Quan tri van hanh

437 views
325 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
437
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
23
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Quan tri van hanh

  1. 1. 1 --------------------- Biên so n: Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  2. 2. 2 Trang Bài gi i thi u 4 Bài 1: T ng quan v Qu n tr v n hành 7 Bài 2 Thi t k quy trình và công ngh 29 Bài 3: B trí m t b ng 61 Bài 4: Ho ch đ nh t ng h p 93 Bài 5: Qu n lý t n kho 125 Bài 6: Ho ch đ nh nhu c u v t tư s n xu t theo J.I.T và s n xu t tinh g n 146 Bài 7: Đi u đ s n xu t 176-192 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  3. 3. 3 M T S T VI T T T TRONG BÀI TC: T ng chi phí Cf: T ng đ nh phí TR: T ng doanh thu T ng doanh thu V: S lư ng bán P: Giá s n ph m Z: L i nhu n TC: T ng chi phí Cv : Bi n phí tính cho t ng đơn v s n ph m. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  4. 4. 4 BÀI GI I THI U Chào m ng các b n đ n v i Chương trình đào t o t xa c a Trư ng Đ i h c M TP. H Chí Minh. Gi i thi u khái quát v môn h c Qu n tr s n xu t và đi u hành là môn h c chuyên ngành đ i v i sinh viên theo h c ngành Qu n tr kinh doanh. Trong xu th h i nh p toàn c u, cùng v i n n kinh t năng đ ng, đa lĩnh v c, môn Qu n tr s n xu t c đi n đã m r ng ra nhi u chuyên ngành khác nhau như: Qu n tr d án, Qu n tr d ch v , Qu n tr chu i cung ng... v i s h tr c a t đ ng hóa và công ngh thông tin. Đi m tr ng y u c a môn h c là s giúp sinh viên có cái nhìn m i, hi u qu n tr s n xu t và đi u hành như m t ngh chuyên môn và có vai trò r t quan tr ng đ nâng cao l i th c nh tranh c a doanh nghi p trong giai đo n phát tri n kinh t hi n nay. M c tiêu c a môn h c Sau khi h c xong môn h c, sinh viên s : § Hi u đư c đây là m t ngành h c, m t ngh chuyên môn r t ph bi n trên th gi i và đang r t c n thi t cho các doanh nghi p Vi t Nam hi n nay. Ph m vi ng d ng không ch trong s n xu t mà còn trong đi u hành d ch v như ngân hàng, b o hi m, siêu th , v n t i… § Hi u đư c các khái ni m chuyên môn, ch c năng, qu n lý đi u hành, đ c bi t trong xí nghi p s n xu t, đ ng th i, phát huy hi u qu t các ch c năng khác (ti p th , tài chính, nhân s ...) trong doanh nghi p đ h tr cho v n hành. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  5. 5. 5 § Gi i thi u m t s khái ni m v chi n lư c đi u hành. B c c tài li u Tài li u đư c chia thành 7 bài v i th i lư ng 60 ti t, tương đương 6 ti t/bài và 18 ti t cho bài t p, đư c thi t k theo m t trình t như sau: § Bài 1: T ng quan v qu n tr s n xu t và đi u hành. § Bài 2: Thi t k quy trình và công ngh . § Bài 3: B trí m t b ng. § Bài 4: Công su t và ho ch đ nh t ng h p. § Bài 5: Qu n lý t n kho. § Bài 6: S n xu t theo J.I.T và s n xu t tinh gi n. § Bài 7: Đi u đ s n xu t. M i bài đ u đư c t ch c theo m t khung th ng nh t, bao g m các ph n sau: § Gi i thi u khái quát và m c tiêu c n đ t đư c. § Khái ni m cơ b n và cách h c. § N i dung cơ b n c a bài – tài li u tham kh o. § M t s đi m lưu ý khi h c. § Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh . § Câu h i g i ý cho cá nhân/nhóm, c ng c bài. Hư ng d n khái quát cách h c môn h c § Phương pháp h c t p: Qu n tr s n xu t và đi u hành là m t khoa h c và là m t ngh thu t trong qu n lý nên công tác đào t o c n ph i h p nhi u phương pháp khác nhau. Sinh viên t h c c n đ c th t k các bài h c theo th t đ n m b t đư c n i dung môn h c. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  6. 6. 6 Đ ng th i, sinh viên c n tìm đ c thêm các tài li u tham kh o đã gi i thi u và các trang web đ m r ng và c p nh t ki n th c chuyên môn. Vi c t h c là r t t t, nhưng n u có k t h p đư c v i m t s hình th c khác như nêu v n đ , th o lu n nhóm, bài t p nhóm... và đ c bi t là th c t p, quan sát th c t t i các công ty trong ngành s n xu t, ch bi n, xu t nh p kh u, c u c ng, d ch v công nghi p, siêu th , ngân hàng… thì hi u qu h c t p, ti p thu ki n th c s tăng hơn r t nhi u. Do v y, tài li u hư ng d n ch là m t b ph n h tr cho sinh viên trong quá trình t đào t o, còn đ theo đu i đư c con đư ng ngh nghi p chuyên môn, sinh viên c n áp d ng ph i h p các phương pháp đào t o nói trên. Trong quá trình s d ng tài li u này như là m t công c t h c, n u có vư ng m c gì sinh viên có th trao đ i thêm v i gi ng viên đ n ôn t p cho l p ho c liên h tr c ti p v i tác gi theo đ a ch sau: nkimanh2001@yahoo.com. § Tài li u tham kh o: Sinh viên có th đ c thêm các sách và các ngu n thông tin trên Internet sau đây: 1. MPDF – Khoa Qu n lý Công nghi p – Giáo trình Qu n lý s n xu t và đi u hành. 2. Roberta S.Russell – Bernard W. Taylor III – Operations Management – Prentice Hall 2003. 3. TS. Đ ng Minh Trang – Qu n lý s n xu t và đi u hành – Nhà Xu t b n Th ng kê, 2005. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  7. 7. 7 BÀI 1 T NG QUAN V QU N TR V N HÀNH Các b n thân m n ! Bài này s cung c p cho các b n t ng quan v qu n tr s n xu t và đi u hành nh m m c tiêu giúp cho h c viên hi u v v n hành và t m quan tr ng c a nó trong s n xu t và d ch v . M i doanh nghi p đ u ph i cung c p s n ph m ho c d ch v nào đó nh m t o ra giá tr gia tăng đóng góp vào l i ích c a doanh nghi p và xã h i, vi c t o ra s n ph m/d ch v này chính là ch c năng c a s n xu t và đi u hành. Qu n tr s n xu t và đi u hành liên quan đ n công tác ho ch đ nh và ki m tra m i ho t đ ng c n cho vi c cung c p s n ph m và d ch v cho doanh nghi p. Trong ph n này, chúng ta cũng s tìm hi u s tương tác gi a đi u hành s n xu t và các ch c năng khác c a ho t đ ng kinh doanh và cũng c n ph i nh n m nh r ng ch c năng đi u hành s n xu t chi m m t ph n l n trong các chi phí c a t ch c. Bài này cũng s gi i thi u khái ni m v các chi n lư c s n xu t trong b i c nh c nh tranh. M c tiêu c a bài Bài này s cung c p m t s khái ni m sau: • Các ch c năng qu n tr s n xu t và đi u hành, • M i liên h và s ph i h p gi a v n hành và các ch c năng khác c a doanh nghi p. • Mô t các thành ph n c a ch c năng v n hành. • Các chi n lư c trong v n hành c a doanh nghi p s n xu t. • L i ích c a tính kinh t nh quy mô và tính kinh t nh ph i Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  8. 8. 8 h p. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài và cách h c § Khái ni m cơ b n – Đ u vào: bao g m t t c nh ng y u t liên quan đ n s n xu t. Có 7 y u t đ u vào đư c li t kê như sau: nguyên v t li u, cơ s h t ng (nhà xư ng), máy móc thi t b , lao đ ng (con ngư i), v n, công ngh , qu n lý. – Đ u ra: c a h th ng s n xu t là s n ph m hay d ch v . – Giá tr gia tăng: giá tr chênh l ch gi a đ u ra và đ u vào. § Cách h c: bài này sinh viên đ c tài li u hư ng d n là có th n m v ng đư c đi u c t lõi c a bài. Sinh viên đ c đ hi u n i dung c a bài ch không c n h c thu c lòng. N u sinh viên có cơ h i tham gia áp d ng m t s phương pháp h c t p như : trao đ i v i gi ng viên và b n h c, nêu v n đ và th o lu n, th o lu n nhóm... thì hi u qu s cao hơn. N I DUNG CHÍNH 1. T ng quan v qu n tr s n xu t và đi u hành 1.1 S n xu t - Qu n tr s n xu t S n xu t đư c đ nh nghĩa như là m t quá trình chuy n đ i t đ u vào thành đ u ra, trong h th ng đó: – Đ u vào g m 7 y u t : nguyên v t li u, cơ s h t ng (nhà xư ng), máy móc (thi t b ), con ngư i, v n, công ngh , qu n lý. – Đ u ra là s n ph m hay d ch v . Quá trình s n xu t đư c th c hi n m t cách hi u qu khi đ u ra Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  9. 9. 9 có giá tr l n hơn t ng giá tr đ u vào. Lúc này, ta nói r ng đ u ra đã có nh ng giá tr gia tăng. Ví d v quá trình chuy n đ i: – V t lý: trong các tác v c a s n xu t, thay đ i hình dáng. – V trí: như trong h th ng v n t i ho c trong v n hành h th ng t n kho, siêu th . – Tinh th n: như trong h th ng gi i trí. Thu t ng “s n xu t” thư ng đư c s d ng đ di n t quá trình chuy n đ i trong nhà máy s n xu t, trong khi “đi u hành” xu t hi n nhi u lĩnh v c d ch v . 1.2 Các ch c năng đi u hành Các ho t đ ng trong vi c Qu n tr s n xu t và đi u hành bao Hình 1.1 : Mô hình hóa quá trình s n xu t Giá tr gia tăng Quá trình x lý và chuy n hóa Các y u t đ u vào Ph n h i Đ u ra Hàng hóa D ch v Ph n h i Nhà xư ng Con ngư i V t li u Thi t b V n Qu n lý Công ngh Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  10. 10. 10 g m: t ch c công vi c, ch n l a quá trình s n xu t/d ch v , ho ch đ nh đ a đi m, b trí thi t b , thi t k công vi c, đo lư ng hi u qu công vi c, đi u đ công vi c, qu n lý t n kho và l p k ho ch s n xu t. Nhà qu n lý đi u hành gi i quy t các v n đ liên quan đ n con ngư i, công ngh và th i h n hoàn t t công vi c. Các nhà qu n lý này, ngoài s hi u bi t v khái ni m qu n tr s n xu t, c n đư c trang b ki n th c và k năng v k thu t và v n hành h th ng s n xu t. Các ch c năng c a s n xu t có quan h m t thi t v i các ch c năng khác trong m t nhà máy, m t doanh nghi p hay m t t ch c. Hình 1.2 cho th y, m t nhà máy hay m t doanh nghi p có ba ch c năng cơ b n là: (1) Ti p th , (2) Tài chính và (3) S n xu t/d ch v . Các lĩnh v c khác như qu n tr nhân s , k thu t, k toán, cung ng v t tư… s h tr cho ba ch c năng này. Nói m t cách đơn gi n, ta có th xem b ph n ti p th đưa ra nhu c u cho s n xu t, b ph n tài chính cung c p ti n và b ph n s n xu t m i th t s s n xu t ra s n ph m ho c tr c ti p ph c v . Trong cách nhìn này, s n xu t s d ng nhân l c nhi u nh t và ngu n đ u tư tài s n l n nh t. S n xu t Ti p th Tài chính Hình 1.2: Nh ng ch c năng cơ b n c a m t doanh nghi p Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  11. 11. 11 Hình 1.3.: Qu n tr S n xu t đư c xem như h t nhân k thu t Hình 1.3 cho th y, s n xu t đư c nhìn m t khía c nh khác là h t nhân k thu t c a m t t ch c. T t c ch c năng khác có m t đ h tr cho ch c năng đi u hành – s n xu t. Nh ng tác đ ng qua l i c a đi u hành – s n xu t v i các ch c năng khác đư c th hi n như sau: v i Ti p th – nh n các d báo v nhu c u c a khách hàng cũng như thông tin ph n h i t khách hàng; v i Tài chính – các v n đ liên quan đ n huy đ ng v n, đ u tư tài chính, kinh phí và nh ng yêu c u c a c đông; v i Nhân s – các v n đ liên quan đ n đào t o, b i dư ng, tuy n d ng cũng như sa th i công nhân; v i Mua hàng – đ đ t các yêu c u mua s m v t tư và nguyên li u cho s n xu t, v i quan h công chúng là quan h đưa hình nh công ty (s n ph m) đ n v i xã h i, c ng đ ng; v i h th ng thông tin ti p th qu n lý và x lý thông tin v th trư ng và s n ph m; v i b o trì là duy trì s ho t đ ng c a máy móc thi t b . Tài chính Quan heä coâng chuùngđ(P.R.) Kyõ thuaät Quaûn tr saûn xuaát Baûo trì Nhaân söïMua haøng Kinh doanh- Ti p th Heä thoáng thoâng tin tieáp thò -MIS Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  12. 12. 12 2. Các chi n lư c s n xu t 2.1. Đ t đ n th m nh trong c nh tranh M t doanh nghi p hay m t t ch c thành công khi nó vư t tr i hơn đ i th c nh tranh c a nó. M t nhà máy ph i có các th m nh trong c nh tranh đ phân bi t nó v i các nhà máy c nh tranh khác. Ưu th c nh tranh mà m t nhà máy c n có hay c n phát huy s quy t đ nh các chi n lư c c a nhà máy này. N n t ng đ u tiên c a ưu th c nh tranh thông qua phương trình l i nhu n: L i nhu n = Doanh thu - Chi phí Vì v y đ t i đa hóa l i nhu n, công ty ph i ho c là t i đa hóa doanh thu ho c t i thi u hóa chi phí, t đây, ngư i ta đưa ra nhi u chi n lư c (tăng doanh thu, h chi phí) đ t o l i th c nh tranh. 2.2. Chi n lư c d n đ u v chi phí Đ có th d n đ u v chi phí, công ty thư ng có mũi nh n v công ngh , nghĩa là ph i có h u h t các thi t b đ t hi u qu v chi phí, đ ng th i ph i có hi u qu trong v n hành đ gi m chi phí. Công ty ph i s n xu t m t lư ng l n đ bù tr chi phí c đ nh khi đ u tư thi t b và t n d ng ưu th c a tính kinh t nh quy mô. Tuy nhiên, đ có th gia tăng s n lư ng b t nh p v i tính kinh t nh quy mô, công ty c n ph i chu n hóa s n ph m đ có th s n xu t hàng lo t. Giá c trong vi c phân ph i và v n chuy n ph i đư c gi m c th p. Phương ti n đ đ t t i vi c d n đ u v giá c bao g m vi c hi n đ i hóa nhà máy, xây d ng nh ng trung tâm s n xu t khu v c, xây d ng nh ng m i liên h kinh doanh và đương nhiên c công tác ti p th . Nghiên c u và Phát tri n (R&D) gi vai trò quan tr ng trong vi c Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  13. 13. 13 d n đ n s thành công c a chi n lư c này. Quy trình hi u qu v chi phí s đư c ki m ch ng b i vi c Nghiên c u & Phát tri n và sau đó nh ng quy trình s n xu t cũng như s n ph m s đư c thi t k và hi u ch nh sao cho vi c s n xu t d dàng và r . 2.3. Chi n lư c l i nhu n thông qua giá Đ đ t đư c l i nhu n qua vi c bán s n ph m v i giá cao, công ty ph i cung c p hàng hóa ho c d ch v đ n nh ng khách hàng s n sàng b qua nh ng s l a ch n giá th p. Nói cách khác, nh ng khách hàng này ch p nh n tr giá cao cho s n ph m ho c d ch v t t (có s khác bi t v i các s n ph m cùng lo i). Công ty ph i cung c p s n ph m ho c d ch v khác bi t v i nh ng công ty khác. L y ví d , công ty có th ch s n xu t nh ng s n ph m đ t ti n ho c lo i d ch v tiêu chu n cao. Theo quy lu t t ng quát, chi n lư c này có nh hư ng trên ti p th hơn trên s n xu t. B ph n ti p th ph i ph c v khách hàng b ng s khác bi t v i công ty khác. 2.4. Chi n lư c l i nhu n thông qua s t p trung M t công ty có th ch n l a s t p trung cho mình. S t p trung này có th là nh ng khách hàng mà công ty này ph c v . Nhi u công ty Nh t đã thành công trong vi c t p trung theo khu v c. Nh ng công ty Nh t khác t p trung vào s n lư ng l n, giá bán th p khi đ i ch i v i s c nh tranh c a các công ty M . Thu n l i ban đ u c a h là giá c đ l y th ph n, sau khi thành công v i đi m t p trung này, h chuy n s t p trung sang nh ng s n ph m cao c p và đi m m nh chi n lư c này là ch t lư ng. 3. T ho ch đ nh đ n ki m soát Ho t đ ng ho ch đ nh đư c phân lo i theo th i gian c n thi t đ hoàn t t nó. Phân lo i v th i gian: Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  14. 14. 14 – Ho ch đ nh dài h n (> 12 tháng), – Ho ch đ nh trung h n (t 1 tháng đ n 12 tháng), – Ho ch đ nh ng n h n cho vi c th c thi hi n t i. Đương nhiên th i gian n đ nh có th đư c thay đ i tùy thu c vào công ty. Ví d : h u h t các công ty khai thác m xem vi c ho ch đ nh đ n hai năm là ho ch đ nh ng n h n. Vài công ty thư ng phân bi t ho ch đ nh ng n h n v i vi c th c thi hi n hành. Ho ch đ nh dài h n (hay ho ch đ nh chi n lư c) liên quan đ n các v n đ r ng như dây chuy n s n xu t, đưa vào s d ng hay lo i đi các phương ti n s n xu t, thay th thi t b . Ho ch đ nh trung h n (hay ho ch đ nh t ng h p) liên quan đ n vi c cung ng nguyên v t li u hay vi c s d ng nhân l c. Ho ch đ nh ng n h n (hay ho ch đ nh tác nghi p) gi i quy t nh ng vi c c th trong đi u đ tác nghi p. Các câu h i thư ng xu t hi n trong ho ch đ nh ng n h n là: s n ph m nào, đơn hàng nào s đư c đi u đ đ s n xu t t i chuy n nào ? Đương nhiên vi c phân lo i theo th i gian như trên không ph i hoàn toàn phân bi t, trung h n có th ch ra nhu c u v nh ng phương ti n s n xu t khác (ho ch đ nh dài h n) ho c nhu c u ph i h p đ ng bên ngoài (ho ch đ nh ng n h n). Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  15. 15. 15 Hình 1.4. Phân lo i trong ho ch đ nh s n xu t Laäp baûng ñieàu ñoä saûn xuaát Ñieàu ñoä maùy moùc vaø coâng vieäc Phaûn hoài vaø Kieåm tra Ngaén haïn (ngaén hôn 1 thaùng) Trung haïn (1 ñeán 12 thaùng) Daøi haïn (daøi hôn 12 thaùng) Nhu caàu Hoaïch ñònh chieán löôïc/ chieán thuaät Xaùc ñònh muïc tieâu Hoaïch ñònh toång hôïp Xaùc ñònh möùc ñoä toàn kho vaø nhaân löïc Leân keá hoaïch saûn xuaát Xaùc ñònh toác ñoä saûn xuaát ñoái vôùi töøng loaïi saûn phaåm Hoaïch ñònh coâng suaát Xaùc ñònh nhu caàu Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  16. 16. 16 3.1. Ho ch đ nh dài h n Các k ho ch dài h n thư ng đư c phân thành các k ho ch chi n lư c ho c k ho ch chi n thu t. Ho ch đ nh chi n lư c là thi t l p m c tiêu chung cho công ty. Ho ch đ nh phương th c ch n l a nh ng phương pháp c th đ th c hi n b n k ho ch chi n lư c. Ví d như m t ph n c a b n k ho ch chi n lư c có th là xây d ng nhà máy m t t nh, trong khi trong b n k ho ch phương th c s là xây nhà máy t nh Đ ng Nai. M c dù, các b n k ho ch phương th c là k ho ch dài h n nhưng nó khác v i k ho ch chi n lư c. Các k ho ch chi n lư c xác đ nh khuynh hư ng trong c hai m t l i nhu n và xã h i. Có nh ng câu h i c n đư c tr l i đ xây d ng k ho ch chi n lư c c a công ty: M c tiêu kinh doanh chính c a công ty b n là gì? Nhân t nào cho phép công ty gi đư c n đ nh và tăng trư ng ? M c tiêu tài chính c a công ty là gì? Đi m m nh và đi m y u c a công ty là gì? Vai trò c a công ty như th nào trong xã h i? Trách nhi m c a công ty v i môi trư ng sinh thái, ch t lư ng s n ph m, công b ng trong cơ h i tuy n d ng và nh ng v n đ xã h i khác? M t thành t cơ b n trong s n xu t nh hư ng đ n ho ch đ nh chi n lư c là yêu c u v năng l c s n xu t dài h n c a công ty. Nh ng quy t đ nh v năng l c s n xu t dài h n c a công ty các m c đ khác nhau, b i vì các phương pháp bi n đ i năng l c s n xu t thì tr i t ng n h n (làm vi c ngoài gi ) đ n trung h n (tăng ca) đ n dài h n (m nhà máy m i). 3.2 Ho ch đ nh trung h n M c tiêu cơ b n c a ho ch đ nh trung h n là th a mãn nhu c u c a khách hàng. K ho ch h u như đư c ph i h p thi t l p b i b ph n tài chính, k toán, ti p th , s n xu t hay nh ng cá nhân có th m Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  17. 17. 17 quy n trong công ty. Vi c th c hi n k ho ch này là do nhà qu n tr tác nghi p/s n xu t. Ho ch đ nh trung h n bao g m ho ch đ nh s n xu t và ho ch đ nh t ng h p. Trong ho ch đ nh s n xu t, công su t đư c thi t l p, vi c xác đ nh công su t tr c ti p nh hư ng đ n nhà máy các lĩnh v c: m c đ t n kho cho v t tư l n thành ph m, m c đ nhân l c và chi phí đào t o ho c tr lương. nh hư ng c a ho ch đ nh trung h n thì không l n như ho ch đ nh dài h n. Các quy t đ nh liên quan đ n m c đ c a nhân l c, ti n đ u tư vào thi t b m i, b trí m t b ng, nguyên v t li u, mua hàng. 3.3 Ho ch đ nh ng n h n B n k ho ch t ng h p trung h n đư c tách nh thành nh ng b n k ho ch s n xu t c th cho m i s n ph m m i nhà máy, phân xư ng hay văn phòng. Các b n k ho ch này đư c th c hi n thông qua vi c phân b tài nguyên (nhân s , v t tư và máy móc) và vi c đ t mua v t tư hay các chi ti t l p ráp. c p đ này, qu n đ c phân xư ng là ngư i ch u trách nhi m v v n đ tác nghi p nhưng ngư i này ch ch u trách nhi m v ho t đ ng thư ng ngày. Và h ch làm t t công vi c khi có đư c nh ng công c thích h p. Cung c p nh ng công c này là công vi c c a ngư i ho ch đ nh dài và trung h n. 3.4. Ki m soát Ngay khi k ho ch đư c hình thành và vi c kinh doanh s n xu t b t đ u, ngư i qu n lý tác nghi p c n thi t tham gia vào quá trình ki m soát tác nghi p. Vì vi c ho ch đ nh không ng ng, nhà qu n lý c n đ ng th i có hai trách nhi m: ho ch đ nh và ki m tra. Ki m soát là các phương th c mà nh đó ngư i qu n lý đo lư ng m c đ hi u qu c a k ho ch đư c v n hành. Đ ki m soát tác nghi p, nh ng y u t v m c đ và ch t lư ng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  18. 18. 18 đ u ra t m i công nhân và thi t b ph i đư c ghi nh n, nhà qu n lý c n có phương th c đ thu th p thông tin h u ích càng nhi u càng t t, càng nhanh càng t t. H th ng thông tin qu n lý (Management Information System – MIS) đư c s d ng v i nhi u hình th c. Nó có th là h th ng thông tin máy tính cung c p thông tin hàng ngày cho vi c qu n lý. Nó cũng có th là th i gian nhà qu n lý tiêu t n đ làm vi c v i công nhân đ c m nh n công vi c đư c ti n tri n th nào. M t h th ng thông tin qu n lý t t s bao g m c hai ch c năng này. Do đó, chìa khóa đ ki m soát là thông tin. Nhà qu n lý thành công chú ý đ n nh ng thông tin cung c p m t b c tranh t t nh t v s n xu t dù nó thành công hay th t b i. Vì v y nhà qu n lý c n có thông tin đ đo lư ng thành qu c a công vi c. Các thông tin thư ng đư c s d ng đ đo lư ng m c đ thành công là: l i nhu n, doanh s , chi phí, s n lư ng, s khách hàng đư c ph c v , ch t lư ng s n ph m và s khách hàng quay l i l n sau. 4. Các c p qu n lý M t cách đ phân lo i các ki u ho ch đ nh là coi nó thu c v trách nhi m c a c p qu n tr nào cũng như thu c vào kho ng th i gian nào trong tương lai. Nhà qu n lý c p cao Nhà qu n lý c p th p Quan tâm đ n t ng quát Quan tâm đ n chi ti t Thi t l p k ho ch dài h n Thi t l p k ho ch trung h n, ng n h n K ho ch có t m nh hư ng đ n toàn công ty K ho ch có t m nh hư ng đ n m t b ph n ch c năng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  19. 19. 19 T m nhìn chi n lư c T m nhìn chi n thu t, tác nghi p Hình 1.5. M i liên quan gi a các C p ho ch đ nh và các Coâng ty saûn xuaát Tröôøng ñaïi hoïc Ngaân haøng Khaùch saïn Haøng khoâng Hoaïch ñònh chieán löôïc Hoäi ñoàng quaûn trò Ban quaûn trò Ban Toång giaùm ñoác Ban giaùm ñoác Ban giaùm ñoác Hoaïch ñònh chieán thuaät Giaùm ñoác Hieäu tröôûng Chuû tòch Giaùm ñoác Giaùm ñoác Phoù giaùm ñoác Phoù hieäu tröôûng Phoù chuû tòch phuï traùch ñieàu haønh Phoù giaùm ñoác Phoù giaùm ñoác Hoaïch ñònh trung haïn Quaûn ñoác Chuû nhieäm khoa Giaùm ñoác Quaûn trò vieân Giaùm ñoác khu vöïc Hoaïch ñònh ngaén haïn Ñoác coâng, Toå tröôûng Tröôûng boä moân Giaùm ñoác chi nhaùnh Toå tröôûng Tröôûng chi cuïc haøng khoâng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  20. 20. 20 C p qu n tr 5. S c nh tranh T ng quát, có ba lĩnh v c c nh tranh quan tr ng mà nhà qu n lý c p cao ph i chú ý: 5.1. C nh tranh b ng chi phí Các công ty mu n c nh tranh v chi phí thư ng theo hư ng lo i b ph ph m. Trư c đây, nh ng công ty này s n xu t nh ng s n ph m tiêu chu n cho m t th trư ng l n. H c i thi n l i nhu n b ng cách gi bình n quá trình s n xu t, ràng bu c ch t ch trên tiêu chu n năng su t và đ u tư cho t đ ng hóa. Ngày nay, cơ c u chi phí thư ng xuyên đư c ki m đ nh đ gi m chi phí khâu có th gi m đư c, không ch là chi phí ti n lương tr c ti p. 5.2. C nh tranh b ng ch t lư ng H u h t các công ty ti p c n đ n ch t lư ng theo cách th đ ng ho c đ i phó, ch t lư ng b h n ch trong vi c t i thi u hoá t l h ng ho c thích nghi v i đ c trưng v thi t k . Đ có th c nh tranh thông qua ch t lư ng s n ph m theo hư ng ch đ ng, công ty ph i xem ch t lư ng như là cơ h i đ làm th a mãn khách hàng, không ch là cách lo i b các h ng hóc ho c gi m chi phí cho vi c tái gia công. David Gravin, m t chuyên gia v ch t lư ng Havard, đã d n ra nh ng nguyên lý sau cho các công ty mu n c nh tranh thông qua ch t lư ng: 1. Ch t lư ng đư c đ nh nghĩa t quan đi m c a khách hàng (khách hàng là thư ng đ ). 2. Ch t lư ng đư c liên k t v i l i nhu n trên c hai m t th trư ng và chi phí. 3. Ch t lư ng đư c xem như là m t vũ khí c nh tranh, Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  21. 21. 21 4. Ch t lư ng đư c xây d ng bên trong quá trình ho ch đ nh chi n lư c. 5. Ch t lư ng ph i đư c xem như là giao ư c trong toàn b nhà máy. 5.3 C nh tranh trên tính linh ho t B ph n ti p th luôn luôn mu n s đa d ng đ cung c p cho khách hàng nhưng b ph n s n xu t thì ngư c l i, vì s đa d ng s phá h ng tính n đ nh và hi u qu c a s n xu t và tăng chi phí. Kh năng c a s n xu t đáp ng m t cách linh ho t đ i v i yêu c u c a th trư ng đa d ng đã m ra m t m c đ m i c a s c nh tranh. Tính linh ho t tr thành m t vũ khí c nh tranh l i h i trong s n xu t hi n đ i. Nó bao g m kh năng s n xu t m t l p r ng s n ph m, gi i thi u và đi u ch nh nhanh chóng s n ph m có s n và t ng quát là đáp ng v i nhu c u c a khách hàng. 6. Chi n lư c trong s n xu t 6.1 S n xu t theo đ t hàng v i s n xu t đ t n kho Có m t cách đ phân bi t h th ng d ch v và s n xu t là xem xét th i đi m c a tác nghi p. Trong m t s trư ng h p, tác nghi p xu t hi n sau khi có nhu c u, ta g i là “s n xu t theo đơn đ t hàng” (make to order), trư ng h p khác tác nghi p có trư c nhu c u, ta g i là “s n xu t đ t n kho” (make to stock). Quy lu t t ng quát là d ch v thì thư ng đư c cung c p sau khi có nhu c u còn s n ph m (do s n xu t) thì đư c cung c p trư c khi có nhu c u. Ví d : b o hi m đư c th c hi n sau khi yêu c u b o hi m đư c đăng ký, còn thi t b đi n t , nư c gi i khát đư c s n xu t trư c khi khách hàng có nhu c u. Đương nhiên, cũng có nh ng s n ph m đư c ch t o sau khi có nhu c u như qu n áo may đo, bàn gh gia d ng là ví d v lo i này. Hình 1.6 trình bày các ví d t ng trư ng h p cho Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  22. 22. 22 c d ch v và s n xu t. H qu c a s phân bi t này là khó khăn hơn, n u không nói là không th , đưa vào t n kho m t “s n ph m” c a lo i hình d ch v . Nhà s n xu t ti vi có th t n kho ti vi n u nó đư c s n xu t khá nhi u, nhưng khách s n không th đưa vào t n kho m t phòng tr ng t ngày này sang này khác đư c. Còn có m t s phân bi t n a gi a d ch v và s n xu t: đó là r i ro v n dĩ là y u t chính trong vi c ra quy t đ nh m i c p qu n lý. R i ro d ch v khác v i r i ro trong s n xu t. Vi c s n xu t xe hơi cũng như h u h t các h th ng s n xu t khác, đư c ti n hành mà không có s b o đ m r ng có ai đó s mua xe hơi. đây, có m t r i ro là s n ph m s đư c s n xu t nhưng không bán đư c. Nhưng d ch v trên xe hơi (s a ch a ch ng h n) s không bao gi đư c th c hi n n u không có chi c xe. Vì v y, không có r i ro khi mà d ch v đư c th c hi n nhưng không có khách hàng nào mua d ch v này. Tuy nhiên, trong d ch v v n có r i ro, vé máy bay không bán đư c hay phòng khách s n không đư c s d ng là ví d v lo i r i ro này. Saûn xuaát tröôùc nhu caàu (laøm ñeå kho) Nhu caàu tröôùc saûn xuaát (laøm theo ñôn) Saûn xuaát Haàu heát saûn phaåm nhaø haøng thöùc aên nhanh Saûn phaåm gia duïng (quaàn aùo, baøn gheá…) Nhaø haøng (böõa aên ñaët) Xaây döïng nhaø In aán (bieåu maãu, name card) Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  23. 23. 23 Dòch vuï Khaùch saïn (phoøng) Beänh vieän (giöôøng) Haøng khoâng (choã treân maùy bay) Sieâu thò (haøng hoùa) Haàu heát caùc dòch vuï Hình 1.6. Quan h gi a s n xu t và nhu c u theo th i gian Vì quan h nhu c u – ph c v , các công ty d ch v t ra linh ho t trong vi c tuy n d ng cán b hơn là đơn v s n xu t. 6.2. Tính kinh t nh quy mô và tính kinh t theo ch ng lo i § Kinh t nh quy mô: khái ni m này khá ph bi n, khi m t nhà máy tr nên r ng hơn và s n lư ng l n hơn, chi phí đơn v trung bình s gi m đi. Đi u này cũng d hi u, vì v i m t thi t b có năng l c s n xu t g p đôi s không đòi h i chi phí g p đôi đ mua và đ đi u hành. Nhà máy cũng đ t hi u qu khi nó đ l n đ t n d ng nh ng thi t b đ c d ng, ví d như thi t b nâng chuy n v t li u. Vi c gi m chi phí đơn v c ti p t c cho đ n khi nhà máy quá l n làm cho s ph i h p gi a dòng v t li u và nhân l c tr nên quá ph c t p và đ t ti n. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  24. 24. 24 Hình 1.7: Kinh t nh quy mô § Kinh t theo ch ng lo i: quá trình s n xu t linh ho t đư c t i ưu hóa b ng (1) các h th ng s n xu t linh ho t (Flexible Manufacturing Systems – FMSs), (2) nh ng thi t b đơn gi n d cài đ t. C hai cách ti p c n v m t công ngh này cho phép chuy n t m t dây chuy n này sang dây chuy n khác v i chi phí th p, g i là “tính kinh t theo ch ng lo i”. Kinh t theo ch ng lo i xu t hi n khi có nhi u s n ph m đư c ph i h p s n xu t thì chi phí th p hơn so v i vi c s n xu t chúng riêng l . M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng đi m quan tr ng đư c ghi trong ph n tóm lư c. Sinh viên c n đ c báo Kinh t Sài Gòn, Doanh nghi p và cùng trao đ i th o lu n nhóm v chi n lư c phát tri n c a các công ty, v v n đ c nh tranh… s làm cho bài h c thêm sinh đ ng. Trung bình Chi phí Cao Thaáp nhieàuTrung bìnhÍt Soá löôïng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  25. 25. 25 Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh § Các thành ph n chính c a h th ng s n xu t. § C nh tranh. § Chi n lư c s n xu t. § Kinh t nh quy mô – Kinh t theo ch ng lo i. CÂU H I T LU N 1. Hãy trình bày các ch c năng chính trong doanh nghi p và m i liên h gi a các ch c năng này? 2. Hãy ch n vài s n ph m thư ng s d ng và cho bi t y u t đ u vào tương ng đ t o ra các s n ph m này? 3. T i sao s n xu t v n hành đư c xem là h t nhân k thu t trong các doanh nghi p s n xu t? 4. Hãy trình bày ưu như c đi m c a các chi n lư c trong s n xu t? Chi n lư c nào phù h p v i các doanh nghi p Vi t Nam? 5. Hãy trình bày v s c nh tranh b ng chi phí, b ng ch t lư ng và tính linh ho t. Cho ví d v s n ph m ho c công ty tương ng. CÂU H I TR C NGHI M 1. Vai trò c a s n xu t và đi u hành là: a) Bi n đ i t đ u vào thành đ u ra. b) T o ra giá tr . c) Trung tâm c a các ho t đ ng k thu t. d) T t c các câu trên. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  26. 26. 26 2. Quá trình bi n đ i có th là v m t: a) v t ch t. b)tâm lý. c) thông tin. d) T t c các câu trên. 3. Năng su t đư c đ nh nghĩa là: a) t l đ u vào trên đ u ra. b) t l đ u ra trên đ u vào. c) đ u ra tr đ u vào. d) xu t kh u tr nh p kh u. 4. Đi u nào sau đây c a m t công ty làm cho nó t t hơn b t kỳ m t công ty nào khác? a) Nhi m v chính. b) Năng l c ch đ o. c) Ch t lư ng đơn hàng. d) Chi n lư c đ nh v . 5. Đi u nào sau đây là đ c đi m c a m t s n ph m hay d ch v t o nên s thành công c a s n ph m hay d ch v đó trên th trư ng? Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  27. 27. 27 a) Ch t lư ng đơn hàng. b) Thành công c a đơn hàng. c) Năng l c khác bi t. d) T m nhìn. 6. M t chi n lư c đ nh v hi u qu c n xem xét đ n: a) Các đi m m nh và đi m y u c a t ch c. b) Nhu c u c a th trư ng. c) V trí c a các đ i th c nh tranh. d) T t c các câu trên. 7. Quá trình, khác v i s n ph m hay công ngh ch : a) Xuyên su t nhi u phòng ban và các tuy n ch c năng. b) Bao g m k toán, mua hàng, s n xu t và bán hàng. c) Cung c p các l i th trong ng n h n mà các l i th này có th b b t chư c b i các công ty khác. d) T t c các câu trên. 8. Tính kinh t nh quy mô x y ra khi: a) S n xu t v i m t s lư ng hàng hóa l n khi n cho chi phí s n xu t trên m t đơn v s n ph m gi m đi. b) S n xu t nhi u lo i hàng hóa khi n cho chi phí s n xu t trên m t đơn v s n ph m tăng. c) S n xu t v i m t s lư ng hàng hóa l n khi n cho chi phí s n xu t gi m. d) a, b, c đ u sai. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  28. 28. 28 9. Các ho t đ ng qu n lý đi u hành bao g m các ho t đ ng sau, ngo i tr : a) T ch c b trí công vi c. b) Ki m soát ch t lư ng. c) Thi t l p nhu c u. d) Qu n lý t n kho. 10.M c tiêu c a Qu n lý đi u hành nh m: a) Gi m chi phí. b) Tăng doanh thu. c) Chi m gi th ph n. d) T t c các câu trên đ u đúng. Tr l i câu h i tr c nghi m 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 d d b b c d d a c d Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  29. 29. 29 BÀI 2 THI T K QUY TRÌNH VÀ CÔNG NGH Các b n thân m n! Ch t lư ng là k t qu c a c hai quá trình thi t k s n ph m h p lý và thi t k , l a ch n quy trình s n xu t phù h p v i s n ph m. N i dung bài này gi i thi u hai lĩnh v c ra quy t đ nh trong vi c thi t k quy trình s n xu t, đó là: – Ho ch đ nh quá trình s n xu t. – L a ch n công ngh . Theo nghĩa cơ b n, vi c ho ch đ nh quá trình s n xu t s xác đ nh s n ph m đư c s n xu t theo phương th c nào (xây d ng quy trình công ngh và cách th c tri n khai s n xu t). Nó chuy n b n thi t k thành nh ng k ho ch th c thi trong s n xu t, quy t đ nh chi ti t nào s đư c s n xu t và chi ti t nào s đư c mua t các nhà cung c p, ch n l a quy trình và thi t b c th (ho c mua thi t b m i khi c n thi t), thi t l p nh ng đ c trưng cho s n xu t và các văn b n liên quan. Các công vi c trên là c n thi t b t k chúng đư c th c hi n đ ng th i ho c sau quá trình thi t k s n ph m. M c tiêu c a bài: Sau khi h c xong bài này sinh viên s : § Hi u đư c t m quan tr ng c a vi c ch n l a quy trình s n xu t. § Hi u đư c phương pháp ch n l a quy trình s n xu t liên quan đ n s n xu t và d ch v , đ n ho ch đ nh năng l c s n xu t. § Nh n ra đư c ưu và như c đi m c a các quá trình s n xu t khác nhau, do đó có th d dàng l a ch n ho c thi t k quy trình Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  30. 30. 30 trong th c t công vi c. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài và cách h c § Nh ng khái ni m cơ b n – H th ng s n xu t: bao g m thi t b , nhà xư ng, công nhân, qu n lý,… v n hành theo cách th c đ c trưng tùy thu c vào s n lư ng nhu c u, đ s n xu t ra s n ph m. – Quy t đ nh mua hay s n xu t: là m t quy t đ nh l a ch n gi a vi c ti p t c mua chi ti t t nhà cung c p hay đ u tư thi t b đ t s n xu t. Quy t đ nh này thư ng liên quan đ n vi c nhu c u c a s n ph m gia tăng. – Phân tích đi m hòa v n: là m t trong nh ng tiêu chu n đ đánh giá đ u tư máy móc thi t b . Thư ng phân tích đi m hòa v n theo s n lư ng s n xu t và đi m hòa v n là đi m mà t i đó t ng thu tích lũy b ng v i t ng chi tích lũy. § Cách h c: gi ng như cách h c bài 1. Ngoài ra n u sinh viên có th có nh ng bu i th o lu n v i gia đình, v i b n bè v quy trình th c hi n c a ngân hàng, b o hi m,… thì bài h c thêm ph n lý thú. N I DUNG CHÍNH 1. T ng quan Ho ch đ nh quy trình s n xu t bao g m các ho t đ ng như là : Phân tích s n ph m, quy t đ nh mua hay s n xu t, ch n l a quy trình và thi t b , và vi c xây d ng m t k ho ch s n ph m. Các thành ph n này l n lư t đư c mô t Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  31. 31. 31 Hình 2.1. Hình 2.1. Ho ch đ nh quá trình s n xu t 2. Phân tích s n ph m Bư c đ u tiên c a vi c ho ch đ nh quá trình bao g m vi c phân tích các đ c trưng thi t k s n ph m và vi c hình thành các văn b n (bi u đ , đ th ...) đ bi u di n cách th c mà s n ph m s đư c s n xu t. Đ minh h a, chúng ta ch n 3 trong s các văn b n c n thi t: 1) Bi u đ l p ráp s n ph m; 2) Bi u đ các quá trình theo tác nghi p; và 3) Lưu đ quá trình s n xu t. Bi u đ l p ráp còn đư c g i Baûn veõ chi tieát vaø caùc ñaëc tröng thieát keá Phaân tích saûn phaåm : Giaûn ñoà laép raùp, bieåu ñoà quy trình vaø thao taùc, löu ñoà quaù trình Saûn xuaát hay Mua Choïn löïa quy trình vaø thieát bò saûn xuaát Caùc thieát bò vaø maùy moùc hieän coù Quyeát ñònh ñaàu tö Keá hoaïch saûn phaåm Bieåu ñoà ñöôøng ñi saûn phaåm, bieåu ñoà thao taùc, söû duïng duïng cuï vaø caùc ñaëc tröng saûn xuaát khaùc Saûn xuaát Mua Saûn xuaát Vieäc mua Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  32. 32. 32 là bi u đ c u trúc s n ph m, thư ng có trong b h sơ thi t k . N u chúng ta có th làm cho bi u đ linh đ ng như phim ho t hình, ta có th hình dung nh ng chi ti t cơ b n đư c l p l i v i nhau cho ra s n ph m cu i cùng. Nhưng bi u đ này không đ chính xác đ nói lên làm cách nào l p ráp s n ph m. Chúng ta c n xây d ng m t gi n đ ch ra m i quan h c a các thành t v i thành ph n có trư c nó, nhóm các chi ti t hình thành m t c m l p ráp và th t cho vi c l p ráp (hay quy trình công ngh ). M t văn b n h u d ng khác tên là Bi u đ các quá trình thao tác như trên hình 2.2, tương t v i bi u đ l p ráp nhưng ch a nhi u thông tin hơn. V i m i thành t đư c li t kê trong bi u đ l p ráp, m t chu i các thao tác đư c thêm vào đ di n t cách th c mà chi ti t đư c t o ra. L y thí d gia công chi ti t chi c chân bàn trong hình 2.2 c n 5 thao tác gia công : 1. Cưa theo chi u dài sơ b . 2. Bào theo kích c . 3. Cưa đúng chi u dài hoàn t t. 4. Đo kích thư c thi t k . 5. Đánh bóng. Các thao tác này có th đư c th c hi n trên các máy khác nhau và có th b i nh ng công nhân khác nhau. Th i gian c n thi t đ hoàn t t t ng thao tác, các d ng c đ c bi t, đ gá, d ng c đo c n thi t và nơi th c hi n thao tác có th đư c mô t trong bi u đ này. Bi u đ đư c xây d ng cho toàn b s n ph m. Các chi ti t ph i mua cũng đư c ch ra. Sau này, bi u đ quá trình thao tác đư c dùng như tài li u g c cho nh ng yêu c u tác nghi p h tr cho vi c thi t k công vi c. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  33. 33. 33 Hình 2.2. Bi u đ quá trình thao tác Lưu đ quá trình là m t bi u đ khác, xem xét vi c s n xu t hay d ch v t m t quan đi m r ng hơn. Lưu đ s d ng năm ký hi u tiêu chu n, như Hình 2.3, đ mô t : Teân chi tieát Chaân baøn Soá hieäu 2410 Söû duïng cho Baøn Soá laép raùp 437 Thao taùc soá Moâ taû Phaân xöôûng Maùy Thôøi gian Duïn g cuï 10 Cöa theo chieàu daøi sô boä 041 20 Baøo theo kích côõ 043 30 Cöa ñuùng theo chieàu daøi hoaøn taát 041 40 Ño kích thöôùc thieát keá 051 50 Ñaùnh boùng 052 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  34. 34. 34 quá trình (th c hi n) b ng vòng tròn (O), ki m tra b ng m t hình vuông (□), di chuy n b ng mũi tên (è), ch b ng ch D hoa và nhà kho b ng m t tam giác ngư c (∇). Mô t chi ti t cho m i quá trình là không c n thi t nhưng th i gian đ hoàn t t m t quá trình và kho ng cách di chuy n gi a các quá trình thì thư ng đư c đưa vào. Lưu ý r ng, bi u đ liên k t các thao tác không h u ích trong s n xu t (như ki m tra, di chuy n, ch và ch a vào kho) và các thao tác h u ích s n xu t (nguyên công s n xu t) v i nhau. Vì v y lưu đ quá trình có th đư c dùng đ làm n i b t các thao tác không h u ích s n xu t, phân tích s hi u qu c a m t chu i các quá trình và t đó đ ngh cách th c c i ti n s n xu t. Các bi u đ này cũng cung c p m t phương pháp đã đư c chu n hóa đ đưa vào văn b n các bư c c a m t quá trình và có th đư c s d ng như m t công c đ hu n luy n. Nh ng phiên b n đư c t đ ng hóa c a lo i bi u đ này có th mua đư c và s đư c tri t đ s d ng trong sơ đ m t b ng b trí các phương ti n. Theo cách này, nh ng công đo n đ ng trong nhà máy s đư c xác đ nh và m t b ng có th đư c đi u ch nh thích h p. Lưu đ quá trình đư c s d ng r ng rãi trong c s n xu t và d ch v . 3. Quy t đ nh s n xu t hay mua Không ph i t t c các chi ti t c a m t s n ph m đ u đư c s n xu t. M t vài chi ti t có th đư c đ t mua t các nhà cung c p. Quy t đ nh liên quan đ n chi ti t nào s đư c mua và chi ti t nào đư c s n xu t đư c g i là Quy t đ nh s n xu t hay mua. Quy t đ nh s n xu t hay mua căn c trên vi c xem xét các y u t sau đây: § Giá: Trong s n xu t, gi a vi c s n xu t và mua, trong d ch v , Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  35. 35. 35 t mình cung c p các d ch v ho c đ t h p đ ng bên ngoài, cái nào r hơn là m i quan tâm cơ b n nh t trong h u h t các quy t đ nh s n xu t hay mua. M c dù, chi phí c a vi c mua các chi ti t tương đ i đơn gi n (giá mua), nhưng chi phí c a vi c s n xu t các chi ti t bao g m vi c phân b t ng phí mà có th ph n ánh không chính xác chi phí s n xu t. Hơn n a, có nh ng công ty có th quy t đ nh mua thay vì s n xu t chi ti t (ho c ngư c l i khi t quan đi m v chi phí, vi c làm khác có th r hơn). Các y u t còn l i đ i di n cho nh ng y u t phi kinh t mà có th nh hư ng ho c l n át các y u t kinh t . Th i gian : 30 – 9 – 97 Phân tích viên : Tr n Văn Lu n Đ a đi m : Tp. H Chí Minh Quy trình : s n xu t nư c d a ép Bưc Hatđng Vnchuyn Kimtra Trìhoãn Lưukho Mô t quy trình Thigian (min) Khangcách(m) 1 Ο è ¨ D ∇ B c d d a 20 2 Ο è ¨ D ∇ Di chuy n đ n khu ki m tra 100m 3 Ο è ¨ D ∇ Cân, ki m tra, phân lo i 30 4 Ο è ¨ D ∇ Đưa vào kho 50 m 5 Ο è ¨ D ∇ Ch đ n khi c n 360 6 Ο è ¨ D ∇ Đem đ n nơi bóc v 20 m 7 Ο è ¨ D ∇ Bóc v và b lõi 15 8 Ο è ¨ D ∇ Ngâm trong nư c đ n khi c n 20 9 Ο è ¨ D ∇ Đ t lên xe 5 10 Ο è ¨ D ∇ Di chuy n đ n nơi xay 20 m 11 Ο è ¨ D ∇ Cân, ki m tra, phân lo i 30 T ng 480 190m Hình 2.3 : Lưu đ quá trình c a quy trình s n xu t nư c d a ép Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  36. 36. 36 § Năng l c: Công ty nào ho t đ ng th p hơn năng l c c a nó thì thư ng mu n s n xu t các chi ti t hơn là mua nó. Đi u này cũng đúng n u đ i v i công ty, vi c duy trì m t l c lư ng công nhân là quan tr ng. Đôi khi vì năng l c hi n có không đ đ s n xu t t t c chi ti t thì công ty s ch n vi c mua m t s chi ti t. S n đ nh c a nhu c u cũng quan tr ng. Thông thư ng, t t hơn là s n xu t t i công ty nh ng chi ti t nào có nhu c u n đ nh trong khi nh ng chi ti t nào mà nhu c u b t đ nh ho c hay thay đ i s đư c h p đ ng mua bên ngoài. § Ch t lư ng: Kh năng cung c p nh ng chi ti t có ch t lư ng n đ nh là m t m i quan tâm trong quy t đ nh s n xu t hay mua. Thông thư ng vi c ki m soát ch t lư ng nh ng chi ti t đư c s n xu t bên trong nhà máy thì d dàng hơn. Tuy nhiên, vi c chu n hóa các chi ti t, c p gi y ch ng nh n cho nhà cung c p đ nhà cung c p tham gia vào quá trình thi t k là nh ng phương cách có th đư c s d ng đ nâng cao ch t lư ng c a các chi ti t t nhà cung c p. § Th i gian: Đôi khi các chi ti t s đư c mua vì nhà cung c p có th cung c p s n ph m trong th i gian ng n hơn s n xu t. Nhà cung c p nh thì thư ng linh đ ng và đáp ng nhanh v i s thay đ i trong thi t k và công ngh . T t nhiên, t c đ cung c p hàng ch có nghĩa n u chi ti t đư c cung c p th a mãn yêu c u v ch t lư ng và giá c h p lý. § Đ tin c y: Đ tin c y c a nhà cung c p thư ng d a trên ch t lư ng và th i gian cung ng các chi ti t. S ch m tr không mong đ i trong vi c cung ng, cũng như m t ph n chi ti t cung ng b lo i vì kém ph m ch t s b t nhà s n xu t gánh ch u m t h u qu x u. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  37. 37. 37 Nhi u công ty ngày nay đòi h i các nhà cung c p c a h ph i đ t đư c m t m c ch t lư ng nh t đ nh, cũng như đ t đư c các tiêu chu n v cung c p đ đư c công nh n là nhà cung c p chính th c. ISO 9000 là m t chương trình ch ng nh n ch t lư ng trong th trư ng Châu Âu. Công ty nư c ngoài nào không có ch ng ch ISO 9000 s khó khăn trong vi c giao d ch Châu Âu. M t s công ty ph t r t n ng đ i v i nh ng hàng hóa cung c p không đúng v i th a thu n trong h p đ ng. § Ki n th c chuyên gia: Nh ng công ty n i ti ng trong vi c ch t o hay thi t k thư ng mu n gi quy n ki m soát s n ph m c a h . Coca - Cola là m t ví d , h không mu n chuy n giao công th c pha ch cho b t kỳ m t nhà cung c p nào, ngay c khi có s b o đ m v bí quy t. M c dù các nhà s n xu t xe hơi có th đ t hàng gia công nhi u chi ti t, h luôn mu n gi đ c quy n nh ng thành t chính như đ ng cơ, b truy n đ ng và h th ng đi u khi n đi n – đi n t . Các công ty Nh t B n, Đài Loan và Hàn Qu c đang h c các chuyên gia M v thi t k và ch t o máy bay b ng cách cung c p chi ti t máy bay. Vi c quy t đ nh chia s hay không ki n th c/bí quy t v i các nhà cung c p vì nh ng l i ích kinh t là m t vi c r t khó khăn. Nh ng công ty ki m soát s n xu t h u h t các chi ti t bao g m nguyên v t li u đư c g i là tích h p theo chi u d c. Chi n lư c này ph c p trong nhi u năm khi mà các công ty không mu n ph thu c vào ngư i khác. Ngày nay, vi c mua các chi ti t và v t tư t các nhà cung c p ngày càng tr nên quen thu c, và quan h v i các nhà cung c p cũng tr nên b n ch t hơn. Thu t ng "nhà cung c p h p tác", m ng lư i các nhà cung c p m t m i ngày càng tr nên có giá tr trong chi n lư c h p tác đ gi v ng l i th c nh tranh c a các công ty. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  38. 38. 38 Ngoài ra, vi c chuyên môn hóa s n xu t theo ngành ngh cũng làm cho các công ty tr nên "h p tác hơn" trong kinh doanh. Ví d minh h a cho v n đ này là s n ph m ngành kim khí đi n máy (tivi, đ u máy, máy ch p hình, quay phim,…), các công ty đi n t như Sony, Samsung… ch u trách nhi m thi t k ki u dáng và các tính năng c a s n ph m. Tuy nhiên, nh ng chi ti t nh a và các chi ti t ph khác thì mua t công ty nh a. Tương t như v y là s n ph m xe máy (v , ru t xe, đ ph tùng nh a…), m ph m (chai, l )… 4. Các lo i quy trình s n xu t Quá trình s n xu t m t cách kinh đi n đư c chia thành 4 lo i cơ b n: • D án/s n xu t đơn chi c, • S n xu t theo lô, • S n xu t hàng lo t và, • S n xu t liên t c, 4.1 D án M t d án c n m t th i gian xác đ nh đ hoàn t t, nó bao g m s đ u tư t m c trung bình đ n l n v ngư i và tài nguyên, đ s n xu t hay hoàn t t m t s n ph m hay công vi c theo yêu c u c a khách hàng. Các thí d v d án như là d án xây d ng, đóng tàu, xây d ng s n ph m m i, s n xu t máy bay, hay nh ng s n ph m chuyên d ng… D án có th r t thú v vì chúng thư ng đư c đ u tư công ngh m i, có đ i ngũ th c hi n d án và r t g n gũi v i khách hàng. Các như c đi m c a d án bao g m th i gian th c hi n quá dài mà yêu c u khách hàng, công ngh và giá c có th thay đ i; s đ u tư l n v ngu n l c; s h c h i kinh nghi m ch m vì nh ng công vi c không có tính l p l i; công vi c ph thu c vào m t lư ng nh Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  39. 39. 39 khách hàng. V i đ c đi m trên, d án thư ng đư c qu n lý theo m t cách riêng bi t, khác v i các lo i quá trình s n xu t khác. 4.2 S n xu t theo lô (m ) Ki u s n xu t theo lô th c hi n nhi u công vi c/s n ph m cùng m t lúc theo nhóm (hay lô) trong h th ng s n xu t. Đ i v i lo i hình s n xu t đơn chi c và lô nh , nó còn có tên khác như lo i hình s n xu t r i r c hay s n xu t theo quy trình (job shop). S n ph m đư c th c hi n theo đơn đ t hàng, s n lư ng th p và nhu c u thư ng thay đ i. Đ có th s n xu t nhi u lo i chi ti t khác nhau, thi t b thư ng có khuynh hư ng đa năng và c n công nhân có tay ngh cao. H u h t nguyên công trong ki u s n xu t theo lô là gia công ch t o (như gia công trên máy công c ) hơn là l p ráp. Công vi c đư c b trí theo yêu c u c a quá trình s n xu t. Thí d như vi c ti n chi ti t đư c t p trung m t v trí trong khi nh ng chi ti t c n sơn thì t p trung v trí khác. M t chi ti t đư c luân chuy n qua r t nhi u khu v c máy khác nhau trư c khi nó đư c hoàn t t. Vì đi u này, n u chúng ta l n d u theo đư ng đi c a chi ti t chúng ta s th y r t nhi u đi m d ng l i cũng như b t đ u đư c gia công c a các chi ti t nh ng máy/tr m gia công khác nhau. Do đó, công vi c ti n hành trên m t s n ph m c th thì không liên t c mà là r i r c. Các thí d v lo i hình s n xu t này là: phân xư ng cơ khí, xư ng ch t o máy in, xư ng bánh k o ho c xư ng ch t o v t d ng n i th t. • Ưu đi m c a lo i hình s n xu t này là tính m m d o, tính linh ho t và qu n lý đư c đ u ra, gi m t n kho thành ph m. • Như c đi m: giá thành cao, vi c đi u đ s n xu t g p khó Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  40. 40. 40 khăn, thay đ i trong yêu c u v năng l c s n xu t và s n xu t t c đ ch m. Vi c m t n đ nh trong k ho ch s n xu t có ngu n g c ph n l n t t t c nh ng đ c tính t nhiên c a h th ng: m t s thay đ i trong năng su t c a m t h th ng s d n đ n nh ng nh hư ng k t h p c a t t c các nhân t đóng góp vào m c đ hoàn thành công vi c c a h th ng. 4.3 S n xu t hàng lo t Lo i hình s n xu t hàng lo t t p trung ch ng lo i s n ph m có s lư ng l n, s n ph m đ ng nh t và đư c cung c p cho th trư ng v i s lư ng l n, nhu c u v s n ph m bình n. Vì tính n đ nh s n ph m và lư ng s n xu t, h th ng s n xu t có th đư c b trí các thi t b chuyên dùng đ s n xu t m t lo i s n ph m nh t đ nh. Do đó v i lo i hình này, chúng ta c n đ u tư v tài chính cao, thi t b đ c bi t và tay ngh công nhân n đ nh m c v a ph i. Lo i hình s n xu t hàng lo t thư ng đi kèm v i dòng (dây chuy n) s n xu t hay dây chuy n l p ráp. Thu t ng “dòng” đư c dùng đ mô t cách mà bán thành ph m di chuy n qua h th ng, t thi t b này đ n thi t b khác đ hoàn t t các công đo n c n thi t, thông thư ng các tr m gia công đư c ch n l c và t p trung theo th t gia công t i m t khu v c, đ th c hi n các công đo n nên đư c g i là dây chuy n s n xu t, l p ráp. C n lưu ý là lo i hình s n xu t theo lô không th thi t l p theo cách này, b i vì các công đo n c n thi t thì khác nhau cho t ng đơn đ t hàng. Thu t ng “dây chuy n l p ráp” đư c dùng đ mô t cách th c đi n hình c a lo i s n xu t hàng lo t, b i vì h u h t các thao tác c n thi t đ u hư ng đ n vi c l p ráp và đư c th c hi n trên m t dây Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  41. 41. 41 chuy n. S n ph m đư c s n xu t hàng lo t thư ng có tính chu n hóa cao t nhà s n xu t, bao g m: xe hơi, ti vi, máy tính, th c ăn nhanh và h u h t các s n ph m tiêu dùng. • Ưu đi m c a lo i hình này là tính hi u qu (th i gian nhàn r i ít), giá đơn v s n ph m th p, d s n xu t và ki m soát. • Như c đi m c a lo i hình này là: giá đ u tư thi t b cao, hi u su t s d ng nhân l c th p, khó khăn trong vi c thích ng v i s thay đ i nhu c u c a khách hàng, c a công ngh và c a vi c thi t k s n ph m. Ngoài ra, h u như thi u s ph n h i đ i v i nh ng yêu c u riêng l c a khách hàng cho lo i hình s n xu t này. 4.4 S n xu t liên t c S n xu t liên t c đư c s d ng cho các lo i s n ph m dân d ng có nhu c u s n lư ng r t l n và r t đ ng nh t. H th ng s n xu t có tính t đ ng cao, vai trò c a công nhân ch là ki m soát thi t b , h th ng này thư ng ho t đ ng liên t c 24 gi trong ngày. S n ph m c a lo i hình này cũng là liên t c – nghĩa là các đơn v s n ph m đ u đư c đo lư ng hơn là đ m. D u tinh luy n, nh t, nư c đư c x lý, sơn, hóa ch t và th c ph m ch bi n đư c s n xu t b i lo i hình này. • Ưu đi m: hi u qu cao, d ki m soát và đ t m t năng su t r t cao. • Như c đi m: đ u tư r t cao cho nhà máy và thi t b ch m t s ít s thay đ i trong s n ph m; không có kh năng thích ng v i s thay đ i s n lư ng hay ch ng lo i s n ph m; phí t n r t cao trong vi c kh c ph c s c trong s n xu t, khó khăn đ gi s thích nghi v i s thay đ i công ngh . Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  42. 42. 42 5. Ch n l a quy trình s n xu t T vi c phân tích v lo i hình s n xu t trên và đư c t ng h p trong b ng 2.1, ta th y rõ m t đi u là không có quy trình s n xu t nào b n thân nó t t hơn cái khác. V n đ quan tr ng là quy trình đư c ch n ph i phù h p v i đ c đi m c a s n ph m mu n s n xu t. Vi c ch n l a quy trình v cơ b n ph thu c vào hai y u t c a s n ph m : m c đ tiêu chu n hóa và nhu c u n đ nh v s lư ng. S n ph m có đ tiêu chu n th p c n m t quy trình linh ho t trong khi v i s n ph m có đ tiêu chu n cao, ta đư c l i t s hi u qu c a nh ng thi t b chuyên d ng. Hình 2.4 : B n lo i hình s n xu t theo m c đ tiêu chu n hóa s n ph m và s n lư ng Tieâu chuaån cao Döï aùn Saûn xuaát theo loâ Saûn xuaát haøng loaït Saûn xuaát lieân tuïc Thaáp Thaáp Saûn löôïng cao Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  43. 43. 43 B ng 2.1: Các d ng h th ng s n xu t Döï aùn Saûn xuaát theo loâ Saûn xuaát haøng loaït Saûn xuaát lieân tuïc Loaïi saûn phaåm Duy nhaát Saûn xuaát theo ñôn ñaët haøng Tieâu chuaån Haøng daân duïng Loaïi khaùch haøng Chæ moät laàn Moät soá khaùch haøng rieâng leû Thò tröôøng lôùn Thò tröôøng lôùn Nhu caàu Khoâng thöôøng xuyeân Dao ñoäng OÅn ñònh Raát oån ñònh Saûn löôïng yeâu caàu Raát thaáp Töø thaáp ñeán trung bình Cao Raát cao Soá caùc saûn phaåm khaùc loaïi Voâ haïn Raát nhieàu Ít Raát ít Heä Döï aùn Rôøi raïc, Doøng Xöû lyù Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  44. 44. 44 thoáng saûn xuaát daøi haïn/ñô n chieác Phaân xöôûng coâng taùc saûn xuaát, Daây chuyeàn laép raùp quaù trình (proces s) Thieát bò saûn xuaát Thay ñoåi Ña naêng Chuyeân bieät Töï ñoäng cao Coâng vieäc chuû yeáu Hôïp ñoàng ñaëc bieät Saûn xuaát gia coâng Laép raùp Troän, xöû lyù, tinh cheá Tay ngheà coâng nhaân Tay ngheà cao Khoaûng roäng veà trình ñoä tay ngheà Khoaûng heïp veà trình ñoä tay ngheà Ñieàu khieån, kieåm soaùt thieát bò Öu ñieåm Theo yeâu caàu cuûa khaùch haøng Linh hoaït, chaát löôïng cao Hieäu quaû, toác ñoä, giaù thaáp nhaát Hieäu quaû raát cao, naêng löïc saûn xuaát Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  45. 45. 45 cao, deã kieåm soaùt Nhöôïc ñieåm Khoâng laëp laïi; döïa treân soá ít khaùch haøng, giaù thaønh cao Giaù thaønh cao, chaäm, khoù khaên khi quaûn lyù Ñaàu tö nhieàu, thieáu söï linh hoaït Khoù khaên ñeå thay ñoåi, ñeå khaéc phuïc hö hoûng, raát haïn cheá trong chuûng loaïi Ví duï Xaây döïng, ñoùng taøu, cheá taïo maùy bay Xöôûng cô khí, xöôûng in, xöôûng laøm baùnh, tröôøng hoïc Laép raùp xe hôi, ti vi, maùy tính Sôn, hoùa chaát Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  46. 46. 46 5.1. Phân tích đi m hòa v n Có nhi u k thu t đ nh lư ng có s n cho vi c ch n l a m t quy trình s n xu t c th trong m t s phương án. Tuy nhiên, đ i v i nhà qu n lý s n xu t thì h không l a ch n nh ng phương pháp quá ph c t p c a nh ng nhà phân tích tài chính và kinh t . Do v y, m t k thu t ph bi n mà n n t ng c a vi c ra quy t đ nh là d a trên chi phí ph i tiêu t n tương ng v i nhu c u s n lư ng, đó là phân tích đi m hòa v n. Các thành ph n c a vi c phân tích hòa v n là s n lư ng, chi phí, doanh s và l i nhu n. • S n lư ng: là m c đ c a s n xu t, thư ng đư c di n t b ng s đơn v s n ph m s n xu t và bán đư c. Chúng ta s gi s s n lư ng trong phân tích hoà v n là s đơn v s n ph m bán đư c. • Chi phí đư c chia thành hai lo i: đ nh phí và bi n phí. Đ nh phí không thay đ i và không ph thu c vào s lư ng đơn v s n ph m đư c s n xu t như là chi phí cho nhà máy và thi t b và nh ng thành t khác c a t ng phí. Bi n phí thay đ i theo s lư ng đơn v s n ph m đư c s n xu t như lương nhân công và chi phí nguyên li u, đi n, nư c,... T ng chi phí c a m t quá trình s n xu t là t ng c a đ nh phí và bi n phí. • Doanh thu trên đơn v s n ph m đơn gi n là giá bán c a s n ph m, t ng doanh thu là tích c a giá bán v i s lư ng s n ph m bán đư c. • L i nhu n là hi u c a t ng doanh thu và t ng chi phí. Các thành ph n này đư c di n t như sau: T ng chi phí = T ng đ nh phí + T ng bi n phí hay TC = Cf + V × Cv Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  47. 47. 47 T ng doanh thu = s lư ng bán × giá s n ph m hay TR = V × P L i nhu n = T ng doanh thu – T ng chi phí hay Z = TR – TC = V × P – (Cf + V × Cv) v i: Cf = đ nh phí, n u V là s n lư ng năm, thì Cf là đ nh phí theo năm. V = s n lư ng. Cv = bi n phí tính cho t ng đơn v s n ph m. P = giá bán đơn v s n ph m. T phương trình l i nhu n trên, ta xác đ nh đư c s n lư ng hòa v n như sau : * f V C V = P C- Trong vi c ch n l a quy trình, đi u c n thi t là bi t đư c m c s lư ng nào c a s n xu t và tiêu th thì chúng ta s có l i nhu n. Nói m t cách khác, chúng ta mu n ch c ch n là t ng chi phí đ s n xu t không vư t quá doanh thu nh n đư c khi bán s n ph m. B ng vi c cân b ng doanh thu và t ng chi phí, ta s tìm đư c m c s n lư ng mà đó l i nhu n b ng không. Đi m s n lư ng này đư c g i là đi m hòa v n. m i đi m bên trên đi m hòa v n, ta s n xu t có l i. Ví d 1: Phân tích đi m hòa v n Đ t bài toán: m t doanh nghi p m i tên là DC đang đư c thành l p đ s n xu t ph n vi t không b i TP. HCM. V n đ u tư ban đ u cho nhà máy và thi t b ư c lư ng kho ng 10.000.000 đ ng. Ti n lương công nhân và nguyên v t li u x p x kho ng 600 đ ng cho m t h p ph n. N u ph n đư c bán v i giá 1.000đ/h p thì s n lư ng nào Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  48. 48. 48 doanh nghi p s đ t đi m hòa v n ? Gi i Thông tin ban đ u: Đ nh phí : Cf = 10.000.000 đ ng. Bi n phí tính cho 1 đơn v : Cv = 600 đ ng/h p Giá bán đơn v : P = 1.000 đ ng/h p Đi m hòa v n s là: * f V C 10.000.000 V = 25.000 P C 1.000 600 = = −- h p Đ th bi u di n cho đi m hòa v n Hình 3.5: Phân tích hòa v n cho công ty DC Ví d 2: Phân tích hòa v n cho m t quy t đ nh s n xu t hay mua. Bài toán: Công ty thi t b đi n s 6 đang s n xu t qu t bàn dân d ng. Hi n t i công ty đang mua đ ng cơ đi n c a công ty Hòa Vi t 0 25.000 Q đ ng 10.000.000 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  49. 49. 49 v i giá 150.000 đ/đ ng cơ. M t nghiên c u kh thi ch ra r ng công ty thi t b đi n s 6 có th t s n xu t đ ng cơ đi n. Chi phí tương đương hàng năm đ thi t l p quy trình s n xu t là 300.000.000 đ ng/năm và đ ng cơ s đư c s n xu t v i chi phí trung bình là 70.000 đ ng cho m i đ ng cơ. Hãy tìm đi m hòa v n (Break Even Point – BEP) c a quy trình s n xu t đ ng cơ này. Gi i Gi s s n lư ng s n xu t hàng năm c a công ty là N, ta có: T ng đ nh phí = 300.000.000 đ ng. T ng bi n phí = 70.000 × N T ng phí mua = 150.000 × N Ta có: T ng chi phí (s n xu t) = T ng chi phí (mua) 300.000.000 + 70.000 × N = 150.000 × N ⇒ N = 3.750 K t qu ch ra r ng, đ ng cơ nên đư c mua t công ty Hòa Vi t n u s lư ng qu t c n s n xu t nh hơn 3.750 cái/năm. N u s lư ng qu t c n s n xu t l n hơn 3.750 cái/năm, đ ng cơ nên đư c s n xu t b i chính công ty thi t b đi n s 6. 0 3.750 Q đ ng 30.000.000 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  50. 50. 50 Hình 3.6: Phân tích đi m hòa v n cho ví d 2 Phân tích hòa v n đ c bi t có ích khi đánh giá m c đ khác nhau c a t đ ng hóa. Quy trình t đ ng cao hơn s có đ nh phí cao hơn nhưng bi n phí s th p hơn. Vi c ch n l a quy trình “t t nh t” ph thu c vào s n lư ng tương ng c a s n ph m và s bù tr gi a đ nh phí à bi n phí. Ví d 3: Phân tích hòa v n cho vi c ch n l a quy trình s n xu t. Bài toán: Công ty TNHH H ng H i, m t công ty s n xu t giày dép, ph i ch n l a m t quy trình s n xu t cho m t s n ph m m i c a công ty tên BETA2, t ba phương án. B ng sau đây là d li u v chi phí : Quy trình A Quy trình B Quy trình C Đ nh phí 10.000 USD 20.000 USD 50.000 USD Bi n phí 5 USD/đôi 4 USD/đôi 2 USD/đôi V i s n lư ng nào thì nên ch n quy trình nào là thích h p ? Gi i Đ u tiên ta c n xây d ng bi u th c toán h c cho t ng chi phí đ i v i t ng phương án. G i V là s đơn v s n ph m BETA2, ta có: T ng chi phí cho phương án A = 10.000 + 5 × V T ng chi phí cho phương án B = 20.000 + 4 × V T ng chi phí cho phương án C = 50.000 + 2 × V K đ n, ta tính toán đi m đ ng nh t gi a các phương án So sánh 1: Quy trình A v i quy trình B Quy trình A Quy trình B Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  51. 51. 51 10.000 + 5 × V = 20.000 + 4 × V => V = 10.000 đôi/năm. N u nhu c u là 10.000 đôi/năm ta có th ch n A ho c B. N u nhu c u th p hơn 10.000 đôi/năm ta nên ch n quy trình A và n u nhu c u l n hơn 10.000 đôi/năm, ta nên ch n quy trình B. So sánh 2 : Quy trình B v i quy trình C Quy trình B Quy trình C 20,000 + 4 × V = 50,000 + 2 × V => V = 15.000 đôi/năm. N u nhu c u là 15.000 đôi/năm ta có th ch n ho c B ho c C. N u nhu c u l n hơn 15.000 đôi/năm ta nên ch n C và n u nhu c u gi a 10.000 và 15.000 ta nên ch n B. So sánh 3 : Quy trình A v i quy trình C Quy trình A Quy trình C 10,000 + 4 × V = 50,000 + 2 × V => V = 13.333 đôi. So sánh này th t ra không c n thi t b i vì ta đã xem xét c n th n trong l n so sánh trư c. Đi m đ ng nh t có th b qua (xem hình 2.7). 50.000 20.000 10.000 0 10.000 15.000 Q đ ng C BA Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  52. 52. 52 Hình 2.7 : Phân tích hòa v n cho 3 quy trình s n xu t Tóm l i : • Nhu c u dư i 10,000 đôi/năm, ch n quy trình A. • Nhu c u t 10,000 đôi/năm đ n 15,000 đôi/năm, ch n quy trình B. • Nhu c u trên 15,000 đôi/năm, ch n quy trình C. 5.2. Ch n l a thi t b đ c trưng Sau khi đã ch n đư c quy trình s n xu t, chúng ta ph i ch n l a thi t b s n xu t. Các phương án có th có là thay th , tân trang thi t b hi n có, thêm thi t b đ tăng công su t ho c mua thi t b m i. Đ u tư v tài chính bao g m vi c s d ng ti n hi n t i v i mong ư c hòa v n và có lãi trong tương lai. Chi phí này thư ng là l n và có nh hư ng đáng k đ n kh năng sinh l i trong tương lai c a công ty. Vì v y các quy t đ nh ph i đư c xem xét c n th n và thư ng đư c các nhà qu n lý c p cao th c hi n. K thu t hi u qu nh t cho vi c đ u tư v tài chính là xem xét giá tr theo th i gian c a ti n t , cũng như r i ro đi kèm v i l i nhu n mà thư ng tích lũy tương lai. Các k thu t này bao g m th i đi m hòa v n, giá tr l i nhu n ròng hi n t i và su t thu l i n i t i. Mô t chi ti t các k thu t này thư ng đư c trình bày trong các sách v tài chính đ i cương. M c dù các k thu t này không n m trong ph m vi c a tài li u này, chúng ta cũng c n đưa ra vài nh n xét v m t s y u t thư ng b b qua khi phân tích tài chính c a vi c mua thi t b . (1) Giá mua v n đ u tư ban đ u cho thi t b không ch là giá mua thi t b cơ b n. Nó còn bao g m chi phí cho d ng c và đ gá đi Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  53. 53. 53 kèm, chi phí l p đ t, chi phí k thu t cho vi c ch nh s a (ví d như s a sai khi ch y th ). Các chi phí này có th chi m m t lư ng đ u tư l n. Đi u này hoàn toàn đúng v i các thi t b t đ ng hóa. L y ví d giá l p đ t Rô-bô và nh ng thi t b ngo i vi thêm vào thư ng thì vư t qua giá c a m t Rô-bô bình thư ng. (2) Chi phí đi u hành: chi phí hàng năm đ v n hành máy móc bao g m: chi phí cho nhân l c tr c ti p và gián ti p (ví d cho l p trình, cài đ t, ho c hu n luy n), năng lư ng và các ti n ích kèm theo, d ng c , thu hàng hóa, b o hi m cũng như chi phí b o dư ng ho c chi phí cho ph tùng thay th . Đ xác đ nh chính xác yêu c u v thi t b , cách th c hi u qu là t ng bư c xem xét cách th c mà máy móc v n hành, kh i đ ng, d ng, gia công chi ti t, đưa chi ti t xu ng, chuy n sang chi ti t hay s n ph m khác, đư c b o dư ng ra sao, s a ch a ra sao, v sinh máy th nào, tăng t c, gi m t c và nh ng tài nguyên mà nó c n (công nhân, v t li u hay thi t b ). (3) Ti t ki m chi phí hàng năm: h u h t thi t b m i đư c đánh giá d a trên kh năng ti t ki m nhân công, nhưng nh ng hình th c ti t ki m khác cũng nên đư c lưu ý như: th i gian đ ng máy và s a ch a ít hơn d n đ n gi m th i gian h ng hóc, quy trình s n xu t đư c s n ph m có ch t lư ng t t hơn s d n đ n s l n ki m tra ít hơn, ít s n ph m h ng hay s n ph m c n gia công l i. Cu i cùng là m t quy trình s n xu t m i (đ c bi t là các quá trình đư c t đ ng hóa) có th gi m m t cách đáng k chi phí cho an toàn lao đ ng, nhưng theo các quy đ nh v an toàn lao đ ng cũng như gi m ti n ph t khi có nh ng vi ph m v an toàn lao đ ng. (4) Tăng doanh thu: vi c tăng doanh thu do vi c thuê mư n ho c mua m i trang thi t b thư ng b b qua trong phân tích tài chính vì Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  54. 54. 54 khó khăn trong vi c d toán. Thi t b m i có th tăng năng l c s n xu t và d n đ n tăng doanh thu, do có nhi u đơn v s n ph m hơn đ bán. S c i ti n trong ch t lư ng s n ph m, gi m giá thành do gi m chi phí và sau đó là doanh thu. Tính linh đ ng m m d o c a thi t b cũng có th quan tr ng trong vi c thích ng v i nhu c u thay đ i c a khách hàng. Nh ng đi u này là các ưu đi m chi n lư c trong vi c ho ch đ nh dài h n. Ti c thay, h u h t các k thu t đ nh lư ng thư ng đư c đ nh hư ng theo s đo lư ng ng n h n. (5) Phân tích vi c thay th : khi thi t b đã cũ nó tr nên ch m hơn, ít tin c y và l c h u. Quy t đ nh thay th thi t b cũ b ng thi t b hi n đ i ph thu c vào nhi u s đo trong môi trư ng c nh tranh. N u đ i th c nh tranh chính tu ch nh thi t b theo hư ng công ngh tiên ti n đ c i thi n ch t lư ng, chi phí và tính linh ho t trong khi chúng ta thì không đ i m i, kh năng c nh tranh c a chúng ta b nguy hi m th t s . Quy t đ nh khi nào thì đ u tư vào thi t b m i là m t vi c tinh t . Các chi phí n tàng trong vi c phân tích thay th là chi phí cơ h i c a vi c không đ u tư thay th thi t b khi mà công ngh m i s làm thi t b tr nên l c h u. (6) R i ro: đ u tư thi t b m i, đ c bi t n u nó đ i di n cho lo i công ngh chưa đư c ki m đ nh, có th d n đ n s r i ro. Ư c lư ng năng l c thi t b , tu i th và chi phí v n hành có th s không ch c ch n. Vì có r i ro tham d vào, các nhà phân tích tài chính thư ng gán m t lãi su t cao vào đ u tư cho công ngh , đi u này làm cho vi c duy t d án tr nên khó khăn hơn. (7) Phân tích t ng ph n: đ u tư thi t b và công ngh m i thư ng tiêu t n r t nhi u ti n b c. Ít có công ty nào ch p nh n vi c trang b t đ ng hóa cho toàn b m t l n đ u tư. Thư ng thì m t chi n lư c Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  55. 55. 55 cho đ u tư v tài chính c n thi t hơn. Đi u này d n đ n vi c l p đ cương và th m đ nh vi c mua thi t b theo phương th c t ng ph n. Như v y, m t đ án công ngh thư ng b h y b n u t ng ph n c a công ngh không phù h p v i h th ng hi n có và không đưa đ n m t l i nhu n mong mu n. (8) Nhà máy o: thu t ng m i này ch nh ng y u t s n xu t đư c x lý không nhà máy trung tâm mà l i nhi u v trí, b i các nhà cung c p hay nhà máy c ng tác như m t b ph n c a chi n lư c liên k t. Khái ni m nhà máy o phát sinh ra nh ng nhà cung c p s n ph m cho th trư ng, nhưng h l i không có trong tay b t kỳ nhà máy nào. H là nh ng ngư i có th trư ng tiêu th và liên k t v i nh ng nhà s n xu t theo nh ng h p đ ng chi n lư c. Như th , r i ro kinh doanh s gi m. Nhà s n xu t chính ph i có hi u bi t sâu s c v năng l c s n xu t c a các nhà c ng tác trong m ng lư i s n xu t và ph i có năng l c trong vi c đi u ph i liên k t. 5.3. K ho ch quy trình gia công/s n xu t Đ u ra c a vi c l p quy trình gia công/s n xu t là m t t p h p các văn b n ch ra c th cách mà s n ph m và nh ng chi ti t c a nó đư c s n xu t. Nh ng văn b n này bao g m b ng k ho ch hay b ng v , bi u đ l p ráp, nhu c u v t tư, b ng mô t đư ng đi bán thành ph m (ch ra máy/thi t b nào s đư c s d ng theo th t nào), b ng nguyên công (ch ra các bư c nguyên công đư c gia công trên m i máy) và các văn b n s n xu t liên quan như yêu c u v d ng c và đ gá. T p h p toàn b các văn b n trên g i là k ho ch quy trình. V i lo i hình s n xu t hàng lo t hay liên t c, k ho ch quy trình gia công s n xu t đư c thi t l p ch m t l n, sau đó có th hi u ch nh cho h s n ph m ho c theo yêu c u đ c bi t; nhưng v i lo i hình s n Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  56. 56. 56 xu t theo lô, k ho ch quy trình gia công ph i đư c xây d ng cho m i công vi c đư c th c hi n hay cho m i chi ti t đư c s n xu t. V i lo i hình d án, k ho ch quy trình gia công/s n xu t thì đư c xây d ng r t thư ng xuyên cho t ng công vi c trong d án. L p k ho ch quy trình có th t n th i gian, khó khăn và nhàm chán. Nó đòi h i nh ng k năng c a nh ng ngư i có ki n th c v kh năng ch t o c a nhà máy (thư ng là k sư ch t o ho c k thu t viên cơ khí), v máy móc, v đ c đi m c a quá trình s n xu t, d ng c , v t tư, kinh nghi m và v vi c bù tr chi phí. R t ít tài li u v nh ng thông tin này, thư ng là xu t phát t kinh nghi m c a các nhà l p k ho ch. Đôi khi ngư i ta ghi nh n thông tin v k ho ch quá trình c a b n k ho ch trư c đó và nó đư c dùng như tài li u tham kh o. Tuy nhiên, kh năng thay đ i m t b n k ho ch cũ thành k ho ch cho các chi ti t m i n m đơn đ c trong b nh c a nhà k ho ch. May m n là chương trình máy tính h tr cho k ho ch hóa quy trình s n xu t (CAPP) đã xu t hi n, chương trình này làm nh b t các khó khăn cho nhà l p k ho ch khi ph i l p k ho ch m t cách th công. Chương trình này đư c phát tri n chuyên bi t đ t đ ng hóa vi c l p k ho ch quy trình s n xu t. Có hai lo i CAPP: bi n th và t sinh. • H th ng bi n th : h này s nh n nh ng k ho ch quy trình chu n t m t cơ s d li u và cho phép ngư i l p k ho ch thay đ i nó cho phù h p v i chi ti t m i. Cơ s d li u đư c t ch c theo công ngh nhóm (GT) sao cho các chi ti t có nh ng quy trình tương t đư c x p thành m t h . Công ngh nhóm có th đư c s d ng đ t ch c cơ s d li u c a CAD cho nhi u h chi ti t d a trên hình dáng hay nh ng đ c trưng Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  57. 57. 57 v t lý khác liên quan đ n thi t k , nhưng CAD và CAPP không nh t thi t ph i gi ng nhau. • H th ng t sinh: h này t o ra nh ng k ho ch quy trình s n xu t v i s giúp đ c a m t h chuyên gia và b n cơ s d li u: máy móc, d ng c , t c đ /lư ng dư gia công, đ nh m c th i gian. Ngư i dùng cho vào kích thư c, hình d ng và c u t o v t li u c a chi ti t, h t sinh s truy c p các cơ s d li u đ tìm năng l c máy tương ng v i yêu c u chi ti t. M t s đi m c n lưu ý khi h c Sinh viên không c n ph i h c thu c lòng, ch c n n m v ng nh ng đi m quan tr ng lưu ý trong ph n tóm t t. Sinh viên có th tham kh o thêm tài li u v các ch tiêu phân tích tài chính (NPV, IRR) đ hi u rõ hơn. N u đư c có th tham kh o nh ng công ty có dây chuy n thi t b m i trên các t p chí (Th i báo kinh t Sài Gòn) ho c trên các trang web thông tin kinh t . Tóm lư c nh ng v n đ c n ghi nh § Quy trình quy t đ nh mua hay s n xu t. § Phân tích s n ph m và các y u t h tr cho quy t đ nh s n xu t. § Đ c đi m các h th ng s n xu t. § Phân tích đi m hoà v n. CÂU H I T LU N 1. Trình bày đ c đi m c a các lo i hình (h th ng s n xu t) s n xu t? 2. Trình bày nh ng y u t nh hư ng đ n quy t đ nh mua hay s n xu t? Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  58. 58. 58 3. Đ i v i vi c phân tích đi m hòa v n c a 2 thi t b , B n có nh n xét gì v vùng bên trái, vùng bên ph i c a đi m hòa v n ? CÂU H I TR C NGHI M 1. Các đ c đi m quan tr ng nh t c a s n ph m liên quan đ n vi c l a ch n quy trình là m c đ : a) Sinh l i và n đ nh. b) Chu n hóa và s lư ng. c) S d ng nguyên v t li u và năng lư ng. d) Ch t lư ng và t c đ . 2. M t xí nghi p thư ng quy t đ nh t s n xu t chi ti t hay s n ph m khi: a) M c năng l c s n xu t không quan tr ng. b) Nhu c u không ch c ch n. c) Xí nghi p đi u hành v i công su t nh hơn công su t thi t k . d) Khi nhu c u bi n đ i t nhiên. 3. Có b n lo i hình s n xu t là : a) D án, theo lô, quy trình, gián đo n. b) D án, theo lô, đơn chi c, l p ráp. c) D án, theo lô, kh i l n, liên t c. d) D án, quy trình, gián đo n, liên t c. 4. Lo i quy trình nào sau đây phù h p cho vi c xây d ng m t xí nghi p? a) D án. b) Liên t c. c) Theo lô. d) Kh i l n. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  59. 59. 59 5. S n xu t kh i l n thư ng ng d ng cho nh ng s n ph m : a) Có s n lư ng cao. b) Có nhu c u n đ nh. c) Đáp ng cho th trư ng l n. d) T t c các câu trên đ u đúng. 6. Đ c tính nào sau đây không phù h p v i d ng s n xu t theo lô? a) S n xu t theo yêu c u c a khách hàng. b) S n lư ng th p. c) n đ nh và có nhu c u d báo đư c. d) Thi t b đa năng. S li u dùng cho câu 7 và 8: Moät xí nghieäp may haøng gia coâng ñang chuaån bò kyù keát hôïp ñoàng vôùi ñoái taùc Nhaät Baûn. Phía Nhaät yeâu caàu phaûi may theo coâng ngheä Nhaät Baûn vaø hoï ñöa ra 4 daây chuyeàn may cho phía coâng ty löïa choïn, döõ lieäu veà ñaàu tö vaø chi phí vaän haønh ñöôïc cho trong baûng sau : Ñôn vò: ñoàng. Chi phí QT 1 QT 2 QT 3 QT 4 Coá ñònh / naêm 200 trieäu 250 trieäu 400 trieäu 800 trieäu Bieán ñoåi ñôn vò 1200 1150 1080 1000 7. N u phía đ i tác Nh t ký h p đ ng may gia công hàng năm là 0,9 tri u s n ph m thì quy trình nào s đư c ch n : a) Quy trình 1. b) Quy trình 2. c) Quy trình 3. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  60. 60. 60 d) Quy trình 4. 8. N u phía đ i tác Nh t ký h p đ ng may gia công hàng năm 2,0 tri u t n thì quy trình nào đư c ch n: a) Quy trình 1. b) Quy trình 2. c) Quy trình 3. d) Quy trình 4. Tr l i câu h i tr c nghi m 1 2 3 4 5 6 7 8 a c c a d c a b Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  61. 61. 61 BÀI 3 B TRÍ M T B NG Các b n thân m n! Trong ph n này trư c h t chúng ta s xem xét nh ng y u t nh hư ng đ n các quy t đ nh v b trí m t b ng, trang thi t b . M i m t doanh nghi p – t c a hàng bán l đ n nhà máy thép – đ u có nh ng v n đ v b trí m t b ng, trang thi t b liên quan đ n nh ng y u t này. Nghiên c u nh ng quy t đ nh t ng quan trong vi c xác đ nh ki u b trí nào là thích h p nh t cho t i nh ng quy t đ nh chi ti t hơn v vi c thi t k b trí. Các k thu t đưa ra có th áp d ng trong phân xư ng s n xu t hay trong thương m i, d ch v như siêu th , b n xe, ngân hàng, b o hi m… M c tiêu c a bài : Sau khi h c xong bài này sinh viên s : • Hi u đư c m c đích c a thi t k m t b ng. • N m v ng ưu như c đi m và đánh giá nh ng ki u b trí khác nhau • N m đư c khái ni m và nh ng nguyên lý chính c a dây chuy n l p ráp và cân b ng dây chuy n. Nh ng khái ni m cơ b n trong bài và cách h c § Nh ng khái ni m cơ b n – B trí theo quy trình : máy móc thi t b đư c b trí theo ch c năng và s d ng theo yêu c u gia công s n ph m. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  62. 62. 62 – B trí theo s n ph m: máy móc thi t b đư c b trí chuyên d ng (dây chuy n) đ s n xu t m t s n ph m (m t h s n ph m) v i s n lư ng l n. – Cân b ng dây chuy n: xây d ng dây chuy n s n xu t b ng cách phân b t t c các công vi c thành ph n vào các tr m làm vi c đ đ t s n lư ng theo yêu c u, v i s tr m làm vi c là nh nh t. § Cách h c: Sau khi h c xong ph n lý thuy t trong tài li u này sinh viên nên quan sát b trí m t b ng t i m t công ty s n xu t c th , trong siêu th , trung tâm thương m i, đi m du l ch, ngân hàng,… và rút ra nh ng nh n xét v b trí m t b ng, so sánh v ch t lư ng d ch v . N i dung chính 1. T ng quan T ch c và b trí m t b ng trang thi t b gi vai trò quan tr ng vì nh ng ng d ng lâu dài c a chúng. Khi ph i thi t k l i m t m t b ng s r t t n kém và đôi khi còn nghiêm tr ng hơn khi th c hi n t t thi t k ban đ u. Thi t trí thi t b , ho c tái thi t chúng, tr nên c n thi t b i cùng nh ng lý do như khi ta ch n cách b trí thi t b m i. S thay đ i trong nhu c u đòi h i nh ng thay đ i v kh năng đáp ng (như chúng ta đã bi t, trong dài h n năng l c s n xu t đư c xác đ nh b i s lư ng thi t b ; vi c b trí nh ng thi t b này làm cho năng l c s n xu t t t hơn). S n ph m có th đư c thi t k l i, ho c m t s n ph m có th đư c đưa vào ho c lo i ra kh i m t h s n ph m ; có th có s thay đ i trong công ngh ch t o s n ph m, t t c đ u là nh ng lý do đ có th tái thi t k m t b ng và tái b trí thi t b . Năm y u t mà nhà qu n lý c n quan tâm đ n đ đ t đư c vi c b trí t t m t b ng là: Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  63. 63. 63 • Chi phí s n xu t/d ch v , • Hi u qu c a ho t đ ng, • Kh năng thích ng trong vi c thay đ i s n ph m/d ch v . • Ch t lư ng s n ph m, • An toàn cho ngư i lao đ ng. 2. M t b ng nh hư ng đ n ho t đ ng như th nào? Chi phí s n xu t b tăng lên n u vi c b trí đòi h i tăng lư ng t n kho (làm tăng chi phí qu n lý chung), d đoán không đ hàng t n kho (làm ngưng tr ho t đ ng), ho c tăng vi c di chuy n c a nguyên v t li u (làm ch m các ho t đ ng). Vi c b trí m t b ng nh hư ng đ n hi u qu s n xu t thông qua tác đ ng c a nó lên vi c s d ng nguyên v t li u, th i gian và trên h t là không gian đư c dùng. Tính linh ho t s n xu t ch đ n kh năng đi u ch nh các phương pháp s n xu t, vi c thi t k s n ph m, s n lư ng ho c ch ng lo i s n ph m ho c lo i hình d ch v . Các b trí khác nhau đem l i s chính xác và phù h p cho công vi c, cũng như s đo lư ng t t hơn đ i v i công vi c đ t đư c. S đo lư ng hi u qu công vi c đ c bi t quan tr ng trong ho t đ ng d ch v , nơi mà nh ng giao d ch tr c ti p v i khách hàng b nh hư ng b i m t b ng và cách b trí. Cu i cùng, đó là ngư i lao đ ng mu n làm vi c trong môi trư ng an toàn và t p trung. Khi b trí m t b ng ph i cân nh c đ n nh ng y u t trên, cũng như khuynh hư ng b nhàm chán khi ngư i lao đ ng ph i luôn l p đi l p l i m t nhi m v nào đó. B trí m t b ng là vi c s p x p m i th c n thi t cho s n xu t ho c d ch v bao g m máy móc thi t b , con ngư i, nguyên li u và c thành ph m. Nh ng tiêu chu n cho m t m t b ng t t liên quan m t thi t đ n con ngư i (nhân viên và khách hàng), nguyên li u (thô, đã Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  64. 64. 64 x lý và sơ ch ), máy móc, và nh ng m i tương quan gi a chúng. Vì th trư c h t, chúng ta s bàn đ n nh ng m c tiêu chung c a vi c thi t k m t b ng. Sau đó, chúng ta s xét đ n các cách b trí căn b n và vi c đáp ng nh ng m c tiêu nêu trên. 3. Các cân nh c khi b trí m t b ng M c tiêu chung c a vi c thi t trí m t b ng thi t b là b o đ m ho t đ ng v i chi phí r nh t có th . Có m t vài nhân t t o nên chi phí s n xu t (khác v i chi phí nguyên li u) m t cách tr c ti p cũng như gián ti p. Nh ng nhân t này c n đư c quan tâm hàng đ u trong ti n trình ra quy t đ nh b trí. C th hơn chúng ta s t p trung trên nh ng v n đ sau : • S luân chuy n c a nguyên li u ; • Đi m đ ng (bottleneck) ; • S hi u qu trong s d ng c a máy móc ; • An toàn và tinh th n làm vi c c a ngư i lao đ ng ; • Vi c ch n l a thi t b và • Tính linh ho t c a h th ng. 3.1. S luân chuy n c a nguyên li u Trong m t h th ng s n xu t tiêu bi u, nguyên li u đư c đi t công đo n này đ n công đo n khác trong su t toàn b quá trình s n xu t, t khâu ti p nh n nguyên li u đ n vi c phân ph i s n ph m. Cũng tương t như v y trong ho t đ ng d ch v , khách hàng (ho c yêu c u) di chuy n qua các giai đo n trong h th ng. Vi c di chuy n c a nguyên li u ho c khách hàng không t o ra l i nhu n. Không có s tăng giá tr trong vi c di chuy n nhưng trên th c t còn ph i t n chi phí cho chúng. D th y nh t đó là chi phí v n hành máy, lương tr cho công nhân đ di chuy n nguyên li u và năng lư ng cho thi t b di chuy n (băng t i, xe ch bán thành ph m…). Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  65. 65. 65 Gi m vi c di chuy n có nghĩa là gi m đư c chi phí tr c ti p này. Cũng như v y, càng ph i di chuy n nhi u nguyên li u và khách hàng thì kh năng x y ra tai n n càng cao, mà khi tai n n x y ra thì s làm tăng chi phí. Vi c di chuy n càng nhi u càng d gây ra đ v , nguy hi m, ho c hư h ng cho hàng hóa và tương t như v y gi y t cũng d b th t l c. Cùng v i vi c đ v và th t l c là kh năng gây thương t n cho ngư i làm vi c, cũng như thi u nguyên v t li u d tr cho vi c đ v và th t l c. Cu i cùng vi c ch m tr trong luân chuy n nguyên li u có th gây ra b t mãn trong khách hàng và gi m doanh s . 3.2. Đi m đ ng (bottleneck) Đ i v i dây chuy n s n xu t, n u không đư c cân đ i t t, thì khi tri n khai s gây ra tình tr ng m t cân đ i. Vi c này thư ng xuyên x y ra đ i v i chuy n th công. T i nh ng đi m b ách t c, do th i gian gia công dài hơn, gây ra tình tr ng bán thành ph m không đư c gia công k p th i, đi m này g i là đi m đ ng bán thành ph m. Đ gi i quy t nhanh tình tr ng này, ngư i trư ng chuy n ph i thư ng xuyên quan sát chuy n khi tri n khai, đi u ph i lao đ ng k p th i gi i quy t tình tr ng đ ng khi nó v a x y ra. Đ h n ch , ngư i trư ng chuy n nên cân đ i chuy n trư c khi tri n khai. 3.3. Hi u qu s d ng máy móc Khi b trí máy móc thi t b , chúng ta ph i chú ý đ n vi c có th s d ng thi t b d dàng, cũng như d dàng s a ch a khi h ng hóc x y ra, có th k t h p gia công nhi u lo i m t hàng khác nhau (n u đư c), tuy nhiên, đòi h i công tác đi u đ ph c t p hơn. 3.4. An toàn cho ngư i lao đ ng Công nhân v n hành c m th y an toàn thì h m i hoàn toàn chú tâm vào công vi c và hi u qu cũng như năng su t lao đ ng s cao, Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  66. 66. 66 ch t lư ng s n ph m đư c đ m b o, lương và đ i s ng đư c c i thi n. Do v y, an toàn cũng là m t trong nh ng tiêu chí quan tr ng khi b trí thi t b . Nh ng tín hi u, đèn báo và nh ng hư ng d n an toàn ph i đư c th c hi n trư c khi cho công nhân v n hành. 3.5. L a ch n thi t b L a ch n thi t b phù h p cũng là m t công vi c quan tr ng trư c khi b trí nó vào nơi thích h p. Sau khi có đ y đ máy móc thi t b theo yêu c u, ngư i qu n lý ph i l a ch n t h p thi t b tương thích đ đ t hi u qu cao nh t. Ngoài ra, chúng ta còn có th l a ch n thêm nh ng đ gá đ gia tăng kh năng ho t đ ng c a máy. 3.6. Tính linh ho t c a h th ng Đ i v i h th ng s n xu t khi đã đư c b trí, ngư i ta hy v ng h th ng có th thích ng v i nhi u ch ng lo i s n ph m khác nhau. Tuy nhiên, vi c này s làm gia tăng chi phí đ u tư vì thi t b đòi h i đa năng hơn. Hơn n a, máy móc thi t b n ng n nên di chuy n khó khăn khi ph i thay đ i m t b ng. Do v y, ngư i ta ph i dùng thêm đ gá đ h tr cho máy móc thi t b . Tính linh ho t này c n thi t cho h th ng d ch v hơn. 4. Quy trình s n xu t Chúng ta đã đ c p đ n hai d ng quy trình s n xu t khác nhau - đó là s n xu t liên t c và gián đo n. Bây gi , chúng ta s làm rõ hơn chi ti t c a nh ng chuy n đ i này. V căn b n s phân chia này d a trên hai đ c tính : vi c s p x p các ho t đ ng và s l p l i c a các ho t đ ng. Hai đ c tính này có quan h tương h v i nhau. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  67. 67. 67 4.1. Đ c tính c a dòng v t li u (bán thành ph m) Trong m t “phân xư ng b trí theo dòng v t li u”, các y u t đ u vào đư c v n chuy n theo cùng m t đư ng như nhau. Ngư i và máy hoàn t t thao tác gia công trên m i đ u vào c a v t li u. Trong m t s trư ng h p, nh ng thao tác này là đ ng nh t tuy chúng không đơn gi n là cùng lo i v i nhau. Nh ng trư ng h p này bao g m s n xu t hàng lo t (ví d như s n xu t xe hơi, máy tính cá nhân) và m t s công vi c d ch v kinh doanh. Trong nh ng trư ng h p khác thì chu i c a nh ng ho t đ ng là như nhau, nhưng cũng có s khác nhau v đ c thù và th i gian cho m i ho t đ ng. Phòng c p c u c a b nh vi n là m t ví d c a lo i phân xư ng theo dòng v t li u. Chu trình cho các b nh nhân là đăng ký, ch n đoán và l p hóa đơn, nhưng nh ng ho t đ ng th t s trong ba ti n trình này là khác nhau tùy theo yêu c u c a m i ngư i b nh. Trong m t phân xư ng b trí theo công vi c – c a hàng công vi c, m i đ u vào qua h th ng theo m t đư ng khác nhau. Ví d như xí nghi p s n xu t đ g , b nh vi n, xư ng in, trư ng đ i h c. Lo i hình phân xư ng này thư ng s n xu t hàng đơn chi c ho c v i s lư ng ít (theo yêu c u khách hàng). 4.2 Vi c l p l i c a các ho t đ ng Chúng ta s phân lo i vi c chuy n đ i c a các h th ng s n xu t theo tính l p l i c a các công vi c. Đ u trên c a d i phân lo i là h th ng s n xu t liên t c, nó bao g m nh ng chuy n đ i x y ra liên t c. Ví d cho nh ng h th ng trên là s n xu t dư c ph m và hóa ch t, khai thác và l c d u, và s n xu t sơn. Nh ng ngành công nghi p s n xu t liên t c g i là công nghi p ch bi n, x lý. m c đ th p hơn là s n xu t theo dây chuy n l p ráp, hay s n xu t hàng lo t. Ví d cho s n xu t hàng lo t bao g m s n xu t xe hơi, bóng đèn, đinh vít. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  68. 68. 68 M c đ k ti p là s n xu t theo lô, nơi mà s n ph m đư c s n xu t theo lô hay đ t. Nh ng ví d c a lo i này là máy bay, các l p đ i h c, hay n u ăn t i nhà hàng. Lo i cu i cùng đó là s n xu t đơn chi c, hay d án, nơi mà các đơn v ch đư c ch bi n m i cái m t l n. Ví d như công tác ch a b nh, vi c xây d ng m t nhà máy, ho c phát tri n m t s n ph m m i. Các lo i trong d i liên quan đ n nhau theo cách sau : khi chúng ta di chuy n d c theo d i t h th ng s n xu t liên t c đ n s n xu t đơn nh t, là chúng ta đã tăng vi c s d ng đ c tính c a phân xư ng b trí theo công vi c so v i phân xư ng b trí theo dòng v t li u. S n xu t đơn chi c có nghĩa là s n xu t m i ki u m t cái, m i cái s đư c làm theo nh ng công đo n khác nhau. Trong trư ng h p này thì phân xư ng b trí theo công vi c đư c s d ng, có l trư ng h p d th y nh t là m t d án, ho c xư ng s a ch a. 4.3 Các ki u b trí m t b ng tiêu chu n Chúng ta v a nói v các ki u quy trình s n xu t. Chúng ta đã phân bi t gi a hai lo i h th ng phân xư ng trên. Liên quan đ n hai lo i h th ng này là hai ki u b trí tương ng – b trí theo quy trình và b trí theo s n ph m. § B trí m t b ng theo quy trình (process layout) Khi quy trình s n xu t t ch c theo công vi c, vi c hoàn t t m i s n ph m đòi h i nh ng ho t đ ng khác nhau. Ví d như là xư ng s a ch a ô tô (các xe đòi h i nh ng ho t đ ng s a ch a khác nhau), trư ng đ i h c (sinh viên tham d nh ng khóa h c khác nhau cho cùng m t c p), b nh vi n (b nh nhân c n nh ng ch a tr khác nhau), c a hàng bán theo đơn đ t hàng (các khách hàng có nh ng yêu c u khác nhau cho đơn hàng c a h ). Trong nh ng trư ng h p này, máy móc và các công vi c đư c t p h p theo ch c năng. Ví d trong Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  69. 69. 69 xư ng s a ch a ô tô, các thi t b đ s a bánh xe đư c đ t chung m t nơi ; trong trư ng đ i h c, t t c các môn kinh t h c đư c d y m t trung tâm ; trong b nh vi n các máy X quang đư c đ t cùng m t khu v c. S n ph m hay khách hàng c n đáp ng đư c di chuy n t khu làm vi c này sang khu khác tùy theo yêu c u riêng c a t ng s n ph m ho c cá nhân. L i th c a vi c b trí theo quy trình là ch d a vào nh ng khác nhau c a các ho t đ ng trong vi c b trí theo quy trình, ta không th bi t rõ t i sao và khi nào thì s d ng cách b trí này. M t lý do cho vi c s d ng nó là tính linh ho t – r t c n trong trư ng h p công ty cung c p nhi u lo i s n ph m hay d ch v khác nhau. Th c t là các doanh nghi p s d ng qui trình s n xu t theo ch c năng, là h đang bán nh ng kinh nghi m chuyên môn c a mình ch không ph i là m t s n ph m đ c thù nào đó. Th c t h là nh ng chuyên gia trong vi c x lý nên cũng có nghĩa h cung c p nh ng s n ph m ch t lư ng cao hơn cho b t kỳ s n ph m nào. Vi c b trí theo ti n trình cũng có nh ng l i th c a nó v m t chi phí b i vì thi t b mà nó đòi h i có chi phí th p hơn thi t b đ s n xu t s n ph m đ c bi t. Đ tin c y và kh năng c a nh ng thi t b này t t hơn. Vi c b o trì đ nh kỳ thi t b trong vi c b trí này d dàng hơn, b i vì các thi t b cùng lo i thì đư c đ chung m t ch . Tương t như v y n u m t máy b h ng thì các máy khác v n có th ti p t c đ m nhi m công vi c. § B trí theo s n ph m (product layout) Ngư c v i m t b ng b trí theo quá trình, m t b ng b trí theo dòng v t li u có th đ m nhi m b trí theo s n ph m. Như đã đ c p đ n trong bài này, vi c b trí theo s n ph m đói h i chi phí cao nên s lư ng s n ph m ph i đ l n đ b o đ m cho vi c b trí này. Tr t Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  70. 70. 70 t c a quy trình đư c b trí tùy theo đ c tính c a s n ph m và/ho c d ch v . Căn b n là vi c b trí theo s n ph m (còn g i là b trí theo d ng đư ng) thí d tương t như m t dây chuy n l p ráp. S khác nhau gi a hai lo i b trí này đư c bi u di n trong sơ đ 3.2. Sơ đ ch ra cách b trí cho hai s n ph m A và B. Vi c b trí theo công ngh đ ra sáu kh i gia công khác nhau, chúng dùng đ ph c v nh ng s khác nhau c a các s n ph m. Các s n ph m đòi h i tr t t ch bi n sau. Trình t : s n ph m A : 1 → 4 → 2 → 5 → 6 s n ph m B : 3 → 4 → 3 → 2 → 5 M t đòi h i c a vi c b trí theo ti n trình là s n ph m ho c khách hàng ph i di chuy n qua các tr m x lý. Tuy nhiên, trong b trí theo s n ph m thì vi c di chuy n như v y g p r t nhi u khó khăn. Lưu ý r ng giai đo n 5 và 6 trong quy trình s n xu t không ph i dành cho c s n ph m A và B. Hai s n ph m này không c n ph i x lý như v y. Cũng lưu ý r ng giai đo n 3 và 4 đ u xu t hi n hai nơi. Trong cách b trí theo s n ph m, các công vi c đư c làm mà th hi n t t c kh năng c a trung tâm x lý thì đư c chia ra và phân b chính xác t i nơi c n chúng. Đ i v i cách b trí này thì vi c di chuy n s n ph m gi a các công đo n c n đư c thu ng n nh m tăng t c đ làm vi c. Có nhi u lý do đ ch n vi c b trí theo s n ph m. Lý do rõ ràng nh t là nó cho phép tăng nhanh t c đ s n xu t. M t lý do khác là d dàng hơn trong vi c qu n lý b i vì dòng di chuy n c a nguyên li u đã đư c tính đ n khi b trí. Cu i cùng, gi m luân chuy n nguyên li u s gi m chi phí qua vi c s d ng h u hi u th i gian, không gian, nguyên li u và lao đ ng, trong b ng 3.1 chúng tôi đưa ra so sánh v đi m m nh và y u c a hai cách b trí d a trên vi c th c hi n như th nào các ch tiêu qu n lý. Qua b ng đó, ta có th th y Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  71. 71. 71 r ng m i cách b trí đ u có nh ng đi m m nh và y u riêng. Không có lý do cho vi c t i sao cách này nên đư c dùng nhi u hơn cách khác. M t cách tiêu bi u, vi c l a ch n là ph thu c vào tính đa d ng c a s n ph m s n xu t và s lư ng c a chúng. Tóm l i, cách b trí theo s n ph m có chi phí ban đ u cao hơn, nhưng bi n phí trong s n xu t l i th p hơn. Đi u này d n đ n trư ng h p đư c d đoán b i đ th hoà v n trong bài 3. Đó là chi phí đ u tư thi t b l n, chi phí v n hành th p, đ d c th p, ngư c l i, đ d c cao. S lư ng s n ph m ít không th minh ch ng cho chi phí đ u tư ban đ u cao và l p ráp dây chuy n. Hình 3.1 : S khác nhau gi a b trí theo quy trình và s n ph m Quy trình 1 Quy trình 2 Quy trình 3 Quy trình 4 Quy trình 5 Quy trình 6 Quy trình 1 Quy trình 4 Quy trình 2 Quy trình 3 Quy trình 4 Quy trình 3 Saûn phaåm A Saûn phaåm B Boá trí theo quaù trình ù Boá trí theo saûn phaåm Saûn phaåm A Saûn phaåm B Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  72. 72. 72 Hai ki u b trí d n đ n hai lo i v n đ khác nhau trong vi c lên k ho ch. B trí theo s n ph m d n đ n hai v n đ là thi t k dây chuy n l p ráp và xác đ nh c lô. Vi c b trí theo quy trình g p hai v n đ là phân b các công đo n và l p l ch trình cho chúng. § B trí theo v trí c đ nh Có m t lo i b trí th ba đó là b trí theo v trí c đ nh. Trong cách b trí này ti n trình s n xu t xoay quanh s n ph m; s n ph m không di chuy n như trong cách b trí theo ti n trình hay s n ph m. Vi c s d ng cách này là c n thi t, vì v y không c n xét đ n nhu c u thay đ i. Các d án thư ng s d ng cách b trí này. Nhi u v n đ v l ch trình và kh năng ngu n l c phát sinh do vi c c n thi t ph i di chuy n quy trình s n xu t đ n s n ph m. Nh ng v n đ như v y s phát sinh n u d án đòi h i ph i th c hi n nh ng công đo n x lý khác nhau. Vi c ki m soát l ch trình cũng tr nên quan tr ng như vi c l p l ch trình, b i vì c n ph i duy trì tính cân b ng c a l ch trình. Hình 3.2 : S khác nhau gi a b trí theo quy trình và s n ph m Chi phí coá ñònh boá trí theo saûn phaåm saûn löôïng Chi phí coá ñònh boá trí theo quaù trình BE P Toång chi phí theo saûn phaåm Toång chi phí theo quaù trình Söû duïng maët baèng theo quaù trình coù lôïi hôn Chi phí Söû duïng maët baèng theo saûn phaåm coù lôïi hôn Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
  73. 73. 73 B ng 3.1 : Đ c đi m c a b trí theo quy trình và s n ph m đ i v i các ch tiêu qu n lý Quan taâm veà quaûn lyù Boá trí theo quy trình Boá trí theo saûn phaåm Luaân chuyeån nguyeân lieäu Di chuyeån chaäm qua caùc coâng ñoaïn Di chuyeån lieân tuïc Söï giaùn ñoaïn Xuaát hieän khi caùc coâng vieäc khaùc nhau ñoøi hoûi cuøng moät caùch xöû lyù Chæ xaûy ra khi maùy bò hö Söï ñoäc laäp cuûa maùy Maùy coù theå ñoäc laäp Khoâng theå boá trí maùy ñoäc laäp vôùi nhau An toaøn / tinh thaàn laøm vieäc Tinh thaàn laøm vieäc toát hôn do söï ña daïng cuûa coâng vieäc Toác ñoä di chuyeån cuûa haøng hoùa coù theå gaây nguy hieåm Linh hoaït trong saûn xuaát Laø muïc tieâu chính cuûa vieäc boá trí Saûn phaåm môùi ñoøi hoûi phaûi thay ñoåi boá trí Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

×