Badanie watchdogów J.R. Stempień

623 views
539 views

Published on

Prezentacja "Obywatelski monitoring władzy państwowej i samorządowej w działalności wybranych organizacji pozarządowych". Praca doktorska napisana w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem dr. hab. Kazimierza Kowalewicza, prof. UŁ.
Autor: Jakub Ryszard Stempień.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
623
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Badanie watchdogów J.R. Stempień

  1. 1. Obywatelski monitoring władzy państwowej i samorządowejw działalności wybranych organizacji pozarządowych dr Jakub Ryszard Stempień Praca doktorska napisana w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem dr. hab. Kazimierza Kowalewicza, prof. UŁ. Recenzenci: •prof. dr hab. Piotr Gliński (IFiS PAN); •dr hab. Paweł Starosta, prof. UŁ.
  2. 2. Projekt doktorski Projekt został zrealizowany w latach 2005-2012. Celem projektu było stworzenie całościowego obrazu grupy polskich organizacji strażniczych, które w latach 2004-2008 otrzymały z Fundacji im. S. Batorego grant w ramach Programu „Działania Strażnicze”. Ram teoretycznych dla badania dostarczył model delegacji uprawnień „Principal-Agent”, odnoszony do systemu demokracji przedstawicielskiej. Kluczowe pojęcia: organizacje strażnicze (ang. watchdog NGOs), sektor pozarządowy, administracja publiczna, rozliczalność (ang. accountability), monitoring.
  3. 3. Definicja i domena działania organizacjistrażniczych  Zamiast terminu „organizacje strażnicze” w literaturze przedmiotu spotyka się też pojęcia: „organizacje kontrolne”, „organizacje monitorujące” oraz (rzadziej) „organizacje śledcze”. W opracowaniach anglojęzycznych stosuje się pojęcie watchdog NGOs. W projekcie konsekwentnie wykorzystywano termin „organizacje strażnicze” i jego angielski odpowiednik.  Organizacje strażnicze to organizacje pozarządowe, które podejmują się obywatelskiego monitoringu funkcjonowania instytucji administracji publicznej z punktu widzenia legalności i zgodności z interesem społecznym (dobrem ogólnym). Zarazem wyłącza się z zakresu zainteresowania organizacje konsumenckie, kontrolujące działalność firm producenckich, handlowych i usługowych.  W istocie działalność organizacji strażniczych przebiega na linii sektor publiczny – sektor pozarządowy (obywatelski) z pominięciem sektora rynkowego.  Powyższe rozstrzygnięcie wynika z perspektywy teoretycznej, wyznaczonej przez model „Principal-Agent”.
  4. 4. Wybrane charakterystyki organizacjistrażniczych  Wiktor Osiatyński w następujący sposób charakteryzuje zadania organizacji strażniczych: tropią korupcję, badają sposób wydatkowania publicznych pieniędzy, sprawdzają przestrzeganie prawa i prawdziwość informacji podawanych przez urzędy oraz pilnują ochrony środowiska. Bronią także praw konsumentów, pacjentów oraz grup zagrożonych przez władze państwowe: więźniów, narkomanów, nosicieli wirusa HIV. Są tu także organizacje grup dyskryminowanych, organizacje reprezentujące interesy mniejszości narodowych czy religijnych, a także organizacje na rzecz praw kobiet i wiele innych (2004: 153).  Jak pisze Danuta Przywara z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, [organizacje] strażnicze w dużej mierze zajmują się monitorowaniem działań wszystkich rodzajów władz (ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej) różnych szczebli (od lokalnego do krajowego, a za chwilę również międzynarodowego, czyli Komisji Europejskiej), a także raportowaniem i nagłaśnianiem naruszeń praw człowieka i podstawowych wolności (2004: 9).
  5. 5. Badania własne – podstawa źródłowa  Badanie zostało przeprowadzone w trzech etapach:  Etap I – analiza treści dokumentów projektowych (wnioski o dotację i sprawozdania z realizacji projektów) z lat 2004-2008. Analiza dotyczyła projektów realizowanych w ramach programu „Działania Strażnicze”, wdrażanego przez Fundację im. S. Batorego. Ogółem przebadano 190 dokumentów, dotyczących 95 projektów realizowanych przez 63 organizacje.  Etap II – ankieta internetowa rozesłana do organizacji uczestniczących we wspomnianym programie i dotycząca działalności strażniczej w 2009 roku. Zwrotność ankiet: 55%.  Etap III – wywiady internetowe z ekspertami i uprzywilejowanymi obserwatorami polskiego sektora pozarządowego. Ogółem wykonano 11 wywiadów z reprezentantami: (1) organizacji parasolowych, (2) międzynarodowych organizacji strażniczych działających w Polsce; (3) instytucji administracji publicznej (komórki odpowiedzialne za współpracę z NGO).
  6. 6. Realizacja badań własnych (ujęcie procesowe) Analiza Ankieta treści internetowa Wywiady eksperckie Raport z badania (praca doktorska)
  7. 7. Wybrane wyniki badań realizowanych w ramach projektuObywatelski monitoring władzy państwowej i samorządowej w działalności wybranych organizacji pozarządowych.
  8. 8. Wybrane charakterystyki organizacjistrażniczych  Organizacje będące beneficjentami programu „Działania Strażnicze” w latach 2004-2008 najczęściej miały swoje siedziby w dużych miastach. Spośród 63 badanych watchdogów, aż 53 były zlokalizowane w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców. Na wsi nie działała ani jedna organizacja.  Nieco ponad połowa organizacji objętych badaniem posiada status OPP (organizacji pożytku publicznego). Jest to znacznie więcej niż w przypadku ogółu polskich NGOs.  Przeciętny rok założenia organizacji strażniczej to 2000.  Tylko co szósta badana organizacja nie posiada płatnych pracowników. Pozostałe zatrudniają przeciętnie 6 osób i korzystają z pomocy 15 wolontariuszy.
  9. 9. Lokalizacja organizacji strażniczych Polska Wschodnia – województwa: podkarpackie, podlaskie, lubelskie, warmińsko- mazurskie, świętokrzyskie. Polska Centralna i Zachodnia – pozostałeŹródło: opracowanie własne województwa
  10. 10. Beneficjenci działań strażniczych(projekty z lat 2004-2008)Źródło: opracowanie własne
  11. 11. Pola monitoringu (projekty z lat 2004-2008)Źródło: opracowanie własne
  12. 12. Instytucjonalny przedmiot monitoringu(projekty z lat 2004-2008)Źródło: opracowanie własne
  13. 13. Reaktywne techniki pozyskiwaniainformacji przez watchdogi(projekty z lat 2004-2008) Techniki reaktywne to takie, w przypadku których badacz wchodzi w relacje z respondentami.Źródło: opracowanie własne
  14. 14. Niereaktywne techniki pozyskiwaniainformacji przez watchdogi(projekty z lat 2004-2008) Techniki niereaktywne to takie, w przypadku których badacz nie wchodzi w relacje z respondentami, lecz prowadzi badania w oparciu o dane zastane.Źródło: opracowanie własne
  15. 15. Metody postępowania z informacją(projekty z lat 2004-2008)Źródło: opracowanie własne
  16. 16. Skuteczność organizacji strażniczych –eliminacja patologii (pomiar ankietowy dla 2009 r.)Źródło: opracowanie własne
  17. 17. Niezależność działań strażniczych(pomiar ankietowy dla 2009 r.)  Z „groźnych” czy też „zatrutych” źródeł finansowania, a więc ze środków rozdysponowywanych na szczeblu rządowym lub samorządowym (oraz z funduszy strukturalnych) korzystały w 2009 roku dwie trzecie organizacji strażniczych.  Środki rządowe stanowiły przeciętnie dwie piąte rocznych budżetów organizacji strażniczych, zaś środki funduszy strukturalnych i środki samorządowe – od jednej trzeciej do jednej czwartej.  Oznacza to istotne uzależnienie polskich organizacji typu watchdog od instytucji administracji publicznej, które mają stanowić przedmiot prowadzonych działań monitoringowych.
  18. 18. Jawność działań strażniczych –informowanie instytucji o ich planowanymmonitorowaniu (pomiar ankietowy dla 2009 r.)Źródło: opracowanie własne
  19. 19. Bariery monitoringu (pomiar ankietowy dla2009 r.)Źródło: opracowanie własne
  20. 20. Prognozy rozwoju działań strażniczychdo 2016 r.W prognozach ekspertów wyodrębniono następujące kategorie oczekiwanych do2016 toku zmian w funkcjonowaniu organizacji strażniczych w Polsce: • niewielkie możliwości ewolucji mechanizmów finansowania działalności strażniczej w Polsce, • postęp specjalizacji w działalności strażniczej i podejmowanie monitoringu w nowych obszarach, • rozwój dialogu obywatelskiego w Polsce i jego możliwy wpływ na pracę watchdogów, • aktywizacja obywateli w zakresie działalności strażniczej oraz jej deformalizacja.
  21. 21. Wybrana literatura• Alvarez, Michael, Thad Hall. 2006. Controlling Democracy: The Principal-Agent problems in Election Administration. „The Policy Studies Journal” 4.• Anheier, Helmut K., Sybille Mertens. 2006. Sektor non-profit w perspektywie międzynarodowej i europejskiej. Dane, teoria i statystyka. W: J. Wygnański, A. Gałązka i J. Herbst (oprac.), Trzeci sektor dla zaawansowanych. Współczesne teorie trzeciego sektora – wybór tekstów. Warszawa: Stowarzyszenie Klon/Jawor.• Burean, Toma. 2007. Political Accountability and Representation. A Conceptual Overview. W: J. Niżnik, N. Ryabinska (red.), Political Accountability: Conceptual, Theoretical and Empirical Dimensions. Warszawa: IFiS PAN.• Frączak, Piotr. 2006. Budowanie reprezentacji trzeciego sektora, czyli o strukturze ruchu pozarządowego. „Trzeci Sektor” 6.• Gliński, Piotr. 2005. Aktywność aktorów społecznych – deficyt obywatelstwa wobec codziennej zaradności Polaków. W: W. Wesołowski, J. Włodarek (red.), Kręgi integracji i rodzaje tożsamości: Polska, Europa, świat. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.• Gliński, Piotr. 2006. Style działań organizacji pozarządowych w Polsce. Grupy interesu czy pożytku publicznego? Warszawa: IFiS PAN.• Gumkowska, Marta, Jan Herbst i Przemysław Radecki. 2010. Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych. Raport z badania 2008. Warszawa: Stowarzyszenie Klon/Jawor.• Leś, Ewa. 2000. Od filantropii do pomocniczości. Studium porównawcze rozwoju i działalności organizacji społecznych. Warszawa: Elipsa.• Magoska, Maria. 2006. O nowych formach aktywności obywatelskiej. „Państwo i Społeczeństwo” 1.• Osiatyński¸ Wiktor. 2004. Rzeczpospolita obywateli. Warszawa: Rosner&Wspólnicy.• Przywara, Danuta. 2004. Organizacje zajmujące się prawami człowieka. „gazeta.ngo.pl – Pismo organizacji pozarządowych” 9.• Skrzypiec, Ryszard. 2008. Nie szukamy „haków” – wywiad dla „gazeta.ngo.pl – Pismo organizacji pozarządowych” 5.• Stempień, Jakub Ryszard. 2008. Organizacje strażnicze – biała plama trzeciego sektora w Polsce? W: A. Kościański, W. Misztal (red.), Społeczeństwo obywatelskie – między ideą a praktyką. Warszawa: IFiS PAN.• Stempień, Jakub Ryszard. 2012. Obywatelski monitoring władzy państwowej i samorządowej w działalności wybranych organizacji pozarządowych – praca doktorska dostępna w Bibliotece Uniwersytetu Łódzkiego.
  22. 22. Zapraszam do kontaktu. dr Jakub Ryszard Stempień Zakład Socjologii Katedra Nauk Humanistycznych Uniwersytet Medyczny w Łodzi ul. Lindleya 6 90-131 Łódź j.r.stempien@wp.pl / jakub.stempien@umed.lodz.pl

×