Erfgoed en Beeldvorming

  • 487 views
Uploaded on

 

More in: Education , Technology
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
487
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Trefdag Socius Provinciehuis Vlaams-Brabant 20 november 2009 Jan De Cock Medewerker erfgoed Arch’educ (Vormingplus Halle-Vilvoorde) Erfgoedproject Wezembeek-oppem Erfgoed en beeldvorming: cultiveren van nostalgie of beleven van het heden Beelden van het verleden injecteren in het heden van vandaag. Tegenwoordig is nostalgie en de beleving ervan een cultuur op zich geworden. Van Kvraagetaan gezongen door de Fixkes tot De jaren stillekes op de VRT. Of lachen we liever met de satire op de nostalgie, het Gesproken dagblad vrijdagavond in Man bijt hond? Het wordt steeds gemakkelijker om beelden van het verleden te injecteren in het heden. De digitale beeldcultuur vereenvoudigt zowel de collectivisering als de cultivering van de nostalgie. Met behulp van digitale media kan nostalgie bewust geëvoceerd worden. Het verleden is een soort van projectiemachine voor wat mensen vandaag menen te missen. Nostalgie zegt daarom meer over het heden dan over het verleden. Hoe gaan we om met deze nostalgie bij het zien van oude filmpjes en foto’s uit ons eigen verleden? Welke betekenis geeft iemand aan een oude foto en hoe geeft dit individu een betekenis aan de context van deze foto? Was vroeger alles altijd beter? Via een fotowedstrijd, een zoektocht en een praatcafé kwamen de inwoners van Wezembeek- Oppem meer te weten over hun verleden, maar tegelijkertijd werd ook het heden in vraag gesteld. Het project werd afgesloten met een informeel erfgoed-praatcafé, waar oude en nieuwe foto’s met betrekking tot deze gemeente en het gemeenschapsleven naast elkaar tentoongesteld werden. Er kwam een specifieke dynamiek op gang: mensen namen hun oude foto’s mee, vertelden erover en wisselden hun weetjes en gedachten uit. Heden en verleden bleken plots dicht bij elkaar te liggen. 1. Korte voorstelling Arch’educ 2. Erfgoedproject in de gemeente Wezembeek-Oppem waarin beelden en hun betekenisgeving een belangrijke rol speelden. Wie Wezembeek-Oppem niet weet liggen: deze faciliteitengemeente ligt aan de oostzijde van Brussel, langs Zaventem en Tervuren 3. Waarom W-O? - specifieke vraag om ‘iets te doen met het verleden van de gemeente’, ‘iets met erfgoed’ bewoners hadden er wel nood aan. - vraag kwam van de plaatselijke KAV, KWB en het gemeenschapscentrum ‘de Kam’ in Wezembeek-Oppem (gemeenschapscentrum ondersteund door vzw de Rand) - Wezembeek-Oppem is geen gemakkelijke gemeente omdat er als faciliteitengemeente geen gemeentelijke ondersteuning is voor bredere Nederlandstalige culturele projecten, er is geen cultuurbeleidscoördinator, de plaatselijke 1
  • 2. bibliotheek wordt niet gesteund door de gemeente, … - bovendien heeft de gemeente de laatste 30 jaar een sterke verstedelijkingsdruk ondergaan, verdwijning van het landschap onder villawijken, toenemende bebouwing, toenemende internationalisering, toenemende Nederlands- onkundigheid, gegeven van de transitgemeente: jonge koppels komen er enkele jaren wonen en verhuizen dan verder, … Slechte term maar de ‘autochtone’ inwoners van Wezembeek- Oppem willen op zoek gaan naar een bepaalde identiteit, er was een zekere identiteitscrisis, en vraag hoe we moeten omgaan met deze bedreigingen die op ons afkomen? 4. Samengezeten met plaatselijke partners: wat gaan we gebruiken om rond en met het verleden te werken? Spontaan kwam de vraag om iets te doen rond oude foto’s. + Voordeel aan beelden is dat ze zeer statisch zijn en doorgaans niet veel uitleg nodig hebben. - Er was ook weerstand tegen het idee van de foto’s: toch weer niets met oude postkaarten, weer geen klassieke heemkundige tentoonstelling die weinig interactief verloopt. Vrees voor een nostalgisch onderonsje waarbij iedereen beweert dat ‘vroeger alles beter was’. Anderzijds hadden we ook het gegeven van de digitale media en de daarmee samenhangende beeldcultuur. Beeldcultuur: woord dat te pas en te onpas gebruikt wordt: waar ik zelf geen definitie van kan geven. - beeldcultuur is beeld en cultuur: zaken die elkaar overlappen, trouwens zonder beeld of verbeelding is er geen cultuur mogelijk - beeldcultuur roept associatie op met alles was snel en betekenisloos als pulp op ons afkomt, op een zodanige manier dan we misschien niet meer in een beeldcultuur leven omdat we het goed en grondig leren kijken en interpreteren van beelden verleerd hebben of zelf niet meer tot onze cultuur behoren. 5. Samen met het gemeenschapscentrum en de partners van het project werd er gezocht naar een geschikte vorm om het erfgoedproject gestalte te geven. Er werd niet geopteerd voor spectaculaire acties, maar voor kleinere deelprojecten die dicht bij de bevolking stonden. Er was het gegeven van oude foto’s waarmee iets kon gedaan worden. Arch’educ had er als partner graag ook een vorming aan gekoppeld. A) Er werd een oproep aan de inwoners gedaan om oude foto’s (tot ongeveer 1970) van de gemeente in te zamelen. Het moesten foto’s zijn waarin het gemeente- en straatbeeld duidelijk naar voor kwam: foto van een straat, huis, kerk, winkels, het gemeentehuis, de kerk, sportveld, 2
  • 3. oude hoeves, leuke plekjes, … . Foto’s die de omgeving en de leefwereld van de inwoners uit vroegere tijden het best weerspiegelen. B) Na de inzamelactie werd er een korte cursus ‘digitale fotografie’ georganiseerd. Tijdens één van de lessen werd er een parcours afgelegd langs de plekken waar de oude foto’s genomen werden. Er was een map voorzien met de reproducties van de oude foto’s, zodat de cursisten de huidige situatie konden vastleggen. 6. Om de cursus ‘digitale fotografie’ wat meer tot zijn recht te laten komen, werd er een fotowedstrijd georganiseerd om een omgevingsfoto te nemen die het karakter van de gemeente zo goed mogelijk zou kunnen weergeven. Geen detailopname, maar een omgevingsfoto waar de gemeente duidelijk in te herkennen is. 7. De KWB heeft dan nog een speciale wandelzoektocht georganiseerd langs de bekendste en mooiste plekjes van Wezembeek-Oppem. Op deze manier kon de plaatselijke afdeling voldoen aan het opgelegd wandelcriterium. Op deze wandelzoektocht stond de verandering van de omgeving centraal. 8. Op het einde van het project was er een erfgoed-praatcafé voorzien. Dit praatcafé ging door op de zolder van het gemeenschapscentrum. Alle oude foto’s hingen vergroot op, naast de foto’s die genomen werden tijdens de cursus digitale fotografie en ook de foto’s van de fotowedstrijd. Ook werden de winnaars van de fotowedstrijd en de wandelzoektocht bekend gemaakt. Daarna was er een informeel praatcafé waar de bewoners zelf bijkomende oude foto’s op mochten meenemen. Het gesprek werd een beetje gestuurd door Marc Snoeck, directeur van het gemeenschapscentrum. Er was een kort panelgesprek waar enkele personen hun favoriete oude en nieuwe foto mochten aanduiden en becommentariëren. Op de vertelavond kwam heel duidelijk naar voor hoe we ‘vroeger’ interpreteren. In deze interpretatie speelt ‘nostalgie’ een belangrijke rol. Bij de foto’s gingen de mensen luidop commentaar geven: dit is er veranderd, dat gebouw bestaat niet meer, hier is een bos verdwenen, … soms subjectief (alles was mooier) soms objectief. Er was sprake van een erfgoedbeleving, die vertrok vanuit de omgeving, vanuit het gevoel. De digitale beeldcultuur, d.i. de digitalisering en vergroting van de oude foto’s en de nieuw getrokken foto’s heeft hier de collectivisering als de cultivering van de nostalgie vereenvoudigd. Met behulp van de digitale media, fotografie en de oude foto’s werd nostalgie bewust geëvoceerd. 3
  • 4. Door over de ons omringende omgeving te spreken en te discuteren, gaan we nadenken over vroeger, nu, onszelf. We geven onszelf een specifieke plaats in een groter geheel. Op het praatcafé kwam dan ook soms naar voor dat vroeger niet noodzakelijke alles beter was: geen algemeen enkelvoudig stemrecht, slechte sociale tewerkstelling, medische ontoereikendheid. Ook comfort was niet vanzelfsprekend: verwarming, verlichting, vervoer, … niet dat iedereen noodzakelijk vroeger ongelukkig of nu juist gelukkiger was, vroeger was gewoon alles ‘anders’. Arch’educ heeft mee het project richting gegeven en mee gezocht naar een project waar erfgoedbeleving centraal stond. Tijdens de beleving werd er specifiek nagedacht over de mens en zijn omgeving, hoe iemand met het verleden omgaat. Er werd over het erfgoedproject niet gepubliceerd, de tentoonstelling werd terug afgebroken, maar de herinnering en de ‘nuancering’ van het verleden waren zeker zo belangrijk. Ook het proces om tot deze ‘gekanaliseerde’ nostalgie te komen was een belangrijk gegeven in het project. 9. Toch enkele minpunten bij het project: - enkel gewerkt met volwassenen (cfm decretale opdracht Vormingplus), volgende keer misschien intergenerationeel werken: een school, klas, kleinkinderen of een jeugdvereniging betrekken kan heel verfrissend en ontwapenend werken - nieuwe bewoners van de gemeente betrekken bij het gebeuren, kruisbestuiving met autochtonen-allochtonen, Nederlandstalige-Franstaligen, … iedereen heeft wel een verhaal of een beeld van of uit zijn verleden dat hij kan meedelen aan een ander. Verdere lectuur ivm ‘erfgoedbeleving en nostalgie’: - Gielen, Pascal (2007) De onbereikbare binnenkant van het verleden: Over de enscenering van het culturele erfgoed. Leuven, Lannoo Campus - Van der Laarse, Rob (2005a) ‘Erfgoed en de constructie van vroeger’ in Van der Laarse, Rob (redactie) Bezeten van vroeger: erfgoed, identiteit en musealisering. Amsterdam, Spinhuis - Van Schuerbeek, Gert (2009) Pajottenland-Zennevallei (culturele) slaapstreek? De betekenis van cultuur voor de ontwikkeling van een regio. Scriptie ingediend tot het behalen van de graad Master in de Culturele studies. Leuven (onuitgegeven) 4