Participatie anno 2013
Kunnen we nu eindelijk stoppen met de
inspraakprocessen?
Opbouw
• 3 (of 4) definities van participatie,
uitmondend in mijn centrale stelling
• Om het verhaal te kruiden : enkele
v...
Juridische betekenis
• Participatie = het op een vrijwillige wijze beïnvloeden
van de besluitvorming van de overheid door
...
Politicologische/bestuurskundige
definitie
•

Een ‘activiteit’ met de intentie of het effect om ‘overheids’optreden te
beï...
Psychologische/agogische definitie
• Participatie is groepsgewijs leren waarin een
veelheid aan individuele posities, bela...
Welke definitie hebben wij ons eigen
gemaakt?
(credits F. Derynck)

Participatie is meer dan inspraak: het geeft
ruimte aa...
Wat merken we nu in wat er bij de
overheid/overheden gebeurd?
• Overheden blazen koud en warm : dat heeft
te maken met ver...
En wat merken we/merk ik bij ons
zelf/mezelf?
• Gevoelsmatig zitten we allemaal bij de
agogen en pedagogen : sociaal leren...
Mijn centrale stelling
Goede, prachtig vormgegeven en uitgevoerde
inspraakprocessen werken systeembevestigend.
Dit beteken...
Enkele verhalen uit eigen praktijk
• Mijn praktijkervaringen:
– De Genks: burgerparticipatie die een stedelijke organisati...
De Genks : missie

Hoe kunnen we het
samenleven in de stad Genk
verbeteren en de rijke
diversiteit die in onze stad
aanwez...
De Genks : enkele kenmerken
•
•
•
•
•
•

•

Wellicht in van de krachtigste lokale participatieprojecten
van de laatste jar...
De Genks : impact?

Maar is het samenleven in de stad Genk
echt verbeterd?
Maakt men in Genk beter gebruik van de
rijke di...
De Genks : wat heb ik eruit geleerd?
• Wat waren 2 grote conclusies uit een
grondige evaluatie aan het eind van onze
opdra...
G1000 : missie
Heel het land spreekt!

De G1000 wou het grootste experiment zijn
in democratische vernieuwing
dat België/E...
G1000: enkele kenmerken
• 3 traps-raket :
–
–
–
–

publieke agenda-setting (online-proces = ideeënbus)
de eigenlijke G1000...
G1000 : impact
Is onze democratie veranderd, vernieuwd,
verbeterd?
Is het debat over de vernieuwing van
democratie echt ge...
G1000 : wat heb ik er uit geleerd?
• G1000 was voor mij geslaagd omwille van:

– We hebben het gedaan, het is mogelijk! (m...
Het Vlaams Jongerenpact : missie
Via een Jongerenpact2020 afspraken maken
tussen de Vlaamse jongeren, de Vlaamse
regering ...
Het Vlaams Jongerenpact: kenmerken
Het Vlaamse Jongerenpact : impact
• Het pact ligt er en is door alle ‘must have’s’
formeel ondertekend
• Heel wat van de 1...
Het Vlaams Jongerenpact: wat heb ik
eruit geleerd?
• Denken in een groot samenhangend
geheel van proceselementen levert op...
Stadspiratie II : missie
Stadspiratie II was een inspraaktraject
waarbij het Brusselse werkveld input kon
geven voor de be...
!
Framing!
!

!
Start!
evenement!
!

!
Online!bevraging!
!

Stadspiratie II : kenmerken

!
Workshop!1!
!
!
Workshop!1!
!
!...
Stadspiratie II : impact
• Impact inschatten is heel moeilijk omdat:
– Politieke context in Brussel is helemaal niet evide...
Stadspiratie II : wat heb ik geleerd?
• Bevestiging dat ‘procesarchitectuur’ (kan) werk(t)
(en) (heel veel elementen die i...
De Lijn: Denk Mee!

http
://www.delijn.be/images/DeLijn-final-small_tcm
mov
De Lijn, denk mee! : kenmerken

12
uitdagingen

03/13

04 & 05/13
Workshopsgemeenten

Ideeënbussen

De 12
visual

Interne
...
De Lijn: Denk Mee! : kenmerken
• Grootschalig, heel ruim traject
• Een ontwerp dat niet kwam van
consultants, maar van eig...
De Lijn, Denk Mee! : Impact
• Inhoudelijk:

– Het proces voedt in sterke mate memorandum,
beheersovereenkomst, toekomstige...
De Lijn, denk mee! : wat heb ik eruit
geleerd?
De Lijn, denk mee! was voor mij een voorlopig
hoogtepunt waarin heel veel o...
Van inspraak naar échte participatie
Als we willen doen waarin we geloven
(Iedereen politiek!), moeten we ons veel
meer ga...
Van procesontwerp naar sociale
architectuur: communicatiedriehoek als
basis

Inhoud
Procedure

Proces
Wat betekent dat nu voor onze job: weg
met de methodiekjes en de begeleiding?
• Antwoord is neen. We blijven nodig om
meth...
Wat vergt dat?
• Laten we starten met een gigantische open
deur: denken in processen i.p.v. in projecten
• Open staan voor...
Een prachtvoorbeeld
Waar chick ik nog op?
• conflict en frictie: ik ben er van overtuigd
dat we hier veel meer plaats aan moeten
geven, maar z...
Participatie anno 2013
Participatie anno 2013
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Participatie anno 2013

1,024

Published on

Presentatie Stef Steyaert (Levuur) - Socius Trefdag 'Iedereen politiek!' (21 november 2013)

Levuur ondersteunt bedrijven, organisaties en openbare besturen bij het vormgeven en begeleiden van participatieprocessen die leiden tot effectieve en gedragen resultaten. Samen met Stef Steyaert gaan we na welke factoren er aan de basis liggen van geslaagde participatie-initiatieven.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,024
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Participatie anno 2013

  1. 1. Participatie anno 2013 Kunnen we nu eindelijk stoppen met de inspraakprocessen?
  2. 2. Opbouw • 3 (of 4) definities van participatie, uitmondend in mijn centrale stelling • Om het verhaal te kruiden : enkele verhalen uit eigen praktijk en bijhorende zelfkritiek • Van inspraak naar échte participatie: van procesontwerp naar sociale architectuur • Wat betekent dat nu voor onze job: weg met de methodiekjes?
  3. 3. Juridische betekenis • Participatie = het op een vrijwillige wijze beïnvloeden van de besluitvorming van de overheid door particuliere actoren, op een door de overheid georganiseerde wijze. Het is eigenlijk een vorm van preventieve rechtsbescherming. 1. 2. 3. 4. 5. Vrijwilligheid (<> verkiezingen) Beïnvloeding (<> informatie; beslissingsbevoegdheid) Door particulieren (<> ambtenaren, politici) Van overheidsbesluitvorming (<>privaat, klachten,..) Op een door de overheid georganiseerde wijze (<>informele participatie) • Voorbeelden waar je deze definitie in terug vindt : hoorzittingen, rechtzaken (Raad van State), bezwaarschriften,… voorjaar 2010 naam spreker / titel lezing 3
  4. 4. Politicologische/bestuurskundige definitie • Een ‘activiteit’ met de intentie of het effect om ‘overheids’optreden te beïnvloeden. Dit kan op een directe manier door in te haken in het beleidsproces (of de implementatie van het beleid) of op een indirecte manier door de mensen te kiezen/te beïnvloeden die het beleid bepalen. – Focus op wat er gebeurt (activity) = daad met het oog op bestuur – Focus op het effect – Direct of indirect • Voorbeelden waar je deze definitie in terugvindt: betogingen maar ook verkiezingen, referenda, allerlei klassieke en minder klassieke inspraakprocessen voorjaar 2010 naam spreker / titel lezing 4
  5. 5. Psychologische/agogische definitie • Participatie is groepsgewijs leren waarin een veelheid aan individuele posities, belangen, ervaringen en visies op een gesteld probleem wordt samengebracht en daardoor samen naar oplossingen wordt gezocht. – Leren ‘is’ participeren: men moet niet eerst allerlei zaken leren om te participeren, focus ligt op de aard van de praktijken waarin participatie en burgerschap tot ontwikkeling komen (goede procesvoering) – Het leerproces voltrekt zich door het mobiliseren en ontwikkelen van de competenties van de actoren die betrokken zijn bij het proces van probleemoplossing • Voorbeelden waar je deze definitie in terugvindt : actiecomitées, groepen spelende kinderen, vormen van teamwork,… voorjaar 2010 naam spreker / titel lezing 5
  6. 6. Welke definitie hebben wij ons eigen gemaakt? (credits F. Derynck) Participatie is meer dan inspraak: het geeft ruimte aan engagementen in een organisatie of samenleving. Participatie is een leerproces tussen deelnemers, waarmee betrokkenheid, vertrouwen en draagvlak voor beslissingen wordt verkregen. Het gaat hierbij om open processen, waarin ruimte en tijd is voor het uitwisselen van meningen, bouwen aan gedeelde visies en acties (cocreatie), maar ook leren omgaan met verschillen.
  7. 7. Wat merken we nu in wat er bij de overheid/overheden gebeurd? • Overheden blazen koud en warm : dat heeft te maken met verschillende niveau’s, de heersende begripsverwarring rond participatie, visie op burgerschap en politiek bedrijven,… – Vlaams niveau: • Versnelling grote investeringsdossiers : juridisering van participatie • Vlaanderen in actie : pogingen om met meer openheid naar de burger, middenveld, samenleving te stappen – Lokaal niveau : een heel diffuus beeld, heel wat lokale besturen zijn zoekend maar lopen vast op hun eigen rol, gebrek aan kennis, gebrek aan durf,…
  8. 8. En wat merken we/merk ik bij ons zelf/mezelf? • Gevoelsmatig zitten we allemaal bij de agogen en pedagogen : sociaal leren, engagement, betrokkenheid, open processen, … • Maar in onze praktijk zetten we nog al te makkelijk onze ‘bestuurskundige’ pet op: we zijn keien in goede inspraakprocessen waarmee we het beleid proberen te beïnvloeden (verbeteren, inspireren,…) maar we zijn te weinig gericht op het eigen beleids/actievormend vermogen van onze groepen
  9. 9. Mijn centrale stelling Goede, prachtig vormgegeven en uitgevoerde inspraakprocessen werken systeembevestigend. Dit betekent niet dat ze overbodig zijn wel dat ze voor echte maatschappelijke verandering niet volstaan (de dingen echt anders doen). Als we hiervoor willen gaan, moeten we nog meer dan nu inzetten op processen die groepen (samenleving, organisaties, bedrijven,…) in staat stellen zelf beleid te maken en implementeren wars van agenda’s en logica’s van het ‘beleid’ (management, politiek bestuur, …).
  10. 10. Enkele verhalen uit eigen praktijk • Mijn praktijkervaringen: – De Genks: burgerparticipatie die een stedelijke organisatie verandert – G1000 : Heel het land spreekt! – Het Vlaams Jongerenpact : een beleidskader geformuleerd door en voor jongeren voor het Vlaams jeugdbeleid tot 2020 – Stadspiratie II : naar een nieuwe beleidsovereenkomst Stedenfonds III (VGC) in Brussel – De Lijn : Denk Mee! • Voor mij zijn dit fundamentele projecten geweest die mijn denken over participatie radicaal hebben veranderd • Ik neem u even mee op een reis langs deze projecten en mijn ‘learnt lessons’
  11. 11. De Genks : missie Hoe kunnen we het samenleven in de stad Genk verbeteren en de rijke diversiteit die in onze stad aanwezig is volledig valoriseren?
  12. 12. De Genks : enkele kenmerken • • • • • • • Wellicht in van de krachtigste lokale participatieprojecten van de laatste jaren (Thuis in de Stad-prijs 2009) Lokaal bestuur dat echt gelooft in kracht van participatie Heel veel ‘acties/events’ en een hoge participatiegraad (+3.000 Genkenaars) Creatief, prachtige werkvormen en methodieken werden ontwikkeld Systeem van ambassadeurs zorgde voor lokale competentie-opbouw en inbedding Met de resultaten zijn we intern in de stadsorganisatie aan de slag gegaan met soms wezenlijke veranderingen als gevolg (personeelsbeleid, economische beleid, sport- en jeugd,…) De Genks kan écht resultaten voorleggen
  13. 13. De Genks : impact? Maar is het samenleven in de stad Genk echt verbeterd? Maakt men in Genk beter gebruik van de rijke diversiteit die aanwezig is?
  14. 14. De Genks : wat heb ik eruit geleerd? • Wat waren 2 grote conclusies uit een grondige evaluatie aan het eind van onze opdracht: – De Genks was nog te veel een ‘project’ : participatie moet een onderdeel zijn van een algemeen stedelijk beleid (bestuursakkoord) en visie, – Er moet een ‘procesarchitectuur’ komen die weer bottomup initiatief van burgers mogelijk maakt: wijkwerking en frontlijnwerk moeten daar hun voeding vinden. De stedelijke organisatie moet ophouden met allerlei dingen te organiseren en initiatieven die bottom-up groeien ‘dood te knuffelen’ – Groei vraagt om frictie, conflict moet weer een plaats kunnen krijgen, participatieve intelligentie vergt het vermogen om zich oncomfortabel te kunnen voelen.
  15. 15. G1000 : missie Heel het land spreekt! De G1000 wou het grootste experiment zijn in democratische vernieuwing dat België/Europa ooit gekend heeft.
  16. 16. G1000: enkele kenmerken • 3 traps-raket : – – – – publieke agenda-setting (online-proces = ideeënbus) de eigenlijke G1000 (eigenlijk G704) de G32 van elke fase werd een eindrapport gemaakt • Heel veel publieke belangstelling, heel veel publiek debat rond ‘participatieve’ democratie, heel veel internationale belangstelling • Enorm vrijwilligersinitiatief, een echt bottomup initiatief • Duur (of toch weer niet) : +/- 325.000 euro
  17. 17. G1000 : impact Is onze democratie veranderd, vernieuwd, verbeterd? Is het debat over de vernieuwing van democratie echt gevoerd of zijn we vooral zelfreferentieel bezig geweest? Zijn de resultaten (o.a. een zeer degelijk eindrapport van fase 3) ook maar ergens echt gelezen en bestudeerd, laat staan ernstig genomen?
  18. 18. G1000 : wat heb ik er uit geleerd? • G1000 was voor mij geslaagd omwille van: – We hebben het gedaan, het is mogelijk! (maar daar heb ik eigenlijk nooit aan getwijfeld) – Een magnifiek voorbeeld van de kracht van vrijwilligerswerk (voor mij zat hier de echte kracht van de G1000) – Het experiment met de G’Home’s en G’Offs – (G1000 heeft bij mezelf een belangrijk denkproces op gang gebracht) • G1000 was voor mij een gemiste kans omdat: – We wilden beter doen dan de politiek en hebben het echte bottom-up karakter van de G1000 verknoeid met representatief te willen werken – Het was heel snel (verbazingwekkend snel) deel van het ‘politieke’ spel en werkte de facto systeembevestigend (cfr. lippendienst van bijna alle leidende politici) – In discussies over zin/onzin was er weinig openheid voor tegenstemmen/tegenwind – We hebben te weinig nagedacht/aandacht besteed aan de maatschappelijke inbedding m.a.w. het ruimere kader (en dat is veel breder dan communicatie en marketing)
  19. 19. Het Vlaams Jongerenpact : missie Via een Jongerenpact2020 afspraken maken tussen de Vlaamse jongeren, de Vlaamse regering en het Vlaamse middenveld om er voor te zorgen dat Vlaanderen en Brussel ook in 2020 een toffe plek voor kinderen en jongeren zijn om in op te groeien. Het Vlaams Jongerenpact zal tot 2020 de toetssteen zijn voor het jaarlijkse jeugdbeleidsplan.
  20. 20. Het Vlaams Jongerenpact: kenmerken
  21. 21. Het Vlaamse Jongerenpact : impact • Het pact ligt er en is door alle ‘must have’s’ formeel ondertekend • Heel wat van de 10 engagementen in het pact werden door diverse partners vertaald in concrete acties • Er is inmiddels een eerste grote toetsing/actualisatieoefening gebeurd (september 2013) • Maar – laat ons bescheiden blijven – het jongerenpact heeft er niet voor gezorgd dat jeugdbeleid plots ‘top of mind’ is bij politici (het is een makkelijk participatiethema)
  22. 22. Het Vlaams Jongerenpact: wat heb ik eruit geleerd? • Denken in een groot samenhangend geheel van proceselementen levert op • Investeren in activiteiten/events waar niet de organisatie of de begeleider de lead heeft, maar hij/zij die ook maar zin heeft om initiatief te nemen, levert ook op. Je moet niet alles willen sturen • Het principiële verbinden met het concrete, het visionaire met het actuele levert ook op: denken én doen, geen aanbevelingen maar zelf acties initiëren
  23. 23. Stadspiratie II : missie Stadspiratie II was een inspraaktraject waarbij het Brusselse werkveld input kon geven voor de beleidsovereenkomst van volgende Stedenfondsperiode (2014-2018) en het stedelijk beleid in het algemeen. Drie stedelijke thema’s stonden centraal : (1) opgroeien in de stad, (2) investeren in sociale mobiliteit en emancipatie en (3) stedelijke coalities als hefboom voor vernieuwing
  24. 24. ! Framing! ! ! Start! evenement! ! ! Online!bevraging! ! Stadspiratie II : kenmerken ! Workshop!1! ! ! Workshop!1! ! ! Workshop!1! ! ! Stadspira8e! ! Communica8e!via!media< partners! Bepalen$ kader$ en$ thema’s$ ProblemaDseren$ Pistes$ voor$ beleid$ acDes$ en$ Uitwerken$ beleid$ en$ acDeplan$ Valideren$ van$ beleidsplan$ en$ mobiliseren$ tot$ acDe$ ReflecDegroep$ &$ Transversaal$ overleg$ Vertegen= woordigers$ +$ deskundigen$ Alle$ geïnteresseerden$ SelecDe$ dlnm’s$ Startevene= ment$ Alle$ geïnteresseerden$
  25. 25. Stadspiratie II : impact • Impact inschatten is heel moeilijk omdat: – Politieke context in Brussel is helemaal niet evident, het college heeft eigenlijk niet meer gedaan dan de obligate lippendienst bewezen aan dit proces – Ze hebben zich dan ook nooit geëngageerd om de gevoelige, harde, moeilijke conclusies/adviezen die uit het traject kwamen politiek proberen op te nemen (kwesties rond taalgebruik, samenwerking met andere besturen,…) • Maar : – Het maximaal politiek haalbare uit het traject is effectief in de beleidsovereenkomst Stedenfonds III geraakt én – -nog belangrijker – het traject heeft er voor gezorgd dat er heel wat verbindingen zijn ontstaan tussen organisaties uit het Brusselse werkveld rond heel concrete ideeën en acties: men is deels ‘voorbij de politiek’ beginnen gaan
  26. 26. Stadspiratie II : wat heb ik geleerd? • Bevestiging dat ‘procesarchitectuur’ (kan) werk(t) (en) (heel veel elementen die in procesarchitectuur stonden zijn uiteindelijk niet gerealiseerd wegens politieke tegenwind) • Bevestiging dat we verder moeten gaan dan ‘inspraak’ (=aanbevelingen formuleren) : politiek/beleid moet letterlijk van het centrum (van beslissing en macht) naar de rand(voorwaarden) • Bevestiging dat mensen samen kunnen dromen en visies ontwikkelen maar pas echt verbindingen leggen op het concrete, het doen : actie is de beste drijfveer voor engagement
  27. 27. De Lijn: Denk Mee! http ://www.delijn.be/images/DeLijn-final-small_tcm mov
  28. 28. De Lijn, denk mee! : kenmerken 12 uitdagingen 03/13 04 & 05/13 Workshopsgemeenten Ideeënbussen De 12 visual Interne Workshop De Lijn Rapport met crea eve ideeën Stakeholder forum Expertenworkshop Europeeskader + businessmodel Co-crea e Bus Startmateriaal Projectgroep + Roger Kesteloot Ideeëngenera e Interne mensen + reizigers 06/13 07/13… Deelrapport 1 Deelrapport 2 Opstart procesinterne valorisering Bekendmakingsmoment van traject met stakeholders 02/13 Eindrapport Deelrapport 3 + Expertengroep Inspireren en verzamelen visieelementen Rapportering Stakeholders + experten Projectgroep 1
  29. 29. De Lijn: Denk Mee! : kenmerken • Grootschalig, heel ruim traject • Een ontwerp dat niet kwam van consultants, maar van eigen reflectie en ideeën • Heel veel inzet vanuit de organisatie : het was hun proces, niet ééntje waarvoor ze consultants betaalden om het te doen • Ontzettend veel aandacht voor verbinding tussen processtappen, borging van resultaten, reflectie over wat gebeurde,…
  30. 30. De Lijn, Denk Mee! : Impact • Inhoudelijk: – Het proces voedt in sterke mate memorandum, beheersovereenkomst, toekomstige plannen van De Lijn • Proceseffecten: – Stakeholders zijn op een totaal andere manier naar De Lijn beginnen kijken en er zich toe verhouden, – Stakeholders zijn op een totaal andere manier naar elkaar beginnen kijken rond het thema ‘mobiliteit’ – Het proces heeft een impact gehad om de interne organisatie van De Lijn (expertise opbouwen rond participatie en stakeholdermanagement, er komen aparte cellen voor,… – Dit proces heeft het proces van eigen identiteitsopbouw binnen De Lijn (lees: onafhankelijker worden van politieke aansturing) ondersteund
  31. 31. De Lijn, denk mee! : wat heb ik eruit geleerd? De Lijn, denk mee! was voor mij een voorlopig hoogtepunt waarin heel veel opgebouwde inzichten samen kwamen en bleken te werken •Geloof in eigen kunnen! (weg met de consultants) en het belang van engagement •Denk in processen, niet in events/activiteiten/methodieken •Aanbieden van een kader waarin discussies kunnen gebeuren eerder dan als begeleider alle discussies te willen gaan modereren •Actie en outputgerichtheid binnen De Lijn zelf (en dit op een gedragen en volgehouden manier) was een belangrijke driver voor succes: geef het eigendom aan de eigenaar
  32. 32. Van inspraak naar échte participatie Als we willen doen waarin we geloven (Iedereen politiek!), moeten we ons veel meer gaan richten op het creëren van condities waarin mensen, organisaties,… zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen en dingen in de wereld gaan zetten i.p.v. enkel evenementjes te begeleiden die ‘aanbevelingen voor het beleid’ opleveren. Dit vraagt om een verbreding/verschuiving van ons handelen/focus.
  33. 33. Van procesontwerp naar sociale architectuur: communicatiedriehoek als basis Inhoud Procedure Proces
  34. 34. Wat betekent dat nu voor onze job: weg met de methodiekjes en de begeleiding? • Antwoord is neen. We blijven nodig om methoden en werkvormen te ontwerpen, gesprekken te begeleiden,… • maar we moeten – veel meer dan vroeger – weer aandacht beginnen hebben voor het creëren van de instrumenten en contexten waarin burgers, organisaties, stakeholders zélf (dus zonder begeleiding en niet noodzakelijk passend in werkvormen en methodiekjes) kunnen zeggen wat ze doen en doen wat ze willen m.a.w. hun eigen beleid creëren en maken • Pas dan zullen we echt systeemdoorbrekend gaan werken
  35. 35. Wat vergt dat? • Laten we starten met een gigantische open deur: denken in processen i.p.v. in projecten • Open staan voor nieuwe coalities, nieuwe samenwerkingsverbanden • Mee ondersteunen van wat groeit en ontstaat, wat er leeft i.p.v. zelf te initiëren (dan zal ook het beleid dat meer gaan doen) • Collectief ontwerpen: ontwerpen op zich is reeds een participatieve oefening
  36. 36. Een prachtvoorbeeld
  37. 37. Waar chick ik nog op? • conflict en frictie: ik ben er van overtuigd dat we hier veel meer plaats aan moeten geven, maar zoek nog naar de ‘inpasbaarheid’ in een filosofie die uitgaat van terugtredende begeleiding • heel het pro-actieve karakter : waar ontstaat iets en hoe haken wij erop in?
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×