Nhu c u c a chân gh ph thu c vào nhu c u c a gh . Như v y : gh là h ng m c v t tư đ c l p và chân gh là h ng m c v t tư ph thu c. 3. Cách ti p c n ho ch đ nh nhu c u v t tư (MRP) 1. Khi nào c n giao s n ph m cho khách hàng, nhu c u m i lo i (s lư ng và th i gian) ? 2. Khi nào thì lư ng d tr c n ki t (ki m tra t n kho) ? 3. Khi nào thì đơn hàng b sung ph i đư c g i đi (phát đơn hàng)? 4. Khi nào thì s hàng đ t v đ n nơi (nh n hàng) ? M c tiêu chính c a MRP là cho ta thông tin đ bi t khi nào c n Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 150 phát đơn đ t hàng. Nó đư c áp d ng trong vi c mua hàng ngoài và c trong vi c đ t hàng n i b bên trong xí nghi p. 3.1 D li u đ u vào và đ u ra c a MRP Có 3 d li u đ u vào là : – B ng đi u đ s n xu t chính. – B ng danh sách v t tư. – H sơ v v t tư t n kho. D li u đ u ra c a MRP là k ho ch nguyên v t li u và các bán thành ph m trung gian (s lư ng và th i gian tương ng). Sau khi ki m tra t n kho, các quy t đ nh đư c đưa ra tương ng là : – Các linh ki n nào c n đ t hàng ? – Đ t bao nhiêu ? – Đ t khi nào ? 3.2 B ng danh sách v t tư B ng danh sách v t tư là m t b ng li t kê toàn b các chi ti t c n và s lư ng tương ng đ ch t o hay l p ráp thành s n ph m. Dư i đây là b ng danh sách c a m t s n ph m T. B ng 6.1 : B ng danh sách v t tư s n ph m T Mã s chi ti t S lư ng yêu c u U 2 W 1 X 2 V 3 W 2 Y 2 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 151 T b ng danh sách v t tư, chúng ta xây d ng c u trúc cây c a s n ph m T và th hi n hình 6.2 và đư c phân theo ba m c : M c 0 : s n ph m T M c 1 : chi ti t U, V M c 2 : chi ti t W, X, Y M t s lưu ý khi xây d ng cây s n ph m : • Nên mã hóa t t c các chi ti t thành các ký t . • Nh ng chi ti t cùng m c (level) thì nên đ t ngang hàng, (U, V). • Nh ng chi ti t gi ng nhau nên đ t cùng m c đ d dàng tính t ng nhu c u c a chi ti t này. • M t chi ti t ch đư c mã hóa 1 l n, m c dù chi ti t này có th thu c nhi u c m khác nhau, nhi u m c khác nhau (chi ti t W). Hình 6.2 : C u trúc cây s n ph m c a s n ph m T T U (2) V (3) W (1) X (2) W (2) Y (2) Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 152 Đ s n xu t 100 đơn v s n ph m T thì chúng ta c n : Chi ti t U : 2 × S s n ph m T = 2 × 100 = 200 Chi ti t V : 3 × S s n ph m T = 3 × 100 = 300 Chi ti t W : 1 × S chi ti t U = + 2 × S chi ti t V = 1 × 200 = 2 × 300 = 200 600 Chi ti t X : 2 × S chi ti t U = 2 × 200 = 400 Chi ti t Y: 2 × S chi ti t V = 2 × 300 = 600 4. S d ng b ng Đi u đ s n xu t chính trong L ch Trình MRP B ng 6.2 : Nhu c u v t tư đ hoàn thành 100 đơn v s n ph m T vào tu n th 7 TUAÀN 1 2 3 4 5 6 7 T. gian thöïc hieän Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 153 T Thôøi gian yeâu caàu 100 S.Ph m T = 1 tuaàn Nhu caàu vaät tö 100 U Thôøi gian yeâu caàu 200 Chi tieát U = 2 tuaàn Nhu caàu vaät tö 200 V Thôøi gian yeâu caàu 300 Chi tieát V = 2 tuaàn Nhu caàu vaät tö 300 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 154 W Thôøi gian yeâu caàu 800 Chi tieát W = 3 tuaàn Nhu caàu vaät tö 800 X Thôøi gian yeâu caàu 400 Chi tieát X = 1 tuaàn Nhu caàu vaät tö 400 Y Thôøi gian yeâu caàu 600 Chi tieát Y = 1 tuaàn Nhu caàu vaät tö 600 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 155 Trong b ng 6.2, đ i v i nhu c u 100 s n ph m T tu n th 7 đư c chuy n thành nhu c u v nguyên v t li u đ s n xu t 100 s n ph m T tu n th 6 (100 - do th i gian s n xu t T m t 1 tu n) và như v y chúng ta c n 200 U và 300 V tu n th 6 tương ng. Đ có đư c 200 U tu n th 6, chúng ta c n nguyên li u đ s n xu t 200 U tu n th 4 (200 – do th i gian s n xu t U m t 2 tu n). Tương t như v y, chúng ta có đư c toàn b b ng nhu c u cho nguyên v t li u và bán thành ph m trung gian. Đây là nhi m v chính c a công tác MRP t i xí nghi p là chuy n k ho ch s n xu t thành k ho ch nguyên v t li u và các bán thành ph m trung gian. T đây chúng ta ra các quy t đ nh s n xu t tương ng. 5. Ho ch đ nh Nhu c u công su t Ch c năng cơ b n c a h th ng ho ch đ nh nhu c u công su t là đ so sánh công su t đòi h i (d a trên các đơn hàng xu t phát t các b ng MRP) v i công su t có s n. N u m c đ s d ng dư i 100% thì b ng đi u đ là kh thi. N u m c đ s d ng th p hơn nhi u thì ho c là công su t quá th a ho c là ph i thay đ i cách đi u đ đ dùng cho h t công su t. Còn n u đ s d ng l n hơn 100% thì b thi u công su t. Thí d : b ng đi u đ s n xu t c a hãng nư c ng t Minh Thanh đ i v i lo i chai 2 lít trong 5 tháng s p t i như sau : Tháng 1 2 3 4 5 S chai 100.000 125.000 100.000 175.000 150.000 Hãng thuê đ th đ hàng tháng s n xu t đư c 150.000 chai, vì có đ thi t b đ s n xu t đư c 200.000 chai. Hãy xác đ nh đ s d ng lao đ ng và thi t b , và có đ ngh gì đ xét l i b ng đi u đ này Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 156 không ? T l s d ng lao đ ng c a t ng tháng trong 5 tháng t i là : Tháng 1 2 3 4 5 T l 100/150 125/150 100/150 175/150 150/150 67% 83% 67% 117% 100% Hi u qu s d ng thi t b c a t ng tháng trong 5 tháng t i là : Tháng 1 2 3 4 5 T l 100/200 125/200 100/200 175/200 150/200 50% 62,5% 50% 87,5% 75% Đi m đ ng trên đây n m kh năng lao đ ng. Ta th y là tháng 4 s n xu t không đ t nhu c u, vì r ng tháng 5 không có kh năng d tr n u tháng 4 g i hàng ch m tr , thì tháng 5 cũng ch m tr . Tr khi ta không th thay đ i b ng đi u đ đ ch p nh n vi c g i tr h n. Có m t kh năng là làm thêm gi trong tháng 4 đ ra thêm 25 ngàn chai n a. Còn n u chi phí d tr cho 1 tháng mà ít hơn chi phí gia tăng do làm thêm gi thì ta thay đ i b ng đi u đ đ cho tháng 3 làm thêm 25.000 chai như sau : Tháng 1 2 3 4 5 S chai 100.000 125.000 125.000 150.000 150.000 6. H Th ng Just-In-Time (J.I.T) H th ng s n xu t JIT là thành qu c a công tác ch ng lãng phí, Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 157 đ c bi t liên quan đ n t n kho, nó g m các nhân t cơ b n sau đây : 1. Tài nguyên linh đ ng. 2. M t b ng phân thành t ng ô. 3. H th ng kéo. 4. H th ng ki m tra s n xu t Kanban. 5. S n xu t lô nh . 6. Đi u ch nh nhanh. 7. S n xu t đ u đ n. 8. C i ti n ch t lư ng. 9. Quan h t t v i nhà cung c p. 10.C i ti n liên t c. 6.1 Tài nguyên linh đ ng Khái ni m tài nguyên linh đ ng th hi n dư i d ng công nhân đa năng v i máy đa năng đư c xem là m t nhân t ch y u c a JIT. Nh ng thay đ i c a Ông Taiichi Ohno (ngư i sáng l p tri t lý J.I.T) v s linh ho t c a lao đ ng đã thúc đ y làm cho các máy linh ho t nhi u hơn. Cho nên m c dù các nhà s n xu t khác ưa thích mua s m thi t b đ c bi t có đ t đ ng cao, công ty Toyota v n chu ng máy nh , đa năng. 6.2 M t b ng phân thành t ng ô Nhóm theo ô bao g m nhi u máy khác nhau đư c t p h p l i theo quá trình đ ch t o các chi ti t cùng nhóm. Cách b trí máy vào cùng m t ô tương t như m t đư ng dây l p ráp nh và thư ng có d ng ch U. Bán thành ph m gia công s di chuy n bên trong ô này, ngư i th s di chuy n t quá trình này sang quá trình khác theo m t l trình đư c đ nh s n, cách b trí này làm tăng tính linh đ ng c a ngư i công nhân. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 158 6.3 H th ng kéo Đ i v i h th ng s n xu t truy n th ng đư c g i là h th ng đ y (push system), trong h th ng này, t t c các công đo n th c hi n theo m t k ho ch đ nh trư c, bán thành ph m đư c gia công và đ y ra công đo n sau cho đ n khi hoàn thành và đ y vào kho. Vi c phân ph i s n ph m thông thư ng xu t phát t h th ng kho. Đ i v i h th ng này, có th s n xu t khi chưa có nhu c u c th , thư ng k ho ch s n xu t đư c xây d ng d a trên d báo nhu c u. H th ng đ y r t phù h p v i nhu c u l n (mass demand), đáp ng nhanh đơn hàng. V i h th ng kéo, ho t đ ng s n xu t di n ra khi th c s có nhu c u và đư c g i là h th ng ho t đ ng theo nhu c u (demand feeding process). Khi m t lư ng s n ph m đư c chuy n cho khách hàng, thì KANBAN tương ng v i s n ph m đó đư c gi i phóng và ngư i công nhân khâu cu i cùng s đi đ n tr m làm vi c ngay trư c đó, nh n bán thành ph m đúng b ng s lư ng s n ph m đã đư c bán, gia DAÂY CHUYEÀN SAÛN XUAÁT Coâng nhaân1 Maùy Ñaàu vaøo Ñöôøng ñi cuûa saûn phaåm Ñöôøng ñi cuûa coâng nhaân Coâng nhaân 2 Coâng nhaân 3 Ñaàu ra Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 159 công ki m tra ch t lư ng và tr l i vào kho. Tương t như v y, khi s lư ng bán thành ph m đư c l y đi, ngư i công nhân tr m trư c đ n tr m trư c n a đ l y bán thành ph m gia công và tr l i cho tr m sau. Quá trình ti p t c cho đ n khâu đ u tiên, kho nguyên v t li u. Đây chính là hình nh kéo, nhu c u s kéo h th ng ho t đ ng và h th ng s s n xu t đúng b ng nhu c u, khi không có nhu c u h th ng s ngh . Như v y, h th ng kéo phù h p v i nhu c u nh , đây chính là nguyên nhân h th ng s n xu t theo lô nh . Khi nhu c u gia tăng, h th ng kéo s chuy n d n sang h th ng đ y. 6.4 H th ng ki m tra s n xu t Kanban Kanban là m t trong các công c ki m soát s n xu t. Đ i v i tr m công vi c này Kanban là m t phi u (th ) đ t hàng, còn đ i v i tr m k ti p nó tr thành m t phi u v n chuy n – ch đ nh rõ ph i nh n b ph n chi ti t hay nguyên li u nào t tr m trư c nó v i s lư ng bao nhiêu. Thông thư ng m t kanban ch a các thông tin sau : Tên và mã s các b ph n chi ti t, tên và v trí nơi s n xu t ra các b ph n chi ti t đó ( quy trình trư c), tên và v trí nơi các b ph n chi ti t s đ n (quy trình sau), v trí khu v c t n tr , s lư ng các b ph n chi ti t trong m t lô hàng, lo i thùng ch a, s c ch a m i thùng... Đôi khi kanban, mang nhi u màu s c khác nhau đ ch đ nh nguyên li u và các công đo n khác nhau trong s n xu t. Thí d minh h a 1 kanban : Mã s chi ti t : 7412 Chi ti t : VÒNG CH N S c ch a : 25 T : Lo i h p : A Đ n : Máy M-2 S th : 3/5 L p ráp L-4 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 160 Quá trình v n hành c a m t KANBAN gi a m t khu v c v n hành trong quy trình s n xu t đư c trình bày sau đây : xét trư ng h p đ i v i KANBAN đơn, quá trình v n hành như sau : xét 2 tr m làm vi c liên ti p nhau trong quy trình làm vi c là tr m 1 và tr m 2. Bư c 1 : khi công nhân tr m 2 gia công, l y chi ti t t thùng ch a và gi i phóng KANBAN đang đính vào thùng này và tr nó l i cho ngư i làm t i tr m 1. Bư c 2 : ngư i công nhân tr m 1, sau khi nh n th y tín hi u gia công t KANBAN v a đư c tr l i, s gia công theo đúng s lư ng yêu c u, tr và đính nó vào thùng ch a đ y chi ti t. Bư c 3 : thùng này t tr m 1 s đư c chuy n sang tr m 2, theo đúng yêu c u. Bư c 4 : thùng r ng tr m 2 s đư c chuy n tr l i cho tr m 1 và quá trình s ti p t c n u có nhu c u gia công tr l i. Công th c xác đ nh s kanban c n thi t : dL S N C + = Trong đó : N = S kanban ho c thùng ch a. d = nhu c u trung bình trong m t giai đo n nào đó. L = th i gian đ t hàng l i. S = lư ng d tr an toàn. C = kích thư c thùng ch a. Thí d 3 : Cô Kim Hương làm xí nghi p M Ph m có nhi m v rót đ y, đ y n p và dán nhãn chai d u g i đ u. Quá trình yêu c u cô cung c p m t gi trung bình 150 chai. M i thùng ch a đ t đư c 25 chai và c n cài lên đó 1 kanban, mu n nh n đư c chai m i t ch làm vi c trư c đó ph i m t 30 phút, nhà máy dùng lư ng d tr an Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 161 toàn b ng 10%. V y cô Kim Hương c n làm m y kanban ? Gi i Ta có : d = 150 chai/gi L = 30 phút = 0,5 gi S = 0,1 (150 × 0,5) = 7,5 chai C = 25 chai Như v y : 150 0,5 7,5 N 25 × + = = 3,3 KANBAN Ta có th quy tròn con s lên trên ho c xu ng th p (v i 3 thùng ch a s bu c ta c i ti n trong tác nghi p và v i 4 thùng s cho phép ta thư th m t chút). 6.5.S n xu t lô nh S n xu t lô nh c n ít không gian và v n đ u tư hơn các h th ng đòi h i t n kho l n. Nh s n xu t kh i lư ng nh trong m t giai đo n nào đó ta có th di chuy n quá trình g n l i nhau và đơn gi n vi c v n chuy n gi a các ch làm vi c. Trong s n xu t lô nh , các v n đ ch t lư ng d đư c phát hi n và công nhân ít có xu hư ng cho qua các chi ti t kém ch t lư ng (mà trong s n xu t lo t l n d có xu hư ng này hơn). M c t n kho th p khi n cho các quá trình ph thu c l n nhau nhi u hơn. Đi u này r t có l i, nó giúp ta nhanh chóng phát hi n ra các sai sót và các đi m đ ng, t o cơ h i cho công nhân gi i quy t các khó khăn phát sinh. Nhìn vào công th c tính kanban, ta th y là mu n gi m kanban (cho m t thùng ch a có kích thư c c đ nh) thì ta ph i gi m lư ng d tr an toàn ho c ngay c th i gian đ t hàng l i. Có 4 thành ph n h p thành th i gian đ t hàng l i : 1. Th i gian gia công. 2. Th i gian di chuy n. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 162 3. Th i gian ch đ i. 4. Th i gian đi u ch nh. 6.6 Đi u ch nh nhanh B ng m t h th ng đư c g i là "đ i khuôn trong vài phút" (Single-minute exchange of dies-SMED). SMED d a vào các nguyên lý sau mà ta có th áp d ng đ i v i b t kỳ đi u ch nh nào. 1. Tách riêng đi u ch nh trong ra kh i đi u ch nh ngoài. "Đi u ch nh trong" đư c ti n hành khi máy đã ng ng, ta ch có th th c hi n đi u ch nh khi đã xong nguyên công trư c. "Đi u ch nh ngoài" thì ngư c l i, ta có th th c hi n trư c trong khi máy đang ch y. 2. Chuy n đi u ch nh trong thành đi u ch nh ngoài. 3. S p x p h p lý công vi c đi u ch nh. Có th gi m thi u các ho t đ ng đi u ch nh ngoài b ng cách b trí ch làm vi c h p lý, đ t d ng c và khuôn gá g n ch s d ng, b o dư ng máy và gá l p tr ng thái t t. Có th gi m thi u các ho t đ ng đi u ch nh trong b ng cách đơn gi n ho c b h n vi c hi u ch nh. 4. Th c hi n vi c hi u ch nh song song ho c lo i b hoàn toàn. Tăng thêm ngư i trong đ i đi u ch nh ta có th gi m đáng k th i gian đi u ch nh. Ngoài ra, s d ng chi ti t và nguyên v t li u tiêu chu n hóa có th gi m ho c nhi u khi kh i ph i đi u ch nh n a. 6.7 S n xu t đ u đ n Có m t cách làm gi m bi n đ ng s n xu t do có nhu c u đ t xu t là d báo sao cho chính xác hơn. M t cách ti p c n đ th c hi n s n xu t đ u đ n n a là san b ng nhu c u quy ho ch dài h n. Nhu c u đư c chia thành nh ng s gia nh theo th i gian và tr i càng đ u càng t t trong su t giai đo n l p k ho ch. Ví d : N u công ty X d báo nhu c u hàng tháng là 50 s n ph m A, 26 s n ph m B, 20 s n ph m C, 4 s n ph m D, thì nên s p x p các Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 163 lo i s n ph m trên như th nào đ s n xu t càng đ u đ n càng t t (gi s m i tháng làm vi c 4 tu n). K Ho ch S n Xu t Theo Lô và S n Xu t K t H p Tu n S n ph m 1 2 3 4 T ng A 25 25 50 S n xu t B 25 1 26 theo lô C 20 20 D 4 4 25 25 25 25 100 S n ph m 1 2 3 4 T ng A 13 12 13 12 50 S n xu t B 6 7 6 7 26 k t h p C 5 5 5 5 20 D 1 1 1 1 4 25 25 25 25 100 6.8 C i ti n ch t lư ng H qu t t y u c a vi c áp d ng h th ng JIT đó là ch t lư ng ph i luôn đư c đ m b o và c i ti n liên t c. B i vì, không có t n kho đ d tr an toàn cho các chi ti t sai h ng. Khi quá trình đư c s p Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 164 x p h p lý và t o ra đư c h th ng JIT thì t t nhiên có th tăng nhanh c i ti n ch t lư ng trong nhà máy. M c tiêu ch t lư ng c a Toyota là (cũng như m c tiêu t n kho b ng không). Trong khi theo đu i chương trình sai h ng b ng không công ty tìm cách nh n d ng các v n đ ch t lư ng t ngu n g c c a chúng, gi i quy t chúng và không bao gi đư c xu t hàng h ng ra ngoài. Cu i cùng Ohno quy t đ nh công nhân, ch không ph i ki m tra viên, có trách nhi m ki m tra ch t lư ng s n ph m. Ti n thêm bư c n a, v i trách nhi m trên, ông cho công nhân có quy n mà trư c nay chưa h có, đó là "jidoka" (t đ ng hóa), t c là có quy n d ng đư ng dây s n xu t l i n u th y có v n đ ch t lư ng. 6.9 Quan h t t v i nhà cung c p Có m t m ng lư i nhà cung c p tin c y cũng là đi u thi t y u c a JIT. Khuynh hư ng c a các nhà cung c p t khi có s ki n JIT : 1. Đóng g n khách hàng. 2. Dùng xe t i nh . 3. Nghiên c u xây c t kho hàng nh g n khách hàng và cùng các ngư i cung c p khác h p l i dùng chung m t kho. 4. S d ng container tiêu chu n hóa và c p hàng theo đúng k ho ch đ nh trư c. 5. Tr thành ngư i cung c p hàng đư c ch ng nh n và tr ti n theo m t kho ng th i gian đ u đ n hơn là theo chuy n hàng. M t lý do quan tr ng trong vi c quan h v i nhà cung c p đó là : do h th ng JIT gi m t i đa t n kho, vi c d tr nguyên v t li u là ít nh t, nên đ đ m b o cho s n xu t bu c nhà cung c p ph i d tr cho h và cung c p đ nguyên v t li u khi c n. Do v y, khó khăn trong d tr nguyên v t li u s đư c chuy n cho các nhà cung c p và các nhà cung c p thư ng liên k t v i nhau đ gi m khó khăn này. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 165 6.10 C i ti n liên t c Các nguyên t c v c i ti n liên t c : 1. Luôn quy t tâm c i ti n, không nên th a mãn v i hi n tr ng. 2. Hãy ki m tra và th , đ ng tin vào s hoàn h o. 3. Hãy t đ ng não và suy nghĩ, đ ng mua s c i ti n. 4. Làm vi c trong tinh th n đ ng đ i, làm vi c theo nhóm. 5. Ph i th a nh n là c i ti n không có gi i h n c a nó. Các l i ích chính c a JIT : 1. Gi m m c t n kho. 2. Nâng cao ch t lư ng và năng su t v i chi phí th p. 3. Nâng cao hi u qu s d ng th i gian và không gian. 4. Tăng tính linh ho t, đáp ng k p th i nhu c u khách hàng. 5. Quan h t t hơn v i ngư i cung c p. 6. Đơn gi n vi c l p k ho ch và ki m tra các ho t đ ng. 7. Nâng cao hi u qu s d ng ngu n nhân l c. 8. Đa d ng hóa s n ph m. 7. S n xu t tinh gi n (lean production) 7.1. Khái ni m Thu t ng s n xu t tinh gi n – LEAN PRODUCTION là m t tên g i khác c a h th ng s n xu t theo ki u Nh t B n (Just – In – Time) và h th ng s n xu t c a Công ty s n xu t xe hơi Toyota. M c tiêu trong h th ng s n xu t theo JIT là gi m t i đa t n kho và nh ng lãng phí trong quá trình v n hành (LEAN). Như v y, s n xu t tinh gi n nh m tăng năng su t c a quá trình. Đây chính là m t trong nh ng phương pháp góp ph n tăng năng su t s n xu t và ch t lư ng s n ph m. 7.2. N i dung Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 166 Theo khái ni m nguyên th y xu t phát t Công ty Toyota thì trong h th ng s n xu t tinh gi n nh m gi m t t c nh ng lãng phí sinh ra trong quá trình v n hành. Xu t phát đ u tiên c a Lean bao g m 7 lo i lãng phí (7-waste), theo đó nh ng lãng phí này là : 1. Do s n xu t dư th a (overproduction) : s n xu t nhi u hơn so v i nhu c u th c t , làm cho lư ng t n kho tăng, lãng phí v n, m t b ng, l i th i s n ph m, nguyên li u, s n ph m xu ng c p, phát sinh công vi c gi y t , b o qu n,… 2. Do th i gian ch đ i (waiting) : ch m tr so v i k ho ch, ho ch đ nh, t ch c kém, hu n luy n kém, thi u ki m tra, k lu t,… bên c nh đó có th do ch đ b o trì, k thu t, nguyên v t li u không h p lý,… 3. Do v n chuy n (transportation) : do kho ng cách gi a các tr m làm vi c, phòng ban chưa h p lý, ho c di chuy n không h p lý, đư ng đi c a nguyên v t li u không phù h p trong quá trình ho t đ ng,… 4. Do quy trình x lý, s n xu t (processing) : do phương pháp gia công chưa h p lý, lãng phí nguyên v t li u, thi t k s n ph m, công vi c, b trí máy móc thi t b chưa phù h p, ho c quy trình quá ph c t p,… 5. Do t n kho (inventory) : nguyên v t li u ch trư c gia công, b trí s p x p chưa h p lý kho bãi, b o qu n không đúng, không an toàn, t n m t b ng,… 6. Do thao tác (motion) : thao tác không h p lý, hu n luy n chưa t t, ý th c k lu t, thay đ i s n ph m, thay đ i công vi c,… 7. Do s n xu t kém ch t lư ng (rework) : tái s a ch a s n ph m, gây lãng phí th i gian, nhân công, nguyên v t li u, năng lư ng, tr đơn hàng,… Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 167 Tuy nhiên, trong quá trình áp d ng vào v n hành, m t s công ty và các nghiên c u đã đưa thêm m t s lo i lãng phí gây ra nh ng chi phí l n trong v n hành đó là : 8. Do nhân công (people utilization) : s d ng không hi u qu th i gian cho công vi c, không phát huy đư c ý tư ng sáng t o c a con ngư i,… 9. Do năng lư ng (power utilization) : s d ng không h p lý năng lư ng cung c p, đèn, đ ng cơ, h th ng máy l nh... 7.3. M c đích c a s n xu t tinh gi n Đ nâng cao năng su t và ch t lư ng s n ph m trong quá trình s n xu t, m c tiêu c a chúng ta là xây d ng gi i pháp làm gi m (tri t tiêu) các lo i lãng phí nói trên và d n xây d ng h th ng s n xu t hoàn ch nh không có dư th a. Như v y, ch c ch n năng su t s tăng. Chúng ta có th th c hi n vi c c t gi m nh ng lãng phí nói trên như sau : 1. S n xu t dư th a : tăng cư ng ki m soát k ho ch s n xu t, tăng đ tin c y c a thông tin d báo, ph i h p ch t ch gi a các b ph n, ki m tra l nh s n xu t, tăng cư ng quan h v i nhi u đ i tác,… 2. Th i gian ch đ i : ghi nh n và đánh giá t t c các lo i ch m tr x y ra trong quá trình s n xu t, tái l p quy trình th c hi n các đơn hàng, ph i h p gi a các c m s n xu t. Đ i v i chuy n s n xu t, xem xét cân đ i chuy n, b trí công nhân, luân chuy n công nhân h p lý, tăng cư ng gi i quy t đi m đ ng trên chuy n,… 3. V n chuy n : xem xét vi c v n chuy n các bán thành ph m trong quá trình s n xu t gi a các c m và gi a các công nhân trong chuy n, v l i và đánh giá đư ng đi bán thành ph m trong quá trình s n xu t,… Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 168 4. Quy trình s n xu t : đánh giá l i quy trình s n xu t, xem xét l i s n ph m b lo i, đào t o, cơ khí hóa, t đ ng hóa,… 5. T n kho : ki m tra s ph i h p gi a các b ph n, ki m tra s lư ng trong quá trình s n xu t gi a các c m và gi a các công nhân trong chuy n, t ng s n ph m t n kho, lãi su t ngân hàng (n u có)… 6. Thao tác : c i ti n cách b trí nơi làm vi c, dùng c gá l p h tr , gi m th i gian di chuy n c a công nhân, dùng công nhân ph h tr ,… 7. S n xu t s n ph m kém ch t lư ng : xác đ nh nguyên nhân và hư ng kh c ph c, c i ti n quy trình giám sát và ki m tra ch t lư ng s n ph m, ho c th c hi n ki m soát ch t lư ng quá trình,… 8. Công nhân : đánh giá hi u qu công vi c c a t ng công nhân và trên toàn chuy n, xác đ nh giá tr gia tăng trung bình c a t ng công nhân, h n ch vi c nói chuy n không c n thi t khi th c hi n công vi c… 9. Năng lư ng : xem xét đánh giá toàn b h th ng cung c p năng lư ng và tính phù h p c a đ ng cơ s d ng,… 7.4. L i ích c a s n xu t tinh gi n L i ích c a vi c ng d ng s n xu t tinh gi n khác nhau đ i v i t ng công ty và đ i v i t ng lĩnh v c khác nhau, l i ích c a vi c ng d ng s n xu t tinh gi n có th ư c lư ng như sau : 1. Lãng phí có th gi m đ n 80%. 2. Chi phí s n xu t có th gi m đ n 50%. 3. Th i gian s n xu t có th gi m đ n 50%. 4. L c lư ng lao đ ng có th gi m đ n 50% trong khi v n đ m b o hi u qu c a quá trình s n xu t (năng l c s n xu t). 5. Có th gi m đ n 80% lư ng t n kho trong khi v n nâng c p (đ m b o) các d ch v khách hàng. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 169 6. Năng l c s n xu t có th tăng đ n 50% (liên h v i 3) v i cùng đi u ki n trang thi t b hi n t i. 7. Nâng cao ch t lư ng s n ph m. 8. Nâng cao l i nhu n (liên h v i 1, 2, 3, 4, 5,…). 9. Nâng cao tính linh ho t c a h th ng đ đáp ng s thay đ i (liên h v i nh ng ph n trên). 10. Có nhi u t p trung chi n lư c hơn (liên h nh ng ph n trên). 11. Gia tăng vòng quay v n nh thêm s l n giao hàng và thanh toán. M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng khái ni m liên quan đ n ho ch đ nh nhu c u nguyên v t li u, cách chuy n k ho ch s n xu t sang k ho ch nguyên v t li u và bán thành ph m trung gian và ra quy t đ nh s n xu t. Ngoài ra, h th ng s n xu t Just in time và tinh gi n cũng là nh ng n i dung c n lưu ý. N u có đi u ki n, sinh viên đ c thêm m t s tài li u chuyên v các d ng s n xu t theo ki u Nh t B n thì s hi u rõ bài h c hơn. Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh – Phân bi t h ng m c v t tư (đ c l p và ph thu c), xây d ng cây s n ph m và tính toán k ho ch v t tư. – Xây d ng b ng k ho ch nguyên v t li u. – V n hành và l i ích t JIT. – Các lo i lãng phí và l i ích c a s n xu t tinh gi n. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 170 CÂU H I T LU N 1. Hãy phân bi t h ng m c v t tư đ c l p và ph thu c. 2. Vai trò c a ngư i làm nhi m v MRP trong xí nghi p ? 3. B ng k ho ch nguyên v t li u cho chúng ta thông tin gì ? 4. Phân bi t h th ng đ y và h th ng kéo ? 5. Các đ c đi m c a h th ng JIT ? 6. T i sao khi v n hành h th ng JIT, chúng ta ph i liên h m t thi t v i các nhà cung c p ? 7. L i ích c a h th ng JIT ? 8. Nh ng lãng phí đư c ch ra trong h th ng s n xu t tinh gi n là gì ? Và cách kh c ph c tương ng ? 9. L i ích c a h th ng s n xu t tinh gi n ? 10.T i sao h th ng s n xu t tinh gi n liên quan đ n vi c tăng năng su t ? CÂU H I TR C NGHI M 1. H qu c a vi c áp d ng Just-in-time trong s n xu t là : a) Nâng cao ch t lư ng. b) Gi m lư ng t n kho. c) T c đ s n xu t tăng. d) S n lư ng tăng. 2. Kanban là lo i th : a) Đi theo s n ph m t đ u cho đ n khi hoàn thành s n ph m. b) Di chuy n t do theo s n ph m. c) Di chuy n trong ph m vi qui đ nh c a t ng l ai th . Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 171 d) T t c các câu trên đ u sai. 3. Phát bi u nào sau đây không là tiêu chí c a s n xu t theo JIT : a) S n xu t n đ nh. b) Tài nguyên linh ho t. c) Ch t lư ng cao. d) T t c các tiêu chí trên đ u là s n xu t JIT. 4. Thành ph n nào sau đây không thu c h th ng s n xu t theo JIT ? a) B trí theo ô (b ph n). b) H th ng s n xu t đ y. c) S n xu t theo lô nh . d) Tài nguyên linh ho t. 5. M t th Kanban bao g m các thông tin, ngo i tr : a) S chi ti t. b) Nơi xu t x c a th . c) Lo i container đư c s d ng. d) T t c các thông tin trên đ u có trong th Kanban. 6. Tính toán s lư ng kanban c n thi t n u nhu c u trung bình là 200 đơn v /gi , th i gian s n xu t là 30 phút, m i container ch a 50 đơn v và thông s t n kho d tr là 8% : a) 2,16 container. b) 8 container. c) 8,5 container. d) 9,60 container. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 172 7. Phát bi u nào sau đây liên quan đ n s n xu t theo lô nh là đúng ? a) S n xu t lô nh cho phép các quy trình g n gi ng nhau hơn v m t v t lý. b) M t công đ an s n xu t lô nh d dàng xu t hàng có ch t lư ng kém. c) S n xu t lô nh làm cho các quy trình càng đ c l p v i nhau. d) Trong s n xu t lô nh , v n đ ch t lư ng r t khó phát hi n ra. 8. Khi xí nghi p thi t l p l ch trình s d ng nguyên v t li u, nhân công, máy móc thi t b và công su t thì gi m tr c ti p : a) Th i gian s n xu t. b) Th i gian di chuy n. c) Th i gian ch . d) Th i gian l p đ t. 9. Khi xí nghi p b trí thi t b g n nhau hơn, hay m r ng đư ng theo tiêu chu n là nh m gi m : a) Th i gian s n xu t. b) Th i gian di chuy n. c) Th i gian ch . d) Th i gian l p đ t. 10.T khi có JIT, t t c các xu hư ng sau đây mà nhà cung c p hư ng đ n, ngo i tr : a) B trí g n v i khách hàng b) Dùng xe t i l n Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 173 c) Thi t l p nh ng kho hàng nh g n v i khách hàng d) S d ng các container đư c tiêu chu n hóa. 11.T i Nh t B n, c i ti n liên t c đư c g i là : a) jidoka b) poka-yoke c) kaizen d) seiketsu 12.MRP có th : a) Tính toán nhu c u cho các ch ng lo i hàng. b) Giám sát các ch ng lo i hàng c n cho s n xu t. c) Giám sát các l nh đ t hàng t ng h p. d) T t c các câu trên. 13.C u trúc s n ph m A đư c cho hình 1. Có bao nhiêu chi ti t E c n cho s n ph m A ? a) 3 b) 5 c) 27 d) 33 Hình 1 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 174 A B (1) C (2) D (6) F (1)E (3) G (4) H (2) I (4) E (2) J (4) 14.S d ng thông tin B ng 1 đ hoàn t t b ng MRP, v i Th i gian s n xu t là 3 tu n, kích c lô hàng là 200 s n ph m. T n kho là không. B ng 1 Th i gian s n xuât 3 T n kho 0 Kích c lô 200 S lư ng t i thi u 0 T 1 T 2 T 3 T 4 T5 T6 T 7 T8 T ng nhu c u 120 105 120 120 120 150 120 150 Nh n hàng theo ti n đ 200 200 200 T n kho s n có 0 Nhu c u th c Nh n hàng Phát đơn hàng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 175 Đáp án: Th i gian s n xuât 3 T n kho 0 Kích c lô 200 S lư ng t i thi u 0 T 1 T 2 T 3 T 4 T5 T6 T 7 T8 T ng nhu c u 120 105 120 120 120 150 120 150 Nh n hàng theo ti n đ 200 200 200 T n kho s n có 0 80 175 255 135 15 65 145 195 Nhu c u th c 135 55 5 Nh n hàng 200 200 200 Phát đơn hàng 200 200 200 Tr l i câu h i tr c nghi m 1 2 3 4 5 6 7 a c c b d a a 8 9 10 11 12 13 c b b c d c Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 176 BÀI 7 ĐI U Đ S N XU T Các b n thân m n! Trong ph n này, chúng ta s th o lu n v các khía c nh c a đi u đ . Vi c s p x p ti n đ th c hi n các đơn hàng d a trên ràng bu c v ngu n l c c a doanh nghi p (thi t b , con ngư i…). Có nhi u tiêu chu n khác nhau đ xác đ nh đư c m t cách đi u đ phù h p v i các đơn hàng trong xư ng. M t trong nh ng tiêu chu n đó là dòng th i gian trung bình, s công vi c b ch m tr . Ph n này còn gi i thi u các nguyên t c ưu tiên khác nhau cho vi c đi u đ công vi c trên m t và nhi u máy. M c tiêu c a bài : Sau khi h c xong bài này sinh viên s : • Hi u đư c khái ni m cơ b n c a bài toán đi u đ s n xu t. • N m b t các các m c tiêu và phương pháp đ đi u đ các đơn hàng. • V n d ng m t cách hi u qu các tiêu chí trong đi u đ riêng l cũng như k t h p, nh m gi m thi u t i đa kh năng tr đơn hàng. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài – Đi u đ s n xu t : vi c s p x p tr t t gia công các đơn hàng theo tiêu chí ưu tiên khác nhau và th c hi n vi c gia công theo tr t t này. – Đi u đ m t máy : là vi c s p x p tr t t gia công c a các đơn hàng ch qua m t quá trình gia công, quá trình này có th là m t Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 177 công nhân, m t tr m gia công, m t chuy n, hay m t phân xư ng. – Th i gian gia công : th i gian th c hi n đơn hàng, tính t khi đơn hàng đư c s n sàng gia công đ n lúc hoàn thành… – Th i gian hoàn thành : là th i gian đơn hàng đư c hoàn thành t i phân xư ng. – Th i gian tr : n u th i gian hoàn thành l n hơn th i gian giao hàng, thì hi u gi a 2 th i gian này là th i gian tr . N I DUNG CHÍNH 1. T ng quan Chúng ta đã nghiên c u qua cách ho ch đ nh k ho ch t ng h p và l p ti n đ s n xu t (đi u đ s n xu t chính). C hai cách đ u là công vi c xây d ng k ho ch, m t k ho ch t ng th nhưng không đ c p đ n v n đ làm sao đi u đ đư c k ho ch hàng ngày m t cách t m . Bài này s đ c p đ n vi c đi u đ đ th c hi n các công vi c thu c k ho ch ng n h n. D a vào b ng đi u đ s n xu t, trong đó ngư i ta quy đ nh s lư ng các lo i thành ph m c n ph i hoàn thành ; trong đi u đ tác nghi p, d a vào các s li u trên đ l p bi u th i gian các công vi c c n th c hi n nh m hoàn thành b n đi u đ s n xu t chính đư c giao. Đ c trưng c a quá trình đi u đ g m 5 ch c năng : 1. Đ t l trình : xác đ nh công vi c c n làm đâu. 2. Đi u đ : xác đ nh th t và th i gian th c hi n công vi c. 3. Phát l nh : ra l nh đ b t đ u th c hi n công vi c. 4. Ki m tra : giám sát quá trình đ bi t các công vi c có đư c ti n hành đúng k ho ch hay không. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 178 5. Xúc ti n : c i thi n th i gian th c hi n (n u có th ). Trong th c t s n xu t, đ i v i lo i hình s n xu t v i s n lư ng l n và đ u đ n thì bài toán đi u đ s n xu t không quá khó và thư ng đi u đ ch th c thi theo k ho ch đư c đ nh s n. Tuy nhiên, đ i v i công ty s n xu t nhi u lo i s n ph m, nhi u đơn hàng, s n lư ng nh hay v a ph i, thì vi c đi u đ tương đ i ph c t p. V i lo i hình s n xu t này, thư ng bài toán ng v i công ty nh v i m t b ng b trí theo quá trình (job shop - s n xu t ki u nh l , r i r c). Do v y, trong ph n này, chúng ta s ch y u đ c p đ n bài toán đi u đ theo mô hình Job shop. 2. Đi u đ trong phân xư ng s n xu t l Đi u đ trong phân xư ng s n xu t l là quá trình đi u đ các công vi c (đơn hàng) th c hi n trên máy nào và ngư i nào m t cách c th . V n đ ch y u c n đ c p đây là khi có nhi u công vi c (đơn hàng) khác nhau c n đư c gia công trong cùng m t quá trình, thì nên th c hi n công vi c nào trư c. Do v y, v n đ quan tr ng trong bài toán đi u đ là xác đ nh th t th c hi n t p đơn hàng, vi c Hình 7.1 : Sơ đ quy trình đi u đ s n xu t Xét l i Đi u đ và Đ t l trình Phát l nh th c hi n Ki m tra Xúc ti n Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 179 xác đ nh này đư c xây d ng d a trên nh ng tiêu chí đư c trình bày trong ph n ti p theo (như th i gian gia công, th i h n hoàn thành,…). Đ c trưng quan tr ng c a công vi c (đơn hàng) như sau : 1. Th i gian gia công (processing time) : là th i gian d ki n th c hi n đơn hàng. Trong vi c đi u đ tác nghi p t i phân xư ng, gi s th i gian th c hi n đơn hàng th i là ti đư c xác đ nh trư c. 2. Th i h n hoàn thành (tc – completion time) : là th i gian mà đơn hàng đư c th c hi n (gia công) xong và s n sàng giao hàng. 3. Th i gian giao hàng (due date) : là th i gian yêu c u nh n hàng c a khách hàng, thư ng đư c xác đ nh trên h p đ ng. Căn c vào các đ c trưng trên, chúng ta có m t s tiêu chí đ đánh giá m c đ hoàn thành c a t ng đơn hàng. a. Dòng th i gian : là th i gian t khi đơn hàng s n sàng cho gia công đ n khi hoàn thành (th i gian đơn hàng n m trong phân xư ng). Th i gian lưu trung bình c a t t c các đơn hàng có th cho bi t m c đ (t c đ ) th c hi n đơn hàng. b. Đơn hàng tr : đơn hàng nào có th i gian hoàn thành mu n hơn th i gian giao hàng. Đây là m t trong nh ng tiêu chu n quan tr ng trong đi u đ s n xu t, gi m thi u s lư ng đơn hàng tr và t ng th i gian tr là vi c làm c n thi t c a nh ng nhà qu n lý s n xu t. 3. X p th t gia công (Sequencing) Đi u đ tác nghi p th c ch t là s p x p tr t t gia công (sequencing) c a t p đơn hàng. Vi c x p th t gia công này quy đ nh m c đ ưu tiên gia công trong phân xư ng. Như v y, đ i v i bài toán đi u đ là chúng ta xây d ng b tiêu chí đ s p x p th t gia công, m t s nguyên t c thư ng đư c s d ng như sau : vi c đ n Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 180 trư c làm trư c (FCFS), th i gian gia công ng n nh t (SPT), th i gian giao hàng s m nh t (EDD),… 3.1 X p th t công vi c trên m t máy (one machine scheduling) Khái ni m 1 máy nghĩa là 1 quá trình gia công, như v y khái ni m máy đây có th là : 1 công nhân, 1 máy, 1 chuy n, 1 phân xư ng… Trong khái ni m này, chúng ta quan tâm th i gian đưa nguyên v t li u vào (t1) và th i gian bán thành ph m ra kh i tr m gia công (t2). Trong ph n này, chúng ta ch xét 3 nguyên t c ưu tiên khi x p công vi c trên m t máy : 1. Đ n trư c làm trư c (First Come, First Served - FCFS): công vi c (đơn hàng) nào đ n máy trư c thì đư c gia công trư c. 2. Theo th i gian gia công ng n nh t (Short Processing time - SPT) : công vi c nào có th i gian gia công ng n nh t đư c th c hi n trư c. 3. Theo th i gian giao hàng s m nh t (Earliest Due Date - EDD) : công vi c nào có th i h n hoàn thành s m nh t s đư c ch n làm trư c. Thí d 1 : Xí nghi p cơ khí An Bình có nh n 5 h p đ ng c t tôn cho bên ngoài. Th i gian gia công và th i h n hoàn thành đư c cho trong b ng sau đây. Th t đư c x p theo công vi c đưa đ n. B ng 7.1 : Các đơn hàng c n đư c gia công Công vi c Th i gian gia công (ngày) Th i gian giao hàng (ngày) Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 181 A B C D E 6 2 8 3 9 8 6 18 15 23 1. X p th t các công vi c trên theo nguyên t c FCFS Nguyên t c này không thay đ i th t công vi c đư c s n sàng gia công : đơn hàng nào s n sàng trư c s đư c th c hi n trư c. B ng 7.2 : K t qu đi u đ theo nguyên t c FCFS Th t Đơn hàng Th i gian gia công Th i gian tích lũy Th i h n giao hàng th i gian tr 1 2 3 4 5 A B C D E 6 2 8 3 9 6 8 16 19 28 8 6 18 15 23 0 2 0 4 5 T ng 28 77 11 Th i gian tích lũy m i đơn hàng b ng th i gian tích lũy c a đơn hàng trư c nó c ng v i th i gian gia công c a chính đơn hàng đó. Quy ư c th i đi m b t đ u đi u đ t i th i đi m 0. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 182 Th i gian tr : x y ra n u th i gian giao hàng nh hơn th i gian tích lũy (th i gian tích lũy chính là th i gian hoàn thành c a đơn hàng). 2. X p th t các công vi c trên theo nguyên t c SPT Đ i v i nguyên t c này, vi c s p x p tr t t gia công theo tiêu chí đơn hàng nào có th i gian gia công ng n nh t (c t gi a trong b ng 7.1) đư c gia công trư c. N u 2 đơn hàng có cùng th i gian gia công thì đơn hàng nào có th i gian giao hàng s m hơn đư c ưu tiên. D a trên nguyên t c này, tr t t gia công đư c xác đ nh như sau : B, D, A, C, E và k t qu đi u đ đư c xác đ nh trình bày trong b ng 7.3. B ng 7.3 : K t qu đi u đ theo nguyên t c SPT TT Đơn hàng Th i gian gia công Th i gian tích lũy Th i gian giao hàng Th i gian tr 1 2 3 4 5 B D A C E 2 3 6 8 9 2 5 11 19 28 6 15 8 18 23 3 1 5 T ng : 28 65 9 Theo nguyên t c SPT thì đơn hàng nào th c hi n càng nhanh thì càng đư c ưu tiên gia công trư c. Do v y, s lư ng đơn hàng s gi m nhanh, nên nguyên t c SPT có xu hư ng gi m t n kho đơn hàng. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 183 3. X p th t các công vi c trên theo nguyên t c EDD Nguyên t c này ưu tiên cho nh ng đơn hàng có th i gian giao hàng s m. V nguyên t c, vi c b trí này làm gi m nguy cơ tr đơn hàng. Tuy nhiên, n u nh ng đơn hàng có th i gian giao hàng s m mà th i gian gia công dài có th làm cho nhi u đơn hàng khác b tr , gia tăng s lư ng đơn hàng tr . Do v y, chúng ta có th k t h p các nguyên t c l i v i nhau và ch n ra gi i pháp kh thi nh t. B ng 7.4 : K t qu đi u đ theo nguyên t c EDD TT Đơn hàng Th i gian gia công Th i gian tích lũy Th i gian giao hàng Th i gian tr 1 2 3 4 5 B A D C E 2 6 3 8 9 2 8 11 19 28 6 8 15 18 23 1 5 T ng : 28 68 6 K t qu tính theo 3 nguyên t c trên đư c cho như sau : 1. Th i gian hoàn thành TB = T ng dòng th i gian/S công vi c 2. S công vi c TB = T ng dòng th i gian/T ng th i gian gia công. 3. Th i gian ch m tr TB = T ng s ngày tr h n/S công vi c Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 184 B ng 7.5 : K t qu so sánh 3 nguyên t c Nguyên t c Th i gian hoàn thành trung bình (ngày) S công vi c trung bình Th i gian ch m tr trung bình FCFS SPT EDD 15,4 13,0 13,6 2,75 2,32 2,43 2,2 1,8 1,2 Nh n xét : 1. Nguyên t c theo th i gian gia công ng n nh t (SPT) nhìn chung là k thu t t t nh t đ gi m thi u dòng th i gian và gi m thi u s công vi c n m trong h th ng. Như c đi m là các công vi c dài h n có th b đưa v phía sau liên t c đ dành ưu tiên cho các công vi c ng n h n. K t qu là làm m t lòng khách hàng và c ph i đi u ch nh các công vi c dài h n theo t ng chu kỳ m t. 2. Nguyên t c đ n trư c làm trư c tuy có các ch tiêu không đư c t t nh t. Nhưng ưu đi m là làm v a lòng khách hàng và đi u này r t quan tr ng trong h th ng d ch v 3.2 X p th t công vi c trên hai máy Thí d 2 : Có 3 công vi c đư c làm trên 2 máy, công vi c nào cũng ph i đư c làm trên máy 1 trư c r i m i chuy n sang máy 2. Th i gian gia công như sau : Công vi c (đơn hàng) Th i gian gia công Máy 1 Máy 2 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 185 A B C 4 7 6 2 7 5 V y ta nên đi u đ theo cách nào đ cho t t c các công vi c hoàn thành s m nh t có th đư c ? Theo th t A-B-C hay C-B-A ch ng h n ? Minh h a b ng cách v sơ đ Gantt, tr t t gia công đ i v i m i công vi c trên t ng máy đư c v t l theo th i gian. Gi s ta ch n th t gia công là C-B-A thì sơ đ Gantt đư c v như sau : Nh n xét : - C 3 đơn hàng đư c hoàn t t sau 22 ngày. - Đơn hàng C, B, A hoàn thành t i th i đi m 11, 20 và 22 (ngày) tương ng. - Trên máy 2 có 2 kho ng máy ngh là (0,6) và (11,13) C (M1) 0 (M2) 0 B A 6 6 11 13 13 C B A 20 22 Máy tr ng Máy th c hi n 17 Hình 7.2 : Sơ đ Gantt cho l ch trình làm vi c trên 2 máy Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 186 - Các công vi c sau khi đư c hoàn thành t i máy 1 s đư c chuy n sang máy 2 đ ti p t c. - Th i gian hoàn thành c 3 công vi c s gi m đi n u th i gian ngh trên máy 2 gi m và phương pháp Johnson s giúp chúng ta th c hi n đi u này. 3.3 ng d ng phương pháp Johnson x p th t gia công trên hai máy Phương pháp Johnson đư c ti n hành theo các bư c sau : 1) Li t kê th i gian gia công cho t ng công vi c trên m i máy trong 2 máy đó (đ i v i n công vi c thì li t kê 2n l n). 2) Tìm th i gian gia công ng n nh t có th đư c và công vi c ng v i th i gian đó. 3) N u th i gian ng n nh t này x y ra trên máy 1 thì công vi c tương ng đư c gia công trư c. N u th i gian ng n nh t này x y ra trên máy 2 thì công vi c tương ng đư c gia công sau. C đ nh tr t t v a m i s p x p, lo i công vi c ra kh i t p đang xét. 4) L p l i bư c 2 và bư c 3 cho đ n khi t t c các công vi c đ u đư c đi u đ h t. Thí d 3 : V i các s li u cho thí d trên, hãy tìm cách đi u đ sao cho kho ng th i gian th c hi n là t i thi u (hoàn thành công vi c sau cùng s m nh t). Áp d ng phương pháp Johnson, ta có tr t t gia công như sau : th i gian gia công ng n nh t là 2, ng v i công vi c A, x y ra trên máy 2, nên A đư c gia công sau. Lo i công vi c A ra kh i t p đang xét. Th i gian gia công ng n hơn ti p theo là 5, ng v i công vi c C, x y ra trên máy 2, nên C đư c gia công sau, cu i cùng còn công vi c B đư c gia công trư c tiên. Tr t t gia công sau cùng là B, C, A. Sơ đ Gantt cho 2 máy như sau : Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 187 Sau 21 ngày t t c các công vi c s đư c đi u đ xong. Ta nh n xét th y trong 3 cách đi u đ khác nhau, s không có cách nào ng n hơn 21 ngày c . Nh n xét : Th i gian hoàn thành t t c công vi c ch sau 21 (ngày), đây là th i gian t i ưu. Công vi c có th i gian ng n đư c gia công trên máy 1, m c tiêu là đ cho công vi c thoát ra máy 1 (hoàn thành trên máy 1) càng nhanh càng t t vì ch máy 2. Như v y, s gi m nguy cơ ph i ngh ch công vi c t máy 1, vi c này s làm gi m th i gian hoàn thành c a t t c các đơn hàng. M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng nguyên t c chính c a đi u đ s n xu t và cách ng d ng nêu trong tài li u là đ t yêu c u, n u mu n tìm hi u sâu hơn các k thu t trong đi u đ , sinh viên có th đ c thêm các tài li u chuyên v đi u B(M1) 0 (M2) 0 C A 7 7 14 13 B C A 19 21 Máy tr ng Máy th c hi n 17 Hình 7.3 : Sơ đ Gantt ng v i phương pháp Johnson Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 188 đ s n xu t như các lo i sách v Scheduling and sequencing, thì sinh viên có nhi u l a ch n hơn trong v n hành… Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh – B n ch t c a bài toán đi u đ trong s n xu t và v n hành. – Các tiêu chí trong đi u đ m t máy và ng d ng. – ng d ng phương pháp Johnson trong đi u đ 2 máy. CÂU H I T LU N 1. B n ch t c a bài toán đi u đ là gì ? 2. B n hãy nêu ưu như c đi m c a các nguyên t c đi u đ m t máy ? B n có ng d ng các nguyên t c này trong công vi c hay không ? Cho ví d minh h a ? 3. Trình bày nguyên t c Johnson trong đi u đ 2 máy ? CÂU H I TR C NGHI M 1. Theo nguyên t c đơn hàng đ n trư c th c hi n trư c (FIFO), ngư i qu n lý mu n: a) Ưu tiên theo th t gia công. b) Ưu tiên theo th t đơn hàng. c) Ưu tiên theo ch hàng. d) Câu a, b, c đ u đúng. 2. Theo nguyên t c th i gian giao hàng s m nh t (EDD), ngư i qu n lý mu n : Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 189 a) Gi m th i gian tr trung bình. b) Gi m th i gian gia công. c) Gi m t n kho đơn hàng. d) Câu a, b, c đ u đúng. D li u sau dùng cho các câu 3 – 7 : M t nhà máy có hai phân xư ng A và B đang có 6 đơn hàng c n ph i gia công. Các đơn hàng ph i l n lư t qua phân xư ng A, phân xư ng B r i m i giao hàng, s li u đư c cho trong b ng sau : Đơn hàng A B C D E F Th i gian gia công PX.A (ngày) 2 7 14 4 10 1 Th i gian gia công PX.B (ngày) 7 8 4 9 7 5 Th i gian giao hàng (ngày) 25 19 30 16 45 10 Dùng nguyên t c Bellman-Johnson 3. Th i gian hoàn thành đơn hàng D là : a) 22 ngày. c) 37 ngày. b) 30 ngày. d) Câu a, b, c đ u sai. 4. Th i gian hoàn thành đơn hàng A là : a) 6 ngày. c) 30 ngày. b) 13 ngày. d) Câu a, b, c đ u sai. 5. S đơn hàng tr là : a) 0 c) 2 b) 1 d) 3 6. T ng th i gian tr là : Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 190 a) 22 ngày. c) 28 ngày. b) 23 ngày. d) 29 ngày. 7. Th i gian hoàn thành t t c đơn hàng là : a) 42 ngày. c) 40 ngày. b) 41 ngày. d) 38 ngày. D li u sau dùng cho các câu 8 – 19 : Trong phân xư ng gia công cơ khí hi n có 7 đơn hàng ph i th c hi n, s li u cho theo b ng sau : Theo nguyên t c vi c đ n trư c th c hi n trư c (t câu 8 đ n 11) : 8. Đơn hàng F hoàn thành sau (ngày) : a) 18 c) 24 b) 20 d) 29 9. Đơn hàng F tr là : a) 0 ngày c) 8 ngày b) 3 ngày d) 17 ngày 10.S đơn hàng tr là : a) 4 c) 2 Đơn hàng A B C D E F G Th i gian gia công (ngày) 4 3 7 5 6 4 1 Th i gian giao hàng (ngày) 17 2 1 1 5 1 0 2 9 1 2 26 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 191 b) 3 d) 1 11.T ng th i gian tr là (ngày) : a) 28 c) 31 b) 30 d) Câu a, b, c đ u sai. Theo nguyên t c th i gian gia công ng n nh t (t câu 12 d n 15) : 12.Đơn hàng D hoàn thành sau (ngày) : a) 17 c) 29 b) 22 d) 30 13.Đơn hàng D tr là : a) 0 ngày c) 6 ngày b) 1 ngày d) 7 ngày 14.S đơn hàng tr là : a) 4 c) 2 b) 3 d) 1 15.T ng th i gian tr là (ngày) : a) 22 c) 20 b) 21 d) Câu a, b, c đ u sai. Theo nguyên t c th i gian giao hàng s m nh t (t câu 16 đ n 17) 16.Đơn hàng G hoàn thành sau (ngày) : a) 24 c) 30 b) 29 d) Câu a, b, c đ u sai. 17.Đơn hàng B tr là : a) 1 ngày c) 3 ngày Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
    • 192 b) 2 ngày d) 4 ngày Tr l i câu h i tr c nghi m 1 2 3 4 5 6 7 8 9 b a a b d d a d d 10 11 12 13 14 15 16 17 b b a d c a a b Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.