Quang - Aspirin and your heart - Questions and answers (Vietnam translation)

440 views
349 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
440
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Quang - Aspirin and your heart - Questions and answers (Vietnam translation)

  1. 1. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 1 ASPIRIN VÀ SỨC KHỎE TIM MẠCH CÂU HỎI VÀ ĐÁP ÁN Được công ty Bayer đưa ra thị trường năm 1897, Aspirin (Acid Acetyl salicylic) là một trong những thuốc được biết sớm, cũng như các dẫn xuất của nó đã được người Ai Cập cổ đại và thời Hippocrates tìm thấy trong vỏ cây liễu để trị các chứng sốt và đau nhức. Hơn 100 năm qua, aspirin đã trở thành một thuốc quan trọng trong đau ngực ở Mỹ. Thật ra, loại thuốc này còn sử dụng rỗng rãi trong kiểm sóa sốt, đau đầu, viêm khớp và đau nhức. Dù aspirin vẫn có vai trò trong kiểm soát sốt và đau nhức, những thuốc hạ sốt giảm đau gần đây có thể đóng vai trò tương tự vậy. Nhưng Aspirin có 1 vai trò duy nhất còn nghi ngờ khi sử dụng trước đây. Đó là Aspirin phòng ngừa đau tim (heart attack) ở bệnh nhân mắc bệnh động mạch vành. Bằng chứng đầu tiên cho thấy vai trò bảo vệ tim của Aspirin không xuất phát từ 1 trung tâm y khoa mà do một bác sĩ đa khoa tìm thất. Đầu những năm 1940, bác sĩ Lawrence L. Craven khuyên các bệnh nhân nam của ông có độ tuổi 40-65 uống Aspirin hàng ngày để phòng ngừa thuyên tắc mạch vành. Và có vẻ việc này có hiệu quả; bác sĩ Craven đã báo cáo rằng chỉ có rất ít bệnh nhân của ông bị đau tim hoặc đột quỵ. Nhưng phải gần 40 năm sau từ báo cáo của Craven, một nghiên cứu sức khỏe của các bác sĩ ở Harvard năm 1989 cung cấp bằng chứng đáng kinh ngạc rằng Aspirin thực sự bảo vệ tim. Hơn 22000 đàn ông từ 40-84 tuổi tình nguyện uống Aspirin 325mg hoặc giả dược hàng ngày. Quan sát trong 5 năm, những người uống Aspirin giảm 44% đau tim so với uống giả dược. Điều đó cho thấy, liều thấp Aspirin có vai trò thực sự. Nhưng các nhà nghiên cứu còn nhận thấy mặc dỳ Aspirin bảo vệ chống lại đau tim, nó khồn làm giảm nguy cơ tử vong do tim, và tất
  2. 2. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 2 cả người > 50 tuổi nhận được lơi ích lớn nhất từ Aspirin. Nhưng thậm chí ở liều thấp, Aspirin vẫn có nguy cơ gây chảy máu. Các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về Aspirin. Dù các kết quả của nghiên cứu ở Harvard từ 1980 đã rõ ràng, nó vẫn còn nhiều khúc mắc cần được giải quyết. Các bác sĩ vẫn còn nhiều thắc mắc trong việc sử dụng Aspirin: nên sử dụng khi nào để phòng ngừa đau tim? Sau đây là một số câu hỏi để hiểu rõ hơn về vấn đề này: Aspirin bảo vệ tim như thế nào? Câu trả lời ngắn gọn là: ở giai đoạn sớm của bệnh tim, cholesterol tích tụ ở thành mạch của các động mạch vành. Điều này sẽ hoạt hóa sự viêm, cuối cùng tạo nên mảng vữa gây hẹp lòng mạch. Tắc nghẽn càng lớn sẽ làm giảm dòng máu đến nuôi cơ tim, gây ra đau thắt ngực trên lâm sàng. Nhưng đa số trương hợp, đau tim là do mảng xơ vửa tương đối mới gây nên. Đầu tiên, mảng vữa bị nứt làm lộ lớp bên dưới ra mạch máu. Tiểu cầu bám vào mảng vữa bị nứt, kết dính và hoạt hóa các tiểu cầu khác nhanh chóng hình thành nên cục máu đông gây tắc hoàn toàn động mạch vành. Hậu quả là vùng cơ tim do động mạch vành nuôi dưỡng bị thiếu máu giàu Oxy. Aspirin chống lại đau tim bằng cách ngăn tiểu cầu kết dính với nhau để tạo nên cục máu đông tắc nghẽn dộng mạch Câu trả lời đầy đủ là gì? Câu trả lời đầy đủ cho vấn đề này hơi phức tạp nhưng rất quan trọn vì sẽ giải thích chi tiết các tác dụng phụ của Aspirin cũng như các lợi ích của nó. Aspirin tác dụng thông qua 2 enzymes quan trọng, cyclooxygenase-1 (COX-1) và cyclooxygenase-2 (COX-2). COX-1 là enzyme có ở nhiều mô với nhiều chức năng khác nhau, trong đó quan trọng nhất là kích hoạt các chất hóa học gọi là các Prostaglandin. Một loại Prostaglandine cụ thể là Thromboxan A2 được xem là chất keo giúp các tiểu cầu dính vào nhau để hình thành cục máu đông. Aspirin ức chế COX-1 sẽ làm
  3. 3. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 3 gián đoạn chuỗi các hoạt động trên và giảm nguy cơ đau tim. Nhưng do tiểu cầu cũng có vai trò kích hoạt hình thành cục máu đông để ngăn ngừa chảy máu khi tổn thương mô; nên Aspirin cũng gia tăng chảy máu khi có tổn thương trên cơ thể/ Prostaglandin còn có chức năng bảo vệ dạ dày bằng cách kích hoạt dòng máu đến dạ dày và tạo các sản phẩm bicarbonate trung hòa acid dịch vị đê bảo vệ lớp nhầy. Khi ức chế COX-1, Aspirin làm giảm Prostaglandin làm tăng nguy cơ chảy máu và loét dạ dày. Prostaglandin cũng điều hòa chức năng và dòng máu đến thận. Aspirin ức chế COX-1 sẽ làm giảm những chất hóa học có vai trò bảo vệ này, đôi khi gây tăng huyết áp hoặc giảm chức năng thận; đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý về thận. COX-2 là enzyme hiện diện trong các mô có đáp ứng viêm hoặc bị nhiễm trùng. COX-2 tạo ra các hóa chất làm sốt và đau. Thuốc ức chế COX-2 sẽ làm giảm đau và hạ sốt. Nhưng COX-2 không phải hoàn toàn xấu, nó cũng tạo ra Prostacyclin có vai trò làm giãn mạch và chống lại hình thành cục máu đông. Thuốc ức chế COX- 2 có thể tăng nguy cơ đau tim và đột quy do làm giảm Prostacyclin. Đây là lý do mà mà các thuốc ức chế COX-2 chọn lọc nhe Rofecoxib (Vivoxx ®) và Valdecoxib (Bextra ®) bị thu hồi khỏi thị trường; trong khi đó loại thứ ba là Celecoxib (Celebrex ®) cần được sử dụng cẩn thận. Đây cũng là lý do mà các kháng viêm non steroid (NSAIDs) ức chế cả COX-1 và COX-2 vẫn còn tranh cãi khi sử dụng. Liều lượng Aspirin cho tim mạch là bao nhiêu? Aspirin ức chế COX-1 mạnh hơn COX-2 đến 170 lần, cho nên liều rất nhỏ cũng có thể bảo vệ tim và có thể gia tăng nguy cơ chảy máu. Các chuyên gia khuyên dùng liều 81mg (Aspirin “baby”) hàng ngày để dự phòng. Liều Aspirin cao hơn được sử dụng khi muốn ức chế COX-2 trong điều trị sốt và đau nhức. Nên uống Aspirin khi bắt đầu có triệu chứng đau tim không?
  4. 4. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 4 Có. Bởi vì quá trình hình thành cục máu đông đã và đang diễn ra khi đau tim tiến triển dần, do đó cần uống Aspirin càng nhanh càng tốt bằng cách nhai hoặc nuốt viên Aspirin không bọc 325mg và gọi xe cấp cứu ngay. Cần thiết sử dụng Aspirin nữa sau đau tim không? Có. Mục đích để dự phòng cơn đau tim khác (phòng ngừa thứ phát), và Aspirin có thể giúp ích. Nếu không có lý do cụ thể nào để uống Aspirin thì tất cả mọi người có bệnh động mạch vành nên uống Aspirin 81mg hàng ngày. Có nên uống Aspirin khi có tình trạng tắc nghẽn động mạch ở chân mặc dù không có bênh tim không? Đây là một câu hỏi khó trả lời. Thuyên tắc ở động mạch ngoại biên cũng tương tự tại động mạch vành, là một biểu hiện của xơ vữa động mạch. Do đó, uống Aspirin để sự phòng trong trường hợp này rất có lý. Nhưng một số nghiên cứu không chứng minh được được Aspirin có thể giảm nguy cơ đau tim ở bệnh nhân bệnh động mạch ngoại biên. Nhưng các nghiên cứu này cho rằng Aspirin có thể bảo vệ chống lại đột quỵ và giảm nguy cơ hình thành cục máu đông phần nào ở động mạch bị nghẽn ở chân. Tóm lại câu trả lời vẫn chưa rõ ràng. Không có bệnh tim, nhưng mắc đái tháo đường, có nên uống Aspirin? Một câu hỏi khó trả lời. Đái đường là một yếu tố nguy cơ tim mạch lớn được xem như là mắc bệnh tim. Do đó, mục tiêu kiểm soát Cholesterol máu và huyết áp nghiêm ngặt ở bệnh nhân đái đường. Năm 2007, Hội đái đường Hoa Kỳ (ADA) và hội tim mạch Hoa Kỳ (AHA) khuyến cáo Aspirin liều thấp ở bệnh nhân đái đường trên 40 tuổi để phòng ngừa bệnh tim. Tuy nhiên, các nghiên cứu ở tại thời điểm đó trỏ đi không chứng minh được ích lợi rõ ràng nên AHA và ADA đã thay đổi khuyến cáo của họ rằng dùng Aspirin cân nhắc cho những bệnh đái đường dựa vào nguy cơ tim mạch của mỗi cá nhân. Cần có thêm nhiều nghiên cứu hơn nữa để chứng minh điều này. Nên, hiện tại dùng Aspirin ở bệnh nhân đái đường không kèm bệnh tim cũng tương tự ở bệnh nhân không mắc đái đường.
  5. 5. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 5 Cần uống Aspirin để giảm nguy cơ đau tim ở người khỏe mạnh không? Đây là câu hỏi khó nhất vì nó áp dụng cho quá nhiều người khác nhau và các bằng chứng cũng phức tạp và đôi khi mâu thuẫn nhau. Khi sử dụng 1 loại thuốc nào, chúng ta cần cân nhắc giữa lợi ích điều trị và tác hại do thuốc. Từ những năm 1980, liều thấp Aspirin trong dự phòng bệnh tim mạch ở đàn ông trong nghiên cứu của các nhà Nội khoa đã đưa ra tác dụng bảo vệ tim mạch và cái giá phải trả là gia tăng nguy cơ chảy máu. Tổ chức USPSTF của Hoa Kỳ đã phân tích nhiều nghiên cứu về Aspirin trên người khỏe mạnh (phòng ngừa tiên phát) và đưa ra nhiều hướng dẫn có ích. Ngwowig 45- 79 tuổi, USPSTF khuyên xài Aspirin liều thấp hàng ngày vì lợi ích phòng ngừa đau tim nhiều hơn nguy cơ chảy máu. USPSTF không khuyến cáo sử dụng Aspirin ở người khỏe mạnh <45 tuổi, và bằng chứng đối với người >75 tuổi cũng chưa đầy đủ. Uống hay không tùy thuộc và cá nhân nhưng tốt nhất cần trao đổi với bác sĩ của bạn. Cách tính nguy cơ đau tim của bạn theo thang điểm nguy cơ của Framingham (http://hp2010.nhlbihin.net/atpiii/calculator.asp). Nguy cơ biến chứng của Aspirin cũng gia tăng theo tuổi giống như nguy cơ đau tim. Dựa vào nguy cơ biến chứng trung bình, người 45-59 tuổi nguy cơ đau tim 10 năm là 4% sẽ có lơi ích nhiều khi sử dụng Aspirin liều thấp.; người 60-69 tuổi nguy cơ đau tim 10 năm là > 9% cũng có lợi khi uống Aspirin; người 70-79 tuổi nguy cơ đau tim là > 12% có thể có ích khi uống Aspirin. Khi nguy cơ tim mạch gia tăng, lợi ích cũng gia tăng nhưng biến chứng cũng tăng lên. Ngoài tuổi, các yếu tố nguy cơ biến chứng khác bao gồm tiền sử loét hoặc chảy máu tiêu hóa, sử dụng NSAIDs thường xuyên; uống thêm thuốc chống tiểu cẩu khác như Clopidogrel (Plavix ®), Prasugrel (Effient ®), Dipyridamole (Persantine ®); hoặc các chất chống đông như Warfarin (Coumadin ®) và tăng huyết áp khôn kiểm soát tốt hoặc xuất huyết não trước đó.
  6. 6. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 6 Aspirin ở phụ nữ thì sao? Vai trò của Aspirin ở phụ nữ mắc bệnh tim không quan trọng hơn so với đàn ông. Ở phụ nữ khỏe manh, thì lại khác, Aspirin có vẻ không giảm nguy cơ đau tim, nhưng nó chống lại đột quy do nhồi máu não. USPSTF khuyến cáo phụ nữ 55-79 tuổi cân nhắc giữa nguy cơ nhồi máu não và xuất huyết tiêu hóa khi sử dụng Aspirin. Ở người nam bị đột quỵ thì sao? Trở lại những năm 1940, bác sĩ Craven nhấn mạnh rằng Aspirin bảo vệ đàn ông khỏi đột quỵ nhồi máu não. Tuy nhiên, ông ta lo về nguy cơ xuất huyết não, nhưng chưa quan sát trường hợp nào; mặc dù nghiên cứu của các nhà Nội khoa báo cáo rằng có tăng nhẹ xuất huyết não khi dùng Aspirin. Điều này cũng ít xảy ra ngày nay. Đàn ông khỏe mạnh không nên uống Aspirin nghiêm ngặt để phòng ngừa nhồi máu não, nhưng liều thấp Aspirin có thể bảo vệ các người nam đã từng bị nhồi máu não. Vì nhồi máu não hay gặp trên lâm sàng hơn xuất huyết não (gấp 9 lần). Do đó, khả năng chống đột quỵ do cục máu đông cao hơn khả năng đột quỵ do xuất huyết. Đàn ông tăng huyết áp nên được kiểm soát tốt trước khi sử dụng Aspirin. Người mới bị xuất huyết não cũng nên thảo luận với bác sĩ khi sử dụng Aspirin liều thấp. Aspirin có vỏ bọc có giảm nguy cơ chảy máu và loét dạ dày không? Không. Aspirin trong dạ dày không phải là vấn đề chính ở đây; Aspirin trong máu mới gây ức chế COX-1, giảm Prostaglandin bảo vệ dạ dày Aspirin có vỏ bọc có hiệu quả như Aspirin thông thường không? Một số khuynh hướng nghĩ không, nhưng khi lượng Aspirin được hấp thu vào máu đủ để tăng nguy cơ xuất huyết thì cũng có thể ức chế tiểu cầu và bảo vệ tim. Cách ngừa xuất huyết dạ dày do aspirin? Có. Liều thấp Aspirin giảm xuất huyết hơn liều cao, nên uống 81mg mỗi ngày có thể giải quyết. Cần tránh các NSAIDs khác. Hoặc nếu buộc dùng NSAIDs thì xài
  7. 7. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 7 liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất có thể. Tránh rượi bia và các thứ có thể ảnh hưởng dạ dày. Nếu có nguy cơ chảy máu tiêu hóa cao nhưng buộc phải sử dụng Aspirin, có thể uống thêm kháng bơm proton như Omeprazole hoặc Prostaglandin tổng hợp như Misoprostol (Cytotec ®). Kháng H2 như Famotidine, Cimetidine, Ranitidine có thể giảm tiết acid dịc vị nhưng khả năng bảo vệ xuất huyết tiêu hóa do Aspirin thấp hơn. Dị ứng với aspirin thì giải quyết sao? Điều này ít xảy ra. Nếu bị dị ứng thì chuyển sang các loại ức chế ngưng tập tiểu cầu khác. Nếu đang xài liều thấp Aspirin mà cần điều trị hạ sốt giảm đau thì phải làm sao? Acetaminophen. Thuốc này không tác dụng lên men COX nên không ức chế tiểu cầu hoặc cũng như không làm tăng nguy cơ chảy máu. Acetaminophen do đó không bảo vệ tim, nhưng lại hiệu quả trong điều trị hạ sốt, giảm đau mức độ nhẹ đến vừa. Nó cũng có tác dụng phụ như tổn thương gan, do vậy nên uống cách mỗi 4-6 giờ nếu cần và không sử dụng quá 4000mg mỗi ngày. Những thuốc NSAIDs khác đối với tim như thế nào? Aspirin có tác dụng ức chế COX-1 nhiều hơn COX-2, đó là lý do mà nó có thể bảo vệ tim nhưng lại làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa. Đối với loại thuốc ức chế COX-2 chọn lọc như Celecoxib, nó có tác dụng giảm đau chống viêm nhưng cũng gia tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Những NSAIDs khác ức chế cả COX-1 và COX-2, và tỷ lệ ức chế loại men nào nhiều hơn phụ thuộc vào từng NSAIDs cụ thể. Và tác dụng phụ của các NSAIDs loại này sẽ làm tăng nguy cơ đau tim và xuất huyết tiêu hóa. Từ năm 2005, FDA đã cảnh báo về nguy cơ bệnh lý tim mạch do các NSAIDs gây ra trừ Aspirin.
  8. 8. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 8 Hiện nay, hàng triệu người Hoa Kỳ vẫn uống các NSAIDs, vì nó hỗ trợ trong điều trị viêm khớp và giảm đau nói chung. Lời khuyên là không nên sử dụng NSAIDs khi không thực sự cần thiết, nhưng nếu buộc sử dụng thì phải dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất. Đồng thời nên theo kỹ hướng dẫn sử dụng và cân nhắc sử dụng các thuốc bảo vệ dạ dày nếu có nguy cơ xuất huyết tiêu hóa cao. 2 thuốc NSAIDs được sử dụng rộng rãi hiện nay cần được chú ý: Ibuprofen có vẻ can thiệp vào tác dụng ức chế tiểu cầu liều thấp của Aspirin, mặc dù sự ức chế không rõ ràng trên lâm sàng nhưng cũng cần phải lưu ý, và có thể đổi loại NSAIDs khác hoặc uống Aspirin trước Ibuprofen 2 giờ. Naproxen không ảnh hưởng đến Aspirin, và nó là thuốc ít có ảnh hưởng nhất đến tim mạch hơn các NSAIDs khác. Liều thấp Aspirin có ích lợi gì khác không? Có thể. Cụ thể là nó có thể giảm thấp nguy cơ ung thư đại tràng và các khối u ác tính khác như u tiền liệt tuyến. Nhưng điều này cần được nghiên cứu kỹ càng trước khi ứng dụng vào thực tế. Nên uống aspirin liều thấp vào ban ngày hay ban đêm? Aspirin ức chế tiểu cầu không hồi phục, sự ức chế này vĩnh viễn. Nhưng do đời sống của tiểu cầu ngắn, nên các tiểu cầu bị ức chế chết đi sẽ được thay bằng các tiểu cầu mới khác do tủy xương tạo ra, và các tiểu cầu này có chức năng hoàn toàn bình thường nghĩa là có thể ngưng tập lại. Đó là lý do mà uống Aspirin liên tục để ức chế các tiểu cầu mới được sản xuất liên tục. Đau tim và đột quỵ thường xảy ra vào sáng sớm. Do đó, về lý thuyết có thể uống Aspirin tốt nhất là trước khi đi ngủ để có tác dụng tối đa của Aspirin trong thời gian sáng sớm. Nghiên cứu của Tây Ban Nha 2005 nhận thấy uống Aspirin buoir sáng làm tăng huyết áp, trong khi uống buổi tối làm giảm huyết áp. Aspiri uống buổi tối có vẻ lý tưởng hơn nếu bạn nhớ uống đúng thời điểm. Nhưng đa số bệnh nhân có thói quen uống thuốc buổi sáng hơn. Do đó tùy vào tuân thủ
  9. 9. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 9 của bệnh nhân để quyết định thời điểm uống thuốc. Và điều quan trọng cần nhớ là Aspirin cần được uống liên tục. Có nên ngừng Aspirin trước khi mổ phiên không? Sau khi ngưng Aspirin, tác dụng của thuốc vẫn còn và giảm dần cho tới khi các tiểu cầu mới được hình thành và thay thế các tiểu cầu cũ. Các test chảy máu bình thường lại sau 4 ngày; chức năng tiểu cầu bình thường lại sau 6 ngày. Nếu chỉ là case phẫu thuật nhỏ, có thể không cần ngưng Aspirin. Nếu chỉ uống Aspirin để dự phòng tiên phát thì hoàn toàn có thể ngưng thuốc 6 ngày trước phẫu thuật. Nhưng nếu đã có đau thắt ngực hoặc đau tim thì lại là 1 vấn đề rắc rối; bác sĩ tim mạch có thể phải kê Aspirin cho bạn càng lâu càng tốt, nhưng bác sĩ phẫu thuật lại muốn ngưng 6 ngày trước phẫu thuật. Trong trường hợp này, bạn có thể ngưng Asprin vài ngày trước phẫu thuật. Có nên uống Aspirin để phòng ngừa không? Nếu có đau thắt ngực hoặc đã từng bị đau tim, nên uống 81mg hàng ngày cho đến khi có lý do buộc phải ngưng Aspirin. Nếu có vấn đề về loét tiêu hóa, chỉ cần uống thêm ức chế bơm proton hoặc Misoprostol để bảo vệ dạ dày trong khi dùng Aspirin. Nếu dị ứng Aspirin thực sự, thay thế bằng Clopidogrel. Nếu không có bệnh tim, câu trả lời hơi phức tạp. Nếu < 45 tuổi, không cần uống Aspirin, và cân nhắc khi > 79 tuổi. Nếu từ 45-79 tuổi, có thể uống Aspirin 81mg hàng ngày khi nguy cơ đau tim lớn hơn nguy cơ xuất huyết do Aspirin. Khoảng 7,5% người lớn ở Mỹ có nguy cơ đau tim thấp, nhưng có 600.000 người phát hiện đau tim lần đầu hàng năm. Điều đó có nghĩa, đàn ông nên nghĩ kỹ về uống Aspirin. Nếu là người đàn ông Mỹ có nguy cơ tim mạch, uống Aspirin có lợi. Nhưng để phòng ngừa cần liều Aspirin hàng ngày cao hơn. Đồng thời, bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, cholesterol và đường máu tốt; ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên và tránh stress.
  10. 10. Aspirin and your heart: Many questions, some answers (2014-Apr-23rd ) Nguyễn Đặng Duy Quang - BSNT Nội 2013-2016 10 (http://www.health.harvard.edu/newsletters/Harvard_Mens_Health_Watch/2010/D ecember/aspirin-and-your-heart-many-questions-some-answers)

×