Zorg voor een gezond leven

3,354 views
3,274 views

Published on

Een sociaal-democratische visie op de gezondheid, zorg en ziektekosten van burgers in de samenleving.

Rapport van de PvdA-projectgroep Zorg

Published in: News & Politics
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
3,354
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Zorg voor een gezond leven

  1. 1. Zorg voor eengezond levenEen sociaal-democratische visieop de gezondheid, zorg enziektekosten van burgersin de samenlevingRapport van de PvdA-projectgroep ZorgApril 2005
  2. 2. Amsterdam, april 2005Aan de leden van de Partij van de Arbeid. Voor ons als sociaal-democraten blijft voorop staan dat een stel- sel van kwalitatief goede zorg betaalbaar en toegankelijk is voorHierbij treft u het rapport Zorg voor een gezond leven aan van de iedereen.PvdA-projectgroep ‘Zorg’ onder voorzitterschap van Steven deWaal. Met vriendelijke groet, namens het partijbestuurVan dezelfde projectgroep werd in september vorig jaar reedseen eerste rapport gepubliceerd onder de titel ‘De zorg als zor-genkind’, waarin een diagnose werd gegeven van de problemenin de gezondheidszorg. Mede op basis van dit eerste rapport is inde partij uitvoerig gediscussieerd over dit zo belangrijke thema. Ruud Koole (voorzitter)De resultaten van die discussies heeft de projectgroep gebruiktbij de opstelling van dit tweede rapport, waarin voorstellen wor-den gedaan om de gesignaleerde problemen van een oplossing tevoorzien.Het partijbestuur is van mening dat dit tweede rapport een goedebasis biedt voor verdere discussie in de partij, die uiteindelijkmoet leiden tot besluitvorming op het partijcongres in december2005.Het rapport legt de nadruk op behoud van solidariteit, is terug-houdend ten aanzien van marktwerking, geeft een grotere rolaan gemeenten, komt op voor meer rechten voor patiënten enbenoemt ook de verantwoordelijkheid van de mensen zelf.Al deze thema’s zullen de komende maanden in de partij naderworden besproken. De materie is ingewikkeld, dat laat dit rap-port zien. Daarom zal de inhoud van dit rapport ook via toegan-kelijke samenvattingen of stellingen ter bespreking op partijbij-eenkomsten worden aangeboden.
  3. 3. InhoudsopgaveInleiding 6 4. Sturingsfilosofie: dynamiek en publieke waarborgen 56Samenstelling projectgroep 8 4.1 Marktwerking onder strikte voorwaarden 57 4.2 Kansen voor marktwerking in de electieve curatieveSamenvatting 9 zorg: innovatie en heldere competitie 62 4.3 Kritiek op de implementatie door dit kabinet 671. Preventie: zorg voor een gezond leven 14 4.4 De rol van verzekeraars 69 1.1 Voorkomen in plaats van genezen 15 4.5 Maatstafconcurrentie en maatschappelijk 1.2 Burgers en professionals bevorderen goed gedrag 16 ondernemerschap in de WMZP 72 1.3 Preventiebeleid beter afstemmen 21 4.6 Maatschappelijke ondernemingen in de zorg: 1.4 Verzekeraars: meer preventie en meer verantwoording 22 een alternatief model 75 Samenvatting Hoofdstuk 1 23 Samenvatting Hoofdstuk 4 772. Emancipatie: de patiënt centraal 26 5. Het pakket: keuzen in de zorg 79 2.1 Informatie geeft (tegen) macht 28 5.1 Scherpe keuzen 80 2.2 Meer keus in aanbod 30 5.2 Wie beslist over het pakket? 82 Samenvatting Hoofdstuk 2 33 5.3 Keuzen in de cure 85 5.4 Keuzen in de care 873. Geld: voor zorg solidair verzekerd 34 Samenvatting Hoofdstuk 5 91 3.1 Overzichtelijkheid en rechtszekerheid: naar twee compartimenten 35 6. Werken en ondernemen: de professional aan zet 92 3.2 Wel inkomenssolidariteit in de premie 46 6.1 Werken in de zorg 92 3.3 Eigen bijdragen: verplicht en vrijwillig 48 6.2 Ruimte voor resultaat 95 Samenvatting Hoofdstuk 3 54 Samenvatting Hoofdstuk 6 98 Lijst van afkortingen 101 Lijst van bronnen 1034 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 5
  4. 4. Inleiding De sector zorg en welzijn neemt ook een substantieel deel van de collectieve middelen voor zijn rekening met 42 miljard euro (ver- gelijk dit met zo’n 20 miljard voor onderwijs).2 Het resultaat van onze oriëntatie is onder andere terug te vinden in het eerder verschenen Dagboek Zorg, een verslag van onzeVoor u ligt het eindrapport van de PvdA-projectgroep Zorg: Zorg bezoeken aan en gesprekken met het zorgveld. 3 Daarnaast hebbenvoor een gezond leven. we grondig kennisgenomen van de vele rapporten van allerlei des- kundigen en kennisinstituten waarin analyses, data en voorstellenDe projectgroep is eind 2003 ingesteld door het partijbestuur in voor stelselverandering zijn opgenomen. Uiteindelijk heeft dit erinsamenwerking met de Tweede-Kamerfractie van de PvdA en is geresulteerd dat we in september 2004 een ‘diagnose’ hebbenonderdeel van een reeks van projectgroepen die met aanbevelin- gesteld in het rapport De zorg als zorgenkind: onze diagnose. 4 Ditgen moeten komen over belangrijke koersbepalende kwesties. De rapport is in september en oktober binnen de partij bediscussieerdopdracht luidde: in regionale bijeenkomsten en op het Politiek Forum.Het entameren en organiseren van debat. Dit moet uitlopen opzowel een onderscheidende en als sociaal-democratisch herken- Hierna hebben wij ons geconcentreerd op het formuleren vanbare fundamentele plaatsbepaling. Daarnaast moet het concrete een langetermijnvisie op gezondheid, zorg en het zorgstelsel invoorstellen op het gebied van de inrichting van een nieuw zorg- Nederland. Ook in die fase hebben we nog experts geraadpleegdstelsel opleveren. Uitgangspunt daarbij is de wens te komen tot en rapporten bestudeerd. Tevens kwamen in die periode belang-een betaalbaar en toegankelijk stelsel van kwalitatief goede zorg. rijke voorstellen van het kabinet voor stelselwijziging in de Tweede Kamer aan de orde. Goede afstemming en inspiratie tus-In de opdrachtformulering zijn verder nog aanvullende wensen sen de gedachtenontwikkeling in de commissie en de actuelemeegegeven voor de aanpak, zoals een goede analyse van de hui- standpuntbepaling in de Tweede-Kamerfractie hebben daarbijdige situatie en aandacht voor de relevante dilemma’s uit eerdere plaatsgevonden.rapporten, zoals het interne partijrapport van de commissie-DeBoer. De projectgroep werd geacht te werken van eind 2003 tot Dit rapport bevat ons advies aan de partij voor een nieuw gezond-voorjaar 2005, met de mogelijkheid van verlenging. heidszorgbeleid. Wij gaan hierover graag met de partij en andere betrokkenen in debat. Wij hopen de PvdA een krachtige bouwsteenWij hebben eerst ruim de tijd genomen om ons als projectgroepop de zorg te oriënteren, zowel binnen de partij als met deskun- 1 Ministerie van VWS (2004) Jaarbeeld zorg 2003, p. 32 en Ministerie van Ven Wdigen daarbuiten. Het gaat immers om een grote en complexe en VROM (2004) Nota Mobiliteit, p. 53.sector waarvan het belang moeilijk kan worden overschat. In 2003 2 CBS (2004) AZWinfo, Arbeidsrekeningen (werkgelegenheid in zorg en welzijn) enwaren er van de 8.3 miljoen werkenden, 1.1 miljoen werkzaam in Tweede Kamer der Staten-Generaal, vergaderjaar 2004-2005, Rijksbegroting 2005.de sector zorg en welzijn. De afgelopen twee jaar hebben zij circa 3 Röntgenfoto van de Zorg. Conclusies van het project Dagboek Zorg,1.5 miljoen klinische opnamen (opnamen van een week of langer) Kenniscentrum PvdA 2004en zo’n 730.000 dagopnamen verzorgd.1 4 De Zorg als zorgenkind: onze diagnose. PvdA september 20046 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 7
  5. 5. voor verdere visie- en standpuntbepaling te hebben meegegevenop een zeer cruciaal en complex terrein in onze samenleving. SamenvattingNamens de projectgroep,Steven de Waal In veel opzichten heeft Nederland een goede gezondheidszorgVoorzitter met professionals die dagelijks een grote inzet plegen. Maar veel gaat ook niet goed. Deze zorgen zijn door de projectgroep geana- lyseerd en verwoord in het rapport ‘De zorg als zorgenkind: onze diagnose’ (september 2004). We concludeerden daar dat de pro- blemen zodanig zijn dat de PvdA moet blijven inzetten op een fundamentele stelselverandering. Niet alleen van de zorgverze- keringen maar ook van het zorgaanbod en de aansturing hiervan. Het zorgstelsel vertoont nu al stevige scheuren en is niet vol-Samenstelling projectgroep doende bestand tegen vergrijzing, medische innovatie, internati- onalisatie en kostenverhoging. Daar komt bij dat ook door ande-• Frank Heemskerk, lid PvdA fractie in de Tweede Kamer der ren indringende en fundamentele plannen worden gepresenteerd Staten-Generaal om het zorgstelsel te veranderen. Ook daarom dient de PvdA een• Hugo Keuzenkamp, hoogleraar verzekeringskunde aan de eigen heldere lijn te formuleren. De projectgroep heeft keuzen Universiteit van Amsterdam en directeur Zorg bij Delta Lloyd gemaakt, vanuit een lange termijn perspectief. In het rapport• Peter van Lieshout, lid WRR met als bijzondere opdracht worden deze uitvoerig beschreven en onderbouwd. In deze Verzorgingsstaat, adviseur van de projectgroep samenvatting zijn de belangrijkste eruit gelicht.• Kim Putters, lid PvdA fractie in de Eerste Kamer der Staten- Generaal, verbonden aan de Tilburgse School voor Politiek en Gerichte en krachtige aanpak gezondheidsverschillen tus- Bestuur van de Universiteit van Tilburg sen arm en rijk• Teresa Cardoso Ribeiro, bestuurskundige verbonden aan de Nog steeds is degene die laagbetaald werk heeft of werkloos is en TSPB van de Universiteit van Tilburg, secretaris in achterstandswijken woont, eerder en meer ziek in zijn leven en• Erik Sloot, voorzitter van de raad van bestuur van het gaat gemiddeld veel eerder dood. We willen hiervoor meer aan- Flevoziekenhuis te Almere en voorzitter van de PvdA werkgroep dacht, middelen en vooral sterkere organisaties, zoals de ‘Patiënt Centraal’ Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD), om deze gezond-• Jose Smits, lid van de PvdA fractie in de Tweede Kamer der heidsverschillen te verkleinen. Staten-Generaal• Steven de Waal, lid van het partijbestuur en senior associated Preventie: verbetering van leefstijl als individuele basis partner voor Boer&Croon en bestuurder van de Public SPACE voor collectieve zorg Foundation, voorzitter van de projectgroep Voorkomen is beter dan genezen. Er moet meer gedaan worden aan preventie. Soms helpt voorlichting. Soms dwang, zoals bij8 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 9
  6. 6. anti-rookmaatregelen. Wij willen meer stimuleren dat mensen den onderdeel van gemeentelijk beleid. Dergelijke voorzieningengezonder gaan eten en meer bewegen. De verplichte gym- en dienen beschikbaar te zijn, maar de eisen, inrichting en mate vanzwemlessen moeten terugkomen op school. Zorgverzekeraars eigen bijdragen zijn lokaal beleid. Voor de lagere inkomens blijftgaan ten minste 1% van hun budget aan preventie besteden. Ook financiële ondersteuning van kracht. Om dezelfde reden moet devia beprijzen dient de overheid gezond eten te stimuleren en basis-tandartszorg terug in het collectief pakket.ongezond eten af te remmen. In de goede volgorde aandacht voor kostenbeheersingEmancipatie: de patiënt centraal Eerst preventie, dan doelmatigheid en soberheid, dan consu-De patiënt heeft nog steeds niet genoeg te vertellen. We zijn in mentenprikkels, zoals verplichte vormen van eigen bijdragen ende zorg nog te veel afhankelijk van autoriteiten, die wel weten dan pas pakketkeuzen. Per saldo zijn collectieve arrangementenwat goed voor ons is. De PvdA wil de patiënt emanciperen. Dit door de schaalgrootte soms ook goedkoper. We willen ook datbetekent dat patiënten en verzekerden meer macht en kennis formele rechten sober worden toegewezen. Professionals en ver-nodig hebben. Daarom willen wij een sterrensysteem (een soort zekeraars moeten hierin samenwerken. De belangrijke rol van deMichelin-gids) voor zorgaanbieders en zorgverzekeraars. Daar- onafhankelijke huisarts als poortwachter en doorverwijzer in denaast moeten instellingen ook meewerken aan een burgerhand- zorg dient versterkt te worden.vest. Hierin staat duidelijk wat een patiënt mag verwachten enwaar je terecht kunt met klachten. De Inspectie voor de Een publiekrechtelijke en inkomensafhankelijke basisver-Gezondheidszorg (IGZ) blijft cruciaal. Want niet iedere burger zekeringkan of wil keuzes maken. Strenge inspectie zorgt ervoor dat wat We zijn voor een basisverzekering, waarin ziekenfonds en parti-beschikbaar is, van fatsoenlijke kwaliteit moet zijn. culiere verzekering opgaan. Wij willen een inkomenssolidaire premie, voor de care zelfs een verbreding van de premie grond-Eenvoud in verzekering: twee compartimenten. slag over het gehele inkomen. Wij kiezen voor Nederlandse regieWe willen kappen in het oerwoud van loketten en procedures. en beheerste fasering door het geheel publiekrechtelijk te willenAlle zorg kan verzekerd worden via nog maar twee comparti- verankeren. Het kunstmatig uiteenrafelen van nominale premiementen: de basisverzekering voor de curatieve zorg (inclusief de en inkomenstoeslag vinden we onnodig, kostbaar, fraudegevoe-daarmee samenhangende delen van de huidige AWBZ) en een lig en te onzeker voor de kwetsbaren in de samenleving.(nieuwe) Wet op Maatschappelijke Zorg en Participatie voor delangdurige verpleging en verzorging (care), waarin de overige Bijbetalen: alleen als het doelmatig, voorspelbaar en ‘luxe’ isbestaande zorgwetten (restant AWBZ, WVG, Welzijnswet) zoveel Wij zien weinig in verplichte eigen bijdragen als middel om demogelijk zullen opgaan. vraag naar curatieve zorg te beheersen. Als eigen levenskeuzen (leefstijl) een grote rol spelen in de vraag naar zorg, dient deAlleen echte zorg verzekerd mogelijkheid, of soms zelfs verplichting, te bestaan om bij te beta-Deze resterende twee nationale verzekeringen omvatten alleen len. Dit speelt vooral in de care. Tegelijkertijd dient er meer ruim-de echte zorg, van cure tot care. Niet-directe zorg die nu met te te komen voor vrijwillig bijbetalen voor ‘luxer’ wonen, eten enname nog in de AWBZ is opgenomen, zoals begeleiding, active- ontspanning binnen de zorg. Wij willen dat de basisvergoedingring, aangepast wonen, aanvullende voeding, gaan er uit en wor- behouden blijft als dergelijke meerkosten voor eigen rekening zijn.10 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 11
  7. 7. Sparen voor aanvullende zorg op de oude dag Daarnaast is er veel samenhang met wonen, vervoer, welzijn. DatWij willen het individuele vooruitzien voor de aanvullende voor- zijn redenen dat gemeenten meer te zeggen moeten krijgen overzieningen van de oude dag stimuleren en pleiten daarom voor deze vorm van gezondheidszorg.een spaarfaciliteit voor ouderdomszorg die fiscaal gunstig wordtingericht. Zorgprestaties verbeteren door moderne aanbodsturing en maatschappelijk ondernemenHeldere keuzen in de uitvoering Marktwerking is niet de enige manier om instellingen beter teOok de uitvoering moet glashelder zijn. In de basisverzekering laten presteren. Nederland beschikt over volwassen non-profitzijn dat de zorgverzekeraars. Zij krijgen een zorgplicht en een organisaties waarmee de overheid goede partnerschappen kanplicht voldoende aanbod in een regio in stand te houden. Zij wer- aangaan, mits verankerd in een stelsel dat dynamiek bevordertken op een gereguleerde markt en voeren onderhandelingen met en kwaliteit bewaakt. Presteert een innovatieve zorginstellingziekenhuizen. Ziekenhuizen hebben een leverplicht. Voor de care beter dan de norm, dan mag die een deel van het geld houden.zijn gemeenten eindverantwoordelijk. Zij krijgen ook toenemend Instellingen die minder presteren moeten voortdurend aange-budgetten en bevoegdheden. De huidige zorgkantoren en RIO’s pakt worden. Met flexibele contracten kan falend managementworden afgeschaft. Gemeenten voeren de regie uit zonder zelf naar huis gestuurd worden. Raden van Toezicht kunnen onderzorg te gaan leveren, maar in partnerschap met maatschappe- curatele worden gesteld.lijke ondernemingen. Professionals centraalMinder mistige marktwerking Werken in de zorgsector dient aantrekkelijk te zijn. De professio-Marktwerking heeft in de curatieve zorg met name kansen in de nals, van verpleegkundigen tot medisch specialisten, moetenelectieve zorg. Verdere stappen bovenop de huidige 10% markt- meer ruimte en vertrouwen krijgen, in aansluiting op de instel-werking (of vrije prijsvorming) in curatieve zorg willen we alleen lingen. Wij willen de status en relatieve beloning voor de ‘handenals er aan heldere voorwaarden is voldaan. Voor acute en topkli- aan het bed’ verhogen. Regels ten aanzien van doorstroming,nische zorg en opleidingen zien we geen ruimte voor deze vorm taakverschuiving en flexibiliteit tussen verschillende beroepenvan marktwerking. Het publiek eigendom van cruciale infrastruc- moeten worden afgeschaft of verruimd.tuur moet gewaarborgd zijn. De ontwikkeling ervan mag welmeer via publiek private constructies. Winstuitkering aan derden Toezicht moet zich ook bewijzenis in een beperkt aantal gevallen toegestaan. Voor de care denken Toezicht en verantwoording van resultaten achteraf wordenwe dat onderdelen van de thuiszorg en de chronische zorg zich belangrijker. Ook de toezichthouders worden gehouden aanvoor marktwerking zouden kunnen lenen. Daar dient het instru- strenge prestatie-eisen en het aantal toezichthouders wordt ver-ment van de PGB behouden te blijven. minderd. Ten slotte introduceren wij een nieuwe toezichtregel: bij conflic-Omwenteling in de care; de instellingen de wijk in en loka- terend toezicht gaat toezicht op kwaliteit altijd voor.le samenhangWe willen de gehele verpleging en verzorging veel meer stimule-ren te integreren in de samenleving. Dat vergt lokaal maatwerk.12 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 13
  8. 8. 1. Preventie: zorg voor een Verslavingen, slecht eten, weinig bewegen, blijkbaar zijn er belem- meringen voor veel mensen om te doen wat ze eigenlijk willen gezond leven doen of om na te laten wat eigenlijk slecht is.Mensen verdienen kansen. Kansen om het beste uit zichzelf naar 1.1 Voorkomen in plaats van genezenboven te halen. Maar uitgangsposities zijn ongelijk en de risico’szijn voor veel burgers te groot om individueel te dragen. Naast Het debat over onze gezondheidszorg gaat al snel over dokterenkansen hebben mensen daarom ook recht op zekerheid. en verzorgen. Het zou beter zijn wanneer dokters en verzorgersBijvoorbeeld op de zekerheid dat essentiële voorzieningen voor helemaal niet aan onze gezondheid te pas hoeven te komen.iedereen beschikbaar en toegankelijk zijn. Voorkomen is beter dan genezen.Dit zijn de uitgangspunten van het nieuwe beginselprogramma Preventie levert een doorslaggevende bijdrage aan een gezondvan de PvdA 5 en van onze visie op gezondheidszorg. In deze visie leven. Maar preventie is lastig te promoten. Zo zijn de kosten vangaan we in op de kansen op een gezond bestaan. Die kansen zijn preventie helaas veel beter zichtbaar dan de baten. En ook heeftniet gelijk verdeeld. En niet alle burgers zijn even goed in staat om preventief beleid vaak een bemoeizuchtig trekje. Vaccinatie doenhet beste voor hun eigen gezondheid naar boven te halen. Zorg we niet alleen voor onszelf, maar ook om te voorkomen dat per-voor een gezond leven – dat is de zorg van de PvdA. sonen een risico voor de omgeving vormen.Waarom is gezondheid zo belangrijk? Een haast overbodige vraag. In de negentiende en twintigste eeuw was preventiebeleid vooralEen goede gezondheid wordt immers gezien als de belangrijkste gericht op collectieve voorzieningen. Denk aan de komst van rio-bron van levensgeluk en welzijn. Verlies ervan wordt door een lering en schoon drinkwater; de belangrijkste bronnen van beteresubstantieel deel van de bevolking als een bron van zorgen erva- gezondheid rond 1900. En denk aan het grootschalige vaccinatie-ren. Zo is het aandeel in de bevolking dat zich over het behoud beleid, waardoor een aantal ziekten bij ons vandaag geen rol meervan zijn gezondheid zorgen maakt gestegen van 35% in 1991 tot speelt. Deze maatschappelijke verbeteringen zijn vooral door47,5% in 2002.6 Een gezonde bevolking is in staat grootse presta- gemeenschapsdenken en wettelijke maatregelen tot stand geko-ties te verrichten. ‘Health creates wealth’, zeggen ze overzee. men. Preventie komt er dus niet vanzelf en ook niet via de markt.Bovendien is de gezondheid van de ene burger goed voor de De PvdA en haar voorlopers hadden daarin een grote rol.gezondheid van de ander. Omgekeerd: ongezondheid is besmet-telijk. Investeren in gezondheid is daarom ook een maatschappe- Het grote verschil tussen nu en de vorige preventiegolf is dat pre-lijk belang. ventie toen veel meer een gemeenschapszaak was. Vandaag moet preventief beleid veel meer op het leefgedrag van individuenWaarom is gezondheid zo belangrijk? Overbodig als de vraag gericht worden. Ongezond leven wordt helaas steeds meer hetklinken mag, toch is er nog een andere reden waarom het goed is kenmerk van een moderne leefstijl. Deze leefstijl staat niet los vandeze te stellen. Want al zeggen burgers massaal dat er niets boveneen goede gezondheid gaat, toch gedragen velen zich zo dat die- 5 Beginselmanifest januari 2005, p.1.zelfde zo gekoesterde gezondheid in het gedrang komt. 6 SCP (2003) De sociale staat van Nederland, p. 301.14 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 15
  9. 9. de manier waarop we over de samenleving denken. Leefstijl isgeen individuele keuze waarmee politiek en gemeenschap niks te Enkele preventiecijfersmaken hebben, want het is zeker ook een maatschappelijk ver- Het aantal astmagevallen is van alle ziekten het sterkst gestegen.schijnsel. Ongezond leven is een groeiend maatschappelijk pro- Vooral het aantal kinderen met astma neemt toe. Deze stijging wordtbleem. Slecht eten, roken, veel drinken en weinig bewegen, dit wereldwijd waargenomen, vooral in welvarende landen. Er zijn ster-gedrag draagt bij aan een slechte gezondheid. En juist bij sociaal ke aanwijzingen dat de oorzaken van de stijging gezocht moetenzwakkere groepen komt dit relatief meer voor. De consumptie- worden in de westerse leefstijl: moeders die roken tijdens de zwan-maatschappij is van grote invloed. Het bevorderen van een gezon- gerschap, vaccinatie van kinderen, toegenomen antibioticagebruik,de leefstijl heeft voor de emancipatiepartij die de PvdA is dan ook veranderende voedingsgewoontes en toegenomen overgewicht.de hoogste prioriteit. Meer onderzoek is nodig om preventief te kunnen ingrijpen. Naast de noodzaak om meer inzicht te krijgen in achtergronden vanHet nut van preventie wordt breed met de mond beleden. In de ziektepatronen, zijn op verschillende terreinen al concreet effectenpraktijk komt er echter veel minder van terecht dan we willen of van preventief ingrijpen waarneembaar. Enkele voorbeelden:pretenderen.7 Het wordt tijd om de vrijblijvende waardering voor • Een daling van de amputaties onder diabetespatiënten: zo blijktbeter preventief beleid om te zetten in daden die passen bij de uit een recent Nederlands onderzoek naar complicaties aan demoderne samenleving. Er dient dus een nieuwe, krachtige wind te voeten dat het aantal nieuwe gevallen van amputaties onder dia-waaien. Meer geld levert de oplossing niet. Om van preventiebe- betespatiënten in de periode 1991-2000 met 36 tot 38% is afge-leid weer prioriteit te maken, zijn verschillende vernieuwingen nomen.nodig. Die vernieuwingen raken burgers en professionals, de • Succes bij voorkomen van griep. Influenzavaccinatie is kostenef-(lokale) overheid en zorgverzekeraars. fectief: de griepprik voorkomt tijdens een griepperiode bij vol- wassenen gemiddeld 53% van alle sterfte en 48% van de zieken- huisopnames vanwege griep, longontsteking, acute long- en hart-1.2 Burgers en professionals bevorderen goed ziekten en beroertes. De medische kosten per gewonnen levens- gedrag jaar liggen tussen de 592 euro voor volwassen van 18 tot 64 jaar met een hoog risico, tot 1.427 euro voor de groep ouderen metBurgers en professionals (dokters) kunnen op drie manieren hoog risico. Wanneer een interventie per gewonnen levensjaarbeter met preventie omgaan. Ten eerste door gezond gedrag te minder dan 20.000 euro per gewonnen levensjaar kost, geldt eenbevorderen. Ten tweede door diagnostiek sneller en gemakkelijker interventie als kosteneffectief.te maken en burgers meer bij hun eigen gezondheidsbeeld te • Bestrijding van hypothyreoidie (traagwerkende schildklier).betrekken. En ten derde door zelfredzaamheid te vergroten. Verrijking van (brood)zout met jodium: dit heeft ertoe geleid datDaarnaast is preventie gebaat bij zorgvoorzieningen die zo dicht hypothyreoïdie door jodiumgebrek in Nederland verleden tijd is.mogelijk bij de burger staan. Dit is vooral onderzocht onder schoolkinderen. Aangenomen mag worden dat daarmee ook de aangeboren vorm van hypothy- reoïdie door jodiumgebrek niet meer voorkomt.7 Zie ook ons eerder verschenen rapport “De zorg als zorgenkind: onze diagnose.”16 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 17
  10. 10. Gezond gedrag een vragenlijst over leefstijl en persoonskenmerken in, die wordtStandaard voorlichtingsprogramma’s, zoals Postbus 51, hebben gevolgd door een bloed- en urinetest. Op basis hiervan wordt eenweinig effect op slecht leefgedrag – zelfs de heftige tekst op pakjes risicoprofiel opgesteld, waardoor het op een zinvolle manier moge-sigaretten is niet afschrikwekkend genoeg. Er zijn andere metho- lijk wordt in een heel vroeg stadium (niet pas als er klachten zijn)den om mensen bewuster van hun leefstijl te maken en het gevolg gericht onderzoek naar bijvoorbeeld kanker of diabetes (suikerziek-ervan voor hun gezondheid. Sommige maatregelen maken onge- te) uit te voeren. Bij zelfdiagnostiek voert iemand zelf (onderdelen)zond leven bijvoorbeeld onbereikbaar of onplezierig, zoals heffin- van een diagnose uit, bijvoorbeeld door met een handig apparaat-gen op alcohol en tabak die de individuele vraag naar deze onge- je periodiek de bloedwaarden te testen en deze gegevens in eenzonde producten remmen. Zeker zo belangrijk is het verkoopver- computer (verbonden aan Internet) in te voeren. Hierdoor kan bij-bod van schadelijke zaken aan minderjarigen. Ook het rookverbod voorbeeld de gang naar de trombosedienst sterk teruglopen.in openbare ruimten en op werkplekken blijkt zeer effectief. Dezemaatregelen maken duidelijk dat individuele leefstijl ook een Door gebruik te maken van moderne informatietechnologieën, krij-gemeenschapszaak is. Daarvoor blijken mensen gevoeliger dan gen zowel burger als huisarts een goed beeld van de relatie tussenvoor waarschuwingen op pakjes sigaretten. Dat patat en zoetwaren leefstijl en gezondheidstoestand. Dit (letterlijke) beeld dat uitvanzelfsprekend geworden zijn in sportruimtes, zwembaden en elektronische medische dossiers gehaald kan worden, maakt men-zelfs schoolkantines, is een kwalijke (maar logische) maatschap- sen bewuster en meer betrokken. Mensen zien de veranderingenpelijke ontwikkeling. Sportclubs zijn zelfs vaak financieel afhanke- in gedrag, en het effect op gezondheidsrisico’s of zelfs levensver-lijk van de consumptie van ongezonde zaken. Dat moet verande- wachting. Dokters kunnen energie steken in preventie en gezond-ren. Wij pleiten ervoor om sport toegankelijk te houden voor ieder- heidspromotie, en zelfs op leefstijlbegeleiding beoordeeld worden.een, waar nodig met subsidies en niet via de winstmarge op de fri-tuur. In dat kader willen we ook weer de verplichte gym- en zwem-lessen terug op school. Gezonde consumptie moet in het maat- Over het gezondheidsprofiel van de patiëntschappelijke leven weer de norm worden. In navolging van het ‘Met deze vragenlijsten bereik je meer: naast het gezondheidsprofiel vantabaksbeleid zouden we willen pleiten voor een opeenvolgende de patiënt brengen ze ook zijn risicofactoren boven water, iets waar eenreeks maatregelen: duidelijke waarschuwingen op verkeerd voed- arts in een paar minuten spreekuur niet aan toe komt om te vragen.sel, convenanten met de voedselindustrie, meer zichtbare en toe- Artsen zullen dan misschien geen pillen voorschrijven maar de patiëntgankelijke (lichte) sportfaciliteiten, vooral in achterstandswijken adviseren een maand een dagboek bij te houden, driemaal daags fruit te(trap- , basket- en tennisveldjes). Ook via beprijzen dient de over- eten, een anti-rookvideo te kijken en een uur te fitnessen. De dokter kanheid gezond eten te stimuleren en ongezond eten af te remmen. dan aan de hand van de grafiek op het computerscherm beoordelen of de patiënt zich daadwerkelijk aan dit recept heeft gehouden, wat helptSnelle diagnostiek en in welke mate. En de patiënt kan meekijken: elke verbetering of ver-Van heel andere orde in de preventie zijn vroegdiagnostiek en zelf- slechtering wordt zichtbaar, evenals de oorzaken ervan. De patiënt zietdiagnostiek, op basis van moderne medische inzichten. Dit zijn hoe hij zijn gezondheid door eigen gedrag kan sturen. Dat maakt meerbelangrijke instrumenten die ook goed kunnen passen bij de indruk dan alle waarschuwingen van de arts (Eddie Price, arts tehedendaagse burger die bezorgd is over zijn/haar gezondheid, Australië, aangehaald in Zorgaanzet).maar (nog) geen patiënt is. Bij vroegdiagnostiek vult een burger18 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 19
  11. 11. Zelfredzaamheid plichtingen om informatie over ziekten (anoniem) aan te leveren.Zelfredzaamheid is de derde manier waarmee in een nieuw Het netwerk van de GGD op het gebied van schoolartsen en vac-samenspel tussen dokter en patiënt, gezond gedrag bevorderd cinaties is hierbij cruciaal. Om beter te zien wat GGD-en op hetkan worden. Hier bestaan al verschillende initiatieven, vooral bij gebied van preventie doen, worden ze dan met regelmaat metchronische aandoeningen zoals diabetes en trombose. Veel men- elkaar vergeleken. Jaarlijks wordt een GGD met het beste preven-sen zijn bij zulke aandoeningen nu afhankelijk van (zeer) regel- tiebeleid uitgekozen, en deze GGD krijgt een extra budget waar-matig doktersbezoek. Het is echter mogelijk om patiënten zelf het mee andere GGD-en ondersteund kunnen worden in het ontwik-heft in handen te geven, dankzij nieuwe technische middelen. Dit kelen van hun preventietaak. Er bestaan al specifieke preventie-vergroot het welzijn van burgers aanzienlijk, leidt tot een beter mogelijkheden, zoals het project Slimkids van GGD Heerleninzicht in de therapie (en daardoor tot grotere trouw daaraan) en bewijst. Dergelijke succesvolle initiatieven zouden sneller overge-voorkomt latere gezondheidsschade. In veel gevallen stuit zelf- nomen dienen te worden in andere regio’s.redzaamheid op weerstand van zorgaanbieders. Om zulke initia-tieven te laten werken, moet de cultuur bij professionals dus ver- Als het gaat om de verplichte na- en bijscholing van huisartsen,anderen. In opleiding en nascholing moeten dokters niet alleen zou preventie meer tekst moeten krijgen dan nu het geval is. In degeleerd worden om te dokteren, maar juist ook om medische signalering zou de wijkzuster belangrijk kunnen zijn in het berei-taken aan anderen over te laten - waar mogelijk aan burgers zelf. ken van moeilijke doelgroepen.8 Een grote rol is tot slot weggelegdMedische problemen hoeven zeker niet altijd in een medisch cir- voor het netwerk van patiëntengroepen, die vaak ook lokaal geor-cuit te blijven. Patiëntengroepen kunnen hierin een goede stimu- ganiseerd zijn. Daarmee komen we bij de lokale omgeving.lerende rol vervullen: emancipatie van de zorgvrager draagt bijaan demedicalisering. 1.3 Preventiebeleid beter afstemmenDokters en wijkverplegingOm preventie bij de burger te brengen, moeten zorgvoorzienin- Preventie is niet alleen een zaak van medici. Vaak heeft de soci-gen worden gebruikt die zo dicht mogelijk bij de burger staan en ale omgeving van mensen effect op het voorkomen (in de beidelaagdrempelig zijn, nog voordat de huisarts er aan te pas komt en betekenissen van het woord) van ziekte. Daarom is er ook eeniemand officieel patiënt is. Dan komen we vanzelf bij de rol voor scholen (het gaat hier ten slotte ook om educatie enGemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) en de consultatiebure- gedragsverandering), sport- en fitnessclubs, welzijnswerk, maat-aus. Ook hier pleiten we voor een vernieuwende en krachtige aan- schappelijke opvang, thuiszorg, en soms zelfs het huurdercon-pak voor preventie. Organisatorisch moet de verantwoordelijk- tact vanuit woningcorporaties. Lokale overheden hebbenheidsverdeling helder zijn. De regie over preventie en volksge- invloed, want een betere leefomgeving levert een betere gezond-zondheid moet we leggen bij de GGD. Belangrijk is dat deze regie heid op; soms door het voorkomen van ongelukken (een roton-gevoerd kan worden met organisatorische bevoegdheden. Een de), soms door het verbeteren van de luchtkwaliteit (snelheids-mogelijkheid daarbij is het om consultatiebureaus als voorpost invroegtijdige onderkenning bij de GGD onder te brengen. GGD-en 8 De PvdA pleitte hier eerder voor. Tweede Kamer Handelingen 2004-2005,moeten verder gerichte campagnes via huisartsen en thuiszorg Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van hetkunnen organiseren, en informatie vergaren - desnoods met ver- ministerie van VWS (XVI) voor het jaar 2005 (29800 XVI), nr. 13, p. 730-766.20 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 21
  12. 12. beperking van een snelweg door de stad of door de aanleg van beroepsgroepen een nieuw systeem van maatstaven ontwikkeld.stadsgroen). De kern van beleid en verantwoordelijkheid van Doet een verzekeraar op grond van de maatstaven onvoldoendegemeenten moet echter liggen in het krachtiger maken van de aan preventie, dan wordt zijn preventiebudget verminderd.netwerkpositie van de nieuwe GGD. Verbreding van optiek mag Verder kunnen verzekeraars signaleren dat bepaalde preventie-volgens ons niet leiden tot een machteloos gevoel dat ‘alles met programma’s wel of niet werken. Periodieke rapportage overalles samenhangt´. kosten en baten van specifieke preventiemaatregelen worden niet als bedrijfsgeheim binnenshuis gehouden, maar openbaarDe rijksoverheid voert geen consistent preventiebeleid. Het gemaakt.ministerie van VWS dient een departementoverschrijdende taakte hebben ten aanzien van preventie. Veel preventie van ziekte ofzorgkosten is immers gerelateerd aan zaken buiten de zorg, zoals Samenvatting Hoofdstuk 1wonen, verkeer, en (veiligheid op het) werk. Binnen de rijksover- Preventie: Zorg voor een gezond levenheid zou op deze terreinen een veel krachtiger aansturing moetenplaatsvinden. De PvdA geeft prioriteit aan preventie in de zorg. De sociaal-eco- nomische verschillen in de zorg willen we aanpakken.1.4 Verzekeraars: meer preventie en meer verant- Wij doen dat door: woording a. Burgers bewuster te maken van leefstijl en ongezond leven van een individuele naar een maatschappelijke kwestie op teVerzekeraars zouden een geoormerkt budget voor preventie- tillen door:maatregelen moeten ontvangen. Er zijn vele voorbeelden in de • een verbod of ontmoediging van ongezonde waar inzorg waar een centrale regie sterk preventief kan helpen, bijvoor- school- en bedrijfskantine en sportgelegenheden in tebeeld bij diabetes. Zowel door vroegdiagnostiek (brede ‘prik’- stellen (‘uit het zicht’- beleid);campagnes) als door adequate opvolging in de keten valt veel • convenanten met de voedselindustrie tot verminderingellende voor de mensen te besparen. Op dit moment worden van de ongezondheid van bepaald voedsel, zoals snackssoms zelfs amputaties verricht die niet nodig waren geweest bij e.d.;vroegtijdige onderkenning van suikerziekte. Dit budget, vastge- • een beleid te voeren waardoor sportgelegenheden niet testeld op 1 % van de uitgaven aan curatieve zorg 9, zou afkomstig afhankelijk zijn van inkomsten uit ongezonde waar;kunnen zijn uit een nieuw te vormen ‘preventiefonds’. Dit fonds • invoering van een reeks maatregelen zoals bij tabak: waar-wordt dan gevoed uit de algemene middelen, bijdragen van de schuwingen en vermindering van de verleiding;zorgverzekeraars en heffingen op ongezonde zaken, zoals al • stimuleren van zichtbare laagdrempelige sportfaciliteitenbestaande (alcohol en tabak). De besteding van verzekeraars aan (trap-, basket- en tennisveldjes), vooral in achterstands-preventie wordt vervolgens apart verantwoord. Omdat sturen op wijken;output in dit geval lastig is, wordt in overleg met wetenschap en • terug naar de verplichte zwem- en gymlessen op school; • onderzoek te doen naar vormen van beprijzen van voed-9 Dat wil zeggen het budget voor de zorgverzekeringswet. sel;22 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 23
  13. 13. • stimulering van vroegdiagnostiek en zelfhulp, ook door • monitoren en publiekelijke rapportage en waardering dokters en verpleging; (preventie prijs) van preventieactiviteiten. • signalering van ongezond gedrag: vroegtijdiger, professi- e. Resultaatsverplichtingen afspreken; monitoren en toetsing; oneler; GGD-en met elkaar vergelijken en de beste voorbeelden belo- • vergroting van zelfredzaamheid en daarmee betrokken- nen. heid van burgers (gesteund door patiëntenverenigingen) bij hun eigen gezondheid.b. Professionals in opleiding en nascholing veel meer aandacht laten geven aan preventie en de zelfredzaamheid van burgers te versterken.c. De overheid op verschillende niveaus weer een regierol op het gebied van preventie te geven: • gemeenten regisseren, in het bijzonder met de GGD, pre- ventieve activiteiten van huisartsen, wijkzusters, thuis- zorgers, en monitoren zaken waar de leefomgeving de gezondheid beïnvloedt vooral ook inzake kwetsbare wij- ken en kwetsbare doelgroepen; juist ook als overheids- dienst kan hier beter met de gevoeligheden voor privacy worden omgegaan; • als organisatorische maatregelen nodig zijn, zoals de invoeging van consultatiebureaus in de GGD, dan mag dit niet langer een taboe zijn. Preventie moet dwars door verkokering heen gaan. Die bredere blik op preventie wordt van alle partijen gevraagd, ook buiten de klassieke zorgsector, zoals scholen en woningcorporaties; • op rijksniveau kijkt het ministerie van VWS over de eigen schutting en toetst beleid van andere departementen op de gevolgen voor volksgezondheid; • een nader onderzoek naar de beste fiscale maatregelen rond gezond voedsel en bewegen.d. Verzekeraars actiever te maken voor preventie door: • de vorming van een preventiefonds: 1 % van het zorgver- zekeringbudget wordt geoormerkt voor preventieve maatregelen. Verzekeraars moeten verantwoording afleg- gen over de besteding van dit budget;24 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 25
  14. 14. 2. Emancipatie: dienen, maar kiest partij voor de zorgvragers, verzekerden, pati- ënten of hun naasten. de patiënt centraal Macht vraagt om tegenmacht, stelt ons beginselprogramma. In de gezondheidszorg, waar afhankelijkheid onvermijdelijk is, is datDe PvdA is van oudsher een emancipatiebeweging. Op veel fron- bij uitstek aan de orde. De macht van zorgaanbieders, de machtten hebben we daarmee grote successen geboekt. In de zorg is van zorgbemiddelaars, verzekeraars en regelneven, dit allesemancipatie nog een onderbelicht verschijnsel. De zorg voor een vraagt om tegenmacht van burgers. En dat zijn soms patiënten,gezond leven is nog te veel een zaak van autoriteiten. Dat moet dan weer consumenten of verzekerden. Tegenmacht is noodzake-veranderen, want gezondheid is te belangrijk om alleen aan zorg- lijk om de kansen op een gezond bestaan voor een bredere groepverleners en overheid over te laten. De gezondheid van de bevol- burgers te vergroten. Gebrek aan geld, kennis of goede relatiesking is afgelopen eeuw weliswaar spectaculair verbeterd, maar mogen geen reden zijn voor een slechtere toegang tot gezond-blijft toch nog structureel sociaal-economisch scheef verdeeld. heid.Wij stellen het ideaal van emancipatie voorop. Tegelijk beseffen Een belangrijk instrument dat hiervoor nodig is, is de introductiewe dat in de gezondheid lang niet iedereen dat ideaal al heeft van een electronisch patiëntendossier, dat ook is in te zien en aanbereikt. De ‘mondige patiënt’ wordt steeds zichtbaarder en te vullen is door de patiënt zelf. Het minste dat toch transparanthoorbaarder, maar niet iedereen is dat. Sterker nog, juist in de mag zijn voor de patiënt is de informatie die ‘het zorgsysteem’zorg zijn er tal van situaties waar afhankelijkheid, zelfs hulpeloos opslaat over hem of haar. Tevens kan dit voorkomen dat dubbel-ontzag, het wint van mondigheid. Zorgaanbieders moeten ruimte medicaties optreden. Het kan er ook voor zorgen dat nog niet ver-krijgen om goed met de verschillen tussen patiënten om te kun- melde behandelingen tijdig door de patiënt gesignaleerd kunnennen gaan. Emancipatie van de zorgvrager vraagt om een andere worden. Wij denken dat dit in enkele jaren gerealiseerd moet zijncultuur van zorgaanbieders. Zij moeten meer verantwoordelijk- en de prioriteit van het ICT beleid in de zorg zou moeten zijn.heid krijgen – en tevens een betere verantwoording afleggen. Ookdat is emancipatie. Toch ontkomen we er niet aan: in het complexe en professionele veld van de zorg en zorgverzekeringen heeft iedere burger en pati-Voor zorgaanbieders moet meer ruimte voor handelen komen. ënt behoefte aan partijen die zijn of haar belang mee behartigen,Tegelijkertijd moet de koesterende warme deken van overheids- ook voor de langere termijn. Er zijn veel ´zaakwaarnemers´ actief,bescherming worden weggetrokken. Machtige belangengroepen zich opwerpend voor ‘het belang van de patiënt’. Dat geldt voorhouden de zorg in een wurggreep. Regelgeving, ooit met de beste patiëntenverenigingen uiteraard, maar ook voor zorgverzekeraarsbedoelingen geïntroduceerd, krijgt een eigen dynamiek en wordt en zorgaanbieders. Daarnaast roepen beroepsgroepen en politiekvaak door deelbelangen in stand gehouden. Weinig sectoren zijn om het hardst dat ze namens de patiënt willen optreden en dienszo goed in koepelorganisaties georganiseerd als de zorg. belangen willen behartigen. Ook de PvdA ontkomt er niet aan zichRegelgeving en gevestigde belangen maken de zorg star en het sterk te maken voor een of andere vorm van zaakwaarnemer-werk in de sector onaantrekkelijk. De PvdA is er echter niet om schap. Want de patiënt is vaak kwetsbaar, niet of slecht geïnfor-zieltogende instellingen en hinderende belangenorganisaties te meerd, onbekend met het systeem, en daardoor onzeker. Deze26 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 27
  15. 15. patiënt moet dus geholpen en bijgestaan worden in moeilijke keu- huizen wordt binnen drie jaar vervangen door een publiek toe-zen. Er wordt als mogelijkheid geopperd de onzekerheid van de gankelijk en begrijpelijk sterrensysteem zoals de Michelingidspatiënt dan maar weg te nemen door diens keuzevrijheid en voor restaurants, zo stellen wij ons voor. Voor ziekenhuizen komtinvloed te verminderen. Dat riekt teveel naar overheidsbetutte- prestatie informatie op behandelgroepniveau (maatschappen vanling, dus dat vinden wij niet het juiste sociaal-democratische ant- dokters) beschikbaar. Op groepsniveau om tegemoet te komenwoord. aan het terechte bezwaar van individuele beroepsbeoefenaren dat ze enige privacy en vrijheid van handelen nodig hebben.In concrete kwesties, zowel zorgverzekering als zorgaanbod, is er Inspectierapporten worden openbaar (in principe ook op groeps-nog steeds een groeiende behoefte aan goed geïnformeerde en niveau). Schriftelijke klachten worden (geanonimiseerd) verplichtduidelijk gestructureerde keuzen. Niet als plicht tot kiezen en par- volgens een vast format op de website van zorgaanbieders enticiperen, maar als recht op een volwassen omgang en relatie. De zorgverzekeraars gepubliceerd. Informatie over geleverde kwa-burger wil vooral betrokkenheid kunnen tonen en invloed op de liteit en service van zorgaanbieders en zorgverzekeraars moetdagelijkse gang van zaken in de care (verpleging en verzorging), inzichtelijk zijn, zodat patiënten op geïnformeerde wijze kunnenook omdat daar vaak een permanent verblijf aan de orde is. En de wisselen van verzekeraar.burger wil vooral eerlijke en duidelijke antwoorden op vragen inde cure (behandeling en genezing). Vanuit de zekerheid dat als De informatie van zorgaanbieders willen we onder meer tot rechtdat antwoord niet bevredigend is, er vanuit het eigen ‘klantenbe- laten komen in een verplicht burgerhandvest waarin aanbiederslang’ ook daadwerkelijk kan worden gehandeld, desnoods door in de vorm van patiëntenbeloften of leveringsvoorwaarden pre-naar een ander te gaan (bijvoorbeeld: recht op second opinion). cies aangeven wat, op welke manier en in welk tijdsverloop gele-Op verschillende plaatsen kiezen wij hierna daarom ook voor verd wordt. Geen instrument van een hele branche of een vaagbepaalde zaakwaarnemers, met vertrouwen waar het bewezen papier dat een koepelorganisatie heeft opgesteld, maar een doordemocratische constructies zijn (gemeenten) of waar het histo- de directie vastgelegde weergave van de concrete beloften totrisch bewijs en de non-profitconstructie dit waarborgen (maat- levering van deze concrete zorgaanbieder waarmee deze indivi-schappelijke ondernemingen in de care). Op andere plaatsen kan duele patiënt nu te maken heeft en waarop hij of zij recht kanmarktconcurrentie met streng toezicht voor voldoende tegen- laten gelden. Op grond daarvan kan de cliënt klagen of zelfs naarmacht zorgen bij bijvoorbeeld zorgverzekeraars en ziekenhuizen. de rechter stappen om deze omschreven leveringsrechten te krij-Binnen het zorgaanbod houden we een pleidooi voor versterking gen.van de positie van de zorgprofessional, als de ultieme vorm van In Engeland is zo’n burgerhandvest (citizen’s charter) goed ont-bewezen zaakwaarnemerschap en waarbij iedere patiënt uiteinde- wikkeld. Het komt erop neer dat iedere zorgaanbieder een dui-lijk het meeste baat heeft, voldoende geëmancipeerd of niet. delijke en leesbare brochure uitgeeft waarin wordt aangegeven welke diensten worden geleverd, welke prestatieafspraken men bereid is aan te gaan met de burger of toekomstige patiënt of2.1 Informatie geeft (tegen)macht bewoner (bijvoorbeeld wachttijden, mogelijkheden van e-mail- verkeer, mogelijkheid in een keer alle diagnoses te doorlopen,Tegenmacht begint met informatie. De warrige en onvolledige snelheid waarmee de intake antwoord geeft en andere beslispro-kwaliteitsinformatie over ziekenhuizen, verzorging- en verpleeg- cedures) en hoe de werkwijze is als de patiënt constateert dat het28 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 29
  16. 16. beloofde niet geleverd is. Hierbij wordt natuurlijk aangesloten bij gehad met een ziekenhuisfusie in de eigen regio. De toelating vande normale en wettelijk voorgeschreven klachtenprocedure. zorginstellingen is geliberaliseerd - terecht. Dit leidt ertoe dat klei- ne nieuwe aanbieders bestaande concentraties kunnen doorbre-De voornaamste reden om dit te bepleiten, is dat hierdoor de ken. Recentelijk werd nog door de Nederlandseinstellingsleiding zelf een verklaring afgeeft over wat ze belooft en Mededingingsautoriteit (NMa) een onderzoek ingesteld naar dewat niet, en zich niet kan verschuilen achter algemeen wettelijke fusieaanvraag van de ziekenhuizen van Hilversum en Gooi-of macrofinanciële problemen. Voor de betrokken patiënt, bewo- Noord, omdat een fusie een gevaar zou kunnen opleveren vanner of gebruiker wordt het veel inzichtelijker of een klacht indie- een economische machtspositie.10 Nieuwe en kleinere aanbiedersnen zin heeft of niet. Het is mogelijk dit instrument juridisch te kunnen pas echt bestaande concentraties doorbreken wanneer deverankeren door in klachten- en andere procedures uit te gaan van financiering van toetreders niet op een grote achterstand staat tende aanwezigheid van een dergelijk burgerhandvest. Indien dit ont- opzichte van die van bestaande conglomeraten. Zorgfinancieringbreekt, wordt de bewijslast dat toch zorgvuldig gehandeld zou zijn dient op een eerlijke wijze (‘een gelijk speelveld’) te worden vorm-voor de betrokken instelling automatisch veel moeilijker. gegeven. Nieuwkomers mogen niet bij aanvang al op een achter- stand gezet worden.Dit alles behoeft zeker geen verzwaring van procedures en regel-druk te zijn, aangezien het heel goed in de plaats kan komen van Waar grote zorgaanbieders desondanks de markt dichthouden envagere pogingen van dit moment en van verplicht intensief infor- zorgvragers geen keuze laten, kan zo nodig ruimte voor nieuwmatieverkeer met allerlei toezichthouders. In plaats van bureau- aanbod gemaakt worden door een opnamestop op te leggen aancratisch en ‘verticaal’ verantwoorden, gaan we hiermee naar een bestaande dominante zorginstelling. Wij pleiten voor normenbevolkingsgericht en ‘horizontaal’ verantwoorden. die een minimale keuze in thuiszorg en verpleging laat, door per GGD-regio een minimum aantal aanbieders te vereisen. Waar het minimum nog niet gerealiseerd wordt, moet bekeken worden of2.2 Meer keuze in aanbod er via opnamestops of desnoods afgedwongen opsplitsing, keu- zemogelijkheden geforceerd moeten worden.Wie geïnformeerd is, kan kiezen. Daarvoor zijn wel keuzemoge-lijkheden nodig. Er moet dus verscheidenheid in aanbod zijn. En Niet iedere voorziening hoeft lokaal in veelvoud aanwezig te zijn.voor degenen die zelf niet goed kunnen of willen kiezen, zijn waar- Het bestaan van twee academische ziekenhuizen in Amsterdam isborgen nodig. Om te kiezen, zijn er dus verschillende aanbieders wat veel. Veel kortdurende (planbare) zorg kan uitstekend opnodig. De enorme concentratie van zorgaanbieders, niet alleen enige afstand van huis worden verkregen. Het huidige zieken-van ziekenhuizen maar ook in de verpleging en thuiszorg, maakt huisaanbod is wat dit betreft te star: de ruwweg 100 ziekenhuizenkiezen moeilijk - zo niet onmogelijk. Bij emancipatie past klein- in ons land hebben een sterke neiging om ieder van alle marktenschaligheid. Moderne technieken maken zorg met een menselijke thuis te willen zijn. Dat leidt tot ondoelmatige zorg en versnippe-maat ook mogelijk. ring. Een ziekenhuis waar te sporadisch een bepaalde ingreepSchaalvergroting was de dominante trend. Zo heeft bijna de helft 10 Nivel (2002) Enquête de leden van het Consumentenpanel Gezondheidszorg, eenvan de Nederlanders (47,1%) in de afgelopen 5 jaar te maken samenwerkingsverband tussen de Consumentenbond en Nivel.30 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 31
  17. 17. wordt verricht, zou het aanbod moeten verleggen naar behande- Samenvatting Hoofdstuk 2lingen waar wel medische routine (en dus kwaliteit) opgebouwd Emancipatie: de patiënt centraalkan worden. Het bieden van keuzemogelijkheden betekent dusniet dat alle zorg overal en altijd tot het maximum beschikbaar De PvdA kiest voor emancipatie in de zorg. Meer rechten en keu-moet zijn. zen voor de (mondige) patient. We doen dat door:Concluderend kan gesteld dat het dus belangrijk is dat de tegen- a. Informatie voor burgers beschikbaar en wettelijk verplicht temacht van patiënten en verzekerden wordt georganiseerd. Het maken. Informatie over:begint allemaal met duidelijk omschreven wettelijke rechten op • de eigen gezondheid en behandeling. Een gestan-zorg in een helder en verantwoord basispakket. Vervolgens is het daardiseerd elektronisch patiëntendossier wordt binnenvan groot belang dat deze rechten ook waargemaakt kunnen wor- vijf jaar landelijk ingevoerd;den (beschikbaarheid en objectieve medische procedures) en dat • prestaties en profiel van zorgaanbieders in de vorm vaner opgetreden kan worden wanneer dit niet het geval is (burger- leveringsvoorwaarden;handvest en klachtrecht). Vervolgens bestaat ook nog de belang- • prestaties en profiel van zorgverzekeraars, onder meerrijke mogelijkheid dat het stemmen met de voeten (ofwel weg- door een sterrensysteem zoals de Michelingids voorlopen naar een andere zorgaanbieder) voor patiënten en verze- zorgaanbieders en zorgverzekeraars. De overheid neemtkerden gemakkelijker en krachtiger wordt. Dit betekent dat verze- de taak op zich dit binnen drie jaar te realiseren.kerden eenvoudiger van verzekeraar kunnen veranderen. b. Burgers recht op keuzen te geven als ultieme vorm van echtePersoonsgebonden budgetten (PGB´s) geven bovendien ook - tegenmacht. Hiervoor worden verschillende instrumenten ver-met name in de care - daadwerkelijk macht aan de zorgvrager. sterkt: • het persoonsgebonden budget (PGB);Als dit allemaal gerealiseerd wordt, is er veel verbeterd in de • de verplichting aan verzekeraars om per zorgfunctie eentegenmacht en de volwassen omgang tussen zorgorganisaties en minimaal aantal aanbieders in een regio te contracteren;patiënt en verzekerde. We hebben twijfels of daar bovenop dan • normen te hanteren voor de hoeveelheid aanbieders pernog een standaardvoorschrift moet bestaan voor cliënteninspraak regio en deze ook af te dwingen daar waar de schaalver-in de vorm van cliëntenraden. Met een pluriformer zorgaanbod is groting nu te ver is doorgevoerd;het niet goed een ‘one-size-fits-all’-model van cliënteninspraak • Indien deze maatregelen allemaal zijn gerealiseerd, kanwettelijk op te leggen. Dat geldt evenzo voor zorgverzekeraars. de wetgeving op het terrein van cliënteninspraak in veelWij denken dat dit flexibeler kan en moet. Dit past eveneens zorgsectoren worden geflexibiliseerd, met als meestbinnen ons eigen pleidooi voor vermindering van bureaucratie en strenge de intramurale verpleging en verzorging.regelgeving. Wij stellen dan ook voor deze wettelijke standaard te c. Vast te houden aan welomschreven individuele rechten opvervangen door een meer flexibele variant, waarbij de meeste zorg.bescherming en dus de hardste voorschriften moeten gelden voor d. Een burgerhandvest met daarin opgenomen de leveringsvoor-de intramurale carevoorzieningen. waarden voor zorgaanbieders verplicht in te voeren en juridi- sche status te geven.32 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 33
  18. 18. 3. Geld: voor zorg solidair doorgebracht, is gemiddeld zelfs 12 jaar.11 En deze verschillen nemen bovendien niet af in de tijd.12 verzekerd Een andere belangrijke verklaring voor deze sociaal-economische gezondheidsverschillen ligt in de individuele leefstijl. Mensen met een lagere opleiding roken en drinken meer, bewegen minder enDe PvdA kiest voor solidariteit in de gezondheidszorg. Solidariteit eten ongezonder. Ze maken ook minder gebruik van preventievemet kwetsbare groepen. Zowel degenen met minder kansen op voorzieningen (zoals bevolkingsonderzoek naar baarmoederhals-een lang gezond leven als degenen met weinig financiële moge- kanker) en zijn minder goed bereikbaar met voorlichtingscam-lijkheden. Iedere burger dient gelijke rechten en dezelfde toegang pagnes. Dat sociaal zwakkere groepen een groter beroep zoudentot belangrijke medisch noodzakelijke zorg te hebben. Draagvlak doen op zorgvoorzieningen, blijkt een misvatting. Het (relatiefvoor solidariteit wordt ook sterk bevorderd door duidelijke rech- goedkope) huisartsbezoek is iets groter, het (dure) specialisten-ten en de verwachting dat deze uitgeoefend kunnen worden als bezoek ligt lager.het nodig is. Door een rechtvaardige aanpak van gezondheidsver- Ten slotte speelt ook de leefomgeving (wonen en werken) eenschillen. Door de zekerheid dat het stelsel op lange termijn betaal- belangrijke rol als verklaring voor de gezondheidsverschillen.baar is. Door mogelijkheden op eigen wijze gebruik te kunnen Welzijn heeft een positieve invloed op gezondheid. Niet allemaken van voorzieningen, die daartoe ook op individuele maat gezondheidsproblemen vragen dus om een medische oplossing.toegesneden kunnen worden. Dit betekent tegelijkertijd dat de Gezondheid is daarmee een maatschappelijke kwestie die eensociaal-democratie altijd een streng oog dient te hebben voor al maatschappelijke benadering vergt. In het vorige hoofdstuk heb-datgene dat deze solidariteit dreigt te ondermijnen - van fraude ben we daarom al gewezen op het grote belang van preventie,tot ondoelmatigheid, van al te gemakkelijk gebruik tot te hoge gericht op bevolkingsgroepen die nu nog steeds moeilijk bereik-beloningen. baar blijken. Maar ook om financiële redenen ligt hier natuurlijk een belangrijke opgave. Er is alle reden kortom, om de solidariteitEen belangrijke opgave is het verkleinen van de onrechtvaardige in de gezondheidszorg te versterken.verschillen in levensverwachting, gebaseerd op sociaal-economi-sche status. Deze moeten actiever en anders aangepakt worden.De kansen op een gezond leven zijn scheef verdeeld. Er zijn bio- 3.1 Overzichtelijkheid en rechtszekerheid: naar tweelogische (soms genetische) oorzaken voor deze ongelijkheid, compartimentenmaar ook sociaal-economische, regionale en culturele redenen.De scheefheid in kansen op een gezond leven wordt in ons Van zorg verzekerd zijn, vraagt uiteraard om een goed verzeke-gezondheidsstelsel nog steeds onvoldoende gecorrigeerd. ringsstelsel. De PvdA heeft al lang gepleit voor de integratie van ziekenfondsDe verschillen in levensverwachting zijn nog steeds ook duidelijk en particuliere ziektekostenverzekeringen, met een acceptatie-te relateren aan de sociaal-economische achtergrond van men-sen. Laagopgeleide mannen en vrouwen leven gemiddeld 5 res- 11 Algemene Rekenkamer (2003) Preventieve gezondheidszorg.pectievelijk bijna 3 jaar korter dan hoogopgeleiden. Het aantal 12 RIVM/F. van der Lucht (2002) Sociaal-economische gezondheidsverschillen, in:jaren dat door deze groep in minder goede gezondheid wordt Nationaal Kompas Volksgezondheid.34 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 35
  19. 19. plicht en verzekeringsplicht voor alle burgers. Onze belangrijkste cap. Daarnaast is ook de zorg voor mensen met psychiatrischeargumenten daarvoor zijn stabiel door de jaren heen. We willen af problemen tot ondersteuning en begeleiding van chronisch ziekevan het ouderwetse onderscheid in ziekenfonds en particulier. We patiënten, bijvoorbeeld diabetici, via de AWBZ gefinancierd.zien grote voordelen door het introduceren van een bredere soli- Vergeleken met andere Europese landen is de huidige AWBZ-ver-dariteit in de premiestelling over de gehele bevolking en werkge- zekering uniek. Vele vormen van AWBZ-zorg worden in anderevers. Het zal kunnen zorgen voor gemakkelijker mogelijkheden en Europese landen uit de basisverzekering betaald. De meesterechten tot switchen van verzekeraar (met name ook door de AWBZ-zorg voor bijvoorbeeld ouderen en verstandelijk gehandi-accepatieplicht en de transparante premiestelling van het basis- capten wordt in andere landen door de lokale overheden georga-pakket). Tenslotte zal het ook kunnen leiden tot meer helderheid niseerd en betaald. Ook hierop zal dus een duidelijke en con-qua aansturing en rolverdeling over de gehele sector en het gehe- sistente visie moeten worden ontwikkeld.le land, ook richting zorgaanbieders. Dat er een basisverzekeringvoor de gezondheidszorg komt, juichen we dan ook toe. Daarbij De kabinetsplannen: naar drie onduidelijke compartimen-is het essentieel dat deze verzekering betaalbaar en breed genoeg ten (basisverzekering, (restant) AWBZ en WMO)is om voor alle burgers toegankelijk en beschikbaar te zijn. Het huidige kabinetsbeleid stuurt aan op een stelsel waarin ener- zijds een basisverzekering wordt opgebouwd, met name voor deWij zien echter veel problemen ontstaan bij de manier waarop het curatieve zorg, anderzijds een decentraal systeem van voorzienin-kabinet de basisverzekering gaat vormgegeven, zowel in de aan- gen (en minder van verzekerde rechten) in een Wetsturing van het stelsel als in de uitvoering. Een groot nadeel is Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Deze zou dan wordenbovendien dat een aantal maatregelen niet goed te evalueren is, uitgevoerd door gemeenten. Op dit moment is de invulling vannoch terug te draaien, mocht het onverhoopt verkeerd uitpakken. deze WMO nog slechts zeer beperkt. Tussen deze twee uiterste inDe projectgroep zegt kortom ja tegen de weg naar een basisver- resteert dan nog een (uitgeklede) AWBZ waarvan de toekomstzekering, maar nee tegen de huidige invoeringsplannen van dit tussen die twee bewegingen in nu nog zeer onduidelijk is. Hetkabinet. ‘uitkleden’ van de AWBZ bestaat uit het verschuiven van curatie- ve zorg naar de basisverzekering en van ondersteunende zorg dieWij hebben ook kritiek op het feit dat in de huidige stelselplannen vaak ook meer een welzijnskarakter heeft naar de WMO. Per saldode toekomst van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten resteert dan een AWBZ voor de zware verpleging en verzorging in(AWBZ) onderbelicht blijft. Dit is onterecht, omdat juist bij AWBZ- tehuizen (intramurale care).zorg de kosten het hardst stijgen en de meest kwetsbare groepenvan zorg verzekerd zijn. Door de vergrijzing zal het beroep op de De beweging om AWBZ-zorg die als een zelfstandige behandelingcare immers alleen maar verder toenemen. De AWBZ-verzekering kan worden beschouwd of aansluit bij een behandeling (zoalsdekt nu allerlei vormen van zorg, ondersteuning en hulpmiddelen kortdurende revalidatie, thuiszorg na een operatie en begeleidingvoor mensen die langdurig op die zorg zijn aangewezen om een van diabetici) onderdeel te maken van de basiszorgverzekeringmenswaardig bestaan te behouden. Het gaat om dure én goed- ondersteunen wij. Ook wij vinden het een goede zaak om derge-kope vormen van zorg, om intensieve zorg voor demente ouderen lijke zorg te ontschotten en in een verzekering onder te brengenin een verpleeghuis, maar ook thuiszorg voor ouderen en onder- met andere aanpalende curatieve zorg. Verzekeraars hebben hier-steuning in vele variaties voor mensen met verstandelijke handi- door immers meer mogelijkheden om samenhang in de geboden36 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 37
  20. 20. zorg te creëren. Of negatief geformuleerd: kosten die bij behan- (levensstijl) als collectief (civil society) dat zaken ook dichterbij dedeling horen, kunnen niet langer makkelijk afgeschoven worden burger worden georganiseerd.op de AWBZ. De (relatief kostbare) ligduur in ziekenhuizen kanbijvoorbeeld verder worden bekort als er goede opvolgende thuis- Wij hebben echter drie grote kritiekpunten op de voorliggendezorg of verpleeghuiszorg is. Chronische patiënten, bijvoorbeeld plannen van de WMO.diabetespatiënten, krijgen minder complicaties bij goede begelei- Ten eerste vervalt het wettelijk recht op zorg. De nieuwe wet is eending. Zulke begeleidingszorg hoort dus thuis in de gewone ziek- voorzieningenwet, geen verzekering.tekostenverzekering. Thuiszorg en begeleiding die aansluit op Ten tweede worden gemeenten slecht begeleid. Zij krijgen onvol-curatieve behandelingen moeten ook wat ons betreft eveneens doende financiële ruimte om de uitvoering van de WMO te orga-worden ondergebracht in de basiszorgverzekering. niseren, terwijl kwaliteitsnormen ontbreken en het nog onduide- lijk is wat er wel of niet onder de WMO valt. Het kabinet draagtVervolgens is er de andere beweging, waarbij AWBZ-zorg die niet delen over van de AWBZ naar de WMO, maar doet dat niet con-chronisch en niet intensief is en ook niet gericht op behandeling, sequent en met een slechte vastlegging van rechten voor zowelovergeheveld moeten worden naar de gemeenten in het kader van gemeenten als individuele zorgvragers.de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). De achterlig- Ten derde houdt het kabinet een sterk uitgeklede AWBZ over diegende filosofie van het kabinet luidt dat de WMO op lokaal niveau zorg verzekert voor mensen met langdurige ernstige handicapstot een betere samenhang leidt voor ondersteuning van mensen en intensieve zorgbehoefte. Dat restdeel is voor mensen die voordie lichtere zorg nodig hebben. Gemeenten voeren immers al de ´verblijf´ zijn geïndiceerd. Zij dienen in principe opgenomen teWet Voorzieningen Gehandicapten uit (WVG) voor speciaal ver- kunnen worden in een verpleeghuis of andere intramurale instel-voer, hulpmiddelen en woningaanpassingen, als ook de ling voor mensen met handicap of psychiatrische instellingenWelzijnswet die mogelijkheden geeft voor ondersteuning en voor voor lang verblijf. Dit is zonder meer de zwakke stee in de huidi-het tegengaan van vereenzaming van mensen die zichzelf zonder ge plannen. We houden drie compartimenten in plaats van twee.hulp minder goed kunnen redden. Ook op het gebied van vervoer, De toekomst van deze rest-AWBZ wordt in het vage gelaten. Demaaltijdvoorziening en bouwen en wonen hebben gemeenten al inrichting en organisatie (met zorgkantoren en regionale indica-allerlei taken en bevoegdheden die een grote invloed hebben op tieorganen) is bureaucratisch, weinig transparant en weinigwelzijn en benodigde zorg van burgers. kostenbewust en een lange termijn aanpak ontbreekt. En tenslot- te: we sluiten mensen op in ouderwetse intramurale voorzienin-Wij hanteren in onze benadering dezelfde basisfilosofie. Ook wij gen die in zichzelf juist bezig zijn een enorme slag naar extramu-zien de noodzaak van veel samenhang op lokaal niveau tussen ralisering en de samenleving te maken, hetgeen een zeer gewen-lichtere vormen van ondersteuning en zorg, waaronder delen van ste ontwikkeling is en blijft. Er komt een knip waar deze onge-de huidige AWBZ-zorg. Ook wij willen inzetten op versterking van wenst is, namelijk tussen zorg binnen de muren en zorg buiten dede lokale regie en de transparantie voor de burger vergroten door muren. Dit leidt tot een extra schot in regelingen en tot het bijbe-de regie toe te wijzen naar een democratisch gelegitimeerd horende afschuifgedrag. Met drie compartimenten bestaat eenniveau, de gemeenteraad. Tenslotte past het ook goed in ons groot risico dat burgers nog vaker van het kastje naar de muurbetoog voor versterking van de preventie en een beter oog voor de worden gestuurd. Een oudere die bijvoorbeeld thuiszorg nodigeigen verantwoordelijkheid van de burger, zowel individueel heeft, zou naar de gemeente moeten voor hulp binnen de WMO.38 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 39
  21. 21. Een oudere die meer intensieve zorg nodig heeft, komt eerst weer voor een volksverzekering, maar met uitvoeringsregie op gemeen-bij de huisarts terecht (basisverzekering). De huisarts verwijst telijk niveau. Deze WMZP omvat de huidige AWBZ, maar exclu-echter weer door naar het Regionale Indicatie Orgaan (RIO) en sief het hiervoor omschreven curatieve deel (dat gaat naar dedaarna het Zorgkantoor (als uitvoerder van de AWBZ). Een ondui- basisverzekering) en exclusief die delen die niet-zorg zijn maar nudelijke situatie. En ongewenst, want instanties kunnen een extra wel via de AWBZ zijn verzekerd. Het gaat hier om zaken als aan-druk op mensen leggen om toch naar een intramurale instelling gepast wonen, welzijnsactiviteiten, begeleiding, huishoudelijkete verhuizen wanneer de betreffende gemeente weinig thuiszorg hulp e.d. Op de exacte omschrijving van deze pakketkeuzen gaanof andere noodzakelijke ondersteuning aan huis biedt. we hierna in. De redenen voor deze laatste keuze is dat wij uit- gaan van een echte nationale solidaire verzekering op het gebiedOnze lijn: twee heldere compartimenten met rechtszeker- van verpleging en verzorging. Niet-zorg onderdelen die veel meerheid een voorzieningenkarakter hebben en sterk met de lokale situatieWij vinden de overheveling van curatieve delen van de AWBZ naar en met leefstijl te maken hebben, horen daar niet in thuis. Dezede basisverzekering logisch als het gaat om zorg die tot behande- horen onderdeel te zijn van gemeentelijk beleid dat daarvoor ookling kan worden gerekend of daar direct op aansluit. Deze vormen de ruimte en (aanvullende) middelen zal moeten krijgen.van zorg lenen zich ook goed voor beïnvloeding door zorgverze-keraars. Zij kunnen immers een passender ketenzorg regelen Samenvattend maken wij dus wezenlijk andere keuzen dan dit(thuiszorg die aansluit op ziekenhuisbehandeling) en zo voor kabinet, met name in het care deel. Dat komt omdat wij meerelkaar krijgen dat de kwaliteit verbetert en/of de prijzen dalen. inzetten op eenvoud (twee zorgverzekeringscompartimenten dieDaarnaast steunen wij de argumenten voor overheveling van zorg samen de gehele echte zorg afdekken), op het nationaal verzekerdnaar de lokale overheid. Wij willen de strategische keuzen op het recht via solidaire premieheffing (WMZP), op stimulansen omgebied van de compartimenten echter consequenter doorvoeren ook de intramurale zorg en haar bewoners in samenhang te hou-dan het kabinet en kiezen daarom voor twee compartimenten in den met extramurale zorg en met de lokale samenleving en daar-de zorgverzekering. om ook op een versterking en verbreding van de rol van (geza- menlijke) gemeenten in de gehele care, intramuraal en extramu-Allereerst pleiten ook wij dus voor een brede basisverzekering in raal. Aangezien deze WMZP een belangrijk onderdeel is van dede curatieve zorg. Deze basisverzekering wordt voornamelijk rest van ons betoog werken wij hieronder onze basisgedachtenvormgegeven op grond van gereguleerde concurrentie tussen de alvast wat verder uit.verschillende zorgaanbieders en zorgverzekeraars. In hoofdstuk 4gaan we verder in op deze onderliggende sturingsfilosofie en de Ons voorstel: de Wet op Maatschappelijke Zorg enrandvoorwaarden en overwegingen daarbij. Om de schotten te Participatie (WMZP)(werktitel)verminderen, afschuifgedrag te voorkomen en samenhang te krij- Grote delen van de huidige AWBZ-zorg lenen zich niet voor eengen in de langdurige zorg, pleiten wij echter daarnaast voor een zorgaanbod dat gebaseerd is op concurrentie. Als mensen een-Wet op Maatschappelijke Zorg en Participatie (WMZP). Deze maal langdurig afhankelijk zijn geworden van intensieve zorg, zalWMZP wordt dan het tweede compartiment in de Nederlandse niet meer van tehuis of van zorgverzekeraar worden gewisseld omgezondheidszorg, naast de basisverzekering op curatieve zorg. een betere kwaliteit af te dwingen. Stemmen met de voeten is danDe Wet op Maatschappelijke Zorg en Participatie is een werktitel niet of nauwelijks een optie. Dit soort zorg heeft een grote verwe-40 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 41
  22. 22. venheid met het aanbod aan onderwijs, wonen, openbaar vervoer past vervoer te organiseren en te betalen. Hetzelfde geldt voor deen dergelijke; taken waarvoor gemeenten verantwoordelijk zijn. relatie tussen onderwijs en zorg: hoe meer scholen onderwijs bie-Gezien die afhankelijkheid en de verwevenheid met gemeentelijk den aan kinderen met een handicap, hoe minder er nodig is aanbeleid zijn zorgverzekeraars niet de logische uitvoerders van deze speciale dagverblijven en aangepast vervoer voor kinderen. OpAWBZ-zorg. Zorgverzekeraars voeren de AWBZ-zorg momenteel dezelfde manier is er samenhang tussen werk en welzijn. Hoenog uit via zorgkantoren, maar zouden in de toekomst deze func- meer de lokale samenleving organiseert aan voorzieningen voortie dus niet langer moeten behouden. mensen met een handicap, des te minder wordt een beroep gedaan op een verzekering die compenserende voorzieningenLokaal dient immers de samenhang tussen langdurige zorg en moet regelen. Ouderen of gehandicapten die overdag participerenondersteuning zeker te worden gesteld voor mensen met handi- in een lokaal activiteitencentrum, zullen minder vaak thuiszorgcap en chronische ziekte. De WMZP stelt gemeenten (kleinere nodig hebben.gemeenten in samenwerking met elkaar) verantwoordelijk voordeze zorg en bepaalt dat zij de verantwoordelijkheid krijgen voor Opname in een dure intramurale instelling (zoals een verzor-de functie van het zorgkantoor. Gemeenten werken samen met de gingshuis of verpleeghuis) kan vaker dan nu, worden voorkomenhuidige of nieuwe AWBZ-instellingen op het gebied van langduri- door mensen behalve persoonlijke verzorging ook maaltijden tege care. Zij gaan niet zélf zorg leveren. geven en hulp die het sociale isolement doorbreekt. In succesvol- le experimenten waarin ouderen en gehandicapten langer zelf-Gemeenten krijgen het huidige AWBZ-budget overgeheveld. standig wonen, blijkt het essentieel voor de kwaliteit van hunInvesteringen in aangepaste woningbouw, toegankelijk openbaar bestaan dat bewoners naast puur medische zorg of persoonlijkevervoer en een fatsoenlijke ondersteuning en begeleiding van verzorging deelnemen aan sociale netwerken. Zorg voor mensengehandicapten op scholen en in werk, kosten een gemeente geld, met handicap of chronische ziekte is kortom meer dan het aan-maar zorgen ook voor een lager beroep op AWBZ-zorg. Een bieden van professionele contacten van puur medische aard.gemeente die erin slaagt mensen lang zelfstandig te laten wonendoor een samenhangend sociaal netwerk in buurten te creëren, Ook nu hebben zorgkantoren die de AWBZ uitvoeren, belang bijhoeft namelijk minder te investeren in grootschalige intramurale goede geïntegreerde voorzieningen in de locale samenleving. Ininstellingen. Zo gezien kan de overdracht van AWBZ naar het huidige verkokerde systeem kunnen zij daarop echter nauwe-gemeenten leiden tot preventie en lagere uitgaven. Hier kan een lijks invloed uitoefenen. Gemeenten kunnen dat wel, maar zij heb-parallel getrokken met de Wet Werk en Bijstand (WWB) waarbij ben weer niet de beschikking over AWBZ-budgetten en geen greepgemeenten ook meer bevoegdheden hebben gekregen om in op de ketens die daar gevormd worden. Goed geïntegreerd beleidsamenhang het gehele veld van arbeidsmarkt en uitkeringspoli- levert gemeenten nu wel kosten op, maar nog geen baten in detiek te kunnen vormgeven. Dit kan tot een ondernemender en vorm van lagere zorguitgaven. De conclusie is dat het voor eenbedrijfsmatiger werkwijze van gemeenten leiden en zeker ook tot betere kwaliteit van bestaan voor alle burgers nodig is schotten opgoede effecten op de kosten. te heffen, zodat kosten en baten beter bij elkaar aansluiten en de geleverde zorg meer past bij de draagkracht van persoon en loka-Er is ook in de gemeente een verband tussen vervoer en zorg. Wie le samenleving.zorgt dat het openbaar vervoer is aangepast, hoeft minder aange-42 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 43
  23. 23. In een dergelijke volledige overdracht van de regie moeten de bestuurders en zorgvragers met professionele ondersteuning van-rechten van zorgafhankelijke burgers goed worden vastgelegd. uit de zorginstellingen. Juist in deze categorie patiënten en hunNiet in een landelijk gelijk pakket aan gedetailleerde aanspraken, naasten zitten veel personen met goede inzichten in hun eigenmaar in de vorm van een wettelijk recht op verpleging, onder- medische klachten en de mogelijkheden tot hulp en ondersteu-steuning, zelfstandig wonen en een volwaardige deelname aan de ning. Ook wij zien dat er een zekere spanning zit tussen het inrich-samenleving. Een deel van de huidige AWBZ verzekerde zorg, ten van een nationale verzekering met duidelijke rechten aan denamelijk niet-directe-zorgzaken, zoals ‘gewoon’ wonen, voeding, ene kant en het bieden van beleidsvrijheid voor een politiek gelegi-mobiliteit, ondersteuning bij dagelijkse activiteiten en dergelijke, timeerde op-maat-aanpak door gemeenten aan de andere kant. Inzouden buiten het verzekerd recht kunnen blijven en meer onder- dat laatste past ook het afschaffen van de verplichte ‘onafhanke-deel uitmaken van eigen beleidsvrijheid van gemeenten. De pre- lijke’ indicatieorganen. Deze werken nu per saldo erg bureaucrati-miestelling voor de volksverzekering zal collectief en solidair van serend en vertragend. Onafhankelijkheid is hier vaak doorgeslagenkarakter moeten zijn, anders leidt dat tot onrechtvaardige ver- naar isolement. Ook de aanwezige expertise bij de zorginstellingenschillen tussen gemeenten onderling in financiële mogelijkheden wordt onvoldoende benut. Een sterkere delegatie van taken enen in hun verplichtingen rond het leveren van zorg. meer een toetsing achteraf zijn ook nu al aan te raden. De medi- sche beslissing dat iemand uit het ziekenhuis naar huis kan en deNiet alle gemeenten kunnen gezien hun omvang deze lokale zorg pragmatische inrichting van de zorg thuis waarop dat ook goedop eigen kracht organiseren. Daarom zal er samenwerking tussen gaat, wordt nu vaak onnodig gehinderd en vertraagd door de tus-gemeenten nodig zijn. Dat is niet nieuw: we kennen de gemeen- senkomst van dergelijke instanties. Dit is aan patiënten ook niettegrensoverschrijdende GGD-regio’s. Een groot voordeel van uit te leggen. In ons voorstel is het aan iedere gemeente zelf omgemeentelijke verantwoordelijkheid is dat binnen de lokale demo- procedures en loketten in te richten waarin transparante en recht-cratie keuzen worden gemaakt over hoe de ondersteuning van vaardige beslissingen genomen worden over te leveren zorg enouderen en mensen met handicap of chronische ziekte vorm waarin ook beroep mogelijk gemaakt wordt. Doordat dit echterkrijgt. Via de lokale democratie zijn bestuurders rechtstreeks aan- dichter bij de burger en met gebruikmaking van de expertise van despreekbaar op hun beleid en worden ze in positieve en negatieve zorgverlener zal gebeuren, verwachten wij dat zowel snelheid alszin afgerekend op resultaten. maatwerk verbeteren.Voor de verzekering is het hier van groot belang dat de rechten (en In de AWBZ wordt al jaren gewerkt met persoonsgebonden bud-premies van individuele burgers) nationaal goed worden vastge- getten (PGB´s). Die blijken een sterke steun, die veel onnodigelegd. Gemeenten en instellingen moeten tegelijkertijd voluit de hospitalisering en afhankelijk gedrag tegengaat. Niet elke zorg-kans krijgen in de toepassing maatwerk te leveren. Organisatie en vrager kan of wil een PGB beheren. Die groep die het wel kan, zetvormgeving van langdurige zorg op lokaal niveau versterkt in onze aan tot vernieuwende vormen van zorg die goedkoper zijn en deogen de emancipatie van de hulpvrager. De huidige zorgkantoren zelfstandigheid en zelfredzaamheid van mensen versterkt. Dezeen Regionale Indicatie Organen (RIO’s) staan nu immers op grote innovatie komt ook de minder mondige burgers ten goede. Ookafstand van zorgvragers. Wanneer de verantwoordelijkheid verlegd blijkt het PGB te leiden tot meer maatschappelijke integratie vanwordt naar het lokale (en democratisch gelegitimeerde) niveau, mensen met handicap. De mogelijkheid van een PGB moet dusontstaat een rechtstreekse wisselwerking tussen verantwoordelijke ook behouden blijven binnen de WMZP.44 Zorg voor een gezond leven PvdA-projectgroep Zorg 45

×