Your SlideShare is downloading. ×
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Robert Sokolowski   εισαγωγή στη φαινομενολογία
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Robert Sokolowski εισαγωγή στη φαινομενολογία

382

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
382
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. ÅÉÓÁÃÙÃÇ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ
  • 2. ROBERT SOKOLOWSKI ÅÉÓÁÃÙÃÇ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ÌåôÜöñáóç, ó÷üëéá: Ðáýëïò Êüíôïò Åêäüóåéò Ðáíåðéóôçìßïõ Ðáôñþí ÐÜôñá 2003
  • 3. ÅÊÄÏÓÅÉÓ ÐÁÍÅÐÉÓÔÇÌÉÏÕ ÐÁÔÑÙÍ Ðáí/ìéï Ðáôñþí Ðáíåðéóôçìéïýðïëéò 265 00 Ñßï-Ðáôñþí Ôçë.: +30(2610) 997-863, Fax: +30(2610) 997-864 e-mail: pup@upatras.gr, kkost@upatras.gr, christin@upatras.gr URL: www.upatras.gr/pup Ïé Åêäüóåéò ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Ðáôñþí åßíáé ÔìÞìá ôçò Åôáéñåßáò Áîéïðïßçóçò - Äéá÷åßñçóçò Ðåñéïõóßáò Ðáíåðéóôçìßïõ Ðáôñþí Áðáãïñåýåôáé ç ìåñéêÞ Þ ïëéêÞ äçìïóßåõóç ôïõ Ýñãïõ áõôïý êáèþò êáé ç áíáðáñáãùãÞ ôïõ ìå ïðïéïäÞðïôå ìÝóï, ÷ùñßò ôçí ó÷åôéêÞ Üäåéá ôïõ åêäüôç. ISBN 960-530-063-X Ôßôëïò ðñùôïôýðïõ: R. Sokolowski: Introduction to Phe- nomenology c 2000, by Cambridge Uviv. Press c 2003 ãéá ôçí ÅëëçíéêÞ ãëþóóá: Åêäüóåéò Ðáíåðéóôçìßïõ Ðáôñþí ÌåôÜöñáóç: Ð. Êüíôïò Äéïñèþóåéò: ×. ÔåñÝæçò, Ãéþôá ÌðÝëôá Óôïé÷åéïèåóßá ìå L TEX: A Åêäüóåéò Ðáí/ìßïõ Ðáôñþí Ó÷åäßáóç åîùöýëëïõ: ×ñéóôßíá Áíôùíáêïðïýëïõ. Åêôýðùóç: Áèáíáóüðïõëïò - ÐáðáäÜìçò & ÓÉÁ Å.Å
  • 4. ÐÅÑÉÅ×ÏÌÅÍÁ ÐÑÏËÏÃÏÓ ÔÏÕ ÌÅÔÁÖÑÁÓÔH v ÐÑÏËÏÃÏÓ ÓÔÇÍ ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÊÄÏÓÇ vii Åõ÷áñéóôßåò xi ÅÉÓÁÃÙÃÇ xiii ÐñïÝëåõóç êáé Óêïðüò ôïõ Âéâëßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xiii Ç Öáéíïìåíïëïãßá êáé ôï ÆÞôçìá ôùí Åìöáíßóåùí . . . . . . . . . . . xv Ó÷åäéÜãñáììá ôïõ Âéâëßïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . xvi 1 TÉ ÅIÍÁÉ Ç ÁÐÏÂËÅÐÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÃÉÁÔÉ ÅÉÍÁÉ ÓÇÌÁÍÔÉÊÇ; 1 1.1 Ç ÅãùêåíôñéêÞ Äõó÷Ýñåéá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.2 Ï Äçìüóéïò ×áñáêôÞñáò ôïõ Íïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 2 Ç ÁÍÔÉËÇØÇ ÅÍÏÓ ÊÕÂÏÕ ÙÓ ÐÁÑÁÄÅÉÃÌÁ ÓÕÍÅÉÄÇÔÇÓ ÅÌÐÅÉ- ÑÉÁÓ 11 2.1 ÐëåõñÝò, ¼øåéò êáé ÓêéÜóåéò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.2 Ç Ôáõôüôçôá ôïõ ºäéïõ ôïõ ÁíôéêåéìÝíïõ . . . . . . . . . . . . . . 14 3 ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ 17 3.1 ÌÝñç êáé ¼ëïí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 3.2 Ç Ôáõôüôçôá óôçí Ðïëëüôçôá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 3.3 Ç Ðáñïõóßá êáé ç Áðïõóßá êáé ç Ôáõôüôçôá áíÜìåóÜ ôïõò . . . . 29 4 ÌÉÁ ÁÑ×ÉÊÇ ÄÇËÙÓÇ ÃÉÁ ÔÏ ÔÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ 39 4.1 Ç ÖõóéêÞ ÓôÜóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 4.2 Ç ÖáéíïìåíïëïãéêÞ ÓôÜóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 4.3 Åðé÷åéñÞìáôá ãéá ôç ÖáéíïìåíïëïãéêÞ ÓôÜóç . . . . . . . . . . . . 48 4.4 ÏñéóìÝíïé Åéäéêïß ¼ñïé Ó÷åôéêïß ìå ôç ÖáéíïìåíïëïãéêÞ ÁíáãùãÞ 55 4.5 Ãéáôß Åßíáé ÓçìáíôéêÞ ç ÖáéíïìåíïëïãéêÞ ÁíáãùãÞ; . . . . . . . 60 i
  • 5. ii ÐÅÑÉÅ×ÏÌÅÍÁ 5 ÁÍÔÉËÇØÇ, ÁÍÁÌÍÇÓÇ ÊÁÉ ÖÁÍÔÁÓÉÁ 65 5.1 Åíèýìçóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 5.2 Öáíôáóßá êáé Ðñüëçøç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 5.3 Ìåôáôüðéóç ôïõ Åáõôïý . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 6 ËÅÎÅÉÓ, ÅÉÊÏÍÅÓ ÊÁÉ ÓÕÌÂÏËÁ 77 6.1 Ç ðáñïõóßá ôùí ËÝîåùí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 6.2 Åéêüíåò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 6.3 Åíäåßîåéò, Óýìâïëá Þ ÓÞìáôá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 6.4 Åìðëïõôéóìüò ôïõ Ðïëëáðëïý, ÁíÜäåéîç ôçò Ôáõôüôçôáò . . . . . 86 7 ÊÁÔÇÃÏÑÉÁÊÅÓ ÁÐÏÂËÅØÅÉÓ ÊÁÉ ÁÍÔÉÊÅÉÌÅÍÁ 89 7.1 Ç ÃÝíåóç ôùí Êñßóåùí áðü ôçí Åìðåéñßá . . . . . . . . . . . . . . 90 7.2 ÍÝá Åðßðåäá Ôáõôüôçôáò, ÍÝï Ðïëëáðëü . . . . . . . . . . . . . . 95 7.3 ÊáôçãïñéáêÜ Áíôéêåßìåíá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 7.4 Óçìáóßåò ùò ÍïçôéêÜ Þ ÅííïéáêÜ ÐñÜãìáôá . . . . . . . . . . . . 99 7.5 ÐåñáéôÝñù ðáñáôçñÞóåéò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 7.6 Ôï Öáéíüìåíï ôçò ÁóÜöåéáò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 7.7 ÊáôçãïñéáêÜ Áíôéêåßìåíá êáé Áíèñþðéíç ÄéÜíïéá . . . . . . . . . 110 8 ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ÔÏÕ ÅÁÕÔÏÕ 115 8.1 Ôï Åìðåéñéêü êáé ôï Õðåñâáôïëïãéêü Åãþ . . . . . . . . . . . . . 115 8.2 Ôé Åßíáé ôï Õðåñâáôïëïãéêü Åãþ; . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 8.3 Äçìïóéüôçôá ôïõ Õðåñâáôïëïãéêïý Åãþ . . . . . . . . . . . . . . . 123 8.4 Ôï Åãþ óôç ÖáéíïìåíïëïãéêÞ ÓôÜóç . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 8.5 Ôï Åãþ êáé ç Óùìáôéêüôçôá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 8.6 Ôï Ìç-Óçìåéáêü Åãþ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 9 Ç ×ÑÏÍÉÊÏÔÇÔÁ 135 9.1 Åðßðåäá ×ñïíéêüôçôáò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 9.2 Ôï Ðñüâëçìá ôçò ÅóùôåñéêÞò Óõíåßäçóçò ôïõ ×ñüíïõ . . . . . . 138 9.3 Ç ÄïìÞ ôïõ Æùíôáíïý Ðáñüíôïò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 9.4 ÅóùôåñéêÞ Óõíåßäçóç ôïõ ×ñüíïõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 9.5 ÔåëéêÝò ÐáñáôçñÞóåéò ãéá ôéò Áðïñßåò Ó÷åôéêÜ ìå ôïí ×ñüíï . . 149 10 Ï ÊÏÓÌÏÓ ÔÇÓ ÆÙÇÓ ÊÁÉ Ç ÄÉÕÐÏÊÅÉÌÅÍÉÊÏÔÇÔÁ 153 10.1 Ï Êüóìïò−ôçò−ÆùÞò ùò Ðñüâëçìá . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 10.2 Ðþò Óõãêñïôïýíôáé ïé ÌáèçìáôéêÝò ÅðéóôÞìåò . . . . . . . . . . 155 10.3 ÐåñáéôÝñù Áðüøåéò ôùí Åðéóôçìïíéêþí ÁíôéêåéìÝíùí . . . . . . 157 10.4 Ç Äéõðïêåéìåíéêüôçôá: ¸íáò Êüóìïò áðü Êïéíïý . . . . . . . . . 159 10.5 Äéõðïêåéìåíéêüôçôá: Ãíùñßæïíôáò ôïí ¢ëëïí . . . . . . . . . . . . 161
  • 6. ÐÅÑÉÅ×ÏÌÅÍÁ iii 11 ËÏÃÏÓ, ÁËÇÈÅÉÁ ÊÁÉ ÅÍÁÑÃÅÉÁ 165 11.1 Ç ÆùÞ ôïõ Ëüãïõ êáé ç Ôáõôüôçôá ôçò Óçìáóßáò . . . . . . . . . 166 11.2 Äýï Åßäç ÁëÞèåéáò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 11.3 Äýï Åßäç ÅíÜñãåéáò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 11.4 Äýï Ôñüðïé ìå ôïõò Ïðïßïõò Åðé÷åéñåßôáé ç ÕðåêöõãÞ ôçò ÅíÜñãåéáò172 11.5 Êñõðôüôçôá êáé ÁëÞèåéá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 11.6 Ôñßá Åðßðåäá ÄïìÞò ùò ðñïò ôç Óçìáóßá . . . . . . . . . . . . . . 178 11.7 Ç Åìðåéñßá ôùí ÊáèÝêáóôá ùò ç ÂáóéêÞ ÅíÜñãåéá . . . . . . . . 183 11.8 Ç ÅíÜñãåéá êáé ôï Ùñáßï . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 12 ÅÉÄÇÔÉÊÇ ÅÐÏÐÔÅÉÁ 187 12.1 ÁíÜëõóç ôçò ÅéäçôéêÞò Åðïðôåßáò . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 12.2 ÐåñáéôÝñù Ó÷üëéá ãéá ôçí ÅéäçôéêÞ Åðïðôåßá . . . . . . . . . . . 192 13 Ï ÏÑÉÓÌÏÓ ÔÇÓ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁÓ 197 13.1 ÄéáöïñÝò ùò ðñïò ôçí ¸êôáóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 13.2 ÄéáöïñÝò ùò ðñïò ôï Åßäïò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 13.3 ÄéáöïñÝò ÍïçìÜôùí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 13.4 ÄéáöïñÝò ùò ðñïò ôçí ÐñïïðôéêÞ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 13.5 ¸íá ÃñÜöçìá ðïõ Äéåõêñéíßæåé ôéò äýï Áíáóôï÷Üóåéò . . . . . . . 207 13.6 Ãéáôß Åßíáé ÓçìáíôéêÝò ïé Äýï Áíáóôï÷Üóåéò . . . . . . . . . . . . 208 14 Ç ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ÓÔÏ ÐÁÑÏÍ ÉÓÔÏÑÉÊÏ ÐËÁÉÓÉÏ 211 14.1 Íåùôåñéêüôçôá êáé Ìåôá−Íåùôåñéêüôçôá . . . . . . . . . . . . . 211 14.2 Ç Áíôßäñáóç ôçò Öáéíïìåíïëïãßáò . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 14.3 Ç Öáéíïìåíïëïãßá êáé ç ÈùìéóôéêÞ Öéëïóïößá . . . . . . . . . . 219 14.4 Ç Öáéíïìåíïëïãßá êáé ç Áíèñþðéíç Åìðåéñßá . . . . . . . . . . . 221 15 Ç ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ÔÁ ÔÅËÅÕÔÁÉÁ ÅÊÁÔÏ ×ÑÏÍÉÁ 223 15.1 Ïé áðáñ÷Ýò ôïõ êéíÞìáôïò: Husserl . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 15.2 Ôï äåýôåñï óôÜäéï: Husserl, Heidegger, Scheler . . . . . . . . . . 225 15.3 Ç öáéíïìåíïëïãßá óôç Ãáëëßá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 15.4 Ç öáéíïìåíïëïãßá óå Üëëåò ÷þñåò . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 15.5 Ç åñìçíåõôéêÞ êáé ç áðïäüìçóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 15.6 ÔåëéêÝò ðáñáôçñÞóåéò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 15.7 ÐôÌ:Ç öáéíïìåíïëïãßá óôçí ÅëëçíéêÞ Ãëþóóá . . . . . . . . . . 239 ÅðéëåãìÝíç âéâëéïãñáößá 241 ÅÕÑÅÔÇÑÉÏ 245
  • 7. iv ÐÅÑÉÅ×ÏÌÅÍÁ
  • 8. ÐÑÏËÏÃÏÓ ÔÏÕ ÌÅÔÁÖÑÁÓÔÇ Åßíáé, äß÷ùò Üëëï, åîáéñåôéêÜ óçìáíôéêÞ ç ðñùôïâïõëßá ôùí Åêäüóåùí ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Ðáôñþí íá ðñïãñáììáôßóåé ôçí ìåôÜöñáóç êáé Ýêäïóç ìéáò ‘åéóáãùãÞò óôç öáéíïìåíïëïãßá’. Êáé ÷áßñïìáé éäéáßôåñá ðïõ, ôåëéêÜ, áíÜìåóá óôéò äéåèíþò Ýãêõñåò åéóáãùãÝò ðïõ ðñüôåéíá ùò ôéò ðéï åíäåäåéãìÝíåò ãéá ôçí ðáñïýóá Ýêäïóç, Üëëåò ðéï áêáäçìáúêÝò êáé Üëëåò ìå åíôïíüôåñï åéóáãù- ãéêü ÷áñáêôÞñá, ôåëéêÜ åðåëÝãç ç ÅéóáãùãÞ óôç Öáéíïìåíïëïãßá ôïõ Robert Sokolowski. Ï óõããñáöÝáò, êáèçãçôÞò óôï Catholic University of America, áðïôåëåß ìéá áðü ôéò êïñõöáßåò ìïñöÝò ôçò óýã÷ñïíçò öáéíïìåíïëïãéêÞò ðáñÜäïóçò êáé ôá Ýñãá ôïõ áðïôåëïýí sine qua non ðçãÝò ãéá ôéò óýã÷ñïíåò öáéíïìåíïëïãéêÝò Ýñåõíåò. Åßíáé ÷áñáêôçñéóôéêü üôé ôá ôñßá êýñéá âéâëßá ôïõ Ý÷ïõí êáèéåñùèåß ùò óôáèìïß óôçí åðåîåñãáóßá éóÜñéèìþí öáéíïìåíïëïãéêþí, êáé ãåíéêüôåñá öéëïóïöéêþí, èåìáôéêþí ðåñéï÷þí: ôï ðñþôï, The foundation of the concept of constitution (Phaenomenologica 18, Kluwer, 1964), áíÝëõóå ôï æÞôçìá ôçò óõ- ãêñüôçóçò ôùí éäåáôþí áíôéêåéìÝíùí, ôï äåýôåñï, Presence and Absence (Bloom- ington, Indiana University Press, 1978), áíÝëõóå ôï æÞôçìá ôïõ ÷ñüíïõ, åíþ ôï ôñßôï, Moral Action. A phenomenological Study (Bloomington, Indiana University Press, 1985), áðïôåëåß ìéá ðñùôüôõðç öáéíïìåíïëïãéêÞ ðñüôáóç ó÷åôéêÜ ìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò çèéêÞò ðñÜîçò. Ç åéóáãùãÞ ðïõ Ý÷ïõìå ìðñïóôÜ ìáò áðïôåëåß ìéá éäáíéêÞ Ýêèåóç ôçò öáé- íïìåíïëïãéêÞò óêÝøçò. Áðïöåýãïíôáò ôçí Üóêïðç ÷ñÞóç ôçò öáéíïìåíïëï- ãéêÞò ôå÷íéêÞò ïñïëïãßáò, áðïöåýãïíôáò åíôåëþò(!) ôéò ðáñáðïìðÝò óôá Ýñãá ôïõ Husserl, ï Sokolowski åðéôõã÷Üíåé Ýíá äéðëü óôü÷ï. Áðü ôç ìéá, ðñïóöÝ- ñåé óôïí ìç-åéäéêü, óôïí öïéôçôÞ Þ ôïí ïðïéïíäÞðïôå ðéèáíü áíáãíþóôç, ôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ ‘ôé êÜíåé’ ç öáéíïìåíïëïãßá, ôïõ ôñüðïõ åñãáóßáò ôçò, ôùí óôü- ÷ùí ôçò êáé ôçò ðñïïðôéêÞò õðü ôçí ïðïßá åîåôÜæåé ôá ðñÜãìáôá. Áðü ôçí Üëëç, ðñïóöÝñåé óôïí åéäéêü, êáé åéäéêÜ óå áõôüí ðïõ áîéþíåé üôé ðáñÜãåé v
  • 9. vi ÐÑÏËÏÃÏÓ ÔÏÕ ÌÅÔÁÖÑÁÓÔÇ öéëïóïößá áðü ôï åóùôåñéêü ôçò öáéíïìåíïëïãéêÞò ðáñÜäïóçò, ìéá áíåêôß- ìçôç äõíáôüôçôá ðáñïõóßáóçò åíþðéïí ôùí Üëëùí: áõôÞ ç åéóáãùãÞ ìïéÜæåé íá áðïôåëåß Ýíá åßäïò äçìüóéáò áõôï-ðáñïõóßáóçò ôçò öáéíïìåíïëïãßáò, ìéáò äçìüóéáò áõôï-äéêáéïëüãçóçò Þ êáé áõôï-ðñïâïëÞò ôçò. ºóùò ìÜëéóôá íá ìðï- ñåß íá ëåéôïõñãÞóåé êáé ùò ìéá áõôï-ðñïâïëÞ ôçò öéëïóïöéêÞò óêÝøçò åí ãÝíåé óôçí ðñïóðÜèåéÜ ôçò íá åîáóöáëßóåé ôïí äçìüóéï ÷þñï ðïõ ôçò áíáëïãåß. Ç ìåôÜöñáóç áêïëïõèåß ôï ðíåýìá ôïõ óõããñáöÝá ôïõ Ýñãïõ. Åíþ áñ- ÷éêÜ åß÷áìå ‘åìðëïõôßóåé’ ôï êåßìåíï ìå õðïóçìåéþóåéò ðïõ åðåîçãïýóáí ôéò áíôéóôïé÷ßåò ðñïò ôçí ïñïëïãßá ôïõ Husserl êáé ðáñÝðåìðáí ôïí áíáãíþóôç óå óõãêåêñéìÝíá Ýñãá ôïõ Husserl üðïõ áíáëýïíôáé ôá áíôßóôïé÷á æçôÞìáôá, ôå- ëéêÜ üëåò áõôÝò ïé õðïóçìåéþóåéò áöáéñÝèçêáí. Äéüôé áðëÜ óõíåéäçôïðïéÞèçêå üôé áõôü èá ìðïñïýóå íá ôï Ý÷åé êÜíåé, åÜí ôï åß÷å êñßíåé óêüðéìï, êáé ï ßäéïò ï óõããñáöÝáò. Ç ðñüóèåóç åðåîçãçìáôéêþí õðïóçìåéþóåùí èá áëëïßùíå ôï ýöïò êáé ôçí ðñüèåóç ôïõ êåéìÝíïõ. Óôï ôÝëïò ôïõ êåéìÝíïõ ðñïóèÝóáìå ìéá óýíôïìç áíáöïñÜ óå ü,ôé Ý÷åé åê- äïèåß óôá åëëçíéêÜ óå ó÷Ýóç ìå ôï Ýñãï ôïõ Husserl. Ãéá ìÝíá ðñïóùðéêÜ, áõôÞ ç Ýêäïóç áðïôåëåß Ýíá åßäïò áíáãíþñéóçò ôçò ïöåéëÞò ìïõ óôïí Robert Sokolowski êáé óôçí ‘öéëïóïöéêÞ öéëßá’ ìå ôçí ïðïßá ìå Ý÷åé ôéìÞóåé. Óå áõôüí áöéåñþíù êáé ôçí ìåôÜöñáóç ôïõ âéâëßïõ ôïõ.
  • 10. ÐÑÏËÏÃÏÓ ÓÔÇÍ ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÊÄÏÓÇ ‘Öáéíïìåíïëïãßá’ åßíáé ìéá ëÝîç ðïëõóýëëáâç êáé åõöÜíôáóôç ãéá êÜôé áðëü êáé âáèý. Ïíïìáôßæåé Ýíá öéëïóïöéêü êßíçìá, ôï ïðïßï ùèåßôáé áðü ôçí êå- íôñéêÞ äéÜèåóç íá áðïäÝ÷åôáé ôá ðñÜãìáôá üðùò åßíáé. Ôá ðñþôá ôçò ÷ñüíéá, óôçí Ýíáñîç ôïõ 20ïõ áéþíá, ç öáéíïìåíïëïãßá ÷ñçóéìïðïéïýóå óõ÷íÜ ôï óýí- èçìá ‘‘ðßóù óôá ßäéá ôá ðñÜãìáôá!’’. ÁõôÞ ç öñÜóç óÞìáéíå üôé èá ðñÝðåé, ìå êÜèå êüóôïò, íá áðïöýãïõìå ôï íá êáôáóôñÝøïõìå Þ íá ðáñáâëÝøïõìå ìå ôç öéëïóïößá ìáò ôá ðñÜãìáôá: èá ðñÝðåé íá áíáãíùñßóïõìå áõôü ðïõ õðÜñ÷åé êáé íá áðïöýãïõìå íá ôï áíáãÜãïõìå óå êÜôé Üëëï. Ãíùñßæïõìå, ãéá ðáñÜäåéãìá, üôé åîáóêïýìå ìå õðåõèõíüôçôá ôéò ðñÜîåéò êáé ôéò ãíþìåò ìáò êáé, óõíåðþò, èá ðñÝðåé íá áíáãíùñßæïõìå ôçí õðåõèõíüôçôÜ ìáò êáé íá ìçí óêåðôüìáóôå ôïõò åáõôïýò ìáò ùò áðëÝò ìç÷áíéêÝò äéáäéêáóßåò Þ ùò âéïëï- ãéêÜ óõóôÞìáôá. Ãíùñßæïõìå üôé åìöáíßæïíôáé óå ìáò åéêüíåò, áíáìíÞóåéò êáé öáíôáóßåò êáé, óõíåðþò, èá ðñÝðåé íá öÝñïõìå óôçí åðéöÜíåéá öéëïóïöéêÜ ôé óçìáßíåé íá åßíáé êÜôé åéêüíá êáé ôé óçìáßíïõí ôá åíåñãÞìáôá ôçò åíèýìçóçò êáé ôçò öáíôáóßáò: äåí èá ðñÝðåé íá áíáãÜãïõìå áõôÜ ôá ðñÜãìáôá óå åãêå- öáëéêÝò êáôáóôÜóåéò. Ðáñüìïéá, ãíùñßæïõìå üôé ç ëïãéêÞ êáé ôá ìáèçìáôéêÜ Ý÷ïõí ôçí äéêÞ ôïõò õðüóôáóç: äåí áðïôåëïýí áðëþò øõ÷ïëïãéêÝò ðñïâïëÝò êáé Ý÷ïõí åðßóçò ôïí äéêü ôïõò ôñüðï åìöÜíéóçò êáé ôïí äéêü ôïõò ôñüðï ýðáñîçò. Ïé áíèñþðéíåò ó÷Ýóåéò, ôá óõíáéóèÞìáôá, ç ðïëéôéêÞ êáé ç ïéêïíïìßá, áõôÜ êáé áíáñßèìçôá Üëëá öáéíüìåíá, èá ðñÝðåé íá ãßíïõí áðïäåêôÜ ôÝôïéá ðïõ åßíáé êáé íá ôý÷ïõí öéëïóïöéêÞò äéáóÜöçóçò. ¢ðáî êáé áñ÷ßóïõìå íá ëáìâÜíïõìå ôá ðñÜãìáôá ôÝôïéá ðïõ åßíáé, áíáêáëýðôïõìå üôé ôá ðñÜãìáôá öáíåñþíïíôáé óå åìÜò ìå ðïëëïýò äéáöïñåôéêïýò ôñüðïõò. Ï êüóìïò áðïôåëåß Ýíá äßêôõï áðü äÝóìåò åìöáíßóåùí êáé ç öéëïóïößá áíáëáìâÜíåé ôï Ýñãï ôçò äéáóÜöç- óçò, ôçò äéáöïñïðïßçóçò êáé ôçò ðåñéãñáöÞò ôïõò. ÐåñáéôÝñù, åðéóôñÝöïíôáò vii
  • 11. viii ÐÑÏËÏÃÏÓ ÓÔÇÍ ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÊÄÏÓÇ ‘óôá ßäéá ôá ðñÜãìáôá’, ç öáéíïìåíïëïãßá óõíéóôÜ êÜôé ôï óõãêåêñéìÝíï, ü÷é êÜôé ôï ðïìðþäåò Þ ôï èåùñçóéáêü: ôçí ðñïóï÷Þ ôçò ôçí áðïóðÜ áõôü ðïõ ï Husserl êáëåß ‘ôá øéëÜ’ (Kleingeld) ôçò öéëïóïößáò. ÅíäéáöÝñåôáé íá åîåôÜóåé, ãéá ðáñÜäåéãìá, ðþò ïé åéêüíåò äéáöÝñïõí áðü ôéò ëÝîåéò, ðþò ïé ðñïôÜóåéò äéáöÝñïõí áðü ôéò åîéóþóåéò, ðþò Ýíá áèëçôéêü ãåãïíüò äéáöÝñåé áðü ìéá èå- áôñéêÞ ðáñÜóôáóç, êáé ðþò ç ÷ñÞóç ôçò ëÝîçò ‘åãþ’ äéáöÝñåé áðü ôç ÷ñÞóç ôïõ üñïõ ‘áõôü’. ÖÝñíåé ôç öéëïóïößá îáíÜ óå åããýôçôá ìå ôá êáèçìåñéíÜ ðñÜã- ìáôá, ç óçìáóßá êáé ç ìáãåßá ôùí ïðïßùí ìðïñïýí ôþñá íá áíáãíùñéóèïýí. Áõôüò ï óõãêåêñéìÝíïò ôñüðïò óêÝøçò êáèéóôÜ ôç öéëïóïößá åíäéáöÝñïõóá êáé ó÷åôéêÞ ìå ôïí êüóìï: ìáò ëÝåé ðñÜãìáôá ðïõ ñß÷íïõí öùò óôïí êüóìï óôïí ïðïßï æïýìå. Ìéá áëçèéíÜ öáéíïìåíïëïãéêÞ ðåñéãñáöÞ äåí èá ìðïñïýóå, åî ïñéóìïý, íá åßíáé âáñåôÞ Þ áíüçôç. ÁíÜìåóá óå üëá áõôÜ ôá ðñÜãìáôá êáé ôçí åìöÜíéóÞ ôïõò, ùóôüóï, äéá- êñéíüìáóôå åìåßò, óôï áíèñþðéíï óôïé÷åßï ìáò, ùò áõôïß óôïõò ïðïßïõò åì- öáíßæïíôáé ôá ðñÜãìáôá. Åìåßò, óôçí õðïêåéìåíéêüôçôÜ ìáò, åßìáóôå áõôïß ðïõ áðïêáëýðôïõí ôá ðñÜãìáôá. Ôá åêöñÜæïõìå ìå ôïí ëüãï ìáò, ìå ôç öáíôáóßá ìáò, êáé ìå ôéò Üëëåò ìáò ìïñöÝò ðáñïõóßáóçò, êáé ç öáéíïìåíïëïãßá ðåñéãñÜ- öåé ðþò åðéôõã÷Üíïõìå êÜôé ôÝôïéï. ÖÝñíåé óôï öþò åìÜò ùò äïôéêÝò ôÝôïéùí åìöáíßóåùí. Óýìöùíá ìå ôï ýöïò ôçò áñ÷áßáò öéëïóïößáò, ç öáéíïìåíïëïãßá ìÜò âïçèÜ íá êáôáíïÞóïõìå ôïõò åáõôïýò ìáò ùò áíèñþðéíá, Ýëëïãá üíôá, ùò öïñåßò ôçò áëÞèåéáò. ÐåñáéôÝñù, åîåôÜæïíôáò ôïí ôñüðï ýðáñîÞò ìáò, ç öáé- íïìåíïëïãßá äéåñåõíÜ ôïí êåíôñéêü ñüëï ðïõ äéáäñáìáôßæåé ç áðïõóßá: äåß÷íåé ðþò ëåéôïõñãïýí ïé áðïõóßåò óôçí åìðåéñßá ôùí ðñáãìÜôùí, óôçí åãêáèßäñõóç ôçò ãëþóóáò êáé ôùí Üëëùí óçìåéáêþí óõóôçìÜôùí êáé óôçí áíÜðôõîç ôïõ åáõôïý. Ç äéåñåýíçóç ôùí ðïéêßëùí åéäþí áðïõóßáò óõíéóôÜ ìßá áðü ôéò ðéï ðñùôüôõðåò óõíåéóöïñÝò ôçò öáéíïìåíïëïãßáò óôç öéëïóïößá, ü÷é ìüíï óôçí èåùñßá ôçò ãíþóçò áëëÜ åîßóïõ êáé óôç ìåôáöõóéêÞ. ×Üñç óå áõôÞ ôçí åðåîåñ- ãáóßá ôçò áðïõóßáò, ç öáéíïìåíïëïãßá äéáôýðùóå ðñïêáôáâïëéêÜ ðïëëÝò áðü ôéò óõíåéóöïñÝò ôçò áðïäüìçóçò, ÷ùñßò íá õðïðßðôåé óôïí ìçäåíéóìü ôçò. Ç äõôéêÞ öéëïóïößá ôïõ 20ïõ áéþíá óçìáäåýôçêå áðü äýï âáóéêÜ êéíÞìáôá, ôçí ‘áíáëõôéêÞ’ öéëïóïößá, ðïõ Ý÷åé ôçí åêêßíçóÞ ôçò óôïí Frege êáé êáëëéåñãÞ- èçêå êõñßùò óôéò áããëüöùíåò ÷þñåò, êáé ôçí ‘öáéíïìåíïëïãßá’, ðïõ Ý÷åé ôçí åêêßíçóÞ ôçò óôïí Husserl êáé êáëëéåñãÞèçêå ðñïðÜíôùí óôçí Ãåñìáíßá, ôçí Ãáëëßá êáé óå Üëëåò äõôéêï-åõñùðáúêÝò ÷þñåò. Ï Frege êáé ï Husserl Þôáí óýã÷ñïíïé êáé õðÞñîáí áìöüôåñïé ðñùôüôõðïé öéëüóïöïé, êáé ïé èÝóåéò êáé ôùí äýï äåí ìðïñïýí íá åîçãçèïýí ìå âÜóç ü,ôé åß÷å ðñïçãçèåß óôçí éóôïñßá ôçò öéëïóïößáò. Ãíþñéæáí ï Ýíáò ôïí Üëëïí êáé Üóêçóáí êñéôéêÞ ï Ýíáò óôï Ýñãï ôïõ Üëëïõ, áëëÜ äåí ìðüñåóáí íá öèÜóïõí óå ìéá ôåëéêÞ óõìöùíßá, êáé ç áðüóôáóç ìåôáîý ôïõò äéáôçñÞèçêå óôïõò åðéãüíïõò ôïõò êáè’ üëç ôç äéÜñ- êåéá ôïõ áéþíá. Èá éó÷õñéæüìïõí üôé ïé óõíåéóöïñÝò ôïõ Husserl óôçí ëïãéêÞ,
  • 12. ÐÑÏËÏÃÏÓ ÓÔÇÍ ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÊÄÏÓÇ ix ôçí èåùñßá ôçò ãëþóóáò êáé ôçí èåùñßá ôçò áëÞèåéáò äåí Ý÷ïõí ôý÷åé ðëÞñïõò êáôáíüçóçò áðü ôïõò áíáëõôéêïýò öéëïóüöïõò êáé åëðßæù üôé ôï ðáñüí âéâëßï èá åðåêôåßíåé ôïí äéÜëïãï áíÜìåóá óôéò äýï öéëïóïöéêÝò ðáñáäüóåéò. Èá õðïóôÞñéæá, ìÜëéóôá, üôé ç öáéíïìåíïëïãßá ðáñÝ÷åé ìéá âáèýôåñç åðßëõóç ôùí åðéóôçìïëïãéêþí ðñïâëçìÜôùí áðü ü,ôé Ý÷åé åðéôý÷åé ç áíáëõôéêÞ öéëïóïößá. Ç öáéíïìåíïëïãßá ìðïñåß íá ðáñÜó÷åé åðßóçò Ýíá íÝï ðëáßóéï ãéá ôï Ýñãï ïñéóìÝíùí öéëïóüöùí, üðùò åßíáé ï Ludwig Wittgenstein, ï Gilbert Ryle, ï J.L.Austin êáé ï Peter Strawson, åðåéäÞ áêñéâþò åðáí-åíåñãïðïéåß ôçí áßóèçóç ôçò öéëïóïößáò ðïõ âñßóêïõìå óôçí áñ÷áßá åëëçíéêÞ óêÝøç. Ç öáéíïìåíï- ëïãßá ìïéÜæåé ðñïðÜíôùí óôï Ýñãï ôïõ ÐëÜôùíá, ï ïðïßïò åðßóçò äéåñåýíçóå ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ðáñïõóéÜæïíôáé ôá ðñÜãìáôá, êáèþò åóôßáóå ôçí ðñï- óï÷Þ ôïõ óôéò ‘ìïñöÝò’ ôùí ðñáãìÜôùí. Áõôü ôï âéâëßï äåí èÝëåé íá áðïôåëåß ìéá éóôïñéêÞ Þ åîçãçôéêÞ åðåîåñãáóßá ôçò öéëïóïößáò, áëëÜ ìéá Üìåóç åéóáãùãÞ óôï öéëïóïöéêü ýöïò ôçò öáéíïìå- íïëïãßáò. Åëðßæù üôé èá ÷ñçóéìåýóåé êáé ùò áíáäñïìÞ êáé ùò åöáëôÞñéï. Åßèå íá ðáñïõóéÜóåé ôá åðéôåýãìáôá ôïõ ðáñåëèüíôïò ùò ðçãÝò ãéá ôç öéëïóïöéêÞ óêÝøç óôï ìÝëëïí. Robert Sokolowski Washington, D.C. 03-02-2003
  • 13. x ÐÑÏËÏÃÏÓ ÓÔÇÍ ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÊÄÏÓÇ
  • 14. Åõ÷áñéóôßåò Åßìáé õðü÷ñåïò óôïí Gian-Carlo Rota ãéá ôï üôé ðñüôåéíå ôï èÝìá áõôïý ôïõ âéâëßïõ êáé ãéá ôçí åíèÜññõíóÞ ôïõ êáé ôçí áñùãÞ ôïõ êáôÜ ôç óõããñáöÞ ôïõ âéâëßïõ. Óôçí ÅéóáãùãÞ ðåñéãñÜöù ðþò ç óýëëçøç ôïõ âéâëßïõ ðñïÝêõøå óå ìéá óõæÞôçóç ìåôáîý ìáò. Ôï ãåãïíüò üôé äåí ìðïñþ íá ìïéñáóôþ ìáæß ôïõ ôï ðáñüí ïëïêëçñùìÝíï Ýñãï åßíáé ìüíï ìßá áðü ôéò ðïëëÝò ðôõ÷Ýò ôçò ëýðçò ðïõ ðñïêÜëåóå ï ðñüóöáôïò, îáöíéêüò èÜíáôüò ôïõ. Ðïëëïß ößëïé êáé óõíÜäåëöïé Ý÷ïõí äéáôõðþóåé ó÷üëéá åðß ðáëáéüôåñùí ó÷åäßùí ôïõ ÷åéñïãñÜöïõ êáé óå ðïëëÜ óçìåßá Ýêáíá ÷ñÞóç ü÷é ìüíï ôùí éäåþí ôïõò áëëÜ êáé ôùí äéáôõðþóåþí ôïõò. Åßìáé åõãíþìùí óôïõò John Brough, Richard Cobb- Stevens, John Drummond, James Hart, Richard Hassing, Piet Hut, John Smolko, Robert Tragesser, Kelvin White. Ï John McCarthy Þôáí åîáéñåôéêÜ ãåííáéüäùñïò óôéò ðáñáôçñÞóåéò ôïõ. ×ñçóéìïðïßçóá ìéá ðáëáéü- ôåñç åêäï÷Þ áõôÞò ôçò åñãáóßáò ùò âÜóç åíüò ìáèÞìáôïò óôï Catholic University of America êáé åßìáé åõãíþìùí ãéá ôçí áíôáðüêñéóç êáé ôéò ðñïôÜóåéò ôùí öïé- ôçôþí ðïõ óõììåôåß÷áí óå áõôü. ÏñéóìÝíåò áðü ôéò öñÜóåéò ôïõ Amy Singer Þôáí éäéáßôåñá ÷ñÞóéìåò. ÔÝëïò, åßìáé åîáéñåôéêÜ õðü÷ñåïò óôçí Francis Slade ãéá ôéò óêÝøåéò êáé ôéò äéáôõðþóåéò ôçò ðïõ ÷ñçóéìïðïßçóá áðü ôçí áñ÷Þ ùò ôï ôÝëïò áõôïý ôïõ âéâëßïõ, åéäéêüôåñá ãéá ôéò éäÝåò ôçò ó÷åôéêÜ ìå ôçí íåùôåñé- êüôçôá, óôéò ïðïßåò âáóßóôçêá ãéá ôï õëéêü ôïõ ôåëåõôáßïõ êåöáëáßïõ. Áõôü ôï âéâëßï áöéåñþíåôáé óôïí Áäåëöü Owen J. Sadlier, ôïõ ïðïßïõ ç ãåííáéïäùñßá êáé ç öéëïóïöéêÞ êñßóç óÞìáéíáí ôüóï ðïëëÜ ãéá üóïõò åß÷áí ôçí ôý÷ç íá åßíáé ößëïé ôïõ. xi
  • 15. xii Åõ÷áñéóôßåò
  • 16. ÅÉÓÁÃÙÃÇ ÐñïÝëåõóç êáé Óêïðüò ôïõ Âéâëßïõ Ôï ó÷Ýäéï óõããñáöÞò áõôïý ôïõ âéâëßïõ Ý÷åé ôçí áðáñ÷Þ ôïõ óå ìéá óõíïìéëßá ðïõ åß÷á ìå ôïí Gian-Carlo Rota ôçí Üíïéîç ôïõ 1996. ¸äéíå ôüôå ìáèÞìáôá ùò åðéóêÝðôçò êáèçãçôÞò ôùí ìáèçìáôéêþí êáé ôçò öéëïóïößáò óôï Catholic University of America. Ï Rota åß÷å óõ÷íÜ åðéóôÞóåé ôçí ðñïóï÷Þ óå ìéá äéáöïñÜ ìåôáîý ìáèçìá- ôéêþí êáé öéëïóüöùí. Ïé ìáèçìáôéêïß, Ýëåãå, ôåßíïõí íá áöïìïéþíïõí Üìåóá ôá ãñáðôÜ ôùí ðñïãåíÝóôåñùí óôï åóùôåñéêü ôçò äéêÞò ôïõò åñãáóßáò. Äåí êÜíïõí ó÷üëéá åðß ôùí ãñáðôþí ôùí ðñïçãïýìåíùí ìáèçìáôéêþí, áêüìá êáé óôçí ðåñßðôùóç ðïõ Ý÷ïõí åðçñåáóôåß ðÜñá ðïëý áðü áõôïýò. Áðëþò êÜíïõí ÷ñÞóç ôïõ õëéêïý ðïõ âñÞêáí óôïõò óõããñáöåßò ðïõ ìåëÝôçóáí. ¼ôáí óç- ìåéþíåôáé ðñüïäïò óôá ìáèçìáôéêÜ, ïé ýóôåñïé óôï÷áóôÝò óõìðõêíþíïõí ôá åõñÞìáôá êáé ðñï÷ùñïýí. Ëßãïé ìáèçìáôéêïß ìåëåôïýí åñãáóßåò ðåñáóìÝíùí áéþíùí: óõãêñéíüìåíá ìå ôá óýã÷ñïíá ìáèçìáôéêÜ, ôÝôïéá ðáëáéüôåñá ãñáðôÜ öáßíïíôáé óôïõò ìáèçìáôéêïýò ó÷åäüí óáí åñãáóßá åíüò ðáéäéïý. Óôç öéëïóïößá, áíôéèÝôùò, ôá êëáóéêÜ Ýñãá óõ÷íÜ äéáöõëÜóóïíôáé ùò áíôé- êåßìåíá åîÞãçóçò ðáñÜ ùò ðçãÝò ðñïò áîéïðïßçóç. Ïé öéëüóïöïé, ðáñáôç- ñïýóå ï Rota, äåí Ý÷ïõí ôçí ôÜóç íá åñùôïýí: «Ðïý èá ïäçãçèïýìå áðü åäþ ;» áëëÜ, áíôßèåôá, ìáò äßäïõí ðëçñïöïñßåò ãéá ôéò èåùñßåò ôùí ìåãÜëùí óôï÷áóôþí. Êëßíïõí óôï íá ó÷ïëéÜæïõí ðáëáéüôåñá Ýñãá ðáñÜ óôï íá ôá ðá- ñáöñÜæïõí. Ï Rota áíáãíþñéæå ôçí áîßá ôùí ó÷ïëéáóìþí áëëÜ óêåöôüôáí üôé ïé öéëüóïöïé üöåéëáí íá êÜíïõí êÜôé ðáñáðÜíù. ÐÝñá áðü ôï íá ðñïóöÝ- ñïõí åêèÝóåéò ôùí ðáëáéüôåñùí ãñáðôþí, èá Ýðñåðå íá ôá óõìðôýóóïõí êáé íá èÝôïõí ìå ôñüðï Üìåóï ôá æçôÞìáôá, ìéëþíôáò ìå ôç äéêÞ ôïõò öùíÞ êáé åíóùìáôþíïíôáò óôï äéêü ôïõò Ýñãï ü,ôé Ý÷ïõí êÜíåé ïé ðñïãåíÝóôåñïé. Èá xiii
  • 17. xiv ÅÉÓÁÃÙÃÇ Ýðñåðå íá åíåñãïýí áöáéñåôéêÜ üóï êáé ó÷ïëéáóôéêÜ. Ìå öüíôï áõôü ôï éóôïñéêü, ìïõ åßðå ï Rota, ìåôÜ áðü Ýíá ìïõ ìÜèçìá, Ýôóé êáèþò ðáßñíáìå ôïí êáöÝ ìáò óôçí ðáíåðéóôçìéáêÞ êáöåôÝñéá ôïõ Columbus School of Law: «Èá Ýðñåðå íá ãñÜøåéò ìéá åéóáãùãÞ óôç öáéíïìåíïëïãßá. ÁðëÜ ãñÜøå ôçí. Ìçí ðåéò ôé óêÝöèçêáí ï Husserl êáé ï Heidegger, áðëÜ êáé ìüíï íá ðåéò óôïí êüóìï ôé åßíáé ç öáéíïìåíïëïãßá. ×ùñßò åõöÜíôáóôï ôßôëï. ÏíüìáóÝ ôï ‘åéóáãùãÞ óôç öáéíïìåíïëïãßá’». Ìïõ Ýäùóå ôçí åíôýðùóç ìéáò ðïëý êáëÞò óõìâïõëÞò. ÕðÜñ÷ïõí ðïëëÜ âéâëßá êáé Üñèñá ðïõ ó÷ïëéÜæïõí ôïí Husserl: ãéáôß íá ìçí ðñïóðáèÞóåé êáíåßò íá ìéìçèåß ôéò äéÜöïñåò åéóáãùãÝò ðïõ Ýãñáøå ï ßäéïò; Ôïýôï öáéíüôáí óùóôü, êáèþò ç öáéíïìåíïëïãßá ìðïñåß íá óõíå÷ßóåé íá óõìâÜëëåé óçìáíôéêÜ óôçí ôñÝ÷ïõóá öéëïóïößá. Ôï ðíåõìáôéêü ôçò êåöÜëáéï ïõäüëùò Ý÷åé åîáíôëçèåß êáé ç öéëïóïöéêÞ ôçò åíÝñãåéá åßíáé áêüìá åõñÝùò áíáîéïðïßçôç. Ç öáéíïìåíïëïãßá åßíáé ç ìåëÝôç ôçò áíèñþðéíçò åìðåéñßáò êáé ôïõ ôñüðïõ ìå ôïí ïðïßï ìáò ðáñïõóéÜæïíôáé ôá ðñÜãìáôá ìÝóá óå áõôÞ ôçí åìðåéñßá êáé äéá ôçò åìðåéñßáò. Åðé÷åéñåß íá áðïêáôáóôÞóåé ôï íüçìá ôçò öéëïóïößáò ðïõ âñßóêïõìå óôïí ÐëÜôùíá. Äåí ðñüêåéôáé, åðéðëÝïí, ãéá ìéá ìïõóåéáêÞ áíáâß- ùóç áëëÜ ãéá ìéá áíáâßùóç ðïõ áíôéìåôùðßæåé ôá æçôÞìáôá ðïõ åãåßñïíôáé áðü ôç óýã÷ñïíç óêÝøç. Õðåñâáßíåé ôïõò áñ÷áßïõò êáé ôïõò íåüôåñïõò, êáé ðñï- óðáèåß íá åðáí-åíåñãïðïéÞóåé ôç öéëïóïöéêÞ æùÞ óôéò ðáñïýóåò óõíèÞêåò. Ôï âéâëßï ìïõ Ý÷åé, ëïéðüí, ãñáöåß ü÷é ìüíï ãéá íá ðëçñïöïñÞóåé ôïõò áíáãíþ- óôåò ó÷åôéêÜ ìå Ýíá åðéìÝñïõò öéëïóïöéêü êßíçìá, áëëÜ ãéá íá ðñïóöÝñåé ôç äõíáôüôçôá ôçò öéëïóïöéêÞò óêÝøçò óå ìéá åðï÷Þ ðïõ áõôÞ ç óêÝøç Ý÷åé ôåèåß óïâáñÜ õðü åñþôçóç Þ êáé áãíïåßôáé åõñÝùò. ÅðåéäÞ áõôü ôï âéâëßï áðïôåëåß ìéá åéóáãùãÞ óôç öáéíïìåíïëïãßá, ÷ñçóé- ìïðïéþ ôï öéëïóïöéêü ëåîéëüãéï ðïõ áíáðôý÷èçêå óå áõôÞ ôçí ðáñÜäïóç. ×ñç- óéìïðïéþ ëÝîåéò üðùò «áðïâëåðôéêüôçôá», «åíÜñãåéá», «óõãêñüôçóç», «êáôç- ãïñéáêÞ åðïðôåßá», «êüóìïò-ôçò-æùÞò» êáé «åéäçôéêÞ åðïðôåßá». Ùóôüóï, äåí êÜíù ó÷üëéá åðß áõôþí ôùí üñùí óáí íá Þôáí áíïßêåéïé ðñïò ôç äéêÞ ìïõ óêÝøç: ôïõò ÷ñçóéìïðïéþ. Èåùñþ üôé ïíïìáôßæïõí óçìáíôéêÜ öáéíüìåíá êáé èÝëù íá êáôáóôÞóù áõôÜ ôá öáéíüìåíá ðñïóéôÜ óôïõò áíáãíþóôåò áõôïý ôïõ âéâëßïõ. Áõôü ôï âéâëßï äåí é÷íçëáôåß ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï áõôïß êáé Üë- ëïé üñïé åìöáíßóèçêáí óôá ãñáðôÜ ôïõ Husserl, êáé óôï Ýñãï ôïõ Heidegger, ôïõ Merleau-Ponty êáé Üëëùí öáéíïìåíïëüãùí. ×ñçóéìïðïéþ Üìåóá áõôÝò ôéò ëÝîåéò åðåéäÞ Ý÷ïõí áêüìá æùÞ ìÝóá ôïõò. Åßíáé íüìéìï, ãéá ðáñÜäåéãìá, íá ìéëÜìå ãéá ôçí åíÜñãåéá ùò ôÝôïéá, êáé ü÷é ìüíï ãéá ü,ôé åßðå ï Husserl ó÷åôéêÜ ìå ôçí åíÜñãåéá. Áõôïß ïé üñïé äåí ÷ñåéÜæåôáé íá åîçãïýíôáé äåß÷íïíôáò ìüíï ðþò ôïõò ÷ñçóéìïðïßçóáí ïé Üëëïé. Äåí èá ðñÝðåé íá ôïõò êáñöéôóþóïõìå óôïí ôïß÷ï ãéá íá Ý÷ïõìå êÜðïéï êÝñäïò áðü áõôïýò. Ðñïò óôéãìÞí, áò õðåíèõìßóïõìå ìüíï üôé ï Edmund Husserl (1859-1938)
  • 18. Ç öáéíïìåíïëïãßá êáé ôï æÞôçìá ôùí åìöáíßóåùí xv Þôáí ï éäñõôÞò ôçò öáéíïìåíïëïãßáò êáé üôé ôï Ýñãï ôïõ ËïãéêÝò ¸ñåõíåò ìðïñåß äßêáéá íá èåùñçèåß ùò ç áñ÷éêÞ äÞëùóç ôïõ êéíÞìáôïò. Ôï âéâëßï åìöáíßóèçêå óå äýï ìÝñç, ôï 1900 êáé ôï 1901, êáé Ýôóé ç öáéíïìåíïëïãßá îåêßíçóå ìå ôçí ÷á- ñáõãÞ ôïõ íÝïõ áéþíá. Êáèþò âñéóêüìáóôå ðéá óôï ôÝëïò áõôÞò ôçò ÷ñïíéêÞò ðåñéüäïõ, ìðïñïýìå íá ñßîïõìå ôï âëÝììá ìáò ðßóù óôá åêáôü ó÷åäüí ÷ñü- íéá éóôïñßáò ôïõ êéíÞìáôïò. Ï Martin Heidegger (1889-1976), ìáèçôÞò, óõíÜ- äåëöïò êáé áñãüôåñá áíôßðáëïò ôïõ Husserl, õðÞñîå ç óçìáíôéêüôåñç ìïñöÞ ôçò ãåñìáíéêÞò öáéíïìåíïëïãßáò. Ôï êßíçìá Üíèéóå åðßóçò óôç Ãáëëßá, üðïõ áíôéðñïóùðåýôçêå áðü óõããñáöåßò üðùò ï Emmanuel Levinas (1906-1995), ï Jean-Paul Sartre (1905-1980), ï Maurice Merleau-Ponty (1907-1960) êáé ï Paul Ricoeur (1913-). ÓçìáíôéêÞ áíÜðôõîç ôïõ êéíÞìáôïò óçìåéþèçêå óôçí ðñï- åðáíáóôáôéêÞ Ñùóßá êáé óôï ÂÝëãéï, ôçí Éóðáíßá, ôçí Éôáëßá, ôçí Ðïëùíßá, ôçí Áããëßá êáé ôéò ÇíùìÝíåò Ðïëéôåßåò. Ç öáéíïìåíïëïãßá åðçñÝáóå ðïëëÜ Üëëá öéëïóïöéêÜ êáé ðïëéôéóìéêÜ êéíÞìáôá, üðùò ç åñìçíåõôéêÞ, ï óôñïõêôïõ- ñáëéóìüò, ï ëïãïôå÷íéêüò öïñìáëéóìüò, êáé ç áðïäüìçóç. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá üëïõ ôïõ åéêïóôïý áéþíá, õðÞñîå ôï óçìáíôéêüôåñï ìÝñïò áõôïý ðïõ ïíïìÜ- æïõìå ‘åõñùðáúêÞ’ öéëïóïößá, üðùò áõôÞ áíôéôßèåôáé óôçí ‘áíáëõôéêÞ’ ðáñÜ- äïóç ç ïðïßá Ý÷åé êáôáóôåß ï êõñßáñ÷ïò ôýðïò öéëïóïößáò óôçí Áããëßá êáé ôéò ÇíùìÝíåò Ðïëéôåßåò. Ç Öáéíïìåíïëïãßá êáé ôï ÆÞôçìá ôùí Åìöáíßóåùí Ç öáéíïìåíïëïãßá óõíéóôÜ Ýíá óçìáíôéêü öéëïóïöéêü êßíçìá äéüôé áêñéâþò áíôéìåôùðßæåé ôüóï êáëÜ ôï ðñüâëçìá ôùí åìöáíßóåùí. Ôï æÞôçìá ôùí åìöáíß- óåùí Ý÷åé êáôáóôåß ìÝñïò ôïõ áíèñþðéíïõ åñùôÞìáôïò Þäç áðü ôçí Ýíáñîç ôçò öéëïóïößáò. Ïé óïöéóôÝò äéá÷åéñßóôçêáí ôéò åìöáíßóåéò ìÝóá áðü ôç ìáãåßá ôùí ëÝîåùí êáé ï ÐëÜôùíáò áðÞíôçóå óå ü,ôé åßðáí. Áðü ôüôå, ïé åìöáíßóåéò Ý÷ïõí ðïëëáðëáóéáóôåß êáé äéïãêùèåß óå ôåñÜóôéï âáèìü. Ôéò äçìéïõñãïýìå ü÷é ìüíï ìÝóá áðü ôéò ëÝîåéò ðïõ ëÝåé Þ ãñÜöåé ôï Ýíá ðñüóùðï óôï Üëëï, áëëÜ áðü ôá ìéêñüöùíá, ôá ôçëÝöùíá, ôéò ôáéíßåò êáé ôçí ôçëåüñáóç, üðùò êáé ìÝóù õðïëïãéóôþí êáé ôïõ äéáäéêôýïõ, êáé ìÝóù ôçò ðñïðáãÜíäáò êáé ôçò äéáöÞìéóçò. Ïé ôñüðïé ðáñïõóßáóçò êáé áíáðáñïõóßáóçò ðïëëáðëáóéÜæïíôáé êáé ãïçôåõôéêÜ æçôÞìáôá ðñïêýðôïõí: ùò ðñïò ôé Ýíá ìÞíõìá ìÝóù çëåêôñï- íéêïý ôá÷õäñïìåßïõ äéáöÝñåé áðü Ýíá ôçëåöþíçìá Þ áðü Ýíá ãñÜììá; Ðïéïò ìáò áðåõèýíåôáé üôáí äéáâÜæïõìå ìéá óåëßäá óôï äéáäßêôõï; Ùò ðñïò ôé Ý÷ïõí äéáöïñïðïéçèåß ïé áêñïáôÝò, ïé ïìéëçôÝò êáé ç óõíïìéëßá åîáéôßáò ôïõ ôñüðïõ ìå ôïí ïðïßï åðéêïéíùíïýìå ôþñá; ¸íáò áðü ôïõò êéíäýíïõò ðïõ äéáôñÝ÷ïõìå ôþñá åßíáé üôé, ìå ôçí ôå÷íïëï- ãéêÞ åîÜðëùóç ôùí åéêüíùí êáé ôùí ëÝîåùí, ôï êáèåôß ìïéÜæåé íá áðïóõíôßèåôáé
  • 19. xvi ÅÉÓÁÃÙÃÇ óå áðëÝò åìöáíßóåéò. Èá ìðïñïýóáìå íá äéáôõðþóïõìå áõôü ôï ðñüâëçìá ìå âÜóç ôïõò üñïõò ôùí ðáñáêÜôù ôñéþí èåìáôéêþí: ìÝñç êáé üëïí, ôáõôüôçôá ìÝóá óôçí ðïëëüôçôá, ðáñïõóßá/áðïõóßá. Öáßíåôáé ëïéðüí üôé ôþñá êáôáêëõ- æüìáóôå áðü áðïóðÜóìáôá ðïõ äåí áíÞêïõí óå Ýíá üëïí, áðü ðïëëüôçôåò áðï- óôåñçìÝíåò ôáõôüôçôáò, êáé áðü ðïëëáðëÝò áðïõóßåò ÷ùñßò êáìéÜ ðáñáìüíéìç ðñáãìáôéêÞ ðáñïõóßá. ¸÷ïõìå Ýíá bricolage êáé ôßðïôå Üëëï, êáé íïìßæïõìå üôé ìðïñïýìå ìÜëéóôá íá åöåõñßóêïõìå ôïõò åáõôïýò ìáò êáôÜ ôý÷ç, óõíáñ- ìïëïãþíôáò åîõðçñåôéêÝò êáé åõ÷Üñéóôåò, áëëÜ ðñïóùñéíÝò, ôáõôüôçôåò ìÝóá áðü êïììÜôéá ðïõ âñßóêïõìå ãýñù ìáò. Ðåñéìáæåýïõìå áðïóðÜóìáôá ãéá íá óôçñé÷èïýìå áðÝíáíôé óôçí êáôáóôñïöÞ ìáò. Óå áíôßèåóç ðñïò áõôÞ ôç ìåôá-íåùôåñéêÞ êáôáíüçóç ôùí åìöáíßóåùí, ç öáéíïìåíïëïãßá, óôçí êëáóéêÞ ôçò ìïñöÞ, åðéìÝíåé óôï üôé ôá ìÝñç ìðïñïýí íá êáôáíïçèïýí ìüíï óôï öùò ôùí êáôÜëëçëùí ïëïôÞôùí, üôé ïé ðïëëüôçôåò ôùí öáéíïìÝíùí õðïêñýðôïõí ôáõôüôçôåò, êáé üôé ïé áðïõóßåò äåí Ý÷ïõí íüçìá åêôüò åÜí áíôéðáñáôßèåíôáé óå ðáñïõóßåò ðïõ ìðïñïýí íá ãßíïõí ðñïóéôÝò ìÝóù ôùí ðñþôùí. Ç öáéíïìåíïëïãßá õðïóôçñßæåé üôé ç ôáõôüôçôá êáé ç êá- ôáíïçôüôçôá åßíáé äéáèÝóéìåò óôá ßäéá ôá ðñÜãìáôá êáé üôé åìåßò ïñéæüìáóôå ùò áõôïß óôïõò ïðïßïõò äßäïíôáé ôÝôïéåò ôáõôüôçôåò êáé êáôáíïçôüôçôåò. Ìðï- ñïýìå íá äïýìå ìå åíÜñãåéá ôï ðþò åßíáé ôá ðñÜãìáôá: üôáí ôï ðñÜôôïõìå, áíáêáëýðôïõìå ôá ðñÜãìáôá áëëÜ áíáêáëýðôïõìå êáé ôïõò åáõôïýò ìáò, ôïõò áðïêáëýðôïõìå ùò äïôéêÝò áõôÞò ôçò äéÜíïéîçò, ùò áõôïýò óôïõò ïðïßïõò åì- öáíßæïíôáé ôá ðñÜãìáôá. ¼÷é ìüíï ìðïñïýìå íá óêåöèïýìå ôá ðñÜãìáôá ðïõ ìáò äßäïíôáé óôçí åìðåéñßá, áëëÜ ìðïñïýìå åðßóçò íá êáôáíïÞóïõìå ôïõò åáõôïýò ìáò ùò áõôïýò ðïõ ôá óêÝöôïíôáé. Ç öáéíïìåíïëïãßá åßíáé áêñéâþò áõôü ôï åßäïò êáôáíüçóçò: ç öáéíïìåíïëïãßá åßíáé ç áõôï-áíáêÜëõøç ôïõ ëü- ãïõ åðß ôçò ðáñïõóßáò êáôáíïçôþí áíôéêåéìÝíùí. Ïé áíáëýóåéò óå áõôü ôï âéâëßï ðáñïõóéÜæïíôáé óôïí áíáãíþóôç ùò ìéá äéáóÜöçóç ãéá ôï ôé óçìáßíåé üôé åðéôñÝðïõìå óôá ðñÜãìáôá íá åìöáíßæïíôáé êáé ôé óçìáßíåé ôï üôé åßìáóôå ïé äïôéêÝò ôçò åìöÜíéóÞò ôïõò. Ðïëëïß öéëüóïöïé Ý÷ïõí éó÷õñéóôåß üôé èá ðñÝ- ðåé íá ìÜèïõìå íá æïýìå äß÷ùò ‘áëÞèåéá’ êáé ‘ëïãéêüôçôá’, áëëÜ áõôü ôï âéâëßï ðñïóðáèåß íá äåßîåé üôé, åÜí èÝëïõìå íá åßìáóôå áíèñþðéíá üíôá, ìðïñïýìå êáé ðñÝðåé íá åîáóêÞóïõìå ôçí õðåõèõíüôçôá êáé ôçí êáôï÷Þ ôçò áëÞèåéáò. Ó÷åäéÜãñáììá ôïõ Âéâëßïõ Ç åéóáãùãÞ ìïõ óôç öáéíïìåíïëïãßá ÷ñçóéìïðïéåß åí ãÝíåé ôçí ïñïëïãßá ðïõ äéáìïñöþèçêå áðü ôïí Husserl êáé ðïõ Ý÷åé ðáãéùèåß óôï êßíçìá. Óôï ÊåöÜ- ëáéï 1, óõæçôþ ôçí áðïâëåðôéêüôçôá, ôï êåíôñéêü èÝìá ôçò öáéíïìåíïëïãßáò, êáé åðåîçãþ ãéáôß áðïôåëåß Ýíá óçìáíôéêü æÞôçìá óôçí ôñÝ÷ïõóá öéëïóïöéêÞ
  • 20. Ó÷åäéÜãñáììá ôïõ Âéâëßïõ xvii êáé ãåíéêüôåñá ðïëéôéóìéêÞ ìáò êáôÜóôáóç. Ôï ÊåöÜëáéï 2 áíáðôýóóåé Ýíá áðëü ðáñÜäåéãìá ôïõ åßäïõò ôçò áíÜëõóçò ðïõ ðáñÝ÷åé ç öáéíïìåíïëïãßá, ãéá íá äþóåé óôïí áíáãíþóôç ìéá áßóèçóç ãéá ôï ýöïò ôçò óêÝøçò ôçò. Ôï ÊåöÜëáéï 3 åîåôÜæåé ôñßá óçìáíôéêÜ æçôÞìáôá óôç öáéíïìåíïëïãßá: ìÝñç êáé üëïí, ôáõôüôçôá óôçí ðïëëüôçôá êáé ðáñïõóßá/áðïõóßá. ÁõôÝò ïé ôñåéò ôõðéêÝò äïìÝò äéáôñÝ÷ïõí ôç öáéíïìåíïëïãßá êáé, åÜí åðéêáëåóèïýìå ôçí ðáñïõóßá ôïõò, ðïëëÜ æçôÞìáôá ìðïñïýí íá óõëëçöèïýí ìå åõêïëüôåñï ôñüðï. Èá õðï- óôçñßîù, åðßóçò, üôé åíþ ôá èÝìáôá ‘ìÝñç êáé üëïí’ êáé ‘ôáõôüôçôá óôçí ðïëëü- ôçôá’ (ôï Ýíá óôá ðïëëÜ) âñßóêïíôáé óå üëåò ó÷åäüí ôéò öéëïóïöéêÝò ó÷ïëÝò, ç ñçôÞ êáé åìâñéèÞò ìåëÝôç ôïõ ðñïâëÞìáôïò ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò Ý÷åé ôçí êáôáãùãÞ ôçò óôç öáéíïìåíïëïãßá. Óå áõôü ôï óçìåßï ôïõ âéâëßïõ, áöïý èá Ý÷ïõìå ðáñïõóéÜóåé Ýíáí áñéèìü öáéíïìåíïëïãéêþí áíáëýóåùí, èá åßíáé äõíáôüí íá êÜíïõìå Ýíá âÞìá ðßóù ãéá íá åîçãÞóïõìå ôé åßäïõò öéëïóïößá åßíáé ç öáéíïìåíïëïãßá êáé íá äåßîïõìå ùò ðñïò ôé ï ôñüðïò óêÝøçò ôçò äéáöÝñåé áðü ôçí ðñï-öéëïóïöéêÞ åìðåéñßá. Áõôüò ï áñ÷éêüò ïñéóìüò ôçò öáéíïìåíïëïãßáò äßäåôáé óôï ÊåöÜëáéï 4, üðïõ ç ‘öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç’ äéáêñßíåôáé áðü ôçí ‘öõóéêÞ óôÜóç’. Ôá åðüìåíá ôñßá ÊåöÜëáéá áíáðôýóóïõí óõãêåêñéìÝíåò öáéíïìåíïëïãéêÝò Ýñåõíåò óå äéáöïñåôéêÝò ðåñéï÷Ýò ôçò áíèñþðéíçò åìðåéñßáò. Ôï ÊåöÜëáéï 5 åóôéÜæåé óôçí êáô’áßóèçóç áíôßëçøç1 êáé óôéò äýï åêäï÷Ýò ôçò, ôçí áíÜìíçóç êáé ôçí öáíôáóßá. ÅîåôÜæåé áõôü ðïõ èá ìðïñïýóáìå íá ïíïìÜóïõìå ‘åóùôå- ñéêÞ’ ìåôáôñïðÞ ôùí áíôéëÞøåþí ìáò: ðÝñá áðü ôï íá âëÝðïõìå êáé íá áêïýìå ðñÜãìáôá, åðáí- åíèõìïýìáóôå, ðñï-ëáìâÜíïõìå êáé öáíôáæüìáóôå êáé, åíåñ- ãþíôáò ìå áõôü ôïí ôñüðï, æïýìå ìéá éäéùôéêÞ, ó÷åäüí êñõöÞ, óõíåéäçóéáêÞ æùÞ. Ôï ÊåöÜëáéï 6 óôñÝöåôáé óå ìéá ðéï äçìüóéá ìåôáôñïðÞ ôùí áíôéëÞøåþí ìáò, óôç ìåôáôñïðÞ ôïõò óå ëÝîåéò, åéêüíåò êáé óýìâïëá. Åäþ Ý÷ïõìå óõ- íåßäçóç åîùôåñéêþí áíôéêåéìÝíùí ðïõ äåí äßäïíôáé áðëþò óôçí áíôßëçøç áëëÜ ðïõ åñìçíåýïíôáé ùò åéêüíåò Þ ëÝîåéò Þ ùò Üëëá åßäç áíáðáñáóôÜóåùí. ÔÝëïò, ôï ÊåöÜëáéï 7 åéóÜãåé ôï èÝìá ôçò êáôçãïñéáêÞò óêÝøçò, äçëáäÞ ôçò óêÝøçò ðïõ ü÷é ìüíï áíôéëáìâÜíåôáé ðñÜãìáôá áëëÜ ôá äéáñèñþíåé, åìöáíßæïíôáò ü÷é ìüíï áðëÜ áíôéêåßìåíá áëëÜ êáé äéåõèåôÞóåéò áíôéêåéìÝíùí êáé êáôáóôÜóåéò- ðñáãìÜôùí. Óôçí êáôçãïñéáêÞ óêÝøç êéíïýìáóôå áðü ôçí åìðåéñßá áðëþí áíôéêåéìÝíùí óôçí ðáñïõóßáóç äéáíïçôéêþí áíôéêåéìÝíùí. Áõôü ôï êåöÜëáéï åìðåñéÝ÷åé áêüìá ìéá óçìáíôéêÞ åðåîåñãáóßá ôïõ æçôÞìáôïò ôùí óçìáóéþí, ôùí íïçìÜôùí êáé ôùí ðñïôÜóåùí. Åðé÷åéñåß íá åðåîçãÞóåé ôéò ‘Ýííïéåò’ êáé ôéò ‘óêÝøåéò’ ùò êÜôé ðéï äçìüóéï áðü ü,ôé óõ÷íÜ ôéò åêëáìâÜíïõìå. Ðñïóðáèåß íá äåßîåé üôé ôá íïÞìáôá êáé ïé ðñïôÜóåéò äåí áðïôåëïýí øõ÷ïëïãéêÝò, íïç- ôéêÝò Þ åííïéáêÝò ïíôüôçôåò. Ôï íá êáôáíïåßò ôéò ðñïôÜóåéò êáé ôá íïÞìáôá ìå 1 [ÓôÌ] ‘Êáô’ áßóèçóç áíôßëçøç’: Wahrnehmung, perception. Óôï åîÞò áðëþò: áíôßëçøç.
  • 21. xviii ÅÉÓÁÃÙÃÇ ôï óùóôü ôñüðï áðïôåëåß Ýíá êñßóéìï æÞôçìá üôáí óõæçôÜìå ãéá ôçí öýóç ôçò áëÞèåéáò, éäéáßôåñá óôï öéëïóïöéêü êëßìá ðïõ Ý÷åé äçìéïõñãÞóåé ç óýã÷ñïíç öéëïóïößá. Ôá ÊåöÜëáéá 5 Ýùò 7 ðñïóöÝñïõí, ëïéðüí, öáéíïìåíïëïãéêÝò ðåñé- ãñáöÝò ôñéþí ðåñéï÷þí ôçò åìðåéñßáò: ôïõ ‘åóùôåñéêïý’ ðåäßïõ ôçò áíÜìíçóçò êáé ôçò öáíôáóßáò, ôïõ ‘åîùôåñéêïý’ ðåäßïõ ôùí áíôéëçðôþí áíôéêåéìÝíùí, ôùí ëÝîåùí, ôùí åéêüíùí êáé ôùí óõìâüëùí, êáé ôïõ ‘äéáíïçôéêïý’ ðåäßïõ ôùí êá- ôçãïñéáêþí áíôéêåéìÝíùí. Ôï ÊåöÜëáéï 8 åîåôÜæåé ôïí åáõôü Þ ôï åãþ ùò ôçí ôáõôüôçôá ðïõ éäñýåôáé ìáæß ìå üëåò ôéò áðïâëåðôéêüôçôåò ðïõ ðåñéãñÜöçóáí ðñïçãïõìÝíùò. Ï åáõôüò ðåñéãñÜöåôáé ùò ï õðåýèõíïò öïñÝáò ôçò áëÞèåéáò. Ôáõôïðïéåßôáé ÷Üñç óôéò áíáìíÞóåéò êáé ôéò ðñï-ëÞøåéò, üóï êáé ÷Üñç óôçí äéõðïêåéìåíéêÞ åìðåéñßá, êáé åðéôåëåß ôá ãíùóôéêÜ åíåñãÞìáôá ìÝóù ôùí ïðïßùí ðáñïõóéÜæïíôáé õøçëüôåñá, äéáíïçôéêÜ áíôéêåßìåíá, üðùò êáôáóôÜóåéò-ðñáãìÜôùí êáé óýíïëá. Ï åáõôüò åßíáé áõôüò ðïõ ëáìâÜíåé ôçí åõèýíç ãéá üóá õðïóôçñßæåé. Ôï æÞôçìá ôïõ åáõôïý ïäçãåß, êáôÜ ëïãéêÞ áêïëïõèßá, óôï ÊåöÜëáéï 9, óôï èÝìá ôïõ ÷ñüíïõ êáé ôçò åóùôåñéêÞò óõíåßäçóçò ôïõ ÷ñüíïõ, ç ïðïßá õðüêåéôáé ôçò ôáõôüôçôáò ôïõ åáõôïý. Ç ÷ñïíéêüôçôá åßíáé ç óõíèÞêç äõíáôüôçôáò ôùí áíôéëÞøåùí, ôùí áíáìíÞóåùí êáé ôùí ðñï-ëÞøåùí êáé ôïõ åáõôïý ðïõ æåé ìÝóá ôïõò. ÔÝëïò, ôï ÊåöÜëáéï 10 åîåôÜæåé ôïí êüóìï üðïõ åíïéêåß ï åáõôüò, ôïí ‘êüóìï-ôçò-æùÞò’, åíôüò ôïõ ïðïßïõ Ý÷ïõìå ôçí Üìåóç åìðåéñßá ôùí ðñáãìÜôùí ãýñù ìáò. Áõôüò ï êüóìïò åßíáé ôï èåìÝëéï åðß ôïõ ïðïßïõ âáóßæïíôáé ïé óýã÷ñïíåò öõóéêÝò åðéóôÞìåò. Ïé åðéóôÞìåò äåí ðáñÝ÷ïõí Ýíáí åíáëëáêôéêü êüóìï óå ó÷Ýóç ìå áõôüí óôïí ïðïßï æïýìå, áëëÜ áðü áõôüí áíáäýïíôáé êáé óå áõôüí ðñÝðåé êáé ðÜëé íá åíóùìáôþíïíôáé. Áõôü ôï ÊåöÜëáéï óõæçôÜ åðßóçò, ðïëý ðåñéëçðôéêÜ, ôï èÝìá ôçò äéõðïêåéìåíéêüôçôáò. Ôï ÊåöÜëáéï 11 óôñÝöåôáé óå áõôü ðïõ ïíïìÜæïõìå öáéíïìåíïëïãßá ôïõ ëüãïõ. Äåí åîåôÜæåé áðëÜ êáé ìüíï ôéò äéÜöïñåò áðïâëåðôéêüôçôåò ðïõ åîá- óêïýìå, áëëÜ åéäéêÜ åêåßíåò ðïõ ïäçãïýí óôçí áëÞèåéá ôùí ðñáãìÜôùí, áõôÝò ðïõ èá ìðïñïýóáí íá êëçèïýí ‘åíÜñãåéåò’. Åßíáé åéäéêÜ óå áõôü ôï ÊåöÜ- ëáéï ðïõ èá äïýìå ðþò ç öáéíïìåíïëïãßá óõëëáìâÜíåé ôïí áíèñþðéíï íïõ êáé ôïí áíèñþðéíï ëüãï Ýôóé üðùò åßíáé äéáôåôáãìÝíïé ðñïò ôçí áëÞèåéá. Ôï ÊåöÜëáéï 12 óõæçôÜ ôçí åéäçôéêÞ åðïðôåßá, ôï åßäïò ôçò áðïâëåðôéêüôçôáò ðïõ äéáíïßãåé ïõóéáóôéêÜ ãíùñßóìáôá ôùí ðñáãìÜôùí, ãíùñßóìáôá ÷ùñßò ôá ïðïßá ôá ðñÜãìáôá äåí èá ìðïñïýóáí íá õðÜñîïõí. Ç åéäçôéêÞ åíÜñãåéá äåí öèÜíåé ìüíï óôçí ãåãïíéêÞ áëÞèåéá áëëÜ óôçí ïõóéáêÞ áëÞèåéá. Áõôü ôï ÊåöÜëáéï áðïôåëåß ìéá ðåñáéôÝñù áíÜðôõîç ôçò öáéíïìåíïëïãßáò ôïõ ëüãïõ. Ôá ôåëåõôáßá äýï ÊåöÜëáéá ôïõ âéâëßïõ åðéóôñÝöïõí óôï åñþôçìá ôé åßíáé ç öáéíïìåíïëïãßá. Ç öáéíïìåíïëïãßá ðåñéåãñÜöç áñ÷éêÜ óôï ÊåöÜëáéï 4, áëëÜ ôþñá ìðïñåß íá äïèåß ìéá ðéï ðëÞñçò ðåñéãñáöÞ ôçò. Ôï ÊåöÜëáéï 13 öáíåñþíåé ôç öýóç ôçò öéëïóïöéêÞò óêÝøçò, äéáêñßíïíôáò ôç öáéíïìåíïëïãéêÞ
  • 22. Ó÷åäéÜãñáììá ôïõ Âéâëßïõ xix áíáóôü÷áóç áðü áõôü ðïõ ïíïìÜæù ðñïôáóéáêÞ áíáóôü÷áóç (Ýíá áðü ôá èÝ- ìáôá ôïõ Êåöáëáßïõ 7). Åäþ, óôï ÊåöÜëáéï 13, èá äåé÷èåß üôé ç öéëïóïößá, Þ ç öáéíïìåíïëïãßá, äåí óõíéóôÜ áðëÜ êáé ìüíï ìéá äéáóÜöçóç óçìáóéþí áëëÜ êÜôé ðïõ ïäçãåß âáèýôåñá. Ïé äéáêñßóåéò ðïõ ìåëåôþíôáé óå áõôü ôï ÊåöÜëáéï öáíåñþíïõí ìå óáöÞíåéá áìöüôåñá: êáé ôï ôé åßíáé ç öéëïóïößá êáé ôï ôé åßíáé ïé Ýííïéåò, ôá íïÞìáôá êáé ïé ðñïôÜóåéò. ÔÝëïò, óôï ÊåöÜëáéï 14, ðñïóðáèþ íá ðåñéãñÜøù ôç öáéíïìåíïëïãßá áíôéèÝôïíôÜò ôçí ðñïò ôç íåùôåñéêÞ êáé ôç ìåôáíåùôåñéêÞ óêÝøç, êáé ðñïèÝôù Ýíá óýíôïìï ó÷üëéï ãéá ôï ðþò ìðïñåß íá äéáêñéèåß áðü ôç ÈùìéóôéêÞ öéëïóïößá. Ïñßæù ôç öáéíïìåíïëïãßá ôáîéèåôþ- íôáò ôçí óôçí ðáñïýóá éóôïñéêÞ êáôÜóôáóç. Ç óýã÷ñïíç öéëïóïößá Ý÷åé äýï êýñéá óôïé÷åßá, ôçí ðïëéôéêÞ öéëïóïößá êáé ôçí åðéóôçìïëïãßá, êáé ç öáéíïìå- íïëïãßá èßãåé ñçôÜ ìüíï ôï äåýôåñï. Ùóôüóï, êáèþò åîåôÜæåé ôïí áíèñþðéíï ëüãï Ýôóé üðùò åßíáé äéáôåôáãìÝíïò ðñïò ôçí åíÜñãåéá êáé ôçí áëÞèåéá, ç öáéíï- ìåíïëïãßá ìðïñåß íá èßîåé Ýììåóá êáé èÝìáôá ôçò íåüôåñçò ðïëéôéêÞò èåùñßáò. ÅÜí ôá áíèñþðéíá üíôá äéáêñßíïíôáé ãéá ôçí éêáíüôçôÜ ôïõò íá ãíùñßæïõí ôçí áëÞèåéá, ôüôå ç ðïëéôéêÞ êáé ç éäéüôçôá ôïõ ðïëßôç ëáìâÜíïõí Ýíá îå÷ùñéóôü íüçìá. ÅîåôÜæïíôáò ôïí ëüãï ùò ôåëåïëïãéêÜ ðñïóáíáôïëéóìÝíï ðñïò ôçí áëÞ- èåéá, ç öáéíïìåíïëïãßá ìïéÜæåé ìå ôçí ÈùìéóôéêÞ öéëïóïößá, ç ïðïßá áíôéðñï- óùðåýåé ìéá ðñï-íåüôåñç êáôáíüçóç ôïõ åßíáé êáé ôïõ íïõ, áëëÜ äéáöÝñåé áðü ôïí Èùìéóìü ùò ðñïò ôï üôé äåí ðñïóåããßæåé ôç öéëïóïößá ìÝóá áðü ôçí âéâëéêÞ áðïêÜëõøç. Êáé ç öáéíïìåíïëïãßá êáé ï Èùìéóìüò áðïôåëïýí åíáëëáêôéêÝò ðñïôÜóåéò óå ó÷Ýóç ìå ôï íåüôåñï ðñüãñáììá óêÝøçò, áëëÜ ôï ðñÜôôïõí ìå äéáöïñåôéêïýò ôñüðïõò, êáé áíôéèÝôïíôÜò ôåò ìåôáîý ôïõò êåñäßæïõìå ìéá ðå- ñáéôÝñù äéáóÜöçóç ôçò öáéíïìåíïëïãßáò ùò ìéáò ìïñöÞò ôçò öéëïóïößáò. Ôï âéâëßï åéóÜãåé ôïí áíáãíþóôç óôçí ïñïëïãßá êáé ôéò éäÝåò ìéáò áðü ôéò êýñéåò êáôåõèýíóåéò áíÜðôõîçò ôçò öéëïóïößáò óôïí åéêïóôü áéþíá. ÁõôÞ ç êáôåýèõíóç áíÜðôõîçò, ç öáéíïìåíïëïãßá, äåí áíÞêåé ìüíï óôï ðáñåëèüí. Ìðïñåß íá äñÜóåé ùò áñùãüò ìáò êáèþò ðñïóðáèïýìå íá èõìßæïõìå óôïõò åáõôïýò ìáò, óôçí Ýíáñîç åíüò íÝïõ áéþíá êáé ìéáò íÝáò ÷éëéåôßáò, ðñÜãìáôá ôá ïðïßá äåí ìðïñïýìå ðïôÝ íá ëçóìïíÞóïõìå ïëüôåëá. Ôï âéâëßï îåêßíçóå óáí ìéá óõæÞôçóç ìåôáîý ôùí ìáèçìáôéêþí êáé ôçò öéëïóïößáò. Åßèå íá ìáò âïçèÞóåé íá êáëëéåñãÞóïõìå ôç æùÞ ôïõ ëüãïõ ðïõ åêöñÜæåôáé êáé óôéò äýï áõôÝò áíèñþðéíåò ðåñéðÝôåéåò.
  • 23. xx ÅÉÓÁÃÙÃÇ
  • 24. ÊåöÜëáéï 1 TÉ ÅIÍÁÉ Ç ÁÐÏÂËÅÐÔÉÊÏÔÇÔÁ ÊÁÉ ÃÉÁÔÉ ÅÉÍÁÉ ÓÇÌÁÍÔÉÊÇ; Ï üñïò ðïõ óõíäÝåôáé åããýôåñá ìå ôç öáéíïìåíïëïãßá åßíáé ç ‘áðïâëåðôéêü- ôçôá’. Ç êåíôñéêÞ èåùñßá ôçò öáéíïìåíïëïãßáò åßíáé ç äéäáóêáëßá üôé êÜèå óõíåéäçóéáêü åíÝñãçìá ðïõ åðéôåëïýìå, êÜèå åìðåéñßá ðïõ Ý÷ïõìå, åßíáé áðï- âëåðôéêÜ: áðïôåëïýí áðü ôçí ïõóßá ôïõò ‘óõíåßäçóç ôéíüò’ Þ ‘åìðåéñßá ôéíüò’. ¼ëç ìáò ç óõíåéäçôüôçôá êáôåõèýíåôáé ðñïò áíôéêåßìåíá. ÅÜí âëÝðù, âëÝðù êÜðïéï ïðôéêü áíôéêåßìåíï, üðùò Ýíá äÝíôñï Þ êÜôé ðáñüìïéï, åÜí öáíôÜæïíôáé, ôï åíÝñãçìá ôçò öáíôáóßáò ðáñïõóéÜæåé Ýíá öáíôáóéáêü áíôéêåßìåíï, üðùò Ýíá áõôïêßíçôï ðïõ ôï ïðôéêïðïéþ íá êáôåâáßíåé ôï äñüìï, åÜí åìðëáêþ óôçí åí- èýìçóç, Ý÷ù ôçí åíèýìçóç åíüò ðáñåëèüíôïò áíôéêåéìÝíïõ, åÜí åìðëáêþ óå ìéá êñßóç, Ý÷ù ôçí áðüâëåøç ìéáò êáôÜóôáóçò-ðñáãìÜôùí Þ åíüò ãåãïíüôïò. ÊÜèå óõíåéäçóéáêü åíÝñãçìá, êÜèå åìðåéñßá, óõóôïé÷åß ðñïò Ýíá áíôéêåßìåíï. ÊÜèå áðüâëåøç Ý÷åé ôï áðïâëåðôéêü ôçò áíôéêåßìåíï. Èá ðñÝðåé íá óçìåéþóïõìå üôé áõôÞ ç Ýííïéá ôçò ‘áðüâëåøçò’ Þ ‘ôïõ ‘áðï- âëåðôéêïý’ äåí èá ðñÝðåé íá óõã÷Ýåôáé ìå ôçí ‘ðñüèåóç’ ðïõ Ý÷ïõìå óôï íïõ ìáò üôáí åíåñãïýìå (‘Áãüñáóå îýëá ìå ôçí ðñüèåóç íá êôßóåé ìéá êáëýâá’, ‘Ðñïôßèåôáé íá ôåëåéþóåé ôç íïìéêÞ Ýíá ÷ñüíï áñãüôåñá’). Ç öáéíïìåíïëïãéêÞ Ýííïéá ôçò áðïâëåðôéêüôçôáò åöáñìüæåôáé êáôáñ÷Üò óôç èåùñßá ôçò ãíþóçò, ü÷é óôç èåùñßá ôçò áíèñþðéíçò ðñÜîçò. Ç öáéíïìåíïëïãéêÞ ÷ñÞóç ôïõ üñïõ åß- íáé êáôÜ êÜðïéï ôñüðï áäÝîéá, åðåéäÞ áíôéôßèåôáé óôç óõíÞèç ÷ñÞóç ðïõ ôåßíåé íá ÷ñçóéìïðïéåß ôçí ‘ðñüèåóç’ ìå ôçí ðñáêôéêÞ ôçò Ýííïéá. Ç öáéíïìåíïëïãéêÞ ÷ñÞóç èá åðéóôñáôåýåé ó÷åäüí ðÜíôá ôçí Ýííïéá ôçò ðñáêôéêÞò ðñüèåóçò ùò áðëÞ óõíõðïäÞëùóç. Ùóôüóï, ç ‘áðïâëåðôéêüôçôá’ êáé ôá óýíèåôÜ ôçò Ý÷ïõí êáôáóôåß ôå÷íéêïß üñïé ôçò öáéíïìåíïëïãßáò êáé äåí õðÜñ÷åé ôñüðïò íá ôïõò áðïöýãïõìå óå ìéá óõæÞôçóç ãéá áõôÞ ôç öéëïóïöéêÞ ðáñÜäïóç. Èá ðñÝðåé 1
  • 25. 2 ÊÅÖ. 1: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÁÐÏÂËÅÐÔÉÊÏÔÇÔÁ; íá êÜíïõìå ôçí áíáãêáßá ðñïóáñìïãÞ ôçò êáé íá êáôáíïïýìå ôç ëÝîç ‘áðï- âëåðôéêüôçôá’ ìå ôçí êýñéá óçìáóßá ôïõ íïçôéêïý Þ ôïõ ãíùóôéêïý êáé ü÷é ôïõ ðñáêôéêïý, ôçò ðñüèåóçò. Óôç öáéíïìåíïëïãßá, ‘ôï áðïâëÝðåéí’ óçìáßíåé ôç óõíåéäçóéáêÞ ó÷Ýóç ðïõ Ý÷ïõìå ìå Ýíá áíôéêåßìåíï. 1.1 Ç ÅãùêåíôñéêÞ Äõó÷Ýñåéá Ç èåùñßá ôçò áðïâëåðôéêüôçôáò èÝôåé, ëïéðüí üôé êÜèå åíÝñãçìá ôçò óõíåß- äçóçò êáôåõèýíåôáé ðñïò Ýíá áíôéêåßìåíï êÜðïéïõ åßäïõò. Ç óõíåßäçóç åßíáé áðü ôçí ïõóßá ôçò ‘óõíåßäçóç ôéíüò’. ¼ôáí, ôþñá, ìáò ðáñïõóéÜæåôáé áõôÞ ç äéäáóêáëßá êáé üôáí ìáò ëÝíå üôé áõôÞ ç èåùñßá âñßóêåôáé óôïí ðõñÞíá ôçò öáéíïìåíïëïãßáò, ìðïñåß êÜëëéóôá íá áíôéäñÜóïõìå ìå Ýíá áßóèçìá áðïãïÞ- ôåõóçò. Ôé õðÜñ÷åé ôï ôüóï óçìáíôéêü óå áõôÞ ôçí éäÝá; Ãéáôß ç öáéíïìåíïëïãßá Ýðñåðå íá äçìéïõñãÞóåé ôüóï èüñõâï ãéá ôçí áðïâëåðôéêüôçôá; Äåí åßíáé áðï- ëýôùò ðñïöáíÝò üôé ç óõíåßäçóç åßíáé óõíåßäçóç ôéíüò, üôé ç åìðåéñßá åßíáé åìðåéñßá åíüò áíôéêåéìÝíïõ êÜðïéïõ åßäïõò; ÔÝôïéåò êïéíïôïðßåò ÷ñåéÜæåôáé Üñáãå íá äçëþíïíôáé; ×ñåéÜæåôáé ðñÜãìáôé íá äéáôõðùèïýí, ãéáôß óôç öéëïóïößá ôùí ôñéþí Þ ôåó- óÜñùí ôåëåõôáßùí áéþíùí, ç áíèñþðéíç óõíåßäçóç êáé åìðåéñßá êáôáíïÞèçêáí ìå Ýíáí üëùò äéáöïñåôéêü ôñüðï. Óôçí ðáñÜäïóç ôïõ Descartes, ôïõ Hobbes êáé ôïõ Locke ðïõ êõñéáñ÷ïýí óôïí ðïëéôéóìü ìáò, Ý÷åé åéðùèåß üôé üôáí Ý÷ïõìå óõíåßäçóç, Ý÷ïõìå åðßãíùóç ôùí åáõôþí ìáò Þ ôùí äéêþí ìáò éäåþí. Ç óõíåß- äçóç ëáìâÜíåôáé ùò Ýíá åßäïò öõóáëßäáò Þ ùò Ýíá êëåéóôü äùìÜôéï. Ï íïõò êëåßíåôáé óå Ýíá êïõôß. Ïé åíôõðþóåéò êáé ïé Ýííïéåò ëáìâÜíïõí ÷þñá óå áõôüí ôïí êëåéóôü ÷þñï, óå áõôüí ôïí êýêëï éäåþí êáé åìðåéñéþí, êáé ç óõíåßäçóÞ ìáò ðñïóáíáôïëßæåôáé ðñïò áõôÜ, ü÷é Üìåóá ðñïò ôá ðñÜãìáôá ‘åêåß Ýîù’. Ìðï- ñïýìå íá ðñïóðáèÞóïõìå íá âãïýìå ðñïò ôá Ýîù åîÜãïíôáò óõìðåñÜóìáôá: ìðïñïýìå íá åðé÷åéñçìáôïëïãÞóïõìå üôé ïé éäÝåò ìáò èá ðñÝðåé íá Ý÷ïõí ðñï- êëçèåß áðü êÜôé Ýîù áðü åìÜò, êáé ìðïñïýìå íá êáôáóêåõÜóïõìå õðïèÝóåéò Þ ìïíôÝëá ãéá ôï ðþò èá ðñÝðåé íá ìïéÜæïõí ôá ðñÜãìáôá, áëëÜ äåí Ý÷ïõìå êáìéÜ Üìåóç åðáöÞ ìáæß ôïõò. ÖèÜíïõìå óôá ðñÜãìáôá ìüíï êáé ìüíï åðé÷åé- ñçìáôïëïãþíôáò ìå âÜóç ôéò íïçôéêÝò ìáò åíôõðþóåéò, ü÷é ìå ôï íá ôá Ý÷ïõìå ðáñüíôá åíþðéüí ìáò. Ç óõíåßäçóÞ ìáò, êáôáñ÷Üò êáé ðñïðÜíôùí, äåí åßíáé óõíåßäçóç ‘ãéá’ ôßðïôå. ÌÜëëïí, åßìáóôå åãêëùâéóìÝíïé óå ü,ôé Ý÷åé ïíïìáóôåß ‘åãùêåíôñéêÞ äõó÷Ýñåéá’: áõôü êáé ìüíï ãéá ôï ïðïßï ìðïñïýìå íá åßìáóôå óß- ãïõñïé êáôáñ÷Üò åßíáé ç äéêÞ ìáò óõíåéäçôÞ ýðáñîç êáé ïé êáôáóôÜóåéò áõôÞò ôçò óõíåßäçóçò. ÁõôÞ ç êáôáíüçóç ôçò áíèñþðéíçò óõíåßäçóçò åíéó÷ýåôáé áðü üóá ãíùñß- æïõìå ãéá ôïí åãêÝöáëï êáé ôï íåõñéêü óýóôçìá. Öáßíåôáé íá åßíáé ðÝñáí
  • 26. § 1.1. Ç ÅãùêåíôñéêÞ Äõó÷Ýñåéá 3 êÜèå áìöéóâÞôçóçò üôé êáèåôß ãíùóôéêü èá ðñÝðåé íá ëáìâÜíåé ÷þñá ‘ìÝóá óôï êåöÜëé’, êáé üôé åßíáé äõíáôüí íá Ý÷ïõìå Üìåóç åðáöÞ áðïêëåéóôéêÜ êáé ìüíï ìå ôéò êáôáóôÜóåéò ôïõ åãêåöÜëïõ. ¢êïõóá êÜðïôå Ýíá äéÜóçìï åðéóôÞ- ìïíá, åéäéêü óôá èÝìáôá ôïõ åãêåöÜëïõ, íá ëÝåé óå ìéá äéÜëåîÞ ôïõ, ó÷åäüí äáêñõóìÝíïò, üôé ìåôÜ áðü ôüóá ÷ñüíéá ìåëåôþí ãéá ôïí åãêÝöáëï, äåí ìðï- ñïýóå áêüìá íá åîçãÞóåé ðþò «áõôü ôï üñãáíï óôï ÷ñþìá ôïõ áâïêÜíôï óôï êñáíßï ìáò» èá ìðïñïýóå íá åîÝëèåé áðü ôïí åáõôü ôïõ êáé íá öèÜóåé Ýîù óôïí êüóìï. Èá ìðïñïýóá åðßóçò íá áðïôïëìÞóù íá ðù üôé ó÷åäüí êáèÝíáò ðïõ Ý÷åé ðÜåé óå êïëÝãéï êáé Ý÷åé ðáñáêïëïõèÞóåé ïñéóìÝíá ìáèÞìáôá öõóéï- ëïãßáò, íåõñïëïãßáò Þ øõ÷ïëïãßáò ìÜëëïí èá áíôéìåôùðßæåé ôçí ßäéá äõóêïëßá. Áõôïß ïé öéëïóïöéêïß êáé åðéóôçìïíéêïß ôñüðïé êáôáíüçóçò ôçò óõíåßäç- óçò Ý÷ïõí åîáðëùèåß ó÷åäüí êáèïëéêÜ óôïí ðïëéôéóìü ìáò êáé ç ‘åãùêåíôñéêÞ äõó÷Ýñåéá’ ðïõ ìáò åðéâÜëëïõí ìáò êÜíåé íá íéþèïõìå ðïëý Üâïëá. ÎÝñïõìå ìå ôñüðï åíóôéêôþäç üôé äåí åßìáóôå ðáãéäåõìÝíïé óôçí õðïêåéìåíéêüôçôÜ ìáò, åßìáóôå óßãïõñïé üôé åîåñ÷üìáóôå áðü ôïõò åãêåöÜëïõò ìáò êáé ôéò åóùôåñéêÝò ìáò íïçôéêÝò êáôáóôÜóåéò, áëëÜ äåí îÝñïõìå ðþò íá äéêáéïëïãÞóïõìå áõôÞ ôçí ðåðïßèçóç. Äåí îÝñïõìå ðþò íá äåßîïõìå üôé ç åðáöÞ ìáò ìå ôïí ‘ðñáãìáôéêü êüóìï’ äåí áðïôåëåß ìéá øåõäáßóèçóç, ìéá áðëÞ õðïêåéìåíéêÞ ðñïâïëÞ. Ùò åðß ôï ðëåßóôïí, äåí Ý÷ïõìå éäÝá ãéá ôï ðþò åîåñ÷üìáóôå áðü ôïõò åáõôïýò ìáò, êáé ðéèáíüí ÷åéñéæüìáóôå áõôü ôï èÝìá áðëþò áãíïþíôáò ôï êáé åëðßæïíôáò üôé êáíåßò äåí èá ìáò èÝóåé ó÷åôéêÜ åñùôÞìáôá. ¼ôáí ðñïóðáèïýìå íá óêå- öèïýìå ôï æÞôçìá ôçò áíèñþðéíçò óõíåßäçóçò, åêêéíïýìå áðü ôçí ðñïêåßìåíç üôé åßìáóôå ïëïêëçñùôéêÜ ‘ìÝóá’ êáé íéþèïõìå ìåãÜëç áìç÷áíßá ãéá ôï ðþò èá ìðïñïýóáìå ðïôÝ íá âãïýìå ‘Ýîù’. ÅÜí åßìáóôå áðïóôåñçìÝíïé áðïâëåðôéêüôçôáò, åÜí äåí Ý÷ïõìå Ýíá êïéíü êüóìï, ôüôå äåí åéóáãüìáóôå óå ìéá æùÞ ôïõ ðíåýìáôïò, ôçò åíÜñãåéáò êáé ôçò áëÞèåéáò. Ï êáèÝíáò áðü åìÜò åðéóôñÝöåé óôïí äéêü ôïõ éäéùôéêü êüóìï êáé, óôï ðñáêôéêü åðßðåäï, ï êáèÝíáò åðéôåëåß ôï äéêü ôïõ Ýñãï: ç áëÞèåéá äåí åðéâÜëëåé êáìéÜ áðáßôçóç åðÜíù ìáò. Êáé ðÜëé, îÝñïõìå üôé áõôüò ï ó÷åôé- êéóìüò äåí ìðïñåß íá åßíáé ôï ôÝëïò ôçò üëçò éóôïñßáò. Åðé÷åéñçìáôïëïãïýìå ìåôáîý ìáò ãéá ôï ôé ïöåßëïõìå íá êÜíïõìå êáé ãéá ôï ðïéá åßíáé ôá ãåãïíüôá, áëëÜ öéëïóïöéêÜ êáé ðïëéôéóìéêÜ âñßóêïõìå äõóêïëßá óôï íá åðéêõñþóïõìå ôç öõóéêÞ áðïäï÷Þ åíüò êïéíïý êüóìïõ êáé ôçí éêáíüôçôÜ ìáò íá áíáêáëýðôïõìå êáé íá êïéíïðïéïýìå ôé åßíáé áõôüò ï êüóìïò. Ç Üñíçóç ôçò áðïâëåðôéêüôçôáò Ý÷åé ùò óýóôïé÷ü ôçò ôçí Üñíçóç ôïõ üôé ï íïõò åßíáé ðñïóáíáôïëéóìÝíïò ðñïò ôçí áëÞèåéá. Ìéá áíÜãëõöç äéáôýðùóç ôçò ‘åãùêåíôñéêÞò äõó÷Ýñåéáò’ ìðïñåß íá âñåèåß óôç íïõâÝëá ôïõ Samuel Beckett ìå ôßôëï: Murphy.1 Ðåñßðïõ óôï Ýíá ôñßôï ôïõ 1 S.Beckett, Murphy, Grove Weidenfeld, New York, 1957
  • 27. 4 ÊÅÖ. 1: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÁÐÏÂËÅÐÔÉÊÏÔÇÔÁ; âéâëßïõ, óôï ÊåöÜëáéï 6, ï Beckett äéáêüðôåé ôçí áöÞãçóÞ ôïõ êáé åðé÷åéñåß ìéá «äéêáéïëüãçóç ôçò Ýêöñáóçò ‘ï íïõò ôïõ Murphy’». Ìáò ëÝåé üôé äåí èá ðñïóðáèÞóåé íá ðåñéãñÜøåé «áõôÞ ôç ìç÷áíÞ üðùò ðñÜãìáôé Þôáí» áëëÜ ìüíï «ôÝôïéá ðïõ ï ßäéïò ôçí Ýíéùèå íá åßíáé êáé üðùò ï ßäéïò ôçí åîåéêüíéæå». Ç åéêüíá ðïõ ìáò ðáñïõóéÜæåé åßíáé ç ßäéá ìå åêåßíç ðïõ äéáðéóôþóáìå ùò êïéíÞ óå üëïõò: «Ï íïõò ôïõ Murphy åîåéêüíéæå ôïí åáõôü ôïõ ùò ìéá ìåãÜëç êïßëç óöáßñá, åñìçôéêÜ êëåéóôÞ óôï Ýîù óýìðáí». Åäþ, ï íïõò, ìå ôïí «åóùôåñéêü íïçôéêü ôïõ êüóìï», åêåß, ï Ýîù êüóìïò, ï «åîùôåñéêüò ùò ðñïò ôïí íïõ», ï êáèÝíáò áðïìïíùìÝíïò áðü ôïí Üëëïí. Ùóôüóï, ï íïõò äåí ðôù÷áßíåé åîáéôßáò ôïõ üôé åßíáé Ýôóé ðåñéïñéóìÝíïò. Êáèåôß óôï åîùôåñéêü óýìðáí ìðïñåß íá áíá- ðáñïõóéáóèåß ìÜëëïí óôï åóùôåñéêü ôïõ íïõ, êáé ïé áíáðáñïõóéÜóåéò åßíáé, óýìöùíá ìå ôïí Beckett «åßôå äõíÜìåé, åßôå åíåñãåßá, åßôå êÜôé ôï äõíÜìåé ðïõ ìåôáôñÝðåôáé óå åíåñãåßá åßôå êÜôé ôï åíåñãåßá ðïõ ìåôáôñÝðåôáé óå äõíÜìåé». ÁõôÜ ôá ìÝñç ôïõ íïõ äéáêñßíïíôáé ìåôáîý ôïõò: «ï íïõò íéþèåé üôé ôï åíåñ- ãåßá ìÝñïò ôïõ âñßóêåôáé åðÜíù êáé åßíáé öùôåéíü, åíþ ôï äõíÜìåé ìÝñïò ôïõ âñßóêåôáé êÜôù êáé ÷Üíåôáé óôï óêïôÜäé». Ï íïõò äåí ôïðïèåôåßôáé óå áíþôåñç èÝóç ìüíï óå ó÷Ýóç ìå ôï óýìðáí ôïõ ðñáãìáôéêïý êüóìïõ, áëëÜ ôïðïèåôåßôáé óå áíþôåñç èÝóç êáé óå ó÷Ýóç ìå ôï óþìá ðïõ åßíáé ôï Üëëï ìÝñïò ôïõ Murphy: «ï Murphy Ýíéùèå ëïéðüí ôïí åáõôü ôïõ äéçñçìÝíï óå äýï ìÝñç, Ýíá óþìá êáé Ýíá íïõ». Ìå ôïí Ýíá Þ ôïí Üëëïí ôñüðï, ôï óþìá êáé ï íïõò âñßóêïíôáé óå áëëçëåðßäñáóç: «¸÷ïõí ðñï- öáíþò åðéêïéíùíßá, áëëéþò ï Murphy äåí èá ìðïñïýóå íá îÝñåé üôé Ý÷ïõí êÜôé êïéíü ìåôáîý ôïõò. ÁëëÜ Ýíéùèå ôïí íïõ ôïõ íá åßíáé óùìáôï-óôåãÞò êáé äåí ìðïñïýóå íá êáôáëÜâåé ìÝóá áðü ðïéá ïäü ðñáãìáôïðïéåßôáé ç åðéêïéíùíßá, ïýôå ðþò ïé äýï áõôÝò åìðåéñßåò åðéêáëýðôïõí ç ìéá ôçí Üëëç». Ç áðïìüíùóç ôïõ íïõ áðü ôï óþìá åíÝ÷åé ôçí áðïìüíùóç ôïõ íïõ áðü ôïí êüóìï: «Þôáí äéç- ñçìÝíïò, Ýíá ìÝñïò ôïõ äåí åãêáôÝëåéðå ðïôÝ áõôü ôï äùìÜôéï ôçò íüçóçò ðïõ åîåéêüíéæå ôïí åáõôü ôïõ ùò ìéá óöáßñá ðëÞñç öùôüò ðïõ Ýóâçíå óôï óêïôÜäé, åðåéäÞ äåí õðÞñ÷å Ýîïäïò ðñïò ôá Ýîù». Ðþò ôï óþìá èá ìðïñïýóå íá åðç- ñåÜóåé ôï íïõ Þ ôï áíôßóôñïöï, ðáñÝìåíå ãéá ôïí Murphy ïëüôåëá ìõóôÞñéï: «ç áíÜðôõîç áõôïý ðïõ Ýìïéáæå ùò óõíåííüçóç ìåôáîý äýï ïëïêëçñùôéêÜ îÝ- íùí ìåôáîý ôïõò óôïé÷åßùí ðáñÝìåíå ãéá ôïí Murphy ôüóï áêáôáíüçôç, üóï áêáôáíüçôç Þôáí ãéá áõôüí ç ôçëåêßíçóç Þ ï óõìðõêíùôÞñáò ôïõ Leyden, êáé Ýíá èÝìá åîßóïõ ìéêñïý åíäéáöÝñïíôïò». Ç êáñôåóéáíÞ äõó÷Ýñåéá ðïõ ðåñéãñÜöåé ï Beckett, ëáìâÜíïíôáò ôïí íïõ ùò ìéá ìåãÜëç óöáßñá ðëÞñç öùôüò, ðïõ óâÞíåé üìùò óôï óêïôÜäé, êëåéóôÞ áðÝíáíôé êáé óôï óþìá êáé ôïí êüóìï, åßíáé ç áôõ÷Þò êáôÜóôáóç óôçí ïðïßá âñßóêåôáé ç öéëïóïößá óôéò ìÝñåò ìáò. ÁõôÞ åßíáé ç ðïëéôéóìéêÞ êáôÜóôáóç, ç áíèñþðéíç áõôï- êáôáíüçóç, áðü ôçí ïðïßá èá ðñÝðåé íá åêêéíÞóåé ç öéëï- óïößá. Ðïëëïß áðü åìÜò äåí îÝñïõí ðþò íá áðïöýãïõí íá êáôáíïÞóïõí ôï íïõ
  • 28. § 1.2. Ï Äçìüóéïò ×áñáêôÞñáò ôïõ Íïõ 5 ôïõò ìå ôïí ôñüðï ðïõ êáôåíüçóå ôïí äéêü ôïõ íïõ ï Murphy ôïõ Beckett Áõôü ôï åðéóôçìïëïãéêü äßëçììá åßíáé ï óôü÷ïò ôçò èåùñßáò ôçò áðïâëåðôéêüôçôáò 1.2 Ï Äçìüóéïò ×áñáêôÞñáò ôïõ Íïõ Äåí åßíáé ëïéðüí ïõäüëùò ðåñéôôü íá èÝóåé êáíåßò ôçí áðïâëåðôéêüôçôá óôï ðñïóêÞíéï êáé íá ôçí êáôáóôÞóåé êÝíôñï ôïõ öéëïóïöéêïý óôï÷áóìïý. Äåí áðïôåëåß êïéíïôïðßá íá ðåé êáíåßò üôé ç óõíåßäçóç åßíáé ‘óõíåßäçóç ôéíüò’, óõíåßäçóç áíôéêåéìÝíùí. ÁíôéèÝôùò, áõôÞ ç äÞëùóç Ýñ÷åôáé óå áíôßèåóç ìå ðïëëÝò êïéíÝò ðåðïéèÞóåéò. Ìéá áðü ôéò ðéï óçìáíôéêÝò óõìâïëÝò ôçò öáéíïìå- íïëïãßáò óõíßóôáôáé óôï üôé Ýóðáóå ôçí åãùêåíôñéêÞ äõó÷Ýñåéá, üôé ïäÞãçóå óå Þôôá, óå ìáô, ôçí êáñôåóéáíÞ èåùñßá. Ç öáéíïìåíïëïãßá äåß÷íåé üôé ï íïõò åßíáé êÜôé ôï äçìüóéï, üôé åíåñãåß êáé åìöáíßæåôáé óå áíïéêôü ÷þñï, êáé ü÷é ìüíï ìÝóá óôá äéêÜ ôïõ üñéá. Ôï êáèåôß åßíáé Ýîù. Ïé ßäéåò ïé Ýííïéåò åíüò ‘åóùôåñéêïý íïçôéêïý êüóìïõ’ êáé åíüò ‘êüóìïõ åîùôåñéêïý ùò ðñïò ôïí íïõ’ äåí Ý÷ïõí åóùôåñéêÞ óõíï÷Þ. Áðïôåëïýí ðáñáäåßãìáôá ãéá áõôü ðïõ ï Ezra Pound áðïêÜëåóå «éäÝá-èñüìâïò». Ï íïõò êáé ï êüóìïò óõóôïé÷ïýí ìåôáîý ôïõò. Ôá ðñÜãìáôá åìöáíßæïíôáé óå åìÜò, ôá ðñÜãìáôá äéáíïßãïíôáé ðñáãìá- ôéêÜ, êáé åìåßò, áðü ôçí ðëåõñÜ ìáò, ðñÜãìáôé åêèÝôïõìå, êáé óôïõò åáõôïýò ìáò êáé óôïõò Üëëïõò, ôï ðþò åßíáé ôá ðñÜãìáôá. ÄåäïìÝíïõ ôïõ ðïëéôéóìé- êïý ðåñéâÜëëïíôïò óôï ïðïßï åìöáíßóèçêå ç öáéíïìåíïëïãßá êáé óôï ïðïßï óõíå÷ßæïõìå íá æïýìå, ç åóôßáóç óôçí áðïâëåðôéêüôçôá äåí åßíáé Üìïéñç ìéáò ìåãÜëçò öéëïóïöéêÞò áîßáò. ÈÝôïíôáò ôçí áðïâëåðôéêüôçôá óå óõæÞôçóç, ç öáéíïìåíïëïãßá ìÜò âïçèÜ íá åðáíáêôÞóïõìå ìéá äçìüóéá Ýííïéá óêÝøçò, Ýë- ëïãçò äñáóôçñéüôçôáò êáé áíôßëçøçò. Ìáò âïçèÜ íá áíáëÜâïõìå åê íÝïõ ôçí áíèñþðéíÞ ìáò óõíèÞêç ùò öïñåßò ôçò áëÞèåéáò. ÐÝñá áðü ôï üôé åóôéÜæåé ôçí ðñïóï÷Þ ôçò óôçí áðïâëåðôéêüôçôá ôçò óõ- íåßäçóçò, ç öáéíïìåíïëïãßá áíáêáëýðôåé åðßóçò êáé ðåñéãñÜöåé ðïëëÝò äéá- öïñåôéêÝò áðïâëåðôéêÝò äïìÝò. ¼ôáí ï íïõò ëáìâÜíåôáé, óýìöùíá ìå ôïí Descartes Þ ôïí Locke, ùò ìéá êëåéóôÞ óöáßñá ìå ôïí êýêëï ôùí éäåþí ôçò, ï üñïò ‘óõíåßäçóç’ èåùñåßôáé óõíÞèùò ùò êÜôé áðëþò ìïíïóÞìáíôï. Äåí õöß- óôáíôáé äïìéêÝò äéáöïñÝò óôï åóùôåñéêü ôçò óõíåßäçóçò: õößóôáôáé áðëþò êáé ìüíï ç óõíåéäçôüôçôá. Åðéóçìáßíïõìå ôéò üðïéåò åíôõðþóåéò áíáäýïíôáé ìÝóá ìáò êáé, óôç óõíÝ÷åéá, ôéò äéåõèåôïýìå ìÝóá áðü êñßóåéò Þ ðñïôÜóåéò, ïé ïðïßåò ðñïóðáèïýí íá äçëþóïõí ôé õðÜñ÷åé ‘åêåß Ýîù’. ÁëëÜ ãéá ôç öáéíïìåíïëïãßá, ç áðïâëåðôéêüôçôá ôõã÷Üíåé ìåãÜëçò åóùôåñéêÞò äéáöïñïðïßçóçò. ÕðÜñ÷ïõí äéáöïñåôéêÜ åßäç áðüâëåøçò, ðïõ óõóôïé÷ïýí óå äéáöïñåôéêÜ åßäç áíôéêåéìÝ- íùí. Ãéá ðáñÜäåéãìá, åðéôåëïýìå áíôéëçðôéêÝò áðïâëÝøåéò üôáí âëÝðïõìå Ýíá óýíçèåò õëéêü áíôéêåßìåíï, áëëÜ ðñÝðåé íá åðéôåëÝóïõìå ìéá áðüâëåøç ôçò åéêüíáò üôáí âëÝðïõìå ìéá öùôïãñáößá Þ Ýíá ðßíáêá. ÐñÝðåé íá áëëÜæïõìå
  • 29. 6 ÊÅÖ. 1: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÁÐÏÂËÅÐÔÉÊÏÔÇÔÁ; ôçí áðïâëåðôéêüôçôÜ ìáò: ôï íá ëáìâÜíïõìå êÜôé ùò åéêüíá åßíáé äéáöïñåôéêü áðü ôï íá ôï ëáìâÜíïõìå ùò áðëü áíôéêåßìåíï. Ïé åéêüíåò óõóôïé÷ïýí óôçí áðüâëåøç ôçò åéêüíáò, ôá áíôéëçðôéêÜ áíôéêåßìåíá óõóôïé÷ïýí ðñïò ôçí áíôéëç- ðôéêÞ áðüâëåøç. Êáé ðÜëé Üëëï åßäïò áðïâëåðôéêüôçôáò åßíáé åðß ôù Ýñãù üôáí åêëáìâÜíïõìå êÜôé ùò ëÝîç, Üëëï åßäïò üôáí èõìüìáóôå êÜôé, êáé Üëëï ðÜëé åßäïò üôáí äéáôõðþíïõìå êñßóåéò Þ óõëëÝãïõìå ðñÜãìáôá óå ïìÜäåò. ÁõôÜ êáé Üëëá åßäç áðïâëåðôéêüôçôáò ðñÝðåé íá ðåñéãñáöïýí êáé íá äéáöïñïðïéçèïýí ìåôáîý ôïõò. ÐåñáéôÝñù, ïé ìïñöÝò áðüâëåøçò ìðïñïýí íá óõíõöáßíïíôáé: ôï íá äïýìå êÜôé ùò åéêüíá åìðåñéêëåßåé, ùò óôÞñéãìÜ ôïõ, üôé ôï Ý÷ïõìå êáé ùò áíôéêåßìåíï ôçò áíôßëçøçò. Ç óõíåßäçóç ôçò åéêüíáò ôßèåôáé åðß ôçò áíôé- ëçðôéêÞò óõíåßäçóçò, üðùò êáé ç åéêüíá ðïõ âëÝðïõìå ôßèåôáé ðÜíù óå Ýíá ýöáóìá Þ óå Ýíá êïììÜôé ÷áñôß (ðïõ èá ìðïñïýóå íá éäùèåß åðßóçò áðëÜ ùò Ýíá Ýã÷ñùìï áíôéêåßìåíï). ¢ëëåò áêüìá ìïñöÝò áðïâëåðôéêüôçôáò ìðïñïýí íá äéáêñéèïýí, üðùò åêåß- íåò ðïõ ëáìâÜíïõí ÷þñá üôáí óêåöôüìáóôå ôï ðáñåëèüí. Ôé åßäïò áðïâëåðôé- êüôçôáò åîáóêåßôáé üôáí, áò ðïýìå, ïé áñ÷áéïëüãïé âñßóêïõí äï÷åßá, óôÜ÷ôåò êáé êïììÜôéá ñïý÷ùí, êáé áñ÷ßæïõí íá ìéëïýí ãéá áíèñþðïõò ðïõ Ýæçóáí óå Ýíá óõãêåêñéìÝíï ÷þñï ðñéí áðü ðåíôáêüóéá ÷ñüíéá; Ðþò áõôÜ ôá áíôéêåß- ìåíá, ôá äï÷åßá êáé ïé óôÜ÷ôåò, ðáñïõóéÜæïõí ôá áíèñþðéíá üíôá; Ðþò ðñÝðåé íá ôá ‘åêëÜâïõìå’ þóôå íá ìðïñïýí íá ÷ñçóéìåýïõí ìå áõôüí ôïí ôñüðï; Ôé åßäïò áðïâëåðôéêüôçôáò óõóôïé÷åß óôï íá âñßóêïõìå êáé íá åñìçíåýïõìå êÜôé ùò áðïëßèùìá; Ôé åßäïò áðïâëåðôéêüôçôáò åßíáé åðß ôù Ýñãù üôáí ìéëÜìå ãéá ðñùôüíéá, ãéá íåôñüíéá êáé ãéá êïõÜñêò; Äåí åßíáé ôï ßäéï åßäïò ìå ôçí áðï- âëåðôéêüôçôá ðïõ åßíáé åðß ôù Ýñãù üôáí âëÝðïõìå åéêüíåò êáé óçìáßåò Þ üôáí âëÝðïõìå êÜôé ùò öõôü Þ ùò æþï. ÌåñéêÜ áðü ôá äéëÞììáôá ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå ôçí áôïìéêÞ öõóéêÞ ðñïêýðôïõí äéüôé õðïèÝôïõìå üôé áðïâëÝðïõìå ôéò õðï- áôïìéêÝò ïíôüôçôåò ìå ôïí ßäéï ôñüðï ìå ôïí ïðïßï áðïâëÝðïõìå ôéò ìðÜëåò ôïõ ìðéëéÜñäïõ. Ï äéá÷ùñéóìüò êáé ç äéáöïñïðïßçóç üëùí áõôþí ôùí ìïñöþí áðïâëåðôéêüôçôáò, üðùò êáé ôùí éäéáßôåñùí åéäþí áíôéêåéìÝíùí ðïõ óõóôïé- ÷ïýí ðñïò áõôÝò, áõôü åßíáé ôï Ýñãï ôïõ åßäïõò åêåßíïõ ôçò öéëïóïößáò ðïõ êáëåßôáé öáéíïìåíïëïãßá. ÔÝôïéåò ðåñéãñáöÝò ìÜò âïçèïýí íá êáôáíïÞóïõìå ôçí áíèñþðéíç ãíþóç óå üëåò ôçò ôéò ìïñöÝò, êáé åðßóçò ìáò âïçèïýí íá êáôá- íïÞóïõìå ôïõò ðïëëáðëïýò ôñüðïõò ìå ôïõò ïðïßïõò ó÷åôéæüìáóôå ìå ôïí êüóìï óôïí ïðïßï æïýìå. Ï üñïò ‘öáéíïìåíïëïãßá’ åßíáé ìéá óýíèåóç ôùí åëëçíéêþí ëÝîåùí öáéíü- ìåíïí2 êáé ëüãïò. Óçìáßíåé ôçí äñáóôçñéüôçôá ôïõ íá äßíåéò ëüãï ãéá ðïéêßëá öáéíüìåíá, ãéá ôïõò ðïéêßëïõò ôñüðïõò ìå ôïõò ïðïßïõò ìðïñïýí íá åìöáíß- æïíôáé ôá ðñÜãìáôá. Ìå ôïí üñï öáéíüìåíá åííïïýìå, ãéá ðáñÜäåéãìá, ôéò 2 [ÓôÌ] ÅëëçíéêÜ óôï êåßìåíï.
  • 30. § 1.2. Ï Äçìüóéïò ×áñáêôÞñáò ôïõ Íïõ 7 åéêüíåò óôçí áíôßèåóÞ ôïõò ðñïò ôá áðëÜ áíôéêåßìåíá, ôá ãåãïíüôá ðïõ åí- èõìïýìáóôå óôçí áíôßèåóÞ ôïõò ðñïò ôá ãåãïíüôá ðïõ ðñï-ëáìâÜíïõìå, áíôé- êåßìåíá ôçò öáíôáóßáò óôçí áíôßèåóÞ ôïõò ðñïò áíôéêåßìåíá ôçò áíôßëçøçò, ìáèçìáôéêÜ áíôéêåßìåíá (üðùò ôá ôñßãùíá êáé ôá óýíïëá) óôçí áíôßèåóÞ ôïõò ðñïò æùíôáíÜ ðñÜãìáôá, ôéò ëÝîåéò óôçí áíôßèåóÞ ôïõò ðñïò ôá áðïëéèþìáôá, Üëëïõò áíèñþðïõò óôçí áíôßèåóÞ ôïõò ðñïò ìç-áíèñþðéíá æþá, ôçí ðïëéôéêÞ ðñáãìáôéêüôçôá óôçí áíôßèåóÞ ôçò ðñïò ôçí ïéêïíïìéêÞ. ¼ëá áõôÜ ôá öáéíü- ìåíá ìðïñïýí íá äéåñåõíçèïýí üôáí Ý÷ïõìå åðßãíùóç ôïõ üôé ç óõíåßäçóç åßíáé ‘óõíåßäçóç ôéíüò’, äçëáäÞ äåí åßíáé Ýãêëåéóôç óôï äéêü ôçò äùìÜôéï. Óå áíôß- èåóç ðñïò ôïõò äåóìåõôéêïýò ðåñéïñéóìïýò ôçò öéëïóïößáò ôçò ãíþóçò óôïí Descartes, ôïí Hobbes êáé ôïí Locke, ç öáéíïìåíïëïãßá ëåéôïõñãåß áðåëåõèå- ñùôéêÜ. Ìáò ïäçãåß åêôüò ôùí èõñþí êáé áðïêáèéóôÜ ôïí êüóìï ðïõ ÷Üèçêå åîáéôßáò ôùí öéëïóïöéêþí èåùñéþí ðïõ ìáò öõëÜêéóáí óôï åóùôåñéêü ôçò åãù- êåíôñéêÞò äõó÷Ýñåéáò. Ç öáéíïìåíïëïãßá áíáãíùñßæåé ôçí ðñáãìáôéêüôçôá êáé ôçí áëÞèåéá ôùí öáéíïìÝíùí, ôá ðñÜãìáôá ðïõ åìöáíßæïíôáé. Äåí óõìâáßíåé, üðùò ìáò Ýêáíå íá ðéóôåýïõìå ç êáñôåóéáíÞ ðáñÜäïóç, ùò åÜí ôï ‘åßíáé ùò åéêüíá’ Þ ôï ‘åßíáé ùò áíôéëçðôü áíôéêåßìåíï’ Þ ôï ‘åßíáé ùò óýìâïëï’ íá õößóôáíôáé ìüíï ìÝóá óôï íïõ. Áðïôåëïýí ôñüðïõò ìå ôïõò ïðïßïõò ìðïñïýí íá õðÜñîïõí ôá ðñÜã- ìáôá. Ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï åìöáíßæïíôáé ôá ðñÜãìáôá áðïôåëåß ìÝñïò ôïý åßíáé ôïõò: ôá ðñÜãìáôá åìöáíßæïíôáé ôÝôïéá ðïõ åßíáé, êáé åßíáé ôÝôïéá ðïõ åìöáíßæïíôáé. Ôá ðñÜãìáôá äåí õðÜñ÷ïõí áðëÜ êáé ìüíï: öáíåñþíïõí åðßóçò ôïõò åáõôïýò ôïõò ôÝôïéá ðïõ åßíáé. Ôá æþá Ý÷ïõí Ýíáí ôñüðï åìöÜíéóçò ðïõ åßíáé äéáöïñåôéêüò áðü åêåßíïí ôùí öõôþí, äéüôé ï ïíôïëïãéêüò ôïõò ôñüðïò åßíáé äéáöïñåôéêüò. Ïé åéêüíåò Ý÷ïõí Ýíáí ôñüðï åìöÜíéóçò ðïõ åßíáé äéáöï- ñåôéêüò áðü åêåßíïí ôùí áíôéêåéìÝíùí ôçò åðáíåíèýìçóçò, äéüôé ï ïíôïëïãéêüò ôïõò ôñüðïò åßíáé äéáöïñåôéêüò. Ìéá åéêüíá åßíáé åêåß Ýîù, ðÜíù óôïí êáìâÜ Þ ðÜíù óôï îýëéíï ðëáßóéï. ¸íáò ÷áéñåôéóìüò âñßóêåôáé óôï ÷Ýñé ðïõ êéíåßôáé, åêåß Ýîù, ìåôáîý åêåßíïõ ðïõ ÷áéñåôÜ êáé åêåßíïõ ðïõ ëáìâÜíåé ôïí ÷áéñåôé- óìü. ¸íá ãåãïíüò âñßóêåôáé åêåß üðïõ åßíáé ôïðïèåôçìÝíá ôá óõóôáôéêÜ ôïõ. Ôï ãåãïíüò üôé ôï ãñáóßäé åßíáé õãñü åíõðÜñ÷åé óôï õãñü ãñáóßäé, ü÷é óôï íïõ ìïõ üôáí ðñïöÝñù ôéò áíôßóôïé÷åò ëÝîåéò. Ï íïõò ìïõ åðß ôù Ýñãù äåí åßíáé ðáñÜ áõôüò ðïõ ðáñïõóéÜæåé, óå åìÝíá êáé óôïõò Üëëïõò, ôï ãñáóßäé ùò êÜôé ðïõ åßíáé õãñü. ¼ôáí äéáôõðþíïõìå êñßóåéò, äéáñèñþíïõìå ôçí ðáñïõóßáóç ôùí ìåñþí ôïõ êüóìïõ: äåí äéåõèåôïýìå áðëÜ êáé ìüíï ìÝóá óôï íïõ ìáò éäÝåò êáé Ýííïéåò. ÊÜðïéïò ßóùò áíôéôåßíåé: «Ôé óõìâáßíåé ìå ôéò øåõäáéóèÞóåéò êáé ôá ëÜèç; Åíßïôå ôá ðñÜãìáôá äåí åßíáé üðùò öáßíïíôáé. ºóùò íïìßæù üôé âëÝðù Ýíáí Üíèñùðï, áëëÜ áðïäåéêíýåôáé üôé åßíáé ìüíï Ýíáò èÜìíïò, ßóùò íïìßæù üôé âëÝðù Ýíá ìá÷áßñé, áëëÜ äåí õðÜñ÷åé ôßðïôå. Ðñïöáíþò, ï Üíèñùðïò êáé ôï
  • 31. 8 ÊÅÖ. 1: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÁÐÏÂËÅÐÔÉÊÏÔÇÔÁ; ìá÷áßñé õðÜñ÷ïõí ìüíï óôï íïõ ìïõ. Áõôü äåí äåß÷íåé üôé ôï êáèåôß õðÜñ÷åé óôï íïõ ìïõ;» Ïõäüëùò. Ôï æÞôçìá åßíáé áðëÜ êáé ìüíï üôé ôá ðñÜãìáôá ìðï- ñïýí íá äåß÷íïõí äéáöïñåôéêÜ áðü ü,ôé åßíáé, êáé ìåñéêÝò öïñÝò öáßíåôáé óáí íá Ý÷ïõìå ìéá áíôßëçøç, åíþ óôçí ðñáãìáôéêüôçôá äåí Ý÷ïõìå. ¸íá âñÜäõ, åäþ êáé ðïëëÜ ÷ñüíéá, Þôáí ÷åéìþíáò, ïäçãïýóá ðñïò ôï ãêáñÜæ ìïõ êáé åßäá ìåñéêÜ ‘ãõáëéÜ’ óôï äñüìï ìïõ. ÕðÝèåóá üôé êÜðïéïò èá ðñÝðåé íá åß÷å óðÜóåé Ýíá ìðïõêÜëé. ÐáñêÜñéóá ôï áõôïêßíçôü ìïõ åêåß êïíôÜ óôïí äñüìï, Ý÷ïíôáò ôçí ðñüèåóç íá ãõñßóù ôï åðüìåíï ðñùß ãéá íá êáèáñßóù ôï äñüìï. ¼ôáí åðÝóôñåøá ôçí åðüìåíç ìÝñá, âñÞêá ìüíï ëéìíïýëåò ìå íåñü êáé ìéêñÜ êïì- ìÜôéá ðÜãïõ: áõôü ðïõ åß÷á ‘äåé’ ùò ãõáëß Þôáí ìüíï, óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, ðÜãïò. Óå áõôÞí ôçí åìðåéñßá, áõôü ðïõ åßäá áñ÷éêÜ êáé ç ìåôÝðåéôá äéüñèùóÞ ôïõ äåí åðéôåëÝóèçêáí óôï äùìÜôéï ôïõ íïõ ìïõ. Äåí óõíÝâç ùò åÜí íá áíÝ- ìåéîá ôéò åíôõðþóåéò êáé ôéò Ýííïéåò Þ ùò åÜí íá Ýêáíá ìéá íÝá õðüèåóç ãéá íá åîçãÞóù ôéò éäÝåò ðïõ åß÷á. Ðïëý ìÜëëïí, óõíäÝèçêá ìå ôïí êüóìï ìå äéÜöï- ñïõò ôñüðïõò, êáé áõôÝò ïé ó÷Ýóåéò âáóßóôçêáí óôï ãåãïíüò üôé ï ðÜãïò ìðïñåß íá öáßíåôáé, óå ïñéóìÝíåò ðåñéóôÜóåéò, óáí ãõáëß. Êáèåôß, ðåñéëáìâáíïìÝíïõ ôïõ ‘ãõáëéïý’ êáé ôïõ ðÜãïõ, åßíáé äçìüóéï. Ôá ëÜèç åßíáé êÜôé ôï äçìüóéï, ôï ßäéï åßíáé êáé ç áðüêñõøç êáé ç ðáñáëëáãÞ: üëá áõôÜ åßíáé åßäç öáéíïìÝíùí üðïõ Ýíá ðñÜãìá ëáìâÜíåôáé ùò Üëëï. Ôá ëÜèç, ç áðüêñõøç êáé ç ðáñáëëáãÞ åßíáé ðñáãìáôéêÜ ìå ôïí äéêü ôïõò ôñüðï: áðïôåëïýí äõíáôüôçôåò ôïõ åßíáé êáé áðïæçôïýí ôç äéêÞ ôïõò éäéáßôåñç áíÜëõóç. Áêüìá êáé ïé øåõäáéóèÞóåéò Ý÷ïõí Ýíá üëùò äéêü ôïõò åßäïò ðñáãìáôéêüôçôáò. Áõôü ðïõ óõìâáßíåé üôáí ëáìâÜíåé ÷þñá ìéá øåõäáßóèçóç åßíáé ðùò íïìßæïõìå üôé áíôéëáìâáíüìáóôå êÜôé, åíþ, óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, ôï öáíôáæüìáóôå, êáé áõôÞ ç äéáóÜëåõóç ôçò ôÜîçò ìðï- ñåß íá ëÜâåé ÷þñá ìüíï ùò ðáñáóéôéêü óôïé÷åßï ôùí ßäéùí ôùí ðñáãìáôéêþí áíôéëÞøåùí êáé öáíôáóéþí. Ãéá íá åßíáé êÜðïéïò éêáíüò øåõäáßóèçóçò, èá ðñÝðåé íá Ý÷åé åéóá÷èåß óôï ðáßãíéï ôïý íá áðïâëÝðåé Þ íá óôï÷åýåé áíôéêåß- ìåíá. Äåí èá ìðïñïýóáìå íá Ý÷ïõìå øåõäáéóèÞóåéò, Ýíá äåí åß÷áìå åðßãíùóç ôçò äéáöïñÜò ìåôáîý ôïõ íá áíôéëáìâáíüìáóôå êáé ôïõ íá ïíåéñåõüìáóôå. Áõôü ðïõ åðéôõã÷Üíåé ç öáéíïìåíïëïãßá ìÝóù ôçò èåùñßáò ôçò áðïâëåðôé- êüôçôáò ôçò óõíåßäçóçò åßíáé üôé õðåñâáßíåé ôçí åðéññïÞ ðïõ åß÷áí áóêÞóåé ï Descartes êáé ï Locke åíÜíôéá óôç äçìïóéüôçôá ôïõ íïõ, ðïõ åßíáé åðßóçò åðéññïÞ åíÜíôéá óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôçò åìöÜíéóçò ôùí ðñáãìÜôùí. Ãéá ôç öáéíïìåíïëïãßá äåí õðÜñ÷ïõí ‘øéëÝò’ åìöáíßóåéò, êáé ôßðïôå äåí åßíáé ‘áðëÜ êáé ìüíï’ åìöÜíéóç. Ïé åìöáíßóåéò åßíáé ðñáãìáôéêÝò, áíÞêïõí óôï åßíáé. Ôá ðñÜãìáôá öáíåñþíïíôáé. Ç öáéíïìåíïëïãßá ìÜò åðéôñÝðåé íá áíáãíùñßæïõìå êáé íá áðïêáèéóôïýìå ôïí êüóìï ðïõ öáéíüôáí íá Ý÷åé áðïëåóèåß üôáí Þìá- óôáí öõëáêéóìÝíïé ìÝóá óôïí äéêü ìáò åóùôåñéêü êüóìï åîáéôßáò öéëïóïöé- êþí óõã÷ýóåùí. ÐñÜãìáôá ãéá ôá ïðïßá äçëùíüôáí üôé Þôáí áðëþò êáé ìüíï øõ÷ïëïãéêÜ, áðïäåéêíýåôáé ôþñá üôé åßíáé ïíôïëïãéêÜ, ìÝñïò ôïõ åßíáé ôùí
  • 32. § 1.2. Ï Äçìüóéïò ×áñáêôÞñáò ôïõ Íïõ 9 ðñáãìÜôùí. Ïé åéêüíåò, ïé ëÝîåéò, ôá óýìâïëá, ôá áíôéêåßìåíá ôçò áíôßëçøçò, ïé êáôáóôÜóåéò- ðñáãìÜôùí, ïé Üëëïé íüåò, ïé íüìïé êáé ïé êïéíùíéêÝò óõìâÜ- óåéò, üëá áíáãíùñßæïíôáé ôþñá ùò êÜôé ôï ðñáãìáôéêü åêåß Ýîù, ùò ìåôÝ÷ïíôá óôï åßíáé, ùò êÜôé éêáíü íá åìöáíßæåôáé óýìöùíá ìå ôïí äéêü ôïõ éäéáßôåñï êÜèå öïñÜ ôñüðï. ÁëëÜ ç öáéíïìåíïëïãßá êÜíåé êÜôé ðåñéóóüôåñï áðü ôï íá áðïêáèéóôÜ áõôü ðïõ ÷Üèçêå. Áõôü ôï êïììÜôé ôïõ Ýñãïõ ôçò åßíáé, êáôÜ êÜðïéï ôñüðï, Ýñãï Üñíçóçò êáé áìöéóâÞôçóçò êáé åîáñôÜ ôç äéêÞ ôïõ áîßá áðü Ýíá ëÜèïò. Åðé- ðñüóèåôá óå áõôü ôï Ýñãï ôçò áíáóêåõÞò, ç öáéíïìåíïëïãßá ðñïóöÝñåé ôçí çäïíÞ ôçò öéëïóïößáò óå üóïõò èÝëïõí íá ôçí áðïëáýóïõí. ÕðÜñ÷åé ðïëýò ÷þñïò óêÝøçò ó÷åôéêÜ ìå ôïõò ôñüðïõò ìå ôïõò ïðïßïõò ôá ðñÜãìáôá öáíåñþ- íïõí ôïí åáõôü ôïõò êáé ó÷åôéêÜ ìå ôç äéêÞ ìáò éêáíüôçôá íá åßìáóôå öïñåßò ôçò áëÞèåéáò, ôçí éêáíüôçôÜ ìáò íá åðéôñÝðïõìå óôá ðñÜãìáôá íá åìöáíßæï- íôáé. ÐáñïõóéÜóåéò êáé áðïõóßåò óõíõöáßíïíôáé ìå ôñüðï ëåðôü, êáé ç öáéíï- ìåíïëïãßá ìÜò âïçèÜ íá ôéò óêåöèïýìå. Äåí áñêåßôáé óôï íá Üñåé óêåðôéêÜ ðñïóêüììáôá, áëëÜ ìáò ÷ïñçãåß, åðßóçò, ôç äõíáôüôçôá íá êáôáíïïýìå ôéò äéá- öïñÝò, ôéò ôáõôüôçôåò êáé ôéò ìïñöÝò Ýôóé üðùò ôéò êáôáíïïýóáí ïé êëáóéêïß öéëüóïöïé. Åßíáé áíáóôï÷áóôéêÞ êáé èåùñçôéêÞ. Äßíåé áîßá óôïí öéëïóïöéêü âßï ùò Ýíá áíèñþðéíï åðßôåõãìá áêìÞò. Ç öáéíïìåíïëïãßá äåí áñêåßôáé óôï íá èåñáðåýåé ôç äéáíïçôéêÞ ìáò äõóôõ÷ßá, áëëÜ áíïßãåé åðßóçò ôï äñüìï ôçò öéëïóïöéêÞò åîåñåýíçóçò ãéá üóïõò åðéèõìïýí íá ôçí áóêÞóïõí.
  • 33. 10 ÊÅÖ. 1: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÁÐÏÂËÅÐÔÉÊÏÔÇÔÁ;
  • 34. ÊåöÜëáéï 2 Ç ÁÍÔÉËÇØÇ ÅÍÏÓ ÊÕÂÏÕ ÙÓ ÐÁÑÁÄÅÉÃÌÁ ÓÕÍÅÉÄÇÔÇÓ ÅÌÐÅÉÑÉÁÓ Èá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå Ýíá áðëü ðáñÜäåéãìá ãéá íá äéåõêñéíßóïõìå ôï åßäïò ôçò ðåñéãñáöéêÞò áíÜëõóçò ôçò óõíåßäçóçò ðïõ ìáò ðñïóöÝñåé ç öáéíïìåíï- ëïãßá. Áõôü ôï ðáñÜäåéãìá èá ìáò äþóåé ìéá éäÝá ãéá ôï åßäïò ôçò öéëïóïöéêÞò åîÞãçóçò ðïõ ðáñÝ÷åé ç öáéíïìåíïëïãßá. Èá ëåéôïõñãÞóåé ùò ðáñÜäåéãìá ãéá ôéò ðéï óýíèåôåò áíáëýóåéò ðïõ èá åðé÷åéñÞóïõìå áñãüôåñá. 2.1 ÐëåõñÝò, ¼øåéò êáé ÓêéÜóåéò Áíáëïãéóôåßôå ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï áíôéëáìâáíüìáóôå Ýíá õëéêü áíôéêåßìåíï, ôÝôïéï üðùò Ýíáò êýâïò. ÂëÝðù ôïí êýâï áðü ìéá ãùíßá, õðü ìéá ðñïïðôéêÞ. Äåí ìðïñþ íá äù ôáõôü÷ñïíá ôïí êýâï áðü üëåò ôéò ðëåõñÝò. Åßíáé ïõóéþäåò ãéá ôçí åìðåéñßá ôïõ êýâïõ ôï üôé ç áíôßëçøç åßíáé ìåñéêÞ, äçëáäÞ üôé ìüíï Ýíá ìÝñïò ôïý áíôéêåéìÝíïõ äßäåôáé êÜèå óôéãìÞ Üìåóá. Ùóôüóï, äåí óõìâáßíåé ùò åÜí íá åß÷á ìüíï ôçí åìðåéñßá ôùí ðëåõñþí ðïõ åßíáé ïñáôÝò áðü ôçí ðá- ñïýóá ïðôéêÞ ìïõ ãùíßá. Êáèþò âëÝðù áõôÝò ôéò ðëåõñÝò, áðïâëÝðù åðßóçò, óõí- áðïâëÝðù, ôéò ðëåõñÝò ðïõ åßíáé êñõììÝíåò. ÂëÝðù ðåñéóóüôåñá áðü ü,ôé ðÝöôåé êÜèå öïñÜ óôá ìÜôéá ìïõ. Ïé ðëåõñÝò ðïõ åßíáé ôþñá ïñáôÝò ðåñé- êõêëþíïíôáé áðü Ýíá êýêëï åí äõíÜìåé ïñáôþí ðëåõñþí ðïõ ôþñá, åíåñãåßá, åßíáé áðïýóåò. ÁõôÝò ïé Üëëåò ðëåõñÝò äßäïíôáé, áëëÜ äßäïíôáé áêñéâþò ùò áðïýóåò. Áðïôåëïýí êáé áõôÝò ìÝñïò áõôïý ðïõ ìïõ äßäåôáé óôçí åìðåéñßá. Áò äéáôõðþóïõìå áõôÞ ôç äïìÞ ùò ðñïò ôéò áíôéêåéìåíéêÝò êáé ôéò õðïêåé- 11
  • 35. 12 ÊÅÖ. 2: Ç ÁÍÔÉËÇØÇ ÅÍÏÓ ÊÕÂÏÕ ìåíéêÝò ôçò äéáóôÜóåéò. ÁíôéêåéìåíéêÜ, áõôü ðïõ ìïõ äßäåôáé üôáí âëÝðù Ýíáí êýâï åßíáé Ýíá ìßãìá ðïõ áðïôåëåßôáé áðü ðëåõñÝò ðïõ åßíáé ðáñïýóåò êáé Üë- ëåò ðïõ åßíáé áðïýóåò, áëëÜ ôéò ïðïßåò óõí-áðïâëÝðù. Ôï ðñÜãìá ðïõ âëÝðù åìðåñéÝ÷åé ìéá ìßîç ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò. ÕðïêåéìåíéêÜ, ç áíôßëçøÞ ìïõ, ôï üôé âëÝðù, åßíáé Ýíá ìßãìá ðïõ áðïôåëåßôáé áðü ðåðëçñùìÝíåò êáé êåíÝò áðïâëÝøåéò. Ôï åíÝñãçìá ôçò áíôßëçøçò åßíáé, ëïéðüí, êáé áõôü ìéá ìßîç: Ýíá ìÝñïò ôïõ áðïâëÝðåé áõôü ðïõ åßíáé ðáñüí, êáé Üëëá ìÝñç ôïõ áðïâëÝðïõí áõôü ðïõ åßíáé áðüí, ôéò ‘Üëëåò ðëåõñÝò’ ôïõ êýâïõ. ÖõóéêÜ, ‘ï êáèÝíáò îÝñåé’ üôé ç áíôßëçøç åìðåñéêëåßåé ôÝôïéá ìßãìáôá, áëëÜ ïõäåßò ãíùñßæåé ôï öéëïóïöéêü ôïõò öïñôßï Þ ôï öéëïóïöéêü ôïõò âåëçíåêÝò. ¼ëåò ïé åìðåéñßåò åìðåñéêëåßïõí Ýíá ìßãìá ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò, êáé óå ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò ôï íá åóôéÜóïõìå ôçí ðñïóï÷Þ ìáò óå áõôÞ ôç ìßîç ìðï- ñåß íá åßíáé öéëïóïöéêÜ äéáöùôéóôéêü. ¼ôáí áêïýìå, ãéá ðáñÜäåéãìá, ìéá ðñüôáóç ðïõ Ý÷åé åêöÝñåé Ýíáò ïìéëçôÞò, ôï üôé áêïýìå åìðåñéêëåßåé ìéá ðá- ñïõóßá åíüò ìÝñïõò ôçò ðñüôáóçò, ðáñïõóßá ðïõ ðëáéóéþíåôáé áðü ôçí áðïõóßá ôùí ìåñþí ðïõ Ý÷ïõí Þäç åêöåñèåß êáé áõôþí ðïõ åßíáé íá Ýñèïõí. Ç ßäéá ç ðñüôáóç, ùò üëïí, ßóôáôáé åêåß óôçí áíôßèåóÞ ôçò ðñïò ôç óéùðÞ, ôï èüñõâï êáé ôéò Üëëåò ðñïôÜóåéò ðïõ ðñïçãÞèçêáí, ðïõ áêïëïõèïýí Þ ðïõ ôç óõíïäåýïõí. Ç ìßîç ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò óôçí åìðåéñßá ìéáò ðñüôáóçò åßíáé äéáöïñå- ôéêÞ áðü ôç ìßîç ðïõ åìðåñéêëåßåôáé óôçí áíôßëçøç ôïõ êýâïõ, áëëÜ êáé óôéò äýï ðåñéðôþóåéò õößóôáôáé ìéá ìßîç ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò, Þ ðåðëçñùìÝíùí êáé êåíþí áðïâëÝøåùí. ¢ëëá åßäç áíôéêåéìÝíùí èá Ý÷ïõí ìå ôç óåéñÜ ôïõò Üëëá åßäç ìßîåùí, áëëÜ üëåò ôïõò èá åßíáé ìßîåéò ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò. Áò åðéóôñÝøïõìå óôçí åìðåéñßá ôïõ êýâïõ. Óå ìéá äåäïìÝíç óôéãìÞ, ìüíï ïñéóìÝíåò ðëåõñÝò ôïõ êýâïõ äßäïíôáé óå ìáò ùò ðáñïýóåò, åíþ ïé Üëëåò åß- íáé áðïýóåò. ÁëëÜ îÝñù üôé ìðïñþ åßôå íá êÜíù ôïí êýêëï ôïõ êýâïõ åßôå íá óôñÝøù ôïí êýâï, êáé üôé ôüôå ïé áðïýóåò ðëåõñÝò èá äïèïýí óå èÝá, åíþ ïé ðáñïýóåò ðëåõñÝò èá ðÜøïõí íá äßäïíôáé óå èÝá. Ç áíôßëçøÞ ìïõ åßíáé äõíáìéêÞ, ü÷é óôáôéêÞ: áêüìá êé áí êïéôÜæù ôç ìéá ðëåõñÜ ôïõ êýâïõ, ç äéáêå- êïììÝíç êßíçóç ôùí ìáôéþí ìïõ åéóÜãåé Ýíá åßäïò åñåõíçôéêÞò êéíçôéêüôçôáò, ãéá ôçí ïðïßá äåí Ý÷ù êáí åðßãíùóç. Êáèþò óôñÝöù ôïí êýâï Þ êÜíù ôïí êýêëï ôïõ, ôï äõíÜìåé áíôéëçðôü ãßíåôáé åíåñãåßá áíôéëçðôü, êáé ôï åíåñãåßá áíôéëçðôü âõèßæåôáé óôçí áðïõóßá: ãßíåôáé áõôü ðïõ åß÷å éäùèåß, áõôü ðïõ åß- íáé åê íÝïõ áðëÜ êáé ìüíï äõíÜìåé ïñáôü. Óôçí õðïêåéìåíéêÞ ðëåõñÜ, ïé êåíÝò áðïâëÝøåéò ãßíïíôáé ðåðëçñùìÝíåò êáé ïé ðåðëçñùìÝíåò ãßíïíôáé êåíÝò. ÐåñáéôÝñù, Üëëåò ôñïðéêüôçôåò ôçò áíôßëçøçò ôßèåíôáé åðßóçò óå ëåéôïõñãßá. Äåí ìðïñþ ìüíï íá äù ôïí êýâï áëëÜ êáé íá ôïí áããßîù, ìðïñþ íá ôïí êôõðÞóù ãéá íá äù ôé èüñõâï èá êÜíåé, ìðïñþ íá äïêéìÜóù ôç ãåýóç ôïõ (ãéá ôá ðáé- äéÜ, ôï óôüìá åßíáé ôï ðñùôáñ÷éêü üñãáíï åðáöÞò), êáé ìðïñþ áêüìá êáé íá ôïí ìõñßóù ãéá íá äù áðü ôé åßíáé öôéáãìÝíïò. ¼ëá áõôÜ åßíáé åí äõíÜìåé
  • 36. § 2.1. ÐëåõñÝò, ¼øåéò êáé ÓêéÜóåéò 13 ðáñïõóéÜóåéò ðïõ óõíïäåýïõí êÜèå ðáñïõóßáóç ôïõ êýâïõ, äõíÜìåé óôïé÷åßá ðïõ ìðïñïýí íá åíåñãïðïéçèïýí êáé íá ïäçãçèïýí óå Üìåóç ðáñïõóßá. ¼ëá áõôÜ ðåñéêõêëþíïõí ôïí êýâï áêüìá êé üôáí áõôüò äßäåôáé áðëÜ óôçí üñáóÞ ìïõ. Åßíáé åíäéáöÝñïí íá óçìåéùèåß, ùóôüóï, üôé ìüíï ç üñáóç êáé ç áöÞ ðáñïõóéÜæïõí ôï áíôéêåßìåíï ùò Ýíá êýâï: ç áêïÞ, ç ãåýóç êáé ç üóöñçóç ðáñïõóéÜæïõí ôï õëéêü áðü ôï ïðïßï åßíáé öôéáãìÝíïò ï êýâïò, áëëÜ ü÷é ôïí ÷áñáêôÞñá ôïõ ùò üíôïò ðïõ Ý÷åé ôç ìïñöÞ åíüò êýâïõ. Áò åîåôÜóïõìå ãñÜììá-ãñÜììá ôçí ïðôéêÞ åìðåéñßá ôïõ êýâïõ ìå ëßãï ìå- ãáëýôåñç áêñßâåéá. Ìðïñïýìå íá äéáêñßíïõìå ôñßá óôñþìáôá óå áõôü ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé óå åìÜò: 1. Ðñþôïí, õðÜñ÷ïõí ïé ðëåõñÝò ôïõ êýâïõ, Ýîé ðëåõñÝò. ÊÜèå ðëåõñÜ ìðïñåß íá äïèåß õðü äéáöïñåôéêÝò ðñïïðôéêÝò. ÅÜí êñáôÞóù ìéá ðëåõñÜ áðåõèåßáò ìðñïóôÜ ìïõ, ðáñïõóéÜæåôáé ùò ôåôñÜãùíç, áëëÜ åÜí ãåßñù åëáöñÜ ôïí êýâï áðïìáêñýíïíôÜò ôïí áðü åìÝíá, ôüôå ç ðëåõñÜ ãßíåôáé êÜôé ðïõ äßäåôáé ùò ãùíßá êáé ï êýâïò ìïéÜæåé ðåñéóóüôåñï ìå ôñáðÝæéï. Ïé áðïìáêñõóìÝíåò ãùíßåò öáßíïíôáé íá åßíáé åããýôåñá ç ìéá ðñïò ôçí Üëëç áðü ü,ôé ïé êïíôéíÝò. ÅÜí ãåßñù ôïí êýâï áêüìá ðåñéóóüôåñï, ç ðëåõñÜ ãßíåôáé ó÷åäüí óáí ìéá ãñáììÞ êáé Ýðåéôá, ôåëéêÜ, åÜí ôïí ãåßñù ëßãï áêüìá, ç ðëåõñÜ åîáöáíßæåôáé áðü ôç èÝá. Ìå Üëëá ëüãéá, ìéá ðëåõñÜ ìðïñåß íá äïèåß ìå äéáöïñåôéêïýò ôñüðïõò, üðùò ï êýâïò ìðïñåß íá äïèåß õðü äéáöïñåôéêÝò ðëåõñÝò. 2. Áò ïíïìÜóïõìå üøç êÜèå ôñüðï õðü ôïí ïðïßï ìðïñåß íá äïèåß ç ðëåõñÜ. Ç ðëåõñÜ Ý÷åé ôçí üøç ôïõ ôåôñáãþíïõ üôáí ôçí êïéôÜæïõìå Üìåóá, áëëÜ Ý÷åé ôçí üøç åíüò ôñáðåæßïõ üôáí ï êýâïò Ý÷åé óôñáöåß õðü ãùíßá ùò ðñïò åìÜò. ¼ðùò Ýíáò êýâïò äßäåôáé óå åìÜò áðü ðïëëÝò ðëåõñÝò, Ýôóé êáé êÜèå ðëåõñÜ ìðïñåß íá åìöáíéóèåß óå åìÜò õðü ðïëëÝò üøåéò, êáé áõôÝò ïé üøåéò, ìåôáâáôéêÜ, óõíéóôïýí üøåéò ôïõ êýâïõ. ÁëëÜ ìðïñïýìå íá ðñï÷ùñÞóïõìå áêüìá Ýíá âÞìá. 3. Ìðïñþ íá äù ìéá óõãêåêñéìÝíç üøç óå ìéá äåäïìÝíç óôéãìÞ. Ìðïñþ íá êëåßóù ôá ìÜôéá ìïõ ãéá Ýíá ëåðôü, êáé ìåôÜ íá ôá áíïßîù îáíÜ. ÅÜí äåí Ý÷ù ìåôáêéíçèåß, èá ìïõ Ý÷åé äïèåß ç ßäéá üøç. Ç ßäéá üøç ìðïñåß íá ìïõ äïèåß ùò ìéá ôáõôüôçôá ðïõ äéáðåñíÜ ìéá ðïëëüôçôá ÷ñï- íéêÜ äéáöïñåôéêþí åìöáíßóåùí. Áò ïíïìÜóïõìå êáèåìéÜ áðü áõôÝò ôéò óôéãìéáßåò åìöáíßóåéò ìéá óêßáóç ôçò üøçò. ÁõôÞ áðïôåëåß, ìåôáâáôéêÜ, ìéá óêßáóç ôçò ðëåõñÜò êáé ìéá óêßáóç ôïõ êýâïõ. Ìéá óêßáóç åßíáé ìéá ÷ñïíéêÜ åîáôïìéêåõìÝíç ðáñïõóßáóç ôïõ êýâïõ. Ç ëÝîç áõôÞ åßíáé ìåôÜöñáóç ôïõ ãåñìáíéêïý üñïõ Abschattung, ðïõ ìðïñåß íá óçìáßíåé
  • 37. 14 ÊÅÖ. 2: Ç ÁÍÔÉËÇØÇ ÅÍÏÓ ÊÕÂÏÕ ‘óêßáóç’ Þ ‘óêéáãñÜöçìá’. ÔåëéêÜ, óõíåðþò, ï êýâïò äßäåôáé óå åìÝíá õðü ìéá ðïëëüôçôá óêéÜóåùí. Áò áëëÜîïõìå ôï ðáñÜäåéãìá áðü áíôßëçøç åíüò êýâïõ óå áíôßëçøç åíüò êôçñßïõ. ÊïéôÜæù ôçí ðñüóïøç ôïõ êôçñßïõ. ÊïéôÜæù áõôÞ ôçí ðëåõñÜ áðü ìéá ïðôéêÞ ãùíßá ëßãï äåîéüôåñá ôïõ êÝíôñïõ: åêåßíç ôç óôéãìÞ, âëÝðù ìéá óõãêåêñéìÝíç üøç ôçò ðñüóïøçò ôïõ êôçñßïõ. Áò õðïèÝóïõìå üôé óïõ ëÝù: «ÁõôÞ ç èÝá ôïõ êôçñßïõ åßíáé ðïëý åëêõóôéêÞ, Ýëá íá ôï êïéôÜîåéò áðü åäþ». Êáèþò ìåôáêéíïýìáé áðü ôç óçìåéáêÞ áõôÞ ïðôéêÞ ãùíßá êáé åóý ìåôáêéíåßóáé óå áõôÞí, âëÝðåéò ôçí ßäéá üøç ðïõ ìüëéò åßäá, áëëÜ Ý÷åéò ôçí åìðåéñßá äéáöï- ñåôéêþí óêéÜóåùí áðü áõôÝò ðïõ åß÷á åãþ, äéüôé ïé óêéÜóåéò åßíáé ïé óôéãìéáßåò ðáñïõóéÜóåéò, ü÷é ç èÝá Þ ç üøç ðïõ ìðïñåß íá éäùèåß áðü ðïëëïýò èåáôÝò. Ìéá üøç, ìéá ðëåõñÜ, êáé öõóéêÜ ôï ßäéï ôï êôÞñéï åßíáé üëá äéõðïêåéìåíéêÜ, áëëÜ ç óêßáóç åßíáé éäéùôéêÞ êáé õðïêåéìåíéêÞ. Ç óêßáóç ìðïñåß íá åîáñôÜ- ôáé áêüìá êáé áðü ôç äéÜèåóÞ ìïõ åêåßíç ôç óôéãìÞ êáé áðü ôçí êáôÜóôáóç ôùí áéóèçôÞñéùí ïñãÜíùí ìïõ. ÅÜí åßìáé Üññùóôïò Þ æáëéóìÝíïò, ç óêßáóç ìðïñåß íá åßíáé áóôáèÞò êáé ãêñéæùðÞ, áíôß ãéá óôáèåñÞ êáé ìðëå. Ï ó÷åôéêüò êáé õðïêåéìåíéêüò ÷áñáêôÞñáò ôùí óêéÜóåùí äåí óçìáßíåé üôé êáé ïé üøåéò êáé ïé ðëåõñÝò Þ ôá ðñÜãìáôá ðïõ äßäïíôáé ìÝóù ôùí óêéÜóåùí åßíáé ìå ôïí ßäéï ôñüðï ó÷åôéêÜ êáé õðïêåéìåíéêÜ. 2.2 Ç Ôáõôüôçôá ôïõ ºäéïõ ôïõ ÁíôéêåéìÝíïõ Ç áíôßëçøç, óõíåðþò, åìðåñéêëåßåé óôñþìáôá óýíèåóçò, óôñþìáôá ðïëëáðëþí óôïé÷åßùí ðáñïõóßáóçò, åíåñãåßá êáé äõíÜìåé. Ôþñá, ùóôüóï, ìéá óçìáíôéêÞ íÝá äéÜóôáóç èá ðñÝðåé íá åéóá÷èåß óôçí áíÜëõóÞ ìáò. ¼ôáí âëÝðù ôéò äéáöï- ñåôéêÝò ðëåõñÝò ôïõ êýâïõ, üôáí Ý÷ù ôçí åìðåéñßá ðïéêßëùí üøåùí áðü ðïéêßëåò ãùíßåò êáé ìÝóù ðïéêßëùí óêéÜóåùí, åßíáé ïõóéþäåò ãéá ôçí åìðåéñßá ìïõ ôï üôé áíôéëáìâÜíïìáé üëá áõôÜ ôá ðïëëáðëÜ óôïé÷åßá ùò áíÞêïíôá óôïí Ýíá êáé ôïí áõôü êýâï. Ïé ðëåõñÝò, ïé üøåéò êáé ïé óêéÜóåéò ðáñïõóéÜæïíôáé óå åìÝíá, áëëÜ ìÝóá óå üëá áõôÜ ðáñïõóéÜæåôáé ï Ýíáò êáé ï áõôüò êýâïò. Ôá óôñþìáôá äéáöïñÜò ðïõ äßäïíôáé óôçí åìðåéñßá ìïõ óõëëáìâÜíïíôáé óôçí áíôßèåóÞ ôïõò ðñïò ôçí ôáõôüôçôá ðïõ äßäåôáé óõíå÷þò ìÝóá ôïõò êáé ìÝóù áõôþí. Èá Þôáí ëÜèïò, ùóôüóï, íá ðïýìå üôé ï êýâïò åßíáé áðëÜ êáé ìüíï ôï Üèñïé- óìá üëùí ôùí óêéÜóåùí. Ç ôáõôüôçôá ôïõ êýâïõ áíÞêåé óå ìéá äéÜóôáóç äéá- öïñåôéêÞ áðü åêåßíç ôùí ðëåõñþí, ôùí üøåùí êáé ôùí óêéÜóåùí. Ç ôáõôüôçôá åßíáé äéáöïñåôéêÞ áðü ôéò åìöáíßóåéò ðïõ ìáò ðñïóöÝñåé. Ç ôáõôüôçôá ðïôÝ äåí öáíåñþíåôáé ùò ìéá ðëåõñÜ, ìéá üøç Þ ìéá óêßáóç, êáé üìùò ðáñïõóéÜæå- ôáé óå åìÜò áêñéâþò ùò ç ôáõôüôçôá ìÝóá óå üëá ôá ðáñáðÜíù. Ìðïñïýìå íá
  • 38. § 2.2. Ç Ôáõôüôçôá ôïõ ºäéïõ ôïõ ÁíôéêåéìÝíïõ 15 åðéôåëÝóïõìå ìéá áðüâëåøç ôïõ êýâïõ óôçí ïìïéüôçôÜ ôïõ, ü÷é áðëÜ ùò ðñïò ôéò ðëåõñÝò, ôéò üøåéò êáé ôéò óêéÜóåéò ôïõ. Êáèþò êÜíù ôïí êýêëï ôïõ êýâïõ Þ êáèþò ôïí óôñÝöù óôï ÷Ýñé ìïõ, ç óõíå÷Þò ñïÞ ôùí óêéÜóåùí åíïðïéåßôáé ìå ôï íá åßíáé ‘ôïõ’ ßäéïõ êýâïõ. ¼ôáí ëÝìå üôé ðáñïõóéÜæåôáé óå åìÜò ‘ï êýâïò’, åííïïýìå üôé äßäåôáé ç ôáõôüôçôÜ ôïõ. Óå áõôü ôï óçìåßï âëÝðïõìå ìéá âáèýôåñç äéÜóôáóç ôçò áðïâëåðôéêüôçôáò ôçò óõíåßäçóçò, âáèýôåñç áðü åêåßíåò ðïõ åîåôÜóèçêáí óôï ðñþôï êåöÜëáéï. Ç óõíåßäçóç åßíáé ‘óõíåßäçóç ôéíüò’ õðü ôçí Ýííïéá üôé áðïâëÝðåé ôçí ôáõ- ôüôçôá ôùí áíôéêåéìÝíùí êáé ü÷é áðëÜ êáé ìüíï ôç ñïÞ ôùí åìöáíßóåùí ðïõ ìáò ðáñïõóéÜæïíôáé. Ôï æÞôçìá ôçò ôáõôüôçôáò ôïõ áíôéêåéìÝíïõ èá êáôá- óôåß óçìáíôéêü üôáí èá åîåôÜóïõìå ôç ìåôÜâáóç áðü ôçí áíôßëçøç óôç äéá- íïçôéêÞ åðåîåñãáóßá, üôáí Ýíá áíôéêåßìåíï ôçò áíôßëçøçò èá ãßíåé ìÝñïò ìéáò êáôÜóôáóçò-ðñáãìÜôùí Þ åíüò ãåãïíüôïò, áëëÜ åßíáé óçìáíôéêÞ Þäç êáé ùò óõ- óôáôéêü ôçò áíôßëçøçò. ¼ôáí áíôéëáìâáíüìáóôå Ýíá áíôéêåßìåíï, äåí Ý÷ïõìå áðëÜ êáé ìüíï ìéá ñïÞ óêéÜóåùí, ìéá óåéñÜ åíôõðþóåùí: ìÝóá óå üëåò áõôÝò êáé ìÝóù áõôþí, ìáò äßäåôáé ôï Ýíá êáé áõôü áíôéêåßìåíï, êáé ç ôáõôüôçôá ôïõ áíôéêåéìÝíïõ åßíáé áíôéêåßìåíï áðüâëåøçò, äßäåôáé. ¼ëåò ïé óêéÜóåéò êáé üëåò ïé üøåéò, üëåò ïé åìöáíßóåéò, åêôéìþíôáé ùò áíÞêïõóåò óôï Ýíá êáé ôï áõôü ðñÜãìá. Ç ôáõôüôçôá áíÞêåé óå áõôü ðïõ äßäåôáé óôçí åìðåéñßá, êáé ç áíáãíþñéóç ôçò ôáõôüôçôáò áíÞêåé óôçí áðïâëåðôéêÞ äïìÞ ôçò åìðåéñßáò. Áò óçìåéþóïõìå åðß ôñï÷Üäçí üôé ç ßäéá ç ôáõôüôçôá ìðïñåß íá áðïôåëÝóåé áíôé- êåßìåíï áðüâëåøçò ôüóï åí ôç ðáñïõóßá ôçò üóï êáé åí áðïõóßá ôçò, êáé üôé ìðïñïýìå íá óöÜëëïõìå ãéá áõôÞí. ÁõôÞ ç áíÜëõóç ãéá ôéò ðëåõñÝò, ôéò üøåéò êáé ôéò óêéÜóåéò ìÜò âïçèÜ íá åðéâåâáéþóïõìå ôïí ñåáëéóìü ôçò öáéíïìåíïëïãßáò åíÜíôéá óôéò öéëïóïößåò ôçò ãíþóçò ðïõ êéíïýíôáé óôçí ðáñÜäïóç ôïõ Descartes êáé ôïõ Locke. Óýìöùíá ìå ôéò ôåëåõôáßåò, áõôü ãéá ôï ïðïßï Ý÷ïõìå Üìåóç åðßãíùóç åßíáé ïé åíôõðþóåéò ðïõ Ýñ÷ïíôáé óå åðáöÞ ìå ôçí áéóèçôéêüôçôÜ ìáò. Åßìáóôå Ýãêëåéóôïé óôïí êýêëï ôùí éäåþí ìáò. ÁëëÜ óôï ìÝôñï ðïõ ðáñáäå÷üìáóôå üôé õðÜñ÷ïõí ôÝôïéá ðñÜãìáôá, üðùò ïé óêéÜóåéò óôç äéÜêñéóÞ ôïõò áðü ôéò üøåéò, êáé ïé üøåéò óôç äéÜêñéóÞ ôïõò áðü ôéò ðëåõñÝò, âñßóêïõìå üôé åßíáé ó÷åäüí áäýíáôïí íá äþóïõìå ëüãï ãéá ôÝôïéåò äïìÝò ìå üñïõò áðëþí åíôõðþóåùí êáé éäåþí åíôüò ôïõ íïõ. ÅÜí ôï êáèåôß Þôáí áðëÜ åóùôåñéêü ìÝóá ìáò, ü,ôé èá äéíüôáí óå åìÜò èá Þôáí ïé óêéÜóåéò êáé ôßðïôå Üëëï: ëÜìøåéò ÷ñùìÜôùí êáé ôüíïé Þ÷ùí, ìå âÜóç ôïõò ïðïßïõò èá Ýðñåðå íá óõãêñïôïýíôáé ôá áíôéêåßìåíá. Äåí èá ìðïñïýóáìå ðïôÝ íá äéáêñßíïõìå áíÜìåóá óå ìéá óêßáóç, áðü ôç ìéá, êáé óå ìéá ðëåõñÜ êáé ìéá üøç, áðü ôçí Üëëç. ÁíôéèÝôùò, ïé äéáêñßóåéò áíÜìåóá óå ðëåõñÝò, üøåéò êáé óêéÜóåéò êáèéóôïýí åìöáíÝóôåñá óáöÝò üôé ïé åðéöÜíåéåò êáé ôï èÝáìá ôùí ðñáãìÜôùí åßíáé ‘åêåß Ýîù’ êáé äßäïíôáé Ýôóé óôçí áíôßëçøÞ ìáò. Äåí êáôáóêåõÜæïíôáé áðëÜ êáé ìüíï ìå âÜóç ôéò åíôõðþóåéò ðïõ Ýñ÷ïíôáé
  • 39. 16 ÊÅÖ. 2: Ç ÁÍÔÉËÇØÇ ÅÍÏÓ ÊÕÂÏÕ óå åðáöÞ ìå ôçí áéóèçôéêüôçôÜ ìáò. Ç ðëåõñÜ Þ ç üøç ðïõ ìðïñåß íá éäùèåß ùò ç ßäéá êáé ç áõôÞ áðü ôï ßäéï ðñüóùðï óå äéáöïñåôéêÝò óôéãìÝò, Þ áðü äéáöïñåôéêÜ ðñüóùðá, äåí èá ìðïñïýóå íá åßíáé áðëÜ êáé ìüíï ìéá åíôýðùóç ðïõ åðçñåÜæåé éäéùôéêÜ êÜèå õðïêåéìåíéêüôçôá. ÐåñáéôÝñù, ‘ðßóù áðü ôéò’ êáé ‘ìÝóá óôéò’ ðëåõñÝò, ôéò üøåéò êáé ôéò óêéÜóåéò, õðÜñ÷åé åðßóçò ç åíéêüôçôá ôïõ ßäéïõ ôïõ áíôéêåéìÝíïõ, ç ôáõôüôçôá ðïõ äßäåôáé óå åìÜò. Ç ôáõôüôçôá åßíáé äçìüóéá êáé ðñïóéôÞ óå üëïõò, äåí åßíáé áðëþò êÜôé ðïõ åìåßò ðñïâÜëëïõìå óôéò åìöáíßóåéò. ×ñçóéìïðïéÞóáìå ôçí áíôßëçøç åíüò õëéêïý áíôéêåéìÝíïõ, åíüò êýâïõ, ùò Ýíá áñ÷éêü ðáñÜäåéãìá ãéá ôç öáéíïìåíïëïãéêÞ áíÜëõóç ôçò áðïâëåðôéêüôç- ôáò. ¢ëëá åßäç áíôéêåéìÝíùí åìðåñéêëåßïõí Üëëåò óýíèåôåò ìïñöÝò ðáñïõóßá- óçò. Ðñéí ðñï÷ùñÞóïõìå óôçí áíÜëõóç ôÝôïéùí áíôéêåéìÝíùí êáé ôùí óýóôïé- ÷ùí ìïñöþí áðïâëåðôéêüôçôáò, áò åîåôÜóïõìå ïñéóìÝíåò ôõðéêÝò äïìÝò ðïõ ðáßæïõí Ýíá óçìáíôéêü ñüëï óôç öáéíïìåíïëïãßá.
  • 40. ÊåöÜëáéï 3 ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ÕðÜñ÷ïõí ôñåéò ôýðïé äïìÞò ðïõ åìöáíßæïíôáé óôáèåñÜ óôéò áíáëýóåéò ðïõ åðéôåëïýíôáé óôç öáéíïìåíïëïãßá. ÅÜí Ý÷ïõìå åðßãíùóç áõôþí ôùí ôýðùí, èá åßíáé åõêïëüôåñï íá êáôáíïÞóïõìå ôé óõìâáßíåé óå ïñéóìÝíá ÷ùñßá ôùí öáéíïìåíïëïãéêþí êåéìÝíùí Þ óôçí áíÜðôõîç åíüò óõãêåêñéìÝíïõ èÝìáôïò. Ïé ôñåéò áõôïß ôýðïé åßíáé: á) ç äïìÞ ôùí ìåñþí êáé ôïõ üëïõ, â) ç äïìÞ ôçò ôáõôüôçôáò óôçí ðïëëüôçôá, ã) ç äïìÞ ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò. Ïé ôñåéò äïìÝò óõó÷åôßæïíôáé ìåôáîý ôïõò, áëëÜ äåí ìðïñïýí íá áíá÷èïýí ç ìéá óôçí Üëëç. Ïé ðñþôåò äýï åßíáé æçôÞìáôá ðïõ Ý÷ïõí áíáðôõ÷èåß áðü ðïëëïýò öéëïóüöïõò. Ï ÁñéóôïôÝëçò Ý÷åé ðïëëÜ ðñÜãìáôá íá ìáò ðåé ãéá ôï üëïí êáé ôá ìÝñç óôá ‘‘ÌåôÜ ôÜ öõóéêÜ’’, ãéá ðáñÜäåéãìá, êáé ï ÐëÜôùíáò êáé ïé íåïðëáôùíéêïß óôï÷áóôÝò, üðùò êáé ïé ó÷ïëáóôéêïß, áîéïðïéïýí ôçí éäÝá ôçò ôáõôüôçôáò åí ìÝóù ôùí äéáöïñþí, ôï æÞôçìá ôïõ ‘åíüò óôá ðïëëÜ’. Ùóôüóï, ç èåìáôéêÞ ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò äåí Ý÷åé ôý÷åé åðåîåñ- ãáóßáò, ìå ôñüðï ñçôü êáé óõóôçìáôéêü, áðü ðñïçãïýìåíïõò öéëïóüöïõò. Áõôü ôï æÞôçìá Ý÷åé ôçí êáôáãùãÞ ôïõ óôïí Husserl êáé ôç öáéíïìåíïëïãßá. Ïé ðá- ñïõóßåò êáé ïé áðïõóßåò ìðïñïýí íá áíáìé÷èïýí ìå áîéïóçìåßùôïõò ôñüðïõò, êáé ç äéåñåýíçóç ôÝôïéùí ìéãìÜôùí ìðïñåß åðáîßùò íá áðïôåëÝóåé öéëïóïöéêü ðñüâëçìá. Ðéóôåýù üôé ç öáéíïìåíïëïãßá åðåîåñãÜóôçêå áõôÞ ôç íÝá öéëï- óïöéêÞ äéÜóôáóç, åðåéäÞ áêñéâþò ðñïóðáèïýóå íá áíôåíåñãÞóåé åíÜíôéá óôá åðéóôçìïëïãéêÜ ðñïâëÞìáôá ôçò óýã÷ñïíçò óêÝøçò, åíÜíôéá óôçí åãùêåíôñéêÞ 17
  • 41. 18 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ äõó÷Ýñåéá ðïõ åãêáéíéÜóèçêå ìå ôïí Descartes. Ç öáéíïìåíïëïãßá óçìåßùóå ìéá èåôéêÞ ðñüïäï, áíôáðáíôþíôáò óå ìéá öéëïóïöéêÞ óýã÷õóç, ðåñßðïõ üðùò ï ÐëÜôùíáò åðåîåñãÜóôçêå ôïí ôñüðï êáôáíüçóçò ôçò åíüôçôáò êáé ôçò ìïñöÞò ùò áðÜíôçóç óôçí ðñüêëçóç ôïõ óïöéóôéêïý óêåðôéêéóìïý. Èá åîåôÜóïõìå êáèÝíáí áðü áõôïýò ôïõò ôýðïõò äïìÞò üðùò áíáðôý÷èçêáí óôç öáéíïìåíïëïãßá. 3.1 ÌÝñç êáé ¼ëïí Ôï üëïí ìðïñåß íá áíáëõèåß óå äýï äéáöïñåôéêÜ åßäç ìåñþí: óå êïììÜôéá êáé óå óôïé÷åßá. Ôá êïììÜôéá åßíáé ìÝñç ðïõ ìðïñïýí íá õößóôáíôáé êáé íá ðáñïõóéÜæïíôáé áêüìá êáé üôáí åßíáé äéá÷ùñéóìÝíá áðü ôï üëïí, ìðïñïýí íá áðïóðáóèïýí áðü ôï üëïí óôï ïðïßï áíÞêïõí. Ôá êïììÜôéá ìðïñïýí íá êëçèïýí êáé áíåîÜñôçôá ìÝñç. Ðáñáäåßãìáôá êïììáôéþí åßíáé ôá öýëëá êáé ôá âåëáíßäéá ðïõ ìðïñïýí íá ÷ùñéóèïýí áðü ôá äÝíôñá ôïõò êáé, ðáñüëá áõôÜ, íá ðáñïõóéÜæïíôáé ùò áíåîÜñôçôåò ïíôüôçôåò. Áêüìá êáé Ýíá êëáäß äÝíôñïõ åßíáé Ýíá áíåîÜñôçôï ìÝñïò, äéüôé ìðïñåß íá ÷ùñéóèåß áðü ôï äÝíôñï. ¼ôáí, âÝâáéá, ÷ùñéóèåß ìå áõôü ôïí ôñüðï, ôüôå äåí ëåéôïõñãåß ðëÝïí ùò Ýíá æùíôáíü êëáäß äÝíôñïõ ðáñÜ ùò Ýíá êïììÜôé îýëïõ, áëëÜ óõíå÷ßæåé íá õößóôáôáé êáé íá ãßíåôáé áíôéëçðôü ùò Ýíá áíåîÜñôçôï ðñÜãìá. Ôá ìÝñç ìéáò ìç÷áíÞò, Ýíá ìÝëïò ìéáò ïìÜäáò çèïðïéþí, Ýíáò óôñáôéþôçò åíüò ïõëáìïý áðïôåëïýí åðßóçò êïììÜôéá åíôüò ôïõ áíôßóôïé÷ïõ êÜèå öïñÜ üëïõ. ÔÝôïéá ðñÜãìáôá áíÞêïõí üíôùò óôï åêôåíÝ- óôåñï êÜèå öïñÜ üëïí ôïõò (ôç ìç÷áíÞ, ôçí ïìÜäá, ôïí ïõëáìü), áëëÜ ìðïñïýí íá õðÜñ÷ïõí êáèáõôÜ êáé íá ðáñïõóéÜæïíôáé áíåîÜñôçôá áðü áõôü ôï üëïí. ¼ôáí ÷ùñßæïíôáé ìå áõôü ôïí ôñüðï, ôá ìÝñç ìåôáôñÝðïíôáé óå üëïí êáé äåí áðïôåëïýí ðëÝïí ìÝñç. Ôá êïììÜôéá åßíáé, óõíåðþò, ìÝñç ðïõ ìðïñïýí íá ãßíïõí üëïí. Ôá óôïé÷åßá åßíáé ìÝñç ðïõ äåí ìðïñïýí íá äéáôçñçèïýí Þ íá ðáñïõóéá- óèïýí áíåîÜñôçôá áðü ôï üëïí óôï ïðïßï áíÞêïõí, äåí ìðïñïýí íá áðïóðá- óèïýí. Ôá óôïé÷åßá åßíáé ìç-áíåîÜñôçôá ìÝñç. Ðáñáäåßãìáôá óôïé÷åßùí åßíáé ôï êüêêéíï ÷ñþìá (Þ ïðïéïäÞðïôå Üëëï ÷ñþìá), ôï ïðïßï äåí ìðïñåß íá ëÜâåé ÷þñá áíåîÜñôçôá áðü êÜðïéá åðéöÜ- íåéá Þ ÷ùñéêÞ Ýêôáóç, êáé Ýíáò ìïõóéêüò ôüíïò, ï ïðïßïò äåí ìðïñåß íá õðÜñîåé ðáñÜ ìüíï óôçí áíÜìéîÞ ôïõ ìå Ýíáí Þ÷ï, êáé åðßóçò ç üñáóç ç ïðïßá äåí ìðï- ñåß íá ëÜâåé ÷þñá ðáñÜ ìüíï óôçí åîÜñôçóÞ ôçò áðü Ýíá ìÜôé. ÔÝôïéá ìÝñç åßíáé ìç-áíåîÜñôçôá êáé äåí ìðïñïýí íá õðÜñ÷ïõí Þ íá ðáñïõóéÜæïíôáé êá- èáõôÜ. ¸íá êëáäß ìðïñåß íá êïðåß áðü ôï äÝíôñï áëëÜ Ýíáò ôüíïò äåí ìðïñåß íá áðïìïíùèåß áðü ôïí Þ÷ï êáé ç üñáóç äåí ìðïñåß íá áðïìáêñõíèåß áðü ôï
  • 42. § 3.1. ÌÝñç êáé ¼ëïí 19 ìÜôé. Ôá óôïé÷åßá äåí ìðïñïýí íá õðÜñ÷ïõí ðáñÜ ìüíï óôç ìßîç ôïõò ìå Üëëá óôïé÷åßá. Ôá óôïé÷åßá åßíáé ôï åßäïò åêåßíï ôùí ìåñþí ðïõ äåí ìðïñïýí íá ãßíïõí üëïí. Åýóôï÷á ðáñáäåßãìáôá óôïé÷åßùí Þ ìç-áíåîÜñôçôùí ìåñþí ìðïñïýí íá âñåèïýí óôéò äéáóôÜóåéò ðïõ äéáêñßíïíôáé áðü ôç öõóéêÞ. Óôç ìç÷áíéêÞ, Ýíá óþìá óå êßíçóç êáôÝ÷åé ôá óôïé÷åßá ôçò ìÜæáò, ôçò ôá÷ýôçôáò, ôçò ïñìÞò, ôçò åðéôÜ÷õíóçò, êáé ç ìÜæá êáé ç åðéôÜ÷õíóç óõíäÝïíôáé ìå ôç óåéñÜ ôïõò, áðü ôçí ïõóßá ôïõò, ìå ôç äýíáìç. Óôïí çëåêôñïìáãíçôéóìü, Ýíá çëåêôñéêü ñåýìá êáôÝ÷åé ôç äéÜóôáóç ôçò ôÜóçò áíÜ ìïíÜäá ÷ñüíïõ, ç ïðïßá ìåôñÜôáé óå áìðÝñ, êáé áõôÞ ç äéÜóôáóç óõíäÝåôáé, ìå ôç óåéñÜ ôçò, ìå ôï çëåêôñéêü äõíáìéêü (âïëô), ôçí áíôßóôáóç (ohm) êáé ôçí éó÷ý (vatt). ¼ëåò áõôÝò ïé äéáóôÜóåéò åßíáé áëëçëåîÜñôçôåò: äåí ìðïñåß íá õðÜñîåé ïñìÞ ÷ùñßò ìÜæá êáé ôá÷ýôçôá, Þ åðéôÜ÷õíóç ÷ùñßò ìÜæá êáé äýíáìç, Þ ñåýìá ÷ùñßò äõíáìéêü. ¸íá óõãêåêñéìÝíï áíôéêåßìåíï ìðïñåß íá áðïôåëåß, áðü ìéá Üðïøç, êïì- ìÜôé êáé íá åßíáé, áðü Üëëç Üðïøç, óôïé÷åßï. Ãéá ðáñÜäåéãìá, Ýíá âåëáíßäé ìðïñåß íá ÷ùñéóèåß áðü ôï äÝíôñï, áëëÜ ùò áíôéêåßìåíï ôçò áíôßëçøçò äåí ìðïñåß íá ÷ùñéóèåß áðü ôï âÜèïò ðåäßïõ ôïõ: ãéá íá äßäåôáé óôçí áíôßëçøç, ôï âåëáíßäé èá ðñÝðåé íá ãßíåôáé ïñáôü óôçí áíôßèåóÞ ôïõ ðñïò Ýíá âÜèïò ðåäßïõ ôïý åíüò Þ ôïõ Üëëïõ åßäïõò. ÕðÜñ÷åé ìéá óõãêåêñéìÝíç áíáãêáéüôçôá óôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ôá óôïé÷åßá áíáìéãíýïíôáé ìåôáîý ôïõò óå Ýíá üëïí. ÏñéóìÝíá óôïé÷åßá óôçñßæïíôáé óå Üëëá êáé ðñïêýðôåé ìéá äéÜêñéóç áíÜìåóá óå óôçñßæïíôá êáé óôçñéæüìåíá ìÝñç. Ç áðü÷ñùóç óôçñßæåôáé óôï ÷ñþìá, åíþ, áíôßóôñïöá, ôï ÷ñþìá óôçñßæåé ôçí áðü÷ñùóç Þ õðüêåéôáé ôçò áðü÷ñùóçò. Ç üñáóç óôçñßæåôáé óôï ìÜôé êáé ôï ìÜôé óôçñßæåé ôçí üñáóç Þ õðüêåéôáé ôçò üñá- óçò. ÐåñáéôÝñù, ìðïñïýí íá õðÜñîïõí ðïëëáðëÜ óôñþìáôá óôÞñéîçò: ï ôüíïò ôïõ ÷ñþìáôïò óôçñßæåôáé óôçí áðü÷ñùóç, ç ïðïßá ìå ôç óåéñÜ ôçò óôçñßæåôáé óôï ÷ñþìá. Óå áõôÞ ôçí ðåñßðôùóç, ï ôüíïò ìüíïí Ýììåóá óôçñßæåôáé óôï ÷ñþìá (ìÝóù ôçò áðü÷ñùóçò), åíþ ç áðü÷ñùóç óôçñßæåôáé Üìåóá óôï ÷ñþìá. Ï ôüíïò ôïõ Þ÷ïõ êáé ôï ôÝìðñï óôçñßæïíôáé, ùóôüóï, áìöüôåñá óôïí Þ÷ï Üìåóá. Áò ðñïóèÝóïõìå ìéá Üëëç äéåõêñßíéóç ùò ðñïò ôïõò üñïõò: Ýíá üëïí ìðïñåß íá êëçèåß concretum, êÜôé ðïõ ìðïñåß íá õðÜñ÷åé êáèáõôü êáé íá ðáñïõóéÜ- æåôáé êáé íá äßäåôáé óôçí åìðåéñßá ùò Ýíá óõãêåêñéìÝíï áôïìéêü áíôéêåßìåíï. ¸íá êïììÜôé, Ýíá áíåîÜñôçôï ìÝñïò, åßíáé Ýíá ìÝñïò ðïõ ìðïñåß íá ãßíåé con- cretum. Áíôßèåôá, ôá óôïé÷åßá äåí ìðïñïýí íá ãßíïõí concreta. ¼ðïôå êáé íá õðÜñîïõí, üðïôå êáé íá äïèïýí óôçí åìðåéñßá, óýñïõí ìáæß ôïõò êáé Üëëá óôïé÷åßá: õðÜñ÷ïõí ìüíï óôç ìßîç ôïõò ìå ôá óõìðëçñùìáôéêÜ ôïõò ìÝñç. Ùóôüóï, åßíáé äõíáôüí íá óêåöèïýìå ôá óôïé÷åßá äé’åáõôÜ êáé íá ìéëÞóïõìå ãéá áõôÜ. Ìðïñïýìå íá ìéëÞóïõìå ãéá ôïí ôüíï, äß÷ùò íá áíáöÝñïõìå ôïí Þ÷ï, ìðïñïýìå íá ìéëÞóïõìå ãéá ôçí áðü÷ñùóç ÷ùñßò íá áíáöÝñïõìå ôï ÷ñþìá, ìðïñïýìå íá ìéëÞóïõìå ãéá ôçí üñáóç äß÷ùò íá áíáöÝñïõìå ôï ìÜôé. ¼ôáí
  • 43. 20 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ åîåôÜæïõìå ôá óôïé÷åßá áðëþò äé’åáõôÜ, áðïôåëïýí abstracta, ôá óêåöôüìáóôå ìå ôñüðï áöáéñåôéêü. Ç äõíáôüôçôá íá ìéëÜìå ãéá ôÝôïéá abstracta, ç äõíáôü- ôçôá íá ìéëÜìå áöáéñåôéêÜ, ðñïêýðôåé åðåéäÞ ìðïñïýìå íá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå ôç ãëþóóá. Åßíáé ç ãëþóóá ðïõ ìáò åðéôñÝðåé íá áó÷ïëïýìáóôå ìå Ýíá óôïé- ÷åßï îÝ÷ùñá áðü ôï áíáãêáóôéêü ôïõ óõìðëÞñùìá áðü Üëëá óôïé÷åßá êáé ôï áíôßóôïé÷ï üëïí. Ùóôüóï, áíáäýåôáé Ýíáò êßíäõíïò ìÝóá áðü áõôÞ ôçí éêá- íüôçôá: åðåéäÞ ìðïñïýìå íá ìéëÞóïõìå ãéá Ýíá óôïé÷åßï äé’åáõôü, ÷ùñßò íá áíáöÝñïõìå ôá óõíáðôüìåíá ìå áõôü óôïé÷åßá, ßóùò áñ÷ßóïõìå íá íïìßæïõìå üôé áõôü ôï óôïé÷åßï ìðïñåß íá õðÜñ÷åé äé’åáõôü, üôé ìðïñåß íá ãßíåé concre- tum. ºóùò áñ÷ßóïõìå íá óêåöôüìáóôå ôçí üñáóç, ãéá ðáñÜäåéãìá, ùò åÜí íá ìðïñïýóå íá õðÜñîåé äé’åáõôÞ, ùò åÜí íá ìðïñïýóå íá õðÜñîåé îÝ÷ùñá áðü ôï ìÜôé. Ç äéÜêñéóç ìåôáîý êïììáôéþí êáé óôïé÷åßùí åßíáé ðïëý óçìáíôéêÞ óôç öé- ëïóïöéêÞ áíÜëõóç. Áõôü ðïõ óõìâáßíåé óõ÷íÜ óôç öéëïóïößá, åßíáé üôé êÜôé ðïõ áðïôåëåß óôïé÷åßï åêëáìâÜíåôáé ùò êïììÜôé, åêëáìâÜíåôáé ùò êÜôé ðïõ ìðïñåß íá ÷ùñéóèåß áðü ôï ðëáôýôåñï üëïí êáé ôá Üëëá ìÝñç. Ôüôå ðñïêýðôåé Ýíá ôå÷íçôü öéëïóïöéêü ‘ðñüâëçìá’ ãéá ôï ðþò ìðïñåß íá áíá-óõãêñïôçèåß ôï ðñùôáñ÷éêü üëïí. Ç áëçèéíÞ åðßëõóç áõôïý ôïõ ðñïâëÞìáôïò äåí óõíßóôáôáé óôï íá êáôáóêåõÜóïõìå Ýíá íÝï ôñüðï ïéêïäüìçóçò ôïõ üëïõ óôç âÜóç ôÝ- ôïéùí, ëáíèáóìÝíá áðïêïììÝíùí, ìåñþí, áëëÜ áðëÜ ôï íá äåßîïõìå üôé ôï åí ëüãù ìÝñïò áðïôåëïýóå óôïé÷åßï, êáé ü÷é êïììÜôé, êáé üôé äåí èá Ýðñåðå ðïôÝ íá åß÷å åîáñ÷Þò ÷ùñéóèåß áðü ôï üëïí. ÐïëëÜ öéëïóïöéêÜ åðé÷åéñÞìáôá óõ- íéóôïýí áðëÜ êáé ìüíï ðåñßðëïêåò ðñïóðÜèåéåò íá äåßîïõìå üôé êÜôé áðïôåëåß Ýíá áíåîÜñôçôï (ü÷é Ýíá åîáñôçìÝíï) ìÝñïò, äçëáäÞ óôïé÷åßï êáé ü÷é êïììÜôé. Áõôü ôï åßäïò ôå÷íçôïý ðñïâëÞìáôïò ðñïêýðôåé, ãéá ðáñÜäåéãìá, óå ó÷Ýóç ìå ôïí íïõ êáé ôá áíôéêåßìåíÜ ôïõ. ¼ðùò åßäáìå óôï ÊåöÜëáéï 1, ïé Üíèñùðïé óõ÷íÜ èåùñïýí üôé ï íïõò åßíáé ìéá óöáßñá êëåéóìÝíç óôïí åáõôü ôçò, äçëáäÞ Ýíá êïììÜôé ðïõ ìðïñåß íá ÷ùñéóèåß áðü ôï ðåñéâÜëëïí ôïõ êüóìïõ óôï ïðïßï áíÞêåé óýìöùíá ìå ôçí öýóç êáé ôçí ïõóßá ôïõ. Ôüôå, èá èÝóïõí ôï åñþôçìá ðþò ï íïõò ìðïñåß ðïôÝ íá åîÝëèåé áðü ôïí åáõôü ôïõ êáé íá âñåé ôé óõìâáßíåé óôïí êüóìï. ÁëëÜ ï íïõò äåí ìðïñåß íá ÷ùñéóèåß ìå áõôü ôïí ôñüðï, áöïý ï íïõò åßíáé Ýíá óôïé÷åßï ãéá ôïí êüóìï êáé ãéá ôá ðñÜãìáôá ìÝóá óôïí êüóìï: ï íïõò åßíáé, áðü ôçí ïõóßá ôïõ, óýóôïé÷ïò ìå ôá áíôéêåßìåíÜ ôïõ. Ï íïõò åßíáé áðü ôçí ïõóßá ôïõ áðïâëåðôéêüò. Äåí õðÜñ÷åé ‘ ôï ðñüâëçìá ôçò ãíþóçò’ Þ ‘ôï ðñüâëçìá ôïõ åîùôåñéêïý êüóìïõ’, äåí õðÜñ÷åé ðñüâëçìá ó÷åôéêÜ ìå ôï ðùò ðñïóåããßæïõìå ôçí ‘åîù-íïçôéêÞ’ ðñáãìáôéêüôçôá, äéüôé äåí èá Ýðñåðå ðïôÝ åîáñ÷Þò íá Ý÷åé ÷ùñéóèåß ï íïõò áðü ôçí ðñáãìáôéêüôçôá. Ï íïõò êáé ôï åßíáé áðïôåëïýí óôïé÷åßá ôï Ýíá ãéá ôï Üëëï, äåí áðïôåëïýí êïììÜôéá ðïõ ìðïñïýí íá áðïêïðïýí áðü ôï üëïí óôï ïðïßï áíÞêïõí. Ïìïßùò, ï áíèñþðéíïò íïõò ÷ùñßæåôáé óõ÷íÜ áðü ôïí åãêÝöáëï êáé áðü ôï óþìá óáí íá Þôáí Ýíá êïììÜôé
  • 44. § 3.1. ÌÝñç êáé ¼ëïí 21 êáé ü÷é Ýíá óôïé÷åßï ðïõ óôçñßæåôáé ðÜíù ôïõò. Ôï ðñüâëçìá ‘íïõò-åãêÝöáëïò’ ìðïñïýìå êé áõôü íá ôï åðåîåñãáóôïýìå ùò ìéá åêäï÷Þ ôçò óýã÷õóçò ðïõ áöïñÜ ôá ìÝñç êáé ôï üëïí. ¸íá Üëëï ðáñÜäåéãìá ôçò ëïãéêÞò ôïõ ó÷Þìáôïò ‘ìÝñç-üëïí’ ìðïñåß íá âñå- èåß óôçí áíÜëõóÞ ìáò ãéá ôçí áíôßëçøç åíüò êýâïõ. Ïé óêéÜóåéò, ïé üøåéò êáé ïé ðëåõñÝò, üðùò êáé ç ôáõôüôçôá ôïõ ßäéïõ ôïõ êýâïõ, áðïôåëïýí üëá óôïé÷åßá ôï Ýíá ãéá ôï Üëëï óå ó÷Ýóç ìå ôçí ðáñïõóßáóç ôïõ áíôéêåéìÝíïõ. Äåí èá ìðïñïý- óáìå íá Ý÷ïõìå ôçí ðáñïõóßáóç ôùí ðëåõñþí ðáñÜ ìüíï ìÝóù ôùí üøåùí, ïé ïðïßåò ìå ôç óåéñÜ ôïõò ðáñïõóéÜæïíôáé ìüíï ìÝóù óêéÜóåùí. Ï êýâïò ï ßäéïò óôçí ôáõôüôçôÜ ôïõ äåí ìðïñåß íá ðáñïõóéáóèåß áíôéëçðôéêÜ ðáñÜ ìüíï ìÝóù ôïõ ðïëëáðëïý ôùí ðëåõñþí, ôùí üøåùí êáé ôùí óêéÜóåùí. Èá áðïôåëïýóå ðåñßðôùóç êáêþò åííïïýìåíçò óõãêåêñéìåíïðïßçóçò, ðåñßðôùóç áíáæÞôçóçò åíüò êïììáôéïý áíôß åíüò óôïé÷åßïõ, ôï íá èÝëïõìå íá Ý÷ïõìå ôïí êýâï ùò êÜôé äé’åáõôü êáé ü÷é ùò êÜôé óôçñéæüìåíï óôï ðïëëáðëü ôùí ðáñïõóéÜóåþí ôïõ. ÕðÜñ÷åé ðÜíôá ï êßíäõíïò üôé èá äéáóðÜóïõìå áõôü ðïõ äåí äéáóðÜôáé, üôé èá ìåôáôñÝøïõìå ôï abstractum óå concretum, äéüôé óôïí ëüãï ìáò ìðï- ñïýìå íá ìéëÜìå ãéá Ýíá óôïé÷åßï ÷ùñßò íá áíáöÝñïõìå ðÜíù óå ôé óôçñßæåôáé. Ìðïñïýìå íá ìéëÜìå, ãéá ðáñÜäåéãìá, ãéá ‘ôï ôñßãùíï’ êáé ìåôÜ áðü ëßãï íá áñ÷ßóïõìå íá óêåöôüìáóôå üôé õðÜñ÷åé Ýíá ôñßãùíï ÷ùñéóôÜ áðü ôá ôñßãùíá ôá åíóùìáôùìÝíá óå Ýíá ðñÜãìá. ¼ôáí åðéôñÝðïõìå íá óõìâåß êÜôé ôÝôïéï, ìåôáôñÝðïõìå Ýíá óôïé÷åßï óå êïììÜôé, Ýíá abstractum óå concretum, êáé áñ÷ß- æïõìå íá èÝôïõìå ôï åñþôçìá ðþò óôçí åõ÷Þ èá ìðïñïýóáìå íá óõíáíôÞóïõìå áõôü ôï êïììÜôé, ðþò èá ìðïñïýóå íá ðáñïõóéáóèåß êáèáõôü óå åìÜò. Åðé- ôñÝðïõìå óôïí áöáéñåôéêü ÷áñáêôÞñá ôïõ ëüãïõ ìáò íá ìáò ðáñáðëáíÞóåé êáé íá ìáò êÜíåé íá ðéóôåýïõìå üôé ôï ðñÜãìá ãéá ôï ïðïßï ìéëÜìå èá ìðïñïýóå íá ðáñïõóéáóèåß óå åìÜò êáèáõôü êáé ìå ôñüðï óõãêåêñéìÝíï. ÅéóÜãïõìå ìéá áðïêïðÞ, åêåß üðïõ èá Ýðñåðå íá êÜíïõìå áðëÜ êáé ìüíï ìéá äéÜêñéóç. Ç áíôßèåóç áíÜìåóá óå êïììÜôéá êáé óå óôïé÷åßá åìöáíßæåôáé ùò óçìá- íôéêüò áñùãüò óôçí åéóáãùãÞ ìáò óôç öáéíïìåíïëïãßá. ÐïëëÜ æçôÞìáôá ðïõ öáßíïíôáé ðïëý óýíèåôá êáôáëÞãïõí íá ãßíïíôáé áðëÜ, üôáí äéáôõðþíïíôáé ìå üñïõò ðïõ áíáöÝñïíôáé óôá åßäç ôùí ìåñþí ðïõ ëåéôïõñãïýí óå êÜèå ðåñß- ðôùóç. Ìéá öéëïóïöéêÞ áíÜëõóç óõíßóôáôáé óõíÞèùò óôçí Ýêèåóç ôùí ðïéêß- ëùí óôïé÷åßùí ðïõ ðñüêåéôáé íá óõóôÞóïõí Ýíá äåäïìÝíï üëïí. Ç öéëïóïöéêÞ áíÜëõóç ôçò üñáóçò, ãéá ðáñÜäåéãìá, èá äåßîåé ðþò ç üñáóç óôçñßæåôáé óôï ìÜôé êáé, óõíåðþò, óôçí êéíçôéêüôçôá ôïõ óþìáôïò (óôéò äéáêåêïììÝíåò êéíÞóåéò ôïõ ìáôéïý, óôçí éêáíüôçôá ôçò êåöáëÞò íá óôñÝöåôáé, óôçí éêáíüôçôá üëïõ ôïõ óþìáôïò íá ðçãáßíåé áðü ôï Ýíá ìÝñïò óôï Üëëï, áðü ìéá ïðôéêÞ ãùíßá óôçí Üëëç), ðþò ôï ïñÜí êáé áõôü ðïõ ïñÜôáé áðïôåëïýí óôïé÷åßá óôï åóùôåñéêü åíüò üëïõ, êáé ðþò ôï ïñÜí Ý÷åé ùò ðñïûðüèåóÞ ôïõ Üëëåò áéóèçôçñéáêÝò ôñï- ðéêüôçôåò, üðùò ç áöÞ, ç áêïÞ êáé ïé êéíáéóèçôéêÝò êéíÞóåéò. Ìéá öéëïóïöéêÞ
  • 45. 22 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ áíÜëõóç èá ìáò âïçèÞóåé íá áðïöýãïõìå ôïí ðåéñáóìü íá ìåôáôñÝøïõìå ôá óôïé÷åßá óå êïììÜôéá, üðùò ãßíåôáé, ãéá ðáñÜäåéãìá, üôáí ðñïóðáèïýìå íá áðïêüøïõìå ôçí üñáóç áðü ôçí êéíçôéêüôçôá. Áêüìá êáé ôï åñþôçìá ãéá ôçí áíèñþðéíç øõ÷Þ, Þ ãéá ôçí øõ÷Þ êÜèå Ýìâéïõ ðñÜãìáôïò, ìðïñåß íá äéáóáöçíéóèåß ÷Üñç óôçí åðßêëçóç ôçò äéÜêñéóçò ìåôáîý ìåñþí êáé üëïõ. Ç øõ÷Þ áðïôåëåß Ýíá óôïé÷åßï: åíÝ÷åé ìéá ïõóéþäç ó÷Ýóç ðñïò ôï óþìá êáé óôçñßæåôáé ðÜíù óôï óþìá, óôï ïðïßï äßíåé æùÞ, ôï ïðïßï êáèïñßæåé êáé ìÝóá óôï ïðïßï åêöñÜæåôáé. Ôá áíèñþðéíá üíôá åßíáé Ýìøõ÷á óþìáôá, ü÷é ðíåýìáôá ðïõ áðÝêôçóáí ýëç. ÁëëÜ óõ÷íÜ äçìéïõñãåßôáé ìéá êáñéêáôïýñá ôçò øõ÷Þò üôáí áõôÞ ìåôáôñÝðåôáé óå êïììÜôé, óå ìéá æùéêÞ äýíáìç áíåîÜñôçôá áðü ôï ïñãáíéêü ôçò èåìÝëéï, áêüìá êáé óå êÜôé ðïõ ìðïñåß íá ðñï-õðÜñ÷åé ôïõ óþìáôïò. ÂÝâáéá, ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï ç øõ÷Þ áðïôåëåß Ýíá óôïé÷åßï ôïõ Ýìâéïõ óþìáôïò åßíáé äéáöïñåôéêüò áðü ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ç áðü÷ñùóç áðïôåëåß óôïé÷åßï ôïõ ÷ñþìáôïò, áëëÜ ôï ðñþôï âÞìá ãéá íá äéáóáöçíßóïõìå ôç öýóç ôçò øõ÷Þò åßíáé íá äåßîïõìå üôé áõôÞ äåí áðïôåëåß Ýíá ðñÜãìá éêáíü íá áðïóðáóèåß áðü Ýíá üëïí, êÜôé ðïõ ìðïñåß íá êáôáíïçèåß îÝ÷ùñá áðü ôçí áíÜìéîÞ ôïõ óôï óþìá. Õößóôáôáé ìéá áíáãêáéüôçôá óôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ôá óôïé÷åßá, äçëáäÞ ôá ìç-áíåîÜñôçôá ìÝñç, äéåõèåôïýíôáé óôï åóùôåñéêü åíüò üëïõ. ÏñéóìÝíá óôïé÷åßá áðïôåëïýí ôïõò ìåóïëáâçôÝò ãéá Üëëá, êáèþò ôá ôåëåõôáßá óõììåôÝ- ÷ïõí óôï üëïí ìüíï ìÝóá áðü ôá ðñþôá: óôçí áíôßëçøç ôïõ êýâïõ, ïé üøåéò áðïôåëïýí ôïõò ìåóïëáâçôÝò ìåôáîý ôùí óêéÜóåùí êáé ôùí ðëåõñþí, êáé ïé ðëåõñÝò ìåôáîý ôùí üøåùí êáé ôïõ ßäéïõ ôïõ êýâïõ (ïé óêéÜóåéò äåí ðáñïõóéÜ- æïõí ôïí ßäéï ôïí êýâï, ìüíï ôéò ðëåõñÝò ôïõ êáé ôéò üøåéò ôïõ êáé, óõíåðþò, Ýììåóá ôïí êýâï). Ç Ýêèåóç ìéáò ôÝôïéáò ðáñÜôáîçò ôùí óôïé÷åßùí ðñïóöÝñåé ìéá êáôáíüçóç ôïõ üëïõ ðïõ âñßóêåôáé êÜèå öïñÜ õðü åîÝôáóç. Áõôü ðïõ óõìâáßíåé óõ÷íÜ, ùóôüóï, åßíáé üôé áñèñþíïõìå êÜðïéá áðü ôá ìÝñç ôïõ üëïõ áëëÜ ðáñáãíùñßæïõìå êÜðïéá Üëëá, Þ üôé ðñïóðáèïýìå íá ìåôáôñÝøïõìå ôá óôïé÷åßá óå áðïóðÜóìáôá, èåùñþíôáò ôá óôïé÷åßá ðïõ Ý÷ïõìå áðïìïíþóåé ùò êïììÜôéá, Þ üôé ëáìâÜíïõìå Ýíá óôïé÷åßï ùò éóïäýíáìï ìå Ýíá Üëëï, äçëáäÞ üôé áðïôõã÷Üíïõìå óôï íá ÷áñÜîïõìå ìéá äéÜêñéóç. Åßíáé ðéèáíü, ãéá ðáñÜäåéãìá, íá óõã÷Ýïõìå ôçí ðïëéôéêÞ ìå ôçí ïéêïíïìßá åíôüò ôïõ üëïõ ôùí áíèñþðéíùí ó÷Ýóåùí Þ ßóùò óêåöèïýìå üôé ç ïéêïíïìßá, ç ïðïßá óõíéóôÜ ìüíï Ýíá óôïé÷åßï, áðïôåëåß ôï üëïí. Ï Marx, ãéá ðáñÜäåéãìá, áíõøþíåé ôçí ïéêïíïìßá óå üëïí ôùí áíèñþðéíùí ó÷Ýóåùí, êáé ï Hobbes áíõøþíåé ôéò óõìâáôéêÝò ó÷Ýóåéò óå üëïí, åíþ áðïôåëïýí ìüíï Ýíá ìÝñïò ôïõ êïéíùíéêïý üëïõ. Ç åðåîåñãáóßá ôùí ìåñþí êáé ôïõ üëïõ åßíáé êåíôñéêü æÞôçìá óôçí öéëïóïöéêÞ êáé ôçí áíèñþðéíç êáôáíüçóç. ÊÜèå öïñÜ ðïõ óêåöôüìáóôå ãéá êÜôé, áñèñþíïõìå ôá ìÝñç êáé ôï áíôß- óôïé÷ï üëïí. Ôá ìÝñç êáé ôï üëïí óõíéóôïýí ôï ðåñéå÷üìåíï áõôïý ðïõ óêåöôü-
  • 46. § 3.2. Ç Ôáõôüôçôá óôçí Ðïëëüôçôá 23 ìáóôå üôáí ðçãáßíïõìå ðéï ðÝñá áðü ôçí áðëÞ áéóèçôéêüôçôá êáé ôçí ìÜëëïí âïõâÞ áíôßëçøç. Ç êáôïíïìáóßá ôùí ìåñþí áðïôåëåß ôçí ïõóßá ôçò óêÝøçò, êáé åßíáé óçìáíôéêü íá äåé êáíåßò ôç äéáöïñÜ ìåôáîý ôùí ìåñþí êáé ôùí óôïé÷åßùí, üôáí ðñïóðáèåß íá êáôáíïÞóåé, öéëïóïöéêÜ, ôé åßíáé ç êáôáíüçóç. 3.2 Ç Ôáõôüôçôá óôçí Ðïëëüôçôá ¸÷ïõìå Þäç áíôéìåôùðßóåé ôï æÞôçìá ôçò ôáõôüôçôáò óôçí ðïëëüôçôá, üôáí åîåôÜóáìå ôçí áíôßëçøç åíüò êýâïõ. Ï êýâïò ùò ôáõôüôçôá öáíåñþèçêå ùò êÜôé äéáêñéôü áðü ôéò ðëåõñÝò, ôéò üøåéò êáé ôéò óêéÜóåéò ôïõ, êáé üìùò ðá- ñïõóéáæüôáí ìÝóù üëùí áõôþí. Áõôü ðïõ ìðïñïýìå íá êÜíïõìå ôþñá åßíáé íá äåßîïõìå ðüóï åõñÝùò åêôåôáìÝíç åßíáé áõôÞ ç ìïñöÞ ðáñïõóßáóçò êáé íá öÝñïõìå óôï öùò ìåñéêÝò áðü ôéò öéëïóïöéêÝò ôçò óõíåðáãùãÝò. ÁõôÞ ç äïìÞ ëåéôïõñãåß óôçí áíôßëçøç êÜèå õëéêïý ðñÜãìáôïò, üðùò Ý÷ïõìå äåé, áëëÜ ëåé- ôïõñãåß åðßóçò ãéá êÜèå åßäïò ðñÜãìáôïò ðïõ ìðïñåß íá ðáñïõóéáóèåß óå åìÜò. Ùò áñ÷Þ, áò åîåôÜóïõìå ðþò ëåéôïõñãåß óôçí ðáñïõóßáóç ôçò óçìáóßáò ìÝóù ôçò ãëþóóáò. ¼ôáí åðéèõìïýìå íá åêöñÜóïõìå êÜôé, ìðïñïýìå ðÜíôá íá äéáêñßíïõìå áíÜìåóá óôçí Ýêöñáóç êáé óå áõôü ðïõ åêöñÜæåôáé. ÅÜí ðù: «ôï ÷éüíé êÜ- ëõøå ôï äñüìï», «ï äñüìïò êáëýöèçêå áðü ÷éüíé» Þ «Die Strasse ist verschneit», Ý÷ù åêöÝñåé ôñåéò äéáöïñåôéêÝò åêöñÜóåéò, áëëÜ ìðïñþ íá èåùñÞóù üôé êáé ïé ôñåéò Ý÷ïõí åêöñÜóåé ìéá êáé ôçí áõôÞ óçìáóßá Þ Ýíá êáé ôï áõôü åêöñáóèÝí, Ýíá êáé ôï áõôü ãåãïíüò Þ ðëçñïöïñßá. Ïé ôñåéò åêöñÜóåéò åßíáé êÜôé óáí ôñåéò üøåéò åíüò êáé ôïõ ßäéïõ ðñÜãìáôïò, ìå ôç äéáöïñÜ üôé óå áõôÞ ôçí ðåñßðôùóç ôï áíôéêåßìåíï åßíáé ðïëýðëïêï êáé ôï ïíôïëïãéêü ôïõ êáèåóôþò åßíáé äéáöï- ñåôéêü áðü åêåßíï ôïõ êýâïõ. Èá ìðïñïýóá íá åíôåßíù ôçí ðïëëüôçôá áêüìá ðåñáéôÝñù, ôïíßæïíôáò ôéò ðñïôÜóåéò ìïõ ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï: ôç ìéá öïñÜ öùíÜæïíôáò äõíáôÜ ôçí ðñüôáóç, ôçí Üëëç öïñÜ øéèõñßæïíôÜò ôçí, ìåôÜ åêöù- íþíôÜò ôçí ìå öùíÞ õøçëïý ôüíïõ êïê. Áõôïß üëïé èá åßíáé ðïéêßëïé ôñüðïé ðáñïõóßáóçò ìéáò êáé ôçò áõôÞò ðñüôáóçò, êáé üìùò üëåò ïé åêöïñÝò êáé üëåò ïé ðñïôÜóåéò (üðùò êáé ðïëëÝò Üëëåò äõíáôÝò åêäï÷Ýò ôïõò) èá ðáñïõóéÜæïõí ìéá êáé ôçí áõôÞ óçìáóßá, Ýíá êáé ôï áõôü ãåãïíüò. Ôï æÞôçìá åßíáé üôé ôï ôáõôü ãåãïíüò ìðïñåß íá åêöñáóèåß ìå ðïëëáðëïýò ôñüðïõò, êáé üôé ôï ãåãïíüò åßíáé äéáöïñåôéêü áðü êáèåìéÜ êáé áðü üëåò ôéò åêöñÜóåéò ôïõ. ¼ðùò áêñéâþò ï êýâïò áíÞêåé óå ìéá äéÜóôáóç äéáöïñåôéêÞ áðü åêåßíç ôùí ðëåõñþí, ôùí üøåùí êáé ôùí óêéÜóåùí, Ýôóé êáé ç óçìáóßá ôïõ ãåãïíüôïò áíÞêåé óå ìéá äéÜóôáóç äéáöïñåôéêÞ áðü ôçí ðïëëüôçôá ôùí åêöñÜóåùí êáé ôùí åêöïñþí ìÝóù ôùí ïðïßùí äßäåôáé. Ãéá áõôüí ôïí ëüãï, èá Þôáí ðáñáðëáíçôéêü íá áíáæçôÞóïõìå ôç óçìáóßá Þ ôï ãåãïíüò óáí íá
  • 47. 24 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ åðñüêåéôï ãéá Ýíá åßäïò íïçôéêÞò ðñüôáóçò, Ýíá åßäïò öáíôÜóìáôïò áíÜëïãïõ ðñïò ôéò åêöñÜóåéò ðïõ åêöÝñïõìå äçìüóéá. Ìéá ôÝôïéá ðñÜîç èá óõíéóôïýóå ôï óýíçèåò öéëïóïöéêü ëÜèïò ôÞò êáêþò åííïïýìåíçò óõãêåêñéìåíïðïßçóçò, ôï ëÜèïò ôïõ íá ëáìâÜíïõìå Ýíá óôïé÷åßï ùò êïììÜôé. Ç óçìáóßá åßíáé áêñéâþò ç ôáõôüôçôá ðïõ âñßóêåôáé óôï åóùôåñéêü ôùí åêöñÜóåþí ôçò êáé üìùò õðåñÜíù ôùí åêöñÜóåþí ôçò. Èá ðñÝðåé åðßóçò íá óçìåéùèåß üôé ç ôáõôÞ óçìáóßá åßíáé éêáíÞ íá ðáñïõóéáóèåß ìÝóù ðïëëþí áêüìá ðñïôÜóåùí Þ åêöñÜóåùí (óå Üëëåò áêüìá ãëþóóåò, óå ãëþóóåò óçìÜôùí, ìÝóù ÷åéñïíïìéþí êáé Üëëùí óõìâüëùí) ðïõ êáôÜ ôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôïõò äåí èá ôåèïýí ðïôÝ, üðùò êáé ï êýâïò óõíéóôÜ ìéá ôáõôüôçôá ðïõ èá ìðïñïýóå íá ãßíåé áíôéëçðôÞ ìÝóù óêéÜóåùí ðïõ äåí Ý÷ïõìå áêüìá åíåñãïðïéÞóåé. Ï ïñßæïíôáò ôïõ åí äõíÜìåé êáé ôïõ áðüíôïò ðåñéóôïé÷ßæåé ôéò åíåñãåßá ðáñïõóéÜóåéò ôïõ ðñÜãìáôïò. Ôï ðñÜãìá ìðïñåß ðÜíôá íá ðáñïõóéÜæåôáé ìå ðåñéóóüôåñïõò ôñüðïõò áðü áõôïýò ðïõ ãíùñßæïõìå Þäç: ôï ðñÜãìá èá åíÝ÷åé ðÜíôá ùò ðáñáêáôáèÞêç ðåñéóóüôåñåò åìöáíßóåéò. Ùò Üëëï ðáñÜäåéãìá ôáõôüôçôáò óôçí ðïëëüôçôá, ìðïñïýìå íá èåùñÞóïõìå Ýíá óçìáíôéêü éóôïñéêü ãåãïíüò, üðùò ç áðüâáóç óôç Íïñìáíäßá êáôÜ ôïí äåýôåñï ðáãêüóìéï ðüëåìï. Áõôü ôï ãåãïíüò äßäåôáé ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï óôçí åìðåéñßá åêåßíùí ðïõ óõììåôåß÷áí óå áõôü, ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï óôçí åìðåéñßá ôùí ßäéùí åêåßíùí áíèñþðùí üôáí áðëÜ êáé ìüíï ôï åíèõìïýíôáé, ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï óôçí åìðåéñßá åêåßíùí ðïõ äéÜâáóáí ãéá áõôü Ýôóé üðùò êáôáãñÜöçêå óôá ñåðïñôÜæ ôùí ôüôå åöçìåñßäùí, ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï óôçí åìðåéñßá åêåßíùí ðïõ ãñÜöïõí Þ äéáâÜæïõí åê ôùí õóôÝñùí âéâëßá ó÷åôéêÜ ìå ôï ãåãïíüò, ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï óôçí åìðåéñßá åêåßíùí ðïõ ëáìâÜíïõí ìÝñïò óôçí åðéìíçìüóõíç ôåëåôÞ óôéò áêôÝò ôçò Íïñìáíäßáò, ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï óôçí åìðåéñßá åêåßíùí ðïõ âëÝðïõí ôáéíßåò ðïõ êáôÝãñáøáí ôüôå ôï ðñáãìáôéêü ãåãïíüò, êáé áêüìá ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï óôçí åìðåéñßá åêåßíùí ðïõ âëÝðïõí ôáéíßåò êáé ôçëåïðôéêÜ ðñïãñÜììáôá ðïõ áíáöÝñïíôáé ôþñá óôï ãåãïíüò. Ôï ßäéï ãåãïíüò åß÷å äïèåß ðñï-ëçðôéêÜ óå åêåßíïõò ðïõ ó÷åäßáæáí ôçí ðñáãìáôïðïßçóÞ ôïõ êáé, áðü ôçí Üëëç ðëåõñÜ, óå åêåßíïõò ðïõ ó÷åäßáæáí ðþò èá ôï áíôéìåôùðßóïõí. ÕðÜñ÷ïõí, áíáìöéóâÞôçôá, ðïëëïß áêüìá ôñüðïé õðü ôïõò ïðïßïõò ôï ßäéï êáé ôï áõôü ãåãïíüò ìðïñåß íá áðïôåëÝóåé áíôéêåßìåíï áðüâëåøçò êáé íá êáôáóôåß ðáñüí, êáé ç ôáõôüôçôá ôïõ ãåãïíüôïò äéáôçñåßôáé ìÝóá áðü üëïõò áõôïýò ôïõò ôñüðïõò. Áò óôñáöïýìå óôá áéóèçôéêÜ áíôéêåßìåíá. ¸íá êáé ôï áõôü äñÜìá, áò ðïýìå, Ç Äïýêéóóá ôïõ ÌÜëöé, ðáñïõóéÜæåôáé óå üëåò ôéò ðáñáóôÜóåéò êáé üëåò ôéò áíáãíþóåéò ôïõ, óýìöùíá ìå ôéò ðïéêßëåò åñìçíåßåò ðïõ ôïõ äßäïíôáé, êáé ðáñïõóéÜóôçêå åðßóçò óôïí ßäéï ôïí John Webster üôáí Ýãñáøå ôï Ýñãï. Ìßá êáé ç áõôÞ óõìöùíßá, ãéá ðáñÜäåéãìá ç Hafner Symphony ôïý Mozart, äßäåôáé óå üëåò ôéò åêôåëÝóåéò ôçò. Ç åñìçíåßá ðïõ äüèçêå áðü ôïí Bruno
  • 48. § 3.2. Ç Ôáõôüôçôá óôçí Ðïëëüôçôá 25 Walter åßíáé äéáöïñåôéêÞ áðü åêåßíç ôïõ Klaus Tennstedt, êáé ðïëý ìÜëëïí ï ãåíéêüò ôñüðïò ôçò åñìçíåßáò ôçò óôéò áñ÷Ýò ôïõ åéêïóôïý áéþíá Þôáí äéáöï- ñåôéêüò áðü ôïí êïéíü ôñüðï åñìçíåßáò ôçò óôï ôÝëïò ôïõ áéþíá, áëëÜ üëåò ïé åñìçíåßåò åßíáé åñìçíåßåò ìéáò êáé ôçò áõôÞò óõìöùíßáò. Åßíáé åíäéáöÝñïí íá óçìåéùèåß üôé ç åããñáöÞ óå äßóêï åíüò ìïõóéêïý Ýñãïõ åßíáé äéáöïñåôéêÞ áðü ìéá æùíôáíÞ åêôÝëåóÞ ôïõ, äéüôé ç åããñáöÞ óõëëáìâÜíåé ìßá ìüíï áðü ôéò åêôåëÝóåéò, åíþ êÜèå æùíôáíÞ åêôÝëåóç åßíáé äéáöïñåôéêÞ áðü üëåò ôéò Üëëåò. ÅÜí èá Ýðñåðå íá áêïýóù äýï öïñÝò ôçí ßäéá åããñáöÞ, èá Üêïõãá äõï öïñÝò ôçí ßäéá åêôÝëåóç, ü÷é áðëÜ êáé ìüíï ôçí ßäéá óõìöùíßá, êáé ùóôüóï ôï Üêïõóìá èá Þôáí äéáöïñåôéêü êÜèå öïñÜ: ïñéóìÝíåò äéáóôÜóåéò ôïõ Ýñãïõ, åéò âÜñïò Üëëùí, èá âñßóêïíôáí óôï ðñïóêÞíéï, ßóùò íá Þôáí äéáöïñåôéêÞ ç äéÜèåóÞ ìïõ, ç ìÝñá ç ßäéá ßóùò íá Þôáí öùôåéíÞ Þ ìåëáã÷ïëéêÞ. ¼ôáí ìéá åããñáöÞ óõëëáìâÜíåé ìßá ìüíï åêôÝëåóç, åßíáé óáí íá óõëëáìâÜíåé ìéá ôáéíßá ìéá ìüíï üøç åíüò êýâïõ êáé íá ìïõ åðéôñÝðåôáé íá äù ôïí ßäéï ôïí êýâï áðïêëåéóôéêÜ õðü áõôÞ ôç óõãêåêñéìÝíç åìöÜíéóÞ ôïõ. ÅÜí óôñáöïýìå áðü ôéò ôÝ÷íåò ðïõ áðáéôïýí êÜðïéï åßäïò åêôÝëåóçò óå åêåßíåò ðïõ äåí áðáéôïýí êÜôé ôÝôïéï, óõíáíôÜìå ðåñáéôÝñù äéáöïñÝò ùò ðñïò ôç äïìÞ ôçò ôáõôüôçôáò óôçí ðïëëüôçôá. ¸íáò æùãñáöéêüò ðßíáêáò äåí åêôå- ëåßôáé ïõäüëùò ìå ôñüðï áíÜëïãï ðñïò ôçí åêôÝëåóç ìéáò ïñ÷Þóôñáò: ðáñïõ- óéÜæåôáé Üìåóá êÜèå öïñÜ ðïõ ôïí âëÝðïõìå, ü÷é üôáí êÜðïéïò ôïí åêôåëåß. Äåí õðÜñ÷åé åêôåëåóôÞò ðïõ èá ðñÝðåé íá ìåóïëáâÞóåé ìåôáîý ôùí èåáôþí êáé ôïõ Ýñãïõ ìå ôïí ôñüðï ðïõ ïé ìïõóéêïß èá ðñÝðåé íá ìåóïëáâÞóïõí ìåôáîý ôùí áêñïáôþí êáé ôïõ Ýñãïõ. Ðáñüëá áõôÜ, Ýíáò êáé ï áõôüò ðßíáêáò ìðïñåß íá éäùèåß ôç ìéá óôéãìÞ, åíþ ôçí Üëëç óôéãìÞ áðëÜ íá åßíáé áíôéêåßìåíï åíèý- ìçóçò, ìðïñïýí íá äïèïýí ãñáðôÝò áíáëýóåéò ôïõ, ìðïñïýí íá æùãñáöéóôïýí áíôßãñáöÜ ôïõ, êáé ìðïñïýí íá êáôáóêåõáóôïýí åêôõðþóåéò, ‘áíáôõðþóåéò’ ôïõ ðßíáêá. Õößóôáôáé åðßóçò ìéá äéáöïñÜ áíÜìåóá óôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ï ðßíáêáò åìöáíßóôçêå óôïí êáëëéôÝ÷íç êáé óôï ðþò åìöáíßæåôáé óôï èåáôÞ, üðùò åðßóçò äéáöïñÝò áíÜìåóá óôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï âëÝðåé ôïí ðßíáêá Ýíáò êáëëéåñãçìÝíïò èåáôÞò êáé êÜðïéïò ðïõ áðëÜ ôïõ ñß÷íåé ìéá ìáôéÜ áðü ðåñéÝñãåéá. Ï ðßíáêáò áíáìÝíåé ôïõò èåáôÝò ôïõ ãéá íá ïëïêëçñùèåß ùò Ýñãï ôÝ÷íçò, áëëÜ ôïýôï óõìâáßíåé ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï áðü ôï ðþò ìéá óõìöùíßá ðåñéìÝíåé ôçí åêôÝëåóÞ ôçò ãéá íá åéóÝëèåé óôï åíåñãåßá åßíáé. Ïé ôáõôüôçôåò êáé ïé ðïëëüôçôåò åßíáé äéáöïñåôéêÝò óå êÜèå ðåñßðôùóç. Áò óôñáöïýìå óôá èñçóêåõôéêÜ ãåãïíüôá ãéá íá äïýìå ðåñáéôÝñù ðáñá- äåßãìáôá. Ç ¸îïäïò ðáñïõóéÜóôçêå óôïí åâñáúêü ëáü ðïõ áíáìåß÷èçêå óå áõôÞí, áëëÜ ôï ßäéï ãåãïíüò ðáñïõóéÜæåôáé óå áõôïýò ðïõ äéáâÜæïõí ó÷åôéêÜ ìå áõôü óôéò ÃñáöÝò êáé óå áõôïýò ðïõ ãéïñôÜæïõí ôï Åâñáúêü ÐÜó÷á. Ãéá ôïõò ×ñéóôéáíïýò, ôï ãåãïíüò ôïõ èáíÜôïõ êáé ôçò ÁíÜóôáóçò ôïõ ×ñéóôïý õðÞñîå áíôéêåßìåíï åìðåéñßáò ãéá ôïõò ìáèçôÝò Ôïõ, êáé ðáñïõóéÜæåôáé ðåñáéôÝñù, ìå
  • 49. 26 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ äéáöïñåôéêïýò ôñüðïõò, ìÝóù ôçò áíÜãíùóçò ôùí Ãñáöþí, ìÝóá áðü ôéò ìáñ- ôõñßåò ôùí ìáñôýñùí êáé ôùí ïìïëïãçôþí, êáé ìÝóá áðü ôéò åõ÷áñéóôßåò êáé, åéäéêüôåñá, ôçí Èåßá Êïéíùíßá. Ùóôüóï, ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò, ôï üôé ôéìïýí ôçí Èåßá Êïéíùíßá äåí óõíéóôÜ ìüíï ìéá ðáñïõóßáóç ôïõ èáíÜôïõ êáé ôçò ÁíÜóôáóçò ôïõ ×ñéóôïý, áëëÜ åðßóçò ìéá Ýììåóç ðáñïõóßáóç ôïõ Åâñáúêïý ÐÜó÷á êáé ôçò Åîüäïõ. Óõíåðþò, áêüìá êáé ôï éåñü åßíáé ìéá ôáõôüôçôá óôçí ðïëëüôçôá ôùí ðáñïõóéÜóåþí ôïõ. Ç ôáõôüôçôá ðïõ äßäåôáé ìÝóá áðü ôçí ðïëëüôçôá ôùí åìöáíßóåùí áíÞêåé óå ìéá äéÜóôáóç äéáöïñåôéêÞ áðü åêåßíç ôçò ðïëëüôçôáò. Ç ôáõôüôçôá äåí áðïôåëåß Ýíá ìÝëïò ôçò ðïëëüôçôáò: ï êýâïò äåí åßíáé ìßá áðü ôéò üøåéò Þ ôéò óêéÜóåéò, ç ðñüôáóç äåí áðïôåëåß ìéá áðü ôéò åêöïñÝò ôçò, ôï Ýñãï äåí áðïôåëåß áðëÜ êáé ìüíï ìéá áðü ôéò åêôåëÝóåéò ôïõ. Ç ôáõôüôçôá õðåñâáßíåé ôçí ðïëëüôçôá ôùí ðáñïõóéÜóåùí, âáßíåé ðÝñá áðü áõôÝò. Ç ôáõôüôçôá äåí åßíáé áðëÜ êáé ìüíï ôï Üèñïéóìá ôùí åìöáíßóåùí: ôï íá ôçí äïýìå áðëÜ ùò ôï ÜèñïéóìÜ ôïõò èá óÞìáéíå üôé éóïðåäþíïõìå ôéò äýï äéáóôÜóåéò ðïõ èá ðñÝðåé íá ìåßíïõí äéáêñéôÝò. Óå áõôÞ ôçí ðåñßðôùóç, ôï êáèåôß èá åß÷å êáôáóôåß áðëÜ êáé ìüíï ìéá óåéñÜ åìöáíßóåùí, ðïõ üëåò ôïõò èá áíÞêáí óå ìéá ìüíï äéÜóôáóç. Áíôßèåôá, èá ðñÝðåé íá áíáãíùñéóèåß ç ôáõôüôçôá ùò êÜôé õðåñÜíù ôçò äéÜóôáóçò ôùí åìöáíßóåùí, ùò êÜôé ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé ìÝóá áðü üëåò ôéò åìöáíßóåéò êáé, åîßóïõ, ìÝóù Üëëùí äõíáôþí åìöáíßóåùí. Ôï åßíáé áõôÞò ôçò ôáõôüôçôáò åßíáé êÜôé ðïõ ìÜëëïí ìáò äéáöåýãåé. Íïìß- æïõìå üôé îÝñïõìå ìÜëëïí ìå óáöÞíåéá ôé åßíáé ìéá åìöÜíéóç – ìéá üøç ðïõ âëÝðïõìå, ìéá ðñüôáóç ðïõ åêöÝñïõìå, ìéá åêôÝëåóç ðïõ áêïýìå- áëëÜ ç ôáõ- ôüôçôá öáßíåôáé íá åßíáé êÜôé ðïõ äåí ìðïñïýìå íá ôï áããßîïõìå ìå ôá ÷Ýñéá ìáò Þ íá ôï âÜëïõìå ìðñïóôÜ óôá ìÜôéá ìáò. Öáßíåôáé íá äéáöåýãåé ôçò óýë- ëçøÞò ìáò. Êáé üìùò ãíùñßæïõìå üôé ç ôáõôüôçôá äåí ìðïñåß ðïôÝ íá áíá÷èåß óå ìéá áðü ôéò åìöáíßóåéò ôçò. Ãíùñßæïõìå üôé ç ôáõôüôçôá èá ðñÝðåé íá äéá- êñéèåß áðü áõôÞí üðùò êáé áðü êÜèå Üëëç ôçò ðáñïõóßáóç, ôçò ïðïßáò êÜèå öïñÜ ÷áßñïõìå. ÅÜí ç ôáõôüôçôá ðáñïõóéÜæåôáé ôþñá ìå Ýíáí ôñüðï, äéáôç- ñåß åðßóçò ùò ðáñáêáôáèÞêç Üëëïõò ôñüðïõò ìå ôïõò ïðïßïõò äßäåôáé êáé ìå ôïõò ïðïßïõò åðáíåìöáíßæåôáé, ðÜíôá ùò Ýíá êáé ôï áõôü ðñÜãìá, óå åìÜò êáé óôïõò Üëëïõò. ÐÜíôá áðïêáëýðôåé êáé ôáõôü÷ñïíá åðéêáëýðôåé ôïí åáõôü ôçò. Ôï ðñÜãìá ìðïñåß ðÜíôá íá äïèåß åê íÝïõ, ßóùò ìÜëéóôá ìå ôñüðïõò ðïõ äåí ìðïñïýìå íá óõëëÜâïõìå ðñï-ëçðôéêÜ. Áõôü ðïõ ðñïóðáèïýìå íá êÜíïõìå óôç öéëïóïöéêÞ áíÜëõóç åßíáé íá åîáóöáëßóïõìå ôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôÝôïéùí ôáõôïôÞôùí, íá öÝñïõìå óôçí åðéöÜíåéá ôï ãåãïíüò üôé åßíáé äéáöïñåôéêÝò áðü ôï ðïëëáðëü ôùí ðáñïõóéÜóåþí ôïõò, êáé íá äåßîïõìå üôé, ðáñÜ ôï ëáíèÜíïí êáèåóôþò ôïõò, óõíéóôïýí ðñáãìáôéêÜ Ýíá óõóôáôéêü áõôïý ðïõ äßäåôáé óôçí åìðåéñßá. ÐñÜãìáôé, ßóùò ç åõêïëüôåñç áðÜíôçóç ðïõ èá ìðïñïýóå íá äïèåß óôï åñþ-
  • 50. § 3.2. Ç Ôáõôüôçôá óôçí Ðïëëüôçôá 27 ôçìá ‘‘Ôé åßíáé ç öáéíïìåíïëïãéêÞ áíÜëõóç’’, èá Þôáí íá ðïýìå üôé ðåñéãñÜöåé ôçí ðïëëüôçôá ðïõ éäéÜæåé óå êÜèå åßäïò áíôéêåéìÝíïõ. Ìéá öáéíïìåíïëïãßá ôçò óçìáóßáò èá äéáôýðùíå ôçí ðïëëüôçôá ìÝóù ôçò ïðïßáò äßäïíôáé ïé óç- ìáóßåò. Ìéá öáéíïìåíïëïãßá ôçò ôÝ÷íçò èá ðåñéÝãñáöå ôá ðïéêßëá ðïëëáðëÜ ìÝóù ôùí ïðïßùí ôá áíôéêåßìåíá ôçò ôÝ÷íçò ðáñïõóéÜæïíôáé êáé ôáõôïðïéïý- íôáé. Ìéá öáéíïìåíïëïãßá ôçò öáíôáóßáò èá ðåñéÝãñáöå ôï ðïëëáðëü ôùí åìöáíßóåùí ìÝóù ôùí ïðïßùí äßäïíôáé öáíôáóéáêÜ áíôéêåßìåíá. Ìéá öáé- íïìåíïëïãßá ôçò èñçóêåßáò èá óõæçôïýóå ôï ðïëëáðëü ôùí åìöáíßóåùí ðïõ éäéÜæïõí óôá èñçóêåõôéêÜ áíôéêåßìåíá. ÊÜèå ðïëëáðëü åßíáé äéáöïñåôéêü, ôï êáèÝíá éäéÜæåé óôç äéêÞ ôïõ ôáõôüôçôá, êáé ïé ôáõôüôçôåò äéáöÝñïõí ùò ðñïò ôï åßäïò ôïõò. ‘Ðïëëüôçôá åìöáíßóåùí’ êáé ‘ôáõôüôçôá’ åßíáé áíÜëïãïé üñïé: ç ôáõôüôçôá åíüò áíôéêåéìÝíïõ ôÝ÷íçò åßíáé äéáöïñåôéêÞ áðü åêåßíç åíüò ðïëé- ôéêïý ãåãïíüôïò, êáé, ùóôüóï, áìöüôåñá óõíéóôïýí ôáõôüôçôåò êáé áìöüôåñá åíÝ÷ïõí ôïõò äéêïýò ôïõò ôñüðïõò ÷ïñÞãçóçò. Äéáôõðþíïíôáò ìå ðñïóï÷Þ ôá äéÜöïñá ðïëëáðëÜ êáé ôéò äéÜöïñåò ôáõôüôçôåò, ç öáéíïìåíïëïãßá ìÜò âïçèÜ íá äéáôçñÞóïõìå ôçí ðñáãìáôéêüôçôá êáé ôç äéáöïñåôéêüôçôÜ ôïõò. Ìáò âïçèÜ íá áðïöýãïõìå ôïí áíáãùãéóìü, öÝñíïíôáò óôçí åðéöÜíåéá áõôü ðïõ éäéÜæåé óå êÜèå åßäïò üíôïò, ü÷é ìüíï üóïí áöïñÜ ôçí áíåîÜñôçôç ýðáñîÞ ôïõ áëëÜ, åðßóçò, üóïí áöïñÜ êáé ôç äýíáìÞ ôïõ íá ðáñïõóéÜæåôáé. Ìéá çèéêÞ ðñÜîç, ãéá ðáñÜäåéãìá, èá äéáêñéèåß ìå ìåãáëýôåñç æùçñüôçôá áðü ìéá êáôáíáãêáóôéêÞ óõìðåñéöïñÜ, åÜí åßìáóôå éêáíïß íá äéáôõðþóïõìå ôï ðïëëáðëü ôùí ðáñïõ- óéÜóåùí ðïõ éäéÜæåé óôçí êáèåìéÜ ôïõò. Ôá ðåñéóóüôåñá ôùí ðáñáäåéãìÜôùí ðïõ åîåôÜóáìå ó÷åôéêÜ ìå ôéò ôáõôü- ôçôåò óôçí ðïëëüôçôá, Ý÷ïõí ó÷åôéóèåß ìå Ýíá åíéêü õðïêåßìåíï áíôßëçøçò Þ ãíþóçò. ¼ôáí åéóÜãïõìå ôçí ðáñïõóßá Üëëùí ðñïóþðùí, üôáí åìðåñéêëåß- ïõìå ôç äéÜóôáóç ôçò äéõðïêåéìåíéêüôçôáò, Ýíá ðïëý ðëïõóéüôåñï ðëÝãìá ðïë- ëáðëïý Ýñ÷åôáé óôçí åðéöÜíåéá. Ãéá ðáñÜäåéãìá, ôï ðïëëáðëü ôùí ðëåõñþí, ôùí üøåùí êáé ôùí óêéÜóåùí ðáñïõóéÜæåé Ýíá óùìáôéêü áíôéêåßìåíï óå åìÝíá, êáé ôï ðïëëáðëü áëëÜæåé êáô’ áíôáðüêñéóç ðñïò ôéò äéêÝò ìïõ êéíÞóåéò óôï ÷þñï. ÁëëÜ üôáí åéóÜãïíôáé óôç óêçíÞ Üëëá õðïêåßìåíá áíôßëçøçò, ç ßäéá ôáõôüôçôá åêëáìâÜíåé ìéá âáèýôåñç áíôéêåéìåíéêüôçôá, ìéá ðëïõóéüôåñç Ýí- íïéá õðåñâáôéêüôçôáò: âëÝðù áõôÞ ôçí ôáõôüôçôá, ðëÝïí, ü÷é áðëÜ êáé ìüíï ùò ôï ðñÜãìá ðïõ èá Ýâëåðá äéáöïñåôéêÜ åÜí Ýìåëëå íá êéíçèþ ìå áõôü Þ ôïí Üëëï ôñüðï, áëëÜ ùò áõôü ôï ßäéï ðñÜãìá ðïõ âëÝðåé êÜðïéïò Üëëïò, áêñéâþò áõôÞ ôç óôéãìÞ, õðü ìéá Üëëç ðñïïðôéêÞ. Ôï áíôéêåßìåíï äßäåôáé óå Üëëïõò èå- áôÝò ìÝóù åíüò ðïëëáðëïý ðïõ åßíáé äéáöïñåôéêü áðü áõôü ðïõ áíôéêñßæù åãþ, êáé âëÝðù ôï áíôéêåßìåíï áêñéâþò ùò êÜôé ðïõ âëÝðïõí ïé Üëëïé áðü ïðôéêÝò ãùíßåò ôéò ïðïßåò äåí ìïéñÜæïìáé áõôÞ ôç óôéãìÞ ìáæß ôïõò. Óõíåéäçôïðïéþ ôüôå üôé áõôü ôï áíôéêåßìåíï ðáñïõóéÜæåé óôïõò Üëëïõò ïðôéêÝò åêäï÷Ýò ôïõ ðïõ äåí ðáñïõóéÜæïíôáé óå åìÝíá êáé ôéò ïðïßåò óõí-áðïâëÝðù áêñéâþò ùò ôÝôïéåò ðïõ
  • 51. 28 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ äåí åßíáé äéêÝò ìïõ. Ç ôáõôüôçôá ôïõ ðñÜãìáôïò åßíáé åêåß ü÷é ìüíï ãéá ìÝíá áëëÜ êáé ãéá ôïõò Üëëïõò, êáé óõíåðþò óõíéóôÜ ãéá åìÝíá ðëÝïí ìéá âáèý- ôåñç êáé ðëïõóéüôåñç ôáõôüôçôá. Óå áõôÞ ôçí ðåñßðôùóç õðÜñ÷åé ðåñéóóüôåñï ‘åêåß’: ôï åßíáé êáé ç ôáõôüôçôá ôïõ ðñÜãìáôïò åíôåßíïíôáé ÷Üñç óôçí åéóáãùãÞ äéõðïêåéìåíéêþí ðñïïðôéêþí. Ç ßäéá ç äéÜóôáóç ôïõ üôé ôï áíôéêåßìåíï åßíáé ‘åêåß’ ôüóï ãéá ôïõò Üëëïõò üóï êáé ãéá åìÝíá óõíéóôÜ ìéá ðñïóèÞêç óôï åßíáé êáé ôçí ôáõôüôçôá ôïõ ðñÜãìáôïò. Ç ßäéá åðáýîçóç óå ðëïýôï ëáìâÜíåé ÷þñá óå ó÷Ýóç ìå Üëëåò ôáõôüôç- ôåò, ôÝôïéåò üðùò áõôÝò ôçò óçìáóßáò åíüò êåéìÝíïõ, ôùí áíôéêåéìÝíùí ôÝ÷íçò êáé ðïëéôéóìïý, ôùí áíèñþðéíùí ãåãïíüôùí, ôùí çèéêþí êáôáóôÜóåùí êáé ôùí èñçóêåõôéêþí ôáõôïôÞôùí. Ìéá áðü ôéò äõíáôüôçôåò ðïõ äéáíïßãïíôáé, ãéá ðáñÜäåéãìá, åßíáé ç äýíáìç íá åêôéìÞóïõìå üôé Ýíá áíôéêåßìåíï, áò ðïýìå Ýíá êåßìåíï, ìðïñåß íá êáôáíïçèåß ðïëý êáëýôåñá áðü êÜðïéïí Üëëïí ðáñÜ áðü åìÝíá. ºóùò óõíåéäçôïðïéÞóù üôé ç ôáõôüôçôá êáé ç ðïëëüôçôá ðïõ äßäï- íôáé óå åìÝíá åßíáé ðïëý óêïôåéíÜ êáé óõãêå÷õìÝíá, åÜí óõãêñéèïýí ìå áõôü ðïõ óõëëáìâÜíïõí ïé óõíÜäåëöïß ìïõ, ïé ïðïßïé åîÜãïõí áðü ôï êåßìåíï ðñÜã- ìáôá ðïõ öáßíåôáé üôé ðïôÝ äåí èá ìðïñïýóá íá áíáêáëýøù ìüíïò ìïõ. Êáé ðÜëé, ßóùò íá åßìáé ìÜëëïí ìðåñäåìÝíïò áðü ìéá óõãêåêñéìÝíç áíèñþðéíç óõí- äéáëëáãÞ, åíþ Ýíáò Üëëïò óõëëáìâÜíåé Üìåóá ôï ôé óõìâáßíåé. Ôüôå Ý÷ù ôçí áíôßëçøç áõôïý ôïõ ãåãïíüôïò, ôüôå áõôü ôï ãåãïíüò äßäåôáé óå åìÝíá ùò ôÝôïéï ðïõ ãßíåôáé êáëýôåñá áíôéëçðôü êáé êáôáíïçôü áðü êÜðïéïí Üëëïí êáé, ðáñüëá áõôÜ, åßìáé åãþ ðïõ ôï áíôéëáìâÜíïìáé. Áêüìá êáé óå áõôÞ ôç óêïôåéíüôçôá, êáé áêñéâþò ùò óêïôåéíü, ôï ãåãïíüò äßäåôáé óå åìÝíá. Ùò ôåëåõôáßï ðáñÜäåéãìá ôçò äïìÞò ôçò ôáõôüôçôáò óôçí ðïëëüôçôá, áò áíáöÝñïõìå ôçí ßäéá ôç óõíåéäçôüôçôá ðïõ Ý÷ïõìå ãéá ôïõò åáõôïýò ìáò. Ç ôáõôüôçôá-ôïõ-åáõôïý åßíáé êÜôé ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé ìÝóá áðü Ýíá éäéáßôåñï óý- íïëï åìöáíßóåùí. Åíþ ôáõôïðïéïýìå êýâïõò, ðñïôÜóåéò, ãåãïíüôá, óõìöùíßåò, ðßíáêåò, çèéêÝò óõíäéáëëáãÝò êáé èñçóêåõôéêÜ áíôéêåßìåíá, ôáõôü÷ñïíá êáé ðÜíôá åãêáèéäñýïõìå ôéò äéêÝò ìáò êÜèå öïñÜ ôáõôüôçôåò ùò ôéò ôáõôüôçôåò åêåßíùí óôïõò ïðïßïõò äßäïíôáé üëá ôá ðáñáðÜíù. Åãêáèéäñýïõìå ôïõò åáõ- ôïýò ìáò ùò äïôéêÝò ôçò åìöÜíéóçò. ¸íá óçìáíôéêü óõóôáôéêü óôïé÷åßï ôçò ðñïóùðéêÞò ìáò ôáõôüôçôáò Ýãêåéôáé óôçí áëëçëåðßäñáóç ôùí áíáìíÞóåùí, ôùí öáíôáóéþí êáé ôùí áíôéëÞøåùí, êáé óôïí ñïõ ôçò óõíåéäçôüôçôáò ôïõ åóù- ôåñéêïý ÷ñüíïõ. Èá åîåôÜóïõìå ëåðôïìåñåéáêÜ áõôÝò ôéò äïìÝò áñãüôåñá. Ç äéêÞ ìáò ôáõôüôçôá äåí åßíáé, ðñïöáíþò, ç ßäéá ìå åêåßíç ïðïéáóäÞðïôå Üëëçò êáôçãïñßáò áíôéêåéìÝíùí ðïõ äßäïíôáé óå åìÜò, áëëÜ åßíáé ôïõ ßäéïõ åßäïõò ìå åêåßíç ôùí Üëëùí åáõôþí, ôùí Üëëùí ðñïóþðùí. Ùóôüóï, áêüìá êáé óå áõôü ôï ðëáßóéï, áêüìá êáé óôï åóùôåñéêü ôçò äéõðïêåéìåíéêÞò åìðåéñßáò, éóôÜìåèá ùò ôï êÝíôñï ôçò äéêÞò ìáò óõíåßäçóçò. Áêüìá êáé óôï åóùôåñéêü ôùí õðïêåéìÝ- íùí ôïõ äéêïý ìáò åßäïõò, Ý÷ïõìå ìéá áíåîßôçëç ðñùôïêáèåäñßá: âñéóêüìáóôå
  • 52. § 3.3. Ç Ðáñïõóßá êáé ç Áðïõóßá êáé ç Ôáõôüôçôá áíÜìåóÜ ôïõò 29 óôï êÝíôñï ìáò ìå ôÝôïéï ôñüðï þóôå äåí ìðïñïýìå ðïôÝ íá äéáöýãïõìå áðü áõôü ôï êÝíôñï. ÐïôÝ äåí ãéíüìáóôå êÜðïéïò Üëëïò Þ êÜôé Üëëï, ðïôÝ äåí ìðïñïýìå íá áöÞóïõìå ðßóù ìáò ôïõò åáõôïýò ìáò. Èá Ý÷ïõìå ôçí åõêáéñßá íá åöáñìüóïõìå ôç äïìÞ ôçò ôáõôüôçôáò óôçí ðïë- ëüôçôá üôáí èá åîåôÜæïõìå öáéíïìåíïëïãéêÜ Üëëá èÝìáôá. Áò áöÞóïõìå ðñï- óùñéíÜ áõôü ôï æÞôçìá êáé áò êéíçèïýìå óôçí ôñßôç áðü ôéò äïìÝò ðïõ ðñï- ãñáììáôßóáìå íá åñåõíÞóïõìå, åêåßíç ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò. 3.3 Ç Ðáñïõóßá êáé ç Áðïõóßá êáé ç Ôáõôüôçôá áíÜìåóÜ ôïõò ¸÷ïõìå Þäç ðáñáôçñÞóåé üôé ôï öéëïóïöéêü æÞôçìá ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò, Þ ôùí ðåðëçñùìÝíùí êáé ôùí êåíþí áðïâëÝøåùí, óõíéóôÜ ìéá ðñù- ôïôõðßá ôçò öáéíïìåíïëïãßáò. Ãéá êÜðïéï ëüãï, ïé êëáóéêïß öéëüóïöïé äåí åóôßáóáí óôç äéÜêñéóç ìåôáîý ôïõ ðáñüíôïò êáé ôïõ áðüíôïò. ÕðïèÝôù üôé Þôáí ï íåüôåñïò, ï Êáñôåóéáíüò, óêåðôéêéóìüò ó÷åôéêÜ ìå ôçí ðñáãìáôéêüôçôá ôïõ êüóìïõ åêåßíïò ðïõ ðñïêÜëåóå ôç öáéíïìåíïëïãßá íá åîåôÜóåé áõôü ôï èÝìá. Ç ðáñïõóßá êáé ç áðïõóßá åßíáé ôá áíôéêåéìåíéêÜ óýóôïé÷á ôçò ðåðëç- ñùìÝíçò êáé ôçò êåíÞò áðüâëåøçò. Ìéá êåíÞ áðüâëåøç åßíáé ìéá áðüâëåøç ðïõ óôï÷åýåé êÜôé ðïõ äåí åßíáé åêåß, êÜôé áðüí, êÜôé ðïõ äåí åßíáé ðáñüí ãéá åêåßíïí ðïõ ôï áðïâëÝðåé. Ìéá ðåðëçñùìÝíç áðüâëåøç åßíáé åêåßíç ðïõ óôï÷åýåé êÜôé ðïõ åßíáé åêåß, óôçí áõôïðñüóùðç ðáñïõóßá ôïõ, åíþðéïí åêåß- íïõ ðïõ ôï áðïâëÝðåé. Áò äïýìå ïñéóìÝíá ðáñáäåßãìáôá ðïõ öÝñïõí óôçí åðéöÜíåéá áõôÝò ôéò äïìÝò. Áò õðïèÝóïõìå üôé èÝëïõìå íá ðÜìå óå Ýíáí áãþíá ìðÝéæìðïë óôï Cam- den Yards óôç Âáëôéìüñç. Ç éäÝá ôïõ íá ðÜìå ðñïêýðôåé óå ìéá óõæÞôçóç ðïõ Ý÷ù ìå ôïõò ößëïõò ìïõ. Áðïöáóßæïõìå üôé ï ÃéÜííçò èá âãÜëåé ôá åé- óéôÞñéá. Êáé ðñÜãìáôé ôï êÜíåé. ÓõæçôÜìå ãéá ôï ðáéãíßäé êáé ãéá ôï ðïéüò ßóùò èá åßíáé ï íéêçôÞò. Ðçãáßíïõìå ìå ôï áõôïêßíçôï óôïí áãþíá, ìéëþíôáò ðÜíôá ãéá áõôüí. ÐåñðáôÜìå ðñïò ôï óôÜäéï. ÌÝ÷ñé óôéãìÞò, ï áãþíáò Þôáí ãéá ìáò êÜôé ôï áðüí, êáé üìùò ôïí áðïâëÝðïõìå, áëëÜ ìüíï ìå ôñüðï êåíü. ÓõæçôÞóáìå ãéá áõôüí åí ôç áðïõóßá ôïõ, öáíôáóôÞêáìå ôïõò åáõôïýò ìáò íá åßíáé óôïí áãþíá, ðñï-êáôáëÜâáìå ôïí áãþíá êáèþò ðçãáßíáìå óôéò èÝóåéò ìáò óôï óôÜäéï. ¼ëá áõôÜ óõíéóôïýí êåíÝò áðïâëÝøåéò. Ôþñá, êáèþò ôï ðáéãíßäé áñ÷ßæåé êáé åìåßò îåêéíÜìå íá ôï âëÝðïõìå, åðéôåëïýìå ðåðëçñùìÝ- íåò áðïâëÝøåéò, êáèþò ï áãþíáò ìÜò äßäåôáé ðñïïäåõôéêÜ ùò êÜôé ôï ðáñüí. Ïé êåíÝò áðïâëÝøåéò, ü,ôé åßðáìå êáé öáíôáóôÞêáìå ãéá ôïí áãþíá, ðëçñïý-
  • 53. 30 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ôáé ÷Üñç óôçí åíåñãåßá ðáñïõóßá ôïõ áãþíá, ç ïðïßá åêäéðëþíåôáé ìÝóá óôï ÷ñüíï. Ç ðáñáêïëïýèçóç ôïõ áãþíá óõíéóôÜ ôçí åðïðôåßá ôïý áãþíá. Áõôü åîáíôëåß ôçí öáéíïìåíïëïãéêÞ Ýííïéá ôçò åðïðôåßáò. Ç åðïðôåßá äåí åßíáé êÜôé ôï ìõóôçñéáêü Þ ôï ìáãéêü: åßíáé áðëÜ êáé ìüíï ôï íá Ý÷ïõìå Ýíá ðñÜãìá ùò êÜôé ðáñüí, óôçí áíôßèåóÞ ôïõ ðñïò ôï íá ôï áðïâëÝðïõìå åí ôç ôïõ. ¼ôáí ôï ãåãïíüò ëÜâåé ôÝëïò, áðïìáêñõíüìáóôå áðü ôï óôÜäéï, óõæçôÜìå ãéá ôïí áãþíá êáèþò ôïí èõìüìáóôå: êáé ðÜëé áõôü óõìâáßíåé ìÝóù êåíþí áðïâëÝøåùí êáé åí ôç ôïý áãþíá, áëëÜ ðñüêåéôáé ãéá Ýíá äéáöïñåôéêü åßäïò áðïõóßáò, ãéá ôï åßäïò åêåßíï ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé óôçí áíÜìíçóç, ü÷é ãéá ôï åßäïò áðïõóßáò ðïõ ðáñïõóéÜæåôáé óôçí ðñü-ëçøç. Ïé áðïõóßåò åßíáé äéáöïñåôéêÝò óôéò äýï ðåñé- ðôþóåéò. Ïé áðïõóßåò ðïõ ìáò äßäïíôáé ìåôÜ ôçí ðáñïõóßá åßíáé äéáöïñåôéêÝò áðü åêåßíåò ðïõ ìáò äßäïíôáé ðñéí ôçí ðáñïõóßá. Ùò Üëëï ðáñÜäåéãìá, öáíôáóôåßôå üôé åðéóêÝðôåóôå ôçí ÏõÜóéãêôïí êáé ëÝù üôé èá Ýðñåðå íá ðÜìå óôçí ÅèíéêÞ ÐéíáêïèÞêç ãéá íá äïýìå ôï ðïñôñáßôï ôçò Ginerva de’ Benci, ôïí ðßíáêá ôïõ Leonardo da Vinci. Êáèþò ðçãáßíïõìå óôçí ÐéíáêïèÞêç, óïõ ìéëÜù ãéá ôïí ðßíáêá: üëá áõôÜ ãßíïíôáé óôï ðëáßóéï êåíþí áðïâëÝøåùí, Ýóôù êé áí ïé äéêÝò óïõ êåíÝò áðïâëÝøåéò åßíáé äéáöïñåôéêÝò áðü ôéò äéêÝò ìïõ. Åóý äåí Ý÷åéò äåé ðïôÝ ôïí ðßíáêá, óå áíôßèåóç ìå åìÝíá áëëÜ, ðáñüëá áõôÜ, êáé ïé äýï âñéóêüìáóôå åí ôç áðïõóßá áõôïý ãéá ôï ïðïßï ìéëÜìå. Óôç óõíÝ÷åéá, âáäßæïõìå ìÝ÷ñé ôïí ðßíáêá êáé óõíå÷ßæïõìå íá ìéëÜìå ãéá áõôüí, åíþ ïé áðïâëÝøåéò ìáò åßíáé ðëÝïí ðåðëçñùìÝíåò. Ï ðßíáêáò åßíáé ðáñþí ãéá åìÜò, Ý÷ïõìå ôçí ôïõ. ¼ôáí áðïìáêñõíüìáóôå áðü ôïí ðßíáêá, áõôüò åßíáé êáé ðÜëé áðþí, êáé åðéóôñÝöïõìå óôéò êåíÝò áðïâëÝøåéò. ¢ëëá ðåñáéôÝñù ðáñáäåßãìáôá åßíáé ôá áêüëïõèá. Ïé ‘åóùôåñéêÝò åìðåéñßåò’ åíüò Üëëïõ ðñïóþðïõ åßíáé ðÜíôá êáé áíåëáóôéêÜ áðïýóåò ãéá åìÜò: áäéÜöïñï ôï ðüóï êáëÜ ßóùò ìå ãíùñßæåéò, ç äéêÞ ìïõ åíåñãåßá ñïÞ ôùí åóùôåñéêþí áé- óèçìÜôùí êáé åìðåéñéþí äåí èá ìðïñïýóå ðïôÝ íá áíáìé÷èåß ðñÜãìáôé ìå ôç äéêÞ óïõ ñïÞ ìå ôÝôïéï ôñüðï þóôå íá åðéôñáðåß, ãéá ðáñÜäåéãìá, óôéò äéêÝò ìïõ áíáìíÞóåéò Þ öáíôáóßåò íá åìöáíéóôïýí îáöíéêÜ óôç äéêÞ óïõ óõíåßäçóç. Áðü ôçí Üëëç ìåñéÜ, Ýíá êÜðïéï åßäïò ‘åíáßóèçóçò’ ìðïñåß íá õðÜñîåé áíÜ- ìåóá óôïõò áíèñþðïõò ðïõ ãíùñßæïíôáé êáëÜ ìåôáîý ôïõò êáé õößóôáôáé êÜ- ðïéá äéáöïñÜ áíÜìåóá óôï íá ìéëÜìå áðëÜ êáé ìüíï ãéá ôï èõìü êÜðïéïõ åí ôç áðïõóßá ôïõ êáé óôï íá âëÝðïõìå Üìåóá áõôü ôï ðñüóùðï èõìùìÝíï. ¢ëëï ðáñÜäåéãìá: üôáí áíáöÝñïìáé óôïõò äýï ðñþôïõò óôß÷ïõò ðïõ ëÝåé ç Éððï- ëýôç óôï ¼íåéñï êáëïêáéñéíÞò íý÷ôáò, áíáöÝñïìáé óå áõôïýò åí ôç áðïõóßá ôïõò, áëëÜ üôáí áðáããÝëëù ôá ëüãéá «ÔÝóóåñéò çìÝñåò ãñÞãïñá ãëéóôñÜíå ìåò óôç íý÷ôá/ôÝóóåñéò íý÷ôåò ãñÞãïñá ïíåéñïêõëÜíå»,1 ðñïöÝñù ôïõò äýï óôß÷ïõò óôçí åíåñãåßá ðáñïõóßá ôïõò. ¼ôáí áíáöÝñïìáé ïíïìáóôéêÜ óå êÜðïéá ìá- 1 [ÓôÌ] ¼íåéñï êáëïêáéñéíÞò íý÷ôáò, ìåô. Â.Ñþôá, Åðéêáéñüôçôá, ÁèÞíá, 1996
  • 54. § 3.3. Ç Ðáñïõóßá êáé ç Áðïõóßá êáé ç Ôáõôüôçôá áíÜìåóÜ ôïõò 31 èçìáôéêÞ áðüäåéîç, ôçí åííïþ ìå ôñüðï êåíü åí ôç áðïõóßá ôçò, áëëÜ üôáí öÝñù óå ðÝñáò ôçí áðüäåéîç ìå ôñüðï Ýíóêåðôï, ôçí êáèéóôþ ðáñïýóá. Ôï ðáßãíéï ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò ìðïñåß íá ëåéôïõñãÞóåé ãéá äéáöïñå- ôéêÜ åßäç ðñáãìÜôùí, êáé êÜèå öïñÜ ôá åßäç ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò åßíáé éäéáßôåñá áíÜëïãá ìå ôá åí ëüãù ðñÜãìáôá. Óçìåéþóáìå ðñïçãïõìÝíùò üôé ç öéëïóïöéêÞ Þ öáéíïìåíïëïãéêÞ áíÜëõóç óõíßóôáôáé óôï íá öÝñïõìå óôçí åðéöÜíåéá ôï ðïëëáðëü ðïõ éäéÜæåé óå êÜèå åßäïò áíôéêåéìÝíùí. Éó÷ýåé åðß- óçò üôé ç öáéíïìåíïëïãßá ðñïóðáèåß íá äéáôõðþóåé ôéò ìßîåéò ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò, ç ðåðëçñùìÝíùí êáé êåíþí áðïâëÝøåùí, ðïõ áíÞêïõí óôï åí ëüãù áíôéêåßìåíï. Ç Ýííïéá ôçò åðïðôåßáò åßíáé öéëïóïöéêÜ áìöéóâçôÞóéìç. Óõ÷íÜ ç åðï- ðôåßá åêëáìâÜíåôáé ùò êÜôé ôï éäéùôéêü, êÜôé ôï ìç åêöñÜóéìï, êÜôé ôï ó÷åäüí Üëïãï, ùò Ýíá åßäïò ïñÜìáôïò ðïõ áêõñþíåé ôá åðé÷åéñÞìáôá êáé ðïõ äåí ìðï- ñåß íá êïéíïðïéçèåß. ÁëëÜ äåí õðÜñ÷åé ëüãïò íá êáôáíïïýìå ôçí åðïðôåßá ìå áõôüí ôïí ìõóôçñéáêü ôñüðï. Ç öáéíïìåíïëïãßá ìðïñåß íá äþóåé ìéá ìÜëëïí óáöÞ êáé ðåéóôéêÞ åîÞãçóç ãéá áõôÞ ôçí Ýííïéá: ç åðïðôåßá åßíáé áðëÜ ôï íá Ý÷ïõìå ôï áíôéêåßìåíï åíåñãåßá ðáñüí ãéá åìÜò, óå áíôßèåóç ðñïò ôï íá ôï áðïâëÝðïõìå åí ôç áðïõóßá ôïõ. Ç Ýíóêåðôç åìðåéñßá åíüò áãþíá ìðÝéæìðïë, ç åíåñãåßá èÝá åíüò êýâïõ, ç åýñåóç ôùí ãõáëéþí ðïõ Ýøá÷íá, óõíéóôïýí åðï- ðôåßåò, äéüôé öÝñïõí êÜôé óôçí ðáñïõóßá. ÔÝôïéá åßäç ðáñïõóßáóçò áíáäýïíôáé óôçí áíôßèåóÞ ôïõò ðñïò ôéò êåíÝò áðïâëÝøåéò ðïõ êáôåõèýíïíôáé óôï áíôéêåß- ìåíï åí ôç áðïõóßá ôïõ. Ðáñáäüîùò, åßíáé åðåéäÞ ç öáéíïìåíïëïãßá ëáìâÜíåé ôüóï óïâáñÜ õðüøç ôçò ôçí áðïõóßá ôùí ðñáãìÜôùí ðïõ ìðïñåß íá äéáóáöçíß- óåé ôç óçìáóßá ôçò åðïðôåßáò: ç åðïðôåßá, êáé ç ðáñïõóßá ðïõ åðéôõã÷Üíåôáé ìÝóù áõôÞò, ìðïñåß íá êáôáíïçèåß ðïëý ðåñéóóüôåñï åÜí áíôéðáñáôåèåß ðñïò ôéò êåíÝò áðïâëÝøåéò êáé ôéò áðïõóßåò. ÕðÜñ÷åé ìéá äéÜóôáóç ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò, ôùí ðåðëçñùìÝíùí êáé êåíþí áðïâëÝøåùí, ðïõ äåí åîåôÜóáìå áêüìá. Ðñüêåéôáé ãéá ôï ãåãïíüò üôé áìöüôåñåò ïé êåíÝò êáé ïé ðåðëçñùìÝíåò áðïâëÝøåéò êáôåõèýíïíôáé ðñïò Ýíá êáé ôï áõôü áíôéêåßìåíï. ¸íá êáé ôï áõôü ðñÜãìá åßíáé, ôç ìéá óôéãìÞ, áðüí êáé, ôçí Üëëç óôéãìÞ, ðáñüí. Ìå Üëëá ëüãéá, õößóôáôáé ìéá ôáõôüôçôá ‘ðßóù áðü’ êáé ‘ìÝóá óå’ ôçí ðáñïõóßá êáé ôçí áðïõóßá. Ç ðáñïõóßá êáé ç áðïõóßá åßíáé åíüò êáé ôïõ ßäéïõ ðñÜãìáôïò. ¼ôáí ðñï-êáôáëáìâÜíïõìå ôïí áãþíá êáé óõæçôÜìå ãéá áõôüí, áðïâëÝðïõìå ìå ôñüðï êåíü ôïí ßäéï ôïí áãþíá ðïõ èá äïýìå. Äåí áðïâëÝðïõìå ìéá åéêüíá ôïõ áãþíá, Þ êÜðïéï áãþíá-õðïêáôÜóôáôï óôïí ïðïßï åóôéÜæïõìå ìÝ÷ñé íá áñ÷ßóåé ï ðñáãìáôéêüò áãþíáò. ÁðïâëÝðïõìå ôïí áãþíá ðïõ äåí åßíáé åäþ, ðïõ äåí õðÜñ÷åé áêüìá. ÅÜí óïõ ìéëþ ãéá ôïí ðßíáêá ôïõ Leonardo, áìöüôåñïé áðïâëÝðïõìå Ýíá êáé ôïí áõôü ðßíáêá, ôïí ßäéï ðïõ èá äïýìå Üìåóá üôáí èá âáäßóïõìå óôçí áßèïõóá óôçí ïðïßá åßíáé ðáñþí ï ðßíáêáò. Ç ðáñïõóßá åßíáé ç ðáñïõóßá ôïõ ðßíáêá, ç áðïõóßá
  • 55. 32 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ åßíáé ç áðïõóßá ôïõ ßäéïõ ðßíáêá, êáé ï ðßíáêáò åßíáé Ýíáò êáé ï áõôüò êáôÜ ìÞêïò ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò. Ï ðßíáêáò ôáõôïðïéåßôáé êáôÜ ìÞêïò êáé ôùí äýï. Ï ðßíáêáò áíÞêåé óå ìéá äéÜóôáóç äéáöïñåôéêÞ áðü åêåßíç ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò, áëëÜ äåí èá ìðïñïýóå íá õðÜñ÷åé ðáñÜ ìüíï ùò äõíÜìåíïò íá ðáñïõóéáóèåß ùò ðáñþí êáé ùò áðþí. Ç ðáñïõóßá êáé ç áðïõóßá áíÞêïõí óôï åßíáé ôïý ðñÜãìáôïò ðïõ ôáõôïðïéåßôáé ìÝóá ôïõò. Ôá ðñÜãìáôá äßäïíôáé óå ìéá ìßîç ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò, üðùò áêñéâþò äßäïíôáé óå ìéá ðïëëüôçôá ðáñïõóéÜóåùí. Èá Ýðñåðå åðßóçò íá óçìåéþóïõìå üôé åßíáé óå áõôÞ ôçí ôáõôüôçôá, óå áõôü ôï áìåôÜâëçôï åí ôç ðáñïõóßá êáé åí ôç áðïõóßá, ðïõ áíáöåñüìáóôå üôáí ïíïìáôßæïõìå ôá ðñÜãìáôá ÷ñçóéìïðïéþíôáò ëÝîåéò. ¼óïí áöïñÜ óå áõôÞ ôçí áëëçëüäñáóç ìåôáîý ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò, èá ðñÝðåé íá äïèåß éäéáßôåñç ðñïóï÷Þ, öéëïóïöéêÜ, óôï ñüëï ôçò áðïõóßáò, ôçò êåíÞò áðüâëåøçò. Ç ðáñïõóßá õðÞñîå ðÜíôá Ýíá êåíôñéêü èÝìá ôçò öéëï- óïößáò, áëëÜ óôçí áðïõóßá äåí äüèçêå ç ïöåéëüìåíç ðñïóï÷Þ. ÐñÜãìáôé, ôçí áðïõóßá óõ÷íÜ ôçí áãíïïýìå: ôåßíïõìå íá ðéóôåýïõìå üôé êáèåôß ãéá ôï ïðïßï Ý÷ïõìå óõíåéäçôüôçôá èá ðñÝðåé íá åßíáé åíåñãåßá ðáñüí ãéá åìÜò êáé öáéíü- ìáóôå áíßêáíïé íá óêåöèïýìå üôé ìðïñïýìå ðñÜãìáôé íá áðïâëÝøïõìå áõôü ðïõ åßíáé áðüí. Áðïìáêñõíüìáóôå öïâéóìÝíïé áðü ôçí áðïõóßá, áí êáé ìáò ðåñéâÜëëåé ðáíôá÷üèåí êáé ìáò áðáó÷ïëåß óõíå÷þò. ¸ôóé, üôáí èÝëïõìå íá åîçãÞóïõìå ðþò ìðïñïýìå íá ìéëÜìå ãéá áíôéêåßìåíá ðïõ äåí åßíáé ðáñüíôá, ôåßíïõìå íá ðïýìå üôé Ý÷ïõìå íá êÜíïõìå ìå ìéá åéêüíá Þ ìéá Ýííïéá ôïõ áíôé- êåéìÝíïõ ç ïðïßá åßíáé ðáñïýóá, êáé üôé ìÝóù áõôÞò ôçò åéêüíáò Þ ôçò Ýííïéáò öèÜíïõìå óôï áðüí ðñÜãìá. ÁëëÜ áõôü ôï áßôçìá ãéá ìéá ðáñïõóßá ðïõ õðïêá- èéóôÜ êÜôé ôï áðüí åßíáé üëùò áêáôÜëëçëï. Ãéáôß, åíôÝëåé, ðþò èá ìðïñïýóáìå ðïôÝ íá ãíùñßæïõìå üôé áõôü ðïõ äßäåôáé óå åìÜò åßíáé ìüíï ìéá Ýííïéá Þ ìéá åéêüíá, åÜí äåí åß÷áìå Þäç êÜðïéá ãíþóç ãéá ôçí áðïõóßá ôïõ ðñáãìáôéêïý áíôéêåéìÝíïõ, åÜí äåí åß÷áìå Þäç áðïâëÝøåé ôï ðñÜãìá åí ôç áðïõóßá ôïõ; Ãéá êÜðïéï ëüãï, ïé öéëüóïöïé åß÷áí ôçí ôÜóç íá ðáñáâëÝðïõí ôïí ñéæéêü ñüëï ôçò áðïõóßáò óôçí áíèñþðéíç óõíåßäçóç, êáé ðñïóðÜèçóáí íá åðéêáëýøïõí áõôü ôïí ñüëï åðéêáëïýìåíïé íüèåò ìïñöÝò ðáñïõóßáò, åéóÜãïíôáò ðåñßåñãåò ðáñïõóßåò, ôÝôïéåò üðùò ïé Ýííïéåò êáé ïé éäÝåò, ðïõ èá êáëýøïõí áõôü ðïõ åßíáé áðüí. ÁëëÜ ðñÜãìáôé áðïâëÝðïõìå áõôü ðïõ åßíáé áðüí, êáé èá Þôáí öáéíïìå- íïëïãéêÜ ëáíèáóìÝíï íá ôï áñíçèïýìå. ºóùò ÷ñåéáæüìáóôå ùò Ýñåéóìá ôéò ëÝîåéò êáé ôéò íïçôéêÝò åéêüíåò ðïõ èá ìáò âïçèÞóïõí íá Ý÷ïõìå ôçí áðüâëåøç áõôïý ðïõ åßíáé áðüí, áëëÜ áõôÝò ïé ðáñïõóßåò äåí ìáò åìðïäßæïõí áðü ôï íá áðïâëÝðïõìå ðñáãìáôéêÜ áõôü ðïõ äåí åßíáé åäþ åíþðéüí ìáò. Ôï áðüí ìÜò äßäåôáé ùò áðüí: ç áðïõóßá åßíáé Ýíá öáéíüìåíï êáé èá ðñÝðåé íá ôçò äï- èåß ç ïöåéëüìåíç ðñïóï÷Þ. ÐñÜãìáôé, õðÜñ÷ïõí ðïëëÝò áíèñþðéíåò äéáèÝóåéò êáé óõíáéóèÞìáôá ðïõ äåí ìðïñïýí íá êáôáíïçèïýí ðáñÜ ùò áíôéäñÜóåéò óå
  • 56. § 3.3. Ç Ðáñïõóßá êáé ç Áðïõóßá êáé ç Ôáõôüôçôá áíÜìåóÜ ôïõò 33 ìéá äåäïìÝíç áðïõóßá. Ç åëðßäá êáé ç áðïãïÞôåõóç, ãéá ðáñÜäåéãìá, ðñïû- ðïèÝôïõí üôé ìðïñïýìå íá áðïâëÝðïõìå êÜðïéï áãáèü ðïõ äåí Ý÷ïõìå Þäç êáôáêôÞóåé, ãéá ôçí êáôÜêôçóç ôïõ ïðïßïõ åßìáóôå Þ ü÷é ðåðåéóìÝíïé. Ç ìåôÜ- íïéá Ý÷åé íüçìá ìüíï åðåéäÞ Ý÷ïõìå óõíåßäçóç ôïõ ðáñåëèüíôïò, êáé ðþò èá ìðïñïýóå íá êáôáíïçèåß ç íïóôáëãßá ðáñÜ ùò áíáãíþñéóç áõôïý ðïõ åßíáé áðüí; ¼ôáí áíáæçôïýìå êÜôé êáé äåí ìðïñïýìå íá ôï âñïýìå, ç áðïõóßá ôïõ ðñÜãìáôïò åßíáé üëùò ðáñïýóá ãéá åìÜò. Æïýìå óõíå÷þò ìÝóá óôï ìÝëëïí êáé ìÝóá óôï ðáñåëèüí, óôï åããýò êáé ôï õðåñâáôéêü, óôï Üãíùóôï êáé ôï ðéèá- íïëïãïýìåíï: äåí æïýìå ìüíï ìÝóá óôïí êüóìï ãýñù ìáò üðùò áõôüò äßäåôáé óôéò ðÝíôå áéóèÞóåéò. Ïé áðïõóßåò ðïõ ðåñéâÜëëïõí ôçí áíèñþðéíç óõíèÞêç åßíáé äéáöïñåôé- êþí åéäþí. ÏñéóìÝíá ðñÜãìáôá åßíáé áðüíôá åðåéäÞ åßíáé ìåëëïíôéêÜ, Üëëá åðåéäÞ åßíáé óýã÷ñïíá áëëÜ ðïëý áðïìáêñõóìÝíá, Üëëá åðåéäÞ ôá Ý÷ïõìå îå÷Ü- óåé, Üëëá åðåéäÞ Ý÷ïõí åðéêáëõöèåß Þ åðåéäÞ åßíáé ìõóôéêÜ, êáé Üëëá áêüìá åðåéäÞ âñßóêïíôáé õðåñÜíù ôçò äéêÞò ìáò éêáíüôçôáò êáôáíüçóçò êáé ôá ïðïßá, ùóôüóï, äßäïíôáé óå åìÜò ùò ôÝôïéá: ìðïñïýìå íá îÝñïõìå üôé áõôü åßíáé êÜôé ðïõ äåí êáôáíïïýìå. Ïé áðïõóßåò ðáñïõóéÜæïíôáé ìå ðïëëÜ ÷ñþìáôá êáé áñþ- ìáôá, êáé áðïôåëåß ìéá óðïõäáßá öéëïóïöéêÞ åñãáóßá ôï íá ôéò äéáöïñïðïéÞ- óïõìå êáé íá ôéò ðåñéãñÜøïõìå. Ìéá áðü ôéò ðéï ðñùôüôõðåò óõëëÞøåéò ôïõ Husserl Þôáí ôï üôé åóôßáóå ôçí ðñïóï÷Þ ìáò óôéò êåíÝò áðïâëÝøåéò, óôïõò ôñüðïõò ìå ôïõò ïðïßïõò áðïâëÝðïõìå áõôü ðïõ åßíáé áðüí, êáé ôï üôé ôüíéóå ôç óçìáóßá ôïõò ãéá ôçí öéëïóïöéêÞ äéåñåýíçóç ôïõ åßíáé, ôïõ íïõ êáé ôçò áíèñþðéíçò óõíèÞêçò. Ïé ðáñïõóßåò öáßíåôáé íá åßíáé ðéï ïéêåßåò: åßíáé åõêïëüôåñï ãéá ìáò íá ôéò óêåöèïýìå. ºóùò ìÜëéóôá íá íïìßæïõìå üôé åßíáé ðïëý ëéãüôåñï ðñïâëçìáôéêÝò. Íïìßæïõìå üôé ãíùñßæïõìå ôé óçìáßíåé ãéá Ýíá ðñÜãìá ôï íá äßäåôáé óå åìÜò áõôïðñïóþðùò, ïýôùò åéðåßí. Êáé üìùò, ïé ðáñïõóßåò ëáìâÜíïõí Ýíá âáèýôåñï íüçìá üôáí åîåôÜæïíôáé ùò êÜôé ðïõ áíáäýåôáé êáô’ áíôßèåóç ðñïò áõôü ðïõ åßíáé áðüí. ¼ôáí êñßíïõìå ôçí ðáñïõóßá åíüò ðñÜãìáôïò, êñßíïõìå áõôü ôï ðñÜãìá áêñéâþò ùò ìç-áðüí: ï ïñßæïíôáò ôïõ ðéèáíïý åßíáé ôïõ ùò áðüíôïò èá ðñÝðåé íá åßíáé åêåß, åÜí èÝëïõìå íá Ý÷ïõìå óõíåßäçóç ôçò ðáñïõóßáò ôïõ. Ç ðáñïõóßá äßäåôáé ùò áêýñùóç ìéáò áðïõóßáò. Åíßïôå, ôï ðáñüí áíôéêåßìåíï åßíáé êÜôé ôï ïðïßï áíáæçôïýìå. Ç áðïõóßá ôïõ Þôáí êÜôé ðïõ åß÷å äïèåß ìå ôñüðï æùíôáíü åíüóù øÜ÷íáìå ãéá áõôü ìÝóù ôùí êåíþí ìáò áðïâëÝøåùí (‘Ðïý åßíáé ôá ãõáëéÜ ìïõ; Ðïý ôá Üöçóá;’). ¼ôáí âñßóêïõìå ôï áíôéêåßìåíï, ç ðáñïõóßá ôïõ Ýñ÷åôáé óôï öùò áêñéâþò ùò êÜôé ðïõ ðñïëåéáßíåôáé áðü áõôÝò ôéò Ýôé-áíôç÷ïýóåò áðïõóßåò. Ôï áíôéêåßìåíï Ýñ÷åôáé óôï öùò áêñéâþò ùò áõôü ôï ïðïßï áíáæçôïýóáìå. ¢ëëåò öïñÝò, ôï áíôéêåßìåíï ßóùò íá ìçí áðïôåëåß áíôéêåßìåíï Ýñåõíáò Þ áíáìïíÞò áëëÜ íá åìöáíßæåôáé îáöíéêÜ ÷ùñßò íá ôï ðåñéìÝíïõìå: ìáò îáöíéÜæåé. Áêüìá êáé ôüôå, åìöáíßæåôáé ùò áêýñùóç ìéáò
  • 57. 34 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ áðïõóßáò. Óå êÜèå ðåñßðôùóç, ðÜíôùò, èá ðñÝðåé íá äþóïõìå Ýìöáóç óôï üôé ç ôáõ- ôüôçôá ôïõ áíôéêåéìÝíïõ äßäåôáé êáôÜ ìÞêïò ôçò äéáöïñÜò ìåôáîý ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò. Ç ôáõôüôçôá äåí äßäåôáé ìüíï åíôüò ôçò ðáñïõóßáò. Áêüìá êáé üôáí ôï áíôéêåßìåíï åßíáé áðüí, áðïâëÝðïõìå ôï ßäéï ôï áíôéêåßìåíï, ôï áðï- âëÝðïõìå óôçí ôáõôüôçôÜ ôïõ. ¼ôáí åßíáé ðáñüí, áðïâëÝðïõìå êáé ðÜëé ôçí ôáõôüôçôÜ ôïõ, áõôÞ ôç öïñÜ óôçí ðáñïíôéêÞ ôïõ ôñïðéêüôçôá êáé áêñéâþò ùò ìç-áðüí. ¼ôáí ìéëÜìå öéëïóïöéêÜ ãéá ôçí ðáñïõóßá êáé ôçí áðïõóßá, åóôéÜæïõìå óôçí áíôéêåéìåíéêÞ ðëåõñÜ ôÞò óõóôïé÷ßáò ìåôáîý ôïõ óõíåéäçôïý õðïêåéìÝíïõ êáé ôïõ áíôéêåéìÝíïõ. Ôï áíôéêåßìåíï êáé ç ôáõôüôçôÜ ôïõ äßäïíôáé êáôÜ ìÞêïò ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò. ÅÜí óôñáöïýìå óôçí õðïêåéìåíéêÞ ðëåõñÜ, èá ëÝãáìå üôé åðéôåëïýìå êåíÝò áðïâëÝøåéò, üôé áðïâëÝðïõìå ôï áíôéêåßìåíï ìå ôñüðï êåíü, êáé üôé áõôÝò ïé êåíÝò áðïâëÝøåéò ìðïñïýí íá ðëçñùèïýí üôáí åðé- ôý÷ïõìå íá áðïâëÝøïõìå ôï áíôéêåßìåíï óôçí åíåñãåßá ðáñïõóßá ôïõ. Ïé êåíÝò áðïâëÝøåéò óõóôïé÷ïýí óôçí áðïõóßá ôïõ áíôéêåéìÝíïõ, ïé ðåðëçñùìÝíåò áðï- âëÝøåéò óõóôïé÷ïýí óôçí ðáñïõóßá ôïõ. Ùóôüóï, åðéðñüóèåôá ðñïò ôéò êåíÝò êáé ôéò ðåðëçñùìÝíåò áðïâëÝøåéò õößóôáôáé åðßóçò Ýíá åíÝñãçìá áíáãíþñé- óçò, Ýíá åíÝñãçìá ôáõôïðïßçóçò, ðïõ óõóôïé÷åß ðñïò ôçí ßäéá ôçí ôáõôüôçôá ôïõ áíôéêåéìÝíïõ. Áõôü ôï ôñßôï åíÝñãçìá õðåñâáßíåé ôéò êåíÝò êáé ôéò ðåðëç- ñùìÝíåò áðïâëÝøåéò, áêñéâþò üðùò ç ôáõôüôçôá ôïõ áíôéêåéìÝíïõ õðåñâáßíåé ôéò ðáñïõóßåò êáé ôéò áðïõóßåò ôïõ. ÅðéóçìÜíáìå ðñïçãïõìÝíùò ôï ãåãïíüò üôé õðÜñ÷ïõí ðïëëÜ äéáöïñåôéêÜ åßäç áðïõóßáò. Éó÷ýåé åðßóçò üôé õðÜñ÷ïõí äéáöïñåôéêÜ åßäç ðáñïõóßáò êáé ôïõ íá êáèéóôþ-êÜôé-ðáñüí, ôï êáèÝíá áðü ôá ïðïßá éäéÜæåé óôï åí ëüãù êÜèå öïñÜ ðñÜãìá. Ôï ìÝëëïí ãßíåôáé ðáñüí áöÞíïíôáò ôï ÷ñüíï íá êõëÞóåé. ÊÜôé ôï áðïìáêñõóìÝíï åìöáíßæåôáé óôï ðáñüí ìå ôï íá êáôáñãåß ôçí áðüóôáóç. Ç Üëëç ðëåõñÜ ôïõ êýâïõ ãßíåôáé ðáñïýóá ìå ôï íá óôñÝöïõìå ôïí êýâï ãýñù- ãýñù. Ìéá äýóêïëç ìáèçìáôéêÞ áðüäåéîç êáèßóôáôáé ðáñïýóá ìå ôï íá ôçí óêåöôüìáóôå ìÝóá áðü ôá âÞìáôÜ ôçò. Ç óçìáóßá åíüò îÝíïõ êåéìÝíïõ êáèß- óôáôáé ðáñïýóá ìå ôï íá ðáñÝ÷ïõìå ìéá ìåôÜöñáóç Þ ìå ôï íá ìáèáßíïõìå ôç ãëþóóá ôïõ. ¸íáò êßíäõíïò ìðïñåß íá áíôéìåôùðéóèåß ìüíï åÜí áíáëÜâïõìå ôï ñßóêï. Óå êÜèå ðåñßðôùóç, ôï ðñÜãìá ðñï- äéáãñÜöåé ôç ìßîç áðïõóéþí êáé ðáñïõóéþí ðïõ ôïõ éäéÜæåé. ÌåñéêÝò öïñÝò äåí êéíïýìáóôå áðåõèåßáò áðü ìéá êåíÞ áðüâëåøç óôçí ðëÞñùóÞ ôçò: ìåñéêÝò öïñÝò áðáéôåßôáé ìéá óåéñÜ âçìÜôùí Þ, ôïõëÜ÷éóôïí, ìéá ôÝôïéá óåéñÜ åßíáé äõíáôÞ, ðïõ ïäçãåß áðü ìéá åíäéÜìåóç ðëÞñùóç óå ìéá Üëëç, ìÝ÷ñé ôåëéêÜ íá öèÜóïõìå óôï ßäéï ôï áíôéêåßìåíï. ÊÜðïôå ðáñáêïëïõèïýóá Ýíá ôïõñíïõÜ ãêïëö êáé Þèåëá íá äù ôïí Jack Nicklaus íá ðáßæåé. Åß÷á äéáâÜ- óåé ãéá áõôüí óôéò áèëçôéêÝò óôÞëåò. Åßäá ôç öùôïãñáößá ôïõ óôçí åöçìåñßäá.
  • 58. § 3.3. Ç Ðáñïõóßá êáé ç Áðïõóßá êáé ç Ôáõôüôçôá áíÜìåóÜ ôïõò 35 Ôïí åßäá íá óõíåíôåõîéÜæåôáé óôçí ôçëåüñáóç. ¼ôáí Ýöèáóá óôï ôïõñíïõÜ, ðåñðÜôçóá ãýñù áðü ôï ãÞðåäï ôïõ ãêïëö, ðñïóðáèþíôáò íá âñù ôï äéêü ôïõ threesome. 2 ÔåëéêÜ, åßäá ôïí áíôßóôïé÷ï ðßíáêá ðïõ äåß÷íåé ôçí ôáõôüôçôá ôùí ðáéêôþí êáé ôïõò âáèìïýò ôïõò. ÂëÝðïíôáò ôï üíïìÜ ôïõ, áëëÜ ÷ùñßò íá âëÝðù áõôüí ôïí ßäéï, åß÷á áêüìá ìéá áðüâëåøç ìÝóù óçìåßùí Þ ìéá êåíÞ áðüâëåøç, áëëÜ ôþñá Þìïõí åããýôåñá óôçí ðëÞñùóç ôçò áðüâëåøçò, êáèþò äåí Ýâëåðá ðëÝïí ôï üíïìÜ ôïõ áðëÜ êáé ìüíï óôéò åöçìåñßäåò Þ óôá áèëçôéêÜ ðåñéïäéêÜ, áëëÜ óôïí ðßíáêá, ðïõ Þôáí êÜôé óáí åíäåéêôéêü óçìåßï Þ óáí óÞìá ãéá ôçí ðáñïõóßá ôïõ. Óôç óõíÝ÷åéá åßäá ôï ìðáóôïýíé ôïõ ãêïëö ôï ïðïßï êáé áíáãíþñéóá áðü Üëëåò öùôïãñáößåò (êáé Ýôóé åß÷á ìéá ðåñáéôÝñù Ýíäåéîç ãéá ôçí ðáñïõóßá. ôïõ) ÔåëéêÜ, åßäá ôïí ßäéï ôïí Jack Nicklaus. Åêåßíç ôç óôéãìÞ åéóÞëèá óôçí êáô’áßóèçóç áíôßëçøç êáé Üöçóá ôéò êåíÝò áðïâëÝøåéò, ôéò áðïâëÝøåéò ìÝóù óçìåßùí, ôéò áðïâëÝøåéò ìÝóù åéêüíùí, ôéò óõíåéñìéêÝò áðïâëÝøåéò, êáé üëá ôá Üëëá åíäéÜìåóá åßäç áðïâëÝøåùí. ¢ðáî êáé åéóÞëèá óôçí êáô’áßóèçóç áíôßëçøç, äåí Þôáí äõíáôüí íá êéíçèþ ðñïò Ýíá êÜðïéï Üëëï åßäïò ôåëåéüôåñçò ðëÞñùóçò, áëëÜ ìðïñïýóá íá óõíå÷ßóù íá Ý÷ù üëï êáé ðå- ñéóóüôåñåò áíôéëÞøåéò (ðñÜãìá ðïõ Ýêáíá, êáèþò áêïëïõèïýóá ôïí Nicklaus åíüóù Ýðáéæå ôéò åðüìåíåò ôñýðåò). Ïé ðåñáéôÝñù áíôéëÞøåéò äåí áðïôåëïýóáí, ùóôüóï, ðÝñáóìá óå Ýíá Üëëï åßäïò áðïâëåðôéêüôçôáò, áëëÜ áðëÜ êáé ìüíï åðéðëÝïí áíôéëÞøåéò ôïõ ßäéïõ åßäïõò. Ç áëõóßäá ôçò ðëÞñùóçò åß÷å öèÜóåé óôï áðüãåéü ôçò. Ìðïñïýìå óõíåðþò íá äéáêñßíïõìå äýï åßäç ðëÞñùóçò: (1) Ôï ðñþôï ïäçãåßôáé ìÝóù ðïëëþí åíäéÜìåóùí, äéáöïñåôéêþí åéäþí, ãéá íá öèÜóåé ôåëéêÜ óôçí åðïðôåßá. Ìðïñïýìå, ãéá ðáñÜäåéãìá, íá ïäç- ãçèïýìå áðü ôï üíïìá åíüò ðñïóþðïõ óå Ýíá ó÷Ýäéï ôïõ ðñïóþðïõ, óå Ýíá ðïñôñáßôï óå ðñáãìáôéêü ìÝãåèïò, óå Ýíá Üãáëìá, óå ìéá ôçëå- ïðôéêÞ åéêüíá, êáé ôåëéêÜ óôï ßäéï ôï ðñüóùðï. ÊáèÝíá áðü áõôÜ ôá óôÜäéá åßíáé ðïéïôéêÜ äéáöïñåôéêü áðü ôá Üëëá, êáé êáèÝíá ðëçñþíåé ôï ðñïçãïýìåíü ôïõ óôÜäéï êáé ôáõôü÷ñïíá ðáñáðÝìðåé óôï åðüìåíï. Ôï ôåëéêü üìùò óôÜäéï, ç åðïðôåßá, äåí ðáñáðÝìðåé óå ôßðïôå ðåñáéôÝñù. Áðïôåëåß ôïí ôåñìáôéóìü, ôçí ôåëéêÞ åíÜñãåéá. Áò ïíïìÜóïõìå áõôü ôï åßäïò áëõóßäáò äéáâáèìéóìÝíç Þ óõóóùñåõôéêÞ ðëÞñùóç. Êáé ðÜëé, ç ôå- ëéêÞ ðëÞñùóç, ç åðïðôåßá, äåí Ý÷åé ôßðïôá ôï ìáãéêü Þ ôï áðüëõôï: áðëÜ êáé ìüíï äåí ðáñáðÝìðåé óå êáíÝíá Üëëï åßäïò áðüâëåøçò. Ùò ðñïò áõôü, äéáöÝñåé áðü ôá åíäéÜìåóá óôÜäéá ôá ïðïßá ðáñáðÝìðïõí óå åðü- ìåíá âÞìáôá. Èá ðñÝðåé ìÜëéóôá íá åðéóçìÜíïõìå üôé ç ôåëéêÞ åðïðôåßá óõëëÝãåé ôï íüçìá üëùí ôùí åíäéÜìåóùí óôáäßùí ðïõ ëåéôïõñãïýí ùò ðñü-ëçøÞ ôçò: ç åðïðôåßá äåí åßíáé áõôÜ ôá óôÜäéá áëëÜ ç ïëïêëÞñùóÞ 2 [ÓôÌ] Ðáñôßäá óôï ðáé÷íßäé ôïõ ãêïëö, üðïõ Ýíáò ðáßêôçò ðáßæåé áíôßðáëïò ðñïò äýï Üëëïõò.
  • 59. 36 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ôïõò. Ôï íá äù ôïí Nicklaus äåí ôáõôßæåôáé ìå ôï íá äù ôï üíïìÜ ôïõ Þ ôçí åéêüíá ôïõ Þ ôï ìðáóôïýíé ôïõ, áëëÜ ôï íá ôïí äù åßíáé áõôü ðñïò ôï ïðïßï ðáñÝðåìðáí üëá áõôÜ ôá ðñÜãìáôá. (2) Ôï Üëëï åßäïò áëõóßäáò ðëÞñùóçò äåí ïäçãåß óå ìéá êëßìáêá. Åßíáé áðëÜ ðñïóèåôéêü, ðáñÝ÷ïíôáò üëï êáé ðåñéóóüôåñåò óêéÜóåéò ôïõ åí ëüãù ðñÜãìáôïò. Êáèþò óõíÝ÷éæá íá âëÝðù ôïí Nicklaus íá ðáßæåé, Ýâëåðá üëï êáé ðåñéóóüôåñá ãéá ôï ðñüóùðü ôïõ êáé ôéò éêáíüôçôÝò ôïõ óôï ãêïëö. Êáèþò óõíå÷éæüôáí ç áíôßëçøç, äéíüôáí üëá êáé êÜôé ðåñéó- óüôåñï, áëëÜ áõôü ôï ‘ðåñéóóüôåñï’ Þôáí äéáöïñåôéêïý åßäïõò áðü ôçí ðïéïôéêÞ åðáýîçóç óå åããýôçôá ðïõ åðéôõã÷Üíåôáé óå ìéá äéáâáèìéóìÝíç ðëÞñùóç. ¢ëëï ðáñÜäåéãìá ìéáò áðëþò ðñïóèåôéêÞò ðëÞñùóçò èá Þôáí ôï íá ðáñÜó÷ïõìå üëï êáé ðåñéóóüôåñïõò ïñéóìïýò ôïõ áñéèìïý 15: ùò ôñåéò öïñÝò ôï 5, ùò 16 ìåßïí 1, ùò 12 óõí 3, ùò ôåôñáãùíéêÞ ñßæá ôïõ 225 êáé ïýôù êáèåîÞò. Óõíåðþò, üôáí åðéôõã÷Üíïõìå ìéá åðïðôåßá åíüò óõãêåêñéìÝíïõ ðñÜãìáôïò- óôü÷ïõ, ç ÝñåõíÜ ìáò äåí ôåëåéþíåé. ºóùò Ý÷ïõìå äéáôñÝîåé ðïëëÝò åíäéÜìåóåò ðáñïõóéÜóåéò ðïõ ìáò ïäÞãçóáí óôçí åðïðôåßá ìáò, áëëÜ ï ßäéïò ï óôü÷ïò ðáñáìÝíåé ðñïò åêäßðëùóç. Ìðïñïýìå íá áíáêáëýøïõìå ðåñéóóüôåñá ãéá ôï ßäéï ôï ðñÜãìá, áëëÜ ìéá ôÝôïéá äéåñåýíçóç äåí áðïôåëåß Ýíá íÝï óôÜäéï óôï ðëáßóéï ìéáò äéá- âáèìéóìÝíçò ðëÞñùóçò. Áðïôåëåß åìâÜèõíóç ôçò êáôáíüçóÞò ìáò ãéá áõôü ðïõ öÝñáìå óå åðïðôéêÞ ðáñïõóßá. ÅðéôñÝøôå ìïõ íá ïëïêëçñþóù áõôÞ ôçí åðåîåñãáóßá ôùí åñùôçìÜôùí ãéá ôçí ðáñïõóßá êáé ôçí áðïõóßá ðñïâáßíïíôáò óå ìéá óçìåßùóç ãéá ôçí ïñï- ëïãßá. Óôçí áñ÷Þ áõôïý ôïõ âéâëßïõ Ýêáíá ëüãï ãéá ôçí áðïâëåðôéêüôçôá ùò ôï êýñéï èÝìá ôçò öáéíïìåíïëïãßáò. Ìüëéò ôþñá äéåñåõíÞóáìå ôç äéáöïñÜ ìå- ôáîý êåíþí êáé ðåðëçñùìÝíùí áðïâëÝøåùí. ºóùò äçìéïõñãçèåß óå êÜðïéïí ï ðåéñáóìüò íá óêåöèåß üôé ç áðïâëåðôéêüôçôá åßíáé éóïäýíáìç ìå ôéò êåíÝò áðïâëÝøåéò, ìå ôç óõíåßäçóç ðïõ Ý÷ïõìå ãéá ü,ôé åßíáé áðüí. Áõôü äåí èá Þôáí óùóôü: áêüìá êáé üôáí Ýíá ðñÜãìá äßäåôáé óå ìáò óôçí ðáñïõóßá ôïõ, áêüìá êáé ôüôå ôï áðïâëÝðïõìå. Ç áðïâëåðôéêüôçôá ùò ãåíéêüò üñïò êáëýðôåé áìöü- ôåñåò ôéò êåíÝò êáé ôéò ðåðëçñùìÝíåò áðïâëÝøåéò, üðùò åðßóçò êáëýðôåé êáé ôá åíåñãÞìáôá áíáãíþñéóçò ðïõ áðïâëÝðïõí ôçí ôáõôüôçôá ôïõ áíôéêåéìÝíïõ. Èá Ýðñåðå åðßóçò íá åðéóçìÜíïõìå üôé ç Ýííïéá ôçò áðïâëåðôéêüôçôáò Ý÷åé âáèìéáßá åìðëïõôéóèåß ÷Üñç óôá èÝìáôá ðïõ áíáðôý÷èçêáí óå áõôü ôï êåöÜ- ëáéï. Ç áðïâëåðôéêüôçôá öáéíüôáí íá åßíáé êÜôé ôï êïéíüôïðï êáé ôï ðñïöáíÝò üôáí ôçí åéóáãÜãáìå óôï ÊåöÜëáéï 1, áëëÜ äéáðéóôþíïõìå ôþñá üôé ü÷é ìüíï åß- íáé óå èÝóç íá áíôéìåôùðßóåé ôçí åãùêåíôñéêÞ äõó÷Ýñåéá ôçò íåüôåñçò óêÝøçò, áëëÜ üôé åðßóçò äßíåé ëüãï ãéá ôçí éêáíüôçôÜ ìáò íá áíáãíùñßæïõìå ôáõôüôçôåò óôçí ðïëëüôçôá ôçò åìðåéñßáò, íá äéá÷åéñéæüìáóôå ðñÜãìáôá ðïõ åßíáé áðüíôá,
  • 60. § 3.3. Ç Ðáñïõóßá êáé ç Áðïõóßá êáé ç Ôáõôüôçôá áíÜìåóÜ ôïõò 37 êáé íá êáôáãñÜöïõìå ôéò ôáõôüôçôåò ðïõ äßäïíôáé êáôÜ ìÞêïò ôçò ðáñïõóßáò êáé ôçò áðïõóßáò. ¸÷ïõìå ðëÝïí ïëïêëçñþóåé ôçí áñ÷éêÞ åîÝôáóç ôùí ôñéþí äïìþí ðïõ äéá- ôñÝ÷ïõí ôç öáéíïìåíïëïãßá. ÊÜèå öïñÜ ðïõ èá åðéèõìïýìå íá äéåñåõíÞóïõìå Ýíá öáéíïìåíïëïãéêü æÞôçìá, èá ðñÝðåé íá ñùôÞóïõìå ðïéï üëïí êáé ðïéá ìÝñç, ðïéåò ôáõôüôçôåò óôçí ðïëëüôçôá, ðïéåò ìßîåéò ðáñïõóßáò êáé áðïõóßáò åßíáé åðß ôù Ýñãù óôçí åîåôáæüìåíç ðåñßðôùóç. Ôá óõíáéóèçìáôéêÜ áíôéêåß- ìåíá Ý÷ïõí ôç äéêÞ ôïõò äïìÞ, ôá áéóèçôéêÜ áíôéêåßìåíá ìéáí Üëëç, êáé ôá ìáèçìáôéêÜ áíôéêåßìåíá, ôá ðïëéôéêÜ, ôá ïéêïíïìéêÜ ðñÜãìáôá, ôá áðëÜ õëéêÜ áíôéêåßìåíá, ç ãëþóóá, ç ìíÞìç, êáé ç äéõðïêåéìåíéêüôçôá, Ý÷ïõí ôï êáèÝíá ôç äéêÞ ôïõ éäéÜæïõóá äïìÞ. Ïé ôñåéò äïìÝò èá Ýñ÷ïíôáé óõ÷íÜ óôçí åðéöÜíåéá êáèþò èá ðñï÷ùñÜìå óôéò áíáëýóåéò ìáò óôï õðüëïéðï ôïõ âéâëßïõ. Ïé ðåñéóóüôåñåò, áí êáé ü÷é üëåò, áðü ôéò ìÝ÷ñé ôþñá ðáñáôçñÞóåéò ìïõ Ý÷ïõí åðéêåíôñùèåß óå ìÜëëïí áðëÝò ìïñöÝò åìðåéñßáò, óå ðñÜãìáôá üðùò ç áíôßëçøç åíüò õëéêïý ðñÜãìáôïò, üðùò Ýíáò êýâïò. Èá Þôáí ëïãéêü íá êéíç- èïýìå áðü ôÝôïéåò áíôéëÞøåéò óå ðéï óýíèåôåò ìïñöÝò óõíåéäçôüôçôáò, üðùò ç áíÜìíçóç, ç öáíôáóßá, êáé ç äéÜíïéá, óôï åßäïò åêåßíï åìðåéñßáò ðïõ Ý÷ïõìå üôáí åéóáãüìáóôå óôç ãëþóóá êáé ôéò óõíôáêôéêÝò äïìÝò, üôáí áñ÷ßæïõìå íá êáôáãñÜöïõìå ãåãïíüôá êáé íá êïéíïðïéïýìå óçìáóßåò óôïõò Üëëïõò. Ùóôüóï, ðñéí íá êéíçèïýìå óå áõôÝò ôéò èåìáôéêÝò ðåñéï÷Ýò, áò äéáêüøïõìå ôçí ðñïï- äåõôéêÞ ìáò áíÜëõóç ãéá ìéá óôéãìÞ, ãéá íá äéáóáöçíßóïõìå, ìå Ýíáí áñ÷éêü ôñüðï, ôé åííïïýìå üôáí ìéëÜìå ãéá öéëïóïöéêÞ áíÜëõóç. Èá åîåôÜóïõìå, ôïõëÜ÷éóôïí óå ãåíéêÝò ãñáììÝò (ðñïò ôï ðáñüí), ôç öýóç ôùí áíáëýóåùí ðïõ Ý÷ïõìå äéåîáãÜãåé êáé ôçí ïðôéêÞ ãùíßá áðü ôçí ïðïßá åñãáóôÞêáìå. ¸÷ïõìå ðëÝïí áñêåôÜ äåßãìáôá öéëïóïöéêÞò áíÜëõóçò ðïõ èá ìáò åðéôñÝøïõí íá ìå- ôáäþóïõìå ìéá áñ÷éêÞ éäÝá ãéá ôï ðþò ç öéëïóïößá, Ýôóé üðùò êáôáíïåßôáé óôç öáéíïìåíïëïãßá, äéáöïñïðïéåßôáé áðü ôçí ðñï-öéëïóïöéêÞ åìðåéñßá êáé ôçí ðñï-öéëïóïöéêÞ ïìéëßá.
  • 61. 38 ÊÅÖ. 3: ÔÑÅÉÓ ÔÕÐÉÊÅÓ ÄÏÌÅÓ ÓÔÇ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ
  • 62. ÊåöÜëáéï 4 ÌÉÁ ÁÑ×ÉÊÇ ÄÇËÙÓÇ ÃÉÁ ÔÏ ÔÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ Ãéá íá êáôáíïÞóïõìå ôé åßíáé ç öáéíïìåíïëïãßá, èá ðñÝðåé íá êÜíïõìå ìéá äéÜ- êñéóç áíÜìåóá óå äýï óôÜóåéò Þ ðñïïðôéêÝò ðïõ ìðïñïýìå íá õéïèåôÞóïõìå. Èá ðñÝðåé íá äéáêñßíïõìå áíÜìåóá óôç öõóéêÞ óôÜóç êáé ôç öáéíïìåíïëï- ãéêÞ óôÜóç. Ç öõóéêÞ óôÜóç åßíáé ç åóôßáóç ðïõ Ý÷ïõìå üôáí âñéóêüìáóôå áíáìåìåéãìÝíïé óôçí ðñùôáñ÷éêÞ ìáò óôÜóç ôçí ðñïóáíáôïëéóìÝíç ðñïò ôïí êüóìï, üôáí áðïâëÝðïõìå ðñÜãìáôá, êáôáóôÜóåéò, ãåãïíüôá êáé üðïéï Üëëï åßäïò áíôéêåéìÝíùí. Ç öõóéêÞ óôÜóç åßíáé, ìðïñïýìå íá ðïýìå, ç óôÜóç åêêß- íçóçò, åêåßíç óôçí ïðïßá âñéóêüìáóôå ðñùôáñ÷éêÜ. Äåí åéóáãüìáóôå óå áõôÞí åñ÷üìåíïé áðü êÜôé ðéï âáóéêü. Ç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç, áðü ôçí Üëëç, åßíáé ç åóôßáóç ðïõ Ý÷ïõìå üôáí áíáóôï÷áæüìáóôå åðß ôçò öõóéêÞò óôÜóçò êáé åðß üëùí ôùí áðïâëåðôéêïôÞôùí ðïõ äéáäñáìáôßæïíôáé óå áõôÞí. Åßíáé óôï åóùôå- ñéêü ôçò öáéíïìåíïëïãéêÞò óôÜóçò ðïõ äéåîÜãïõìå öéëïóïöéêÝò áíáëýóåéò. Ç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç êáëåßôáé åíßïôå êáé õðåñâáôïëïãéêÞ óôÜóç. Áò åîåôÜ- óïõìå áìöüôåñåò ôéò óôÜóåéò Þ åóôéÜóåéò, ôç öõóéêÞ êáé ôç öáéíïìåíïëïãéêÞ. Ìðïñïýìå íá êáôáíïÞóïõìå ôçí êáèåìéÜ ìå ôï íá ôçí áíôéèÝóïõìå óôçí Üëëç. 4.1 Ç ÖõóéêÞ ÓôÜóç Óôçí êáèçìåñéíÞ ìáò æùÞ, áðáó÷ïëïýìáóôå Üìåóá ìå ôá ðïéêßëá ðñÜãìáôá ìÝóá óôïí êüóìï. Êáèþò êáèüìáóôå êáé óõíïìéëïýìå ìå ôïõò Üëëïõò óôï äåß- ðíï, êáèþò ðçãáßíïõìå óôç äïõëåéÜ, Þ êáèþò óõìðëçñþíïõìå ìéá áßôçóç ãéá äéáâáôÞñéï Þ Üäåéá ïäÞãçóçò, ìáò ðáñïõóéÜæïíôáé õëéêÜ áíôéêåßìåíá, ôá ïðïßá 39
  • 63. 40 ÊÅÖ. 4: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ êáé ôáõôïðïéïýìå ìÝóù ôùí ðëåõñþí, ôùí üøåùí êáé ôùí óêéÜóåùí ìÝóù ôùí ïðïßùí äßäïíôáé, ìéëÜìå ãéá áõôÜ êáé ôá äéåõèåôïýìå, áíôéäñïýìå ìå ôñüðï óõ- íáéóèçìáôéêü óôá ðñÜãìáôá ðïõ åßíáé åëêõóôéêÜ Þ áðùèçôéêÜ, âñßóêïõìå üôé ïñéóìÝíá ðñÜãìáôá åßíáé åõ÷Üñéóôá óôç èÝá Þ óôï Üêïõóìá êáé Üëëá äõóÜ- ñåóôá Þ åíï÷ëçôéêÜ êáé ïýôù êáèåîÞò. ÏñéóìÝíá ðñÜãìáôá åßíáé ðáñüíôá ãéá åìÜò êáé Üëëá áðüíôá, êáôáñãïýìå ïñéóìÝíåò áðïõóßåò êáé öÝñïõìå Üëëá ðñÜãìáôá óôçí ðáñïõóßá, áëëÜ åðßóçò áöÞíïõìå Üëëá ðñÜãìáôá íá åîÝëèïõí áðü ôçí ðáñïõóßá êáé íá ïäçãçèïýí óôçí áðïõóßá. Ôáõôïðïéïýìå êáé áíá- ãíùñßæïõìå ôï Ýíá ðñÜãìá ìåôÜ ôï Üëëï: ôéò êáñÝêëåò êáé ôéò åéêüíåò óôï äùìÜôéï, ôá ðïõëéÜ ðïõ êåëáçäïýí Ýîù, ôï áõôïêßíçôï ðïõ êáôåâáßíåé ôï äñüìï, ôïí áÝñá ðïõ óöõñßæåé ìÝóá áðü ôá äÝíôñá. ÐåñáéôÝñù, åðéðñüóèåôá ðñïò áõôÜ ôá õëéêÜ ðñÜãìáôá, ï êüóìïò åìðåñéÝ÷åé åðßóçò ìáèçìáôéêÝò ïíôüôçôåò üðùò ôá ôñßãùíá êáé ôá ôåôñÜãùíá, ôá êëåéóôÜ êáé ôá áíïéêôÜ óýíïëá, ïé ñçôïß êáé ïé Üññçôïé áñéèìïß. ÔÝôïéá ìáèçìáôéêÜ ðñÜãìáôá áðáéôïýí Ýíá éäéáßôåñï åßäïò áðïâëåðôéêüôçôáò, áëëÜ áõôü äåí ôá åìðïäßæåé íá ðáñïõóéÜæïõí ôïõò åáõôïýò ôïõò ùò êÜôé ðïõ åìöùëåýåé óôïí êüóìï, Ýóôù êáé áí õðÜñ÷ïõí ìå ôñüðï äéáöïñåôéêü áðü ü,ôé ôá äÝíôñá êáé ôá öïñôçãÜ. ÕðÜñ÷ïõí åðßóçò ðï- ëéôéêÜ óõíôÜãìáôá, íüìïé, óõìâüëáéá, äéåèíåßò óõìöùíßåò, åêëïãÝò, ðñÜîåéò ãåííáéïäùñßáò êáé èÜññïõò, üðùò êáé ðñÜîåéò ìéêñïøõ÷ßáò êáé äåéëßáò. ¼ëá áõôÜ ôá ðñÜãìáôá ìðïñïýí íá ôáõôïðïéçèïýí ìÝóá óôïí êüóìï óôïí ïðïßï æïýìå: üëá áõôÜ ôá ðñÜãìáôá óôçí ôáõôüôçôÜ ôïõò óõóôïé÷ïýí óôéò áðïâëÝøåéò ìáò. ÅðéðëÝïí, ï êüóìïò ìáò äåí åìðåñéÝ÷åé ìüíï ôá ðñÜãìáôá ðïõ äßäïíôáé óôçí åìðåéñßá ìå ôñüðï Üìåóï. ÁðïâëÝðïõìå, åðßóçò, ìå ôñüðï êåíü, ðïëëÜ ðñÜãìáôá ðïõ ôá èåùñïýìå ðñáãìáôéêÜ, áí êáé äåí ìáò Ý÷ïõí ðïôÝ äïèåß åìðåé- ñéêÜ. Äåí Ý÷ù ðÜåé ðïôÝ óôçí Êßíá áëëÜ, áðü êáéñïý åéò êáéñüí, áðïâëÝðù ôçí Êßíá, ôá âïõíÜ êáé ôá ðïôÜìéá ôçò, ôçí åîùôåñéêÞ êáé ôçí åóùôåñéêÞ ôçò ðïëéôéêÞ, ôçí ïéêïíïìéêÞ ôçò êáôÜóôáóç. Ôï ßäéï éó÷ýåé ãéá ôç Âñáæéëßá, ôçí ÁíôáñêôéêÞ êáé ôç Ãñïéëáíäßá. ÅÜí Ýìåëëå íá åðéóêåöèþ ôçí ÁíôáñêôéêÞ, èá ìðïñïýóá íá ðëçñþóù ðïëëÝò áðü ôéò êåíÝò áðïâëÝøåéò ìïõ, ïñéóìÝíåò ìå ôñüðï ðïõ èá ìïõ äçìéïõñãïýóå Ýêðëçîç êáé Üëëåò ü÷é. Ï êüóìïò óôïí ïðïßï æïýìå åêôåßíåôáé ðÝñá áðü ôçí Üìåóç åìðåéñßá ìáò êáé ðÝñá áðü ôç äõ- íáôÞ åìðåéñßá ìáò: âëÝðïõìå, ãéá ðáñÜäåéãìá, ìéá ðåñéï÷Þ ôïõ ïõñáíïý óôçí ïðïßá äåí èá ìðïñïýóáìå ðïôÝ íá öèÜóïõìå êéíþíôáò ôï óþìá ìáò. ºóùò öèÜóïõìå óôï öåããÜñé êáé óå ïñéóìÝíïõò áðü ôïõò ðëáíÞôåò, áëëÜ åßíáé áäý- íáôïí íá öèÜóïõìå óå ðéï áðïìáêñõóìÝíá óçìåßá ôïõ óýìðáíôïò. Ìðïñïýìå íá ìÜèïõìå áñêåôÜ ðñÜãìáôá ãéá áõôÜ ôá ìÝñç, áëëÜ ôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò áõôÞò ôçò ãíþóçò èá ðáñáìÝíåé áíôéêåßìåíï/óôü÷ïò êåíþí áðïâëÝøåùí ðáñÜ ðëçñþóåùí Þ êáô’áßóèçóç áíôéëÞøåùí. ÕðÜñ÷ïõí ëïéðüí ðïëëÜ ðñÜãìáôá óôïí êüóìï ðïõ äßäïíôáé êÜèå öïñÜ ìå
  • 64. § 4.1. Ç ÖõóéêÞ ÓôÜóç 41 äéáöïñåôéêïýò ôñüðïõò ðáñïõóßáóçò. ÕðÜñ÷åé åðßóçò ï ßäéïò ï êüóìïò ðïõ äßäåôáé, ìå ôç óåéñÜ ôïõ, ìå äéáöïñåôéêü ôñüðï. Ï êüóìïò äåí áðïôåëåß Ýíá åõñý ‘ðñÜãìá’, ïýôå áðïôåëåß ôï Üèñïéóìá ôùí ðñáãìÜôùí ðïõ Ý÷ïõí äïèåß Þ ìðïñïýí íá äïèïýí óôçí åìðåéñßá. Ï êüóìïò äåí åßíáé êÜôé óáí ìéá óöáßñá ðïõ ðëÝåé ìÝóá óôï óýìðáí, ïýôå Ýíá óýíïëï êéíïýìåíùí áíôéêåéìÝíùí. Ï êüóìïò ìïéÜæåé ðåñéóóüôåñï ìå ðëáßóéï, ìå äéåõèÝôçóç, ìå âÜèïò ðåäßïõ Þ ìå Ýíáí ïñßæïíôá ãéá üëá ôá ðñÜãìáôá ðïõ õðÜñ÷ïõí, ðïõ ìðïñïýí íá ãßíïõí áíôéêåßìåíï áðüâëåøçò êáé íá äïèïýí óå åìÜò: ï êüóìïò äåí åßíáé Ýíá áêüìá ðñÜãìá áíôáãùíéóôéêü ðñïò ôá ðñÜãìáôá. Åßíáé ôï üëïí ãéá üëá ôá ðñÜãìáôá, ü÷é ôï ÜèñïéóìÜ ôïõò, êáé äßäåôáé óå åìÜò ùò Ýíá éäéáßôåñï åßäïò ôáõôüôçôáò. Ï êüóìïò äåí èá ìðïñïýóå íá ìáò äïèåß ùò Ýíá ðñÜãìá áíÜìåóá óå ðïëëÜ, ïýôå ùò åíéêü ðñÜãìá: äßäåôáé ìüíï ùò êÜôé ðïõ åìðåñéÝ÷åé üëá ôá ðñÜãìáôá. ÐåñéëáìâÜíåé ôï êáèåôß áëëÜ ü÷é ìå ôïí ôñüðï ðïõ ôï êÜíåé êÜèå Üëëï ðåñéÝ- ÷ïí ìÝóá óôïí êüóìï. Ï üñïò ‘êüóìïò’ áðïôåëåß singulare tantum: èá ìðïñïýóå íá õðÜñ÷åé ìüíï Ýíáò. ºóùò õðÜñ÷ïõí ðïëëïß ãáëáîßåò, ßóùò õðÜñ÷ïõí ðïë- ëïß ðëáíÞôåò/ïéêßåò ãéá üíôá ìå óõíåßäçóç (áí êáé õðÜñ÷åé ìüíï Ýíáò ôÝôïéïò ðëáíÞôçò ãéá åìÜò), áëëÜ õðÜñ÷åé ìüíï Ýíáò êüóìïò. ‘Ï êüóìïò’ äåí áðïôåëåß ìéá Ýííïéá ôçò áóôñïíïìßáò: åßíáé ìéá Ýííïéá ó÷åôéêÞ ìå ôçí Üìåóç åìðåéñßá ìáò. Ï êüóìïò áðïôåëåß ôçí Ýó÷áôç äéåõèÝôçóç ãéá åìÜò ôïõò éäßïõò êáé ãéá üëá ôá ðñÜãìáôá ðïõ ìáò äßäïíôáé åìðåéñéêÜ. Ï êüóìïò åßíáé ôï óõãêåêñéìÝíï êáé åíåñãåßá üëïí ôçò åìðåéñßáò. ¸íá Üëëï óçìáíôéêü åíéêü óôïé÷åßï óôçí áõèüñìçôç åìðåéñßá ìáò åßíáé ï åáõôüò, ôï åãþ. ÅÜí ï êüóìïò åßíáé ôï åõñýôåñï üëïí êáé ôï ðéï ðåñéåêôéêü ðëáßóéï, ôï åãþ áðïôåëåß ôï êÝíôñï ãýñù áðü ôï ïðïßï äéåõèåôåßôáé áõôü ôï åõñýôåñï üëïí êáé üëá ôá ðñÜãìáôá ìÝóá ôïõ. Ðáñáäüîùò, ôï åãþ áðïôåëåß Ýíá ðñÜãìá ìÝóá óôïí êüóìï, áëëÜ åßíáé Ýíá ðñÜãìá ðïõ äåí ìïéÜæåé ìå êáíÝíá Üëëï: åßíáé Ýíá ðñÜãìá ìÝóá óôïí êüóìï ðïõ Ý÷åé ôïí êüóìï ìå ôñüðï ãíùóôéêü, ôï ðñÜãìá åêåßíï óôï ïðïßï åìöáíßæåôáé ï êüóìïò ùò üëïí ìáæß ìå üëá ôá ðñÜãìáôá ìÝóá ôïõ. Ôï åãþ åßíáé ç äïôéêÞ ôçò åìöÜíéóçò. Åßíáé ç ïíôüôçôá óôçí ïðïßá ìðïñïýí íá äïèïýí ï êüóìïò êáé üëá ôá ðñÜãìáôá ìÝóá ôïõ, ç ìüíç ðïõ ìðïñåß íá ðñïóëÜâåé ôïí êüóìï ãíùóôéêÜ. ÖõóéêÜ, õðÜñ÷ïõí ðïëëÜ Üëëá åãþ, ðïëëïß åáõôïß, áëëÜ ìåôáîý ôïõò õðÜñ÷åé Ýíáò ðïõ ßóôáôáé ùò ðñïíïìéïý÷ï êÝíôñï, óõãêåêñéìÝíá åãþ ï ßäéïò (äçëáäÞ, åóý, ðïõ äéáâÜæåéò áõôÝò ôéò ëÝîåéò êáé ôéò óõëëïãßæåóáé ãéá óÝíá). ÁõôÜ ôá ðåñßåñãá äåäïìÝíá ãéá ôïí åáõôü Þ ôï åãþ äåí áðïôåëïýí áðëÜ êáé ìüíï ôå÷íÜóìáôá ôçò ãëþóóáò, ïýôå éäéáéôåñüôçôåò ôïõ ðñþôïõ êáé ôïõ äåýôåñïõ åíéêïý ðñïóþðïõ: áíÞêïõí óôï åßäïò åêåßíï ôïõ åßíáé ðïõ éäéÜæåé óå Ýíá Ýëëïãï ðëÜóìá, óå Ýíá ðëÜóìá ðïõ ìðïñåß íá óêåöèåß, ðïõ ìðïñåß íá ðåé ‘åãþ’, ðïõ ìðïñåß íá Ý÷åé ôïí êüóìï åíþ ôáõôü÷ñïíá áðïôåëåß ìÝñïò ôïõ êüóìïõ. Ç Ýëëïãç øõ÷Þ, üðùò ëÝåé ï ÁñéóôïôÝëçò, åßíáé ôñüðïí ôéíÜ üëá ôá ðñÜãìáôá. Ï êüóìïò ùò üëïí êáé ôï åãþ ùò ôï êÝíôñï áðïôåëïýí
  • 65. 42 ÊÅÖ. 4: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ôá äýï åíéêÜ óôïé÷åßá áíÜìåóá óôá ïðïßá ìðïñïýí íá ôáîéèåôçèïýí üëá ôá ðñÜãìáôá. Ï êüóìïò êáé ôï åãþ óõóôïé÷ïýí áìïéâáßá ìå ôñüðï äéáöïñåôéêü áðü åêåßíïí óýìöùíá ìå ôïí ïðïßï ìéá áðïâëåðôéêüôçôá óõóôïé÷åß ðñïò ôï áíôéêåßìåíï ôï ïðïßï áðïâëÝðåé. Ï êüóìïò êáé ôï åãþ ðáñÝ÷ïõí Ýíá Ýó÷áôï äõáäéêü, åëëåéðôéêü ðëáßóéï ãéá ôï êáèåôß. ¼ëá áõôÜ ôá äïìéêÜ óôïé÷åßá áíÞêïõí óôç öõóéêÞ óôÜóç, óôçí ïðïßá âñß- óêïõìå ôïõò åáõôïýò ìáò åîáñ÷Þò êáé ðÜíôá. ÕðÜñ÷åé Ýíá áêüìá ðñÜãìá óôç öõóéêÞ óôÜóç ðïõ èá ðñÝðåé íá åîåôÜóïõìå ðñïôïý ìåôáâïýìå óôç óõæÞôçóç ôçò öáéíïìåíïëïãéêÞò óôÜóçò. Èá ðñÝðåé íá åîåôÜóïõìå ôï åßäïò ôçò ðåðïßèç- óçò ðïõ äéáðåñíÜ ôç öõóéêÞ óôÜóç. Ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï áðïäå÷üìáóôå ôá ðñÜãìáôá ìÝóá óôïí êüóìï, êáé ôïí ßäéï ôïí êüóìï, åßíáé Ýíáò ôñüðïò ðßóôçò. Êáèþò Ý÷ïõìå ôçí åìðåéñßá Üë- ëùí áíèñþðùí, äÝíôñùí, êôçñßùí, ãÜôùí, âñÜ÷ùí, ôïõ Þëéïõ êáé ôùí áóôåñéþí, Ý÷ïõìå ôçí åìðåéñßá ôïõò ùò êÜôé ðïõ åßíáé åêåß, ùò êÜôé áëçèéíü, ðñáãìá- ôéêü. Ï âáóéêüò ÷áñáêôÞñáò ôçò áðïäï÷Þò ôïõ êüóìïõ êáé ôùí ðñáãìÜôùí ìÝóá óôïí êüóìï, åßíáé åêåßíïò ôçò ðßóôçò Þ, ãéá íá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå ôïí åë- ëçíéêü üñï, ôçò äüîáò. Ç ðßóôç ìáò óõóôïé÷åß ðñïò ôï åßíáé ôùí ðñáãìÜôùí, ôá ïðïßá êáôáñ÷Üò êáé ùò åðß ôï ðëåßóôïí ãßíïíôáé áðïäåêôÜ ôÝôïéá ðïõ åß- íáé. ¼óï ðåñíÜ ï ÷ñüíïò êáé ãåñíÜìå êáé ãéíüìáóôå ðéï Ýîõðíïé, åéóÜãïõìå äéáöïñïðïéÞóåéò óå áõôÞ ôçí ðßóôç: áöïý ðñþôá áíáêáëýøïõìå üôé óöÜëáìå óå ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò, åéóÜãïõìå âáèìéáßá ôéò äéáóôÜóåéò ôçò øåõäáßóèç- óçò, ôïõ ëÜèïõò, ôçò áðïãïÞôåõóçò, Þ ôçò ‘áðëÞò’ öáéíïìåíéêüôçôáò. Âáèìéáßá öèÜíïõìå óôï óçìåßï íá ãíùñßæïõìå üôé ôá ðñÜãìáôá äåí åßíáé ðÜíôá üðùò öáßíïíôáé: Ýñ÷åôáé ôüôå óôï ðñïóêÞíéï ôï ðáßãíéï ìåôáîý ôïõ åßíáé êáé ôïõ öáßíåóèáé, áëëÜ áõôÞ ç äéÜêñéóç áóêåßôáé ìüíï ùò åðéìÝñïõò åðåéóüäéï ôçò åìðåéñßáò êáé ç áíÜäåéîÞ ôçò áðáéôåß ðïëý ïîåßá áíôßëçøç. ºóùò öáíåñùèåß üôé áõôÞ ç ‘ãÜôá’ åßíáé ìüíï Ýíá ðáé÷íßäé, Þ üôé ôá ëüãéá áõôïý ôïõ áíèñþðïõ Þôáí ðëáíåñÜ, Þ üôé áõôüò ï ‘Üíèñùðïò’ Þôáí ìüíï ìéá óêéÜ, Þ üôé ôï ‘ãõáëß’ ðïõ ìáò öÜíçêå üôé åßäáìå Þôáí óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ðÜãïò. ÔÝôïéá êáôÜ ðåñß- ðôùóç ëÜèç, ùóôüóï, äåí áðïôåëïýí áéôßá ãéá íá ãßíïõìå êá÷ýðïðôïé ó÷åôéêÜ ìå êáèåôß ðïõ äßäåôáé óôçí åìðåéñßá ìáò êáé êáèåôß ðïõ ëÝãåôáé. Ç áñ÷éêÞ óõíèÞêç ðáñáìÝíåé ìéá óõíèÞêç ðßóôçò. Ùóôüóï, áõôÞ ç ðßóôç, ùò èåìåëéþäçò, áíôéðáñáôßèåôáé ôþñá ðñïò Ýíá ïëüêëçñï ðëÝãìá ðéèáíþí åíáëëáêôéêþí ðåñé- ðôþóåùí: êá÷õðïøßá, áìöéâïëßá, áðüññéøç, ðéèáíüôçôá, äõíáôüôçôá, Üñíçóç, áíáóêåõÞ, üëåò ôéò ðéèáíÝò äéáöïñïðïéÞóåéò ôçò äüîáò ôéò ïðïßåò ìðïñåß íá áíáëÜâåé ç áðïâëåðôéêüôçôÜ ìáò. ÅîÝ÷ïõóá áíÜìåóá óå üëåò ôéò ðßóôåéò ðïõ Ý÷ïõìå åßíáé ç ðßóôç óôïí êüóìï ùò üëïí. ÁõôÞ ç ðßóôç, ôçí ïðïßá èá Ýðñåðå íá áðïêáëïýìå ü÷é áðëÜ äüîá áëëÜ Ur-doxa (ðñùôï-äüîá) (åÜí åðéôñÝðåôáé íá óõíäõÜóïõìå Ýíá ãåñìáíéêü ìå Ýíáí åëëçíéêü üñï), ü÷é áðëÜ êáé ìüíï ìéá ðßóôç áëëÜ ç âáóéêÞ ðßóôç, õðü-
  • 66. § 4.1. Ç ÖõóéêÞ ÓôÜóç 43 êåéôáé üëùí ôùí åðéìÝñïõò ðßóôåþí ìáò. Ç ðßóôç óôïí êüóìï äåí õðüêåéôáé óå äéïñèþóåéò êáé áíáóêåõÞ ìå ôïí ôñüðï ðïõ éäéÜæåé óå ïðïéáäÞðïôå åðéìÝ- ñïõò ðßóôç. ÅÜí æïýìå ùò óõíåéäçôÜ üíôá, ç ðßóôç óôïí êüóìï åßíáé åêåß ùò êÜôé ðïõ õðïâáóôÜæåé êÜèå åðéìÝñïõò ðåðïßèçóç ðïõ ßóùò õéïèåôïýìå. Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, äåí õðÜñ÷åé Ýíá ÷ñïíéêü óçìåßï êáôÜ ôï ïðïßï ìáèáßíïõìå Þ áðïêôïýìå ôçí ðßóôç óôïí êüóìï, ìå ôïí ôñüðï ðïõ åðéôõã÷Üíïõìå, ãéá ðáñÜ- äåéãìá, ôçí ðßóôç ìáò óôïí ðïôáìü San Juan óôç Ãéïýôá. ÊÜèå ôÝôïéá åðéìÝñïõò ðßóôç ðñïêýðôåé óõíáêüëïõèá üôáí Ý÷ïõìå ìéá åìðåéñßá Þ áêïýìå êÜôé ó÷åôéêÜ ìå ôï õðü åñþôçóç ðñÜãìá, üôáí öèÜíïõìå óôï óçìåßï íá áíáãíùñßæïõìå ôçí ôáõôüôçôÜ ôïõ óôçí ðïëëüôçôá ìÝóá áðü ôçí ïðïßá äßäåôáé, åßôå åí ðáñïõóßá åßôå åí áðïõóßá ôïõ. ÁëëÜ äåí õðÜñ÷åé ÷ñïíéêü óçìåßï åêìÜèçóçò Þ áðüêôçóçò ôçò ðßóôçò ìáò óôïí êüóìï. Ðïéá èá Þôáí ç êáôÜóôáóÞ ìáò ðñéí áðü áõôÞ ôçí ìÜèçóç; Èá Ýðñåðå íá âñéóêüìáóôå óôï åóùôåñéêü åíüò âïõâïý óïëéøéóìïý, óáí ìÝóá óå ìéá êÜøïõëá, èá åß÷áìå ìéá øéëÞ óõíåéäçôüôçôá ðïõ äåí èá åß÷å óõíåßäçóç êáíåíüò ðñÜãìáôïò. Ìéá ôÝôïéá êáôÜóôáóç åßíáé áäýíáôïí íá óõë- ëçöèåß: èá áðáéôïýóå üôé ôï åãþ óêÝöôåôáé ôïí åáõôü ôïõ ôáõôü÷ñïíá ùò êÝíôñï ôùí ðñáãìÜôùí êáé ùò ôï óýíïëï ôùí ðñáãìÜôùí, ùò êÝíôñï åíüò ôñï÷ïý ÷ùñßò áêôßíåò. Êáé åÜí áêüìá Þìáóôáí ðñüèõìïé íá äå÷èïýìå ôç äõíáôüôçôá åíüò ôÝôïéïõ åãþ, ðïéï ðñÜãìá óôç ãç (Þ êáé Ýîù áðü ôç ãç) èá ìðïñïýóå íá ìáò óåßóåé Ýîù áðü áõôÞ ôçí êáôÜóôáóç; Ðþò èá ìðïñïýóå íá ðñïêýøåé åí ãÝíåé êÜôé ‘ôï åîùôåñéêü’, åÜí äåí åíõðÞñ÷å åêåß Þäç áðü ôçí áñ÷Þ; Äåí ìðïñïýìå íá åêêéíÞóïõìå áðü ôï åóùôåñéêü ôçò åãùêåíôñéêÞò äõó÷Ý- ñåéáò: ç ðßóôç ìáò óôïí êüóìï åßíáé åêåß Þäç áðü ôçí áñ÷Þ, Þäç ðñéí ãåííç- èïýìå, üóï êé áí ðÜìå ðñïò ôá ðßóù. Áêüìá êáé ç ðéï óôïé÷åéþäçò áßóèçóç ôïõ åáõôïý äåí èá ìðïñïýóå íá áíáêýøåé, ðáñÜ ìüíï óôç âÜóç ôçò ðßóôçò óôïí êüóìï. Ðáñïìïßùò, áêüìá êé áí áíáêáëýøïõìå üôé êÜíáìå ëÜèïò ó÷åôéêÜ ìå ðïëëÜ ðñÜãìáôá, ç ðßóôç ìáò óôïí êüóìï ðáñáìÝíåé Üèéêôç êáé ï êüóìïò óõ- íå÷ßæåé íá åßíáé åêåß, áäéÜöïñï ðüóï ôñá÷ýò êáé êïõñåëéáóìÝíïò, åêôüò êé áí áðïëÝóïõìå åíôåëþò ôçí áßóèçóç ôïõ åáõôïý ìáò êáé ðÝóïõìå óå Ýíá åßäïò áõôéóôéêÞò áðïìüíùóçò. ÁëëÜ áêüìá êáé ôüôå, èá ðáñÝìåíå óßãïõñá êÜðïéá áßóèçóç ãéá ôé õðÜñ÷åé åêåß Ýîù, åÜí õößóôáôáé ç åëÜ÷éóôç óõíåéäçôüôçôá. Ôï Üëãïò ðïõ ðñÝðåé íá åíõðÜñ÷åé óôïí áõôéóìü õößóôáôáé åðåéäÞ ç ðßóôç óôïí êüóìï åßíáé áêüìá åðß ôù Ýñãù: åÜí äåí Þôáí, äåí èá ìðïñïýóå íá õðÜñ÷åé ç åëÜ÷éóôç óõíåéäçôüôçôá êáé êáìéÜ áßóèçóç ôïõ åáõôïý. Êáèþò æïýìå óôçí ðáñÜäïîç óõíèÞêç ôïý üôé, ôáõôü÷ñïíá, Ý÷ïõìå ôïí êü- óìï êáé, üìùò, áðïôåëïýìå ìÝñïò ôïõ êüóìïõ, îÝñïõìå üôé üôáí ðåèÜíïõìå ï êüóìïò èá óõíå÷ßóåé íá õðÜñ÷åé (êáèþò áðïôåëïýìå ìüíï Ýíá ìÝñïò ôïõ êü- óìïõ), áëëÜ, õðü ìéá Üëëç Ýííïéá, ï êüóìïò ðïõ õðÜñ÷åé ãéá ìÝíá, ðßóù áðü üëá ôá ðñÜãìáôá ðïõ ãíùñßæù, èá åîáëåéöèåß üôáí äåí èá áðïôåëþ ðëÝïí ìÝ- ñïò ôïõ. ÁõôÞ ç åîÜëåéøç áðïôåëåß ôìÞìá ôçò áðþëåéáò ðïõ õðïöÝñïõìå üôáí
  • 67. 44 ÊÅÖ. 4: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ðåèáßíåé Ýíáò êïíôéíüò ößëïò: áõôü ðïõ óõìâáßíåé äåí åßíáé áðëÜ êáé ìüíï üôé ï ößëïò ðáýåé íá åßíáé åêåß, áëëÜ ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï õðÞñ÷å ãéá åêåßíïí ï êüóìïò Ý÷åé ÷áèåß êáé ãéá åìÜò. Ï êüóìïò Ý÷åé áðïëÝóåé Ýíá ôñüðï ìå ôïí ïðïßï äéíüôáí, Ýíá ôñüðï ìå ôïí ïðïßï åß÷å ïéêïäïìçèåß êáôÜ ôç äéÜñêåéá ìéáò æùÞò. Áìöüôåñá, ï êüóìïò êáé ôï åãþ, õðïâÜëëïõí ôçí éäÝá ôïõ üëïõ. Ôá ðáñÜ- äïîá ôçò èåùñßáò ôùí óõíüëùí, ôï ðñüâëçìá ôïõ êáôÜ ðüóïí ôï Ýó÷áôï óýíïëï åìðåñéêëåßåé ôïí åáõôü ôïõ Þ ü÷é, åßíáé ëéãüôåñï äýóêïëá áðü ôá ðñïâëÞìáôá ôçò ëïãéêÞò ðïõ óõíÝ÷åé ôïí êüóìï êáé ôïí åáõôü: ðþò ï êüóìïò êáé ï åáõôüò, ôï êáèÝíá ùò üëïí, åìðåñéêëåßïõí Þ áðïêëåßïõí ôï Ýíá ôï Üëëï, êáé ðþò ïé ïëü- ôçôÝò ôïõò ó÷åôßæïíôáé ìå ôï Üèñïéóìá ôùí ðñáãìÜôùí ðïõ õðÜñ÷ïõí; ºóùò ôá ðáñÜäïîá ôçò èåùñßáò ôùí óõíüëùí íá áðïôåëïýí ìüíï ôõðéêÜ äéáôõðùìÝíåò åêäï÷Ýò ôùí ðñïâëçìÜôùí ó÷åôéêÜ ìå ôï ðþò ï êüóìïò ðåñéëáìâÜíåé ôï êáèåôß, óõìðåñéëáìâáíïìÝíïõ ôïõ åáõôïý, êáé ôï ðþò ï åáõôüò ìðïñåß íá áðïâëÝðåé ôï êáèåôß, óõìðåñéëáìâáíïìÝíïõ ôïõ êüóìïõ êáé, åðßóçò, ôïõ åáõôïý ôïõ. ÓõìðåñáóìáôéêÜ, ëïéðüí, óôçí áõèüñìçôç öõóéêÞ óôÜóç, êáôåõèõíüìáóôå ðñïò üëá ôá åßäç ðñáãìÜôùí, áëëÜ êáé ðñïò ôïí êüóìï ùò ïñßæïíôá Þ ðëáßóéï ãéá üëá ôá ðñÜãìáôá ðïõ ìðïñïýí íá äïèïýí, êáé, óýóôïé÷ïò ðñïò ôïí êüóìï åßíáé ï åáõôüò Þ ôï åãþ, ï öïñÝáò ôçò öõóéêÞò óôÜóçò, áõôüò óôïí ïðïßï äßäï- íôáé ï êüóìïò êáé ôá ðñÜãìáôá, êáé ï ïðïßïò åßíáé, áðü ôçí ðëåõñÜ ôïõ, ìÝñïò ôïõ êüóìïõ êáé ôáõôü÷ñïíá áðïâëåðôéêüò êÜôï÷ïò ôïõ êüóìïõ. 4.2 Ç ÖáéíïìåíïëïãéêÞ ÓôÜóç Ï áíáãíþóôçò èá ðñÝðåé íá Ý÷åé åðéóçìÜíåé üôé êáèåôß ðïõ Ý÷åé åéðùèåß ó÷åôéêÜ ìå ôç öõóéêÞ óôÜóç äåí èá ìðïñïýóå íá Ý÷åé äéáôõðùèåß áðü ôï åóùôåñéêü ôçò öõóéêÞò óôÜóçò. ÐñÜãìá ðïõ óçìáßíåé üôé, äß÷ùò íá Ý÷ïõìå óôñÝøåé ôçí ðñï- óï÷Þ ìáò óå áõôü, åîåôÜæáìå áõôÜ ôá èÝìáôá êáè’ üëç ôçí ðáñáðÜíù óõæÞôçóç áðü ôï åóùôåñéêü ôçò öáéíïìåíïëïãéêÞò óôÜóçò: Ýôóé ðñÜôôáìå óôéò ôåëåõôáßåò óåëßäåò êáé ìÜëéóôá, óôçí ðñÜîç, êáè’ üëç ôç äéÜñêåéá ôïõ âéâëßïõ, ìå åîáßñåóç ôçí åéóáãùãÞ, ç ïðïßá Ýðñåðå íá ãñáöåß áðü ôï åóùôåñéêü ôçò öõóéêÞò óôÜóçò. ¼ôáí åîåôÜæáìå ôçí áðïâëåðôéêüôçôá óôï ÊåöÜëáéï 1, êáé ôçí áíôßëçøç åíüò êýâïõ óôï ÊåöÜëáéï 2, åîåôÜæáìå áõôÜ ôá èÝìáôá áðü ôçí öáéíïìåíïëïãéêÞ ïðôéêÞ ãùíßá. ÕðÜñ÷ïõí ðïëëÝò äéáöïñåôéêÝò ïðôéêÝò ãùíßåò áêüìá êáé óôï åóùôåñéêü ôçò öõóéêÞò óôÜóçò. ÕðÜñ÷åé ç ïðôéêÞ ãùíßá ôçò êáèçìåñéíÞò æùÞò, ç ïðôéêÞ ãùíßá ôïõ ìáèçìáôéêïý, áõôÞ ôïõ åéäéêåõìÝíïõ éáôñïý, ôïõ öõóéêïý, ôïõ ðï- ëéôéêïý êáé ïýôù êáèåîÞò, êáé õðÜñ÷ïõí åðßóçò áñêåôÜ åðéìÝñïõò åßäç áíá- óôï÷áóôéêþí óôÜóåùí, üðùò èá äïýìå óôç óõíÝ÷åéá. ÁëëÜ ç öáéíïìåíïëïãéêÞ
  • 68. § 4.2. Ç ÖáéíïìåíïëïãéêÞ ÓôÜóç 45 óôÜóç äåí ìïéÜæåé ìå êáìéÜ áðü áõôÝò ôéò ïðôéêÝò ãùíßåò. Åßíáé ðéï ñéæéêÞ êáé ðéï ðåñéåêôéêÞ. ¼ëåò ïé Üëëåò ìåôáêéíÞóåéò ùò ðñïò ôçí ïðôéêÞ ãùíßá êáé ôçí åóôßáóç óõíå÷ßæïõí íá åöçóõ÷Üæïõí óôçí õðïêåßìåíç ðßóôç óôïí êüóìï, ç ïðïßá ðáñáìÝíåé ðÜíôá åí éó÷ý, êáé üëåò ïé ìåôáêéíÞóåéò áõôï-ðñïóäéïñßæïíôáé ùò êéíÞóåéò áðü ôç ìéá ïðôéêÞ ãùíßá óôçí Üëëç, áíÜìåóá óôéò ðïëëÝò ðïõ åßíáé áíïéêôÝò ãéá åìÜò. Ç ìåôáôüðéóç óôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç, ùóôüóï, åßíáé ìéá êßíçóç ôïõ ôýðïõ ‘üëá Þ ôßðïôá’, ç ïðïßá ìáò åðéâÜëëåé ôçí ïëïêëçñùôéêÞ äéÜæåõîç áðü ôç öõóéêÞ óôÜóç, êáé ç ïðïßá åóôéÜæåé, áíáóôï÷áóôéêÜ, åðß êÜèå ðñÜãìáôïò åíôüò ôçò öõóéêÞò óôÜóçò, óõìðåñéëáìâáíïìÝíçò ôçò ðßóôçò óôïí êüóìï. Åéó÷ùñþíôáò óôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç, ‘ùèïýìáóôå ðñïò ôá ðÜíù’ ìå Ýíá ìïíáäéêü ôñüðï. Ôï íá åéó÷ùñÞóåéò óôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç äåí óçìáßíåé íá ãßíåéò åéäéêüò óôç ìßá Þ ôçí Üëëç ìïñöÞ ãíþóçò, áëëÜ ôï íá ãß- íåéò öéëüóïöïò. Áðü ôç öáéíïìåíïëïãéêÞ ïðôéêÞ ãùíßá, êïéôÜæïõìå üëåò ôéò åðéìÝñïõò áðïâëåðôéêüôçôåò êáé ôéò ðåñéãñÜöïõìå áíáëõôéêÜ, üðùò êáé ôá óý- óôïé÷Ü ôïõò, üðùò åðßóçò êáé ôçí ðßóôç óôïí êüóìï, ðïõ Ý÷åé ùò óýóôïé÷ü ôçò ôïí êüóìï. ÅÜí ðñüêåéôáé íá äþóïõìå ìéá ðåñéãñáöéêÞ áíÜëõóç ôçò êáèåìßáò êáé üëùí ôùí áðïâëåðôéêïôÞôùí óôç öõóéêÞ óôÜóç, äåí ìðïñïýìå íá óõììåôÝ÷ïõìå óå êáìéÜ áðü áõôÝò. Èá ðñÝðåé íá ëÜâïõìå ìéá áðüóôáóç áðü áõôÝò, íá ôéò áíá- óôï÷áóèïýìå êáé íá ôéò êáôáóôÞóïõìå èåìáôéêÝò. Áõôü óçìáßíåé üôé åíüóù âñéóêüìáóôå óôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç, áíáóôÝëëïõìå üëåò ôéò áðïâëåðôé- êüôçôåò ðïõ åîåôÜæïõìå. Ôéò ïõäåôåñïðïéïýìå. ÁõôÞ ç áëëáãÞ åóôßáóçò äåí óçìáßíåé üìùò, ðñÜãìá ðïõ ðñÝðåé íá óçìåéùèåß ìå ôç ìåãáëýôåñç äõíáôÞ Ýì- öáóç, üôé áñ÷ßæïõìå íá áìöéâÜëëïõìå ãéá áõôÝò ôéò áðïâëåðôéêüôçôåò êáé ôá áíôéêåßìåíÜ ôïõò: äåí ôéò ìåôáôñÝðïõìå, ïýôùò åéðåßí, áðü äïîéêÝò âåâáéüôçôåò óå áìöéâïëßá. Äåí ìåôáôñÝðïõìå ôéò áðïâëåðôéêüôçôÝò ìáò, ôéò äéáôçñïýìå ôÝ- ôïéåò ðïõ åßíáé, áëëÜ ôéò åîåôÜæïõìå ùò èåùñïß. Ôç óôéãìÞ ðïõ ôéò åîåôÜæïõìå ùò èåùñïß, äåí ôéò åðéôåëïýìå. Ùóôüóï, äåí èá ìðïñïýóáìå íá ôéò åîåôÜæïõìå ùò èåùñïß ùò ðñïò áõôü ðïõ åßíáé, åÜí ìåôáôñÝðáìå ôçí ôñïðéêüôçôÜ ôïõò: åÜí ç åéó÷þñçóç óôç öéëïóïöéêÞ áíáóôü÷áóç óÞìáéíå üôé ìåôáôñÝðïõìå ôçí ðåðïß- èçóç óå áìöéâïëßá, Þ ôçí âåâáéüôçôá óå êá÷õðïøßá, ôüôå äåí èá ìðïñïýóáìå íá åîåôÜóïõìå ùò èåùñïß ôçí ðåðïßèçóç êáé ôçí âåâáéüôçôá. Ïé ìåôáêéíÞóåéò áðü ôç ìéá ôñïðéêüôçôá óôçí Üëëç åßíáé êÜôé ðïõ ëáìâÜíåé ÷þñá óôï åóùôåñéêü ôçò öõóéêÞò óôÜóçò. Êáé áõôÝò ïé ìåôáêéíÞóåéò Ý÷ïõí êÜðïéï êßíçôñï. Èá ðñÝ- ðåé íá Ý÷ïõìå ëüãïõò ãéá íá ìåôáêéíçèïýìå áðü ôçí ðåðïßèçóç óôçí áìöéâïëßá, áðü ôç âåâáéüôçôá óôçí êá÷õðïøßá: äß÷ùò ôÝôïéïõò ëüãïõò, ç ìåôáôñïðÞ ôçò ôñïðéêüôçôáò èá Þôáí ðáñÜëïãç êáé áõèáßñåôç. ¼ôáí åéó÷ùñïýìå óôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç, ãéíüìáóôå êÜôé óáí áðïóôá- óéïðïéçìÝíïé ðáñáôçñçôÝò ôçò óêçíÞò Þ êÜôé óáí èåáôÝò åíüò áãþíá. ÅîåôÜ- æïõìå ùò èåùñïß ôïí ôñüðï õðü ôïí ïðïßï åìðëåêüìáóôå óôïí êüóìï êáé óôá
  • 69. 46 ÊÅÖ. 4: TÉ ÅÉÍÁÉ Ç ÖÁÉÍÏÌÅÍÏËÏÃÉÁ ðñÜãìáôá ìÝóá óôïí êüóìï, êáé åîåôÜæïõìå åðßóçò ôïí êüóìï ùò ðñïò ôçí åìðëïêÞ ôùí áíèñþðùí. Äåí áðïôåëïýìå ðëÝïí áðëÜ êáé ìüíï óõììåôÝ÷ïíôåò óôïí êüóìï: åîåôÜæïõìå ùò èåùñïß ôé óçìáßíåé íá óõììåôÝ÷åéò óôïí êüóìï êáé óôéò åìöáíßóåéò ìÝóá óôïí êüóìï. ÁëëÜ ïé áðïâëåðôéêüôçôåò ôéò ïðïßåò åîåôÜæïõìå ùò èåùñïß–ðåðïéèÞóåéò, áìöéâïëßåò, êá÷õðïøßåò, âåâáéüôçôåò êáé áíôéëÞøåéò, ôéò ïðïßåò åîåôÜæïõìå êáé ðåñéãñÜöïõìå−óõíå÷ßæïõí íá áðïôåëïýí äéêÝò ìáò áðïâëÝøåéò. Äåí ôéò Ý÷ïõìå áðïëÝóåé: áðëÜ êáé ìüíï ôéò åîåôÜæïõìå ùò èåùñïß. ÐáñáìÝíïõí åðáêñéâþò ôÝôïéåò ðïõ Þôáí, êáé ôá áíôéêåßìåíÜ ôïõò ðáñáìÝíïõí åðáêñéâþò ôÝôïéá ðïõ Þôáí, ìå ôéò ßäéåò óõóôïé÷ßåò áíÜìåóá óôéò áðïâëÝøåéò êáé ôá áíôéêåßìåíÜ ôïõò íá åßíáé óå éó÷ý. ÊáôÜ Ýíá ðåñßåñãï ôñüðï, ôéò áíáóôÝëëïõìå ôÝôïéåò ðïõ Þôáí, ôéò ‘ðáãþíïõìå’. Êáé åìåßò ðïõ ãéíüìáóôå öéëïóïöéêÜ åãþ, åßìáóôå ïé ßäéïé åáõôïß ðïõ åðéôåëïýóáí ôéò öõóéêÝò áðïâëå- ðôéêüôçôåò. Áíáäýåôáé åäþ Ýíá åßäïò ó÷Üóçò ôïõ åáõôïý, óôçí ïðïßá ï ßäéïò åáõôüò ðïõ æïýóå óôç öõóéêÞ óôÜóç áñ÷ßæåé íá æåé ñçôÜ óôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç êáé áñ÷ßæåé íá ãßíåôáé ï öïñÝáò ôçò öéëïóïöéêÞò æùÞò. ¼ëá ôá áíèñþ- ðéíá üíôá, üëïé ïé åáõôïß, êÜíïõí áõôü ôï åßäïò áíáóôï÷áóôéêÞò öéëïóïöéêÞò áíÜëõóçò áðü êáéñïý åéò êáéñüí, áëëÜ üôáí ïé Üíèñùðïé åéóÜãïíôáé óå áõôü ôï åßäïò áíÜëõóçò åßíáé, óõíÞèùò, ðïëý ìðåñäåìÝíïé ãéá ôï ôé áêñéâþò êÜíïõí. Íïìßæïõí üôé ñß÷íïõí Ýíá ãñÞãïñï âëÝììá óå ïñéóìÝíïõ åßäïõò ãåíéêÝò áëÞ- èåéåò, óå ïñéóìÝíïõ åßäïõò íüìïõò ôçò öýóçò. Ôåßíïõí íá åêëáìâÜíïõí ôçí åéó÷þñçóç óôç öéëïóïößá ùò ìéá åðéðëÝïí ñýèìéóç åíôüò ôçò öõóéêÞò óôÜóçò: äåí âëÝðïõí ðüóï äéáöïñåôéêÞ åßíáé. Ôï æçôïýìåíï ôçò óõæÞôçóÞò ìáò ó÷å- ôéêÜ ìå ôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç åßíáé íá âïçèçèïýìå óôï íá êáôáóôÞóïõìå ñçôÞ êáé óáöÞ ôçí ìåôáôüðéóç ðñïò ôç öéëïóïößá, ìå ìéá ðëçñÝóôåñç åêôß- ìçóç ôçò äéáöïñÜò ðïõ õðÜñ÷åé áíÜìåóá óôç öõóéêÞ êáé ôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç. ÊÜíïõìå ìéá ïñéóôéêÞ äéÜêñéóç, åêåß üðïõ ïé ðåñéóóüôåñïé Üíèñùðïé ðåñéöÝñïíôáé áóáöþò ìðñïò-ðßóù êáôÜ ìÞêïò ôùí ïñßùí. Ç óôñïöÞ óôç öáéíïìåíïëïãéêÞ óôÜóç êáëåßôáé öáéíïìåíïëïãéêÞ áíáãùãÞ, üñïò ðïõ óçìáßíåé ôçí ‘áðïìÜêñõíóç’ áðü ôïõò öõóéêïýò óôü÷ïõò ôùí åíäéá- öåñüíôùí ìáò, ôçí ‘ïðéóèï÷þñçóç’ óå áõôü ðïõ öáßíåôáé íá åßíáé ìéá ðéï ðå- ñéïñéóìÝíç ïðôéêÞ ãùíßá, ìéá ïðôéêÞ ãùíßá ðïõ Ý÷åé áðëÜ êáé ìüíï ùò óôü÷ï ôçò ôéò ßäéåò ôéò áðïâëåðôéêüôçôåò. Ç áíáãùãÞ, áðü ôç ëáôéíéêÞ ñßæá re-ducere, åßíáé ìéá ïðéóèï÷þñçóç, ìéá áíá÷áßôéóç, ìéá áíÜêëçóç. ¼ôáí åéóáãüìáóôå óå áõôÞ ôç íÝá ïðôéêÞ ãùíßá, áíáóôÝëëïõìå ôéò áðïâëåðôéêüôçôåò ðïõ ôþñá åîåôÜ- æïõìå ùò èåùñïß. ÁõôÞ ç áíáóôïëÞ, áõôÞ ç ïõäåôåñïðïßçóç ôùí äïîéêþí ôñï- ðéêïôÞôùí, êáëåßôáé åðßóçò åðï÷Þ, 1 Ýíáò üñïò ðïõ Ý÷åé ëçöèåß áðü ôïí áñ÷áßï åëëçíéêü óêåðôéêéóìü, üðïõ äçëþíåé ôçí åãêñÜôåéá ðïõ ïé Óêåðôéêïß Ýëåãáí üôé èá ðñÝðåé íá Ý÷ïõìå Ýíáíôé ôùí êñßóåþí ìáò ãéá ôá ðñÜãìáôá: Ýëåãáí üôé 1 [ÓôÌ] ÅëëçíéêÜ óôï êåßìåíï.
  • 70. § 4.2. Ç ÖáéíïìåíïëïãéêÞ ÓôÜóç 47 èá ðñÝðåé íá áðÝ÷ïõìå áðü ôéò êñßóåéò Ýùò üôïõ íá õðÜñîåé óáöÞò åíÜñãåéá. Áí êáé ç öáéíïìåíïëïãßá ëáìâÜíåé áõôü ôïí üñï áðü ôïí áñ÷áßï óêåðôéêéóìü, ç õðåñâïëÞ ðïõ åíõðÜñ÷åé óôïí üñï ôùí Óêå&#x