Imperyalismong Amerikano
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Imperyalismong Amerikano

on

  • 12,178 views

 

Statistics

Views

Total Views
12,178
Views on SlideShare
12,150
Embed Views
28

Actions

Likes
4
Downloads
365
Comments
1

1 Embed 28

http://titsertitser.wordpress.com 28

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

CC Attribution-ShareAlike LicenseCC Attribution-ShareAlike License

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Imperyalismong Amerikano Imperyalismong Amerikano Document Transcript

  • Pagdating ng mga Bagong Mananakop Babasahin 3 ng Aralin 1 Ika-apat na Kwarter University of the Philippines Integrated School Araling Panlipunan VIIto ay kopya ni:_________________________________Seksyon: _________________________________
  • 1Ika-11 ng Mayo 1898 nangnaganap ang Digmaan ngLook ng Maynila kung saannagapi ng hukbong pandagatni Commodore GeorgeDewey ang armada ng mgaEspanyol. Dito nagsimula angsabwatan ng dalawang bansahanggang sa tuluyangsumuko ang Espanya sa mgapwersang Amerikano sa ika-13 ng Agosto 1899 mataposang kunwa-kunwaring Digmaan ng Look ng Maynilasagupaan. Nilagdaan ngEspanya ang KasunduangParis noong Disyembre ngtaong iyon kung saan isinukonila ang Cuba, Puerto Rico, atPilipinas sa mga Amerikanosa halagang $20 milyon.Matapos pirmahan angKasunduang Paris,ipinahayag ni PresidenteWilliam McKinley angpatakarang Benevolent Paglalarawan sa mga kolonyang inangkin ng EstadosAssimilation noong ika-21 ng Unidos bilang mga batang mangmang. IpinapakitaDisyembre 1898 kung saan ang Pilipinas at Hawaii bilang mga primitibong lahi.inatasan niya ang hukbongAmerikano na ipatupad ang soberanya ng Estados Unidos sakapuluan.Ito ang nagpasimula sa pag-kontrol ng Estados Unidos sa politika atekonomiya sa bagong sinakop. _____________________ ang tawagsa prosesong ito. Sa unang yugto ng pananakop, kolonisasyon ang uring imperyalismo na ipinatupad ng Estados Unidos kung saan direktangpinamahalaan ng Amerikanong gobernador-heneral at gobernador-sibilang Pilipinas. Kalaunan, nagmistulang protectorate ang Pilipinas dahilsa paunti-unting paglipat ng mga Amerikano sa tungkulin ng
  • 2pamamahala sa mga sunud-sunurang elite. Sa anyong protectorate ngimperyalismo, di-direktang pinamamahalaan ng mananakop angteritoryong inangkin. Uri ng imperyalismo na direktang pinamamahalaan ang bayang sinakop Uri ng imperyalismo na di-direktang pinamamahalaan ang bayang sinakop, gumagamit ng mga katutubong pinuno bilang kahalili ng mananakopSa pananaw ng mga Amerikano sila ang mas maunlad na lahi kumparasa ating mga Pilipino batay sa kultura, politika, at kalagayang pang-ekonomiya. Bilang mas nakaka-angat na lahi, naniwala silangresponsibilidad nilang tulungan tayong mga Pilipino na mapabuti angating mga sarili. Ito ang kaisipang ___________________________ naginamit ng mga Amerikano upang mabigyang katwiran ang pananakopsa atin. Nagsilbi itong pantakip sa mga pansariling interes ng kanilangbansa na siyang tunay na motibo sa likod ng kanilang pananakop saatin. Ipinakikita ng mga pahayag ng mga pinunong Amerikano napangunahin ang interes nilang makahanap ___________________________________________________ na lagakan ng surplus at kuhananng mga __________________________________: “The Philippines are ours forever...And just beyond the Philippines are China’s illimitable markets. We will not retreat from either…We will not abandon our opportunity in the Orient. Our largest trade henceforth must be with Asia. The Pacific is our ocean… Where shall we turn for consumers of our surplus? Geography answers the question. China is our natural customer…The Philippines gives us a base at the door of all the East.” ~Sen. Albert J. Beveridge
  • 3
  • 4 Takdang Aralin1. Bilugan ang simbolo ng Estados Unidos.2. Kahunan ang simbolo ng mga sinakop na bansa.3. Saan patungo ang mga tauhan sa larawan? ____________________________________4. Ipaliwanag ang konsepto ng white man’s burden gamit ang larawan.
  • 5Maaaring suriin angimperyalismong Amerikano bilangbahagi ng proseso ngpagpapalawak ng teritoryo ngmga bansang kanluranin atpaghahanap ng mga pamilihan.Maging ang ibang bansangkanluranin tulad ng Portuges,Inglatera at Alemanya ay sangkotsa pananakop ng mga lupain saAprika, Asya at Timog Amerika.
  • 6Sumiklab ang Digmaang Pilipino-Amerikano sa ika-4ng Pebrero 1899 kung saan binaril ni Private William Grayson angtatlong sundalong Pilipino. Pinatotohanan ni Heneral Elwell Otis, isangAmerikanong opisyal, na ipinagtanggol lamang ng mga Pilipino angkanilang mga sarili, samantalang sundalong Amerikano ang siyangsumalakay. Subalit, ipinagpilitan ni Pangulong McKinley na sundalongPilipino ang unang nagpaputok sa mga pwersang Amerikano upangmabigyang katwiran ang kampanyang militar laban sa pwersangPilipino.Nagpakita ng kabangisan ang mga Amerikano sa panahon ng digmaantulad ng pagtipon sa mga sibiliyan sa mga concentration camp, atpaggamit ng water cure at rope treatment upang sapilitang makakuhang impormasyon sa mga bihag. Dagdag pa rito ang mga naulat napaglapastangan at paggahasa sa mga sibilyan, at pagwasak atpagnakaw ng mga kagamitan.
  • 7 “There were to be no more neutrals. Inhabitants were to be classified as either active (not passive) friends or enemies. The latter, regardless of age, sex, were to be killed or captured…An eight o’clock curfew went into effect. Any Filipino found on the streets after that hour was to be shot on sight. Whenever an American soldier was killed, a native prisoner would be chosen by lot and executed.” Patakaran ni Heneral J.F. Bell sa Batangas, Cavite, at TayabasGumanti ang mga Pilipino sa pamamagitan ng pabigla-biglangpagsalakay sa mga sundalong Amerikano tulad ng pagpatay sa mganakatalagang Amerikano sa Balangiga, Samar. Dahil sa naganap saBalangiga, iniutos ni Heneral Jacob Smith na: “I want no prisoners, I wish you to kill and burn, the more you kill and burn the better you will please me. I want all persons killed who are capable of bearing arms in actual hostilities against the United States.”Tumugon ang mga gerilyang Pilipino sa pamamagitan ng paggawa ngkatulad na kalupitan. Halimbawa na rito ang paglilibing ng buhayhanggang leeg. Nilalagyan ng patpat ang bibig ng Amerikanongsundalo upang mapanatili itong nakabuka habang ginagapangan ngmga langgam na inakit mula sa gubat sa pamamagitan ng asukal.Bilugan ang hayop na ginamit ng mga Pilipinong sundalo sa pag-torture sa mga sundalong Amerikano.May dalawang taon ding lumaban ang pamahalaang Aguinaldo sapananalakay ng hukbong Amerikano. Kinailangan magpadala ng
  • 8Estados Unidos ng 120,000 tauhan para masupil ang pwersa ng mgaPilipino sa digmaan. Ngunit sa kabila ng paglaban ng mga Pilipino,unti-unting nanghina ang mga pwersang nakikibaka dahil sapatakarang pagsupil at patakarang pang-akit ng mga Amerikano.Bukod pa dito, may mga hanay din ng mga Pilipino na nakipagtulungansa mga mananakop tulad ng mga katutubong Macabebe na kumiloslaban sa rebolusyon at naging instrumental sa paghuli kay Aguinaldo.Nagwakas ang pamahalaang Aguinaldo nang siya’y nahuli noong ika-Mga sundalong Pilipino Mga nahuling lider ng mga gerilya23 ng Marso 1901. Sumuko ang mga lider at tauhan ni Aguinaldosamantalang ipinatapon naman ang ibang ayaw sumumpa ngkatapatan sa Estados Unidos. Opisyal na idineklara ng Estados Unidosna tapos na ang digmaan noong Hulyo 1902.Sa kabila nito hindi tumigil ang paglaban ng mga mamamayan sa iba’tibang paraan. Iba’t ibang landas tungo sa kalayaan ang tinahak ng mgaPilipino para lang makamit ang kalayaang inagaw ng mga mananakop.Ang mga anakpawis ay naglunsad ng armadong pagtatanggol at pag-aalsa habang ang ilang malaya at edukadong Pilipino ay pumasok sapakikipagkolaborasyon sa Estados Unidos na may hangaring mapalayaang Pilipinas. Inabot ng isa pang dekada ang armadong pagtatanggolng mga rebolusyonaryo na pinangalanang bandido, panatiko, athuramentado ng pamahalaang kolonyal.Sa Katagalugan, namuno sa armadong pagtatanggol si Hen. LucianoSan Miguel. Tumulong sa kanya ang mga Katipunerong kasa-kasama
  • 9ni Bonifacio na napaisantabi sa panahon ni Aguinaldo. Nang mapataysi San Miguel, ipinagpatuloy nina Macario Sakay at Francisco Carreon,mga dati ring kasamahan ni Bonifacio, ang pamumuno sa mga natiranggerilya. Binuo nilang muli ang Republika ng Katagalugan atipinagpatuloy ang gawaing rebolusyonaryo sa mga kabundukan atkanayunan. Natigil lamang ang kanilang paglaban nang makumbinsisila ng mga edukadong Pilipino na tanggapin ang amnestiya noong1906. Sa kabila ng pangakong amnestiya binitay pa rin si Sakay atCarreon ng mga Amerikano. Isulat ang pangalan ng mga makabayang Pilipinong ito. Sila ang nagpatuloy sa armadong pagtatanggol sa kalayaan ng ating bansa sa kabila ng pagsuko ng lideratong elite. Patuloy din ang pakikipaglaban ng mgamilenarista sa Gitna at Timog Luzon, at sa Kabisayaan. Maging angmga Pilipinong Muslim sa Lanao at Maguindanao ay lumaban din sapanghihimasok ng mga Amerikano bagama’t nakipagkasundo angSultan ng Sulu sa mga Amerikano sa pamamagitan ng KasunduangBates. Ang mga Igorot ay di rin agarang tumanggap sa mgamananakop. Nagpadala ang mga Amerikano ng tinatayang 400ekspedisyon laban sa kanila. Nagpatuloy ang pabugso-bugsongpaglaban sa mga mananakop ng ilan pang dekada.
  • 10 Naglunsad din ang iba ng sariling pagtataguyod sa kalayaan. Isa na rito ang Katipunero at manunulat na si ______________________. Matapos makalabas sa pagkakakulong sa ilalim ng Espanya, inorganisa niya ang Junta de Amigos na binuo ng mga dating Katipunero. Nagsagawa ang grupo ng mga gerilyang yunit at pinatuloy ang paglaban sa Amerika. Sinunog nila ang mga taguan ng armas, hinuli ang mga kilalang kolaborador, at pinatay ang ilang mga Amerikanong sundalo. Kasama si Artemio Ricarte, tinangka rin niyang buuin muli ang rebolusyonaryong hukbo.Nang nadiskubre ang lihim na samahan, binaling ni Tolentino angpagtaguyod sa kalayaan sa pamamagitan ng pagsulat para sa teatro atpahayagan. Kilala ang kaniyang sarsuwela na Kahapon, Ngayon atBukas bilang isang halimbawa ng makabayang akda na tumuligsa sapananakop ng mga Espanyol at Amerikano. Naging aktibo rin siTolentino sa pag-organisa ng mga samahang masa hanggang sakaniyang pagpanaw noong 1915. Pakikipagkolaboreyt ng mga EliteSinimulan ng mga maykaya at edukadong Pilipino angpakikipagkolaboreyt sa Estados Unidos habang nagaganap pa lamangang digmaang gerilya ng pamahalaang Aguinaldo. Karamihan sa kanilaay pawang may mga posisyon sa pamhalaang Aguinaldo. Binuo nilanoong 1900 ang _______________________ na tumulong sa mgaAmerikano na mapaamo ang mga Pilipino. Mula sa kanilang hanaynagmula ang mga unang alkalde, gobernador, at iba pang opisyal sapamahalaang sibil ng mga Amerikano. Maging ang ibang dati’y kasaping rebolusyonaryong hukbo ay naging tauhan din ng mga Amerikanosa pagsupil sa mga Pilipinong patuloy na nakibaka para sa kalayaan.
  • 11 Mga Kolaborador Pagtugmain ang larawan sa tamang pangalan. Gumuhit ng linya na nag-uugnay sa mga ito. Kwalipikasyon ng Botante at Kandidato sa Pamahalaang Sibil □ Lalaki □ 23 taon o higit □ Humawak na ng munisipal na posisyon bago ang Agosto 1898 □ Marunong sumulat at magbasa ng Ingles o Espanyol □ May ari-ariangBilugan ang larawan ng pinakaunang nagkakahalaga ng $250 o nagbabayadbalimbing sa kasaysayan ng Pilipinas ayon ng taunang buwissa historydor na si Ambeth Ocampo. na $15
  • 12Malinaw ang ginawang pag-akit ng Estados Unidos sa Pilipinong elite.Ibinigay nito ang kahilingan ng mga ilustrado at principalia na hindiibinigay ng Espanya – representasyon sa kolonyal na pamahalaan,pagbukas ng mga posisyon sa gobyerno gaya ng Korte Suprema,military at iba pang ahensiya ng pamahalaan, at paggawa ng batas sapamamagitan ng Pambansang Asamblea.Naakit din ng Estados Unidos ang mga maykaya sa pamamagitan ngmga patakarang pang-ekonomiya. Isinagawa ang “malayang kalakalan”at pamamahagi ng lupa na nagpatatag sa katayuang pang-ekonomikong mga elite. Nagkaroon ng tiyak na pamilihan ang mga produktongineksport ng mga asendero at panginoong maylupa at nagingpaborable sa mga negoysanteng kumprador ang pag-eeksport at pag-iimport. Dahil na rin sa bukas na kalakalan, napabilis din ang pagpasokng kulturang Amerikano sa pamamagitan ng mga aklat, pelikula at ibapang mga nabibiling produkto. Kagyat, Ganap at Lubos na KalayaanNakuha ng ____________________ang mayorya ng Asamblea noong1907 dahil sa plataporma ng “kagyat,ganap at lubos na kalayaan.” Nagingspeaker si Sergio Osmeña atmajority floor leader si ManuelQuezon. Sa panahong itonapasakamay ng Partido Demokrataang pamahalaan ng Estados Unidoskaya’t naipasa ang Jones Law noong1916 na nangako ng independensiyasa oras na mabuo ang isang matatagna pamahalaang Pilipino. Napabilisng batas ang paglilipat saresponsibilidad ng pamamahala samga Pilipinong pinuno sa Mula kaliwa: House Speaker Sergiopamamagitan ng prosesong Osmeña, Gov-gen. Francis BurtonPilipinisasyon at napasakamay ng Harrison at Senate Pres. Manuel L.mga Pilipinong elite ang halos buong Quezon.kolonyal na pamahalaan.
  • 13Sa puntong ito tinatalakay sa popular na pagturo sa kasaysayan angmga independence mission na pinamunuan nina Quezon at Osmeñaupang lalong mapabilis ang pagkamit ng kalayaan ng bansa. Subalitkung susuriin ang primaryang batis, ibang salaysay ng kasaysayan angating matutunghayan.Narito ang isang pahayag ni Frank McIntyre, isang opisyal mula saBurea of Internal Affairs ng Estados Unidos, tungkol sa mga pribadongpag-uusap nila nina Quezon at Osmeña: When the Philippine mission arrived in Washington in June1919…the views of the chairmen of the mission were that there should notbe in the near future any change in the relations between the United Statesand the Philippines…They desired a strengthening of the Filipino control ofthe government. They believed that the people of education and property in theIslands would be satisfied and would for some years discontinue thediscussion of independence if the government were made in local matterspurely Filipino…If to the government so established some name could begiven, using if possible, the word “independence” this would for some timesatisfy the mass of the people who have been fed up on independence talkand who will not be satisfied unless they get that, at least in name…Theywere not interested in having a definite date fixed for completeindependence. They have in mind that if such a date were fixed and not inthe very near future it would create a great deal of dissatisfaction in theIslands, and that it would be much better not to mention a date…but, asindicated, the ques-tion of complete independence is not at this timeseriously thought of.Batay sa pahayag ni McIntyre, hangad ba nina Quezon, Osmeña atng pambansang elite ang kagyat, ganap at lubos na kalayaan?Salungguhitan ang mga pangungusap na sumusuporta sa iyongsagot.
  • 14Malinaw sa pahayag ni McIntyre na ang pagpapalawak ngkapangyarihan ang tunay na interes sa likod ng mga independencemission at hindi ang sinasabi ng mga opisyal sa publiko na “kagyat,ganap at lubos na kalayaan.” Subalit sa kabila ng mabagal na pag-usad ng pagsulong sa kasarinlan, nakamit din ng bansa ang kalayaannoong Hulyo 1946 pagkatapos mapasailalim ng PamahalaangKomonwelt at sa pananakop ng mga Hapon. Nagawa ng mgakolaboreytor na makuha unti-unti sa pamamagitan ng mapayapangparaan ang inaasam na independensiya.Subalit para sa ibang patuloy na nakibaka sa pananakop ng mgaAmerikano, hindi kumpleto ang kalayaang nakamit dahil nanatili angpang-ekonomiya at pampolitikang kontrol ng Estados Unidos sa atingbansa. Hindi rin nakamit ng mga anakpawis ang inaasahangkapayapaan, pagkapantay-pantay, kaginhawahan, at pagkakapatiranna hatid ng tunay na kalayaan. Nakuntento ang elite sa ibinigay nakalayaan noong 1946, habang ang mga kapatid nating anakpawis aypatuloy pa ring lumalaban at kumikilos para sa kanilang ganap napaglaya mula sa pang-aabuso ng dayuhan at Pilipinong panginoon. Sa tingin mo, tuluyan na ba tayong lumaya mula sa kontrol ng mga mananakop?
  • Sanggunian: Gripaldo, E., et al. (2003). Kasaysayan ng Filipinas at mga InstitusyongFilipino. QC: UP-SWF at bulatlat.com.ph 15 PANANAKOP NG MGA AMERIKANO