• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Sociaal werk en Duurzame Ontwikkeling
 

Sociaal werk en Duurzame Ontwikkeling

on

  • 2,221 views

Sociaal werk en Duurzame Ontwikkeling

Sociaal werk en Duurzame Ontwikkeling

Statistics

Views

Total Views
2,221
Views on SlideShare
2,209
Embed Views
12

Actions

Likes
1
Downloads
0
Comments
0

1 Embed 12

http://wiki.socius.be 12

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment
  • Aarde: draagkracht Wip: rechvaardigheid en verdeling Wip uit evenwicht, aarde afgeplat
  • Oplossing voor het rechtvaardigheidsprobleem: iedereen op aarde heeft recht op dezelfde rijkdom als wij hier in industrielanden hebben. Even zware consumptiepakketten. We weten ondertussen dat dit onhaalbare strategie is: onherstelbaar aantaste van de draagkracht. Is echter decennialang de strategie geweest om problemen van ongelijke verdeling op te lossen: niet herverdelen, maar de koek laten groeien. Bij ons na de tweede wereldoorlog: sociaal pact tussen overheid, werkgevers, werknemers. Sociale vrede in ruil voor verdeling van de groei. Ontwikkelingsdecennia van de VN: idem “ we weten ondertussen”: ja, met ons gezond verstand, en voor een deel van de bevolking, en in woorden. Maar er blijft wereldwijd één groot credo voorop staan in economisch beleid: economische groei, welvaartsgroei.
  • Hoera, duurzaamheid, de eenvoud van de tekening. Maar wel belangrijk om je te kunnen voorstellen waarover het gaat. Sommigen zien dat in “de driehoek” of “de pijilers”. Voor mij dit: Aarde rond zoals ze moet zijn: geen aantasting draagkracht (en herstel van) Wip in evenwicht: rechtvaardige verdeling rijkdommen Vrolijke mensen: levenskwaliteit Ook: wie heeft de macht in handen om de situatie te veranderen of de status quo te handhaven. “Participatie” te vaag, het gaat om macht. Wat hierop niet te zien is: nu en later (ruimteschip?)
  • · Ontwikkeling die de kwaliteit van het leven van alle mensen verbetert: DO gaat om de bevrediging van de (basis)behoeften van iedereen. In samenhang met de idee van ecologische grenzen, en de nodige herverdeling van de aanspraken op ecologische hulpbronnen, vraagt dat om een herdenken van het gangbare, d.i. groeigebonden, welzijnsconcept. Net de gangbare associatie van ‘ontwikkeling’ met ‘economische groei’ is één van de hoofdredenen waarom het concept van DO dikwijls dubbelzinnig, of intern contradictoir wordt genoemd. In een meer algemene zin sluit die kritiek aan bij fundamentele kritiek op Westerse opvattingen over ontwikkeling. Respect voor de ecologische draagkracht van de aarde: Het gaat hier zonder meer om een absolute grondvoorwaarde voor DO. De benadering van Brundtland heeft daarbij wel een duidelijk antropocentrische gerichtheid, nl. het overleven en de behoeftebevrediging van de mensheid, zoals bleek uit het vorige principe. Het doel van DO kan vanuit de combinatie van beide principes vertaald worden naar ‘duurzame productie- en consumptiepatronen’. Gedeelde maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid: Alle landen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het mondiale milieu – wij dragen als mensen een gemeenschappelijk lot –, maar er is een verschil tussen industrie- en ontwikkelingslanden. Industrielanden dragen de grootste (historische) verantwoordelijkheid voor de milieuproblematiek en hebben bovendien de meeste mogelijkheden. Daarom moeten zij het voortouw nemen in het nemen van maatregelen. Dit principe is duidelijk gebaseerd op overwegingen van billijkheid (equity). Het principe komt voor in de Verklaring van Rio (UNCED 1992: beginsel 7), en wordt veel aangehaald bij internationale onderhandelingen zoals het Kyotoproces. In beginsel 8 wordt daar onmiddellijk aan toegevoegd dat het uitbannen van “niet duurzame productie- en consumptiepatronen” noodzakelijk is om een betere levenskwaliteit voor alle mensen mogelijk te maken. Bron: Jef Peeters (2008) Conceptueel onderzoek SOWEDO
  • Om de eigen positie en identiteit van SW duidelijk te stellen en te bevestigen werd door de International Federation of Social Workers en door de International Association of Schools of Social Work werk gemaakt van een internationale definitie die inclusief is voor de grote verscheidenheid van het SW. De duidelijk emancipatorische toon van de internationale definitie staat daarbij duidelijk in contrast met de controlerende, beheersingsgerichte en maatschappijbevestigende functies die het SW vanaf zijn ontstaan ook dikwijls gekregen heeft. In de definitie is geen expliciete, doch wel een impliciete, verwijzing naar de ecologische context
  • Bron: Socia cahier: Duurzame ontwikkeling en sociaal werk - Katrien Van Poeck
  • Binnen het SW: spanning tussen beleidsgerichte (meedoen en uitvoeren) en politieke actie. Het beleidsgerichte richt zich daarbij voornamelijk op het sociaal beleid. Aandacht voor de fysische omgeving vraagt om een nieuwe betrokkenheid op thema’s als stadsontwikkeling en –planning. SW wordt in het algemeen gekenmerkt door een onophefbare spanning tussen SW als ‘werk’ (goed werk leveren binnen de bestaande contexten en organisaties), en SW als ‘beweging’ van maatschappelijke verandering (cf. internationale definitie). Op theoretisch vlak komt dat uiting in diverse stromingen binnen de SW-theorieën.

Sociaal werk en Duurzame Ontwikkeling Sociaal werk en Duurzame Ontwikkeling Presentation Transcript

  • Werken aan een veerkrachtige samenleving Socius Mechelen 28 september 2010
  • Situering
    • Project SOWEDO: Oriëntatie van Sociaal Werk op Duurzame Ontwikkeling
    • Sociaal werk als beroep: eigen missie en praktijk
    • Gepaste interpretatie van DO
      • Binnen missie en traditie van SW
      • Huidige analyse van ecologische crisis
    • Leidt tot dubbele beweging:
      • SW ecologiseren
      • Sociale dimensie van DO versterken
  • Inhoud
    • De uitdaging: transitie
    • DO en Sociaal Werk
    • Een gepast beeld voor DO
    • DO en SW-praktijk
    • De uitdaging: transitie naar andere samenleving
    • LPR-rapport 2008: Mondiale ecologische voetafdruk in 2005 meer dan 25% groter dan draagvlak planeet aarde
    Ecologische ‘Overshoot’ Transitie Ecol Econ (PTJONES) September 2008
  • Bron: World Watch Institute
  • Uitstoot broeikasgassen per land in 2002 Bron: www.worldmapper.org nr.299
  • De huidige consumptie- en productiepatronen zijn sociaal en ecologisch niet duurzaam Gebaseerd op Carley en Spapens
  • Rechtvaardige consumptie- en productiepatronen : niet noodzakelijk duurzaam Gebaseerd op Carley en Spapens
  • De uitdaging
    • Behoeftebevreding en creëren van welzijn voor elke wereldbewoner met behoud van het ‘natuurlijk kapitaal’.
    • Dat vereist:
      • dematerialisering van de economie
      • een rechtvaardige verdeling van welvaart
      • een nieuwe visie op welzijn
    • Dat betekent:
    • transitie naar een andere samenleving
  • Contractie en convergentie Naar P.T. Jones en R. Jacobs: "Terra Incognita", 2006
  • Duurzame productie en consumptie: sociaal rechtvaardig, ecologisch houdbaar levenskwaliteit draagkracht rechtvaardigheid macht en inspraak Gebaseerd op Carley en Spapens
  • 2. SOCIAAL WERK & DUURZAME ONTWIKKELING www.seppo.net
  • Vragen voor SW
    • DO is een politiek begrip
    • Welk begrip van DO?
    • Welke agenda, criteria, processen?
  • Normatief kader DO
    • Ontwikkeling die de kwaliteit van het leven van alle mensen verbetert (behoeftebevrediging)
    • Respect voor de ecologische draagkracht van de aarde
    • Gedeelde maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid
    • Sociale rechtvaardigheid op mondiaal vlak
    • Intragenerationele rechtvaardigheid of solidariteit (environmental justice)
    • Intergenerationele rechtvaardigheid of solidariteit
    • Actieve participatie en inspraak
    • Gendergelijkheid, aandacht voor diversiteit
    • Op basis van WCED-proces
  • Missie van het sociaal werk
    • ‘ The social work profession promotes social change, problem solving in human relationships and the empowerment and liberation of people to enhance well-being. Utilising theories of human behaviour and social systems, social work intervenes at the points where people interact with their environments. Principles of human rights and social justice are fundamental to social work’
    • (IASSW & IFSW, 2001)
  • Sociaal Werk
    • Algemene doelstelling van SW : verbetering van het welzijn van mensen
    • Normatief ingevuld door mensenrechten en sociale rechtvaardigheid
    • Klemtoon op procesmatige karakter
    • Centraal: participatie en empowerment
  • Vergelijking van normatieve principes ja gendergelijkeid en aandacht voor diversiteit Ja actieve participatie en inspraak compatibel: afhankelijk van verantwoordelijkheidsbegrip (als gedifferentieerd compatibel met empowerment) intergenerationele solidariteit ja intragenerationele solidariteit ja mondiale rechtvaardigheid - impliciet: volgt uit algemene opvattingen van billijkheid, aandacht voor eigen mogelijkheden/beperkingen mensen - kenmerkt ook empowerment - accent op onderscheid tussen individuen en tussen groepen in de samenleving, i.p.v. tussen landen gedeelde maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid (in de eerste plaats tussen landen) - afwezig - compatibel: afhankelijk van het gehanteerde begrip van welzijn: hier deelt het SW in de problemen van onze samenleving, zoals zich die ook voor DO stellen respect voor ecologische grenzen verhogen welzijn behoeftebevrediging Sociaal werk Duurzame ontwikkeling
  • Overeenkomsten SW en DO
    • Grote normatieve gelijkenis wat betreft aandacht voor welzijn, rechtvaardigheid, mensenrechten, diversiteit en participatie
    • Gemeenschappelijke kenmerken:
      • procesgericht
      • multi-level
      • multi-actor
  • Sociaal werk en DO
    • Mijn stelling:
    • Het SW bezit de potentie om de noodzakelijke holistische aanpak van de sociale, ecologische en economische dimensies van een maatschappelijk probleem te bevorderen.
  • SW & DO: kunnen elkaar versterken
    • SW dient zijn contextuele kijk te verbreden tot de fysische omgeving (cf. eco-social approach)
      • de notie ‘biofysische grenzen’ in rekening brengen
      • betekenis van natuurlijke omgeving voor welzijn
      • aandacht voor ruimtelijke planning en inrichting
    • SW kan sociale dimensie van DO verder uitdiepen
      • emancipatorische focus
      • bottom-up benadering van empowerment en participatie vormen daarbij een troef
      • focus op verdelingsvraagstukken verscherpen
      • bevorderen van sociale economie
    • SW kan de focus van DO op behoeften helpen verbreden naar andere aspecten van welzijn, in het bijzonder welke refereren aan nieuwe visies op een betekenisvol leven (cultureel aspect).
  • Claim van SW als beroep (Payne)
    • Sociale verbetering kan bereikt worden door interpersoonlijke invloed en actie;
    • Sociale verandering kan ingezet worden voor persoonlijke ontwikkeling;
    • Het samen uitvoeren van deze twee activiteiten is een beroep.
    • D.i. uniek als professionele claim!
    • (= ‘verbindend werken’ als kern)
  • SW als concrete sociale constructie
    • Feitelijk SW wordt bepaald door:
      • sociale (en ecologische) omgeving
      • historisch moment
      • daarmee verbonden betekenissen
    • Spanningsverhouding t.o.v. missie SW (definitie)
    • De verschillende manieren om de claim in te vullen zijn gebaseerd op een driewegdiscours:
      • therapeutisch
      • transformationeel
      • gericht op sociale orde
    • Concreet SW: combinatie van drie benaderingen
  • Drie visies
    • Therapeutisch (reflexief): SW streeft naar best mogelijke welzijn voor individuen, groepen en gemeenschappen door het promoveren en faciliteren van groei en zelfvervulling.
    • (cf. sociaal-democratische visie op economie en sociale ontwikkeling: hand-in-hand)
    • Transformationeel : De SL moet veranderd worden in het voordeel van de armsten en onderdrukten. SW ontwikkelt samenwerking en wederzijdse ondersteuning met oog op verwerven van macht over eigen leven, en werkt aan meer egalitaire SL.
    • (cf. definitie van SW: empowerment en sociale rechtvaardigheid).
    • Sociale orde : SW is deel van welzijnsdienstverlening. SW onderhoudt de sociale orde en haar instituties, en helpt individuen moeilijkheden te overbruggen om verder mee te kunnen.
    • (cf. liberale, rationeel economische visie: persoonlijke vrijheid in markt)
  • Welk type SW voor DO? ? Therapeutisch Reflexief-therapeutisch Transformationeel Socialistisch-collectivistisch Sociale orde Individualistisch-reformistisch
  • SW als bijdrage tot transitie
    • Verschuiving van het zwaartepunt in de richting van ‘transformationeel’ werken
      • Welke vormen van SW?
      • Basiscriterium:
      • sociaal kapitaal en veerkracht ontwikkelen.
  • Ecologische tradities in sociaal werk Naar Närhi & Matthies 2001 convergentie van verschillende perspectieven - ecological social work: Besthorn (1997), Coates (2003) - eco-social approach: Matthies e.a. (2001) vanaf ca. 1995 Wendt (1990) Germain (1991) Meyer (1995) Matthies (publ. vanaf 1987) Hoff & McNutt (1994) 1990- laatmoderne samenleving Opielka (1985) Beck (1986) vanaf 1985 ‘ risicomaatschappij’ publicaties vanaf 1973 Germain & Gitterman (1980) Wendt (1982) Meyer (1983) Alternativbewegung,Ökologie und Sozialarbeit (1981) 1970-1980 alternatieve bewegingen en radicalisme verlichting en positivisme ontwikkeling nieuw milieubewustzijn syteemtheoretisch denken eco-kritische benadering 1950-1960 Richmond: holistisch denken van persoon-in-omgeving Addams: urban ecology community work 1880-1940 opkomende industrialisering Benadering van sociaal werk Tijdslijn
  • 3. Een gepast beeld voor DO
  • Belang van een beeld
    • DO is een politiek begrip: het krijgt inhoud vanuit verschillende belangengerichte standpunten.
    • Een voorstelling daarvan is maatschappelijk niet neutraal:
    • De communicatieve kracht van een beeld is een belangrijk middel om een maatschappelijke agenda te zetten.
    • Opdracht: een beeld van DO ontwikkelen dat:
      • aansluit op de aangeduide paradigmawisseling;
      • de missie en bijhorende agenda van het SW tot uitdrukking kan brengen.
  • Gangbare voorstellingen DO
    • Interacties tussen de drie dimensie voorstellen via een driehoek, al dan niet aangevuld met een tijd- of procesdimensie:
      • biedt een interessante kapstok om relevante thema’s te verbinden met de verschillende dimensies, en met hun interacties.
    • Veelgebruikt maar misleidend beeld, gesuggereerd door de interactiedriehoek: de drie dimensies voorgesteld als afzonderlijke sferen via in elkaar grijpende vendiagrammen:
      • Het domein van DO ligt dan waar de drie sferen elkaar overlappen.
      • Integratie als een soort ‘evenwicht’ of ‘balans’ tussen de dimensies.
      • Problematisch: de drie sferen als gelijkwaardig gepresenteerd, wat afbreuk doet aan hun verhouding in de realiteit.
  • Het gangbare beeld van DO Samenleving Economie Het domein van DO Ecologie DO als een ‘balans’ van 3 dimensies
  • Concept en beeld DO
    • Ecologisch = relationeel wereld- en mensbeeld
    • Interpretatie vanuit systeemtheorie
    • Voorstelling van de dimensies van DO via ingebedde systemen
    • Sluit aan bij gecontextualiseerde multilevelvoorstellingen van SW:
    • micro-, meso- en macrosystemen
  • Een alternatief (holistisch) beeld Economie Samenleving Ecosysteem
  • Voordelen holistisch beeld
    • Reëler d.i. ecologischer wereldbeeld
    • Maakt belang van behoud ‘natuurlijk kapitaal’ duidelijker
    • Sluit aan bij concept van ecologische economie
    • Inbedding van de economie in de samenleving
    • Sluit aan bij contextuele visie in traditie van SW:
    • “ Person-in-Environment means that a new multi-dimensional and holistic way of working can re-build connections between service users, decisions and politics in a given living area.” (Matthies 2001:141)
    • Maakt duidelijk waarom ecologische vraagstukken ook sociale vraagstukken zijn
    • Bemiddelende positie van de sociale sfeer voor maatschappelijke (en politieke) actie
  • Een alternatief (holistisch) beeld Samenleving streeft naar Ecologisch duurzamer en sociaal meer cohesief systeem Economie draagt bij via MVO Leefmilieu wordt beter beschermd en verbeterd Actie via collaboratief bestuur (governance), innovatie en verandering Bron: Nigel Roome
  • 4. DO en SW-praktijk
  • SW-praktijk: opbouw sociaal kapitaal
    • Een grondige transitie van de samenleving vereist een grote veerkracht ervan:
    • - diversiteit en verbondenheid
    • Iedereen heeft het recht om daaraan te participeren en bij te dragen. Wat om solidariteit en sociale inclusie vraagt.
    • Werken aan de opbouw van sociaal kapitaal is dus zowel voorwaarde als onderdeel van een duurzaamheidtransitie.
    • Centrale plaats van empowerment als visie en als praktijk
    • (sociaal-psychologisch kapitaal)
  • Duurzaamheid van een systeem: functie van veerkracht én efficiëntie Bron: www.lietaer.com
  • Paradigma SW: empowerment
    • Beslissend als fundamentele ‘paradigmaverandering’ in de praktijk van het SW:
    • omruilen van het medisch/pathologisch model met zijn klemtoon op deficiënties, voor een positieve visie op de eigen mogelijkheden van servicegebruikers, die daarbij benaderd worden als ‘partners’ van het SW, als participanten in een proces van leren, ontwikkeling en sociale verandering.
  • Beeld van SW & DO Samenleving streeft naar ecologisch duurzamer en sociaal meer cohesief systeem Sociaal Werk draagt bij via empowerment Opbouw Sociaal kapitaal Geïnspireerd door Nigel Roome
  • Empowerment als kern
    • Uitgangshypothese: empowerment is een min of meer uitgewerkt normatief-methodisch kader dat het SW toelaat om bij het werken met de eigen specifieke doelgroepen op een goede manier de verbinding te maken met een omvattender proces van DO.
    • Als structurerend concept verschuift focus daarbij van ‘sociale uitsluiting’ naar ‘sociaal kapitaal’.
    • Uitdieping via The Eco-Social Approach , een onderzoeksproject rond sociale exclusie in Europese steden:
    • drie basisconcepten:
      • ‘ Eco-sociale benadering’ als een brede contextuele kijk, met meer aandacht voor de fysische omgeving dan gebruikelijk;
      • In de kern: het sociale actieconcept van empowerment en burgergerichte praktijk;
      • Social impact assessment (SIA) onder de vorm van participatief onderzoek door sociaal werkers maakt de band tussen beide.
  • Empowerment Sociaal leren Participatief onderzoek (SIA) Eco-sociale context The eco-social approach
  • SW: Empowerment Opbouw Sociaal kapitaal Sociaal leren Participatief onderzoek Structureel werken… Ecosysteem Samenleving SW &DO: ecosociale benadering
  • Gemeenschapsopbouw
    • Stelling:
      • Meer algemeen is het mijn overtuiging dat vanuit het oogpunt van duurzame ontwikkeling gemeenschapsopbouw (in de meest brede zin) het belangrijkste perspectief is voor SW.
  • Meer inclusief arbeidsmodel Ecosysteem SW: Empowerment Economie: MVO Samenleving SW & DO: sociale economie SE
  • Zeggenschap & actief (ecologisch) burgerschap Ecosysteem SW: empowerment Kunsten Samenleving SW &DO: sociaal-artistieke (SA) SA
  • Sociaal kapitaal
    • Coöperatief en multilevel actieproces:
    • sociaal kapitaal voor SW is
    • “ a process of building trusting relationships, mutual understanding and shared actions that bring together individuals, communities and institutions.” (Loeffler)
  • Sociaal kapitaal: 3 niveau’s Naar Mathbor, Int.SW 2007
  • Mathbor, Int.SW 2007
  • Veerkracht over niveaus: panarchie Walker & Salt 2006:91
  • Sociaal-psychologisch niveau: veerkrachthuis Van Giils 1999 (Driessens en Van Regenmortel 2006:121)
  • 3 samenhangende multilevelconcepten
    • Sociaal kapitaal: basis voor veerkracht
    • Veerkracht: voorwaarde voor empowerment
    • Empowerment:
      • Praktijkparadigma: proces + resultaat
      • Multilevel: van individu tot politiek niveau
    • Verbonden via versterkende feedback
  • Empowermentproces Eigen sterktes (krachten) Sociaal (cultureel) kapitaal Veerkracht Empowerment (als resultaat) Gekoppelde processen van individuele en sociaal-politieke verandering
  • Empowermentproces Eigen sterktes (krachten) Sociaal (cultureel) kapitaal Veerkracht Empowerment (als resultaat) Gekoppelde processen van individuele en sociaal-politieke verandering Gewenste richting?
  • Beleidsgerichte en politieke actie
    • Structurele maatregelen versus oplapwerk
      • Waar sociale problemen maatschappelijk veroorzaakt worden, daar dienen zij maatschappelijk opgepakt te worden, anders wordt SW ‘dweilen met de kraan open’.
    • Politisering van het SW
      • DO is een politiek begrip dat invulling krijgt vanuit belangengerichte standpunten. SW dient zich dit begrip op een eigen manier toe te eigenen en kan zelf bijdragen aan de invulling ervan vanuit zijn eigen kader.
  • Verschenen september 2010 Bij EPO Voorstelling: provinciegebouw Leuven, 6 oktober