ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ

on

  • 680 views

 

Statistics

Views

Total Views
680
Views on SlideShare
680
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ Document Transcript

    • කතෘ :ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත ෙහේවෙග් 04.පරිච්ෙඡ්දය සංජානනය : අතීන්දීය ඥානය 4.1.අතීන්දීය සංජානනෙය් සුවිෙශේෂතා ඇස, කණ, නාසය, දිව, සම යන පසිඳුරන් මඟින් අරමුණු ගැනීම ෙනොසලකා හුෙදක් යම්කිසිෙවකුෙග් මනසින් පමණක්ම අරමුණු ගැනීෙම් කියාවළිය අතීන්දිය සංජානනය යන නමින්හැඳින්ෙව්. අතීන්දිය යන වචනෙයහි අර්ථය ඉන්දියන් ෙගන් පරිබාහිරවූවක් යන්නයි.නමුදු ෙමහිදීඅතීන්දිය යන භාවිතා වී ඇත්ෙත් ෙභෞතික ඉන්දිය පහ ඇසුෙරන් ෙනොවූ යන්න ඇඟවීම සඳහායි.මනසින් ගන්නා අරමුණු ධම්ම යන නමින් හැඳින්ෙව්.එම ධම්ම නමැති අරමුණු ගැනීෙම්දී ෙසසුපංච ඉන්දියන්ෙගන් පරිබාහිරව සිදුවන අරමුණු ගැනීෙම් කියාවළියක් ඇත.ෙම් අරමුණු ගැනීෙම්කියාවළිය මානසික ශක්තියකි. එෙසේම එම ශක්තිය මනසට පමණක් ඇති විශ්මිත හැකියාවක්ෙලස හැඳින්විය හැකිය. එෙසේ වුවද මනසද ෂඩ් ඉන්දියන්ට අයත් තව එක් ඉන්දියකි. නමුදු මෙනෝවිඤ්ඤාණ ධාතුව ෙසසු පංච ඉන්දියන් ෙමන් ඕලාරික ෙභෞතිකව සතර මහා භූත රූපයන්ෙගන්නිර්මිතවූවක් ෙනොෙව්.මෙනෝවිඤ්ඤාණ ධාතුව වනාහී කිසියම් දැෙනන ස්වභාවයකි. ෙම් දැෙනනස්වභාවය රූපෙයහිම ගැබ්ව පවතින්නකි.ෙම් ඇතැම්හු ෙම් ලක්ෂණය වරදවා වටහා ෙගන මෙනෝවිඤ්ඤාණ ධාතුව වනාහී එම රූපෙයහිම තවත් එක් අනන තා ලක්ෂණයක් පමණක් බව පකාශකිරීමට තරම් දැඩි අයුරකින් අතිධාවනකාරීවී තිෙබ්.ෙමම අදහෙසේ ව ාප්තිය නිසාම ෙභෞතිකවාදීආකල්ප පුරාණෙය් සිටම සාමාන ජන සමාජෙය් ව ාප්ත වී තිෙබ්. අතීන්දිය සංජානනය මඟින්දත්ත හඳුනාගැනීෙම්දී හුෙදක් දත්තවල මානසික සැකසුෙම් ස්වරූපය වැදගත්ය.එය මානසිකහැඩතලය අනුව සකස්ෙව්.ෙමහි ජීව විද ාත්මක පැතිකඩක්ද තිෙබ්.යෙමකුෙග් මානසික හැඩතලයසකස්වීම ෙකෙරහි ඒ පුද්ගලයාෙග් කර්ම විපාක ශක්තිය බලපානු ලැෙබ්.තමාෙග් කර්ම විපාකශක්තිය යම් මට්ටමක පවතින්ෙන්ද ඊට අනුරූප මානසික හැඩයක් උරුමෙකොට උපත ලැබීමටමිනිසාට සිදුෙව්. මිනිස් ආත්ම භාවෙයහි පමණක් ෙනොව සතර අපා,දිව , බහ්ම ආදී කුමනතලයකවුවද උපතලැබීම සිදුවනුෙය් කර්ම ශක්තිය අනුව සැකසුනු මානසික හැඩෙයහි ස්වරූපයඅනුවය.මින් ඇතැම් මට්ටම් වල උපත ලැබූ සත්වයින්ට උරුමවන අතීන්දිය පත ක්ෂෙය් ස්වභාවයභවතලය අනුවද විවිධ ෙව්. තිරිසන් ෙයෝනි හා සතර අපාය ආදී භවවල උපත ලැබූ සත්වයන්ෙග්මානසික හැඩය මනුෂ යන්ට වඩා ෙනොදියුණු මට්ටමක ඇත.එබැවින් මානසික හැකියාවපහළ මට්ටමක පවතී.මානසික මට්ටම උසස් ෙහෝ පහළ යැයි තීරණය කරනුෙය් පුද්ගලෙයකුතුළවිද මාන මානසික ගතිලක්ෂණවලඇති ධනාත්මක ෙහෝ සෘණාත්මක බව මතය.මනුෂ ආත්මභවෙය් විද මාන මානසික ගතිලක්ෂණවල ධනාත්මක ෙහෝ සෘණාත්මක බව ෙසසු අමනුෂභවවලට සාෙප්ක්ෂකව මධ ස්ථ මට්ටමක පවතී. මනසට අරමුණු වන ධම්ම ධාතුවට අයත්වනුෙය් ෛචතසික ෙදපණ, සූක්‍ෂම රූප දහසයදනිවනද යන සැට නවයක් කරුණු ෙව්.ෙමහි ෛචතසික ෙදපණස නම් සබ්බ චිත්ත සාධාරණෛචතසික 7, පකීර්ණක ෛචතසික 6, අකුසල ෛචතසික 14, ෙසෝභන සාධාරණ ෛචතසික 19,විරති ෛචතසික 3, අප්පමඤ්ඤා ෛචතසික 2 හා පඤ්ඤා ෛචතසික 1 යන්නයි.ෙමහි සඳහන් වූසබ්බ චිත්ත සාධාරණ නම් සුවිෙශේෂී ස්වභාවයක් ෙනොමැතිව සෑම සිතකම ෙයෙදන ෛචතසිකෙව්.ෙමබඳු ෛචතසික 7 ක් පිළිබඳව අභිධර්මෙයහි සඳහන්ය.ඒවා නම් ඵස්ස,ෙව්දනා,සඤ්ඤා,ෙච්තනා
    • ඒකග්ගතා, ජීවිෙත්න්දිය හා මනසිකාර යන්නයි.අෙහේතුක සිත්හි හා ෙසෝභන සිත්හි කිසිදුෙවනසක්නැතිව ෙයෙදන බැවින් පකීර්ණ ෛචතසික එනමින් හැඳින්ෙව්.ෙමබඳු ෛචතසික 6ක් ඇත.එනම්විතක්ක, විචාර, අධිෙමොක්ඛ, විරිය, පීති හා ඡන්‍ද යන්නයි.ෙමහි විතර්කය ආය අෂ්ටාංගික මෙඟහිසම්මා සංකප්පය යන නමින් හැඳින්ෙව්.සබ්බ චිත්ත සාධාරණ හා පකීර්ණක යන ෛචතසික 13 නඅන සමාන ෛචතසික නමින්ද හැඳින්ෙව්.අකුසල් සිත්වල ෙයෙදන බැවින් අකුසල ෛචතසික ඒනමින් හැඳින්ෙව්.අකුසල ෛචතසික 14 නම් ෙමෝහ,අහිරික,අෙනොත්තප්ප,උද්ධච්ච,ෙලෝභ,දිට්ඨි,මාන, ෙදෝස, ඉස්සා, මච්ඡරිය, කුක්කුච්ච, ථින, මිද්ධ හා විචිකිච්ඡා යන්නයි.සිත පැහැපත් කරවීමටඋපකාරීවීම ෙසෝභන ෛචතසිකවල කාර්යභාරයයි.ෙමබඳු ෙසෝභන ෛචතසික 19කි.එනම් සද්ධා,සති, හිරි, ඔත්තප්ප, අෙලෝභ, අෙදෝස, තතමජ්ඣත්තතා, චිත්ත ලහුතා, කායමුදුතා, චිත්ත මුදුතා,කායකම්මඤ්ඤතා, චිත්තකම්මඤ්ඤතා, කායපාගුඤ්ඤතා, චිත්තපාගුඤ්ඤතා කායයුජ්ජුකතා හාචිත්තුජ්ජුකතා යන්නයි.විරති ෛචතසික නම් ආර්ය මාර්ගයට පැමිණවීමට උපකාරීවන ෛචතසිකෙව්. ෙම්වා තුනකි.එනම් සම්මා වාචා,සම්මාකම්මන්ත හා සම්මා ආජීව යන්නයි.ෙමහි අප්පමඤ්ඤාෛචතසික නම් අපමාණ සත්වයන් අරමුණු ෙකොට උපදවන නිසාය.එෙසේම ෙමහි එනමින් දක්වාඇත්ෙත් කරුණා හා මුදිතා යන ෛචතසික ෙදකයි.නමුදු ෙමත්තා කරුණා මුදිතා උෙපක්ඛා සතරඅප්පමඤ්ඤා ෙව්.ෙමත්තාව අෙදෝස නමින්ද උෙප්ක්ඛාව තතමජ්ඣත්තතාව නමින්ද ෙසෝභන සිත්වල ෙයදී ඇති බැවින් ඉතිරි කරුණා හා මුදිතා ෙදක පමණක් ෙමහි අප්පමඤ්ඤා ෙලස දක්වා ඇතිබව වටහාගත යුතුය.එෙසේම යමක් තිලක්ෂණ අනුව දැනගන්ෙන් පඤ්ඤා ෛචතසිකය නිසාය.එමමනසට අරමුණු වන රූපෙයහි සියුම් පදාර්ථමය ස්වභාවය සූක්ෂ්ම රූප නම්ෙව්.ෙම්වා 16කි.එනම්ආෙපෝ ධාතුව, ස්තී පුරුෂ භාව රූප 2, හෘදය වස්තු රූපය, ජීවිෙත්න්‍දිය රූපය, ආහාර රූපය, ආකාශරූපය, කාවිඤ්ඤත්ති හා වචී විඤ්ඤත්ති රූප 2, ලහුතා,මුදුතා හා කම්මඤ්ඤතා යන විකාර රූප 3හා උපචය, සන්තති, ජරතා හා අනිච්චතා යන ලක්ෂණ රූප 4 යි.එෙමන්ම නිවනද මනසට අරමුණුවන බව ෙමහිදී පිළිෙගන තිෙබ්.අභිධර්මෙය්දී මනසට අරමුණුවන ධම්ම ෙකොටස පිළිබඳ සුක්ෂතමවිගහයක් සිදුකරනුෙය් අර්ථ ගැන්වීෙම් පහසුව තකාය.ෙමහිදී පැහැදිලි වන ෙදයක් නම් මානසිකවූඅරමුණු ෙමන්ම ෙභෞතික පදාර්ථවල සියුම් අවස්ථාද මනසට අරමුණු වන බවයි.ෙමහි සඳහන් වනෙභෞතික පදාර්ථ නම් රූපෙයහිම පවත්නා වූ සියුම් ස්වභාවයන් ෙලස විගහ කළහැකිය.එෙසේම කිසිවිෙටක සිතට අරමුණු කළ ෙනොහැකි යැයි ඇතැම් සම්පදායන් විසින් සලකන ලද නිර්වාණ ධාතුවදෙමහි සඳහන් ධම්ම අරමුණුවලට ෙගෝචරවන බව වටහාගත හැකිය. සිත යනු ෙභෞතික පදාර්ථවලම පවත්නා සුවිෙශේෂී වූ දැනීෙම් ස්වභාවයක් ෙලස සැලකූවිටදමනස ෙභෞතික පදාර්ථවලින් ස්වායක්ත වූ අනන ලක්ෂණ සහිත ස්වභාවයක්ය යන්න පැහැදිලිවවටහා ගත හැකිය.රූපය හා නාමය යනුෙවන් විෙභ්දිතවූ අවස්ථා ෙදකක් යටතට සිත හා ෙභෞතිකපදාර්ථ ෙවන්කර දැක්වීෙම් අරුතද ඒ ෙදක එකක් ෙසේ ෙනොසලකා ෙදකක් වශෙයන් සැලකීමයි.මනස ඉන්දියක් ෙසේ බුදුදහෙම් හැඳින්වුවද ෙභෞතිකවාදී දැනුම් පද්ධතිවල එෙසේ ෙනොහැඳින්ෙවනඇතැම් අවස්ථාද තිෙබ්.ඒ දැනුම් පද්ධතිවල අරමුණු ලබාගත හැකි ෙදොරටු ෙසේ දක්වා ඇත්ෙත් පංචඉන්දියන්ට අයත් ෙසේ සැලෙකන ඇස,කණ,නාසය,දිව හා සම මඟින් පමණි.සිත ෙමම පංච ඉන්දියහටගැනීම ෙහේතුවූ ෙභෞතික පදාර්ථවලම එක්තරා සියුම් ස්වභාවයක් ෙසේ ෙමබඳු දැනුම් පද්ධතිවලසඳහන්ය.ඔවුන්ට අනුව සාමාන පියවි මානව ඉන්දියන්ට අරමුණු වන පංච ඉන්දිය සංජානනෙය්සංඥා දත්ත ෙමොළෙයහි තැන්පත් වීෙම්දී සැකෙසන ව හ රටා අතර ඇති සබඳතා තාර්කික අයුරින්හඳුනාගැනීෙම් වපසරියතුළ සිත නැමැති ඉන්දිෙය් පූර්ණ කියාකාරීත්වය සීමාවී පවතී.සිත නැමැතිපස්තුතය අර්ථකථනය කරන ආකාරය හා එහි කියාකාරීත්වය වටහාගනු ලබන ආකාරය අතර ෙම්විවිධ අර්ථසැපයුම් එයට සමගාමී සංජානන මට්ටම් දක්වා අනුපිළිෙවලින් ෙදෝලනය ෙවමින් තිෙබ්.ෙසසු පංච ඉන්දියන්හි සංජානන කියාකාරීත්වෙය් සියළු හැඩතල පිටතින් නිරීක්ෂණය කළහැකිය.නමුදු මනෙසේ සංජානන කියාකාරීත්වය එෙලස පිටතින් නිරීක්ෂණය කළ ෙනොහැකිය.ෙම් ෙහේතුවනිසා මනෙසේ සංජානන කියාකාරීත්වය පිළිබඳ අතිවිශාල පමාණයක් ගූඪ මතවාද ෙගොඩනැඟී ඇත.ෙමබඳු ගූඪ මතවාද නිසාම මනෙසේ සංජානන කියාකාරීත්වය පිළිබඳ සාමාන සමාජෙය් ව ාප්තවීඇති ෙතොරතුරු ෙබොෙහොමයක් අන්ධ, මිථ ා හා ගූඪ විශ්වාස මතම පදනම්වී ෙගොඩනැඟී ඇති බවක්
    • ද නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.සිෙත් කියාකාරීත්වය දැනගැනීමට අසීරු වුවද,එය මැනීමට දුෂ්කර වුවදමෙනෝ සංජානන කියාකාරීත්වයක් නැතිබව ඔප්පුකිරීම සඳහා එය සාධකයක් කරගත ෙනොහැකිය.මනස පවතින බව හා එහි කියාකාරීත්වය අපට දැෙනන බව සැබෑ නමුත් එය බාහිර උපකරණවලආධාරෙයන් තහවුරුකර ෙපන්විය ෙනොහැකිය.එම ලක්ෂණය මෙනෝ සංජානනෙයහි පවතින එක්අනන තා හැඩතලයකි.සිත පවතින බව හා එහි කියාකාරීත්වය අපට දැනගත හැක්ෙක් එහි කියාවඅපට දැෙනන නිසාය.නැතෙහොත් සිත නිසා ඇතිවන වැටහීම් හා දැනීම් ලක්ෂණ මාර්ගෙයන් සජීවීෙතොරතුරු උකහාගත හැකිවීම නිසාය.නමුදු එය ඔප්පු කර දැක්විය ෙනොහැකිය.මන්ද සංෙව්දී බවටඋරුම දැනීම් ලක්ෂණ ෙභෞතික උපකරණවල මිණුම්දඩුවලට හසුනාවන බැවිනි.නමුදු එම ෙභෞතිකඋපකරණවලට ෙමොළෙය් විද ත් තරංග ෙහෝ හෘද ස්පන්දය හසුකර ගතහැකිය.සිත යනුෙවන් දැක්ෙවනුෙය් ෙමොළෙය් විද ත් තරංග කියාකාරීත්වය ෙහෝ හෘද ස්පන්දනය ෙහෝ ෙනොෙව්.එයින් බාහිරවූ යමක්ද ෙනොෙව්.සිත ඇතිබව හා එහි කියාකාරීත්වයක් ඇති බව ෙභෞතික උපකරණ ආධාරෙයන්මැන දැනගත හැකි ෙභෞතික පැතිකඩ (Physical Profile) වනාහී ෙමොළෙය් විද ත් කියාකාරීත්වයහා හෘද ස්පන්දයයි. යෙමකු මිය ගියබව ෙහෝ ජීවත්ව සිටිනබව ෙහෝ දැනගැනීම සඳහා ෛවදවිද ා ක්ෙෂේතෙය්දී එහි ෙභෞතික පැතිකඩ නිරතුරුව භාවිතා ෙව්.නමුදු දියුණු යැයි සම්මතවූ නූතනෛවද විද ාත්මක උපකරණ භාවිතාකර වුවද සිත හා එහි කියාකාරීත්වය සර්ව සම්පූර්ණෙයන්අවෙබෝධකරගත ෙනොහැකිය.මින් පැහැදිලිවනුෙය් සිෙත් කියාවන් පවතිනබව සැබෑ නමුදු එයවටහාගැනීමට ෙභෞතික මිණුමකින් ඔබ්බටවූ යාම අවශ බවයි. ෙමබඳු අවශ තාවයන් නිසා අදෙලෝකෙය් පාර ෙභෞතික විද ා ෙක්‍ෂේතය (Para physical Science)ෙබෙහවින් සංවර්ධනය වී තිෙබ්.පාරෙභෞතික ෙක්‍ෂේතයට අයත්වනුෙය් ෙභෞතික මිණුම් දඬුවලින් මැනගත ෙනොහැකි විෂයෙක්‍ෂේතයන් ගෙව්ෂණය කිරීමයි.ඒ අනුව සිත හා එහි කියාකාරීත්වයද පාරෙභෞතික විෂය ෙක්‍ෂේතයටඅයත් ෙලස සැලෙක්.මෙනෝවිද ාව අයත්වනුෙය්ද ෙමහි සඳහන් පාර ෙභෞතික විෂය ෙක්‍ෂේතයටය. ෙම් අනුව මිනිස් මනස පිළිබඳ පර්ෙය්ෂණ සිදුකිරීම හා නිරතුරු එහි පවර්ධනය ෙකෙරහිකටයුතු කිරීම මෙනෝ විද ා විෂය ෙක්‍ෂේතයට පැවරී ඇති එක් වගකීමක් බව අවධාරණය කළහැකිය.ෙබොෙහෝවිට අද නූතන ෙලෝකෙය් බටහිර රටවල විශ්වවිද ාලවල හා උසස් පර්ෙය්ෂණායතනවලඅධි මෙනෝවිද ා විෂය ෙක්‍ෂේතයට අයත් පර්ෙය්ෂණ විවිධ මට්ටමින් සිදුවනබව දැකගත හැකිය.එමපර්ෙය්ෂණ පතිඵල නූතන ජනසන්නිෙව්දන මාධ අතර ජනපියත්වෙයහිලා ගැෙනන අන්තර්ජාලවැනි විද ත් මාධ මඟින් දැකගත හැකිය.ෙනොදියුණු රටවල ජන සංස්කෘතිවල ආගමික අභිචාරවිධිතුළ පමණක් අර්ථකථනය කරදැක්වූ මිනිස් මනස නවීන පර්ෙය්ෂණාගාර විෂය ෙක්‍ෂේතයක් දක්වාසංවර්ධනයවීම නිසා එය හුෙදක් ආගමික පැතිකඩින් බැහැරව පර්ෙය්ෂණායත්මක ෙසේ අධ යනයකළහැකි පස්තුතයක් බවට පත්විය.එය අධිමෙනෝවිද ා ෙක්‍ෂේතෙයහි සුවිෙශේෂී දියුණුව උෙදස සිදුවූෙදයක් ෙලසද සැලකිය හැකිය.මන්ද ආගමික වපසරියතුළ පමණක් ෙකොටුවී පැවතීම එබඳු විෂයෙක්‍ෂේතයකට ගූඪ, මිථ ා හා පවාද එක්වී එය අසත ය ෙදසට තල්ලුවීයෑමට ෙබෙහවින් ඉඩකඩ තිබූබැවිනි.හුෙදක් මිනිස් මනස පිළිබඳ ගෙව්ෂණය මුලින්ම අරඹන ලද්ෙද් ආගමික සංස්ථා ඇසුෙරහිදීබව අමතක ෙනොකළහැකි කරුණකි.නමුදු ෙලෝකෙය් ආගම් ඉතා විශාල පමාණයක් ඇත.එබඳු වූඑක් ආගමකට පවා ඉතා විශාල පමාණයක් ආගමික සම්පදායන් ෙගොඩනැඟී තිෙබ්.නිදසුනක් ෙලසකෙතෝලික දහම හා බුදුදහම සලකා බැලිය හැකිය.කිස්තුස් වහන්ෙසේ විසින් ෙදසූ දහම එකක් වුවදඅනුගාමික පිරිස් එය අර්ථකථනය කරෙගන ඇති ආකාර විශාල පමාණයක් තිෙබ්.ෙම් ෙහේතුව නිසාකෙතෝලික ආගෙම් විවිධ සම්පදාය රාශියක් බිහිවී තිෙබ්.ඒ අතර සාම්පදායික හා නූතන මතවාදයන විවිධ පාර්ශවද දක්නට ලැෙබ්.බුදුදහමද මීට සමාන අයුරින් විවිධ සම්පදාය රාශියකට ෙගොනුවීතිෙබ්.ෙමහි පධාන පාර්ශව ෙදක ෙථේරවාද හා මහායාන යන්නයි.ෙම් පධාන පාර්ශව ෙදකද තවත්අනුකුඩා සම්පදායය වලට ෙගොනුවී තිෙබ්.ෙම් සියළු කරුණුවලට පධානතම ෙහේතුව බුද්ධ වචනයඅර්ථකථනයකිරීෙම්දී ඇතිවූ විවිධත්වයයි.ෙලෝකෙය් විද මාන සෑම ආගමික සම්පදායකම ෙමකීලක්ෂණ අඩුවැඩි ෙලස දක්නට ලැෙබ්.ඒ සෑම සම්පදායකම දක්වා ඇත්ෙත් සිය සම්පදායයපමණක්ම නිවැරදිබවත් ෙසසු සම්පදායන් අසත ය බවත්ය.ෙම් නිසා කිසියම් ආගමික සම්පදායක්මඟින් ඉගැන්ෙවන පතිපත්ති පාෙයෝගිකව තමන් විසින්ම අත්හදා බලා ඉතා නිවැරදි ෙලස කුමක්
    • සත අසත දැයි වටහාෙගන මිස අනුන් පවසන වදන් ෙකෙරහි විශ්වාසය තබා පමණක් එයනිවැරදි යැයි පිළිෙගන කටයුතු කිරීෙම් ඇති ෙදෝෂ සහිතබව මනාව ෙපනීයයි.ෙමබඳු ෙහේතු නිසාමිනිස් මනස අධ යනය කිරීෙම් වගකීම් මුළුමනින්ම එක්තරා ආගමික සම්පදායකට පැවරීෙම් ඇතිඅගතිගාමී ස්වරූපය ෙමහිදී මැනවින් පකට ෙව්.ෙම් නිසා නූතන ෙලෝකෙයහි අධිමෙනෝවිද ා විෂයපිළිබඳව අධ යන හා පර්ෙය්ෂණ කටයුතු සිදුවනුෙය් එය ආගමික වටපිටාවකින් විනිර්මුක්තෙකොටබව දැකගත හැකිය.බුදුදහෙම් පැරණිම ස්වරූපය තවමත් අන්තර්ගතව ඇත්ෙත් ෙථේරවාද සම්පදායතුළබව ෙපරඅපර ෙදදිගම ෙම් පිළිබඳ ශාස්තීය අධ යන හා පර්ෙය්ෂණ සිදුකළ විද්වතුන්ෙග් ෙපොදුනිගමනය වී තිෙබ්.ෙම් අතරිනුත් ලක්දිව මහාවිහාරීය සම්පදාය ඇසුෙර් සුරැකී පැවතුණු පාලිභාෂාමාධ ෙයන් පැවති බුදුදහම වඩාත් මුල්බුදුදහෙම් ස්වරූපෙයන් සුරැකී ඇතිබව ඒ විද්වතුන්ෙග් ෙපොදුආකල්පයයි.පාලි භාෂා මාධ ෙයන්ම පවත්වාගැනීමට ස්ථවිර භික්ෂූන්වහන්ෙසේලා වෑයම්කිරීමත්,අට්ඨකථා,ටීකා,ටිප්පණි වැනි ගන්ථ සම්පාදනෙයන් මුල්බුදුසමෙය් ෙපෞරාණිය හැඩය ආරක්ෂාකරගැනීමට වෑයම් කිරීමත් නිසා වර්තමානෙය් විද මාන නිවැරදි බුද්ධවචනෙය් ස්වරූපය පාලිතිපිටකදහම බව පිළිගත හැකිය.බුදුදහෙම් අන දාර්ශනික සම්පදායන්ට වඩා පාලි තිපිටකය ගුරුෙකොටගත් ෙථේරවාදී සම්පදාය ෙම් ෙහේතුව නිසා මුලික බුද්ධ වචනයට ආසන්න බැවින් වැඩිය.මානසිකපක්ෂය පිළිබඳව මුල් බුද්ධ වචනයට අනුකූලව විගහකිරීෙම්දී පාලි තිපිටකය ගුරුෙකොට ගැනීමටමයුහුසුළුවීම මඟින් බුද්ධ වචනය අත්තෙනෝමතික මතවාදවලින් විකෘතිවීම වළක්වා ගත හැකිය. අධි මානසික ෙක්‍ෂේතයට (Para Psychology) අයත් අතීන්‍දීය සංජානනය මඟින් ෙසසු පංචඉන්‍දියන් මඟින් උකහාගන්නා ෙතොරතුරුවලට වඩා විශාල පමාණයක ෙතොරතුරු ලබාගත හැකිය.ෙසසු පංච ඉන්‍දියන් මඟින් ෙතොරතුරු ලබාගැනීෙම්දී ඊට බලපාන විවිධවූ සීමා අතීන්‍දීය සංජානනයමඟින් ෙතොරතුරු ලබාගැනීෙම්දී බලෙනොපාන බව පැහැදිලිව දැකගත හැකිය.ෙමවැනි ලක්ෂණයන්අතීන්‍දීය සංජානනෙය් පවතින සුවිෙශේෂීතා ෙලස සැලකිය හැකිය.නිදසුනක් වශෙයන් සැලකීෙම්දීෙභෞතික ඇස මඟින් දෘෂ සංජානනය සිදුවීම ගත හැකිය.එහිදී ඇස මඟින් සිදුවන දෘෂ සංජානනකෘත යට විවිධ සීමා තිෙබ්.ෙභෞතික ඇසට ෙපනීම ලබාගැනීෙම්දී විවිධ සීමාවලට යටත්වීමට සිදුෙව්.සාමාන පියවි මිනිස් ඇසකට ෙපෙනන ෙද්වල සීමාවක් තිෙබ්.එෙසේම ෙපෙනන දුරපමාණයටඅනුවද සීමා සහිතබවක් ඇත.බිත්ති,පාකාර වැනි ස්වභාවික බාධාවන් නිසා ෙපනීමට බාධා ඇතිෙව්.එෙසේම කාලය (Time) යන සිව්වැනි මානෙයන්ද (Fourth Measurement) ෙපනීම සීමාවී තිෙබ්.කාලය මානයක් ෙලස සලකනුෙය් අතීතය, වර්තමානය හා අනාගතය යන කාලතයට එය සීමාවනබැවිනි.යෙමකුට වර්තමාන කාලෙය් පවතින ෙපනීම සීමාසහිතව දැකගත හැකිවුවද අතීතෙය් තිබූෙහෝ වර්තමානෙය් ඇතිවීමට ඉඩඇති ෙපනීම් වර්තමානයතුළ දැකගැනීමට ෙනොහැකිය.ඒ ඔහුෙග්ෙපනීමට කාලය යන මානෙයන් එල්ලවන ස්වභාවික බාධාවට ඇස යන ෙභෞතික ඉන්දිය යටත්වපවතින බැවිනි.ෙම් බාධා අතීන්‍දිය සංජානනය තුළ දැකගත ෙනොහැකිය.නැතෙහොත් ෙභෞතික ඇසටවඩා අඩුෙවන් ස්වභාවික බාධා අතීන්‍දිය සංජානනෙයහිදී කියාත්මකෙව්.අතීන්‍දීය සංජානනයට ඇතිවන ෙමබඳු බාධාවන් පවා හටගැෙනනුෙය් පුද්ගල ෙභ්දෙයහි පවතින විෂමතාව නිසා මිස අතීන්‍දීයසංජානනෙය් පවතින අඩුපාඩුවක් නිසා ෙනොවන බව දැනගැනීම වැදගත්ය.පුද්ගලෙයකුෙග් පියවිෙදෙනතට උරුමවූ ස්වභාවික අනන තා ලක්ෂණ අතීන්‍දීය සංජානනයටද අදාළව කියාත්මක වනබව සැලකිය යුතුය.ෙම් අනුව ජාති අන්ධ අෙයකුට දෘෂ අතීන්‍දීය සංජානනය ලබාගත ෙනොහැකිය.අතීන්‍දීය සංජානනය උපදවා ගැනීෙම්දී ඊට ජීව විද ාත්මක අනුබලයක්ද ලැබිය යුතු බව ෙම් අනුවපැහැදිලිය.ෙම් ජීවවිද ා අනුබලය නැතිවුවෙහොත් ෙකතරම් වෑයම් කළද අතීන්‍දීය සංජානන ශක්තියඋපදවාගත ෙනොහැකිය.ෙකෙනකු උපතලැබීෙම්දී ෙමොළෙය් ෙපනීමට ෙහෝ ඇසීමට ෙහෝ රසවිඳීමටෙහෝ ආඝාණ දැනීමට ෙහෝ ස්පර්ශ දැනීමට ෙහෝ මානසික අරමුණු දැනගැනීමට අදාළ පෙද්ශ නිසිෙලස වර්ධනය වියහැකි ශක තාවයක් පැවතීම අත වශ ය.තිෙහේතුක පටිසන්ධිය නමින් බුදුදහෙම්හැඳින්ෙවනුෙය් ෙමකී ජීවවිද ාත්මක ශක තාවය සහිතව සිදුවන උපතයි.මීට ෙපර සසෙර් සිදුකළපින්බලය පැවතිය යුතුය.එෙසේම සසෙර්දී අතීන්‍දීය සංජානනය උපදවා මැනවින් පුරුදු පුහුණු කරතිබීමද වර්තමාන භවෙය් එකී ශක්තිය යළි පුබුදුවා ගැනීමට ෙනොමඳ පිටිවහලක්ද ෙව්.මිනිස් ආත්මභාවය ලැබීෙම්දී ද්විෙහේතුක කුශල ශක්තියක් ලබාඇති පුද්ගලයින්ෙග් මානසික ශක්තිය හා ඉන්‍දීය
    • ශක්තිය තිෙහේතුක කුශල ශක්තියකින් උපතලැබූවන්ෙග් මානසික ශක්තිය හා ඉන්‍දීය ශක්තිය තරම්පබල නැත.ෙම් ෙහේතුව නිසා එබඳු ද්විෙහේතුක පුද්ගලයින්ට අතීන්‍දීය සංජානන ශක්තිය උපදවාගතෙනොහැකිය.ඔවුන්ට ලබාගත හැකි මානසික ශක්තිය එක්තරා සීමාසහිත බවකින් ෙමපිටට යාහැකිදෙනොෙව්.ෙම් නිසා තිෙහේතුක උත්කෘෂ්ට කුශල ශක්තියක් ලැබූවන්ට විනා ෙසසු අයට ධ ාන මාර්ගඵල ආදිය උපදවාගත ෙනොහැකි යැයි ෙපොදු පිලිගැනීමක් තිෙබ්.මන්ද ධ ාන මාර්ගඵල වනාහී එක්ආකාරයක අතීන්‍දීය සංජානන හැකියාවක් වන බැවිනි.එබඳු ෙද් උපදවා ගැනීමට සසර කරන ලද්දාවූ පුණ ශක්තිය හා අතීන්‍දීය සංජානන හැකියාව වර්ධනයකර ලැබූ තදබල පුහුණුවක් තිබිය යුතුය. තිෙහේතුක පටිසන්‍ධියකින් උපත ලැබූ පුද්ගලෙයකු අතීන්‍දීය සංජානන හැකියාව ලබා දෘෂහැකියාවට අදාළ මානසික ශක්තිය ෙගොඩනඟා ගතෙහොත් ඔහුට බිත්ති,පාකාර ආදිෙයන් ආවරණයවී ඇති සාමාන මිනිස් පියවි ෙදෙනකට ෙගෝචර ෙනොවන සියළු ෙද් දැකීෙම් හැකියාව ඇතිෙව්.එහිදී සාමාන පියවි මිනිස් ෙදෙනතට යමක් දර්ශනයවනුෙය් ඒ වස්තුෙව් ගැටී පරාවර්තිතවූ ආෙලෝකකිරණ යළි ඇෙසේ කාචයතුළින් දෘෂ්ටි විතානය මත පතිතෙව්.ෙමය ඇතිවනුෙය් සත පතිබිම්බයටඅදාළ යටිකුරු පතිබිම්බයක් ෙලසටය.ඇෙසේ කාචය තුළින් ෙපරී ඇස තුළට ගමන්කරන ආෙලෝකකිරණ ඇෙසේ පිටුපස ෙකොටෙසේ තිරය මත යටිකුරු පතිබිම්බයක් සාදයි.ෙම් ෙකොටස හා ෙමොළෙයහිෙපනීමට අදාළ ෙකොටස සමඟ අතිවිශාල ස්නායු පමාණයකින් සමන්විත ස්නායුරැහැනක් සම්බන්ධෙව්.ෙමය පධාන දෘෂ්ටි ස්නායුව සමඟ ෙමොළෙය් දෘෂ සංජානනට සම්බන්ධ පෙද්ශය ෙකෙර්.එහිදීඇසට ලැෙබන සැබෑ පතිබිම්බවලට සමාන යටිකුරු පතිබිම්බ යළි ආපසු කියවීමකට ලක්ෙකෙර්.දෘෂ්ටි ස්නායුව තුළින් ගමන්ගන්නා දෘෂ සංඥා ෙමොළෙය් අදාළ පෙද්ශකරා ළඟාවීෙමන් පසු එමසංඥාවන්හි ගැබ්ව ඇති ෙපනීමට අදාළ සංඥා ෙමොළය විසින් පරිවර්තනයකර දකින වස්තුව කුමක්දැයි වටහාගැනීමට සමත්ෙව්.ෙම් වටහාගැනීමට අතීන්‍දීය සංජානනය සම්බන්ධෙව්.සැබවින්ම ෙමහිදී අතීන්‍දීය සංජානනය සම්බන්ධවනුෙය් අභ න්තර මධ ෙමොළෙය් සෘජු කියාකාරීවය සමඟද එෙසේනැති නම් ෙමොළෙයහි දෘෂ සංජානනයට සම්බන්ධ ෙකොටස සමඟදැයි මෙනෝවිද ාඥයින් අතරදැනට දිගු කලක පටන් කතිකාවතක් ඇතිව තිෙබ්.එෙහත් ෙම් දක්වා ඊට නිශ්චිත විසඳුමක් ෙසොයාගැනීමට ඔවුන් අෙපොෙහොසත්ව සිටිනබව ෙහළිෙව්.යම් ෙහයකින් දෘෂ අතීන්‍දීය සංජානනය සමඟසම්බන්ධවනුෙය් අභ න්තර මධ ෙමොළය නම් ජීවවිද ාත්මක ලබන ෙපනීෙම් හැකියාව තිබිෙම්ඇති වැදගත්කමක් ඊට ෙනොතිබිය යුතුය.නමුදු සැබෑ තත්වය නම් යෙමකුට දෘෂ අතීන්‍දිය සංජානනහැකියාව ලැබීමට ජීවවිද ාත්මක ෙපනීම තිබීම අත වශ සාධකයක් බවයි.ෙම් ෙහේතුව නිසා මීටසම්බන්ධවනුෙය් අභ න්තර මධ ෙමොළ ව හෙය් කියාකාරීත්වය ෙනොව ෙමොළෙය් ෙපනීමටඅදාළ ෙකොටසබව තවත් විද ාත්මක පිලිගැනීමකි.ෙමොළෙය් ෙපනීමට අදාළ ෙකොටස දෘෂ අතීන්‍දියසංජානනය සමඟ සම්බන්ධ වන්ෙන් නම් ෙභෞතික ඇසට අදාළවන විවිධ සීමාකාරී සාධක ඊටදඅදාළවියයුතුය. නමුදු පුද්ගල හැකියා අනුව විද මාන විවිධත්වය මිස දෘෂ අතීන්‍දීය සංජානනෙයහිඑබඳු සීමාසහිත ස්වභාවයක් දක්නට නැත.ෙම් ෙහේතු නිසා සැබවින්ම දෘෂ අතීන්‍දීය සංජානනසමඟ සම්බන්ධතාව දක්වනුෙය් අභ න්තර මධ ෙමොළයද,නැතෙහොත් ෙමොළෙය් දෘෂසංජානනයට අදාළ ෙකොටසද, එෙසේත් නැතෙහොත් ෙභෞතික ඇස පමණක්මදැයි තරමකගැටළුවකට අපට මුහුණපාන්නට සිදුෙව්. ෙම් ගැටළුව දෘෂ අතීන්‍දීය සංජානන සම්බන්ධෙයන්පමණක්ම ෙනොව ශවණ,මනන ආදී වශෙයන් සෑම අතීන්‍දීය සංජානනකටම පාෙහේ ෙපොදුෙව් අදාළවන කරුණකි. ෙමබඳු අතීන්දීය සංජානන වර්ග පහක් පිළිබඳව පංච අභිඥා නමින් බුදුදහෙම් දක්වා තිෙබ්.එනම් ඉද්ධිවිධ ඥානය,දිබ්බෙසෝත ඥානය,පරචිත්තවිජානන ඥානය,පුබ්ෙබ්නිවාසානුස්සති ඥානයහා දිබ්බචක්ඛු ඥානය එම අභිඥා වර්ග පහයි.ෙමකී අභිඥා ලැබීමට ෙලෞකික ධ ාන ඉපිදවියයුතුය.අභිඥා ලබාගැනීමට කැමති පුද්ගලයා විසින් ඊට නියමිත අවශ තා සම්පූර්ණ කළයුතුය.ඔහු විසින්පඨවි,ආෙපෝ,ෙත්ෙජෝ හා වාෙයෝ යන භූත කසිණ සතෙරහි හා නීල,පීත,ෙලෝහිත හා අවදාත යනාදීවූ වර්ණ කසිණ සතෙරහි යන අටවැදෑරුම් කසිණවල ෙවන් ෙවන්ව අෂ්ට සමාපත්ති ඉපිදවියයුතුය.ෙමහි සඳහන් අෂ්ට සමාපත්ති නම් පඨම,දුතිය,තතිය,චතුත්‍ථි නැමැති රූපාවචර ධ ාන සතර සමඟ
    • ආකාසනඤ්චායතන, විඤ්ඤාණඤ්චායතන, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන, ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයන අරූපාවචර ධ ාන සතරයි.ෙමෙසේ උපදවාගත් අෂ්ට සමාපත්ති ධ ාන ශක්තියවුවද ෙමහි පහතසඳහන් කමෙව්දය භාවිතෙයන් ෙනොෙසල්වන පරිදි සවිමත්කරගත යුතුබව දක්වා තිෙබ්.එනම් ෙම්ෙලෞකික ධ ාන ශක්තිය දැඩි වැරවෑයෙමන් කමානූකූල අයුරින් ගුරු ඇසුර නිසි පරිදි ලබාගනිමින්විෙව්කීව විවිධ ආකාරවලින් පුහුණු කරගත යුතුබව දක්වා තිෙබ්.ෙමහි සඳහන්වන කසිණානුෙලෝමයන කමෙව්දෙය්දී මුල සිට අග දක්වා කසිණ පිළිෙවලින් ධ ාන උපදවා ඉන් අනතුරුව ෙත්ෙජෝකසිණෙය් ෙම් අයුරින් අට කසිණෙය්ම සිය දහස් වාරයක් ධ ානයට සමවදිනු ලැෙබ්. කසිණපටිෙලෝම නමැති කමෙව්දෙයහිදී ඉහත කමෙයහි විෙලෝමය සිදුෙකෙර්.එනම් අග සිට මුල දක්වාකසිණ පිළිෙවලින් ධ ානයට සමවැදීමයි.පළමුෙවන්ම ඕදාත කසිණෙය්, ෙදවනුව ෙලෝහිතකසිණෙය්, ෙතවනුව පීත කසිණෙය් සිව්ෙවනුව ඕදාත කසිණෙය් ආදී වශෙයන් අනුපිළිෙවලින් අගසිට මුල ෙතක් සිය දහස් වාරයක් ධ ානයට සමවැදීම ෙව්. කසිණානු -ෙලෝමපටිෙලෝම නම් කමෙව්දෙය්දී මුල සිට අග දක්වා කසිණ පිළිෙවලින් ධ ාන උපදවා යළිත් අනුපිළිෙවලින් අග සිට මුලෙතක් සිය දහස් වාරයක්එෙසේම කසිණ පිළිෙවලින් ධ ාන ඉපිදවීමයි.ඣානානුෙලෝම නම් කමෙව්දෙය්දී පථම ධ ානෙය් සිට ධ ාන අනුපිළිෙවලින් ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය දක්වා සමවැදීමයි.ඣාන පටිෙලෝම නම් ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙය් සිට පථම ධ ානය දක්වා අනුපිළිෙවලින් සමවැදීමයි.ඣානානුෙලෝමපටිෙලෝම නම් ධ ාන අනුපිළිෙවලින්මුල සිට අග දක්වාදයළි අග සිට මුල දක්වාද සමවැදීමයි.ඣානුක්කන්තික නම් ධ ාන එකක් හැර එකකට සමවැදීමයි.පඨවි කසිණෙය් පථම ධ ානයට සමවැද යළි එහිම තෘතිය ධ ානයට සමවැද එය අත්හැරදමා යළිඳුආකාසානඤ්චායතනයටද ඉන් අනතුරුව ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයටද සමවැදීමයි.අෙපෝ කසිණාදීෙසසු කසිණවලද ෙමෙසේම ධ ානයට සමවැදීමයි.කසිණුක්කන්තික නම් කසිණ එකක් හැර එකක්යනාදී වශෙයන් සමවැදීමයි.පඨවි කසිණෙයහි පථම ධ ානයට සමවැද යළිත් ෙත්ෙජෝකසිණෙයහිද යළි නීල කසිණෙයහි පථම ධ ානයට ෙම් අයුරින්ම සමවැදීමයි.ද්විතීය ධ ානෙයහිදෙම් ෙලසම සමවදිනු ලැෙබ්.ඣානකසිණුක්කන්තිකනම් ධ ාන හා කසිණ ෙදෙකොටසම එකක්හැර එකකට සමවැදීමයි.පඨවි කසිණෙයහි පථම ධ ානයට සමවැද යළි ෙත්ෙජෝ කසිණෙයහිතෘතීය ධ ානයට සමවැදීම ආදී වශෙයනි.අඞ්ගසඞ්කන්තික නම් අඞ්ග පිළිෙවලින් සමවැදීමයි.පඨවි කසිණෙය් පථම ධ ානයට සමවැද එහිම ද්විතීය ධ ානාදියටද සමවැදීමයි. ආරම්මණසඞ්කන්තික නම් ආරම්මණ පිළිෙවලින් සමවැදීමය.ෙම් අනුව පඨවි කසිණෙය් පථම ධ ානයටදසමවැද ආෙපෝ කසිණාදිෙය්ද පථම ධ ානයට සමවැදීමයි.ෙසසු ධ ානවලද ෙමය අනුගමනයෙකෙර්.අඞ්ගාරම්මණසඞ්කන්තික නම් අඞ්ග අරමුණු ෙදකම ඒකාන්තරික වශෙයන් සමවැදීමය.පඨවි කසිණෙය් පථම ධ ානයට සමවැද ආෙපෝ කසිණෙය් ද්විතීය ධ ානයටද ෙත්ෙජෝ කසිණෙය්තෘතීය ධ ානයටද සමවැදීමයි. ෙසසු ධ ානවලද ෙම් කමයම භාවිතාෙව්.අඞ්ගවවත්‍ථාපන නම්පථම ධ ානය පංචාංගිකය යනාදී වශෙයන් අංගමාත ෙමෙනහි කිරීමයි.ආරම්මණවවත්‍ථාපන නම්ෙමය පඨවි කසිණය, ෙමය ආෙපෝ කසිණය යනාදී වශෙයන් ආරම්මණ මාත ව වස්ථා කිරීමයි.කසිණ අරමුණු ෙකොට උපදවාගන්නා ධ ාන හා කසිණ ෙමෙසේ මනාව පගුණ කරනුෙය් එහි සිතමෘදු හා කර්මණ ෙලස තබාගැනීමටය.ෙමෙසේ කසිණ හා ධ ාන මනාව පගුණෙකොට මිසනැතිනම් ෙකෙසේවත් සෘද්ධි ලැබිය ෙනොහැකිය. අධිට්ඨාන සෘද්ධි, විකුබ්බන සෘද්ධි, මෙනෝමය සෘද්ධි, ඤාණවිප්ඵාර සෘද්ධි, සමාධිවිප්ඵාරසෘද්ධි, අරිය සෘද්ධි, කම්මවිපාකජ සෘද්ධි, පුණ වත් සෘද්ධි, විජ්ජාමය සෘද්ධි හා පෙයෝග සෘද්ධි ෙසේසෘද්ධි දහයක් පිළිබඳ බුදුහෙම් සඳහන්ය.ෙමහි අධිෂ්ඨාන ෙසේ ඇතිවන සෘද්ධි අධිට්ඨාන සෘද්ධියයි.තමා ෙදෙදෙනකු තිෙදෙදකු සියෙදෙනකු දහසක් ෙව්වායි ඉටාගත් විට එෙසේම සිදුෙව්.සිය පකෘතිවූසිරුර හැර ෙවනත් ස්වරූපයකින් ෙපනී සිටීම විකුබ්බන සෘද්ධියයි.සිය බාහිර ෙපනුම සෙතකු ෙහෝෙවනත් ස්වරූපයකට පරිවර්තනය කිරීම මින් සිදුෙව්.සිය සිරුරතුළ ෙවනත් මෙනෝමය සිරුර මවාෙපන්වීම මෙනෝමය සෘද්ධියයි.ෙමය සිදුකිරීෙම්දී සිය සිරුර සිදුරක් ෙව්වා යැයි ඉටා එහි ෙවනත්සිරුරක් මවා සිය සිරුෙරන් මැවූ සිරුර පිටතට ඇද දැක්වීම ෙමහිදී සිදුෙව්.ඥානානුභාවෙයන් දක්වාසිටින සුවිෙශේෂී සෘද්ධිය ඤාණවිප්ඵාර සෘද්ධියයි.බක්කුල හිමි,සංකිච්ච හිමි හා භූතපාල දරුවා සිය
    • මරණෙයන් වැළකුෙණ් ෙම් සෘද්ධිය නිසාය.ඒ ආත්මභාවයතුළ රහත්වීමට පින්ඇති උතුෙමෝ කවරවූ විපතකින් ෙහෝ සිය දිවි ගලවාගැනීමට සමත්ෙවති.සමාධි බලෙයන් ඇතිවන්ෙන් සමාධිවිප්ඵාරසෘද්ධියයි.සැරියුත් හිමි සඳපහෙන් යෙකකු හිසට දුන් පහරින්ද,සඤ්ජීව හිමි ෙගොපලුන්ෙග් ගිනිදැලිවලින්ද,ඛාණුෙකොණ්ඩඤ්ඤ හිමි පල්ෙහොරුන් විසින් සිරුර මතතැබූ බඩුවල බරින්ද,උත්තරා නම්සිටු දියණිය සිරිමා නැමැති ස්තිය විසිකළ උණු ෙතල්වලින්ද,සාමාවතිය උෙද්න රජු විදි හී පහරින්දවැළකුෙණ් සමාධිවිප්ඵාර සෘද්ධිය නිසාය.සිය සිත වසඟ කළ ආය යන් විසින් පිළිකුළ් අරමුණුවලවුවද ෙනොපිළිකුල්බව සැලකීම ආදිය ආය සෘද්ධියයි.ෙම් උතුෙමෝ පිළිකුල් අරමුණු හමුවූ අවස්ථාවල එහි ෙමත් වඩා ෙහෝ ධාතු වශෙයන් සලකා ෙහෝ එහි ෙනොපිළිකුල් බව අරමුණුකර ගනිති.පක්ෂිහා ෙදවි ෙද්වතාවන්ෙග් අහස් ගමන් ආදී ෙද් කම්මවිපාකජ සෘද්ධියයි.චකවර්තී රජවරුන්ෙග් අහස්ගමන් ආදිය පුණ සෘද්ධියයි.එෙසේම ෙමණ්ඩක,ෙජෝතිය,ජටිලක,ෙඝෝෂිතාදීන් විවිධ අනුහස්වර්ගදපුණ සෘද්ධියට ගැෙන්.ගගණ තාක්ෂණය උපකාරී කරෙගන සිදුකරන අහස් ගමන් ආදිය විද ාමයසෘද්ධියයි.එෙසේම විවිධ කියා සැලකිලිමත්ව මනාව කිරීම නිසා සමෘද්ධිමත්වීම පෙයෝග සෘද්ධියයි.ෙනක්ඛම්ම සංකල්පය නිසා කාමච්ඡන්දය පහාණයෙව්.අර්හත් මාර්ග ඥානෙයන් සියළු ෙකෙළස්පහාණයෙව්.විවිධ ශිල්ප කර්මාන්ත නිසා ඒවා මනාව සිදුවීම පෙයෝග සෘද්ධියට ඇතුළත්ය. සෘද්ධිවිධි දහය අතුෙරන් සිය මානසික ශක්තිය පදනම් කර ෙගන ලැබිය හැක්ෙක් අධිෂ්ඨාන, විකුබ්බන,මෙනෝමය යන සෘද්ධි තුන පමණි.එෙසේම සෘද්ධිය පිලිබඳ භූමි සතරක්ද,පාද සතරක්ද,පද අටක්ද,මුල් දහසයක් ඇත. ෙමහි භූමි සතර නම් පඨම ධ ානෙයහි පටන් චතුත්‍ථ ධ ානය දක්වා ඇතිධ ාන සතරයි. පාද සතර නම් ඡන්‍ද සෘද්ධිපාද, වීරිය සෘද්ධිපාද, චිත්ත සෘද්ධිපාද, වීමංස සෘද්ධිපාදයන්නයි.එෙසේම ෙමහි සඳහන් පද අට නම් ඡන්‍ද සමාධි, වීරිය සමාධි, චිත්ත සමාධි, වීමාංසා සමාධියන්නයි. ෙමහි සඳහන් මුල් දහසය මඟින් චිත්ත ගති ස්වභාවය ධ ාන උපදවීමට හැකිවන ෙලසසකස් කරන බව විශුද්ධි මාර්ගය අනුව ෙපනී යයි. අතීන්‍දීය සංජානනය නිරුත්සාහකව ෙනොලැෙබ්.කිසියම් ෙවෙහසක් දරා එය ලබාගැනීමටඋචිත ස්වරූපයකට සිය කායික මානසික හැඩය සකස්කර ගත යුතුය.ෙම් කායික මානසික හැඩයසකස් කරගැනීෙම් කාර්යය හැඳින්ෙවනුෙය් ෙලෞකික ධ ාන උපදවා ගැනීම යනුෙවනි.ක්ෂණිකවෙම් තත්වය ලබාගත ෙනොහැකිය.දිගු කලක් කමිකව කායික මානසික ස්වරූපය අතීන්‍දීය සංජානනපැතිකඩ උපදවා ගැනීමට උචිත ආකාරයකට සූදානම් කරගත යුතුය.ඒ සඳහා දැරිය යුතු අති මහත්වූ ෙවෙහස ෙලෞකික කිසිදු කාර්යයකට දැරිය යුතු ෙවෙහසට වඩා ඉතා විශාලය.ෙම් නිසා ෙමබඳුවූශක්ති උපදවිය හැක්ෙක් ඉතා දැඩි ෙවෙහසක් හා කැපවීමක් දරා කටයුතු කළහැකි ෛධර්යවන්තවූඅෙයකුට බව පැහැදිලිය.ෙකතරම් දැඩි ෙවෙහසක් කැපවීමක් දරා කටයුතු කළද ඒ සඳහා අවශ වූපුණ ශක්තිය නැති අෙයකුෙග් උත්සාහය වුවද ඒ භවෙය්දී සඵල කරගැනීමට ඉඩකඩෙනොලැෙබ්.අතීන්‍දීය සංජානනය පධාන වශෙයන්ම මානසික පැතිකඩ හා බැඳී පවතින බවසැබෑවකි.නමුදු ඒ මානසික පැතිකඩ දියුණු කරගැනීෙම්දී අනිවාර්යෙයන්ම කායික පැතිකඩද ඊටඅනුරූපව සකස්විය යුතුමය.නැතෙහොත් ඒ ෙයෝගාවචරයාෙග් උත්සාහය ව වර්ථවී යයි.නිදසුනක්ෙසේ පථම ධ ානෙය් සිට අනුකමෙයන් ඊට ඉහළ ෙලෞකික ධ ාන මට්ටම් කරා පෙව්ශවීෙම්දී දිගුකලක් එක් ඉරියව්වක සිටීමට සිදුවිය හැකිය.එහිදී ඇතිවන ශාරීරික අවශ තා ක්ෂණිකවඉටුකරගත හැකි ෙනොවියහැකිය. එහිදී ඇතැම්විට ආහාර පාන ගැනීම,ශරීර කෘත ,සිරුර පිලිදෑගුම්කිරීම බඳු කායික අවශ තා වුවද ඉටුකරගත හැකිවනුෙය් වඩ වඩා උසස් ධ ාන මට්ටම් කරාපැමිණීෙම්දී අනුකමෙයන් සීමාවන කාලසීමාවක් යටෙත් වියහැකිය.අවසාන ෙලෞකික ධ ානමට්ටමවූ නිෙරෝධ සමාපත්තිෙය්දී සත් දිනක් ආහාර පානාදිෙයන් වැළකී සිටිය හැකිබව දක්වාඇත.සාමාන පියවි මිනිෙසකුට එෙසේ කළ ෙනොහැකිය.නමුදු මරණයට පත්ෙනොවී ආශ්වාසපාශ්වාස පවා ෙනොකර ආහාර පානාදිෙයන් වැළකී එෙසේ සිටීමට නම් ෙකොතරම් මානසිකශක්තියක් පැවතියද ඊට අනුරූපවන කායික පසුබිමක් තිබිය යුතුමය.එබඳු කායික පසුබිමක්යෙමකුට එක්වරම ඇතිකර ගතෙනොහැකිය.පථම ධ ානෙය් පටන් අනුකමෙයන් ඉහළ ධ ානමට්ටම් කරා පැමිෙණෙම්දී උසස්වන මානසික පසුබිමට සමගාමී ෙලස කායික පසුබිමදසකස්වීමක් ෙමහිදී සිදුවන බව සැලකිය යුතුය.ඊට ස්නායු කියාකාරීත්වය,මධ ය ස්නායු පද්ධතිය
    • යටෙත් පාලනය වන ආශ්වාස පාශ්වාසය,රුධිරයට අම්ලකර වායුව අඛණ්ඩ ෙලස ලබාගතයුතුවීෙම් අවශ තාව,ෙමොළෙය් තරංග කියාකාරීත්වය,ෙද්හෙය් ෙහෝෙමෝනවල කියාකාරීස්වභාවය,ෙමොළ අභ න්තරෙය් ස්නායු සම්ෙපේෂණ කාර්යයට සම්බන්ධ රසායනික සමතුලිතතාවයආදී කායික පසුබිමට අදාළ ෙබොෙහෝ ෙද් මානසික පසුබිමට අදාළව ෙවනස්විය යුතුය.නැතෙහොත්මහත් ෙවර වෑයෙමන් ලඟාකරගත යුතු යැයි සලකන උසස් මානසික මට්ටම් ෙවත ළඟාවීෙම්දී යම්ගැටළු ඇතිෙව්.ෙම් නිසා අතීන්‍දීය සංජානනෙය්දී අෙප්ක්ෂා කරන එකී මානසික පසුබිමට ගැලෙපනඅයුරින් කායික පසුබිම සකස් කරගත යුතුෙව්.ෙලෞකික ධ ාන මට්ටම්වලදී යටපත් කරගනුලබනඅහිතකර මානසික ලක්ෂණවලට සැසෙඳන පරිදි ඉහතකී අහිතකර කායික ලක්ෂණද අවමකරගතයුතුෙව්.නිදසුනක් ෙලස ෙකෝපය ඇතිවීම හා ඇනඩලීන් ෙහෝෙමෝන සාවයවීම අතර සබඳතාවයක්ඇත.එෙසේම ෙටස්ෙටස්ටෙරෝන්, ෙපොෙජස්ටන් හා ෙපොලැක්ටික් වැනි ලිංගික ෙහෝෙමෝන සාවයවීමහා කාමුක හැඟීම් ඇතිවීම අතර සබඳතාවයක් ඇත.ෙමබඳු හැඟීම් අඩුවීෙම්දී කායිකව පවා ෙවනස්කම් ඇතිෙව්.එෙසේම එක්වරම ෙමබඳු කායික ෙවනස්කම් ඇතිෙනොෙව්.මානසික මට්ටම උසස්වීෙම්දී කායික පසුබිමට ඒවා බලපාන්ෙන් කමානූකූලව ෙසමිනි. 4.2.අතීන්දීය සංජානනය ඇතිවන ආකාර අතීන්‍දීය සංජානනය ෙලෞකික මට්ටෙම්දී සෘද්ධිබලය හා අභිඥා ෙසේ මූලික ෙකොටස් ෙදකක්යටතට ෙබදා දැක්විය හැකිය.ෙමහි සෘද්ධිබල හා ඒවා ලබා ගන්නා කමෙව්ද ෙමහි ඉහතින් දක්වනලදී.සෘද්ධි බල ෙසේම අභිඥා ද මානසික ශක්තිය උසස් කිරීම තුළින් ලැබියහැකි අතීන්‍දීය සංජානනවිෙශේෂයකි.ෙමහිදී සාමාන මිනිෙසකු සතුව පවතින පියවි ඉන්‍දීය ශක්තිය අභිබවා සුවිෙශේෂී අයුරින්කටයුතු කළහැකි මානසික හැකියාවක් ලබාගත හැකිය.සාමාන මිනිස්බලය ඉක්මවා යන ෙවනත්ඕනෑම ශක්තියක් ෙසේම මානසික ශක්තියද වැයකළ යුතුවනුෙය් පහත් ලාභ සත්කාර සම්මාන වැනිපටු අරමුණු ඉටුකරගැනීෙම් අෙප්ක්ෂාෙවන් ෙනොෙව්.මානසික ශක්ති විෙශේෂයක් බැවින් ෙමවැනිෙද්වලදී ෙච්තනාෙව් වැදගත්කම සෑම අවස්ථාවකදීම මතුෙව්.ෙච්තනාව යහපත් නම් ෙමබඳු කිසිදුශක්තියක් උපදවා ගැනීමට පැකිලිය යුතු නැත.නමුදු ෙච්තනාව අයහපත් නම් ඇතැම් අවස්ථාවලදීෙමබඳු කියාවල නිරතවන අයට ෙච්තනාෙව් පබලබව මත ඊට අයහපත් පතිවිපාක ෙගවීමට සිදුවියහැකිය.මිනිස් ෙලොව ජීවත්වන මිනිසුන්ෙග් සිතිවිලි වඩාත් සංකීර්ණවී අයහපත්වන කාලවකවානුවතුළ බහුතර පිරිසක් යහපත් ෙච්තනා ෙපරදැරිව කියාකරතැයි අෙප්ක්ෂා කළ ෙනොහැකිය.එබැවින්තත් කාලවකවානුව තුළ කිසිෙවකු යමක් සිදුකරන්ෙන්ම ලාභ සත්කාර ෙපරදැරිවමය.එබැවින්මඑවැනි කාලවකවානුවක් පවතින සමයක මිනිසුන්ෙගන් සර්වසාධාරණ යහපත් ෙච්තනා අෙප්ක්ෂාකළ ෙනොහැකිය.සෘද්ධිබල,ෙලෞකික ධ ාන,අභිඥා හා මාර්ගඵල ආදිය පිළිබඳවද කිව යුත්ෙත් ඊටසමාන ෙදයකි.එනම් ෙමකල එබඳු අතීන්‍දීය සංජානන හැකියා ලබාගත හැකිද යන්න සැලකිය යුතුවන්ෙන් ෙමකල ජීවත්ව සිටින මිනිසුන්ෙග් චර්යා රටාවට සාෙප්ක්ෂ අයුරින් විනා බුදුරදුන් දිවමන්කාලෙය් පැවති කාලවකවානුවට උචිත අයුරින් ෙනොෙව්.අද ඇත්ෙත් ෙභෞතික තාක්ෂණික දැනුමඋසස් ෙකොට සලකන සමාජයකි.පුරාණෙය් අතීන්‍දීය සංජානන මඟින් ලබාගන්නා ලද දැනුම නූතනයුගෙය් ලබාගනුෙය් නවීන තාක්ෂණය භාවිතාෙකොට නිපදවන ලද ෙභෞතික ෙමවලම් ආධාරෙයනි.ෙම් මඟින් ඉන්‍දියන් මඟින් ලබාගත ෙනොහැකි විවිධ විස්මිත ෙද් කිරීෙම් හැකියාවක් තිෙබ්.එනිසාමඅද අතීන්‍දිය සංජානනය මඟින් එබඳු ෙද් ලබාගැනීෙම් අවශ තාවයක් මානව සමාජෙය් නැතිවෙගොස් ඇත.ෙමයද එක් අතකින් අතීන්‍දීය සංජානන හැකියා ෙකෙරහි පැවති සමාජ උනන්දුව අඩුවීමෙහේතු වී ඇතිබව ෙපනී යයි.ෙකෙසේ ෙහෝ අතීන්‍දීය සංජානනය ලබාගැනීෙම්දී හා ඒවා කියාත්මකකිරීෙම්දී පිළිපැදිය යුතු නිශ්චිත සදාචාරාත්මක රාමුවක් හඳුන්වා දී තිෙබ්.විවිධ ආගමිකසම්පදායන්හි දක්වා ඇති අභිචාර විධිවල හා පිළිෙවත්වල අඩුවැඩි වශෙයන් ෙවනස්කම් විද මානවුවද හුෙදක් බාහිරව මිස අභ න්තරගතව එතරම් කැපී ෙපෙනන ෙවනසක් ඇතැයි තහවුරු කළෙනොහැකිය.එෙසේම එම අභිචාර විධි හා පිළිෙවත් සාරධර්මවල මිස සදාචාර රාමුෙව් විද මානවූෙවනසක් ෙලසද නිර්ණය කළ ෙනොහැකිය.අෙනක් අතට එබඳු සදාචාර රාමුවකට අනුගතවී මිස
    • ඊට පරිබාහිර කිසිදු කමයක් අතීන්‍දීය සංජානන හැකියාව ලැබීම පිණිස නැත.අතීන්‍දීය සංජානනහැකියාව ලැබීෙම් පධාන යතුර ඇත්ෙත් යෙමකු සදාචාර රාමුවට අනුගතවීම මත වන ෙහයිනි.එයදසාමාන ෙයන් මිනිෙසකු ෙසේ ෙනොව මනුෂ ත්වයට වඩා උසස් පතිපත්ති රාමුවක පිළිෙවත්සමූහයක් සිතතුළ පිහිටුවා ගැනීමටද අතීන්‍දීය සංජානන හැකියාව ලැබීමට අෙප්ක්ෂා කරන්ෙනකුටසිදුෙව්.ෙම් උසස් තත්වය ෙද්ව බහ්ම කායික ස්වරූපයට සමාන වූ උසස් මානසික මට්ටම් බවධර්මෙයහි දක්වා තිෙබ්.සාමාන මනුෂ මට්ටම දාන, සීල ආදියට වඩාත් බරවූ ස්වරූපයක් වනඅතර අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව අවධිකළ හැකි උසස් මානසික මට්ටම් ෙද්ව හා බහ්ම කායිකස්වරූපයට වඩාත් බරවූ ස්වරූපයක් ෙපන්නුම් ෙකෙර්.ෙම් බහ්ම කායික මට්ටම වනාහී ෙද්වකායික මට්ටෙම්ම එක්තරා උසස් ෙලෞකික ධ ාන තලයක් නිරූපණය ෙකෙරන්නකි.වඩා පුළුල්ෙලස සැලකූවිට බහ්ම කායික මට්ටම ෙද්වත්වෙය්ම එක්තරා පෙභ්දයක් ෙලස සැලකිය හැකිය.බහ්ම තලය අතිශයින් දියුණු මානසික මට්ටමකි.ෙලෞකික ධ ාන ලාභීව සිට ඒ ධ ාන වලින්ෙනොපිරිහී මියපරෙලොව ෙගොස් බහ්ම කායික සත්වයන් ෙසේ උපත ලබා අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවසහිත බහ්මයන්ට විවිධ සුවිෙශේෂී ෙද් සිදුකළ හැකිය. ෙමම සුවිෙශේෂී ධ ාන අභිඥා තත්වයන් කමිකව පිළිෙවත් පුරා වැර වෑයෙමන් උපදවා ගතයුතු තත්වයන්ය. ඇතැෙමකුට විවිධ අතීන්‍දීය සංජානන හැකියා උපතින් උරුම කරෙගන පැමිණියහැකි බවට සාධක නූතන ෙලෝකය තුළ සිදුවන විවිධ සිදුවීම්වලින් ෙපෙනන්නට තිෙබ්. බටහිරරටවල ෙමබඳු අතීන්‍දීය සංජානන හැකියාව පිළිබඳ පර්ෙය්ෂණ විශාල පමාණයක් සිදුකර තිෙබ්.අධිමානසික විද ාව (Para-Psychology) විෂය බිහිවී ඇත්ෙත් ෙමහි එක්තරා පතිඵලයක් වශෙයනි.අධිමානසික විද ා විෂය ක්ෙෂේතයටපවා විවිධ අවස්ථාවල මෙනෝ විද ාවට අයත් එක් ෙකොටසක් වූසායනික මෙනෝවිද ාෙව් (Clinical Psychology) උපකාරය ලබාගැනීමට සිදුව ඇත.එහිදී පුද්ගලෙපෞරුෂ භුමිකා පිලිබඳ සිදුකළ පර්ෙය්ෂණ පතිඵල වලට අනුව ෙමෙතක් සත කැයි පිලිෙගනපැවති ෙබොෙහෝ ෙභෞතික මතවාද රාශියක් බිඳ වැටී තිෙබ්.ධ ාන සෘද්ධිබල හා අභිඥා තත්වයන්පිළිබඳව ෙමෙතක් පැවති ආගමික අභිචාර විධි වලට සීමාවූ පිළිගැනීම් පද්ධතිය නූතන විද ාෙව්දියුණුවත් සමඟම යළිත් වරක් කාලෙය් වැලිතලාෙවන් මතුවීමට පටන්ෙගන ඇත.ෙමය අතීන්‍දියසංජානනය සම්බන්ධව වැදගත් සිදුවීමක් ෙලස සැලකිය හැකිය.සාමාන පුද්ගලයින්ට පවා ෙමමහැකියා විවිධ මට්ටම් වලින් පිහිටා තිබිය හැකිය.එෙසේම කමිකව පුහුණුකිරීම මඟින් ෙම් හැකියාවවර්ධනය කරගත හැකිය.ෙමොළෙය් එක් කියාකාරීත්වයක් තාර්කික සංජානනය හා සම්බන්ධය.ෙම්හැකියාව මඟින් ඉෙගනුම, මෙනෝචාලක හැකියාව, විමර්ශනය, බුද්ධිය හා තීරණ ගැනීම වැනි ෙද්සිදුෙකෙර්.ෙමොළෙය් අෙනක් කියාකාරීත්වය සම්බන්ධ වනුෙය් අතාර්කික සංජානන සමඟය.එබඳුහැකියා මඟින් තාර්කික ෙලස දත්ත ලබා ගැනීෙමන් පරිබාහිරව ඕනෑම ෙදයක් පිලිබඳ පුළුල් ෙලසඅර්ථකථනය කරගැනීෙම් හැකියාව මනසට ඇතිෙව්.ෙමොළෙයහි වම්පස අර්ධය සාමාන තාර්කිකසංජානනයටත් දකුණු පස අර්ධය අතාර්කික සංජානනයටත් සම්බන්ධය.නිර්මාණශීලීබව,රසවිඳීමදයාව ෛමතිය ආදී මානව ගුණ නිරූපණයටද අතාර්කික සංජානනය උපකාරීෙව්.ෙම් ෙහේතුව නිසාඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ඇති පුද්ගලයින් හඳුනාගැනීමට ඇති එක් මිනුමක් වනුෙය් එකී අයසතුසුවිෙශේෂී නිර්මාණශීලී කුසලතා පිළිබඳව ෙසොයා බැලීම මඟින්බව දැක්විය හැකිය.නිර්මාණශීලීබවහා බුද්ධිය ආදී මානව ගුණ ඉගැන්විය ෙහෝ පුහුණු කළ හැකි ෙනොෙව්.එය ෙකෙනකු උපත ලැබීෙම්දීම උරුමවන සුවිෙශේෂී ජානමය හැකියාවකි.එය ෙකෙනකුෙග් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව මැනබැලීෙම් නිර්ණායකයක් ෙලසද සැලෙක්.එබැවින් නිර්මාණශීලීත්වය හා රසඥතාව වැනි මානසිකගුණ ඇති අය අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව මතුකරගත හැකි පුද්ගලයින් ෙලස සැලකිය හැකිය.ෙම්අනුව සාමාන පුද්ගලෙයකු තුළ පවා ෙම් හැකියාව ඉතා ස්වල්ප වශෙයන් ෙහෝ දැකගත හැකිබවපැහැදිලිය.ධ ාන උපදවා එය පාදක කරෙගන අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව වර්ධනය කිරීම පිණිසවෑයම් කිරීම සාමාන පුද්ගලෙයකු සතු දුබල අතීන්‍දීය සංජානන හැකියා සංවර්ධනය කිරීමක් ෙසේදැක්විය හැකිය.සාමාන පුද්ගලයින්තුළ දුබල වශෙයන් විද මාන වන අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවඉස්මතුවනුෙය් යම් යම් සුවිෙශේෂී අවස්ථාවලදීය.විෙද්ශයක ජීවත්වන දරුෙවකුට මව්බිෙම් ජීවත්වූසිය ෙදමව්පියන්ෙග් හදිසි අභාවය තාර්කික ෙනොවන අයුරින් සංජානනය වියහැකිය.එබඳු ෙද්වල්
    • ඉතා විශාල පමාණයක් පිළිබඳව මෙනෝවිද ා විෂය ෙක්‍ෂේතෙය් විෙද්ශීය පර්ෙය්ෂණ තුළ සිදුවී තිෙබ්.මීට අමතරව අප සෑම ෙකෙනකුටම දැෙනන ස්වභාවයක්ද තිෙබ්.ඒ අනුව විශාල කරදරයක් ෙහෝඅනතුරක් සිදුවීමට පථම ඒ පිළිබඳව සිතට දැෙනන කිසියම් අපහසුතාවක් බඳු සිතිවිල්ලක් නිසා ඒකරදරෙයන් ෙහෝ අනතුරින් වැළකී ගිය ආකාරය ෙබොෙහෝ ෙදෙනකුට සුලබ අත්දැකීමකි.යෙමකුහා කතාබස් කරමින් සිටින අවස්ථාවන්හිදී ඒ පුද්ගලයා ෙවතින් සෘජුව අනාවරණය ෙනොවූ විවිධ වූෙතොරතුරු කිසියම් නුහුරු හැඟීමක් ෙලසට අපෙග් සිත ෙවත සන්නිෙව්දනය වියහැකිය. විපතකදීඅඳුරු හා අපසන්න හැඟීම් සමඟ බද්ධවී සිතට දැෙනන අතීන්‍දීය සංජානනය ලාභයකදී දැෙනනුෙය්පැහැපත් හා පසන්න හැඟීම් සමඟ බද්ධවී බව ඒ පිළිබඳ නිරීක්ෂණය කිරීෙම්දී පැහැදිලි ෙව්.ෙමයඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවට අදාළ ෙමොළෙය් ව හ වර්ධනය වී ඇති පුද්ගලයින් තුළ මඳ වශෙයන්දැකගත හැකිය.එබඳු පුද්ගලයින් සිය ජීව විද ා හැකියාව වඩාත් වර්ධනය කරගැනීමට වෑයම්කිරීමමඟින් ඒ හැකියාව වැඩිදියුණු කරගත හැකිය. සාමාන ෙයන් ඕනෑම පුද්ගලෙයකු සතුව ෙම් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව මඳ වශෙයන්ෙහෝ ඇතිබවට විශ්වාස ෙකෙර්.නමුදු ඒ පුද්ගලයන් අතර පවා ෙම් හැකියාව අඩුවැඩි වශෙයන් තිබූඅය සිට ඇතිබව එඩ්ගා ෙක්සී වැනි පුද්ගලයින් පිලිබඳ සලකා බලන විට පැහැදිලි ෙව්.ෙබොෙහෝවිටපුරාණ ආගමික ඉතිහාසය තුළ අනාගත වක්තෘවරුන් හා දිවැස් ලාභීන් වශෙයන් සැලකී ඇත්ෙත්දෙමබඳු පුද්ගලයින් බවද පිලිගත හැකිය.එෙසේම ෙම් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ෙමබඳු පුද්ගලයින්තුළ ද විද මානවනුෙය් විවිධ මට්ටම් අනුවය.ෙම් අනුව ඔවුන්ෙග් හැකියාවද විවිධ ෙව්.මනුෂ ත්වයඅභිබවා විවිධ අසාමාන ෙද් කළ හැකි මානසික මට්ටමක් ඇති පුද්ගලයින් ෙලස සමාජව වහාරයඅනුව පිළිෙගන තිෙබ්.ඊට ආගමික පසුබිමද ඇතැම් අවස්ථාවන්හිදී ඈඳා ඇතිබවද පැහැදිලිව දැකගැනීමට ලැෙබ්.ඒ අනුව ඒ ඒ ආගෙම් සත අසත තාවය පිලිබඳ මැන ගනුලබන නිර්ණායක ෙසේ දෙමබඳු අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා ඇති පුද්ගලයින්ෙග් කියාකාරීත්වය සලකා ඇතිබව දැනගැනීමටලැෙබ්.මීට ෙහේතුවී ඇත්ෙත් අනාදිමත් කාලයක පටන් පාර ෙභෞතික සිදුවීම් හා එබඳු විශ්මිත කියාකළ හැකි පුද්ගලයින් පිලිබඳ සාමාන ජන සමාජය විසින් දක්වන ලද අවධානයයි.ෙම් නිසාම ෙම්පුද්ගලයින් එවක පැවති සමාජ සම්මතයතුළ ඉමහත් ෙගෞරවයට ෙමන්ම විෙටක සැකයටද පාතවීතිෙබ්.ෙබොෙහෝවිට දැනුම ලැබීෙම් එකම මාර්ගය තාර්කික සංජානනය පමණකැයි සැලකුණු සමාජව හයතුළ අතීන්‍දිය සංජානනය මඟින් ෙතොරතුරු සන්නිෙව්දනය කරගත හැකි පුද්ගලයින් පිළිබඳදක්වන ලද අවිචාරපූර්වක කුතුහලය ෙමයට පධාතම ෙහේතුවයි.සාමාන අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාසහිත අය වුවද කමානූකූල අභ ාස කිරීම ආදිෙයන් ඒ හැකියාව වැඩිදියුණු කරගත හැකිය.ඒ සඳහාබුදුදහෙම් සඳහන් සමථ භාවනා කම පවා භාවිතා කළහැකිය.සමථ යනු සිත එකඟකර පිරිසිදුකිරීමසඳහා ඇති භාවනා කම සියල්ලටම ෙපොදුෙව් ව වහාරවන නාමයකි.එහිදී සිත එකඟ කිරීම,පිරිසිදුකිරීම එක් අරමුණුක දිගුකාලයක් පවත්වා ගැනීම ආදිය සිදුෙව්.ෙම් හැකියා වැඩිදියුණු කිරීම මඟින්ෙකෙනකුතුළ නිසර්ගව ඇති අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව වර්ධනය කරගැනීමට අවකාශ සැලෙසේ.ෙම් යටෙත් විවිධ අතීන්‍දිය ශක්තීන් ෙකෙනකුට ෙගොඩනඟා ගතහැකි බව බුදුදහෙම් විස්තර ෙකෙර්.ෙම් හැකියා ලැබීමට නම් ඒ සඳහා ඇති පූර්ව අවශ තා සම්පූර්ණ කළ යුතුය.ෙමහිදී පුර්ව අවශ තාෙලස දක්වා ඇති සුදුසුකම් සෑම ෙදයක්ම පාෙහේ සදාචාර ධර්මතා සමඟ සම්බන්ධතා දක්වන බවදඉතා පැහැදිලිව ෙපනී යන්නකි.මන්ද අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලැබීමට නම් සාමාන මිනිසත්බවට වඩා වැඩිදියුණු වූ පරාසයකින් ගුණවත්බව පැවතිය යුතු බැවිනි.සාමාන මිනිසා යනු දුබලතාවලින් යුතු තැනැත්ෙතකි.ෙම් දුබලතා නිසා සාමාන මිනිසාෙග් පියවි ඉන්‍දිය ශක්තිය එතරම් පබලනැත.ෙම් ඉන්‍දිය හැකියාව පබල කරගැනීමට නම් ෙභෞතික ඉන්‍දියන්ෙග් සීමාව වැඩිදියුණු කරගතහැකි පියවර ගැනීම පමණක් පමාණවත් නැත.සාමාන පියවි මිනිස් ඇසට ෙපෙනන දුරපමාණයටවඩා ෙපනීම ඇතිකර ගැනීමට නම් සඳහාම සකස්කර ඇති දුර දක්නයක අධාරය ලබාගත යුතුෙව්.දුරදක්නය මඟින් සිදුකරනුෙය් සාමාන පියවි මිනිස් ඇසට නැති හැකියාවක් විද ාෙව් පිහිට මඟින්ඊට ලබා දීමයි.වියපත්වීම හා ෙවනත් කරුණු ෙහේතුවීම නිසා පියවි මිනිස් ඇෙසේ ෙපනීෙම් හැකියාවදුබලවූ අෙයකුට අක්ෂි ෛවද පරීක්ෂාවක් මඟින් ඇෙසේ දුබලතාවයට සරිලන කාච වර්ගයක් ෙයදූඇස් කණ්නාඩියක් භාවිතෙයන් නීෙරෝගී පුද්ගලෙයකුෙග් ඇති පමාණයට ෙපනීෙම් හැකියාව වැඩි
    • දියුණු කරගත හැකිය.ෙමෙසේ ඇෙසේ ෙපනීම දුබලවූ අෙයකුට කණ්නාඩි ෙහෝ කාච භාවිතෙයන් එමහැකියාව වැඩිදියුණු කර යළි පියවි ස්වභාවයට පත්කිරීම අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ෙසේ සැලකියෙනොහැකිය.මන්ද අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව නම් ඉන්‍දිය භාවිතෙයන් ෙතොරව දැනුම ලබාගැනීමවන බැවිනි.නමුදු එහිදී වුවද සාමාන පියවි ඉන්‍දියන්හි කියාකාරීත්වය නීෙරෝගීව පැවතිය යුතුෙව්.නැතෙහොත් ඊට අදාළ අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලබාගත ෙනොහැකි බවට බුදුදහෙම් සඳහන් ෙව්. අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව අවදිකිරීමට සදාචාර ධර්මතා වැඩිදියුණු කිරීම අවශ තාවයක්ෙසේ සැලෙකනුෙය් එම හැකියාව ලැබීම සාමාන මිනිස් ස්වභාවය ඉක්මවා යන්නක් වන බැවිනි.සාමාන පියවි ඉන්‍දියයන් සකස්වී පවතිනුෙය් මිනිස් ෙලොව සීමාවට යටත්වය.අතීන්දිය සංජානනයවනාහී ෙම් සීමාව අතිකමණය කිරීමකි.පියවි ඉන්‍දියන්හි අරමුණු සංජානනය මනුෂ ෙලොවට අදාළසීමාව දක්වා පමණක් සීමාවී ඇත.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලබාගැනීෙම්දී ෙමම සීමාව මනුෂතලය ඉක්මවා යයි.එහිදී ඉන්‍දියන්හි පැවතිය යුතු සීමා ෙවනස්වීම නිසා ඒ සීමාෙව්දී අරමුණු ෙනොවූවිවිධ ආගන්තුක ෙද් පවා නව සංජානන ලැබීෙම්දී අරමුණු ෙව්.ෙම් ෙහේතුව නිසා එය නුහුරු නුපුරුදුෙකෙනකුට මුලදී මින් යම්කිසි වික්ෂිප්ත තත්වයක් පවා මුලදී ඇතිවිය හැකිය.නමුදු එය අසාමානෙදයක් ෙනොෙව්.අනුකමෙයන් නව සංජානන තත්වයට මනස මනාව හුරු පුරුදු වීෙමන් අනතුරුවඑය ස්වභාවික ෙදයක් ෙලස අදාළ පුද්ගලයාෙග් මනස විසින් පිලිගනු ලබයි.ෙම් අතීන්‍දිය සංජානනහැකියාව ලබාගැනීම සඳහා මහත් වැර වෑයෙමන් භාවනා වඩා කියාකරනු ලබන පුද්ගලයින් තුළපවා ඇතැම් අවස්ථාවන්හි සිෙත් ෙනොපුරුදු බවක් ඇතිවිය හැකිය.ඊට ෙහේතුව එබඳු අවස්ථාවන්හිදීපුද්ගලයා තමාට හුරුපුරුදු මානසික රටාෙවන් ඈත්වීමයි.එෙසේම නව මානසික රටාවකට හැඩගැසීඒ අනුව කියාකිරීමට ෙයොමුවීමයි.සාමාන මනුෂ ස්වභාවය ෙලස පිළිගන්නා වූ කාම හා ෙකෝධආෙව්ග වලින් සිත වියුක්ත කරගැනීමට වෑයම් කිරීම මඟින් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලැබීමටඋචිත මානසික පසුබිමක් සකස් ෙකෙර්.කාමය හා ෙකෝධය පුහුදුන් සාමාන මානසික ස්වභාවයයි.එය තාවකාලිකව වුවද යටපත් කිරීම අති දුෂ්කරය.නමුදු එය ෙනොකළ හැකි කියාවක් ෙනොෙව්.ඒසඳහා අතිශය දැඩි ආත්ම ශක්තියක් හා ආත්ම විශ්වාසයක් අවශ ය.ඇතැම් අයට එබඳු හැකියාවක්ෙගොඩනඟා ගැනීමට පහසුෙවන් කළහැකි අතර සමහරුන්ට එය ඉතා අපහසුය.පුද්ගල විවිධත්වයටඅනුව ෙමය කළහැකි පහසු අපහසුතාව තීරණය ෙකෙර්.ෙබොෙහෝවිට සමහරු නිසර්ගෙයන්ම පියවිජීවිතෙය්දීද සාමාන මනුෂ දුබලතා ෙසේ සැලෙකන විෂම චර්යා හා ආකල්ප වියුක්ත තලෙය් සිටඅවම මට්ටම දක්වා පරාසයක ඇති පුද්ගලයින් බව පැහැදිලිව දක්නට ලැෙබ්.විවිධ අසාමාන ෙද්සිදුකළහැකි පුද්ගලයින් ෙලස සමාජෙය් පසිද්ධියට පත්ව ඇත්ෙත් ෙමබඳු අයබව නිරීක්ෂණයෙව්.අතීන්‍දීය සංජානන හැකියා ලැබීමට නම් සදාචාර චර්යා,ආකල්ප හා ධර්මතා අනුව කියාකිරීම පූර්වඅවශ තාවයක් ෙලස අවශ වනුෙය් එය සාමාන පියවි මනුෂ තලයට වඩා ඉහළ මට්ටමක ඇතිබැවිනි.යම් ෙහයකින් කිසිෙවකු සාමාන පියවි මනුෂ තලයට වඩා අධි හැකියාවක් අත්පත් කරෙගන සාමාන මනුෂ තලයක ඉක්මවා කියාකරන්ෙනකු වුවෙහොත් ඒ පුද්ගලයාතුළ ඇති චර්යාආකල්ප නිසා ෙසසු මනුෂ වර්ගයාට යම් අගතියක් සිදුවීෙම් හැකියා වැළකීම සඳහා පුද්ගලයාෙග්මානසික පසුබිමතුළ කියාත්මක වන මෙනෝ විද ාත්මක අඟුලක් ෙලස සදාචාර ධර්මතා ෙපන්වාදිය හැකිය.මින් අදහස් වන්ෙන් ෙමෙසේ සදාචාර ධර්මතා අනුව හැසිෙරන පුද්ගලයා ෙකතරම් ඉහළඅධි මානුෂික හැකියාවක් අත්පත් කර ගත්තත් ඉන් සාමාන මනුෂ යින්ට අගතියක් සිදුෙනොවීෙම්සම්භාවිතාවක් පවතින බවයි. විවිධ අතීන්‍දීය සංජානන හැකියා පුහුදුන් ෙලෞකික ධ ාන ලාභීන්ටපවා ලැබිය හැකිය. පුහුදුන් ස්වභාවය නම් සාමාන මනුෂ දුබලතා ෙනොනැසූ යන්නයි.සාමානමනුෂ දුබලතා ධ ාන ලාභීන්තුළ යටපත්ව ඇත.එබඳු අය අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා අත්පත් කරගත්තද ඒ හැකියා ඒ පුද්ගලයාතුළ පවතිනුෙය් සාමාන මනුෂ දුබලතා යටපත් කරෙගන වාසයකරන කාලසීමාව තුළ පමණි.යම් ෙහයකින් සාමාන පියවි මනුෂ දුබලතා මතුවුවෙහොත් ඒ සමඟඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියා අෙහෝසීවී යනු ඇත.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවන් ඇති පුද්ගලයින්ෙග්මානසික පැතිකඩතුළ ඇති සදාචාර ධර්මතා නැමැති මෙනෝවිද ාත්මක අඟුල කියාත්මක වන්ෙන්ඒ අයුරිනි.පුද්ගලයා වැරදි හැසිරීමට ෙයොමුවත්ම ඒ පුද්ගලයාතුළ ඇති අධිමානුෂික හැකියා සියළුෙද් අෙහෝසිවී යයි.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා ඇති පුහුදුන් පුද්ගලයින් අතින් සදාචාර ධර්මතා කඩ
    • ෙනොෙවතැයි මින් ෙනොපැවෙසේ.නිදසුන් වශෙයන් ෙදව්දත් ෙතරුන් ගතහැකිය.ෙදව්දත් ෙතරුන්හටඅෂ්ට සමාපත්ති ලාභය තිබිණ.විවිධ සෘද්ධිවිධ පාතිහාර්ය පෑෙම් හැකියාව ඉතා පබල ෙලස පිහිටාතිබිණ.නුමුදු ෙකෙළස් ෙලස හැඳින්ෙවන සාමාන පියවි මනුෂ දුබලතා ෙනොනැසූ නිසා එක්තරාඅවස්ථාවක ඒ සාමාන මනුෂ දුබලතා ඒ අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා යටපත් කර සිතතුළ නැඟීසිටි ආකාරය ෙදව්දත් ෙතරුන් බුදුරදුන්ට එෙරහිව කියාකිරීමතුළ විද මානෙව්.ලාභ සත්කාර ලබාගැනීෙම් සාමාන මනුෂ ත්වයට ෙපොදු දුබලතා සිතතුළ මතුෙවත්ම ලබා තිබූ සියළු අසාමානඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවලින් ෙදව්දත් ෙතරුන් පිරිහීගියබව ෙපනීයයි.ෙම් අනුව පැහැදිලිවනුෙය්අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව මනුෂ දුබලතා යටපත්ෙකොට ලබාගත හැකිවුවද එය අඛණ්ඩව සිෙත්පවත්වා ගැනීමට නම් ඒ මනුෂ දුබලතා මතුවීමට ඉඩකඩ ලබාෙනොදිය යුතුබවයි.අර්හත්වයට පත්වූ ආර්යන්වහන්ෙසේ නමකට කිසිදිෙනක සාමාන මනුෂ දුබලතා මතුෙනොෙව්.ඒ සමුච්ෙඡ්ද ෙලසඑකී මනුෂ දුබලතා උන්වහන්ෙසේ විසින් දුරුකර ඇති බැවිනි. එවිට යළි මනුෂ දුබලතා මතුවීෙම්අනතුරක් නැති බැවින් එබඳු ෙකෙනකු ෙලෞකික ධ ාන සමාපත්ති වලින්ද ෙනොපිරිෙහේ. සාමාන ෙයන් පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන්ට අරමුණු ගැනීෙම් සීමාවක් තිෙබ්.අතීන්‍දිය සංජානනහැකියාව යනු ෙම් පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන්හි අරමුණු ගැනීෙම් සීමාව ඉක්මවා යාමට හැකිවීමයි.ෙම්අවස්ථාව්දී සිදුවනුෙය් පියවි මනුෂ ඉන්දියන්හි අරමුණු ගැනීෙම් සීමාව අනුකමෙයන් සම්පූර්ණවශෙයන් අෙහෝසිවන මට්ටම දක්වා එය විතැන්කරවීමයි.මනුෂ ෙලෝකෙය් ෙබොෙහෝ අරමුණු ඇතද සාමාන පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන්ට අරමුණුවනුෙය් ඒවායින් ෙබොෙහෝ ස්වල්ප පමාණයකි.අෙනක්සියළු අරමුණු පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන්ට අරමුණුවියහැකි සීමාවට වඩා දුරක ඇති බැවින් ඒවා පිළිබඳසාමාන පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන්ෙගන් පත ක්ෂ කරගැනීමට අපහසුවී තිෙබ්.සාමාන පියවි මනුෂඉන්‍දියන්හි විෂය පථයට පරිබාහිර වුවද විවිධ ෙද් ෙලෝකෙය් පැවතිය හැකිය.ශබ්ද,ඝන්ධ,රස,ශවණස්පර්ශ හා ධම්ම ආදී වශෙයන් විෂය ෙක්‍ෂේත රාශියකට අයත් සංජානන ෙලෝකෙය් පවතී.ෙම්වාසියුම් හා රළු වශෙයන් ව ාප්තවී ඇත.සාමාන මනුෂ ඉන්‍දියකට දැෙනන සීමාව නිශ්චිත අගයක්ෙගන ඇත.ඒ සීමාෙවන් ඔබ්ෙබහි පවතින කිසිදු ශබ්ද,ගන්ධ,රස,ශවණ, ස්පර්ශ හා ධම්ම වශෙයන්වූ අරමුණු පිළිබඳ සාමාන පියවි මිනිස් මනසට කිසිදු අයුරකින් වටහාගත ෙනොහැකිය.ෙම් අරමුණුදැනීමට මනුෂ ඉන්‍දියන්හි පවතින සීමාකාරී ස්වභාවය අසමත්ය.සාමාන මනුෂ ඉන්‍දියයන් සයකියාකාරීවනුෙය් අරමුණුවල තීව්රතාවය පබලවූ අවස්ථාවකදීය.එය එවිට මිනිස් ඉන්‍දියන්ට දැෙන්.ඊට පහළ මට්ටෙම් ෙකොෙතකුත් අරමුණු පැවතියත් මිනිස් ඉන්‍දියන් ඒවාට සංෙව්දී ෙනොෙවන නිසාඑම අරමුණු ගැනීෙම් හැකියාවක් නැත.ෙම් අරමුණුවල තීව්රතාව මනුෂ ඉන්‍දියන්ට දැෙනන්ෙන්ආසන්න වශෙයන් එක්තරා සීමාවකදී ඉන්‍දියන් අවදිකළ හැකි මට්ටමකදීය.ඒ දක්වා සාමානමනුෂ ඉන්‍දියන් පවතින්ෙන් නිදාවක ගිලී පවතින ස්වරූපයකිනි.මනුෂ ඉන්‍දියන් සයටම ෙම්තත්වය ෙපොදුය.ඉන්‍දියන් අවදිවන සීමාව මෙනෝ විද ාෙව් සඳහන්වනුෙය් එක්තරා මිනුමකිනි.ෙම්වාසංෙව්දන ඒකක (Sense units)ෙලස හැඳින්ෙව්. ෙම් සංෙව්දන ඒකක 0 සිට +1,+2..+6 යනාදීවශෙයන්ද 0 සිට -1..-6 දක්වා ආදී වශෙයන්ද ඇත.සාමාන ෙයන් 0 මට්ටම ෙලස සැලෙකනුෙය්සංජානන ෙනොමැති පූර්ණ නිශ්ශබ්දතාව වශෙයනි.නමුදු ෙම් තුළ පවා පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන්ටඅරමුණු ෙනොවන ඉතා සියුම් ශබ්ද,ගන්ධ,රස,ශවණ, ස්පර්ශ හා ධම්ම අරමුණු ඇත.සාමාන ෙයන්පියවි මිනිස් ඉන්‍දියන් නිදා ස්වරූපෙයන් තිබී අවදිවනුෙය් එකක +6 මට්ටමකදී බව ෙපොදුෙව්පිළිගත් අදහසකි. නමුදු පුද්ගලානූරූපීව අවස්ථානූරූපීව හා කාලානූරූපීව ෙම් අගය අඩුවැඩි වියහැකි බවද සිහිතබා ගත යුතුය. එහි අදහස සාමාන පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන් කියාත්මකවීමට නම් +6මට්ටෙම් ෙහෝ ඊට ඉහළ වූ මට්ටමක ස්නායු සංඥාවක් ෙම් ඉන්‍දියන්ට ලැබිය යුතු බවකි.+6ට වඩාඅඩු මට්ටමක පවතින ඉතා සියුම් ශබ්ද,ගන්ධ,රස,ශවණ, ස්පර්ශ හා ධම්ම සංජානන ෙකොතරම් ෙම්ෙලෝකයතුළ පැවතියක් ඒවා ලබාගැනීමට ෙහෝ ඒවාට සංෙව්දීවීමට පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන් අසමත්වන බැවින් සාමාන ෙයන් සිෙතන්ෙන් එබඳු සංජානන ෙනොමැති බවකි.නමුදු විවිධ තත්ව යටෙත්සාමාන පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන්ට අරමුණු ෙනොවන ෙම් ඉතා සියුම් ශබ්ද,ගන්ධ,රස,ශවණ, ස්පර්ශහා ධම්ම සංජානන පවා දැෙනන විවිධ අවස්ථා උදාවිය හැකිය.ෙම් තත්වය අතීන්‍දිය සංජානනයනමින් හැඳින්ෙව්.ෙම් අතීන්‍දිය සංජානනය ඇතිවිය හැකි විවිධ ෙහේතු තිෙබ්.ෙමොළයතුළ කියාකරන
    • තරංගවල තරංග ආයාම පමාණය අඩුවැඩි වීම මත ෙමොළයට ඉන්‍දියන්ෙගන් සංෙව්දනයවන සංෙව්දවල සියුම්බව තීරණය ෙකෙර්.සාමාන තත්වය යටෙත් ෙනොලැෙබන ඉතා සියුම් ඉන්‍දිය සංෙව්දනපවා තරංග ආයාමෙයහි ෙවනස්වීම් මත ෙමොළය කරා සම්ෙපේෂණය වියහැකිය.එබඳු අවස්ථාවලදීඉන්‍දිය කියාකාරීත්වය අභිබවා ෙම් ෙලොකෙය් ඇති විවිධ සියුම් සංෙව්ද සම්ෙපේෂණය වියහැකිය.ෙම්තරංග ආයාමෙයහි විශාල ෙහෝ කුඩාවීම අතර විවිධ පරාසයන්වලදී සිදුවන සංෙව්ද සම්ෙපේෂණයටඇතැම් අවස්ථාවල ඉන්‍දිය කියාකාරීත්වය සෘජුවම සම්බන්ධ විය හැකි ෙසේම ෙනොවියහැකි අවස්ථාදඇති බව සැලකිය යුතුය.ඇතැම් අවස්ථාවලදී ෙමොළයට පමාණවත් තරම් ඔක්සිජන් සැපයීම දුබලවූ අවස්ථාවලදීද අතීන්‍දිය සංජානනට සමාන සාමාන අවස්ථා යටෙත් විස්තර කළ ෙනොහැකි විවිධඅසාමාන තත්වයන්ට මුහුණපෑමට සිදුවිය හැකිය.එෙසේම බියවීම,දැඩි අන්තරායකර අවස්ථාවලටමුහුණපෑමට සිදුවීම,මරණබිය ඇතිවීම,දුෂ්කරතා යටෙත් දිවිෙගවීමට සිදුවීම ආදී විවිධ ෙහේතු නිසාදඅතීන්‍දිය සංජානනයට සමානකම් දක්වන සංජානන අවස්ථාවලට මුහුණදීමට සිදුවිය හැකිය.බියක්ඇතිවීම නිසා සිතතුළ ඇතිවූ බියට සමාන දර්ශන,ශවණ,ගඳ සුවඳ දැනීම්,ස්පර්ශ හා ධම්ම අරමුණුවලට සැබවින්ම මුහුණපෑමට සිදුවිය හැකිය.ෙහොල්මන් අවතාර ආදිය විශ්වාස කරන්ෙනකුට සෑබෑජීවිතෙය්දීද එබඳු ෙද් සංජානනය වියහැකි සම්භාවිතාව සාමාන පුද්ගලෙයකුට වඩා වැඩිය.ෙමයටෙහේතුව ඉතා තදින්ම සිතට බලපෑ මානසික ආකල්පවලට අනුරූපව සංජානනය සකස්වන බැවිනි.විවිධ අභිචාර විධි ආදිය ඉතා තදින් විශ්වාස කරන සංස්කෘතියක දිවිෙගවන පුද්ගලයින්ට සාමානඅයට එබඳු ෙද් සංජානන අවස්ථා වඩා බහුලව ඇතිවිය හැකිය.එබඳු පුද්ගලයින් තුළ ඇති ආකල්පසංජානනයට බලපෑම් කරන බැවිනි.බිය,නිශ්ශබ්දතාව ආදී පරිසර තත්වවලදී සිෙත් කියාකාරීත්වයෙවනස්වීම මත ඇතැම් අවස්ථාවලදී අතීන්‍දිය සංජානන අවස්ථා ඇතිවීෙම් ඉඩකඩ තිෙබ්. හදිසිෙය් ඇතිවන පරිසර තත්වයක ෙවනස්වීම මත සිදුවන අතීන්‍දිය සංජානන අත්දැකීමකදී කිසියම් පුද්ගලෙයකු තමාට ඉන් ෙපර අත්විඳීමට ෙනොලැබුණු සුවිෙශේෂී අත්දැකීම නිසා බලවත්මානසික වික්ෂිප්තවීමකට ලක්විය හැකිය.එබඳු අවස්ථාවලදී හරිහැටි අදාළ අත්දැකීම ලබාගැනීමටපවා ෙනොහැකි ෙව්.එබඳු ෙද් නිවැරදිව අන යන්හට විස්තර කිරීමටද අෙපොෙහොසත්ෙව්.ෙමහිදී බියපමණක් ෙනොව විමතිය හා වික්ෂිප්තවීම් යන සියළු ආකාරෙය් මානසික තත්වය සැලෙක්.සාමානතත්වයට වඩා ෙවනස් තත්වයන්ට මුහුණපෑමට සිදුවූ පුද්ගලයින්ෙග් අත්දැකීම් ඇසුෙරන් සිදු කළවිවිධ පර්ෙය්ෂණ මෙනෝවිද ා ෙක්‍ෂේත්රෙය්දී විස්තර වනුෙය් අසාමාන අත්දැකීම් (AbnormalExperience) යන විෂයය යටෙත්ය.ෙබොෙහෝවිට එබඳු වූ අසාමාන අත්දැකීම් පර්ෙය්ෂණයට ලක්කිරීෙම්දී පර්ෙය්ෂකයින් මුහුණෙදන අසීරුතාවයක්වනුෙය් සම්මත පර්ෙය්ෂණ කමෙව්ද භාවිතාකරඑබඳු අත්දැකීම් පිලිබඳ පර්ෙය්ෂණ කිරීෙම් ඇති අපහසුතාවයයි.පර්ෙය්ෂණ උපකරණ, සිද්ධාන්තආදී සියළු ෙද් වඩාත් නැඹුරුතාවයක් දක්වනුෙය් ෙභෞතික අංශය ෙවත බැවින් එබඳු ෙභෞතික ෙද්ඇසුරුකළ සිද්ධාන්ත හා උපකරණවලින් අසාමාන අත්දැකීම් විමර්ශනය කළෙනොහැකිවීම ෙමමපර්ෙය්ෂකයින් මුහුණෙදන විශාලතම අසීරුතාවයයි.නිදසුනක් වශෙයන් අසාමාන අත්දැකීම් වඩාසුබල ෙලස ඇතිවන පස්තුතයක් නම් කාලය පිලිබඳ ගැටළුවයි.සැබවින්ම කාලය යනු සැබවින්මපවතින ෙදයක් ෙනොව මිනිසාෙග් එක්තරා සංකල්පයක් පමණි.නමුදු ෙමය පර්ෙය්ෂණාත්මක ෙලසඔප්පු කළ ෙනොහැකිය.ඒ පිලිබඳවද විවිධ පර්ෙය්ෂණ සිදුවී තිෙබ්.ෙබොෙහෝ අසාමාන අත්දැකීම්වලෙම් කාලය පිලිබඳ ගැටළුවට මුහුණදීමට සිදුවී ඇත.මන්ද එබඳු සිදුවීමකදී එක් අවස්ථාවකදී කාලයෙව්ගවත්වන අතර තවත් අවස්ථාවකදී කාලය මන්දගාමීවන බව ෙපනී යන බැවිනි.නිදසුනක් ෙලසකිසියම් ශල කර්මයක් කිරීම සඳහා නිර්වින්දනය කරන ලද ෙරෝගිෙයකුට එම ශල කර්මෙය්ඇති බරපතලකම නිසා මරණාසන්න අත්දැකීම් ඇතිවිය හැකිය.ඔහු මරණාසන්න අත්දැකීම් විඳිනඅතර ඇතැම් අවස්ථාවලදී පූර්ව භව වලදී ලැබූ අත්දැකීම් හා ඊළඟ භව වලදී ලැබියහැකි අත්දැකීම්පිළිබඳව සංජානනය වියහැකිය.සැබවින්ම ශල කර්මයක සිදුකරන කාලසීමාවට සාෙප්ක්ෂකව ඒපුද්ගලයාට විඳගැනීමට ලැෙබන අසාමාන අත්දැකීමක කාලසීමාව අඩු ෙහෝ වැඩි වියහැකිය.නමුදුඑහිදී ඔහුට දැෙනන්ෙන් තමා කාලෙයන් වියුක්තවූ බව ෙහෝ කාලය එකතැන නතරව තිබූ බවකි.ඒතත්වයට ෙහේතුව කාලය සාෙප්ක්ෂ සංකල්පයක් වීමයි.කාලය ඔහුෙග් ඉන්දිය අනුභූතිය සමඟ බැඳීතිබූ ෙදයකි.ඒ ඉන්‍දිය අනුභූතිය ගිලිෙහත්ම කාලය යන සංකල්පය පිළිබඳ වූ හැඟීම්ද අනුකමෙයන්
    • දිය වී යනු දැනිය හැකිය.ෙබොෙහෝවිට සිය අසාමාන අත්දැකීම් ෙසසු පිරිසට විස්තර කරන එබඳූ වූඅත්දැකීම් ලැබූෙවකුට මුහුණපෑමට සිදුවන විශාලතම අභිෙයෝගය කාලය පිලිබඳ ලැබූ සිය වැටහීමඅන යන්හට එය පිළිගත හැකි ස්වරූපෙයන් විගහකිරීෙම් ගැටළුවයි.චුති පටිසන්ධි හා අන්තරාභවපිළිබඳ විවිධ ගැටළු ස්ථාන බුදුදහෙම් විවිධ සම්පදායන් අතර ඇතිවී ඇත්ෙත්ද කාලය සංකල්පයක්බව ෙනොතකා හැරීම නිසා ඇතිවූ විස්තර කිරීෙම් අපහසුතාවය පිළිබඳ කිසිෙවකු නිසි අවධානයක්ෙනොදැක්වීමයි.චුති පටිසන්ධි අන්තරා භව පිලිබඳ ස්ථවිරවාදී මතවාද හා ෙවනත් ෙබෞද්ධ සම්පදායවල මතවාදත්, බටහිර මෙනෝවිද ා ෙක්‍ෂේතයතුළ ෙබෙහවින් පචලිතව ඇති මරණාසන්න අත්දැකීම්(Near Death Experience) හා මරණෙයන් පසු අත්දැකීම් (After Death Experience) ආදී කරුණුනිසි අයුරින් අධ යනය කළෙහොත් කාලය වටහාගැනීෙම් ඇති ගැටළුව පිළිබඳ නිවැරදිව ෙත්රුම්ගත හැකිවනු ඇත.එකම ෙදයක් විවිධ සම්පදායන්හි විවිධ අයුරින් අර්ථකථනය කිරීෙම්දී හුෙදක් ඒවචනවල පමණක්ම එල්ඹ සිටීම නිසා ෙවනත් ෙකෝණයකින් දැකගත හැකි වූ සත යට සමීපවීමටඅවශ ඉඩකඩ ඇහිරී ඇති අයුරු ෙමහිදී ෙහොඳින්ම අවෙබෝධ කළ හැකිය.කාලය යනු සංකල්පයක්පමණක් නිසා කාලය එක් ස්ථානයකදී ෙව්ගවත්වද තවත් ස්ථානයකදී මන්දගාමීවද ඒ අතරතුර වූපරාසය අතරද පවතිනබව වටහාගත යුතුය.සිත සමාධිගත අවස්ථාවල කාලය ගතවනු ෙනොදැනීමටෙහේතුව හා පශ්න ගැටළු බහුල අවස්ථාවල කාලය ගතවීම පමාවී ඇතැයි හැඟීමට ෙහේතුව ෙමයයි. සමථ භාවනා වඩා සිත එකඟ වූ අවස්ථාවල ෙමොළෙය් තරංග කියාකාරීත්වය ෙවනස්වීමමත අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව කියාත්මකෙව්.නින්ෙද්දී ෙමොළෙය් තරංග කියාකාරීත්වය විවිධමට්ටම් වලදී ඊට අනුරූපව ෙවනස් ෙව්.ෙම් අවස්ථාවලදීද ඇතැම් අවස්ථාවලදී අතීන්‍දිය සංජානනයකියාත්මක වියහැකිය.යම් යම් අයට තමාට අවශ ෙද් නින්දත් ෙනොනින්දත් අතර පරාසෙයහි වූඑක්තරා මට්ටමකදී සංජානනය වියහැකි බව නිරීක්ෂණයවී තිෙබ්.ෙමබඳු පුද්ගලෙයකුට තමාටකියවීමට ඇති ගන්ථයක් කුමන පුස්තකාලෙය් කුමන අංශෙය් කුමන ෙපොත් රාක්කෙය් ඇතිදැයිපමණක් ෙනොව ඇතැම් අවස්ථා වලදී එම ගන්ථෙය් වර්ග අංකය තමාට අවශ කාරණය ඇති පිටුඅංකය පමණක් ෙනොව එම පිටුෙව් ඇති ඊට අදාළ ෙඡ්දය පවා දෑසින් දකින්නාක් ෙමන් මනසටඅරමුණු විය හැකිය.සිහි විසංඥව සිටින අවස්ථාවලදීද ෙමොළෙය් තරංගවල කියාකාරීත්වය ෙවනස්විය හැකිය.එබඳු අවස්ථාවලදී ද අතීන්‍දිය සංජානනය කියාත්මක විය හැකිය.ශල කර්ම ආදියටසිදුකිරීමට ෙපර නිර්වින්දනය කරනු ලැබුව ද ෙමොළය කියාත්මක ෙව්.එබඳු අවස්ථාවලදී බාහිරඉන්‍දියන්හි කියාකාරීත්වය ඉතා සියුම් ෙලස මනසට දැනිය හැකිය. තමාට ශල කර්ම කරනආකාරය, ඊට සහභාගී වූ ෛවද වරුන් පිළිබඳ, ඔවුන් කතාබහ කළ විවිධ ෙද්වල්, හැඳපැළඳ සිටිආකාරය පවා ඇතැම් ශල කර්මවලදී නිර්වින්දනය වූ ෙරෝගීන්ට දැනගැනීමට හැකිවී ඇත. මෙනෝවිද ා ෙක්‍ෂේතෙය් සිදුකරන ලද විවිධ පර්ෙය්ෂණවලදී ෙමවැනි අයෙග් විවිධ අතීන්‍දිය සංජානනඅත්දැකීම් පිලිබඳ වාර්තාවී ඇත.සමහර පුද්ගලයින්ට මිය යාමට ආසන්න අවස්ථාවලදී ෙමොළෙය්තරංග කියාකාරීත්වය ෙවනස්වීම මතද අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලැබී ඇත.ෙමබඳු අවස්ථාවිශාල පමාණයක් පිලිබඳ බටහිර මෙනෝවිද ා ෙක්‍ෂේතෙය් පර්ෙය්ෂණ සිදුවී තිෙබ්. අධිමෙනෝවිද ාවිෂය ෙක්‍ෂේතයට අදාළ ෙබොෙහෝ පර්ෙය්ෂණ විෙද්ශීය විශ්ව විද ාල හා උසස් අධ ාපන ආයතනවලසිදු ෙකෙර්.එහිදී සායනික ෙරෝගීන් භාවිතාකර මරණාසන්න අත්දැකීම් (Near Death Experience)පිළිබඳවම සිදුකළ විවිධ පර්ෙය්ෂණ තිෙබ්. ඇතැෙමකුට උත්පත්තිගත ෙහේතු නිසාද ෙමොළෙය් එමඅතීන්‍දිය සංජානන කියාකාරීත්වයට අදාළ පෙද්ශවල ස්නායු කියාකාරීත්වය ජානවිද ාත්මක ෙහේතුනිසා කියාකාරීව පැවතිය හැකිය.එඩ්ගා ෙක්සී වැනි විශ්මිත හැකියාවන්ෙගන් යුතු පුද්ගලයින් සතුඅසාමාන හැකියාව ඔවුන්ට ලැබී ඇත්ෙත් උපතින්ම බව ෙපනී යයි.එබඳු පුද්ගලයින්ට ෙලෞකිකධ ාන සමාපත්ති ලැබීෙම් අවශ තාවයක් ෙනොමැතිවවුවද අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව අවදිකිරීෙම්ශක්තියක් තිබූ බව ෙපනී යයි.ඔවුන් සතුව පැවති උත්පත්තිගත අසාමාන මස්තිෂ්ක කියාකාරීත්වරටාව නිසා බව පැහැදිලි ෙව්.සාමාන ෙයන් පුහුණුකර වුවද ඒ හැකියාව සමහරුන්ට ලබාගතහැකිබවද ෙපනී යයි.කිසිදු ෙභෞතික උපකරණයක ආධාරයක් රහිතව වුවද දැනට ෙලෞකික ධ ානලබාකළහැකි සෘද්ධිවිධ පාතිහාර්ය නමින් හැඳින්ෙවන විවිධ විශ්මිත කියා අතරින් ඇතැම් ෙද් කිරීමටහැකි පුද්ගලයින් විවිධ කාලවකවානුතුළ ෙලෝකෙය් බිහිවන බවද ඒ පිළිබඳ වාර්තාවන පුවත් අනුව
    • ෙපනීයයි.විධිමත් ෙලස පුහුණුව ලැබූ මෙනෝවිද ාඥෙයකු විසින් සිදුකරන ස්වප්න නිදාවකට පත්වූ පුද්ගලෙයකුට කිසියම් සීමාවකට යටත්ව අතීන්‍ද්රිය සංජානන හැකියාව ලබාදීෙම් හැකියාවඇත. සමහර මෙනෝවිද ා ගුරුකුල ෙම් ස්වප්න නිදාවට පත් පුද්ගලයින් පවසන ෙතොරතුරුසත යකැයි පිලිෙනොගන්නා බවක්ද ෙපෙනන්නට තිෙබ්.ඊට ෙහේතුව ස්වප්න නිදාවට පත්පුද්ගලයාව තවෙකකු විසින් ෙමෙහයවනු ලබන බැවින් ඔහු ඒ පුද්ගලයාෙග් රූකඩයක්බවටපත්වන නිසා යැයි පැවෙසේ. ෙම් නිසා ස්වප්න නිදාව ෙමෙහයවන පුද්ගලයාට අවශ ෙතොරතුරුෙමෝහන නිදාවට පත්පුද්ගලයා ලබා කියවා ගන්නාබව ෙම් ගුරුකුල විසින් ෙචෝදනා නඟාතිෙබ්.යම් ෙකෙනකු තවත් අෙයකුෙග් මනසට නුදුසුදු අයුරින් බලපෑම් කර එමඟින් ලබාගන්නාෙතොරුතුරු සත යකැයි පිළිගැනීමට ෙහෝ තහවුරුකර ගැනීමට උත්සාහගැනීම බලවත් වරදක්ෙලස දකින අයද ෙම් අතර ෙව්.ෙමබඳු ෙහේතු නිසා අතීන්‍දිය සංජානනය පිලිබඳ ලැෙබන විවිධඅත්දැකීම් පර්ෙය්ෂණයට ලක්කිරීෙම් අපහසුතා ද තිෙබ්.ෙකෙසේ වුවද අතීන්‍දිය සංජානන විධිමත්වපර්ෙය්ෂණයට ලක්කිරීෙම් අපහසුතා තිබූ පමණින් එය ෙනොතකා හැරීමට හැකියාවක් නැතිබවදෙත්රුම්ගත යුතුය. 4.3.අතීන්දීය සංජානනය හා මානසික ෙසෞඛ අතීන්‍දිය සංජානනය හා මානසික ෙසෞඛ අතර දැඩි සම්බන්ධතාවයක් ඇත.මන්ද අතීන්‍දියසංජානනවලදී ලැබියහැකි විවිධ අත්දැකීම් හා මානසික ෙසෞඛ දුබලවූ අවස්ථාවලදී ලැබියහැකිවිවිධ අත්දැකීම් අතර ෙබොෙහෝ සමානකම් දක්නට ලැෙබන බැවිනි.අතීන්‍දිය සංජානනෙය්දී මනසටලැෙබන විවිධ අත්දැකීම් සාමාන පියවි ස්වභාවෙයන් ෙවෙසද්දී සෑම පුද්ගලෙයකුට එක සමානවඅත්දැකිය හැකි ඒවා ෙනොෙව්.එෙසේම පියවි ෙලෝකෙය් කිසිෙසේත්ම උපකල්පනය ෙනොකළහැකිවනෙද්වල් පවා අතීන්‍දිය සංජානනයට අරමුණු වියහැකිය.මානසික ෙසෞඛ දුබලවූ පුද්ගලෙයකු තුළදසාමාන ඉන්‍දිය අත්දැකීම් ලැබීමට අපහසුතා ඇතිවීම නිසා ඇතිවියහැකි විවිධ අසාමාන දැනීම්දපවතී.ඒවා විවිධ මායාමය ෙද් හා චිත්ත භාන්ති (Hallucinations)වශෙයන් සිෙත් ඇතිවිය හැකිය.ෙම් භාන්ති අවස්ථා බිය (Phobia) සමඟ බද්ධව මානසික දුබලතා ෙලස ඇතිවිය හැකිය.ෙබොෙහෝඅවස්ථාවලදී ෙමොළෙය් අභ න්තරෙය් ෛසලවලට පමාණවත් තරම් රුධිර සැපයුමක් ෙනොසිදුවියහැකි අවස්ථාවලදී ෙමොළයට අවශ තරම් ඔක්සිජන් ෙනොලැබීම නිසා ස්වල්ප ෙව්ලාවකට පමණක්සීමාවන විවිධ භාන්ති හා මායා මානසික තත්ත්වලට මුහුණපෑමට සිදුවිය හැකිය.ගල්අඟුරු ආකරවල ෙහෝ පතල් ෙක්‍ෂේතය ආශිතව රැකියාවල නියැලී සිටින පුද්ගලයින්ෙග් රැකියා ස්වභාවයට අනුවදවෙසේ වැඩිකාලසීමාවක් ගතකිරීමට සිදුවනුෙය් අඩු ඔක්සිජන් සාන්දණයක් පවතින ස්ථානවලය.ඒඅවස්ථාවලදී ෙහෝ කාලයක් ගතවී ෙහෝ ෙමබදු පුද්ගලයින්ට විවිධ භාන්ති තත්ත්ව ඇතිවිය හැකිය.කාලයක් ෙමබඳු අනතුරු සහිත ස්ථානවල දිගුකාලසීමාවක් රැකියාවල නිරත පුද්ගලයින්ෙග් ෙසේවාකාලය නිශ්චිත කාල පරිච්ෙඡ්දයකදී අවසන්කර ඔවුන්ට විශාම ගැනීෙම් පහසුකම් පවා සලස්වාඇත්ෙත් ෙමබඳු මෙනෝවිද ාත්මක පසුබිමක් තුළ කියාත්මක වන ජීව විද ාත්මක ෙහේතු නිසාය.ෙපොළව මට්ටෙම් සිට ඉතා පහතින් පිහිටි ගැඹුරු ලිංවල වැඩකරන අයෙග්ද ෙමොළයට රුධිරෙයන්ඔක්සිජන් සැපයුම අඩාලෙව්.එෙසේම ෙපොළව යට ඇති විවිධ විෂ වායුන්ෙග් බලපෑම ෙමොළය කරාපැමිෙණ්.එහිදී ෙමොළ අභ න්තරෙය් ස්නායු සම්ෙපේෂණ කාර්යයට විවිධ බාධා එල්ලවිය හැකිය.ඒබලපෑම නිසා ෙමොළය ස්නායු සම්ෙපේෂණය සිදුවනුෙය් නිසි ෙලස ෙනොව විකෘතිවීමකට ලක්වීබවදැකගත හැකිය.ෙම් විකෘතිවීම නිසා බාහිර ෙලෝකෙය් අරමුණු පිළිබඳ ඉන්‍දියන් මඟින් සම්ෙපේෂණයවන ස්නායු දත්ත සංඥා තිෙබන අයුරින් ෙනොව ෙවනත් අයුරකට පරිවර්තනයවීමට ලක්ෙව්.ෙමබඳුඅයුරකට ස්නායු දත්ත සංඥා ලක්වීෙමන් ලැෙබනුෙය් විපරීත සංජානනයකි.ෙම් සංජානනය පියවිෙලෝකෙය් විද මාන වස්තූන් ඇසුෙරන් සාමාන දිවිෙපෙවෙත්දී ලබන සංජානනයට වඩා ෙවනස්ෙව්.ෙම් නිසා ෙමය අතීන්‍දිය සංජානනෙය් හැඩතලයක්දැයි මඳක් වික්ෂිප්තවීමක් පවා ෙසසු අයටඇතිෙව්.ෙම් යටෙත් දුර,කාලය,අවකාශය,පරිමාව හා ගැඹුර ආදී මාන පිලිබඳ ඇතිවන විකෘතිඅත්දැකීම් වඩාත් පමුඛ ස්ථානෙයහිලා සැලකිය හැකිය.අතීන්‍දිය සංජානනය නිසාද දුර, කාලය,
    • අවකාශය, පරිමාව හා ගැඹුර යන මාන පිළිබඳ අවෙබෝධය ෙම් අයුරින්ම ෙවනස්වීමකට ලක්වියහැකිය.නමුදු සංජානනය විකෘතිවීමට ලක් වීම නිසා ඇතිවන දැනීෙම් හා අතීන්‍දිය සංජානනය නිසාඇතිවන දැනීෙම් ෙවනසක් තිෙබ්.සාමාන අයට ෙම් ෙවනස පිළිබඳ එතරම් පැහැදිලි වැටහීමක්නැත. එබැවින් ඔවුන් ෙබොෙහෝවිටම සිතනුෙය් අතීන්‍දිය සංජානනය ඔවුන්ෙග් සාමාන අත්දැකීමටවඩා සමීපබවක් දක්වන විකෘති සංජානනය හා සමාන බවකි.නැතෙහොත් අතීන්‍දිය සංජානනය යනුවිකෘති සංජානෙය්ම තවත් එක්තරා විකාරරූපී පැතිකඩක් බව උපකල්පනය කිරීමට පවා ඔවුහුෙනොපසුබට ෙවති. ඉෙගනීෙමන්,භාවනා කිරීෙමන්,සිතීෙමන් හා කල්පනා කිරීෙමන් මිනිසුන් වහාඋමතු බවට පත්ෙවතැයි සාමාන ජනතාව අතර ව ාප්තව පවත්නා ආකල්පය ඇතිවීමට ෙමබඳුකරුණු ඉවහල්වී තිෙබ්.නමුදු සැබෑ තත්වය නම් එෙසේ සිදු ෙනොවනබවයි.ෙමහි සත ය නම් උමතුබව වනාහී මනෙසේ ඇති එක්තරා ෙරෝගී තත්වයක් පමණක් බවයි.ෙම් අනුව යෙමකු උමතුවනුෙය්ඉහත සඳහන් ෙද් කිරීෙමන් ෙනොව මානසික අසමතුලිතතාව නිසා බවයි.මානසික කියාකාරීත්වයමනාව පවතිනුෙය් සමතුලිතව මනස පවතින විටය. මානසික සමතුලිතතාවය නැතිවීමට බලපාන විවිධ ෙහේතු තිෙබ්.ෙම් අතර ජීව විද ාත්මක,මෙනෝවිද ාත්මක, කායික, සමාජයීය, සාමයික, පාරිසරික, පාරම්පරික, ජානමය, ආරමය සාධකදඉවහල් විය හැකිය.ෙමොළෙය් අභ තර ස්නායු සම්ෙපේෂණ කියාවළියට අදාළ ස්නායු ෛසල අතරකුඩා පරතර අතර පිහිටි රසායනික දව මඟින් දත්ත සංඥා (Neuron Chemical Transmitter )සම්ෙපේෂණ කාර්යය සිදුෙව්.විකෘතිවීම් සිදුෙනොවී සැබෑ අයුරින් ෙම් දත්තසම්ෙපේෂණය සිදුවන්ෙන්නම් මානසික සමතුලිතබව සුරැෙක්.නමුදු විවිධ ෙහේතු නිසා ෙමොළෙය් රසායනික දව මඟින් දත්තසංඥා සම්ෙපේෂණ කාර්යයට බාධා පැමිෙණ්.ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඊට නියමිත රසායනික දව වලහිඟතාවය නිසාද දත්ත සම්ෙපේෂණයට බාධා ඇතිෙව්.තවත් අවස්ථාවල පතිවිරුද්ධ රසායනික දව(Neuron Anti Chemicals ) මඟින් දත්ත සම්ෙපේෂණ කාර්යය පිණිස අවශ වන රසායනික දවවිනාශ කරනුලබයි.හැඟීම්වලට අදාළ විවිධ සංෙව්දන (Sense)ඇතිවීමට ඉවහල්වන රසායනිකදව තවත් පතිවිරුද්ධ රසායනික දව මඟින් විනාශ කිරීම නිසා අදාළ සංෙව්දන නිසි ෙලස ඇතිෙනොෙව්.යෙමකුට තමාෙග්ම සිතතුළ ඇති ආකල්ප හා හැඟීම් නිසා ඊට අදාළ රසායනික දව වලජනනය හා කියාකාරීත්වය නිසා දත්ත සම්ෙපේෂණයට අත වශ ෙසසු රසායනික දව විනාශවීමටපවා ෙහේතුවිය හැකිය.නිදසුනක් වශෙයන් නිතර අනුන්ට ෛවර හා ෙකෝධ කරන පුද්ගලෙයකුෙග්ෙමොළෙය් රසායනික දව වල අසමලිතතාවයක් ඇතිවිය හැකිය.ඊට ෙහේතුව සාමාන පියවි මානවස්වභාවයට පතිවිරුද්ධ සිතිවිලි ආකල්ප හා හැඟීම්වලින් ෙපලීමට හුරුව තිබීමයි.එවිට එබඳු සිතක්අසාමාන හා විකෘති ස්වභාවයකට පත්වීෙම් වැඩි සම්භාවිතාවයක් ඇත.එබඳු පුද්ගලෙයකුෙග් සිතතුළ මානව හිතවාදී ස්වරූපයට අදාළ සියළු සිතිවිලි ආකල්ප හා හැඟීම් එබඳු අහිතකර රසායනිකදව මඟින් විනාශ කරනු ඇත.එවිට ඒ පුද්ගලයා ෙනොදැනුවත්වම සමාජයට අහිතකර විනාශකාරීෙපළඹීම් සහිත පුද්ගලෙයකු ෙලස සකස් වනු ඇත.ඇනඩලීන් ෙහෝෙමෝනය නීෙරෝගී පුද්ගලෙයකුතුළ සාවය වියයුතු එක්තරා පමාණයක් තිෙබ්.නිතර ෙකෝපවීම,ෙකෝධ කිරීම ආදිය නිසා ඇනඩලීන්සාවයවීම අධිකවිය හැකිය.එෙසේවනුෙය් ජීවවිද ාත්මකව සත්ව ස්වභාවය අනුව සටන්වැදීමට,පලායාමට ආදී කියා සඳහා හෘද ස්පන්දනය ෙව්ගවත් කිරීම, සමට දහදිය දැමීම, ෙව්ගවත්ව රුධිරයසැපයුම සිදුවීම ආදී කියා රැසක් සිදුවීමට ඇනඩලීන් ෙහෝෙමෝනය උපකාරීවන බැවිනි.පුරාණෙය්දීෙමබඳු කියාකාරීත්වයක් සත්ව ජීවිත සුරක්ෂිතව පවත්වාගැනීමට උපකාරීවී තිෙබ්.ෙසසු සතුන්ෙග්පහරදීම් හා ෙගොදුරුකරගැනීම්වලට සාර්ථකව මුහුණදීම සඳහා සටන්වැදීමට ෙහෝ පලායාමට ෙම්ඇනඩලීන් ෙහෝෙමෝන සාවයවීම මෙහෝපකාරී වී තිෙබ්.කමෙයන් මිනිසා ෙසසු සත්ව වර්ගවලටසාෙප්ක්ෂව ශිෂ්ටවත්ම සංස්කෘතිකව දියුණුවත්ම මිනිසාෙග් තිබූ සත්ව ස්වභාවයට ආෙව්ණීක යම්යම් ගතිලක්ෂණ කමානූකූලව වියැකී යන්නට විය.ඒ අනුව ෙනොදියුණු ෙගෝතික මිනිසුන්ට හුරුවතිබූ සටන්වැදීම තුළින් ජීවිතය ආරක්ෂා කරගැනීෙම් අවශ තාව හා දඩයම්කර ජීවිතය ෙගනයාමටතිබූ අවශ තාව නූතන මිනිසාහට නැත. නමුදු මිනිසා ශිෂ්ටවූවාට ඔහුෙග් සිරුරතුළක්රියාත්මකවන ජීවවිද ාත්මක යාන්තනය එෙසේම අද දක්වාම සිදුෙව්.ඒ අනුව ඇනඩලීන්ෙහෝෙමෝනෙය් කියාකාරී ස්වභාවයද විද මානය.නමුද වර්තමාන මිනිසාට එදා සිටි මිනිසාෙග්
    • ශාරීරික මානසික අවශ තාවය නැත.එබැවින් ඇනඩලීන් බඳු ෙහෝෙමෝනයක් සාවයවීෙමන්අත්වන පෙයෝජනයක් නැත.පහරදීමට පළායාමට වැනි කියාවන් නූතන දියුණු සමාජෙය්දී එතරම්අවශ ෙනොවන බැවිනි.එබැවින් එබඳු ෙහෝෙමෝන වර්ග සාවයවීම් නිසා ඇතිවන විෂ සහිතරසායනික දව සිරුෙර්ත් ෙමොළෙය් ෛසල තුළත් එක්රැස් ෙව්.ෙම් විෂ රසායනික දව වලකියාකාරීත්වය නිසා ශාරීරික ෙරෝග රැසක් ඇතිෙව්. දියවැඩියාව,අධිරුධිර පීඩනය වැනි ෙරෝග මීටනිදසුන්ය.එෙසේම ෙම් විෂ රසායනික දව ෙමොළෙය් ස්නායු ෛසල තුළ සිදුවන රසායනික දත්තසම්ෙපේෂණ කාර්යයටද බාධා පමුණුවයි.එවිට එබඳු අෙයකුෙග් සිතිවිලි ආකල්ප හා හැඟීම්ස්වභාවික නැත.විවිධ විකෘති සිතිවිලි ආකල්ප හා හැඟීම්වල ෙගොදුරක් බවට ඒ පුද්ගලයාපත්ෙව්.ෙමබඳු පුද්ගලෙයකුෙග් සංජානනය අසාමාන විය හැකිය.ඒ අසාමාන සංජානනය කිසිමඅවස්ථාවකදී අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවට සමාන නැත.අතීන්‍දිය සංජානනය ලැබිය යුත්ෙත් දීර්ඝවසිදුකරන සදාචාර හික්මීමක පතිඵලයක් වශෙයනි.එම සදාචාර හික්මීෙම් උත්කෘෂ්ට අවස්ථාවඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියා මඟින් නිරූපණය ෙව්.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා ෙලෝකෙය් සාමානස්වභාවයට වඩා ෙවනස්බව සත යකි.නමුදු එය විකෘතියක් ෙනොෙව්. අයහපත් සිතිවිලි ආකල්ප හාහැඟීම් නිසා සංජානනෙය් සිදුවන ෙවනස්කම් සාමාන ස්වභාවයට වඩා ෙවනස්ය.එෙසේම එයවිකෘතියකි.ෙලෝකෙය් සාමාන ස්වභාවයට වඩා ෙවනස්වූ පමණින් එය සාධක ෙකොටෙගන සෑමඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවක්ම මානසික ෙරෝගී අවස්ථාවක් ෙසේ සලකා බැහැර කිරීම ෙම් නිසාවැරදි ෙදයක් බව වටහාගත යුතුය. මිනිසා ඉන්‍දිය කියාකාරීත්වය නිසා බාහිර ෙලොව සංජානනය කරගනියි.නමුදු සෑම අෙයකුවිසින්ම සංජානනය කරගනුෙය් බාහිර ෙලොව යැයි තමන් සිතා සිටියද එය සැබෑව ෙනොෙව්.සැබෑවනම් බාහිර ෙලෝකෙයන් ඉන්‍දිය කියාකාරීත්වය ඇසුරින් අභ න්තරයට ගන්නා අරමුණු දත්ත සංඥාෙලසට ෙමොළය කරා සම්ෙපේෂණයවී එය ෙමොළය වටහාගන්නා අයුරු අපට සන්නිෙව්දනයවීමයි.ෙමය දීර්ඝ කියාවලියක් වුවද ඉතා සීඝව සිදුවන බැවින් එහි කාලය ගතවීමක් අපට ෙනොදැෙන්.ඒක්ෂණයකින්ම සංජානනය සිදුවීම නිසා ඇසින් රූප බලන්නාක් ෙමන්ද කණින් ශබ්ද අසන්නාක්ෙමන්ද දිෙවන් රස විඳින්නාක් ෙමන්ද නාසෙයන් ආඝාණ ලබන්නාක් ෙමන්ද සමින් ස්පර්ශ ලැබගන්නාක් ෙමන්ද මනසින් ධම්ම අරමුණු පිළිබඳ මතක ඇතිවන්නාක් ෙමන්ද අපට දැෙන්.නමුදු එමසියල්ල සිදුවනුෙය් ෙමොළෙය් දත්ත සම්ෙපේෂණ කියාවලිය හරහා සිදුවන බාහිර නිකුත් කිරීම් (OutPuts) ෙලසයි.ඉන්‍දිය කියාකාරීත්වය නිසා බාහිර ෙලෝකෙයන් ඇතුළට ලබාගනු ලබන (In Puts)දත්ත සංඥා ෙමොළෙය් ස්නායු සම්ෙපේෂණය නිසා බාහිර නිකුත් කිරීම් ෙලසට අවෙබෝධකර ගනියි.ඉන්‍දියන් මඟින් බාහිර ෙලෝකෙයන් ඇතුළට ලබාගනුලබන දත්ත සංඥා හා ෙමොළෙය් දත්ත සංඥාසම්ෙපේෂණ කියාවලිය හරහා සිදුවන බාහිර නිකුත් කිරීම් සමාන අයුරකින් පවතින විටදී සාමානපුද්ගලෙයකුෙග් පියවි මානසික මට්ටම සමතුලිතව පවතී.අසාමාන මානසික මට්ටමකදී බාහිරෙලෝකෙයන් ඇතුළට ලබාගන්නා දත්ත සංඥා හා ෙමොළෙයන් බාහිරව සිදුවන දත්ත සංඥා නිකුත්කිරීම් අතර සමානත්වය කමානූකූලව අඩුවී යයි.ෙමය සිදුවනුෙය් බාහිර ෙලෝකෙයන් ෙමොළයතුළටලබාගන්නා දත්ත සංඥා හා ෙමොළෙයන් නිකුත් කරන දත්ත සංඥා අතර පවතින රසායනික දවවල යම් අසමතුලිතබවක් ඇතිවීම නිසාය.ෙම් රසායනික දව වල අසමතුලිතබව ඇතිවීම පුද්ගලආකල්ප, සිතිවිලි හා හැඟීම්වල ෙවනස්වීම් නිසාද ඇතිෙව්.එවිට ස්නායු සම්ෙපේෂණ කාර්යය සිදුවීමසඳහා අත වශ රසායනික දව ඊට පති රසායනික දව මඟින් විනාශ කිරීම ෙහෝ අඩපණ කරදැමීම සිදුෙව්.විෂම සිතිවිලි, ආකල්ප හා හැඟිම් නිසා ජනනය වන විෂ රසායනික දව කියාත්මකවනුෙය් විෂ රසායනික දව ෙලසයි.ස්නායු සම්ෙපේෂණයට හිතකර රසායනික දව හටගැනීම අඩුවීමද ස්නායු සම්ෙපේෂණ කාර්යෙය් සමතුලිතබව ෙකෙරහි බලපාන තවත් සාධකයකි.ඇතැම් විටකජීව විද ාත්මක ෙහේතු නිසාද පුද්ගලෙයකුෙග් ෙමොළෙය් ස්නායු ෛසල තුළ ෙමබඳු රසායනික දවහටගැනීම අඩුවීෙම් පවණතාවක් ෙපන්නුම් ෙකෙර්.එබඳු අවස්ථාවල සිදුෙකෙරනුෙය් ඒ රසායනිකදව ඖෂධ මාර්ගෙයන් බාහිරව ලබාදීමයි.එයද දීර්ඝ කාලීනව සිදුකළ යුතුෙදයකි.මන්ද ෙමොළෙය්අදාළ රසායනික දව ස්වභාවිකව නිෂ්පාදනය කරන මට්ටම හා සමානව ලබාදීම කළයුතු බැවිනි.නමුදු ෙමහිද ගැටළුවක් පවතී.එනම් ඖෂධ ගන්නාතුරු ෙමොළෙය් අදාළ රසායනිකදව හිඟබවක්
    • ඇති ෙනොෙවතත් අදාළ ඖෂධ වර්ග ගැනීම නතරකළ විට යළිත් එකී රසායනික දව හිඟවීම නිසානැවත වරක් ස්නායු සම්ෙපේෂණ කාර්ය අඩාලවීමයි.ෙමයට විසඳුම අදාල ඖෂධ දීර්ඝකාලීන ෙලසබාහිරව ගැනීම මඟින් ස්වභාවික ෙලස ෙමොළෙයන් එම ඖෂධ නිෂ්පාදනය වන මට්ටමට ශාරීරිකජීවවිද ා කාර්යභාරය පැමිණවීමයි.ෙම් ඖෂධ ගැනීම මුඛ හා එන්නත් මාර්ගවලින් ලබාගතහැකිය.ෙකෝපය, පාලනය කරගත ෙනොහැකි සැකය යනාදී මානසික ආබාධ ලක්ෂණ හටගැනීමට ෙහේතුවෙමොළෙය් රසායනික දව වල අසමතුලිතතාව නිසා නිසි පරිදි ස්නායු සම්ෙපේෂණ කාර්යය සිදුවීමවැළකීමයි.එවිට ස්නායු සම්ෙපේෂණය සිදුවනුෙය් බාධාකාරී පසුබිමක් යටෙත්ය.ඇතැම් දත්ත සංඥාසම්ෙපේෂණය වන අතර ඇතැම් දත්ත සංඥා සම්ෙපේෂණය ෙනොෙව්.එවිට සම්ෙපේෂණය ෙනොවන්නාවූ දත්ත සංඥා නිසා අදාළ ෙමොළය සංජානනය කරගන්නා ෙතොරතුරුවල අඩුපාඩු ඇතිෙව්.ෙම් අඩුවපිරවීම සඳහා ෙබොෙහෝවිට සත තත්වෙයන් පරිබාහිර ඇගැයුම් හා නිර්ණායක භාවිතා කිරීමට සිදුවීෙම් අහිතකර පතිඵලය විවිධ භාන්ති හා මායාමය තත්වයන් අතර සිතිවිලි සිරගතවීමයි.හිස්ටීරියාතත්ත්ව බිය හා සැකය බඳු අයහපත් මානසික ස්වභාව රැසක් හටගැනීමට ෙමවැනි මෙනෝභාවයක්ෙබෙහවින්ම ඉවහල්ෙව්.ෙකෝපය,ෙකෝධය හා සැකය බඳු අයහපත් මානසික ලක්ෂණ සාමානපියවි මිනිෙසකුට පවා හටගනියි.නමුදු ෙමොළෙය් රසායනික දව වල සමතුලිතබව නිසා එබඳු ෙද්සාමාන පුද්ගලෙයකුට පාලනය කරගත හැකිය.නමුදු ෙමොළෙය් එබඳු සිතිවිලි පාලනය කරගැනීමසඳහා අවශ රසායනික දව හිඟ පුද්ගලෙයකුට සිය සිතතුළ ඇතිවන එබඳු අයහපත් මානසිකආෙව්ග පාලනය කරගැනීමට ෙනොහැකිෙව්.එහි පතිඵලය තමාෙග් මනස පාලනය කළ ෙනොහැකිවීමයි.ෙමෙසේ පාලනය කරගැනීමට ෙනොහැකිවීම නිසා තමාෙග්ම සිෙත් ඇතිවන අයහපත් ආකල්පසිතිවිලි හා හැඟීම්වල ෙගොදුරක් වීමට ඒ පුද්ගලයාටම සිදුෙව්.එහි පතිඵලය මානසික ෙරෝග ඇතිවීමෙව්.මානසික ෙරෝග කායික ෙරෝග ෙමන්ම මනෙසේ ඇතිවන එක්තරා ෙරෝගී තත්වයකි.ඊට අවශචර්යා ෙහෝ ඖෂධ පතිකාර ෙයදීෙමන් අදාළ ෙරෝග සුවකරගත හැකිය. ෙම් මානසික ෙසෞඛ අහිමිවීම නිසා ඇතිවන විවිධ ෙරෝගී ලක්ෂණ අතර භාන්ති හා මායාආදී දර්ශන පමුඛ ස්ථානයක් ගනියි.ෙමබඳු භාන්ති මායා සිතිවිලි, ආකල්ප, හැඟීම් හා දර්ශන වැනිෙද් සැබෑ ෙලෝකෙය් පවතින ෙද්වලට වඩා ෙවනස් ස්වභාවයක් ගනියි.අතීන්‍දිය සංජානනය නිසාදයෙමකු තුළ ඇතිවනුෙය් සාමාන ඉන්‍දිය සංජානනයට වඩා ෙවනස් ෙද්වල්ය.ෙමබඳු ෙවනස්කම්පිළිබඳ සූක්ෂම ෙවනස ෙනොදන්නා ෙබොෙහෝ අය මතුපිටින් ඇති සමානකම මත පමණක් සැසඳීමටවෑයම් කරනබව ෙපෙනන්නට තිෙබ්.ෙමොළෙය් ස්නායු ෛසල තුළ සිදුවන රසායනික සම්ෙපේෂණකාර්යය සඳහා උපෙයෝගීවන රසායනික දව වල කියාකාරීත්වය ඉතා සංකීර්ණය.තවමත් නවීනවිද ාව මඟින් ෙසොයා ෙනොගන්නා ලද අභිරහස් රසායනික දව (Secret Chemicals)ෙම් රසායනිකසම්ෙපේෂණ කාර්ය සඳහා උපෙයෝගී වනබව විද ාඥයින් විසින් ෙසොයාෙගන තිෙබ්.ෙම් අභිරහස්රසායනික දව වල කියාකාරීත්වය නිසා මිනිසා තුළ ඇතිවන සිතිවිලි ආකල්ප හා හැඟීම්වල විවිධෙවනස්කම් ඇතිවන බව ෙමහිදී පැහැදිලිවී ඇත.ස්නායු සම්ෙපේෂණෙය්දී යම් රසායන දව තවත්පති රසායන දව මඟින් විනාශ කර ෙහෝ අඩපණ කර දමන බව ෙපනීෙගොස් ඇත.එෙසේම ස්නායුසම්ෙපේෂණෙය්දී ඊට ඉවහල්වන රසායන දව තවත් රසායන දව මඟින් වඩාත් පබලබවකට පත්කරන බව ෙසොයා ෙගන තිෙබ්.ෙම්වාෙය් කියාකාරීත්වය අතිශය සූක්ෂම මට්ටෙම් පවතින බැවින්පහසුෙවන් හඳුනාගැනීමට ෙහෝ අර්ථකථනය කිරීමට අපහසුවී ඇත.ඇනඩලීන් ෙහොෙමෝනය සිරුරතුළ සිදුවන විවිධ ෛජව පරිවෘත්තීය කියා සඳහා අත වශ ය.ඇනඩලීන්හි කියාකාරීත්වය නිසාමෙකෝපය,ෙකෝධය,බිය,නපුරුකම,ඊර්ෂ ාව බඳු සටිඝ සම්පයුක්ත මානසික ආකල්ප සිතිවිලි හැඟීම්ඇතිෙව්.ෙම් අයහපත් මානසික ආකල්ප දුරුකිරීමට නම් ඇනඩලීන් ෙහෝෙමෝනය සාවයවීම නතරකිරීම පාෙයෝගික විසඳුමක් ෙනොෙව්.එය ඊට වඩා අතුරුපතිඵල ඇතිකරවන විසඳුමක් වන නිසාය.ෙම් නිසා ඇනඩලීන් ෙහෝෙමෝනය සාවයවීම නතරකිරීම සිෙත් ෙකෝප සහගත හැඟීම් දුරුකිරීමටවිසඳුමක් ෙලස සැලකිය ෙනොහැකිය.මන්ද ෙකෝපය ෙමන්ම සිරුර තුළ සිදුවන ෛජව රසායනිකකියාවලිය සාර්ථකවීමට ඇනඩලීන් අත වශ බැවිනි.එෙසේ නම් අනාගාමී මාර්ගඵල ලාභීන්ෙග්සිත තුළ ද්ෙව්ෂය ඇති ෙනොවීමට බලපාන ෛජව විද ාත්මක ෙහේතුව කුමක්වියහැකිදැයි ගැටළුවක්ඇතිෙව්.අනාගාමී මාර්ගඵල ලාභින්ෙග් සිරුරතුළ ඇනඩලීන් ෙහෝෙමෝනය සාවයවීම නතරවන්ෙන්
    • නම් ඇනඩලීන් ෙහෝෙමෝනය ඉවහල්කරෙගන සිරුරතුළ සිදුවන ෛජව විද ා කියාකාරීත්වය ඉන්පසුව අඩාලවීමට ඉඩතිෙබ්.ෙමහි මෙනෝෛවද විද ාත්මක පසුබිම නම් එබඳු උතුෙමකුෙග් මනසතුළ ස්නායු සම්ෙපේෂණය කාර්යය සිදුවීෙම්දී ෙකෝපය ඇතිවීමට ඉවහල්වන රසායන දව තව පතිරසායන දව යක් මඟින් විනාශකර දමනු ලබන බවයි.ෙමහිදී ඇනඩලීන් ෙහොෙමෝනය තිබීම ෙහෝෙනොතිබීම වැදගත් සාධකයක් ෙලස සලකා නැත.ස්නායු සම්ෙපේෂණෙය්දී රසායනික දව විනාශකළ හැකි ෙමබඳු පති රසායන දව තවමත් නිසි ෙලස හඳුනාෙගන නැති අතර ඒවාෙය් කියාකාරීස්වභාවයද නිශ්චිතව අවෙබෝධ කරෙගන නැත.මෙනෝෛවද විද ාව විසින් ෙමබඳු රසායන දවහඳුන්වනු ලබන්ෙන් හඳුනාෙනොගත් අභිරහස් රසායන දව වශෙයනි.සැබවින්ම මානව ෙමොළයතුළ ෙමබඳු රසායන දව විශාල පමාණයක් තිබිය හැකිය.කවදා ෙහෝ ෙම් රසායන දව හඳුනාගතහැකි පසුබිමක් ඇතිවූෙය් නම් එය නූතන මෙනෝෛවද විද ාෙව් විශාල පිම්මක් වනු ඇත.යෙමකුභාවනානුෙයෝගීව විසීෙම්දී හඳුනා ෙනොගත් අභිරහස් රසායන දව එම පුද්ගලයාෙග් ෙමොළය තුළවර්ධනය ෙව්.එම රසායන දව සකස්වීම සිදුවනුෙය් ඊට අනුරූප ෛජව විද ාත්මක පසුබිමක්තුළමානසික ආකල්ප, සිතිවිලි හා හැඟීම් බලපෑ විටදීය.නිදසුනක් ෙලස ෛමතිය පුරුදු පුහුණු කරනපුද්ගලෙයකුෙග් මානසික ආකල්ප, සිතිවිලි හා හැඟීම් ෛමතී කිරීමට අනුරූප ෙලසින් සකස්ෙව්.ඒපුද්ගලයාෙග් මනස හා සිරුර ෙකෝප සහගත ආකල්ප,සිතිවිලි හා හැඟීම් දැරීමට පුරුදුවී අෙයකුෙග්මනස හා සිරුරට වඩා කියාශීලි බවින් වැඩිය.අනාගාමී මාර්ගඵල ලාභිෙයකුෙග් ඇනඩලීන් සිරුෙර්තිබුණද ඒ උතුමාතුළ ෙකෝපය ඇති ෙනොෙව්.එහිදී සිදුවනුෙය් ඇනඩලීන් උපකාරීවන පරිවෘත්තීයකියාව පමණක් සිරුරතුළ සිදුවීම පමණි.මින් පැහැදිලිවනුෙය් හුෙදක් ෙහෝෙමෝනවල කියාකාරීත්වරටාව පමණක්ම යෙමකුෙග් මනසට බල ෙනොපාන බවයි. මීට සමාන තවත් නිදසුනක් නම් අනාගාමී උතුෙමකුතුළ කාම රාග සමුච්ෙඡ්දය වශෙයන්මපහීණකර තිබීමයි.මින් අදහස්වනුෙය් කාමරාගය යටපත්කර තිබීම ෙනොෙව්.කාමරාගය නම් ලිංගිකආශාවයි(Sex Feelings).ෙම් ලිංගික ආශාව වූ කලී සිය වර්ගයාෙග් අඛණ්ඩ පැවැත්ම ආරක්ෂාකරතැබීම සඳහා සකස්ව ඇති ෛජව විද ාත්මක උගුෙලහි ඇමයි.ෙම් උගුල කියාත්මකවීමට නම් ෙම්ඇම ගිලීම සඳහා ආකර්ශණය වන පතිවිරුද්ධ පාර්ශවික ලිංගික සත්වයින් ෙදෙදෙනකු සිටිය යුතුෙව්.ලිංගික ආශාව නමැති ෙම් ඇම ෙනොමැති නම් කිසිදු අෙයකු ෙම් ෛජව විද ාත්මක උගුල ෙවතෙම් අයුරින් ආකර්ශණීය ෙලස ඇදී ෙනොයනු ඇත.මනුෂ වර්ගයා ඇතුළු සියළු ජීවීන් සුඛ ෙව්දනාවවිඳීමට ඉතා විශාල ආකර්ශණයක් දක්වන බව පැහැදිලිය.ෙබොෙහෝවිට සුඛ ෙව්දනාව ෙලස සලකාමිනිසුන් විඳින ඇතැම් ෙද් සැබවින්ම සුවයක් ෙනොවනබව ඒ පිළිබඳ විචාරපූර්වකව සලකා බලනඅවස්ථාවලදී ෙපනී යයි.ශරීරෙයහි සිදුවූ වණයක් කාලයක් යාෙම්දී කැසීමට පටන් ගනියි.වණෙයහිඇති ෙම් කැසීම මහත් සුවයකි.එෙහත් කැසීම නිසා වණය යළි විශාල තුවාලයක් බවට පත්ව එයින්ෙව්දනාව ඇතිෙව්.එබැවින් වණෙයහි කැසීම තාවකාලික ෙදයකි.එෙමන්ම මිනිසුන් සුඛ ෙව්දනාවනිසා එය විඳීමට ආකර්ශණයවීමද වණෙයහි තාවකාලික කැසීම හා සමාන ෙදයක්බව දත යුතුෙව්.කාමරාගෙයහි පවතින වණය කසනවිට ඇතිවන සුවය ෙමන්වූ ඉතා ස්වල්ප ස්පර්ශ ෙව්දනාවක්විඳීමට ෙලොල්වී ඊට වඩා ඉතා විශාල අනර්ථයක් සිදුකරගන්නා බව ෙබොෙහෝ අය ෙනොසිතති.ෙමමලිංගික ආශාව අනාගාමී උතුමන් සමුච්ෙඡ්ද පහාණය කරනුෙය් හුෙදක් අවෙබෝධය මතය.කාමරාගයටපත් කිරීමක් එහි නැත.අවෙබෝධය හා වටහාගැනීම නිසා කාමරාග ඇතිෙනොවීමක් එහි ඇත.එමතත්වය වණය වණයක් බව වටහාගැනීම නිසා තවදුරටත් ෙනොකසා සිටීමට සමානය.එෙසේම කාමරාගය ෙමොළෙයහි ස්නායු වල රසායන සම්ෙපේෂණ කියාෙව්දී ඇති වන එක් මෙනෝභාවයක් පමණි.ස්නායු ෛසලතුළ සිදුවන රසායන දව සම්ෙපේෂණ කියාවළියට සමගාමීව ලිංගික ෙහෝෙමෝනවලසාවයවීම සිදුෙව්.ෙම් ලිංගික ෙහෝෙමෝන සාවයවීම නිසා ලිංෙග්න්‍දියයන් උත්ෙත්ජනයෙව්.සිරුරලිංගික කටයුතුවල නිරතවීමට සූදානම් ෙකෙර්.ස්තී පුරුෂ වශෙයන් ඇතිවන ලිංගික ෙහොෙමෝනවර්ග මඟින් සිරුෙර් ෙසසු පරිවෘත්තීය කියා සමහරක්ද සිදුෙව්.ෙම් නිසා එබඳු කාමරාගය පහීණකිරීමට එබඳු ෙහෝෙමෝන සාවයවීම නතරකිරීම විසඳුමක් ෙනොෙව්.ෙමහිදී ලිංගික ෙහොෙමෝන සාවයවීම අඩුකිරීමට ෙහෝ නතරකිරීමට වෑයම් කිරීමට වඩා පාෙයෝගිකම විසඳුම නම් ස්නායු සම්ෙපේෂණකාර්යෙය්දී ලිංගික හැඟීම් ඇතිවීමට බලපාන රසායන දව පති රසායන දව මඟින් අඩාලකිරීමයි.
    • පතිවිරුද්ධ ලිංගිකෙයකු පිලිබඳ සිතට කාමරාගය ජනනයවීම සංජානනය මත සිදුවන්නකි.ෙමහි දීසිදුකරනුෙය් කාමරාග ජනනයවීමට අදාළ සංජානනය ෙවනස්කිරීමයි.ෙම් ෙවනස්කිරීම සාර්ථකබවට පත්වීෙම් අවස්ථා ෙසෝවාන්, සකෘදාගාමී හා අනාගාමී යන අවස්ථාවලදී දැකගත හැකිය.ෙමහිඅතීන්‍දිය සංජානනය ෙලස සලකා ඇත්ෙත් සාමාන ඉන්‍දිය සංජානන මඟින් එබඳු ෙලස සංජානනහැකියාවක් ලබාදිය ෙනොහැකි නිසා විය යුතුය.රසායනික සම්ෙපේෂණය ෙවනස්වීමට නම් ආකල්පසිතිවිලි හා හැඟීම් යන සියළු ෙද් ෙවනස්විය යුතුය.ෙමයද ක්ෂණික ෙවනස්වීමක් ෙනොව දිගු කලක්තිස්ෙසේ මහත් කැපවීම තුළින් කමිකව ලබාගත යුතු ෙවනසකි.ෙමහිදී කාමරාග සිතට ඇතිකරවනසරාගී සංජානන ෙමොළෙය් ස්නායු ෛසල ෙවත ලැබුණද එහි අවසන් අදියර වන රසායනික දවසම්ෙපේෂණෙය්දී එම සරාගී සංජානන සියල්ල විරාගී සංජානන බවට පරිවර්තනයෙව්.ෙම් සඳහාආත්ම සංඥාව, සුඛ සංඥාව හා නිත සංඥාව යන අති පබලවූ සංඥා ෙදකක් බිඳ දැමීමට හැකි වියයුතුය.ෙමහිදී ආත්ම සංඥාව අනාත්ම සංඥාෙවන්ද සුඛ සංඥාව දුක්ඛ සංඥාෙවන්ද නිත සංඥාවඅනිත සංඥාෙවන්ද බිඳ දැමීමට හැකියාව ලැෙබන පරිද්ෙදන් මනසට අවෙබෝධකළ හැකිවිය යුතුෙව්.අතීන්‍දිය සංජානනය ෙලස ෙමහිදී කියාත්මකවනුෙය් සාමාන අය පුදුමයට පත්කරවන විශ්මිතකියාකාරකම් ෙනොෙව්.එහිදී සාමාන පුද්ගලෙයකුට කිසිදා සිදුකිරීමට අපහසු මනුෂ ස්වභාවයටවඩා හාත්පසින්ම ෙවනස් සිතිවිලි ආකල්ප හා හැඟීම් ඇතිකරගැනීමට ෙයොමුවීමයි.ෙමය සාමානමනුෂ ස්වභාවයට ෙවනස්වුවද එය කිසිෙසත් මානසික අසමතුලිතතාව නිසා ඇතිවන අසාමානතත්වයක් ෙනොෙව්.මානසික අසමතුලිතතාව නම් සිත අපරිසිදුවීම නිසා හටගැෙනන විකෘතියකි.නමුදු සාමාන මනුෂ ස්වභාවය අභිබවා උත්තරීතර තත්වයකට සිත පිරිසිදු කිරීම නිසා ෙකෙළස්ඇති ෙනොවීම විකෘතියක් ෙනොෙව්.සාමාන තත්වයට වඩා ෙවනස්වුවත් එය සාමාන ස්වභාවෙය්මවඩා උත්තරීතරවූ මනෙසහි ඇති සිතිවිලිවල එක්තරා පිරිපහදුවූ තත්වයකි. බිය,තරහ,සැකය,දුක හා ඊර්ෂාව ආදිය මානසික හැඟීම්ය.එෙසේම ෙම්වා ෙදෝස මූලය යනඑකම අකුසල මූලෙයහි විවිධ පෙභ්ද ෙව්.ෙම් පෙභ්දවල විවිධ හැඩතල හා පැහැය නිසා මතුපිටින්එය නිරීක්ෂණය කරන අවස්ථාවලදී ෙවනස්කම් දැකිය හැකිය.නමුදු ඒවා මතුපිටින් ඇතිවන විවිධෙවනස්කම් මිස පාදක ආකෘතිෙය් ඇති පබල ෙවනසක් ෙනොෙව්.ෙම් ෙහේතුව නිසා බිය,තරහ,සැකයදුක හා ඊර්ෂාව වැනි මානසික අභිෙපේරණ ඇතිවීෙම්දී සිතතුළ ෙදෝෂ මූලෙයන් ඒවා මතුවනබව දතයුතුය.සාමාන ෙයන් නිෙරෝගි පුද්ගලෙයකුට ඉහතකී අයුරින් අභිෙපේරණ ඇතිවී ස්වල්ප ෙව්ලාවක්ඇතුළත යළි මානසික සමතුලිතතාව ඇතිෙව්.නමුදු මානසික ෙරෝගී පුද්ගලයින්තුළ ඇති ෙමබඳුවූඅභිෙපේරණ නිසා ඇති වන මානසික අසමතුලිතතාව යළි නිවැරදි කර ගැනීමට ඒ අයටෙනොහැකිය. භාවනානුෙයෝගීන් කාමරාගය පාලනය කරගැනීම සඳහා එබඳු අරමුණු විෂෙයහිඇතිකර ගන්නාවූ ෙනොකැමැත්ත පටික්කූල මනසිකාරය ෙලස දහෙම් විස්තර ෙව්.ෙම් පටික්කූලමනසිකාරය වනාහී ද්ෙව්ෂය මූලික කරගත් පටිඝ සම්පයුක්ත පිළිකුලක් ෙනොෙව්.විශාදය බඳුමානසික ෙරෝගී අවස්ථා වලදී ඇතිවන ද්ෙව්ෂය මූලික කරගත් පටිඝ සම්පයුක්ත මානසිකස්වභාවය කාමරාගය හික්මවීම උෙදසා ඇති කරගත් පඥා මූලික පටික්කූල මනසිකාරයටඅභ න්තරගතව කිසිෙසේත් සමාන නැත. නමුදු ඇතැම් අවස්ථාවලදී ෙකෙනකුට සිෙතන්ෙන් බාහිරෙම් චිත්ත ගති ස්වභාව ෙදක එකසමාන ෙලසටය.ඊට ෙහේතුව ෙම් චිත්ත ස්වභාව ෙදෙකහිම යම්යම් ෙපොදු සමානකම් බාහිරින් නිරීක්ෂණය කළහැකිවීමයි.කාමරාගය සිත ඇෙලන,වසඟ කරවනස්වභාවයයි.පටික්කූල මනසිකාරෙයහි ෙම් ඇෙලන ස්වභාවයට පතිවිරුද්ධ ලක්ෂණවනෙනොඇලීම දක්නට ඇත.ද්ෙව්ෂෙයහි ඇති ගැටීම නම් ෙනොඇලීම ෙනොව අරමුණුවල ගැෙටනස්වභාවයයි.ගැටීම යනුද ඇලීම හා සමාන පතිකියාවක් බව වටහාගැනීමට ෙබොෙහෝ ෙදෙනකුටදුෂ්කරවී ඇත්ෙත් ඒ මානසික මට්ටෙමහි ඇති සියුම්බව නිසාය. බාහිර අරමුණු නිසා සිතෙවනස්වීමකට ලක්වීම ඇලීෙමහි ෙමන්ම ගැටීෙමහිද විද මානය.එෙසේවුව ද ෙනොඇලීෙමහි දක්නටලැෙබනුෙය් ඒ කිසිදු බාහිර අරමුණකින් සිත ෙවනස්වීමකට ලක් ෙනොවූ බවකි.පටික්කූලමනසිකාරෙයහිදී සිදුකරනුෙය් ෙම් ෙනොඇලීම සිතට මැනවින් පගුණකිරීමයි.ෙම් ෙනොඇලීමවිරාගයට තරමක් ආසන්නය.ෙමහිදී සමථ හා විපස්සනා මානසික මට්ටම්වල විද මාන අති සියුම්ෙවනස මත පමණක් පටික්කූල මනසිකාරය හා විරාගය අතර සුක්‍ෂම පරතරයක් දක්නට
    • ලැෙබ්.විපස්සනා දැකීම මත ඇතිවන විරාගයතුළ පටික්කූල මනසිකාරෙයහි විද මානවූ ෙනොඇලීමදක්නට ලැෙබ්.නමුදු එය කාමරාගය යටපත්කිරීෙමන් ඇතිවන තාවකාලික ෙනොඇලීමක් ෙනොවීමපමණක් විපස්සනා දැකීෙම් විද මාන අතිෙර්ක ලක්ෂණයක් ෙලස ෙපන්වාදිය හැකිය.අරමුණුවලගැටීම නිසා ෙකෝපය,ෙකෝධය,ඊර්ෂ ාව හා ද්ෙව්ෂය බඳු අහිතකර මානසික අභිෙපේරණ හටගනියි.ෙමබඳු අහිතකර මානසික ලක්ෂණ ෙකෙළස් නමින් හැඳින්ෙව්.විශාදය බඳු මානසික ෙරෝග ඇතිවන්ෙන් දීර්ඝ කාලයක් තිස්ෙසේ ෙමබඳු මානසිකත්ව රටාවකට හුරුව සිටීම නිසා ෙමොළෙය් ස්නායුදත්ත රසායනික දව සම්ෙපේෂණයට ඒවා බලපෑම නිසාය.එවිට ෙමොළෙය් රසායනික දව වල ඇතිසමතුලිතබව නැතිවී යයි.රසායනික දව කියාකාරීත්වයට බාධා ඇතිෙව්.ඇතැම් රසායනික දවඅවශ පමණ නැතිවීෙමන් නිසි ෙලස ස්නායු දත්ත සංඥා සම්ෙපේෂණය ෙනොෙව්.එවිට ෙමොළෙයහිවිවිධ අසාමාන තා ඇතිෙව්.හැඟීම් පාලනෙයහි අසමත්වීම,විවිධ භාන්ති,මායා දර්ශණ ෙපනීම ඇතිෙව්.භින්ෙනෝන්මාදය බඳු අවස්ථාවලදී සාමාන ෙයන් ඕනෑම අෙයකුට ඇතිවන බිය පාලනය කරගැනීමට ෙනොහැකිවීෙමන් ඒ නිසා ඇතිවන ෙසසු අයහපත් මානසික තත්වවලට ෙගොදුරුවීමට සිදුෙව්.පටික්කූල මානසික ස්වභාවය වැඩීම නිර්ෙද්ශ කරඇත්ෙත් ද්ෙව්ෂ චරිතයාට ෙනොෙව්.සරාගී වූචරිත ලක්ෂණ ඇති අෙයකුට ඇලීම් සහගත මානසික මට්ටමින් ඉවත්වීම මෙනෝපතිකාරයකි.එබඳුඅෙයකුට ෙනොඇලීම පගුණ කරවීම පටික්කූල මනසිකාරෙය්දී සිදුෙව්.නමුදු ෙනොඇලීම පගුණ කලදඑෙසේ කරනුෙය් බුද්ධිය හා පඥාමය වටපිටාවක් තුළ ෙනොෙව්.සිත පටික්කූල අරමුණක හික්මවීමක්මිස එම පටික්කූල අරමුෙණහි යථා ස්වභාවය වටහාදීමට සමථ භාවනා කමය අසමත්ය.විපස්සනාභාවනා කමය සකස්වී පවතින්ෙන් සිත හික්මවීම පමණක්ම අරමුණුකරෙගන ෙනොෙව්.බුද්ධිමත්බව පඥාව ඥාණය ඇතිකරවීම විපස්සනා භාවනාෙව් කාර්යභාරයයි.විපස්සනා භාවනාෙව්දී සිතහික්මවනුෙය් ෙම් බුද්ධිය පඥාව හා ඥාණය පාදකෙකොට ෙගනය.ෙම් නිසා විපස්සනාෙව්දී මූලිකවනුෙය් බුද්ධිය, පඥාව හා ඥාණයයි. විපස්සනාෙව්දී බුද්ධිය, පඥාව හා ඥාණය පාදකෙකොටෙගනහික්මෙවන සිත යළිදු කිසිම ෙහේතුවක් නිසා අපිරිසිදුවීමකට ලක්ෙනොෙව්.මාර්ගඵල ලාභීන් ලැබූ ඒමාර්ගඵල ලාභෙයන් කිසි දිෙනක ෙනොපිරිෙහන්ෙන් ඒ නිසාය.පටික්කූල මනසිකාරය වැඩීෙම්දී ඒසඳහා ෙයොදා ගනු ලබන මිනිස් සිරුෙර් විවිධ ෙකොටස් හා මිනිස් සිරුෙර් ජීවය නැතිව යාෙමන් පසුසිරුර දිරා යන විවිධ අවස්ථා නවයක් හා දහකයක් පිළිබඳ සිහි නුවණින් සලකා බැලීම සිදුෙකෙර්.මිනිස් සිරුෙර් විවිධ ෙකොටස් පිළිබඳව පටික්කූල මනසිකාරය වැඩීම ෙදතිස් කුණප ෙකොට්ඨාශයන්පිළිබඳ පිළිකුල් භාවනාව යනුෙවන් හැඳින්ෙව්.එෙසේම මියයාෙමන් පසුව මෘතෙද්හය දිරායන විවිධඅවස්ථා නවයක් පිළිබඳව සිහි නුවණින් සැලකීම නව සීවථක පබ්බය ෙලසද එබඳු අවස්ථා දහයක්පිළිබඳව ඒ අයුරින්ම සිහි නුවණින් සැලකීම දස අසුබය ෙලසද හැඳින්ෙව්.සිය චරිත ස්වභාවය ඉතානිවැරදි ෙලස හඳුනාෙගන රාග චරිතයා ෙම් පටික්කූල මනසිකාරය වැඩීම නිසා කාමරාගී සිතිවිලිඅඩුවීමට එය තුඩුෙදයි.නමුදු ද්ෙව්ෂ චරිතයා පටික්කූල මනසිකාරය වැඩීෙම්දී ඒ පුද්ගලයාෙග් යටිසිතතුළ නිදන්ව ඇති ද්ෙව්ෂය පාදකකර ගත් බිය,තරහව,ගැටීම,ඊර්ෂ ාව ආදී දුර්ගුණ පටික්කූලමනසිකාරෙයහි ස්වරූපෙයන් ඉස්මතුවිය හැකිය.එබඳු අවස්ථාවලදී තම සිත තුළ ඇති දුර්ගුණ නිසිෙලස හඳුනාෙනොෙගන දිගින් දිගට ද්ෙව්ෂ මූලය වර්ධනය කිරීෙම් ඉඩකඩක් පවතී.ඇතැම් අවස්ථාවලදී විශාදයට පවා ෙහේතුවිය හැකි අව මානසික අවස්ථාවන්ට පවා ෙම් පුද්ගලයා එලඹිය හැකිය.නිදසුනක් ෙලස පටික්කූල මනසිකාරයට අයත් ෙදතිස් කුණප ෙකොටස්,නව සීවථය,දස අසුබය ආදීභාවනා වඩන පුද්ගලයාෙග් ද්ෙව්ෂ මූලය ඉස්මතුවීෙමන් ඒ පුද්ගලයා හුදකලා අවස්ථාවලදී බියටපත්විය හැකිය.රාති සිහිෙනන් පවා තමා භාවනා වශෙයන් වැඩී පිළිකුල් බිය ජනක අරමුණු දෑසටසැබවින්ම ෙපනී ඒවාෙයහි ඇති විකාරරූපී හා භයංකර ස්වරූපයට ඉතා තදින් බියපත්විය හැකිය.එවිට මෙනෝවිද ාෙව් මානසික අසමතුලිතතාව නිසා ඇතිවන භාන්ති (Phobia) නමින් හැඳින්ෙවනමානසික ෙරෝගී අවස්ථාවන්ට පවා පත්වීෙම් හැකියාවක් ඇත.හුදකලා ස්ථානවල තනිවම සිටිමින්අපියජනක අරමුණු ඉලක්ක කරගනමින් පටික්කූල මනසිකාරෙයහි ෙයෙදන ෙබොෙහෝ අයට ෙමමඅවස්ථාවන්ට මුහුණදීමට සිදුෙව්.සැබවින්ම ෙබෞද්ධ භාවනාකමවල ෙමබඳු පටික්කූල මනසිකාරයෙපරටුෙකොට ගත් අරමුණු හා ස්ථාන ආශිතව භාවනාෙව් ෙයදීම නිර්ෙද්ශ කර ඇත්ෙත් ඊට සුදුසු වූපුද්ගලයින්ට පමණි.ෙතෙළස් ධූතාංග අතර ෙසෝසානිකාංගය ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් ෙසොෙහොෙනහි
    • වාසය කිරීමයි.ෙම් ධූතාංග සමාදන්වූ විට සිදුකරනුෙය් දැන්විය යුතු යැයි බුදුරදුන් නියම කර ඇතිඅයට පමණක් දන්වා රාතිෙය් ෙසොෙහොනට එළඹ පාන්දර යළිත් ෙසොෙහොෙනන් නික්මීමයි. මුළුරාතිය මෘතෙද්හ දමා ඇති පාළු ෙසොෙහොනක ගතකිරීම ෙමහි අභිපායයි.ෙසෝසානිකාංගය සමාදන්වූපුද්ගලයා රාග චරිතයක් ඇති අෙයකු නම් සිෙත් පවතින ඇලීම් සහගත මානසික මට්ටම ෙවනස්කිරීම ෙමහි පරමාර්ථයයි.නමුදු ද්ෙව්ෂ චරිතයක් ඇති අෙයකුට ෙම් කමෙව්දය ෙනොගැලපිය හැකිය. ඉතා තදින් බියට පත්වූ අවස්ථාවලදී මායාමය හා භාන්ති අවස්ථා ෙකෙනකුතුළ ඇතිවියහැකිබව මෙනෝවිද ාෙව් සඳහන්ය.ෙම් නිසා හැකිතාක් බිය ෙනොවී සිටීෙම් වැදගත්කම එහිදී දැඩිෙලස අවධාරණය ෙකෙර්.පාළු හුදකලා ස්ථාන ආශිතව ෙකෙනකුෙග් සිතට බිය ඇතිවීෙම් අවස්ථාපවතී.එබඳු ස්ථානයකදී ෙහෝ අවස්ථාවකදී සිත තුළ ඇතිවන බිය රූපාකාරෙයන් මෙනෝද්වාරයටඅරමුණු වියහැකිය.එබඳු අවස්ථාවන්හිදී ෙබොෙහෝවිට ෙසසු ඉන්‍දියන්ට පවා මෙනෝද්වාරයට අරමුණුවූ බිය ඉපිදවීමට ෙහේතුවූ අරමුණු ඇතිවීෙම් ඉඩකඩක් පවතී.සමහරුන්ට බියජනක අරමුණු දර්ශනයවීම,එබඳු ශබ්ද ශවණයවීම,එබඳු ගන්ධය ආඝාණයවීම,එබඳු ස්පර්ශ ඇතිවීම,එබඳු රසයන් ඇතිවීමසිදුවනුෙය් ෙම් තත්වය යටෙත්ය.ෙබොෙහෝ අවස්ථාවලදී ඇතැම් පුද්ගලයින්ට පටික්කූල මනසිකාරභාවනා වැඩීෙම්දී ද්ෙව්ෂ මූලය මතුව ඒම නිසා බියකරු රූප දැකීම ආදී ෙද් නිසා භාවනාව නිසිෙසේකර ගැනීෙම් අපහසුතාවලට මුහුණපෑමට සිදුවිය හැකිය.බුරා පනින සුනඛයින්,ගිනිදැල්,යක්‍ෂ ෙපේතහා එබඳු භයංකර රූප ආදීෙද් භාවනාව සිදුකර යන අතරතුෙර්දී දර්ශනයවියහැකිය.රාග චරිතෙයකුතුළ ඇති කාමරාගය ෙමෙලස ඉස්මතුවීම නිසාද භාවනාව කරගැනීෙම්දී අපහසුතා ඇතිවිය හැකිය.ෙබොෙහෝවිට පටික්කූල මනසිකාරය වැඩීෙම්දී රාග චරිතයාෙග් කාමරාගය ඉස්මතුවීෙම් අනතුරක්ඇති ෙනොෙවතත්,විදර්ශනා වැඩීෙම්දී එය පටික්කූල මනසිකාරය ඔස්ෙසේ ෙනොව පඥාව ෙපරටුකරෙගන සිදුකරන බැවින් මෙනෝද්වාරය තුළ සැඟව ඇති කාමරාගය චිත්ත රූප ෙලසට ඉදිරිපත් වියහැකිය.එබඳු ෙබොෙහෝ අවස්ථාවලදී භාවනාෙව් සමාධියට අනතුරු කරන නෙයකු ෙහෝ සර්පෙයකුෙලසට කාමරාග සංඥාව ඉස්මතුවිය හැකිය.බටහිර මෙනෝවිද ාෙව්ද කාමය සර්ප සංෙක්තයතුළින්නිරූපණයෙකොට දක්වා ඇති අයුරු දැකගත හැකිය.විදර්ශනාව නම් සිත අපවිතකරන සිතිවිලි වලඅවසාන මූලය දක්වා අති සියුම්ව විගහෙකොට විශ්ෙල්ෂණයකර බිඳ දමන කමෙව්දයයි.එහිදී ෙමෙසේබිඳ දැෙමන කිසිදු අයහපත් සිතිවිල්ලක් පසු අවස්ථාවකදී ඇති ෙනොෙව්.එහිදී සිෙත් හැඟීම් යටපත්කිරීම ෙනොව ඒවා අවෙබෝධෙයන් ෙත්රුම්ගැනීම ඔස්ෙසේ යළිත් ඇති ෙනොෙව්.රාගය ෙහෝ ද්ෙව්ෂයයටපත් කිරීමට වඩා එය ඇතිවීමට ෙහේතුව ඇතිවීම මනාව අවෙබෝධෙයන් ෙත්රුම්ගත් විට යටපත්කිරීමට අමුතු ෙවෙහසක් ගතයුතු නැත.ඒ අවෙබෝධෙයන් ෙත්රුම්ගැනීම සමඟම ඒ සිතිවිලි දුරුවීයාමට පටන් ගනියි.මාර්ගඵල පඥාව වනාහී ෙම් අවෙබෝධෙයහි එක්තරා වැඩිදියුණු වූ අවස්ථාවකි.විදර්ශනා වැඩීම ආරම්භෙය්දී සිහිනුවණින් රාග ද්ෙව්ෂ තාවකාලිකව මැඩපවත්වන බැවින් සමථයද ඒ සමඟ වර්ධනයෙව්.නමුදු විදර්ශනාෙව් අරමුණ කමානූකූලව සිහිනුවණ වැඩීම සමඟ පඥාෙව්අවෙබෝධය මඟින් රාග ද්ෙව්ෂ තුනීෙකොට මුළුමනින්ම ඉවත්කිරීමයි.එහිදී මුලීක අවස්ථාෙව්දී සමථලක්ෂණද විදර්ශනාව සමඟ කියාත්මක ෙකෙර්.සුක්ක විපස්සනාව වැඩූ පුද්ගලෙයකුට වුවද නිවනශාක්ෂාත් කරගත හැක්ෙක් ෙම් නිසාය.නමුදු ෙකෙනකු දීර්ඝ කාලයක් සමථය වඩා ඊට හුරුපුරුදුවසිටීම එක් අංශයකින් විදර්ශනා වැඩීමට උපකාරයක්ද අනික් අංශෙයන් බාධාවක්ද වියහැකිය.එහිඋපකාරය නම් ෙකෙළස් තාවකාලිකව යටපත්ව තිබීම අවෙබෝධය මඟින් පඥාව ඉපිදවීමට ආධාරවන නිසාය.එහි බාධාව නම් දීර්ඝකාලයක් සමථය වඩා ඇතිව තිබූ මානසික හුරුව විර්ශනා වැඩීෙම්දී පඥාෙවන් අවෙබෝධය ඇතිවීමට අහිතකර ෙලස ඉස්මතුවීමයි.ෙකෙසේ ෙහෝ ෙබෞද්ධ භාවනාකමනිසි අයුරින් සිදුකළෙහොත් එයි කිසිෙසේත් පුද්ගලෙයකුෙග් මානසික මට්ටමට අයහපත් නැත.නමුදුසමාජ මතවාද වැරදි ෙලස ඇතිවීමට ෙහේතුව සමාජෙය් බහුතර පුද්ගලයින්ට ෙම් පිළිබඳ පමාණවත්තරම් අවෙබෝධයක් ෙනොතිබීමයි.අවෙබෝධය(Perception) ෙබෞද්ධ භාවනා කම හා පාලි බුදුදහමගැඹුරින් අධ යනය ෙකොට සිංහල භාෂා මාධ ෙයන් සිදුකළ පර්ෙය්ෂණ පමාණවත් තරම් සමාජයෙවත මුදා ෙනොහැරීමද ඒ පිළිබඳ සමාජ මතවාද අව මට්ටමක පැවතීමට පධානතම ෙහේතුවකි.දීර්ඝකාලීනව වාණිජ පරමාර්ථ ෙහෝ ෙවනත් ලාභ සත්කාර සම්මාන අෙප්ක්ෂාෙවන් ෙතොරව ෙමබඳුපර්ෙය්ෂණ කාර්යයන්හි නියැලී සිටීෙම් අපහසුතාව ෙමන්ම එබඳු පුද්ගලයින්ෙග් හිඟකමද ෙමබඳු
    • ෙද් සිදුෙනොවීමට තවත් ෙහේතුවකි.විදර්ශනා භාවනාකම ගන්ථගත කර තැබීමට වඩා පාෙයෝගිකවසිය ගුරුකුලයට ආෙව්ණිකව පවත්වා ගැනීමට ආදී යතිවරයන්වහන්ෙසේලා දැක්වූ අවධානය නිසාදයම්තාක් දුරකට සාමාන සමාජය ෙම් ෙකෙරහි දැක්වූ සමාජ ආකල්ප සකස්වීමට ඉවහල්වී තිෙබ්.මානසික ෙසෞඛ ෙබෞද්ධ භාවනාකම නිසා සුරැකීම මිස කිසිෙසේත් බිඳ ෙනොදැෙමන බව තාර්කිකවතහවුරු කර ඔප්පු කිරීමට සුදුසු පර්ෙය්ෂණ දැනුමක් ෙමකල තිබීම කාලීන අවශ තාවයක්ද ෙව්. 4.4.අතීන්දීය සංජානනය කළමනාකරණය කිරීම අතීන්‍දිය සංජානනය යනු සාමාන සංජානනයට ව තිෙර්ක වූවකි.ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙපොදුසමාජෙය් කටයුතු කිරීෙම්දී අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ඇති අෙයකු වුවද කටයුතුකළ යුතු වනුෙය්ෙපොදු සමාජ සම්මතයන්ට අනුවගතවය.ෙම් නිසා අතීන්‍දිය සංජානනය ෙපොදු සමාජ සම්මතයන්ටඅනුකූල අයුරින් හික්මවාෙගන කටයුතු කිරීෙම් අවශ තාවක් මතුෙව්.එනිසා අතීන්‍දිය සංජානනයනිසි ෙලස කළමනාකරණය කිරීමට හැකිවීම අත වශ කරුණකි.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවඋපදවා ගැනීම සඳහා දරණ පයත්නෙය් මුල්කාලවකවානුව තුළදීම එය නිවැරදිව කළමනාකරණයකරගන්නා ආකාරය ෙබෞද්ධ භාවනා කම පදනම්කරෙගන ෙයෝගාවචරයාට ලබාෙදනු ලැෙබ්.එහිදීඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව උපදවාගත් පසු එය මනාව කළමනාකරණ කරගැනීමට උචිත ෙහොඳපුහුණුවක් ලැෙබ්. අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව කළමනාකරණ කරගැනීෙම් අවශ තාව මතුවීමටතවත් එක් ෙහේතුවක් වනුෙය් එම හැකියාව උපදවා ගත් අෙයකු ලබන සුවිෙශේෂී බලය සමාජයටහානිකර ෙසේ භාවිතා කිරීම වැළැක්වීමයි.එෙසේම ෙපොදු සමාජ නිර්ණායකවලට හානිකර වන ෙලසඑම අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ෙයොදා ගැනීම පාලනය කිරීම පිණිසද කළමනාකරණ සිද්ධාන්තඉවහල් ෙව්.පුද්ගලික ආකල්පවලට වඩා ඇතැම් සාධාරණ අවස්ථාවලදී ෙපොදු සමාජ නිර්ණායකඋල්ලඝනය වන පරිදි ෙනොහැසිරිය යුතුබව බුදුසමෙය් පැෙණන නිර්ෙද්ශයයි.පිණ්ෙඩෝල භාරද්වාජමහරහතන්වහන්ෙසේ විසින් සෘද්ධි බලය ෙයොදා ගනිමින් අහසට පැන නැඟී උණ ගසක් මුදුෙන්රඳවා තිබූ සඳුන් පාතයක් ගැනීෙම් සිද්ධිය මූලික කරෙගන සෘද්ධි පාතිහාර්ය පෑම බුදුරදුන්ෙග්තදබල විෙව්චනයට ලක්වී ඇතිබව තිපිටක ෙද්ශනා තුළදී දැකගත හැකිය.ෙමම අතීන්‍දිය සංජානනහැකියාව ෙපොදුෙව් සමාජ යහපත සැලසීම පිණිස භාවිතා කිරීෙම්දී එහි යහපත් අංශය පමණක් ඉතාමැනවින් ෙතෝරාගත යුතුබවටද පැහැදිලිකරදී තිෙබ්.ෙමහිදී සෘද්ධි පාතිහාර්ය,ආෙද්ශනා පාතිහාර්යහා අනුශාසනා පාතිහාර්ය යන අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවලින් බුදුන්වහන්ෙසේ විසින් අනුමත කරඇත්ෙත් අනුශාසනා පාතිහාර්ය පමණකි.ෙමයට ෙහේතුවනුෙය් ෙපොදු සමාජ සම්මතයන් උල්ලඝනයෙනොකර වැඩි සමාජ යහපත සැලසිය හැක්ෙක් අනුශාසනා පාතිහාර්ය මඟින් පමණක් වන නිසාය.අතීන්දිය සංජානන හැකියා කළමනාකරණය කිරීෙම්දී හැඟීම් මනාව පාලනය කිරීම ඉතා වැදගත්ෙව්.මන්ද සියළු කියාවන්ට ෙපරටුවනුෙය් ෙච්තනාව වන බැවිනි.ෙච්තනාව නිවැරදි නම් අතීන්‍දියසංජානන හැකියාව කළමනාකරණය කිරීමට විෙශේෂ පයත්නයක් දැරීමට අනවශ ය.ෙබොෙහෝවිටදීමිනිසුන්ෙග් කියාකාරීත්වයට බලපාන්ෙන් මතුපිට ඔපයට ෙපෙනන්නට ඇති ෙද් ෙනොව ඇතුළතඇති මානසික ආකල්පයි.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලබාගත හැකිවනුෙය් යම්තාක් දුරටකට ෙහෝමතුපිටින් වත් ඊට පතිවිරුද්ධ දුර්ගුණ සිතින් යටපත්කළ ෙහෝ ඉවත්කළ අෙයකුට පමණි.අයහපත්ලක්ෂණ තාවකාලික යටපත් කිරීම අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලැබීෙම්දී වැදගත්වුවද නිසි ෙලසඑය පවත්වාෙගන යෑෙම්දී වැදගත්වනුෙය් එම හැකියාව කළමනාකරණය කිරීමයි.ෙම් ෙහේතුව නිසාෙබෞද්ධ භාවනා කමයන්හි අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලැබීමට පථමෙයන් එය කළමනාකරණයකිරීමට අදාළ මූලධර්ම පිළිබඳ පාෙයෝගික පුහුණුවක් ලැබීමට සලස්වා ඇත.ෙම් කළමනාකරණයකිරීෙම් හැකියාව අතීන්‍දිය සංජානන ලබාගැනීමටද උපකාරීෙව්.මන්ද සිත මෘදු කර්මණ පැහැපත්වනුෙය් එය හැකිතාක් කළමනාකරණය කිරීම මඟින් වන බැවිනි.යම් ෙහයකින් මනසකට අවශඅයුරින් මානසික කියාකාරීත්වය කිසිදු පිළිෙවලක් ෙනොමැතිව සිදුෙව් නම් එය කළමනාකරණයට
    • ලක්කිරීම මඟින් පුද්ගල අවශ තාව පරිදි සකස්කරගැනීෙම් ඉඩකඩක් පවතී.පුද්ගල හැකියාවට රිසිපරිදි අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලබා ගැනීම මිස අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවට රිසි පරිදි පුද්ගලහැකියාව පාලනය කිරීමට කිසිදු ඉඩකඩක් නැත.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලැබීම පිණිස වෑයම්කරන මුල් කාලවකවානුෙව්දීම අදාළ කළමනාකරණ සිද්ධාන්ත නිසි පරිදි භාවිතා කෙල් නම් අඩුෙවෙහසක් දරා නිවැරදි අරමුණු ශාක්ෂාත් කරගැනීමට හැකිවනු ඇත.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවටසාමාන ඉන්‍දිය සංජානනය ෙහොඳින් පැවතීම අවශ මූලිකාංගයකි.නිදසුනක් වශෙයන් ජාති අන්ධපුද්ගලෙයකුට උපතින්ම දෑස් ෙනොෙපෙන්.ෙමබඳු අෙයකුට අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා උපදවා සියෙදෙනෙත් ෙපනීමට අදාළ දිබ්බ චක්ඛු නැමැති සුවිෙශේෂී ෙපනීෙම් හැකියාව ලබාගත ෙනොහැකිය. මීට අමතරව කායගතාසති සතිපට්ඨානයට අයත් භාවනාකම වලින් සිත සමාධිගත කිරීෙම්දී ඇතිවන අතීන්දිය සංජානන හැකියාව නිවැරදිව කළමනාකරණය කරගැනීම ඉතා වැදගත්ය.පුරාණෙය්දී මෘතෙද්හ වළදැමීම ෙහෝ ෙවනත් කමයකින් ඒවා විනාශ කරදැමීම බහුලව සිදුෙනොවූඅතර සාමාන ජනතාව හුරුපුරුදුව සිටිෙය් ඒවා ජනශූන කැලෑබඳ ෙපෙදස් වලට රැෙගන ෙගොස්දමා ස්වභාවිකව දිරායෑමට සැලැස්වීමයි.එහිදී කැලෑවල දිවිෙගවූ විවිධ සතුන් එබඳු මළසිරුරුආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව සිටියහ.එවැනි මෘතෙද්හ ආහාරයට ගැනීම සඳහා එම ස්ථානවලටපැමිෙණන සුනඛ,හිවල් ආදී සතුන්ෙග් කියාකාරකම් නිසා මෘතෙද්හවල කැබලි ගැලවී විසිරී එබඳුස්ථාන භයංකාර ස්වරූපකින් දිස්වින.ඒ නිසා සාමාන ජනතාව අෙව්ලාෙවහි හුදකලාව ෙම් ස්ථානකරා පැමිණීෙමන් පවා වැළකී සිටියහ.ෙමබඳු ස්ථාන සීත වනය,අන්ධ වනය,අමු ෙසොෙහොන බඳුනම්වලින් එකල විසූ ජනතාව විසින් ව වහාර කරඇතිබව තිපිටකෙයහිද දැකගත හැකිය. ෙමකලෙමන් ඉතා සංකීර්ණ, ජනාකීර්ණ හා කාර්යබහුල ෙනොවූ ජීවන රටාවක් ගතකල තත් යුගෙය් විසූසාමාන ජනතාවට නම් ෙමය සාමාන හුරු පුරුදු ෙදයකි. බුදුන්වහන්ෙසේ පවා බුදුවීමට පථම සයවසරක් දුෂ්කර කියාකරන සමෙයහි ෙමබඳු අතිශයින් භයංකර අමු ෙසොෙහොන්වල කිසිදු ෙලොමුදැහැගැනීමකින් ෙහෝ තැති ගැනීමකින් ෙතොරව දිවා රාති කාලය කටුක දුක්විඳ දරා ෙගන බවුන් වඩමින්ගතකළ බව අරියපරිෙය්සන සූතය අනුව ෙපනී යයි.දස අසුබය යනු එබඳු මළ සිරුරක් දිරා යෑෙම්අවස්ථා දහයක් නිමිතිෙකොට සකස්ව ඇති භාවනා කම ෙව්දයයි.ෙමහිදී මනෙසේ ෙපර ෙනොතිබූ විවිධසුවිෙශේෂී සංජානන හැකියා මතුවිය හැකි බැවින් ඒවා මැනවින් කළමනාකරණය කරගැනීමට ඉතාකල්පනාකාරී විය යුතුය. නැතෙහොත් භාවනාව නිවැරදිව සිදුකරන්ෙන් යැයි සිතා සිෙත් ද්ෙව්ෂමූලය වර්ධනය කිරීමට පවා උත්සුක වියහැකි බැවිනි.මන්ද පටික්කූල මනසිකාරය වැඩීම මූලිකකරගත් ෙමබඳු භාවනාකම ෙබොෙහෝවිට නිර්ෙද්ශ කර ඇත්ෙත් රාග චරිතයාට බැවිනි. යම්ෙහයකින් ෙමබඳු භාවනා කමයක් ද්ෙව්ෂ චරිතෙයකු කරන්ෙන් නම් සිය සිතතුළ සැඟව ඇතිද්ෙව්ෂ ගති ලක්ෂණ මතුවීමට ඉඩෙනොදී දැඩි ආයාසෙයන් සිත හික්මවීමට කල්පනාකාරී වියයුතුය.දස අසුබෙය්දී මෘත ෙද්හයක් දිරායෑෙම් කියාවළිය අවස්ථා දහයක් ෙලස ෙගන එය අරමුණු කරභාවනා කරනු ලැෙබ්.ෙම් අවස්ථා උද්ධුමාතකය,විනීලකය,විපුබ්බකය,විච්ඡිද්දකය, වික්ඛායිතක,වික්ඛිත්තක,හතවික්ඛිත්තක, ෙලොහිතක, පුලවක, අට්ඨිකය ෙලස හැඳින්ෙව්.ෙමහි උද්ධුමාතය නම්ඉදිමී ගිය මළ සිරුරයි.මියෙගොස් දින කීපයක් ඉකුත්වූ මෘත ෙද්හයක බිහිසුණු ඉදිමුණු ස්වභාවයක්දිස්ෙව්.මළ සිරුර අරමුණුෙකොට භාවනා කරත්ම සිත එකඟවී උපදින පතිභාග නිමිත්ත නම් කැමතිතාක් ආහාර ෙගන ස්ථූලබවට පත්වූ අඟ පසඟ ඇති අෙයකි.ශරීර වර්ණය ෙවනස්වීෙමන් අවපැහැගත් මෘත ෙද්හය විනීලකයයි.ෙමය නිල්වන්වූ මළසිරුර නමින්ද හැඳින්ෙව්.ෙමය අරමුණුකර ඇතිවන උද්ගහ නිමිත්ත කබර වර්ණය ගනියි.පතිභාග නිමිත්ත උත්සන්නවූ නීලවර්ණය ගනියි.පැළුණුපැළුණු ස්ථානවලින් සැරව ඕජාව වැගිෙරන පිළිකුල් මෘතෙද්හය විපුබ්බකයයි.එහි උද්ගහ නිමිත්තසැරව වැගිෙරන්නාක් ෙමනි.නමුදු පතිභාග නිමිත්ත නිශ්චලය.යුද්ධ භූමිෙය්දී මැදින් කපා ෙහලනලද පිළිකුල් මෘත ෙද්හය විච්ඡිද්දකයයි.එහි උද්ගහ නිමිත්ත මැදින් කපා දමා ඇත්තාක් ෙමනි.නමුදුපතිභාග නිමිත්ත එෙසේ නැත.එය පරිපූර්ණය.විවිධ සතුන් විසින් ශරීර ෙකොටස් ඇද කා දැමූ පිළිකුල්මෘත ෙද්හය වික්ඛායිතකයයි.ෙමහි උද්ගහ නිමිත්ත කැබලි වූ සිරුරකි.නමුදු පතිභාග නිමිත්ත එෙසේනැත.එය සම්පූර්ණය.ආයුධවලින් අඟ පසඟ කපා ෙකොටා තැන තැන විසිරවූ පිළිකුල් මෘතෙද්හයහතවික්ඛිත්තකයයි. ෙමහි උද්ගහ නිමිත්ත මළසිරුරු කැබලිය.නමුදු පතිභාග නිමිත්ත සම්පූර්ණය.
    • තැනින් තැන ෙල් වැගිෙරන පිළිකුල් මෘතෙද්හය ෙලෝහිතකයයි.ෙමහි උද්ගහ නිමිත්තසැෙලන රත්පතාකාවක් ෙසේ ෙල් වැකුණු මෘතෙද්හයකි.නමුදු පතිභාග නිමිත්ත නිශ්චලය.පණුවන් කා හැෙළනපිළිකුල් මෘතෙද්හය පුලවකයයි.ෙමහි උද්ගහ නිමිත්ත සැෙලන්නාක් ෙමනි.නමුදු පතිභාග නිමිත්තබාස්මතී බත් පිඬක් ෙසේ නිශ්චලය.මුළු ඇටසැකිල්ලම(Skelton) ෙහෝ එක්ඇටයක් ෙහෝ අට්ඨිකයයි.ෙමහි එක් ඇටයක් අරමුණු කරන්ෙන් නම් උද්ගහ නිමිත්ත හා පතිභාග නිමිත්ත එක සමානය.මුළුඇටසැකිල්ල අරමුණු කරගත්ෙත් නම් උද්ගහ නිමිත්ත විවර සහිතය.පතිභාග නිමිත්ත සම්පූර්ණය.ෙමබඳු භාවනාකම භාවිතෙය්දී උද්ගහ නිමිත්ත උපදින්ෙන් සිත සමාධිගතවීමට ආසන්න අවස්ථාවතුළදීය.නමුදු තවම සමාධිය සම්පූර්ණ නැත.දස අසුබෙයහි එක් එක් අසුබයක් පාසා ඕනෑම විටකදීඒ භාවනානුෙයෝගියාෙග් සිතට ද්ෙව්ෂය ඇතුළුවීමට ඉඩ ඇත.එබඳු අවස්ථාවකදී අරමුණු කරන්ෙන්රාගාදී ඇලීම සහිත අරමුණුක් ෙනොව බිහිසුණු පිළිකුල් අරමුණක් බැවින් ස්වල්ප වශෙයන් සිතතුළමතුවූ ද්ෙව්ෂය නුවණින් දැන අවෙබෝධකර දුරුකර ෙනොගත්ෙත් නම් එයින් භාවනානුෙයෝගියාෙග්භාවනාව කඩාකප්පල්වීෙම් අනතුරක්ද ෙම්තුළ ඇතිබව අවෙබෝධකර ගැනීම ඉතා වැදගත්ය. මන්ද ෙමබඳු අවස්ථාවකදී සිෙත් සංෙව්දීතාවය ඉතා සියුම්ය.මතක ශක්තිය දීප්තිමත්ය.සිතතුළට ඇතුළුවන ඉතා සූක්ෂම අරමුණක් වුවද ඉතා පහසුෙවන් සිෙත් ක්ෂණයකින් ව ාප්තවී යයි.ඒඅනුව දස අසුබය වැනි පිළිකුල් අරමුණක් භාවනා වශෙයන් වැඩීෙම්දී භාවනානුෙයෝගියාෙග් ඉතාමසුළු අඩුපාඩුවක් නිසා හටගන්නා ස්වල්ප ද්ෙව්ෂයක් වුවද ෙව්ගවත් වර්ධනයවීමට උචිත පරිසරයක්අසුබ භාවනාව හරහා ෙගොඩනැඟී ඇති බැවින් ඒ පසුබිම භාවිතාකරමින් ෛවරසයක් ෙසේ ඒ හැඟීමසිෙත් වර්ධනයවීමට පටන් ගනියි.නමුදු සිෙත් ද්ෙව්ෂය මුළුමනින්ම පහවූ විටකදී ඒ අනතුරුදායකවාතාවරණය ඇති ෙනොෙව්.දස අසුබ භාවනාෙව්දී පතිභාග නිමිත්ත ෙලස සෑම විටකදීම පියජනකවූඅරමුණක් ඇතිවනුෙය් ඒ අනුවය.ෙම් අනුව රාගය යටපත්වීෙම් ලක්ෂණ ද්ෙව්ෂය යටපත්වීෙම් ඇතිලක්ෂණ වලට සමානකම් දක්වනබව පැහැදිලිෙව්.මන්ද යෙමකුෙග් සිෙත් ෛමතිය ඇතිවීම නිතරෙහොඳ යහපත් අරමුණු ඇතිවන බැවිනි.සාමාන මිනිස් සිතක රාගය හා ද්ෙව්ෂය අන්ත ෙදකක සිටකියාකර එම සිත අපහසුවට පත්කරයි.රාගය හා ද්ෙව්ෂය හැඟීම්ය.ෙම් හැඟීම් ෙදෙකන් කුමන ෙද්යටපත් කළද,පහීණ කළද එහි පතිඵල ෙලස ඇතිවන ලක්ෂණ සමානබව ෙපනීයයි.දස අසුබ වැනිභාවනා කමෙව්දයක් භාවිතා කිරීෙම්දී පෙරස්සම් විය යුත්ෙත් රාගෙයන් ෙනොව ද්ෙව්ෂෙයනි.ද්ෙව්ෂ මූලෙයහි විවිධ ශාඛා විවිධ ස්වරූපෙයන් සිත තුළ පැන නඟිමින් අසුබ භාවනාව වර්ධනයකිරීමට අවශ ඉඩකඩ අහුරාතබන බව ෙපනීයයි.බිය ද්ෙව්ෂ මූලෙය් තවත් එක් සුලබ ස්වරූපයකි.බිය ද රාගය හා ද්ෙව්ෂය ෙමන් එක් හැඟීමකි.නමුදු බිය ඇතිවූ විටක එය නිවැරදිව හැඳින ෙගනඅවෙබෝධ කර ෙනොෙගන බිය නැමැති හැඟීමට යටවීම ෙබොෙහෝ ෙදෙනකු තුළ ඇති එක්තරා නරකපුරුද්දකි. බිය සාමාන මට්ටමකදී සෑම ෙකෙනකුතුළම ඇතිෙව්.නමුදු අස්වාභාවික අන්දමින්බියට පත්වීම ෙමන්ම එදිෙනදා ජීවිතෙය් විවිධ කාර්යයන් ඉටුකිරීෙම්දී ඒ සඳහා අසාමාන බියක්දැක්වීම ෙරෝගී තත්වයක් ෙලස සැලෙක්.එවිට එය මානසික ෙරෝගී බිය (Phobias) නමින්හැඳින්ෙව්.මෙනෝෛවද විද ාෙව්දී ෙමබඳු බිය නිසා හටගන්නාවූ සුළු මානසික ෙරෝගී අවස්ථාවිශාල පමාණයක් සවිස්තරව දක්වා ඇත.භාවනා වැඩීම සඳහා බහුල ෙලස ෙයොදා ගනුෙය් පාළුහුදකලා ජන ශූන ස්ථානය.එබඳු ස්ථානවලදී යම්කිසි පමාදයක් නිසා ඇතිවන බිය භාවනාකාර්යය නිසා පිරිසිදුවූ සිෙත් ෙව්ගවත්ව වර්ධනය වියහැකිය.අසුබ භාවනාවලට අරමුණු කරන්ෙන්ද බිහිසුණු ලක්ෂණ ඇති අරමුණු බැවින්ද බිය ජනක අරමුණු වහා සිතට පිවිසීමට ඇති ඉඩකඩඅධිකය.අසුබ භාවනාවල විද මාන එක්තරා ලක්ෂණයක් වන්ෙන්ද භාවනාව සිදුකරන අවස්ථාෙව්දීසිතට ආයාසෙයන් ඇතුළු කරගත් විවිධ බිහිසුණු පිළිකුල් සහගත අරමුණුවල සැබෑ කියාකාරීත්වයවඩා ෙව්ගවත් අයුරින් සකියවන්ෙන් භාවනා කාර්ය නැවැත්වූ පසුව වීමයි.එබඳු අවස්ථාවලදී අසුබභාවනාව සඳහා ෙයොදා ගනු ලබන භාවනා අරමුණ සිතට යළි යළිත් නැඟී ඒම ආයාසෙයන්වැළකීමට වෑයම්කළද එම පයත්නය අසාර්ථක ෙව්.ෙබොෙහෝවිට සිතට ෙව්ගවත්ව විවිධ පිළිකුල්අරමුණු නැවැත්විය ෙනොහැකි ෙලස ගලාඒම නිසා භාවනානුෙයෝගියා චිත්ත විෙක්‍ෂේපයකට ලක්ෙව්.ෙම් ෙහේතුව නිසා යෙමකු දස අසුබ භාවනාව වඩා රාතී නින්දට එළඹී පසුවද රාතී සිහිෙනන්පවා ඒපුද්ගලයා අසුබ භාවනාෙව්දී අරමුණුකළ විවිධ පිළිකුල් සහගත බිහිසුණු අරමුණු සැබවින් ඒ
    • ෙමොෙහොෙත් පියවි ෙදෙනතින් දකින්නාක් ෙමන් දර්ශනයවීමට පටන්ගනියි.එය ෙමබඳු භාවනාඅරමුණක් ෙගන භාවනාවට පිවිසි ෙයෝගාවචරයාහට ඇති එක් අතිෙර්ක කරදරයකි. ෙයෝගාවචරයාපැවිද්ෙදකු නම් පාළු හුදකලා බව නිසා ඇතිවන විවිධ දර්ශන,භාන්තිවල ෙගොදුරක් වීමට පහසු ඉඩකඩක් ඇත.ෙමහි ඇති අවාසනාවන්ත තත්වය නම් ඒ පුද්ගලයා සිතනුෙය් ද සැබවින්ම තමාෙග්මනසට අරමුණුවන එබඳු අරමුණු සැබවින්ම ඇති ෙද් ෙලසයි.ෙහොල්මන් අවතාර,විවිධ යක්‍ෂ,ෙපේත,පිසාච වැනි පිළිකුල් සහගත අතිශය බිහිසුණු ආරම්මණ ඉන්‍දිය ද්වාරවලට අරමුණුෙව්.එබඳුෙද් නිසා ලාමක සිතක් ඇති අෙයකු මානසික විකෘතියකට වුවද ලක්විය හැකිය. අසුබ භාවනාවඅහිතකර සුළු අතුරු ආබාධ රැසක් ඇති (Side Effects) නමුදු අකුසල් මුල් නැසීමට සුදුසු පබලඖෂධයක් (Powerful Medicine) ෙසේ සැලකිය හැකිය.ෙමහි අතුරු ආබාධ නම් බියයි. නමුදු අසුබභාවනාව කාලයක් තිස්ෙසේ වැඩූ අෙයකුට කාමාශාව ඉතා ෙහොඳින් පාලනය කරගත හැකිය.ගිහිපැවිදි ෙභ්දයකින් ෙතොරව අධික කාමාශාව නිසා ඇතිවන අනවශ කරදර හිරිහැර ආදී ෙද්වලින්මිදී කටයුතු කිරීමට අවශ අෙයකුට ෙමබඳු භාවනාකමයක් වැඩීෙමන් සිය මනස ඉතා මැනවින්හික්මවා ගතහැකිය.ෙම් නිසා ලිංගික අභිෙපේරණවලින් වැළකීම සිය ජීවිතෙය් පධාන පරමාර්ථයකරගත් පැවිදි පක්ෂයට අසුබ භාවනාව වැඩීම ඒ සඳහා ආකල්පමය උපකාරයක්බව ෙමහිදීෙපනීයයි. සිෙත් හටගන්නා වූ ඇලීමට පතිපක්ෂව ෙයදිය යුතු බැවින් අසුබ භාවනා අරමුණුපසන්න නැතිබව ස්වභාවයකි. එෙසේම ඒවා රළුය.නමුදු ෛමති භාවනාව වැනි භාවනාවකදී ගන්නාඅරමුණු ගැටීමට පතිපක්ෂව ෙයදිය යුතු බැවින් පසන්න හා මෘදු බවින් යුක්තය.ෙමවැනි භාවනාවක්නිසා කිසිදු බිය ජනක මානසික වාතාවරණයක් හට ෙනොගනියි.ෙම් ෙහේතුව නිසා ෛමති භාවනාවබඳු භාවනා කමයක ඇති සුරක්ෂිතතාවය ඇතැම් අවස්ථාවක අසුබ භාවනාව වැඩීමතුළ විද මානෙනොවිය හැකිය. නමුදු ෙමහිදී මතක තබාගත යුත්තක් නම් නිවැරදි ගුරු ඇසුර ලබා භාවනාවටපෙව්ශ වන්ෙනකුට ෙමහිදී ගැටළු මතුෙනොවිය හැකිබවයි. එෙසේම ෙයෝගාවචරයාෙග් චරිතයටඅනුවම කර්මස්ථාන ලබාදීමක් සිදුවන බැවින් එහිදී ෙමබඳු අතිෙර්ක කරදර හිරිහැරවලට මුහුණපෑමට භාවනාවට ආධුනිකව එළෙඹන්නාට සිදුෙනොෙව්.එබඳු භාන්ති තත්වයක් ඇතිවුවද එබඳුඅවස්ථාවකදී කලබල ෙනොවී ඉවසීෙමන් කියාකළයුතු ආකාරය කියාදීම පවීණ ගුරුවරෙයකුටඅසීරු කාර්යයක් ෙනොෙව්. බියවූ විට ෙබොෙහෝ අවස්ථාවලදී සිදු වනුෙය් බිය නැමැති තමාෙග්ම සිතතුළ ඇතිවූ හැඟීමකට යටවී ඉන් ෙයෝගාවචරයා මුළාවට පත්වීමයි.එවිට සිහිමුළාවීම නිසා බියෙව්.විපස්සනා භාවනාව අනුව ෙමහිදී කළ යුත්ෙත් වහාම ෙයෝගාවචරයාෙග් මුළාවූ සිහිය යළි මැනවින්ස්ථාපිත කර ගැනීමට උදව් කිරීමයි.ඒ සඳහා විවිධ කමෙව්ද ඇත.ශිෂ යාෙග් ස්වභාව අනුව සුදුසුකමෙව්දය ගලපාගැනීමට හැකිවීම පවීණ ආචාර්යවරෙයකුෙග් දක්ෂතාවයයි.අතීතෙය් එක්යුගයකෙම් ආචාර්ය පරම්පරාවල කමෙව්ද ඉතා දීප්තිමත් මට්ටමක පැවතිනි.ඒ සඳහා සමාජ අවධානය හාරාජ අනුගහය මැනවින් සැලසී තිබිනි.තත් යුගෙය් සමස්ත අධ ාපන රටාවම ඊට අනුගතව පැවතිනිසා විපස්සනා භාවනාෙව් ඉතා දියුණු මට්ටම්වලට පත්ව සිටි ආචාර්යවරු විශාල සංඛ ාවක් ෙමහිවිසූ බව කියෙව්.නූතනෙය්දී වුවද ඒ කමෙව්ද විනාශවී නැත.සිදුව ඇත්ෙත් සමාජ අවධානය හා නිසිඇගයීමට ලක්ෙනොවීම නිසා බහුතර පිරිස ඒ සඳහා ෙයොමුකර ගැනීමට අපහසුවීමයි. විපස්සනාෙව්දී ෙබොෙහෝවිට අමුතුෙවන් යමක් සිදුකිරීමට මනසට බල ෙනොෙකෙර්.මනෙසේස්වභාව හා කියාකාරීත්වය සිහිෙයන් අඛණ්ඩ නිරීක්ෂණය මඟින් අවෙබෝධකරගැනීම විදර්ශනාෙව්කාර්යභාරයයි.සමථ භාවනාව සිෙත් කියාකාරීත්වය අරමුණකට අනුව පුරුදු කිරීමයි.අවෙබෝධයටඑහි ඇත්ෙත් සීමිත ඉඩකඩකි.ඒ අවෙබෝධය පවා යමක පියවි ස්වභාවය සම්පූර්ණ වශෙයන් දැකගත හැකි අවෙබොධයක් ෙනොෙව්.විදර්ශනා භාවනාෙව් පරමාර්ථය සත ාවෙබෝධයයි.එහිදී අතීන්‍දියසංජානන හැකියාව ෙලස විවිධ විශ්මිත ෙලෞකික ෙද්වල් සිදුකළ ෙනොහැකිය.විදර්ශනා භාවනාෙව්පරමාර්ථය යටිසිත තුළ ඇති රාග,ද්ෙව්ෂ හා ෙමෝහ අකුසල මූල පහාණය කිරීමට වෑයම් කිරීමයි.රාග,ද්ෙව්ෂ ෙමෝහ හැඟීම්වල පාලනයට පුද්ගලයා නතුවීම සාමාන පුහුදුන් මානසික ස්වභාවයයි.නමුදු විදර්ශනා භාවනාව මඟින් ලැෙබන සුවිෙශේෂී අවෙබෝධය නිසා එබඳු අහිතකර හැඟීම්වලපාලනයට නතු ෙනොවී සිටීමට හැකියාවක් ලැෙබ්.ෙම් හැකියාව සුවිෙශේෂී වූවක් බැවින් බුද්ධියෙක්න්‍දකරගත් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවක් ෙසේ සැලකිය හැකිය.විවිධ සමථ භාවනා කම නිසා
    • ලැබිය හැකි වන අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ෙභෞතික පදාර්ථ සමඟ සම්බන්ධවී පවතී.එහිදී පඨවි,ෙත්ෙජෝ, වාෙයෝ හා ආෙපෝ යන භූත ෙකොටස් තම අභිමතය පරිදි විවිධ හැඩෙයන් භාවිතා කිරීමටහැකියාව ලැෙබ්. පඨවි භූත ස්වරූපය ආෙපෝ භූත ස්වරූපයට ෙවනස් කිරීමට,වාෙයෝ භූත ස්වරූපයපඨවි භූත ස්වරූප ගැන්වීමට ආදී විවිධ අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා සමථ භාවනා කම තුළින් ලැබියහැකිය.නමුදු ෙම් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා තාවකාලිකය.මන්ද පදාර්ථයන්හි යථා ස්වරූපයපිළිබඳව අවෙබෝධයක් ෙම් අයුරින් ෙනොලැෙබන බැවිනි.විදර්ශනා භාවනාවතුළින් පදාර්ථවල යථාස්වරූපය පිළිබඳ ඉතාම ගැඹුරු අවෙබෝධයක් ලැෙබන බැවින් පදාර්ථ ඇසුරුෙකොට සිතට ඇතිවනආකර්ශණය හා මුළාවීම් ඇති ෙනොෙව්.ෙම් ආකර්ශණය මුළාවීම් සඳහා බුදුදහමතුළ භාවිතා කරනවචන ෙදක නම් තණ්හාව හා අවිද ාව යන්නයි.සෑම පදාර්ථ ස්වරූපී ෙදයක් පිළිබඳවම පුහුදුන් සිත්වලට ඇතිවන ආකර්ශණ හා මුළාවීම් නිසා සත්ව ස්වරූපය අදාළ පදාර්ථමය සැකැස්ම ෙනොසිඳීපවතී.සත්ව ව වහාරය පවා ඇතිවනුෙය් ෙම් පදාර්ථමය දව සැකැස්ම නිසාය.පදාර්ථ සැකැස්මඅඛණ්ඩව පවත්වාගැනීමට පිණිස භාවිතාවන ඉන්ධනය නම් ආකර්ශණය හා මුළාවීම් නිසා සිෙත්ඇතිවන සැකැස්මයි.සමථ භාවනා කම වැඩීම නිසා සිත හික්මවා ගැනීමට හැකිවුවද පදාර්ථසැකැස්ම අඛණ්ඩව පවත්වාගැනීම පිණිස භාවිතා වන ඉන්ධනය වන ආකර්ශණය හා මුළාවීම්පහීණකර අවසන්කිරීමට ෙනොහැකිය.එබැවින් අඛණ්ඩව සත්ව පඥාප්තිය ෙනොසිඳී පවතී.සත්වපඥාප්තිය පැණෙවනුෙය් පදාර්ථ සකැස්ම අඛණ්ඩ ෙලස පවතින විටදීය.දුක හටගන්ෙන් සත්වපඥප්තිය ඇතිවිටය.දුකට ෙහේතුව පදාර්ථ සකැස්ෙමහි ආකර්ශණ හා මුළාවීම්ය.පදාර්ථ සැකැස්මපිළිබඳ යථාර්ථ අවෙබෝධයට පැමිණීම දුක නැති කිරීෙම් කමෙව්දයයි.ඒ සඳහා විදර්ශනා භාවනාවැඩිය යුතුය.සත්ව පඥාප්තිය අත්හැරීම ඒ මූලිකකර ෙගන ඇතිවන ආකර්ශණ හා මුළාවීම් දුරුවීමයි. ෙමය දුක නැති කිරීමයි.ෙම් දුක නැති කිරීෙම් ෙභෞතිකවූ සීමාවක් ඇත.එනම් මානසික දුකපහීණ කළද, පදාර්ථ සිරුර දරා සිටිනා තාක් කායික දුක්ඛ විඳීම් පවතී.පදාර්ථ සිරුර බිඳී යාෙමන්පසුව කායික දුක්ඛ විඳීම් ෙකොටසද නැතිෙව්.ෙම් ෙහේතුව නිසා විඳීම් පහීණ කිරීෙමන් අවෙබෝධ කරගන්නා නිවෙනහි ෙසෝපාදිෙශේෂ හා අනුපාදිෙශේෂ යන ද්වි ස්වරූපය ගැබ්ව ඇත. පදාර්ථ පාලනයකිරීෙම් හැකියාව ලබාදීම ෙක්න්‍දකර ගත් සමථ භාවනා කමෙව්දතුළ ෙමන් ෙනොව පදාර්ථ ෙලෝකයපහීණ කිරීම අරමුණු කරගත් විදර්ශනා භාවනා කමෙව්ද තුළ ගැබ්ව පවතින යථාර්ථ අවෙබෝධයස්වරූපය යම් ෙකෙනකුෙග් බුද්ධිය හා පඥාව අවදිකිරීමට සමත්ෙව්. එෙසේම විදර්ශනා භාවනා කමෙව්ද මඟින් උපදවා ගන්නා අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව පදාර්ථමය ස්වභාවය පාලනය කිරීමටඋත්සාහ දැරීෙම් අනතුරුදායක බවින් නිදහස්ය.ස්වභාවය පාලනයකිරීම ෙමන්ම ෙවනස් කිරීමදවිකෘතියකි.සමථ භාවනාකම භාවිතය මඟින් ලැබියහැකි අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා ඉතා ෙහොඳින්කළමනාකරණය කිරීෙම් අවශ තාව මතුවන්ෙන් එබැවිනි.මන්ද එබඳු පාලනයක් රහිතව සමථභාවනා කමවලින් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව උපදවා ගැනීමට ෙනොහැකි අතර උපදවාගනු ලැබූවද වැඩිකාලයක් ෙනොපවතී.ස්වභාවෙයන්ම මිනිස් සකස්ව ඇත්ෙත් සදාචාර ස්වභාවයක් රැකගැනීෙම් අවශ තාව අනුවය.මන්ද මිනිසත්බව උරුමවනුෙය්ද යම් නිශ්චිත සදාචාර සීමාවතුළ සියආකල්ප, ආෙව්දන හා චර්යා පසුබිම සකස් කරගැනීමට අදාළ පතිවිපාකයක් වශෙයන් වන බැවිනි.ෙම් සදාචාර සීමාව ඉක්මවා කටයුතු කිරීෙම් හැකියාවක් මිනිසත්බව ලබා උපන් අෙයකුට නැත.ඒනිසා යම්කිසි අෙයකු ෙම් සදාචාර සීමාව උල්ලංඝනය කරයි නම් ෙහෝ ඒ සීමාව ඉක්මවා කටයුතුකරයි නම් ඒ පුද්ගලයාට ඊට හිමි පති විපාකය උරුම කර දීමටද ෙම් සදාචාර සීමාව කියා ෙකෙර්.ඒසමඟම යෙමකු ෙම් සදාචාර සීමාව ආරක්ෂා කරගනියිද ඒ පුද්ගලයාෙග් මිනිසත් භාවය අඛණ්ඩවරැකගැනීමට ෙම් සදාචාර සීමාව කියා ෙකෙර්.යම් උතුම් පුද්ගලයින් මිනිසත්බෙව් සදාචාර සීමාවටවඩා ඉහළ සදාචාර සීමාවක කටයුතු කිරීමට පවා ෙපළෙඹ්.එවිට ඒ පුද්ගලයින් අයත් සදාචාර සීමාකවෙර්දැයි නිශ්චය කර ඊට අදාළ පතිවිපාක ෙලස මිනිසත්බවට වඩා උසස් ෙද්ව හා බහ්ම බඳු තලවල පවා උත්පත්තිය ෙගනදීමට හැකියාව ඇති ෙකෙර්.දහෙම් හැසිෙරන්නා දහම විසින් සුරක්ෂිතකරගනු ලබන බව බුදුදහෙම් සඳහන්වනුෙය් එබැවිනි.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව උපදවා ගැනීමටෙමන්ම එෙසේ උපදවාගනු ලැබූ අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව පාලනය කරගැනීමටද මනා පුහුණුවක්ලබා තිබීෙම් අවශ තාව පැහැදිලිව ඉස්මතුවනුෙය් ඒ නිසාය.මන්ද ඇතැම් පුද්ගලයින් එබඳු වූ සිය
    • හැකියා නිසාම අත්පත් කරගන්ෙන් විශාල විනාශයක් බව ෙද්වදත්ත ෙතරුන් පිළිබඳ පුවතින් මනාෙසේ වැටහීයයි.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා කළමනාකරණය කිරීමට දක්වන දක්ෂතාවද එහිමඑක්අංගයක් ෙසේ සඳහන්ය.අත්‍ථ,ධම්ම,නිරුක්ති හා පටිභාන යන සිව්පිළිසිඹියාෙව් පටිභානකුසලතාව නම් ෙසසු පිළිසිඹියා කළමනාකරණය කිරීෙම් හැකියාවයි.ෙම් සිව් පිළිසිඹියා විදර්ශනාභාවනාවට අයත් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවන්ය.ක්‍ෂණිකව උචිත ෙලස සිව්පිළිසිඹියා හැකියාභාවිතාකර සිය ධර්ම ෙද්ශනා හැකියාව වඩාත් ඔප්නංවාගැනීමට ෙම් යටෙත් රහතන්වහන්ෙසේනමකට හැකියාව ලැෙබ්.ආනන්ද හිමියන් ෙසෝවාන් මාර්ගඵල තත්වෙය් සිටියදීම වුවද ෙම් සිව්පිළිසිඹියා හැකියාවන් උන්වහන්ෙසේට තිබූ බව සඳහන්ය.හුදු උගත්කම පමණක් සිව්පිළිසිඹියාවලැබීමට ෙහේතු ෙනොෙවන නමුදු විවිධ අයුරින් බහුශැතබව ලබාතිබීම ෙම් සිව්සිඹියා ලැබීමටඋපකාරයක් බව ෙම් අනුව ඉතා පැහැදිලිව ෙපනීයයි.මන්ද බුදුසසුෙන් ධර්ම භාණ්ඩාගාරික හාශාසනික තනතුරු වැඩිම පමාණයක් හිමිවූ ෙතරුන් ආනන්ද හිමියන් වන බැවිනි. අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාෙව් විවිධ පැතිකඩ මනාව කළමනාකරණය කිරීෙම් හැකියාවක්තිබීම ඉන් පෙයෝජන ගැනීමට අමතර උපකාරයකි.අතීන්‍දිය සංජානන පැතිකඩ කළමනාකරණයකිරීමට හැකිවීම නිසා ඉන් සිදුවිය හැකි අනර්ථකාරී පතිඵල අවම කරගැනීමට උපකාරයකි.එෙසේමනිසි පරිදි අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා කළමනාකරණය කිරීමට ෙනොහැකිවීම නිසා කිසිදු පාලනයක්නැතිව ඇතිවීෙමන් පුද්ගලෙයකු අසාමාන මානසික පසුබිමක් ඇති අෙයකු බවට පත්ෙව්.එබඳු වූෙදයක් ඒ පුද්ගලයාට ෙමන්ම සමාජයටද හිරිහැරයක් වියහැකිය.භාවනාෙවන් අතීන්‍දිය හැකියාවන්ලබාගැනීම ෙමන්ම විවිධ යන්ත මන්ත ශාස්ත වැනි ගුප්ත විද ා භාවිතයතුළින්ද අතීන්‍දිය සංජානනහැකියා යෙමකුට අත්පත් කරගත හැකිබව සඳහන්ෙව්.ෙම්වාට සම්බන්ධ කරගනු ලබන්ෙන් විවිධඅමනුෂ ෙකොටස්ය.එම අමනුෂ ෙකොටස් මනුෂ තලයට වඩා පහළ ෙමන්ම ඉහළ තලවලට පවාඅයත්ය.ෙබොෙහෝවිට එම අමනුෂ ෙකොටස් දැකීෙම්,ශවණෙයහි,ආඝාණෙයහි,ස්පර්ශෙයහි,දෑනීෙම්ආදී විවිධ අයුරින් හැඳිනගැනීෙමහි සාමාන පියවි මනුෂ ඉන්‍දියන් අසමත්ය.එබැවින් ඒ කාර්යයසිදුකරගැනීම පිණිස අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව භාවිතා කිරීමට ෙබොෙහෝඅය ෙපළෙඹති.එය ඉටුකරගැනීම පිණිස යන්ත,මන්ත ආදී ගුප්ත ශාස්තයන්හි පිහිට පැතීමට ඔවුහු ෙයොමු ෙවති.ෙම් ෙලසයන්ත,මන්ත පිරිවැහීම ආදී ගුප්ත ශාස්ත කමවලදී භාවිතා වනුෙය් ධ්වනි තරංගවල ශක්තිය ආධාරකරගැනීමයි.ධ්වනි තරංග විවිධ පරාසයන්ෙගන් යුක්තව භාවිතා කිරීම මඟින් තමාට අවශ කරුණඉටුකර ගතහැකිය.මන්තවලදී ශබ්දය විවිධ පරාසයන්ෙගන් වචන ෙලස උච්චාරණය ෙකෙර්.ශබ්දතරංගවල තරංග ආයාමය ෙයෝග ෙලස අඩුවැඩි කිරීම මඟින් ෙභෞතික දව යන්ට බලපෑ හැකිෙසේසුසර කිරීම ෙමහි පරමාර්ථයයි.විශාල වපසරියක ව ාප්තවන සූර්ය කදම්බයක එම ව ාප්තවී ඇතිසීමාව කාච භාවිතෙයන් සීමාකිරීම තුළින් එම සූර්ය රැස් දහෙර් අඩංගු පබලතාව යම්කිසි ෙභෞතිකදව යක් ගිනිගැනීමට සැලැස්වීමට තරම් ෙත්ෙජෝ ශක්තිෙයන් සමන්විත කළ හැකිය.ඊට සමානවධ්වනි ශක්තිෙය් බලයද අවශ අයුරින් කළමනාකරණය කිරීම මඟින් ඊට අභිමත අයුරින් ෙභෞතිකදව එමඟින් පාලනයට හැකියාව ඇතිෙව්.මන්ත ශාස්තෙය් ඇති ශාස්තීය පැතිකඩ එයයි.මන්තයකඇති වචන මඟින් ධ්වනි තරංග පාලනය ෙකෙරන බැවින් එම වචන නිසි අයුරින් නිවැරදි මාතාවක්අනුව උච්චාරණය කළයුතුය.නැතෙහොත් මන්තෙයන් අදාළ පෙයෝජන ලබාගත ෙනොහැකිවනු ඇත.ෙබෞද්ධ සූත ෙද්ශනාද මන්ත ස්වරූපෙයන් විවිධ ගුප්ත විද ා කාර්යයන් සඳහා ෙයොදාගැනීමට යම්යම් අය හුරුපුරුදුව සිටිනබව සැබෑ නමුත් ෙබෞද්ධ සූතෙද්ශනාවල සැබෑ හරය නම් එහි අන්තර්ගතසදාචාරමය වටිනාකම අනුගමනය කිරීෙමන් පිහිට සලසා ගැනීමට කියාකාරීමයි.ඒ මිස මන්තයක්භාවිතා කරන්නාක් ෙමන් ශබ්දෙයන් පෙයෝජන ගැනීම පමණක් අරමුණු කරගන්ෙන් නම් නිවැරදිඵල පෙයෝජනයක් ඒ තුළින් ලැබීමට අපහසුවනු ඇත.මන්ද බුද්ධ ෙද්ශනාෙව් හරය අනුගමනකිරීමමඟින් ආධ ාත්මික සැනසීම ලබා ගැනීමට මඟ ෙපන්වීම වන බැවිනි.ඒ හැර ෙම් තුළින් ෙභෞතිකෙද්වල් ඉටුකරගැනීමට වෑයම් කිරීම නිශ්ඵල ෙදයක් වනු ඇත.නමුදු තමාට වැළඳී ඇති යම් ශාරීරිකආබාධයක් ෙහෝ මානසික පීඩනයක් වැනි ෙදයකට පිහිට සලසා ගැනීම වැනි කරුණකට තිපිටකබුද්ධ ෙද්ශනාවල ශබ්ද තරංග භාවිතා කිරීෙම් කිසිදු වරදක් නැත.මන්ද එවැනි ෙදයක් හුදු මානුෂිකබැවිනි.බුද්ධකාලීනව බුදුන් වහන්ෙසේ ඇතුළු මහරහතන්වහන්ෙසේලාද එවැනි ෙද්ශනා මඟින් එබඳු
    • පිහිටක් ලබාගත බව තිපිටකෙයහිම සඳහන්වන බැවිනි.බුදුන්වහන්ෙසේ හා මහරහතන්වහන්ෙසේලාතමන්වහන්ෙසේලාට ඇතිව තිබූ කායික හා මානසික අපහසුතා දුරුකර ගැනීම පිණිස බුද්ධ ෙද්ශනාභාවිතා කළහ.එහිදී එම ෙද්ශනාවල අර්ථ රසය හා ශබ්ද රසය ආදී කරුණුතුලින් ශාරීරික මානසිකඅපහසුතා දුරුකර ගැනීමට ක්රියාකර තිෙබ්.දවිඩ,මලයාලම්,ෙතලිඟු වැනි භාෂාවල වචනභාවිතාකර සකස්කර ඇති මන්තවල අන්තර්ගතව ඇත්ෙත් හුදු ශබ්ද රසය පමණකි.එහි අර්ථරසයක් නැත.ඒ නිසා එබඳු මන්ත භාවිතා කර සිදුකළ හැක්ෙක් ධ්වනි තරංගවල ආයාමයඅඩුවැඩිකර එමඟින් ලබා ගන්නා කියාකාරී ශක්තිය මඟින් ෙභෞතික දව රිසි අයුරින් චලනයකිරීමට පමණකි.නමුදු තිපිටක බුද්ධ ෙද්ශනාවල අන්තර්ගත පාලි සූතතුළ ශබ්ද රසය පමණක්ෙනොව ඊට වඩා අර්ථ රසයද අඩංගු බැවින් ශබ්ද රසය සලකා පමණක්ම පාලි සූත ෙද්ශනා භාවිතාකිරීම එහි සම්පූර්ණ පෙයෝජන ලබා ගැනීමට බාධාවකි.පාලි බුද්ධ ෙද්ශනා ශබ්ද රසය සලකාභාවිතා කිරීම සඳහාම සකස්කර තිෙබන අවස්ථා වලදී එහි ව හාරික නාමය පරිත්ත ෙහවත් පිරිත්යන්නයි.පිරිත් කීම ෙබෞද්ධ සම්පදායක් වන තරමකට එහි ජනපියබව ඉහළ තලයක ඇත.සාමානජනතාව සූතෙද්ශනාවල ගැඹුරු හරය අවෙබෝධ කරගැනීමට තරම් මානසික සූදානමකපසුෙනොවීම එහි ශබ්ද රසෙයන් පෙයෝජනලැබීම පිණිස ෙයොමුවීමට පධානතම ෙහේතුවයි.පිරිත් කීමසාමාන මිනිසුන් අතර ජනපියවීමට ෙහේතුව ෙම් කරුණයි.පිරිත්හි අන්තර්ගත අර්ථ හා ශබ්ද රසනිසා ෙවනත් භාෂාවල මන්තවලට වඩා පබලබවක් ෙගන තිෙබ්.සාමාන මන්තවලින්කළෙනොහැකි විශ්මිත කාර්යයන් රැසක්ම පිරිත් ෙද්ශනා මඟින් ෙම් නිසා ඉටු කරගතහැකිය.පිරිත්වල ගැබ්වන අර්ථ රසය අනුව පිළිපැදීම මඟින් ජීවිත සාර්ථක කරගැනීමටලැෙබ්.මන්ද බුද්ධ ෙද්ශනාවක නියම හරය එය පිළිපැදීම තුළින් ලබාගත යුතු බැවිනි. මන්තවැනි ෙදයක් භාවිතා කර පියවි ඉන්‍දිය හැකියාව වැඩිදියුණු කිරීම මඟින් ලබාගන්නාඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව නිවැරදිව කළමනාකරණ කරගැනීමට ඇතැම් අවස්ථාවලදී අපහසුෙව්.සාමාන පියවි ෙදෙනට ෙපනන ෙද්වල්වලට වඩා අතිශය සියුම් ෙද් දැකීමට හැකියාව ලැබීෙමන්පසුව විවිධ බිහිසුණු අමනුෂ ආදීන් දැකීම නිසා තැති ගැනීමට ලක්විය හැකිය.එෙසේම එබඳු ශබ්ද,ගන්ධ,රස,ස්පර්ශ හා මානසික අරමුණු සංජානනය වියහැකිය.එබඳු අවස්ථාවලදී ඉන්‍දියන්හි ගැබ්වඇති සංෙව්දීතාවය අධිකවීෙමන් සාමාන අරමුණුවලට අතිෙර්කව කිසිෙසේත් ෙනොගතයුතු ඇතැම්අරමුණු පවා සංජානනය වියහැකිය.නිදසුනක් ෙලස පිරිසිදු ජලය පිරවූ වීදුරුවක් නිරීක්ෂණයකිරීමගත හැකිය.සාමාන පියවි ෙදෙනතට එහි අමුතු කිසිවක් දර්ශනය ෙනොවියහැකිය.ඒ නිසා එබඳු ෙද්පානය කිරීෙම් ගැටළුවක් මතුෙනොෙව්.නමුදු අන්වීක්‍ෂයක් තුළින් බැලීෙම්දී ඒ පිරිසිදු ජලයතුළ විවිධබැක්ටීරියා,දිලීර,ක්‍ෂුද ජීවීන් වැනි පරෙපෝෂිත අණුක ජීවීන් ඉතා විශාල පමාණයක් දැකිය හැකිය.ඒනිසා එබඳු ජලය පිරවූ වීදුරුවක් පානය කිරීමට අකමැත්තක් ඇතිවිය හැකිය.ෙම් නිදසුෙන් පරිදිමෙසසු ඉන්‍දියන්ටද ෙම් ෙලොවතුළ සංජානනය වනුෙය් සාමාන ෙලෝකෙය් පහසුෙවන් ජීවතය ෙගනයාමට උචිත ෙද් පමණි.ඊට වඩා පරිබාහිර ෙද් සංජානනය වුවෙහොත් ඇතැම් විට ජීවිතය ෙගනයාමඅපහසු වියහැකිය.අප අවට ඉතා විශාල අමනුෂ යින් සංඛ ාවක් වාසයකරතත් අපෙග් පියවි දෑසටඒ කිසිවක් අරමුණු ෙනොෙව්.මන්ද එබඳු ජීවින්ෙග් ෙද්හ අතිශය සූක්‍ෂම බැවිනි.යම් ෙකෙනකු පියවිස්වභාවය ඉක්මවා ඉන්‍දියන්හි සංජානන සියුම්වීමක් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ලැබීම සමඟ ඇතිෙව්.ෙම් නිසා එබඳු අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවක් ලැබූ තැනැත්ෙතකුට එය නිවැරදිව පාලනය කළෙනොහැකිවීෙමන් තමාෙග් එදිෙනදා දිවි ෙපෙවත අඩාලව යාහැකිය.එය වැළැක්විය හැක්ෙක් එබඳුඅතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවන් නිවැරදිව කළමනාකරණ කිරීම තුළින් පමණකි.අතීන්‍දිය සංජානනහැකියා අතරින් කළමනාකරණය කිරීමට වඩාත් අවශ වනුෙය් ෙබෞද්ධ භාවනාකම මඟින් උපදවාගන්නා අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවන් ෙනොෙව්.මන්ද ෙබෞද්ධ භාවනාකම භාවිතෙයන් උපදවාගනුලබන අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා නිවැරදි දිශාවකට ෙයොමුවී පවතින බැවින් එබඳු හැකියා නිසා ඒගැටළු මතු ෙනොෙව්.නමුදු ෙවනත් කමෙව්ද භාවිතෙයන් උපදවාගත් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවන්එෙසේ නැත.ඒවාට නිවැරදි අරමුණු නැති බැවින් එබඳු හැකියා ඉතා ෙහොඳින් කළමනාකරණය කළයුතුය.එෙසේ ෙනොවුනෙහොත් විවිධ ගැටළු ඒ නිසා උද්ගත වියහැකිය.යන්ත මන්ත වැනි ෙද් භාවිතාකර සිදුකරන ගුප්ත විද ා ශාස්ත කටයුතුවලදී නිසි අයුරින් පාලනයක් ඇතිව එහි නිරත විය යුතුය.
    • නැතෙහොත් අෙප්ක්‍ෂා කරන පතිඵලයට වඩා ෙවනස් පතිවිපාක ඇතිවිය හැකිය.යන්ත මන්ත ෙයොදාෙගන තමා සිදුකරන ගුප්ත විද ා කටයුත්ත තමාට වඩා දක්ෂ ෙවනත් අෙයකුට එෙලස යළි ආපසුහරවා එවිය හැකිය.තමා ෙහොඳ ෙදයක් සිදුකර තිබුණෙහොත් ෙහොඳය.එෙසේ ෙනොවී නරක ෙදයක් සිදුකර තිබුණෙහොත් එහි පතිවිපාක විඳින්නට සිදුෙව්.ෙමබඳු ගුප්ත විද ා ශාස්තය භාවිතාකර සිදුකරනඅතීන්‍දිය සංජානනයට අදාළ කටයුතුවල ශක්තිම මුළුමනින්ම රඳා පවතිනුෙය් මන්ත මතය.එබැවින්සුදුසු චරිතයක් ෙනොමැති අෙයකුහට එවැනි මන්ත ලැබීම මහත් විනාශකාරී පතිඵල ඇතිවිය හැකිෙදයක් වනු ඇත.ෙකෙසේවුවද අතීන්‍දිය සංජානන හැකියා උපදවා ගැනීම දැඩි පෙව්ශමින් සිදුකළයුතුකියාවකි.එය ආරම්භෙය් පටන්ම නිවැරදි කළමනාකරණයකින් යුතුව සිදුකළ යුතු ෙදයකි. 4.5.අතීන්දීය සංජානනය හා සමථ භාවනා ක්රම සමථ භාවනා කමවලදී සිදුකරන්ෙන් කිසියම් අරමුණක් ඔස්ෙසේ මනස කාලයක් පවත්වාගැනීමට පුහුණුවක් ලබාදීමයි.ෙමහිදී මානසික ඒකාගතාවය ඇති කිරීම පධාන අරමුණ ෙව්.මනසටලබාෙදන පුහුණුව මඟින් තාවකාලිකව මානසික කියාවළිය පාලනයකට නතුකිරීම මින් සිදුෙව්.ඒහැර මානසික කියාවළිෙය් යථාර්ථය පිළිබඳ අවෙබෝධයක් ෙම්තුළින් ෙනොලැෙබ්.සමථ භාවනාකමවිදර්ශනා භාවනා වැඩීමට උපකාරයක් ෙවතත්,සමථ භාවනාකම වැඩීම තුළින් පමණක් විදර්ශනාභාවනා කම කුමන ස්වභාවයක් ගන්ෙන්දැයි වටහාගැනීම අපහසුය.මන්ද සමථ හා විදර්ශනා කමයෙදයාකාර ස්වභාවයක් ගන්නා බැවිනි.සමථෙය්දී සිත පුහුණු කිරීමක් සිදු ෙකෙර්.ඒ නිරතුරු පුහුණුස්වභාවය නිසා සිත පාලනය කරගැනීම පහසුය.ෙභෞතික දව ෙලෝකෙය් විවිධ අතීන්‍දිය සංජානනහැකියා ලබාගැනීමට සමථය ෙබෙහවින් පෙයෝජනවත්ය.භාරතීය සමාජයට බුදුදහම ලැබීමට ෙපරභාරතීය සමාජය පුරා ව ාප්තවී තිබුෙණ් සමථ භාවනා කමයි.ෙම් සමථ භාවනා කම භාවිතා කරයම් අය අෂ්ටසමාපත්ති පවා උපදවාෙගන තිබිණ.ෙබෝධිසත්වයන්වහන්ෙසේ තවුස් පැවිද්ෙදන් පැවිදිවී මුලින් ගුරු ඇසුර ලබාගැනීෙම් අරමුණින් යුතුව ගිෙය්ද එබඳු පිරිස් ෙවතබව ෙබෞද්ධ සාහිත ෙය්සඳහන්ෙව්.ආලාර කාලාම හා උද්දකර රාම පුත්ත ෙමබඳු පුද්ගලයින් ෙදෙදෙනකි.ෙබෝධිසත්වයන්වහන්ෙසේ ෙමොවුන් ෙවත එළඹ වත් පිලිෙවත් සම්පූර්ණ කර එම ආචාර්යරුන් ලබාසිටි සමාපත්ති ඒඅයුරින් ලබාගත් බවද ෙබෝධිසත්වයන්වහන්ෙසේෙග් දක්ෂතා දැක සතුටු වූ ඔවුන් සිය ශිෂ පිරිෙසහිවගකීම පවා බාරෙගන තමන් සමඟ ෙවෙසන ෙලස කළ ආරාධනා පවා ඉවත ෙහලා සත දැකීෙම්අරමුණින් යුතුව ඔවුන්ද හැරදමා ගියබව සඳහන්ය.සමථ භාවනාවට ගනුලබන අරමුණු කමස්ථානනමින් හැඳින්ෙව්.ෙම්වා 40 කි.එනම් කසිණ 10, අසුභ 10, අනුස්සති 10, අප්පමඤ්ඤා 4, ආහාරපටික්කූල සංඥා 1, චතුධාතු වවත්‍ථාන 1 හා ආරුප්ප 4 යන සතළිස් සමථ කමස්ථානයි.ෙම් 40 කමස්ථාන සම සතළිස් කර්මස්ථාන ෙලස හැඳින්ෙව්.ෙමහිදී සිදුවනුෙය් සිෙත් ඒකාගතා ගුණය වැඩීමනිසා කිසියම් අරමුණුක් ෙකෙරහි පහසුෙවන් සිත නිශ්චලත්වයට පත්වීමයි.ෙම් නිශ්චලත්වය පසුවවිදර්ශනා භාවනාෙව්දී විමර්ශන නුවණ වැඩීම සඳහා පාදක කරගත හැකිය.විදර්ශනාව නම් පඥාවමූලික කරගත් භාවනා කමයකි.පඥාව වැඩීමට සිත අරමුණුවල ඔබෙමොබ දිව ෙනොයන ස්වභාවයකපැවතීම වැදගත්ය.මන්ද මානසික ඒකාගතාව විමසුම් නුවණ ඇතිවීමට තිබි යුතුවූ මුලික කරුණක්වන බැවිනි.ෙමහිදී අතීන්‍දිය සංජානනය කියාත්මක වනුෙය් සිෙත් ඒකාගතා ගුණය වැඩීම අනුවය.සිත එකඟවත්ම මනස පැහැදිලි හා පභාස්වර බවකට පරිවර්තනය ෙව්.ෙම් පරිවර්තනයවීම සමඟමමානසික හැකියාව වැඩිදියුණු ෙව්.එවිට සාමාන පුද්ගලෙයකුෙග් මානසික හැකියාවට වඩා ඉතාඉහළ මානසික හැකියාවක් ෙමබඳු අවස්ථාවක භාවනානුෙයෝගිෙයකුට ලැෙබ්. සමථ භාවනා සඳහා ෙයොදා ගනු ලබන 40 කර්මස්ථාන අතරින් යම්කිසි අරමුණක් ෙගනපළමුව භාවනා කිරීම පරිකර්ම නිමිත්ත ෙව්.ෙම් පරිකර්ම නිමිත්ත 40 කර්මස්ථානෙයහිම ලැෙබ්.පරිකර්ම නිමිත්ත ෙදස යළි යළිත් බලමින් භාවනාකරන විට කිසියම් නිමිත්තක් සිෙතහි පිහිටයි.ඒ
    • නිමිත්ත ෙවන දිශාවක් බැලුවද දෑස පියාෙගන බැලුවද ෙදෙනතට ෙපෙනන්නාක් ෙමන් දිස්ෙව්.ෙම්නිමිත්ත උද්ගහ නිමිත්තයි.එම උද්ගහ නිමිත්ත අරමුණුකර භාවනා කරන අවස්ථාෙව්දී එය පලාෙගන මතුෙවන්නාවූ ඊට වඩා ෙබොෙහෝ පබල අති පිරිසිදු යම් නිමිත්තක් පහළෙව්.ෙමය පතිභාගනිමිත්තයි.ෙම් පතිභාග නිමිත්ත දර්පණ තලයක් ෙමන්ද ෙකොපුෙවන් හයාගත් අසිපත් ෙමන්ද වළාගැබින් නික්මුණු පුන්සඳක් ෙමන්ද අතිශයින්ම පිරිසිදුය.නිර්මලය.උද්හග නිමිත්තෙයහි කසිණෙය්ෙදොස් ෙපෙනයි.පතිභාග නිමිත්ෙතහි ඒ ෙදෝෂ ෙනොෙපෙන්.ෙම් පතිභාග නිමිත්ත සමථ කර්මස්ථාන40 හිම ෙනොලැෙබ්.ෙම් පතිභාග නිමිත්ත ලැෙබන කර්මස්ථාන නම් දසකසිණ, දසඅසුභ, කායගතාසති, ආණාපාණසති යන කර්මස්ථාන 22 හි පමණකි.සියළු කර්මස්ථානවල පතිභාග නිමිත එක හාසමාන නැත. කසිණ 10 නම් පඨවි, ආෙපෝ, ෙත්ෙජෝ, වාෙයෝ, නීල, පීත, ෙලෝහිත, අවදාත, ආකාස හාආෙලෝක කසිණ යන සියල්ලයි.ෙමහි කසිණ නම් සියල්ල යන අදහස ෙගනෙදන පදයකි.ෙමහිපඨවි කසිණ නම් කෘතිම හා පකෘති යයි ෙදෙකොටසකට ෙබෙද්.සාදාගත් ෙද් කෘතිම නම්ෙව්.පකෘතිනම් ස්වභාවිකව පිහිටි පෘථිවිෙය් විවිධ ලක්ෂණයි.මින් කෘතිම පඨවි කසිණද සංහාරිම හා තතස්ථිකෙලස ෙදඅයුරකින් දැක්ෙව්.මින් සංහාරිම යනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන් කැමති ස්ථානයකට ෙගන යාහැකි ෙලසට සකස්කරගත් කෘතිම පඨවි කසිණයයි.තතස්ථික නම් එෙසේ රැෙගනයා ෙනොහැකි ෙසේස්ථිරව පිහිටා ඇති පඨවි කසිණයයි.අෙපෝ කසිණ නම් ජලය අරමුණුකර භාවනා කිරීමයි. ෙමයදපකෘති හා කෘතිම ෙලස ෙදවදෑරුම් ෙව්.කෘතිම අෙපෝ කසිණ නම් පිරිසිදු වූ ජලය කිසියම් විනිවිඳෙපෙනන බඳුනකට ෙගන එය අරමුණු කරගැනීමයි.පකෘති කසිණ නම් වැව් ෙපොකුණු ළිං ආදීස්වභාවිකව පිහිටි ජලය අරමුණු කරගැනීමයි.ෙත්ෙජෝ කසිණ නම් ගින්දර අරමුණු කරගැනීමයි.එයද කෘතිම හා පකෘතිය යැයි ෙදවදෑරුම් ෙව්.කෘතිම නම් කසිණ අරමුණ සඳහාම ගින්දරක් දැල්වීමයි.පකෘති නම් ස්වභාවිකව දැල්ෙවමින් තිෙබන ගින්දරය.පහන් ගින්දර,උඳුන් ගින්දර,ලැව් ගින්දර ආදීස්වභාවික ගින්දර මීට අයත්ය.ගින්දර කෘතිමව පිළිෙයළකරගැනීෙම්දී සිනිඳු හර ඇති දර ෙව්ලා මිටිබැඳ විෙව්ක ස්ථානයකට ෙගනෙගොස් දැල්විය යුතුය.ෙරද්දක්,සමක් ෙහෝ කලාලයක එක් වියත්සතර අඟුල් පමණ සිදුරක් ෙකොට ඉදිරිෙයහි තබාෙගන ඒ තුළින් ගින්දර ෙදස බලා අරමුණු කරගතයුතුය.ගින්දෙරහි වර්ණය ෙහෝ උෂ්ණය ෙහෝ අරමුණු ෙනොකර ගින්න පමණක්ම අරමුණු කළයුතුෙව්.ගින්දෙරහි වර්ණය අරමුණු කිරීෙමන් වැෙඩනුෙය් ඊට අදාළ වර්ණ කසිණ මිස ෙත්ෙජෝ කසිණෙනොෙව්.උෂ්ණය අරමුණු කිරීෙමන් ශාරීරික උෂ්ණත්වය වැඩිවී ස්නායු පද්ධතියට බලපෑ හැකිය.ෙබොෙහෝවිට හින්දු භාවනාකමවලදී සිරුෙර් ස්නායු චක මණ්ඩල අවදිවීෙම්දී එය කමානූකූලව ෙසේසිදුකළ යුතුය.නැතෙහොත් එයද ස්නායු පද්ධතියට අහිතකර ෙව්.ෙමහි අහිතකර පතිඵලය ෙත්ෙජෝකසිණෙය් උෂ්ණත්වය අරමුණු කිරීෙමන් සිදුවිය හැකි හානියට සමානය.වාෙයෝ කසිණ නම් වායුවඅරමුණු කරගැනීමයි.වායුවද දිට්ඨ වායුව හා ඵුට්ඨු වායුව යැයි ෙදවදෑරුම් ෙව්.උක්,උණ,ෙකස් ආදීගසක ෙකළවරක් වායුවක් වැදී සැෙල්ද එය දිට්ඨවායුවයි.සුළං කවුළු හා බිත්ති සිදුරු වැනි ෙදයක්තුළින් වායු හමාවිත් ඇඟ හැෙපනුෙය් ඵුට්ඨු වායුවයි.පඨවි,ආෙපෝ,ෙත්ෙජෝ හා වාෙයො කසිණ සතරභූත කසිණ ෙලස හැඳින්ෙව්.සතර මහා භූත ස්වරූප වන බැවිනි.නිල් පැහැය අරමුණු ෙලස ගැනීමනීල කසිණ නම් ෙව්.ෙමයද පකෘති හා කෘතිම යයි ෙදවදෑරුම්ය.නිලුපුල්,ගින්ෙන්රිය වැනි නිල්පාටමල්වර්ගයක ෙපතිවලින් භාජනයක් පුරාෙගන එය අරමුණු කළහැකිය.නිල්ෙරදි බඳුනක දමාගතහැකිය.බඳුනක මුවිට ෙබර ඇසක් ෙසේ නිල්ෙරදි කඩකින් බැඳගත හැකිය.ෙමය වටා ෙවන පාටකින්පරිච්ෙඡ්ද කළයුතුය.ෙමය කෘතිම නීල කසිණයයි.ස්වභාවිකව පිහිටි නිල්පැහැති ෙද් අරමුණු කිරීමපකෘති නීල කසිණයයි.මල් ගස් ෙහෝ පිදුව මල් අසුන්වල මල්වල නීලවර්ණය පකෘති නීල කසිණෙලස සැලකිය හැකිය.ෙමයද සංහාරිම හා තතස්ථක ෙලස ෙදෙකොටසක ෙබෙද්.සංහාරිම කසිණයකැමති ස්ථානයකට රැෙගන ගියහැකිය.බිත්තිවක එක් වියත් සතර අඟුල් වටා නිල් ආෙල්ප කිරීමතුළින් සාදාගත් නීල කසිණය තතස්ථක ෙලස හැඳින්ෙව්.එය රැෙගනයා ෙනොහැකිය.නීල කසිණයෙමන්ම පීත කසිණය සඳහා කහ පැහැති ගත් කසිණය දැක්ෙව්.ඒ සඳහා කිණිහිරි මල් ආදී මල්වර්ගභාවිතා කළ හැකිය.කසිණ පිලිෙයළ කිරීම නීල කසිණෙයහි ෙමනි.නීල කසිණ ෙමන්ම රත්පැහැයගත් මල්වර්ග ආදිය භාවිතා කර පිළිෙයළ කරන කසිණය ෙලෝහිත කසිණයයි.නීල කසිණය ෙමන්
    • සුදු පැහැති ෙද් ෙයොදා නිමවූ කසිණය ඕදාත කසිණයයි.සමන් මල් සුදු ෙනළුම් ආදී මල් වර්ග ෙසේමඊයම් රිදී සුදු සායම් ආෙල්ප කළ බිත්ති පාකාර ආදියද ඕදාත කසිණයට අරමුණු කළහැකිය.ෙමමනීල,පීත,ෙලෝහිත හා ඕදාත යන සතර වර්ණ කසිණ ෙලස හැඳින්ෙව්.අහස අරමුණු කිරීම ආකාසකසිණ නමින් හැඳින්ෙව්.බිත්ති සිදුරින් ෙහෝ ජෙනල් කවුළු තුළින් දර්ශනය වන අහස ගත හැකිය.ෙරදි,කළාල ෙහෝ සම්කඩක එක් වියත් සතර අඟුල් සිදුරක් කපා ඒ තුළින් ෙපෙනන අහස අරමුණුකළහැකිය.ආෙලෝකය ෙහෝ එළිය අරමුණු කිරීම අෙලෝක කසිණයයි.බිත්ති සිදුරු ෙහෝ කවුළු ආදියතුළින් පතිත සූර්යාෙලෝකය ෙහෝ චන්‍දාෙලෝක කිරණ අරමුණු කලහැකිය.කළයක් වැනි බඳුනක්තුළපහනක් දල්වා මුව වසා එහි පෙසක මණ්ඩලාකාර සිදුරක් කපා ඒ සිදුර තුළින් බිත්තියට වැෙටනආෙලෝක කිරණ ගතහැකිය.විදුලි බුබුළු වැනි ෙදයකින් නිකුත්වන අෙලෝක දහරද අරමුණු කළහැකිෙව්.ෙනොෙවනස්වන ආෙලෝක දහරක් ෙම් සඳහා ගත යුතුය.ආෙලෝක දහෙර් දීප්තිය ෙවනස්වීෙමන්භාවනාවට බාධාවක් වියහැකිය.එබැවින් විදුලි බුබලක ආෙලෝකය ෙම් සඳහා වඩාත් උචිතය. පඨවි කසිණය අරමුණුෙකොට භාවනාකරන විට ෙවනතක බැලුවද සිෙත් තදින් ඇඳී පවතිනපඨවි කසිණ නිමිත්ත උද්ගහ නිමිත්තෙව්.එය කසිණයට සෑම අතින්ම සමානය.කසිණ මණ්ඩලෙය්පවතින විවිධ ෙදෝෂ ෙම් උගහ නිමිත්ෙතහිද දක්නට ලැෙබ්.එෙසේ වුවද ෙම් උගහ නිමිත්ත ෙදසමබලා භාවනා කරනවිට එය පළාෙගන ඒතුළින් මතුවන දර්පණ තලයක් ෙමන් පවිත වූ දීප්තිමත්නිර්මල නිමිත්තක් මතුෙව්.එය පතිභාග නිමිත්තයි.ෙම් පතිභාග නිමිත්ෙතහි උගහ නිමිත්ෙතහි වූෙදෝෂ කිසිවක් නැත.ආෙපෝ කසිණෙය් උද්ගහ නිමිත්ත සැෙලන්නාක් බඳුය.නමුදු පතිභාග නිමිත්තනිශ්චලය.අහෙසහි තැබූ මිණිමුවා ෙකොෙඩොලක් ෙහෝ කැඩපතක් ෙමන් දිස්ෙව්.ෙත්ෙජෝ කසිණෙය්උගහ නිමිත්ත ගිනිදැල් නිෙවමින් යළි යළි දැල්ෙවන්නාක් ෙමනි.එහි පතිභාග නිමිත්ත නිශ්චලය.අහෙසහි වූ රත් පැහැ මිණක් ෙහෝ රත් හිරියල් ෙහෝ රන් ටැඹක් ෙමනි දිස්ෙව්.වාෙයෝ කසිණෙයහිඋගහ නිමිත්ත උඳුනින් බෑ විගස කිරිබතක හුමාලය ෙමන් චංචලය.පතිභාග නිමිත්ත සන්සුන්ය.එෙමන්ම නිශ්චලය.නීල කසිණය ෙලස නිල්පැහැති මල්පිරවූ බඳුනක් අරමුණු කෙල් නම් උද්ගහනිමිත්ෙත් එම බඳුෙනහි වූ මල්වල නැටි,ෙර්ණු ආදිය ෙපෙන්.නමුදු පතිභාග නිමිත්ෙත් එබඳු ෙදෝෂනැත.එය අහස තැබූ නීල වර්ණ මිණක් ෙමන් පැහැපත්ය.වර්ණ කසිණවන පීත,ෙලෝහිත හා ඕදාතයන කසිණය අරමුණුෙකොට උපදවන ලද උද්ගහ හා පතිභාග නිමිතිද මීට සමාන අයුරකින් දැෙන්. උද්ධුමාතක,විනීලක,විපුබ්බක,විච්ඡිද්දක,වික්ඛායිතක,වික්ඛිත්තක,හතවික්ඛිත්තක,ෙලොහිතක,පුලවක හා අට්ඨික දස අසුභය යනුෙවන් හැඳින්ෙව්.පිළිකුල් කටයුතු ෙසේ ඉදිමී ගිය මෘතෙද්හයඋද්ධුමෘතයයි.වර්ණය ෙවනස්ව ඇති පිළිකුල්වූ මෘතෙද්හය විනීලකයයි.ඉදිමී ගිය මෘතෙද්හය නීලවර්ණයට හැෙර්.එය විනීලක අසුභය නම්ෙව්.පැලී ඇති ස්ථානවලින් සැරව පූයා ගලන මෘතෙද්හයෙබොෙහෝ පිළිකුල්ය.එය විපුබ්බක අසුභය නම්ෙව්.ෙමහි පුබ්බ යනු සැරවය.පූයාවය.තියුණු සැතින්කැබලි ෙකොට කපාදමා ෙහලා ඇති මෘතෙද්හ ෙබොෙහෝ පිලිකුල්ය.එය විච්ඡිද්දක නම්ෙව්.බලු බළල්හිවල් ආදී සතුන් විසින් ශරීර ෙකොටස් කා ඇති මෘතෙද්හ ෙබොෙහෝ පිළිකුල්ය.එය වික්ඛායිතකනම්ෙව්.ෙමබඳු සතුන් විසින් මෘත ෙද්හය කැබලිෙකොට කා තැන තැන විසුරුවා දමා ඇති මෘතද්හයෙබොෙහෝ පිලිකුල්ය.එය වික්ඛිත්තක නම්ෙව්.තියුණු සැත්වලින් අඟ පසඟ කපා තැනතැන දමා ඇතිමෘතෙද්හ ෙබොෙහෝ පිලිකුල්ය.එය හතවික්ඛිත්තක නම්ෙව්.නැතින් තැන ෙල් වැගිෙරන මෘතෙද්හයෙබොෙහෝ පිලිකුල්ය.එය ෙලෝහිතක නම්ෙව්.පණුවන් කා හැෙලන පිළිකුල් මෘතෙද්හය පුලවක නම්ෙව්. මුළු ඇටසැකිල්ලම ෙහෝ එක් ඇටයක් ෙහෝ අට්ඨිකය.ඒ නිසා එය අට්ඨික අසුභයෙව්.යෙමකුමියගිය පසුව මෘතෙද්හය දිස්වන විවිධ අවස්ථා ෙමහිදී සඳහන්ෙව්.සිරුරක සජීව බවක් ඇත්ෙත් ඒතුළ ජීවය තිෙබන ෙතක් පමණි.කිසියම් ෙහේතුවක් නිසා මියගිය පසුව සිරුර විනාශවී යයි.බාහිරවදඑය ඉතාම පිළිකුල් සහගත දර්ශනයකි.උද්ධුමෘතකෙයහි උද්ගත නිමිත්ත විරූපවූ බිහිසුණු ඉදිමීගියමෘතෙද්හයකි.එෙහත් පතිභාග නිමිත්ත කැමති තාක් ආහාර ෙගන ස්ථූලවූ අඟපසඟ ඇති අෙයකි.විනීලකෙයහි උද්ගහ නිමිත්ත කබර වර්ණයි.එෙහත් පතිභාග නිමිත්ත උත්සන්නවූ නීලවර්ණයයි.විපුබ්බකෙය් උද්ගහ නිමිත්ත පූයා වැගිෙරන්නාක් ෙමනි.එෙහත් පතිභාග නිමිත්ත ඉතා නිශ්චලය.විච්ඡිද්දකෙයහි උද්ගහ නිමිත්ත මැදින් සිඳදමා ඇතිතාක් බඳුය.නමුදු පතිභාග නිමිත්ත පරිපූර්ණය.
    • වික්ඛායිතක,වික්ඛිත්තක හා හතවික්ඛිත්තකයන්හිද උද්ගහ නිමිති කැබලිකර සිඳදමා ඇති ෙලසය.නමුදු ඒවාෙය් පතිභාග නිමිති සම්පූර්ණය.ෙලෝහිතකෙයහි උද්ගහ නිමිත්ත සැෙලන රත්පතාකයක්ෙසේ ෙල් වැගිෙරන්නාක් බඳුය.නමුදු පතිභාග නිමිත්ත නිශ්චලය.පුලවකෙයහි උද්ගහ නිමිත්ත සැලීයන්නාක් බඳුය.පතිභාග නිමිත්ත බත් පිඬුවක් ෙලස නිශ්චලය.අට්ඨිකෙයහි එක් ඇටක් අරමුණුකරනම් උද්ගහ නිමිත්ත හා පතිභාග නිමිත්ත එක සමානය.ඇටසැකිල්ෙලහි නම් උද්ගත නිමිත්ත විවරසහිතය.පතිභාග නිමිත්ත සම්පූර්ණය. අනුස්සති 10 නම් බුද්ධානුස්සති ධම්මානුස්සති,සංඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති,ෙදවතානුස්සති, උපසමානුස්සති, මරණානුස්සති,කායගතානුස්සති, අනාපාණසති යයි. ඉතිපිෙසෝභගවා අරහං යන ගාථාෙවන් දැක්ෙවන පරිදි බුදුගුණ සිහිකිරීම බුද්ධානුස්සතියයි.ෙමහිදී සිහි තබාගත යුත්තක් නම් බුදුරදුන්තුළ ඇත්ෙත් ඉතිපිෙසෝ ගාථාෙවන් දැක්ෙවන නව අරහාදී බුදු ගුණපමණක්ම ෙනොවන බවයි.බුදුෙකෙනකු තුළ අනන්ත බුදුගුණ පිහිටා ඇත.නමුදු ෙම් ගාථාෙව් දැක්ෙවනුෙය් ඉන් පධාන බුදුගුණ නවයක් පිළිබඳව පමණි.බුදුෙකෙනකු තුළ ඇත්ෙත් ෙම් බුදුගුණනවය පමණකැයි වරදවා වටහා ෙනොගත යුතුය.බුදුගුණ තවත් බුදු ෙකෙනකුට මිස ෙසසු අවෙශේෂකිනම් අෙයකුට වුවද යථා පරිදි අරමුණු කළ ෙනොහැකිය.බුදුගුණ එතරම් ගැඹුරු බැවිනි.පඨවි ආදීසිව් භූත අරමුණුකර භාවනා ෙකොට ධ ාන ඉපදවිය හැකිය.එවා ෙකෙතත් විශාල වූවද පමාණ කළහැකි බැවිනි.නමුදු බුදු ගුණ සීමා රහිතය.එබැවින් බුදුගුණ අරමුණුකර ධ ාන ඉපිදවිය ෙනොහැකිය.ධ ාන ඉපදවීමට භාවනාකළ අරමුෙණ් සීමාවක් පැවතීම අවශ ය.ස්වක්ඛාෙතො භගවතා ධම්ෙමොආදී ෙලස ධර්ම ගුණ සිහි කිරීම ධම්මානුස්සතියයි.ෙමයද සීමා රහිතය. සුපටිපන්ෙනො භගවෙතොඅරහෙතො සාවකසංෙඝො ආදී වශෙයන් සංඝ ගුණ සිහිකිරීම සංඝානුපස්සතියයි.සීලානුස්සතිෙය්දී එහිඅඛණ්ඩ, අච්ඡිද අසබල, අකම්මාස, භුජිස්සථ විඤ්ඤූප්පසත්‍ථ, අපරාමට්ඨ, සමාධිංසවත්තනික යනඅෂ්ට ගුණ සිහිකරනු ලැෙබ්.තමා ෙමබඳු සීල ගුණයකින් සමන්විත යැයි සිය සීලය සිහිකිරීම ෙමහිදීසිදු ෙකෙර්.සිල්පදවල මුල හා අග ෙනොබිඳ රැකගැනීම අඛණ්ඩය.මැදින් සිල්පද ෙනොබිඳීම අච්ඡිදය.අතරින් පතර සිල්පද ෙනොබිඳීම අසබලය.තෘෂ්ණා වශෙයන් ෙනොරැකීම භූජිස්සය.විඤ්ඤූපුරිසයන්විසින් වර්ණනා කරනු ලැබීම විඤ්ඤූප්පසත්‍ථය.කිසිදු ෙදොසක් නැති බැවින් අපරාමට්ඨය.සමාධියටඋපකාරීවන බැවින් සමාධිංසවත්තනිකය.තමාෙග් ත ාග ගුණ සිහිකිරීම චාගානුස්සතියයි.ෙදවිවරුයම් ශද්ධා,සීල හා ශැතවත් බවකින් ෙවෙසත්ද තමන්ද එපරිදිම කටයුතු කිරීම ෙද්වතානුස්සතියයි.නිවන්හි ගුණ සිහි කිරීම උපසමානුස්සතියයි.ජීවිතෙයහි ඇති ක්ෂණිකබව මරණයෙයහි නියතබවආදී වශෙයන් මරණය සිහිකිරීම මරණානුස්සතියයි.ශරීරෙයහි පිළිකුල්බව සිහිකිරීම කායගතාසතියයි.ආශ්වාස පශ්වාස වායුෙව් සිහිය පිහිටුවීම ආනාපාණ සතියයි. අප්පමඤ්ඤා 4 නම් ෙමත්තා,කරුණා,මුදිතා හා උෙපක්ඛා යන සතරයි.අපමාණ සත්වයන්අරමුණුකර භාවනා වැඩිය යුතු බැවින් අප්පමඤ්ඤ ෙලස හැඳින්ෙව්.ෙමෙතක් සත්වයන් ෙකෙරහිව ාප්ත කළ යුතුය මින් ඔබ්බට ව ාප්ත ෙනොකළ යුතු යැයි ෙමහි සීමාවක් නැත.සියළු සත්වයන්වඅරමුණු කරගත්තත් භාවනාව ආරම්භෙය්දී තමා අරමුණුෙකොට භාවනාව පගුණකළ යුතුය.ෛමතීභාවනාව වඩන ආදී කම්මිකයා මුලින්ම තමා ෙකෙරහි ෛමතී වඩා ෙහොඳින් පුරුදුවිය යුතුය.ෙමහිසඳහන් ආදි කම්මිකයා නම් මුලින්ම භාවනාවට එළෙඹන පළපුරුදුකම් නැති පුද්ගලයායි.ආරම්භයතුළ තමා ෙකෙරහි ෛමතී වඩා ඉන් අනතුරුව ආසන්න සත්වයන් අරමුණුකර ඔධි වශෙයන් එයව ාප්ත කළ යුතුය.ඔධි වශෙයන් එය ව ාප්ත කර අනතුරව අෙනොධි වශෙයන් ව ාප්ත කළයුතුය.ඔධි නම් සීමාය.බහ්මයාෙග් විහරණය ෙමන් මෘදු ෙශේෂඨ විහරණයක් බැවින් සතර අප්පමඤ්ඤාව ්සඳහා බහ්මවිහාර නාමය භාවිතා ෙව්.ෙමත්තා නම් මිතත්වයයි.ෙමහිදී පළමුෙවන්ම අපිය,අතිපිය,මධ ස්ථ,ෛවරී පුද්ගලයින් ෙකෙරහිද ෛමතී ෙනොවැඩිය යුතුය.එෙලසම පතිවිරුද්ධ ලිංගිකයින්,හා මළවුන් ෙකෙරහිද ෛමතී ෙනොවැඩිය යුතුය.තමා ෙකෙරහි පළමුෙවන් ෛමතී වඩා අනතුරුවමෙසසු සියළු සත්වයින් ෙකෙරහි ෛමතී වැඩිය යුතුය.කරුණාව නම් දුඃඛිත සත්වයින් ෙකෙරහි ඇතිවන අනුකම්පාවයි.පළමුෙවන් අපිය පුද්ගලයින් ෙකෙරහි ෙනොවැඩිය යුතුය.දුඃඛිත සත්වෙයකු දැකඑය පළමුෙවන් අරමුණුෙකොට ගත යුතුය.කරුණාව වැඩීමට පළමුව ෛමතිය වඩා හුරුවක්ද තිබිය
    • යුතුෙව්.මන්ද පළමු ධ ානය ෛමතිය අරමුණු කරෙගන උපදින බැවිනි.කරුණාව අරමුණුකර දුතියධ ානය උපදවාගත හැකිය.මුදිතාව නම් සුඛිත සත්වෙයන් ෙකෙරහි ඇතිවන පෙමෝදයයි.එය අතිපිය පුද්ගලයින්ෙගන් ආරම්භකර සියළු සත්වයන් ෙකෙරහි ව ාප්ත කළයුතුය.උෙපක්‍ෂා නම් සියළුසත්වයන් ෙකෙරහි මධ ස්ථබවයි.ෙමය පළමුෙවන් මධ ස්ථ පුද්ගලයින් අරමුණුකර වැඩියයුතුය.මුදිතාව අරමුණු කර තෘතිය ධ ානය ඉපදවිය හැකිය.එෙසේම උෙප්ක්‍ෂාව අරමුණුකර චතුත්‍ථි ධ ානඋපදවාගත හැකිය.ෙබොෙහෝෙකොටම බහ්මයින් අතර ෙමබඳු අයුරින් සතර විහරණය විද මාන ෙව්. කබලීකාරාහාර,ඵස්සාහාර,මෙනෝසෙඤචතනාහාර,විඤ්ඤාණාහාර යන සතර ආහාර වර්ගඅතරින් ආහාර පටික්කූල සංඥාව පිණිස අරමුණු කරන්ෙන් කබලීකාහාරයමය.එයද ගමන,ආසය,පර්ෙය්ෂණ, පරිෙභෝග, නිධාන, අපරිපක්‍ව,පරික්‍ව,ඵල,නිස්සන්‍ද හා සම්මක්ඛණ යන දස අයුරකින්සලකා භාවනා කළයුතුය.ආහාර ෙසොයා යන ගමන පිළිකුල්ය.ෙගපිළිෙවලින් ෙගොස් ආහාර ෙසවීමද පිළිකුල්ය.ෙසොයා ගත් ආහාර මුවතුළ බහා සපා වැළඳීම පිළිකුල්ය.වැළඳු ආහාරය කුසට ගමන්ගන්නා ස්ථානයද පිළිකුල්ය.කුසතුළ ඇති ස්ථානද පිලිකුල්ය.කුසතුළ ඇති ෙනොපැසුණු ආහාරයදපිළිකුල්ය.පැසුණු විටද ආහාර පිළිකුල්ය.ආහාර පැසීෙමන් පසු ඉන් වැෙඩන ශරීර අවයවද පිළිකුල්ෙව්.ආහාර නිසි ෙලස ෙනොපැසීම නිසා ඇතිවන දද,වණ,කුෂ්ට ආදියද පිළිකුල්ය.නව ෙදොරකින් ඒගත් ආහාරය පිටවීමද පිළිකුල්ය.ආහාර අනුභව කරද්දී ස්පර්ශවන ස්ථාන පවා පිළිකුල්ය.ෙම් ෙලසදස ආකාරයකින් ආහාර පටික්කූල සංඥාව වැඩිය යුතුය.ආහාර පටික්කූල සංඥාව වර්ධනය වීෙම්දීඅනුභව පිණිස ගන්නා ඕනෑම ආහාරයක රසය ෙනොව එහි උපෙයෝගීතාවය ෙකෙරහි පමණක් තමසිත ෙයොමුකිරීමට හැකියාව ඇතිෙව්.එහිදී සිෙත් මධ ස්ථතාව රඳවාෙගන කටයුතු කිරීම් හැකියාවඇතිෙව්.ෙමය පහසුෙවන් ජීවත්වීම පිණිස අවශ කරන ෙහොඳ සාධකයකි.මුඛෙය් සිට උගුර ෙතක්වියතක පමණ පමාණයක දිවට රස දැෙන්.ඉන් එහා සැලෙකනුෙය් ආහාරයක ඇති රස ෙනොව එහිඇති උපෙයෝගීතාවය පමණි.එනම් ෙපෝෂ දායී බවයි.සාමාන ජීවිතෙය්දී මිනිසුන් වෑයම්කරනුෙය්ආහාරයක ෙපෝෂණ ගුණයට වඩා එහි ඇති රස පිළිබඳ සැලකිලිමත්වීමටයි. ෙමෙසේ මිනිසුන් කියාකරනුෙය් රස තෘෂ්ණාවට ගිජුවීම නිසාය.ස්නායු පද්ධතිෙය් රස ඉන්‍දියයන්ට අයත් ස්නායු ආෙව්ගවිඳීමට හුරුවීෙම් අහිතකර ඵලවිපාක ෙමයයි.ඇතැම් අවස්ථාවලදී පමාණයට වඩා රසයට ගිජුවීමනිසාම ශරීරයට අහිතකර රසකාරක ෙයොදා පිලිෙයළ කරනු ලබන ආහාර වර්ග පවා භුක්ති විඳීමටමිනිසුන් ෙයොමුෙව්.ෙමහිදී රසයට ගිජුවීම විවිධ ෙලඩෙරෝග වැළඳීමට පවා ෙහේතුවක්ෙව්.සාමානසංජානනය අනුව මිනිසුන් රසවිඳීමට ගිජුවීම දැකිය හැකිය.නමුදු ෙමහිදී එය ඉක්මවා කියාකිරීමටෙයොමුවනුෙය් එය රසයට ගිජුවීෙම් සාමාන සංජානනය ෙවනුවට එය හුෙදක් උපෙයෝගීතා න ායඅනුව සැලකීෙම්දී බුද්ධිමය පසුබිමක්තුළ අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව පෙයෝජනය ගතහැකිය.එහිදීසමාන සංජානනය ලැබීෙම්දී එම විඳීම් ලැබීම අරමුණුෙකොට කියාකරන රසඉන්‍දියන් පවා අතීන්‍දියසංජානනයට ගැලෙපන පරිදි සකස්වන බව පැහැදිලිව ෙපෙනන්නට තිෙබ්.රසවත් ආහාරයක් මුවතුළට ගත්විට එම ආහාරෙයහි රසය නිසා උත්ෙත්ජනයවන ෙඛ්ට ගන්‍ථිවලින් ෙඛ්ටය වැගිෙර්.නමුදුනීරස ආහාරයක් ගත්විටදී ෙම් කියාවළිය නිසි පරිදි සිදුෙනොෙව්.ආහාර දිරවීමට ෙඛ්ට ගන්‍ථිවල ෙම්කියාකාරීත්වය පවා වැදගත්ෙව්.ආහාර පටික්කූල සංඥාව වැඩීෙම්දී රස නීරස ෙභ්දයකින් ෙතොරවසලකා ආහාර ගැනීමට ෙයොමුවීම නිසා පසුකාලයකදී කුමන ආහාරයක් මුවට ගත්තද කිසිදු ෙවනස්කමක් නැතිව ෙඛ්ට ගන්‍ථි උත්ෙත්ජිතව ෙඛ්ටය වැගිෙරනු දැකිය හැකිය.රස ගැන ෙනොසිතා ආහාරගැනීමට පුරුදුවීම නිසා කුසගිනි නිවාගැනීෙම් අරමුණ ෙපරදැරිව පමණක්ම ආහාර ගැනීමට ෙයොමුෙව්.ෙමය අධිෙපෝෂණය,තරබාරුකම,දියවැඩියාව,ෙකොෙලස්ටෙරෝල්,හෘදයාබාධ වැනි ෙලඩෙරෝගඅවම කරගැනීමටද රුකුලකි. චතුධාතු වත්‍ථාන නම් පඨවි,ආෙපෝ,ෙත්ෙජෝ,වාෙයෝ යන ධාතු සතර ව වස්ථා කිරීමයි.ධාතුමනසිකාරය,ධාතු කර්මස්ථානය යනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන්ද ෙම් භාවනාවය.පඨවි,ආෙපෝ,වාෙයෝ,ෙත්ෙජෝ යන ධාතු සතර ව වස්ථා කිරීම චතුධාතුවත්‍ථානය නමින් හැඳින්ෙව්.ෙමය ධාතුමනසිකාර,ධාතු කර්මස්ථාන නමින්ද හැඳින්ෙව්.සත්‍ව, පුද්ගල, ස්තී, පුරුෂ වශෙයන් සැලකීම ෙවනුවට එබඳුනාමයන්ෙගන් හැඳින්ෙවන ජීවීන්ෙග් මුලික තැනුම් ඒකක ෙලස සැලකිය හැකි ෙම් ධාතු සතරටම
    • ඒ හැම ෙකෙනකුම ෙබදා විගහකිරීම ෙම් චතුධාතුවත්‍ථානෙයහි කාර්යභාරයයි.ෙමහිදී සිදුවනුෙය් ඒසත්‍ව, පුද්ගල වශෙයන් සැලකීෙම්දී තිබූ සංඥාව කමානූකූලව ෙවනස්කිරීමයි.එහිදී ෙලෝකෙය් ඇතිතාක් සියළු ජීවීන් සත්‍ව,පුද්ගලාදී වශෙයන් සැලකීෙම්දී ඇලීම් බැඳීම්වලට ෙහේතුවන පිය අමනාපආදී ස්වරූපය ඉක්මවා යමක මුලික තැනුම් ඒකකය දක්වා බිඳ විගහකිරීම මඟින් බාහිර ස්වරූපයෙකෙරහි ඇතිවන තෘෂ්ණාව ඉවත්කිරීම ෙමහි පරමාර්ථයයි.ෙම් චතුධාතුවත්‍ථාන වැඩීම සංෙක්‍ෂේපහා විස්තර වශෙයන් ෙදවදෑරුම්ෙකොට දැක්ෙව්.පථවි ධාතුෙවහි ලක්ෂණ නම් ස්තබ්ධ යයි.ආබන්‍ධනලක්ෂණ ඇත්ෙත් අෙපෝධාතුෙව්ය.පරිපාචන ලක්ෂණ ෙත්ෙජො ධාතුෙව් ඇත.විත්‍ථම්භන ලක්ෂණයවාෙයෝධාතුෙව් ලක්ෂණයයි.ෙමය සංෙක්‍ෂේප වශෙයන් සලකන කමෙව්දයයි.ෙම් කමෙව්දය හඳුන්වාඇත්ෙත් තීක්‍ෂණ පාඥයාහටය.යමක් ෙකටිෙයන් පැවසුවද ක්‍ෂණිකව වටහාගත හැකි බැවිනි.ෙමහිවිස්තර කමෙව්දය නම් හතළිස් ෙදකකට ෙබදා සැලකීමයි.ෙක්ස ආදී විසිෙකොටෙසේ තදගතිය ඇත.පිත ආදී ෙදොෙළොස් ෙකොටෙසේ ආබන්‍ධන ලක්ෂණ ඇත.තැවීම්,පැසවීම්,දිරවීම්,මිහිකිරීම් ආදී සතරඅයුරින් පරිපාචන ලක්ෂණ සැලකීම ෙත්ෙජෝ ධාතුෙව් ඇත.උද්ධංගම ආදී සය අයුරකින් විත්‍ථම්භනලක්ෂණ සැලකීම වාෙයෝධාතුෙව් ඇත.ෙමෙසේ විස්තර වශෙයන් වැඩීම මන්‍ද පාඥයාට දක්වා ඇත.යමක ඇති සැටිෙයන් වටහාගැනීමට ලැෙබනුෙය් එය විඳීම් ෙලස සැලකීම අත්හැර විචාරපූර්වකවසලකා බැලීම මඟිනි.චතුධාතුවත්‍ථානය මඟින් සිදුෙකෙරනුෙය් ඒ කටයුත්තයි.යමක මූලික තැනුම්ඒකකය දක්වා විශ්ෙල්ෂණය කිරීෙම්දී මතුපිටින් බාහිරව නිරීක්ෂණය වන ස්වරූපයට වඩා විශදවඑය දැකගත හැකිය.ඇලීම් ගැටීම් ඇතිවීමට ෙහේතුව යමක යථා ස්වභාවය ආවරණය පැවතීමයි.ඊටෙහේතුව බාහිර ස්වරූපයට ඔබ්ෙබන් ඇති යථාර්ථය මනසට අරමුණු ෙනොවීමයි.සූක්‍ෂම පදාර්ථ ගතිලක්ෂණ විචාර පූර්වකව සිහි නුවණින් සැලකීෙම්දී සිත කිළිටි කරන ආවරණ ඉවත්ව ෙගොස් සිෙත්පභාස්වර ස්වරූපය ඉස්මතුෙව්.පියවි සිත පභාස්වරය.නමුදු ආගන්තුක ක්ෙල්ශ නිසා සිත කිළිටිෙව්.සිත කිළිටි කරන ආගන්තුක සිතිවිලි ඉවත්වනුෙය් අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව ෙලස මතු වූ පභාවනිසාය.යමක මූලය දක්වා බිඳ බැලීෙම්දී මතු වූ අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාව නම් ෙම් පභාස්වරයයි. ආකාසනඤ්චායතන,විඤ්ඤාණඤ්චායතන,ආකිඤ්චඤ්ඤායතන,ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන යන සතර චතු ආරුප්ප නමින් හැඳින්ෙව්. ආකාසඤ්චායතනයට නම් කසිණුග්ඝාටිමාකාසයඅරමුණු ෙව්.කසිණුග්ඝාටිමාකාසය නම් කිසුණු ඉඟුළු අහසයි.කසිණාෙලෝකය නම් පෙද්ශයක්කරාව ාප්ත කෙල්ද,ඒ ආෙලෝකය කසිණෙයන් උඟුළා දමා බැහැරකළවිට ලැෙබන අහස කිසුණු ඉඟුළුඅහසයි.විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට ආකාසනඤ්චායතන චිත්තය අරමුණු ෙව්.ඒ ආකාසනඤ්චායතනචිත්තෙය් අභාවය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට අරමුණුෙව්.ෙම් අයුරින්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතන චිත්තයෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට අරමුණු ෙව්.ෙමහි අරමුණුවීම නම් අරමුණ ශාන්ත හා පණීත ෙසේසැලකීමයි.පහළ ධ ාන චිත්ත ඉහළ ධ ාන චිත්තයට අරමුණුවනුෙය් එහි සන්සිඳීම් ලක්ෂණ ෙලසබව ෙමහි ශාන්ත හා පණිත ෙසේ සැලකීම යනුෙවන් අදහස්ෙව්.ෙම් චතුආරුප්ප භාවනා විඤ්ඥාණයඅරමුණු කරෙගන සිදුකරන භාවනා ෙසේ සැලකිය හැකිය.විඤ්ඤාණෙය් පවතින විවිධ සියුම්වූ ස්ථරකරා ළඟාවීම ෙමහි අරමුණයි.ෙම් චතු ආරුප්ප භාවනාවට අරමුණු කරගන්නා සියළු අරමුණු අරූපකර්මස්ථානයි.රූපාවචර ධ ානවලදී විඤ්ඤාණයට අරමුණුවන රූපෙයහි විවිධ සියුම් ස්ථර පිළිබඳසලකා බැෙල්.අරූපාවාචර ධ ානවලදී විඤ්ඤාණෙයහි ගතිලක්ෂණ පිළිබඳ ඉතා සියුම් අන්දමකටසැලෙක්. ආකාසනඤ්චායතනෙය්දී විඤ්ඤාණෙයහි පවතින හිස්බව පිළිබඳ අරමුණු ෙකෙර්.ෙමහිදීකසිණ නිමිත්ත ඉගිලවීම නම් කසිණය අරමුණු කළ විඤ්ඤාණය අරමුණු කිරීමයි.කසිණය ඉඟිලවීෙම්දී ඇතිවන හිස්බව ෙමහි අරමුණයි.ඒ හිස්බව විඤ්ඤාණෙය් ස්වරූපයයි.විඤ්ඤාණය පවතිනබව දැෙනන්ෙන් විඤ්ඤාණය විවිධ අරමුණු ගන්නා නිසාය.අරමුණු ගැනීම නතරකළවිට ෙහෝ සීමාකළවිට විඤ්ඤාණය අරමුණු ගන්නා විටදී ෙමන් පැහැදිලිව පකටෙනොෙව්. විඤ්ඤාණඤ්චායතනයනම් ඒ හිස්බව ෙකෙරහි විඤ්ඤාණය ව ාප්ත කිරීමයි.අනන්ත විඤ්ඤාණය නම් එයයි.ෙමහිදී සියවිඤ්ඤාණය අරමුණු ෙනොගන්නා අවස්ථාවලදී පවා පවතින නියම ස්වරූපය ෙයෝගාවචරයාට ඉතාෙහොඳින් දැෙන්.ෙමහිදී සිෙත් පවිත ස්වභාවය ඉතා තියුණුය. විඤ්ඤාණඤ්චායතනය උපදවාගැනීමනිසා ආකාසනඤ්චායතනය අභාවයට යන බව දැක ආකාසනඤ්චායතනෙය් අභාව මාතය සලකාගැනීම නිසා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය උපදියි. විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙය්දී සිෙත් නිශ්චල සියුම්බව හා
    • එහි පුළුල් ව ාප්තය ෙයෝගාවරයාට දැනුන නමුදු ෙමහිදී එම සිත පවා ෙනොපවතින බව ෙමහිදී මුල්වරට දැනී යයි.සිෙත් පඥප්ති ස්වරූපය වූ ෙනොපවතින ස්වභාවය හා අභාව මාතබව පිළිබඳ ෙමහිදීෙයෝගාවචරයාට වැටහීමක් ඇතිෙව්.විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙය්දී පවා මානසික ධර්ම පිළිබඳ විඳීමක්ඇත.නමුදු ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙයහිදී වීඳීම් හැරදමා ඊට වඩා බුද්ධිමය පසුබිමක් මනසට අරමුණුකරගනියි.කමානූකූලව සිත පිළිබඳ විඳීම් ෙකෙරන් පවා දුරස්වීමක් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙය්දී දැකගත හැකිය. 4.6.අතීන්දීය සංජානනය හා විදර්ශනා භාවනා කම බුද්ධ කාලීනව බුදුන් වහන්ෙසේ ජීවමානව වැඩවසන කාලෙය්දී විවිධ ස්ථානවලදී විවිධ අයඅරභයා ෙද්ශනා කරන ලද ධර්ම ෙද්ශනා තිපිටකයතුළ සංගහවී ඇත.බුදුන්වහන්ෙසේට අවශ වූෙය්සිද්ධාන්ත ෙහෝ න ාය සමූහයක් සිය දහම ෙසේ අන යන්ට හඳුන්වාදීමට ෙනොෙව්. තම ජීවිතකාලයතුළ ආගමික ව ාපාරයක් ෙහෝ ඇදහිලි පද්ධතියක් ජනතාවට හඳුන්වාදී ආගමික ශාස්තෘවරෙයකුවීමට බුදුන්වහන්ෙසේට අවශ ෙනොවීය.බිෙඳන්බිඳ සූත ෙද්ශනා එකරැස් ෙකොට තිපිටක සාහිත යක්නිර්මාණය කර පරම්පරානුගතව එම ධර්මය පවත්වා ෙගනයෑම පිණිස සිය ශිෂ පිරිස ෙමෙහයවීමටද උන්වහන්ෙසේට ඇවැසි ෙනොවිනි.ෙම් සියළු ෙද් සිදුවිය.නමුදු එය බුදුන්වහන්ෙසේෙග් මූලිකමඅභිපාය ෙනොවීය.බුදුන්වහන්ෙසේෙග් අවංක අභිලාෂය වූෙය් ෙලෝක සත්‍වයා දුකින් ෙවලී ඇති බවත්,එම දුක පිළිබඳව,එම දුකට ෙහේතුව,දුකින් මිඳීම හා දුක නැති කරන මාර්ගය මහජනතාවට පහදා දීෙලෝක වාසී සියළු සත්‍වයින් එම දුකින් මුදවාගැනීමට උපකාරීවීමයි.ෙම් සඳහා දිවා රෑ අව්වැසි ආදියෙනොබලමින් සියළු සත්වයාට පිහිටවීෙම් ඒකායන අභිපාෙයන් කටයුතු කිරීමට උන්වහන්ෙසේෙයොමු වූ බවට අවශ තරම් සාධක තිපිටකය පුරා දැකගත හැකිය.බුදුන්වහන්ෙසේෙග් ධර්ම ෙද්ශනාෙබොෙහෝවිට ෙයොමුවූෙය් පුද්ගලයින්ෙග් අභ න්තර ආකල්ප, කුසලතා හා මෙනෝචාලක හැකියාවවර්ධනය කරන ෙලසටය.ෙමය උපෙදස් ලබාදීමක් පමණක් ෙනොවීය.උපෙද්ශනය (Counseling )තුළ අන්තර්ගත අභ න්තර ෙපෞරුෂය පුබුදුවාලන කමවත් පාෙයෝගික වැඩපිළිෙවළ උන්වහන්ෙසේවිසින් ඉදිරිපත් කළ ධර්ම ෙද්ශනාතුළ ගැබ්ව තිබිණ.ෙමමඟින් සිදුකර ඇත්ෙත් හුෙදක් ෙද්ශනාවන්ශවණයකිරීෙමන් සාමාන සදාචාර සම්පන්න චර්යාවකට ෙයොමුකරවීමට වඩා පාෙයෝගික ෙදයකි.ධර්ම ෙද්ශනා ශවණය කිරීෙමන් පසු සදාචාර සම්පන්න ෙනොවූ අය වූ දාමරිකයින් මංපහරන්නන්ගණිකාවන්, යක්ෂ, රාක්ෂ ආදී අමනුෂ පිරිස් සුවච හික්මුණු අය බවට පත්වූෙය් එබඳු ෙද්ශනාතුළගැබ්වූ උසස් සදාචාර දර්ශනය ස්වකීය නැණ පමණින් අවෙබෝධෙයන් යුතුව තම මනෙසහි පිහිටුවාගත් බැවිනි.එෙලස මනෙසහි පිහිටුවා ගතහැකි උසස් පාෙයෝගික දර්ශනයක් එම ෙද්ශනාතුළ ඇතිබව ධර්ම ෙද්ශනා ශවණය කිරීෙමන් පමණක්ම මාර්ගඵල ලාභීන්වූ උතුමන් පිළිබඳ දැක්වීම අනුවපැහැදිලිෙව්.ෙම් අවෙබෝධය වනාහී හුෙදක් ධර්ම ෙද්ශනාකර ඇති වචනවල අර්ථය අවෙබෝධකරගැනීම නිසා ඇතිවූ අවෙබෝධයක් පමණක් ෙනොෙව්.එෙසේම හුදු විශ්වාස මාතය නිසා ෙහෝ ගරුත්වයනිසා ෙහෝ පිලිගැනීම නිසා ඇතිවූ අවෙබෝධයක් පමණක්ද ෙනොෙව්.පිළිගැනීම ෙහෝ විශ්වාස මාතයෙවනුවට පත ක්‍ෂ අවෙබෝධයට බුදුන්වහන්ෙසේෙග් ධර්මෙය් මූලික ස්ථානයක් පිරිනැමිනි.ෙම් අනුවබුදුදහම අභිචාර විධියක් ෙසේ පිලිගැනීම ෙවනුවට අවෙබෝධෙයන් යුතුව ස්වකීය ජීවිතයට එක්කරගැනීමට මිනිසුන් ෙපළඹිනි.බුදුන්වහන්ෙසේෙග් දහමතුළ අන්තර්ගතව තිබූ උසස් සදාචාර දර්ශනයඅවෙබෝධ කරගැනීම මඟින් යළි ෙනොෙවනස්වන ෙලස සිය ජීවිතවලට එක්කර ගතහැකිවිය.මිනිසුන්ෙග් එම අවෙබෝධය පුළුල් කළ සදාචාර දර්ශනය එෙතක් භාරතීය කිසිදු සමයසම්පදායක් විසින් ඉදිරිපත් කර ෙනොතිබූවක් විය.එය බුදුන්වහන්ෙසේෙග්ම ෙසොයාගැනීමක්විය.නමුදු ඒ කමෙව්දය බුදුරදුන්ෙග් නිර්මාණයක් ෙනොෙව්.කාලෙය් වැලි තලාෙවන් වැසී පැවතිමාර්ගයක් යළි ෙහළිකර දීමක් වැනිය. සිද්ධාර්ථ කුමරු ෙමෙලොව ජනිතවන කාලවකානුව වනවිටවිවිධ සමථ භාවනාකම ඉතා දියුණුව පැවතිනි.ගිහි ෙගය හැරදමා තවුස් පැවිද්ද ලබා වනගතව හිඳ
    • සමථ භාවනාකම පගුණකර ෙලෞකික ධ ාන ලැබූ උතුමන් ජීවමානව වැඩ සිටිබවට සාධකවිද මාන ෙව්.සත ගෙව්ෂණය කිරීම පිණිස ගිහිෙගයින් අභිනිෂ්කමණයෙකොට තවුස් පැවිද්ද ලබාසිටි සිදුහත් තවුසා මුලින්ම කුසල් මඟ කුමක් දැයි විමසීම පිණිස ෙසොයාගිෙය්ද ෙමවැනි ෙලෞකිකධ ාන සමාපත්ති ලාභීව එකල පකටව වැඩසිටි සෘෂිවරුන් ෙවතය.ආලාමකාලාම,උද්දකරාමපුත්ත ෙමවැනි සෘෂිවරුන් ෙදෙදෙනකි.ෙම් ෙදෙදනා එකල ලබාතිබූ දැනුම ෙලෞකික අෂ්ටසමාප්ත්ති ලැබීෙමන් ෙකළවර වී තිබිණ.නමුදු ෙම් දැනුම ෙකෙළස් යටපත් කිරීමට පමණක් සීමාවූෙදයකි.ෙකෙළස් යටපත්කර ෙකෙතක් ඉහළ තල වල ෙලෞකික ධ ාන සමාපත්ති ලැබූවද එයතාවකාලිකය.දිය යට ඔබා සිටින රබර් ෙබෝලයක් අත ලිහිල් කළ සැනින් යළි දිය මතුපිටට ඇදීඑන්නාක් පරිද්ෙදන් ෙලෞකික ධ ාන සමාපත්ති ලාභීවීම මඟින් යටපත් කර සිටින ෙකෙළස්ෙකදිනක ෙහෝ යළි අවසරයක් ලද සැනින් යළි සිෙත් ඇතිවීමට ඉඩ ඇති බැවිනි.ෙම් ෙහේතුව නිසාෙලෞකික ධ ාන ලාභය ඉතා පරිස්සමින් ආරක්ෂා කරගත යුතුය. බුදුන්වහන්ෙසේෙග්ම විශිෂ්ට ෙසොයාගැනීමක් වූෙය් එෙතක් භාරතීය සමාජෙය් ෙසොයාෙගනෙනොතිබූ විෙශේෂ සදාචාර දර්ශනයකි.ෙමය එෙතක් ෙසොයාෙගන තිබූ සියළු දර්ශනවාද අතරින් ඉතාවිශිෂ්ටතම දර්ශනය වනුෙය් ෙසසු දර්ශනවාද ෙමන් ෙමය කිසිදු අන්තවාදයක් ෙසේවනය ෙනොකරනදර්ශනයක් වූ බැවිනි.සැබවින්ම ෙමහි විෙශේෂතාවය වූෙය්ද ෙමයයි.එෙතක් භාරතීය සමය සම්පදායවිසින් සතුකරෙගන තිබූ සියළු දර්ශනවල දක්නට ලැබුණු ෙපොදු ලක්ෂණයක් වූෙය් එම දර්ශනවාදසියල්ල ද්වි අන්ත ෙසේවනය කරන බවයි.ෙම් ද්වි අන්ත නම් උච්ෙඡ්දවාදය හා ශාස්වතවාදයයි.උච්ෙඡ්දවාදය කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගී පතිපදාව මඟින්ද ශාස්වතවාදය අත්තකිලමථානුෙයෝගීපතිපදාව මඟින්ද නිරූපණය ෙව්. ෙම් අන්තවාද ෙදකම ෙසේවනය ෙනොකරන පතිපදාව මඟින් සිදුකරනුෙය් ඉහතකී අන්ත ෙදකම පහාණය කිරීමයි.ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙම් පතිපදාෙව් ලක්ෂණ ෙමමඅන්තෙදකටම වඩා ෙවනස්ය.ෙම් පතිපදාව මධ ම පතිපදාව නමින් හැඳින්ෙව්. එනම් අන්තවාදෙසේවනෙයන් වැළකීමත් මධ ස්ථ පතිපදාවක් බැවිනුත්ය.මධ ම පතිපදාෙව් සුවිෙශේෂී ලක්ෂණයක්නම් එය අන්තවාදී පතිපදා ෙදකටම වඩා පාෙයෝගිකවීමයි. ආර්යය ෙහවත් උසස් බවට පත්කරවනනිසා ෙම් මධ ම පතිපදාව ආර්ය පතිපදාව නමින් ද හැඳින්ෙව්.එෙසේම අංග අටකින් සමන්විත නිසාආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ෙලසද හැඳින්ෙව්.ෙම් අංග අට නම් සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකල්ප, සම්මාවාචා, සම්මා කම්මන්ත,සම්මා ආජීව,සම්මා සති, සම්මා සමාධිය.ෙම් සියළු අංග අටට මුලින් සම්මායනුෙවන් දැක්ෙවනුෙය් නිවැරදි යන අර්ථයයි.ඒ අනුව නිවැරදි ෛචතසික, වාචසික, කායික කියාපැවැත්වීෙමන් අන්තවාද ෙසේවෙයන් වැළකිය හැකි බවත්, එයම ආර්ය ෙහවත් උසස්බවට පමුණුවාගැනීමට ඉවහල්වන පතිපදාව වන බවත් මින් අදහස් ෙකෙර්.විදර්ශනා භාවනාව මඟින් සිදුවනුෙය්ෙම් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගෙයහි මාර්ගාංග අනුකමිකව වැඩීමයි.ඒ අනුව මුලින් සමථ භාවනා සිදුකර ෙදවනුව විදර්ශනා භාවනාව වැඩීමට හැකිය.එෙසේම මුල පටන්ම විදර්ශනා භාවනාව වැඩීමටදපුළුවන.පළමුව සමථභාවනා වැඩීම මඟින් සිතතුළ ඇති ෙකෙළස් යටපත්කිරීමට අවකාශ සැලෙසේ.සමථෙය්දී සිදුවනුෙය් ෙකෙළස් යටපත්කිරීමයි.විදර්ශනා භාවනාෙව්දී සිදුකරනුෙය් අවෙබෝධයටඅනුකූලව ෙකෙළස් ඇති ෙනොවීමයි.මුල පටන් විදර්ශනාභාවනා කිරීෙම්දී වුවද සිදුවනුෙය් විදර්ශනාචින්තනය සමඟ ෙකෙළස් යටපත්වයෑමයි.එයද සමථ ලක්ෂණ දරයි.ෙම් නිසා සමථ භාවනාකළදථ විදර්ශනා භාවනා කළද ආරම්භක පියවෙර්දී ෙම් භාවනා ෙදකින්ම සිදුවනුෙය් එකම කාර්යබව වටහාගත යුතුය.නිදසුනක් දැක්විය හැකිය.කාම සංඥාවක් ෙහෝ ද්ෙව්ෂ සංඥාවක් සිතට නැඟීමවැළැක්වීම සඳහා කාම සංඥාවට නම් පිළිකුල් අරමුණක්ද ද්ෙව්ෂ සංඥාවට නම් ෛමතී අරමුණක්දසිතට නංවාගත හැකිය.එහිදී පිළිකුල් අරමුණ මඟින් කාමසංඥාවද ෛමතී අරමුණ මඟින් ද්ෙව්ෂසංඥාවද යටපත්ෙව්.එය සමථ භාවනා කමෙව්දයයි.ආරම්භෙය් පටන් විදර්ශනා භාවනා කිරීෙම්දීෙම් කාම සංඥාව ෙහෝ ද්ෙව්ෂ සංඥාව ෙහෝ පිළිබඳව සිහිෙයන් හා අඛණ්ඩ නිරීක්ෂණෙයන් යුතුවසැලකීෙම්දී එබඳු සංඥාවක් ඇතිවීෙම්දීම ෙම් සංඥාව ඇතිවූ බව දැනී යයි.ඒ පිළිබඳ සිහිය දියුණුවීමසමඟ කමිකව කාම සංඥාව ෙහෝ ද්ෙව්ෂ සංඥාව කමිකව දුරුවී යයි.ෙමයද විදර්ශනා භාවනාෙවන්සමථය වැඩීමකි.කාමය ෙහෝ ද්ෙව්ෂය ඇතිවූ ෙමොෙහොෙත්ම එය හඳුනාගැනීම නිසා යටපත් කිරීෙම්වෑයෙමන් ෙතොරව කමිකව අදාළ සංඥාව වියැකී යනු දැෙන්.විදර්ශනා භාවනාෙව්දී සමථය වැඩීෙම්
    • පිළිෙවළ එබඳුය.සිහිය දියුණුවීම සමඟ කාමය ෙහෝ ද්ෙව්ෂය ඇතිවීම, පැවතීම හා වියැකීම හඳුනාගනියි.කාමය ෙහෝ ද්ෙව්ෂය ඇතිවීම,ඇතිවීමට ෙහේතුව,එය නැතිවීම හා නැතිකිරීම කමෙව්දය යනකරුණු සතර පිළිබඳ ඉතා ෙහොඳ අවෙබෝධයක් ඇතිෙව්.ෙම් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩීම මඟින්චතුරාර්ය සත ාවෙබෝධය ලැබීමයි.විවිධ ගුරුකුලවල විදර්ශනා භාවනා කිරීෙම් කම ගණනාවක්මතිෙබ්.කුමන කමෙව්දය භාවිතා කළද වැෙඩන්ෙන් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි.එෙසේම විදර්ශනාෙව්භාවනා දියුණුව විවිධ මට්ටම් සතකට ෙබදා විගහකර තිෙබ්.විදර්ශනා භාවනාෙව් ෙම් මට්ටම් නම්වී ඇතිෙත් සප්ත විශුද්ධි යන නමිනි.ඊට ෙහේතුව අනුපිළිෙවළින් සත්වරකදී සිතතුළ විෙශෝධනයක්ඇතිවීමයි.සත් වරක් සිත පිරිසිදුවීම යන අදහසද සප්ත විශුද්ධි යන හැඳින්වීම තුළ ඇත.ෙමම සප්තවිශුද්ධියතුළ සිෙත් ෙකෙළස් පහීණවීම දක්වා යන අනුපිලිෙවළ කමෙව්දය සඳහන්ය.එෙසේම සිෙත්සමථය වැඩී ඒ සමඟම සිහිය දියුණුවී ඒ දියුණු වූ සිහිය මඟින්ම පඥාව ඇතිවීෙම් අවස්ථා ෙම් තුළවිගහකර දක්වා ඇත.මූලික පියවෙර්දී විදර්ශනා ඥාණය නමින් ඇතිවන පඥාවම පසුව භාවනාෙව්දියුණුව සමඟ කමිකව වර්ධනයවී ෙනොෙවනස්වන ෙලස පහළවීම මාර්ගඵල පඥාව නමින් දක්වාතිෙබ්.ෙම් මඟඵල ඥාණය පහළවූ පසුව තවදුරටත් ෙනොෙවනස්වන චිත්ත ගති ස්වභාවයකට අදාළභාවනානුෙයෝගියා පත්වනබව සඳහන්ය.මීට ෙහේතුව ෙකෙළස් ඇතිවීමට බලපාන සියළු සාධකවලඉතා ගැඹුරු විශ්ෙල්ෂණාත්මක කරුණු සියල්ලක්ම ෙම් අවස්ථාෙව්දී අවෙබෝධකර අවසන් බැවිනි. විදර්ශනා භාවනාෙව්දී සිදුකරන්නා වූ පධානතම කෘත වනුෙය් භාවනානුෙයෝගියාට ඉන්ෙපර කිසිදු කමයකින් ලබාගත ෙනොහැකි ෙලෝක විෂයට අයත් ෙනොවූ පඥාව ලබාදීමයි.ෙම් ෙලෝකවිෂය ෙලස හඳුන්වා ඇත්ෙත් ෙලෞකික සීමා හා සම්මුතිවලට අයත් දැනුමයි.කවර ෙහෝ දැනුමක් ඒෙලෝක විෂයට ෙකොටුවී සීමාවී පැවතීම බුද්ධිෙය් පිබිදීමට බාධාවකි.ෙම් ෙහේතුව නිසා විවිධ ගුරුකුලහා සම්පදායන්වල විදර්ශනා භාවනාව වැඩීම මඟින් පඥාව උපදවා ගන්නා අයුරු විගහකර ඇත.ඒසෑම කමයකින්ම සිදුකරනුෙය් සප්ත විශුද්ධිය උපායමාර්ගිකව සම්පූර්ණ කිරීමයි.ෙම් සප්තවිශුද්ධිනමින් සැලෙකනුෙය් විදර්ශනා භාවනාව අනුපිළිෙවළින් සිදුවීෙම්දී මානසික පවිතතාවය එමඟින්සැලෙසන ආකාරය විවිධ තලයන් සතක් ඔස්ෙසේ විශ්ෙල්ෂණය කර දැක්වීමයි.ෙම් මට්ටම් සතතුළවිදර්ශනා භාවනාව දියුණුවීෙම් පියවර විගහ ෙකෙර්.එෙසේම එක් එක් මට්ටෙම්දී කළයුතු ෙනොකළයුතු ෙද් පිළිබඳවද පැහැදිලි ෙකෙර්.විදර්ශනා භාවනාෙව් මූලික අවස්ථාව සීල විශුද්ධිෙයන් ආරම්භෙව්.ෙමහි සීලය ෙලස දක්වා ඇත්ෙත් කායික හා වාචසික සංවරය බව පැහැදිලිය.මන්ද මානසිකසංවර බව ඇතිකරගැනීම පිණිස මුලික මට්ටෙම්දී කායික හා වාචසික සංවරය ආරක්ෂාකරගැනීමයෙමකුට වැදගත් වන නිසාය.සීල සංවරය පධාන වශෙයන් ෙකොටස් සතරකි.පාතිෙමොක්ෂ සංවරශීලය, ඉන්‍දිය සංවර ශීලය, ආජීව පාරිශුද්ධි ශීලය හා පත සන්නිශිත ශිලය වශෙයනි.ෙමහි සඳහන්පාතිෙමොක්ෂ සංවර ශීලය නම් භික්ෂු භික්ෂුණී ෙදපක්ෂයට ඇති විනය ශික්ෂාපද සමාපදන්වීෙම්දීආරක්ෂාවන ශීලය ෙලස දක්වා ඇත.එෙසේම ඉන්‍දිය සංවර ශීලය නම් ෂඩ් ඉන්දියන්ෙගන් අරමුණුගැනීෙම් කියාවළිෙය්දී නිවැරදි සිහිය හා නුවණ පිහිටුවාගැනීමයි.ෙම් නිසා ඉන්‍දියන් කියාත්මකවීමනිවැරදිව සිදුෙව්. අරමුණු ගැනීම විධිමත්ය.ආජීව පාරිශුද්ධි ශීලය නම් කුහක හා වැරදි ෙද් සිදුකරඑමඟින් ජීවත්වීෙමන් වැළකීමයි.අනුන් රවටා ස්වකීය ජීවෙනෝපාය සලසා ගැනීෙමන් වැළකී යථාඅයුරින් නිවැරදි ෙද් පමණක් සිදුකිරීමයි.පත සන්නිශිත ශීලය නම් ජීවිතය පවත්වාගැනීමට අවශමූලික පත සලසා ගැනීෙම්දී එය අවශ තා තෘප්තිමත් කරගැනීමට අවම පමාණයකින් භාවිතාකරඅනුන්ටද පත පහසුකම් සැලෙසන පරිදි ධාර්මිකව පත භාවිතා කිරීමයි.ෙම් ෙකොටස් සතර වුවදහුෙදක් භික්ෂු භික්ෂුණී ෙදපක්ෂය ෙකෙරහි පමණක් ෙනොව ස්තී පුරුෂ ගිහි ෙදපක්ෂය උෙදසා වුවදඑක හා සමානව වලංගුය.එහිදී ගිහි පක්ෂය විෂෙයහි විනය ශික්ෂා ෙසේ සැලකිය හැක්ෙක් පංචශීලයබව පැහැදිලිය.එෙසේම ෙපොෙහෝ දිනවලදී සමාදන්වී ආරක්ෂා කරන අටසිල්,දසසිල් වැනි ශීලශික්ෂාවුවද ෙමහි ඉහත සඳහන් කළ කය වචන සංවරය පිණිස භාවිතාවන ශීලය ෙලස සැලකිය හැකිය.ඒනිසා සෑම ආගමික වතාවතක්ම හුෙදක් පැවිදි පක්ෂයට පමණක් බාරදී අතපිස දමාගැනීමට යුහුසුළුෙනොවී තමන්ටද පතිපදාවතුළ ඒ සමානම වගකීමක් හා කාර්යභාරයක් ඇතිබව ගිහිපක්ෂය වටහාගත යුතුය.විදර්ශනා භාවනාව වැනි භාවනාකමයකදී පැවිදි පක්ෂය උද්ධෘත කර ඇත්ෙත් බහුලවෙමබඳු නිවන් ෙවත ඇති සෘජු පතිපත්ති ෙසේවනය කරනුෙය් පැවිදි පක්ෂය බැවින් මිස ගිහිපක්ෂයට
    • එය අකැප නිසා ෙනොවන බව වටහාගත යුතුව ඇත.බුදුරදුන් ධරමාන කාලෙය්දී පවා මාර්ගඵලලාභීධම්මික උපාසක,විසාඛා උපාසිකා වැනි අය සිටි බැවින් ෙමකල ඒ පතිපදාව අවලංගුවන්ෙන් නැත. සීල විශුද්ධිය සම්පූර්ණ කිරීම මඟින් කායික හා වාචසික සංවරය සලසා ගැනීම නිසා තවදුරටත් මානසික සංවරය පිණිස අවධානය ෙයොමුකිරීමට පහසුෙව්.ෙම් නිසා ශීලවිශුද්ධිය ඇතිකරගැනීෙමන් පසුව චිත්ත විශුද්ධිය ඇතිකරගැනීමට අවධානය ෙයොමුකළ යුතුෙව්.චිත්ත විශුද්ධිය නම්චිත්ත සමාධිය ඇතිකරගැනීමයි.එනමස් සිෙත් ඒකාගතා ගුණය වර්ධනය කිරීමයි.උපචාර සමාධියහා අර්පණා සමාධිය යැයි ෙදයාකාරයකින් සිෙත් සමාධිය ඇතිකරගත හැකිය.උපචාර සමාධිය නම්අර්පණා සමාධියට පළමුෙවන් සිෙත් ඇතිකරගන්නා කාමාවචර චිත්ත සමාධියයි.අර්පණා සමාධියනම් රූපාවචර අරූපාවචර ධ ාන සිත් ඇතිකරගැනීමයි.ෙමම ධ ාන අෂ්ටසමාපත්ති දක්වාම ඇතිකරගත හැකිය.එෙසේ කිසිදු ෙලෞකික ධ ානයක් නැතිව මුල පටන්ම විදර්ශනා භාවනාෙව් ෙයෙදනෙයෝගාවචරයාෙග් සිතතුළ විදර්ශනා ඥාණය ෙහේතුෙකොටෙගන බලවත් චිත්ත සමාධියක් ඇතිෙව්.ෙම් චිත්ත සමාධිය වනාහී මූලික අවස්ථාෙව්දී මාර්ගඤාණ ඇතිවීමට පූර්වංගමව ඇතිවන උපචාරසමාධියක් ෙලස සැලකිය හැකිය.එෙසේම ෙම් උපචාර සමාධියම භාවනා වශෙයන් වඩත්මඅනුකමිකව මුහුකුරා යයි.යම් විදර්ශනා ඤාණ පහළවන අවස්ථාෙව් සිට ෙලොෙකෝත්තර මාර්ගඤාණ සිත් උපදින අවස්ථාව දක්වා උපචාර සමාධි ෙලස පැවතී ෙලෝෙකෝත්තර මාර්ගඤාණ සිත්උපදින අවස්ථාෙව් අර්පණාවට පැමිෙණ්.ෙලෞකික ධ ාන සිත් අර්පණා පාප්ත සිත් ෙලස හඳුන්වනුලබන්නාක් ෙමන් ෙලොෙකෝත්තර ධ ානවූ මාර්ගඵල ඤාණ සිත් අර්පණා පාප්ත සිත් ෙලස දැක්වියහැකිය.ශුක්ෂ විදර්ශනා වඩද්දී උපදින චිත්ත සමාධිය ෙලෞකික ධ ාන ෙනොවන බැවින් අර්පණාසමාධියට අයත් නැත.එයද කාමාචර සමාධියකි.එය හැඳින්ෙවන්ෙන් ඛණික සමාධි නාමෙයනි.ෙම්සමාධිය කාමාවචර චිත්ත සමාධියක් වුවද ෙලෝෙකෝත්තර ගුණය කරා ඇදීයන බලවත් චිත්තඒකාගතාවයකි.ඒ නිසා ෙමය ෙලෞකික ධ ාන වශෙයන් සිව්වන රූපාවචරධ ාන සිෙත් ඇතිඒකාගතාව තරම් බලවත් සමාධියක් අනුකමෙයන් වැෙඩන ෙම් ඛණික සමාධි සිෙත් ඇත.ෙම්බලවත් සමාධි සිෙත් බලෙයන් ෙලෝෙකෝත්තර ගුණය ෙදසට සිත නැවී යයි.අනකමෙයන් සමාධියහා පඥාව වර්ධනයවීෙම්දී ෙම් ඛණික සමාධි සිතම මුහුකුරා ෙගොස් ෙලෝෙකෝත්තර අර්පණා සමාධිඋපදවා ගතහැකිය.ෙලෝෙකෝත්තර අර්පණා ධ ාන සිත් නම් මාර්ගඵල සිත්ය.ෙමම මාර්ගඵළ සිත්ෙසෝවාන්,සකෘදාගාමී,අනාගාමී හා අර්හත් ෙලස සිව්වැදෑරුම් ෙව්.ෙමකී චිත්ත විශුද්ධිය ලබාගත්අෙයකුට දිට්ඨි විශුද්ධිය ලැබිය හැකිය.ඒ සඳහා නාම රූප ෙවන් ෙවන් වශෙයන් සලකා බැලියයුතුය.ෙමය නාමරූප පරිගහය යනුෙවන් හැඳින්ෙව්.ෙමය සංෙක්‍ෂේප හා විස්තර වශෙයන්ද සිදුකළහැකිය.තමන්ෙග් චිත්ත සන්තානයට අරමුණුවන අධ ාත්මික ධර්ම ෙකොටස් ෙදකකට ෙවන්කරනාම හා රූප ධර්ම ෙවන් ෙවන්ව සලකා බැලීම තුළින් නාමරූප යනු ජීවිෙයක්,ආත්මයක්,කිසියම්සත්වෙයක් ෙසේ වූ ආකල්ප දුරුව යයි.ෙම් සඳහා නාමරූප ලක්ෂණ,පත පස්ථාන, රස හා පදස්ථානවශෙයන් විගහකර බැලිය යුතුය.ලක්ෂණ නම් ගින්ෙන් උෂ්ණත්වය ෙමන් ධර්මයන්ෙග් සාමානස්වභාවයයි.රස නම් ගින්ෙන් ඇති පිළිස්ෙසන හා බැබලීම ෙමන් ධර්මයන්හි කෘත හා සම්පත්තිලක්ෂණයයි.පත පස්ථාන නම් ගින්ෙන් දුම ෙමන් ධර්මයන්හි ඵලයයි.පදස්ථාන නම් ගින්න ඇතිවීමට ෙහේතු ෙමන් ධර්මයන් ඇතිවීමට ෙහේතුපත කාරණයයි.ෙම් සතර අයුරින් නාමරූප පරිගහයදෘෂ්ටි විශුද්ධියයි.ෙම් මඟින් සක්කායදෘෂ්ටිය විෂ්කම්භනය ෙව්.සංඥා විපර්යාස,චිත්ත විපර්යාස හාදෘෂ්ටි විපර්යාස ආදිය තුනී ෙව්.නාමරූප ෙදක ලක්ෂණ ආදී වශෙයන් ෙමන්ම පඨවි ධාතු ආදී සතරධාතු වශෙයන්ද,පඤ්චස්කන්ධ වශෙයන්ද,ද්වාදස ආයතන වශෙයන්ද,අෂ්ටාරස ධාතු වශෙයන්දපිරිසිඳ දැනගැනීම දිට්ඨිවිශුද්ධියට අයත්ෙව්.ෙම් දැක්වූෙය් සංෙක්‍ෂේප කමයයි.ෙමය විස්තර වශෙයන්සිදුකිරීෙම්දී එක් එක් ධාතුවකටද එක් එක් ස්කන්‍ධයකටද එක් එක් ආයතනයකටද අයත් නාමරූපදෙවන්කර පිරිසිඳ දැනගත යතුය.එෙසේ ෙවන්කර හැඳිනගන්නා එක් එක් නාමරූපයක ලක්ෂණ ආදීෙද්ද ෙවන් ෙවන්ව නිරීක්‍ෂණය කළයුතුය.ෙමෙසේ නිරීක්‍ෂණය කරද්දී යථාභූත දර්ශනය ඇතිෙව්.ෙම්යථාභූත දර්ශනය නැතිවිට සත්‍වෙයක්,ජීවයක් ෙහෝ ආත්මයක් ඇතැයි වරදවා සලකයි.එෙසේ සලකාඑහි අවිනාශය දැක ශාස්වත දෘෂ්ටිය ඇති කර ගනියි.විනාශය දැක උච්ෙඡ්ද දෘෂ්ටිය ඇති කර ගනියි.යථාභූත දර්ශනය ඇතිවිට අඞ්ගසම්භාරය විනා රථයක් යැයි ෙවනම ෙදයක් නැතැයි සලකන්නාක්
    • ෙමන් නාමරූප ෙදකින් බැහැරව ෙවනම සත්‍වෙයක් නැතැයි සලකයි.අන්‍ධයා හා පිළා එක්ව ගමන්කරන්නාක් ෙසේ එකිෙනක උපකාරෙයන් නාම හා රූප එක්ව සත්‍වයා සකස්ව ඇතිබව දැන ගනියි. ෙමෙසේ දෘෂ්ටි විශුද්ධිය ඇතිකරගත් පසුව ඊ ළඟට කංඛාවිතරණ විශුද්ධිය ඇතිකරගත යුතුෙව්.කංඛාවිතරඛ විශුද්ධිය යනු ඉහත දක්වන ලද නාමරූපයන්හි පත පරිගහයයි.නාමරූප ඇතිවීමසිදුවන්ෙන් කුමන ෙහේතුපත උපකාරී කරෙගනදැයි විමසීම ෙමහි අරමුණයි.ෙම් තුළින් නාමරූපඅරමුණුෙකොට සිතතුළ ඇතිවී ඇති සැකසංකා දුරුකර හරිනු ලැෙබ්.ෙම් දැනීමද සංෙක්‍ෂේප දැනීම හාවිස්තරාත්මකව දැනීම යැයි ෙකොටස් ෙදකකි.නාම ඇතිවීෙම් ෙහේතු නම් වස්තු හා ආරම්මණයි.රූපඇතිවීෙම් ෙහේතු නම් කර්ම,චිත්ත,සෘතු,ආහාර යි.අවිද ා,තෘෂ්ණා,උපාදාන,කර්ම නාමරූප ඇතිවීෙම්ෙහේතුෙව්.ෙම් අයුරින් සැලකීම සංෙක්‍ෂේප පරිගහය ෙලස හැඳින්ෙව්.පටිච්ච සමුප්පාදෙයහි පට්ඨානනය වශෙයන් සැලකීම විස්තරාත්මක පරිගහයෙව්.අවිද ා,තෘෂ්ණා,උපාදාන,කර්ම යන සතර නාමරූප ඇති වීමට නිබ්බත්තක ෙහේතුය.ආහාරය උපත්‍ථම්භක පත යයි.අවිද ා,තෘෂ්ණා,උපාදාන මවෙමන්ද කර්මය පියා ෙමන්ද ආහාරය කිරිමව ෙමන්ද උපකාරීෙව්.ෙමෙසේ රූපෙය් පත පිරිසිද දැනඇස හා රූපය නිසා චක්ඛුවිඤ්ඤාණය ඇතිෙවතැයි නාමෙය් පත පිරිසිද දැනගත යුතුය.ෙම් ෙලසෙමකල පත වූවාක් ෙමන් ෙපරද පත ය වී තිෙබ්.මතුද පත වියහැකිය.ෙම් අයුරින් දැනගැනීමනිසා තමන්ෙග් පැවැත්ම පිළිබඳ අතීතකාලය සම්බන්ධ විචිකිච්ඡා පහද,අනාගතකාලය සම්බන්ධවිකිච්ඡා පහද,වර්තමාන කාලය සම්බන්ධ විකිච්ඡා හයද පහවී යයි.ෙම් අයුරින් කාලතය සම්බන්ධතමන්ෙග් පැවැත්මට අදාළ විචිකිච්ඡා දහසක් පහාණය වන නිසා ෙමය කංඛාවිතරණ විශුද්ධිය නම්ෙව්.එෙසේම නාමය පිළිබඳව සාධාරණ හා අසාධාරණ යන ද්විවිධ ෙහේතුද,රූපය පිළිබඳ කර්මය ආදීචතුර්විධ ෙහේතුද ෙසවිය හැකිය.චක්ඛු ආදී ද්වාර හය හා රූප ආදී ආරම්මණ හය නාමෙය් සාධාරණෙහේතුය.කුසල අකුසලාදී සියල්ල ඉන් වන බැවිනි.ෙයෝනිෙසෝමනසිකාර ආදිය අසාධාරණ ෙහේතුය.ෙයෝනිෙසෝමනසිකාර සද්ධර්ම ශවණාදිය කුශලයන්ටද,අෙයෝනිෙසෝමනසිකාරාදිය අකුශලයන්ටදකර්මය විපාකයන්ටද,භවඞ්ගාදිය කියාවන්ටද පත ෙව්.කර්ම,චිත්ත,සෘතු,ආහාර යන සතර රූපයටපත ෙව්.ෙමෙසේ කාලතය පිලිබඳ සලකාබැලීෙම්දී කංඛාවිතරණ විශුද්ධිය සම්පූර්ණෙව්.තවද නාමරූප පිළිබඳ පටිච්චසමුප්පාද න ාෙයන් ෙහේතුපත ෙසවිය හැකිය.එයින්ද කංඛාවිතරණ විශුද්ධියසම්පූර්ණෙව්.එෙසේම අතීතෙහේතු පහ හා වර්තමාන ඵල පහ ෙලසද,වර්තමාන ෙහේතු පහ හා අනාගතඵල පහ ෙලසද යන කම්ම වට්ට විපාක වට්ට වශෙයන් නාමරූප පිළිබඳ පත ෙසවියහැකිය.එෙසේෙසවීම නිසා අතීත අනාගත හා වර්තමාන ධර්ම චුතිපටිසන්ධි ෙලස පකටව වැටෙහේ.ඤාතපරිඤ්ඤායනු ෙමයයි.අතීත කර්මපත නිසා උපන් සකන්‍ධ එහිම නිරුද්ධවිය.අතීත කර්මපත ෙයන් ෙමහිෙවනත් සකන්‍ධ පහළවිය.අතීත භවෙයන් ෙමහි එකද ෙදයක්වත් ෙනොපැමිණිෙය්ය.ෙම් භවෙයන්දකර්ම පත ෙයන් උපදින ස්කන්‍ධ නිරුද්ධෙව්.මතුභවෙය් උපදින්ෙන් ෙවනත් ස්කන්‍ධය.ෙම් භවෙය්සිට මතුභවයට කිසිවක් ගමන්ෙනොකරයි.එෙහත් කර්මඵල විපාක ෙහේතුෙවන් කාලතය පුරා ෙහේතුපත සම්බන්ධතාවයක් ඇත.ෙමෙසේ චුති පටිසන්ධි ෙලස නාමරූප සම්බන්ධ ෙහේතුපත පරිගහයසම්පූර්ණ ෙකෙර්.එවිට අෂ්ටවිධ සංකා,ෙදසැට මිථ ා දෘෂ්ටි විෂ්කම්භනයෙව්.ධම්මට්ඨිතඤාණ,යථාභූතඤාණ,සම ග් දර්ශන යනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන්ද ෙම් කංඛාවිතරණ විශුද්ධියයි.බුදුසසුනින්පිහිටි ලැබූ චුල්ල ෙසෝතාපන්නයා යනු ෙම් තත්වයට පැමිණි පුද්ගලයායි. කංඛාවිතරණ විශුද්ධිය උපදවාගත් පසු ඊළඟට උපදවාගැනීමට ඇත්ෙත් මග්ගාමග්ගඤාණදස්සන විශුද්ධියයි.මග්ගාමග්ගඤාණ දස්සන විශුද්ධිය යනු මාර්ගය අමාර්ගය කුමක්දැයි ව වස්ථාකරන ඥානයයි.ෙම් සඳහා කංඛාවිතරණ විශුද්ධිෙය්දී පිරිසිඳි කාලතයට අයත් සංස්කාර සකන්‍ධආදීකමෙයන් කලාප වශෙයන් හකුළා ක්‍ෂයාර්ථෙයන් අනිත ය භයාර්ථෙයන් දුඃඛය.අසාරාර්ථෙයන්අනාත්මයයි අද්ධාන වශෙයන් සන්තති වශෙයන් ක්‍ෂණ වශෙයන් තිලක්ෂණ සම්මර්ශනය කළයුතුෙව්.ෙම් තිලක්ෂණ සම්මර්ශනය කිරීම ඉතා පුළුල් වශෙයන් සිදුකිරීෙම්දී නියම විදර්ශනාභාවනාවකුමක්දැයි වටහාගත හැකිය.භාවනාව නියම ෙලස සිදුකරන මාර්ගය හා ඉන් බැහැරවීම නිසි ෙලසවටහාගැනීම ෙම් අවස්ථාෙව්දී සිදුෙව්.එෙසේම ෛතභූමික සංස්කාරයන්හි පත හා ක්‍ෂණ වශෙයන්උදය ව ය බැලිය යුතුය.එෙලස සම්මර්ශනය කරත්ම විදර්ශකයාහට ඕභාසාදී දශවිධ විදර්ශනා උප
    • ක්ෙල්ශ ධර්ම පහළ ෙව්.එය භාවනාෙව් දියුණුවක් යැයි සිතා ෙනොරැවටී එයට තෘෂ්ණා ෙනොකරසිටඉන් මිදීම හා නිවැරදි මාර්ගය ෙතෝරාෙගන එහි ගමන්කිරීම ෙමහිදී සිදුකළ යුතුෙදයයි.කාලතයටඅයත් කාම,රූප,අරූප යන ෛතභූමක සංස්කාරවල අධ ාත්මික,බාහිර,ඕලාරික,සියුම්,හීන,පණීත,දුර,සන්තික ආදී ෙභ්ද ඇති එෙකොෙලොස් ස්වරූප වූ රූප හා ෙව්දනාදියද පුළුල් ෙලස තිලක්ෂණයටහසුකරගත යුතුෙව්.ෙලොෙකෝත්තර ධර්ම විදර්ශනාවට හසුෙනොවන අතර විදර්ශනාවට හසුවන්ෙන්සානුසය ධර්මය පමණි.මන්ද විදර්ශනාව ඇත්ෙත් අනුශය පහාණය පිණිස වන බැවිනි.මග්ගාමග්ගඤාණදස්සන විශුද්ධිය වැඩීෙම්දී සංස්කාර කම රාශියකට තිලක්ෂණයට හසුකරගනු ලැෙබ්.පළමුකමය වනුෙය් ස්කන්‍ධාදී වශෙයන් කලාප හකුළා විදර්ශනා කිරීමයි.ෙමහිදී එම ෛතභුමික ධර්මපඤ්චස්කන්‍ධාදී කමෙයන් කලාප ෙලස පිඬුකළ යුතුය.ෂඩ්ද්වාර,ෂඩාලම්බන,ෂඩ්විඥාන,ෂට්ස්පර්ශ,ෂට්ෙව්දනා,ෂඩ්ධාතු,දසකසින,ෙදතිස්කුණප ෙකොට්ඨාශ,දවාදසආයතන,අටෙලොස්ධාතු,ෙදවිසිඉන්‍දියතිධාතු,නවභව,චතුර්ධ ාන,චතුර්විධඅප්පමඤ්ඤා,සතර සමාපත්ති,ෙදොෙලොස් පටිච්චසමුප්පාද ආදියෙමෙසේ කලාප වශෙයන් හකුලා සිදුකරන විදර්ශනාවට භාවිතා ෙකෙර්.ෙදවන කමය නම් ක්‍ෂයාථවශෙයන් අනිත ය,භයාථෙයන් දුඃඛය,අසාරාථෙයන් අනාත්ම යැයි සැලකීමයි.ෙමහිදී රූපා ආදියක්‍ෂයට පැමිෙණන බැවින් අනිත ය.එබැවින් එය භයජනකය.ඒනිසා එය දුඃඛය.ආත්මාදී වශෙයන්ගතහැකි සාරයක් නැති බැවින් අනාත්ම යැයි සැලකීම ෙම් ෙදවන කමෙය්දී සිදුෙව්.ෙතවන කමයනම් අද්ධාන වශෙයන් සැලකීමයි.ෙමහිදී එක් එක් භවයක ඇතිවූ රූප ආදිය තවත් භවයකට සෘජුෙලස ෙනොයන ඒ භවයතුළම නිරුද්ධවනබව සැලකීම ෙම්කමෙය්දී සිදුෙකෙර්.සිව්වන කමය නම්සන්නති වශෙයන් සැලකීමයි.ෙමහිදී කලාප සම්මර්ශනය සිදුකරනුෙය් රූප හා අරූප සන්තති ෙසේෙවන ෙවනම සත් ෙලසකිනි.එනම් රූප සන්නති කලාප සම්මර්ශන කමෙව්ද සත හා රූප සන්තතිකලාප සම්මර්ශන කමෙව්ද සත බැගිනි.පළමුෙවන් රූප කලාප සම්මර්ශන කමෙව්ද සත ෙමෙලසදැක්විය හැකිය.පළමු රූපකලාප සම්මර්ශන කමෙව්දය නම් ආදාන නික්ෙඛ්ප වශෙයන් සැලකීමයි.ෙමහි ආදාන නම් පතිසන්‍ධියි.නික්ෙඛ්ප නම් චුතියි.එනම් පතිසන්‍ධි චුති වශෙයන් ෙම් භවෙය් ඇතිරූප අන භවයකට ෙනොෙගොස් ෙම් භවෙය්දීම නිරුද්ධ වන අතර අන භවයක පහළවන රූප තවභවයකට ෙනොෙගොස් ඒ භවෙය්දීම නිරුද්ධවන බව සැලකීමයි.ෙම් නිසා රූප කලාප අනිත , දුඃඛයහා අනාත්මය යැයි තිලක්ෂණ වශෙයන් සැලකීම සිදුෙව්.ෙදවන රූප කලාප සම්මර්ශන කමෙව්දයනම් වෙයෝවුද්ධත්‍ථගාමී ෙහයින් විදර්ශනා කිරීමයි.ෙමහිදී ආයුකාලය ෙකොටස්වලට ෙබදා එක්එක්කාලෙය් පැවති රූප අෙනක් කාලයට ෙනොෙගොස් එහිදීම නිරුද්ධවූ බව සැලකීම සිදුෙකෙර්.ෙතවනරූප කලාප සම්මර්ශන කමෙව්දය නම් ආහාර ෙහයින් විදර්ශනා කිරීමයි.ෙමහිදී ආහාරජ රූප ෙලසආහාරය ලැබීමට පථම හා පසු විවිධ අවස්ථාවලදී රූපය ෙවනත් අවස්ථාවකට ෙනොපැමිණ එහිදීමනිරුද්ධවන බව සැලකීම හා එය තිලක්‍ෂණයට නඟා බැලීමයි.සිව්වන රූපකලාප සම්මර්ශන කමයනම් සෘතු ෙහයින් විදර්ශනා කිරීමයි.ෙමහිදී සෘතු ලක්ෂණ අනුව එක් කාලයක පැවති රූප ෙවනත්කාලයකට ෙනොපැමිණ එහිදීම නිරුද්ධවූ බව හා එය තිලක්‍ෂණයට නැඟීමයි.පස්වන රූප කලාපසම්මර්ශන කමෙව්දය නම් කර්ම ෙහයින් විදර්ශනාකිරීමයි.ෙමහිදී කර්මජ රූප විවිධ ඉන්‍දිය ද්වාරඅනුව එහිම ඉපිද එහිම නිරුද්ධවන බව,අන ස්ථානයකට ෙනොයන බව හා එය තිලක්‍ෂණයට අනුවසැලකීම සිදුෙකෙර්.සයවන රූපකලාප සම්මර්ශන කමෙව්දය නම් චිත්ත ෙහයින් විදර්ශනාකිරීමයි.ෙමහිදී ෙසොම්නස් ෙදොම්නස් ආදී චිත්තයන්ට අනුරූපීව ඒ ඒ අවස්ථාවන්හි හටගත් රූප එහිම නැතිබව,ෙවනත් ස්ථානයකට ෙනොයන බව සැලකීම හා එය තිලක්‍ෂණයට නඟා බැලීම සිදුෙව්.සත්වනරූප කලාප සම්මර්ශනය කමෙව්දය නම් ධම්මතා රූප ෙහයින් විදර්ශනා කිරීමයි.අවස්ථානුරූපීවඇතිවන රූපකලාප ෙවනත් අවස්ථාවකට ෙනොපැමිණ එහිම නිරුද්ධවන බව සැලකීමයි.ධමතාරූපඅනුව විවිධ අවස්ථාවල ඇතිවන රූප කලාප එහිම නිරුද්ධවන බව හා ෙවනත් අවස්ථාවකට ගමන්ෙනොකරන බව සැලකීම සිදුෙව්.ෙම් නිසා ෙම් රූප කලාප තිලක්‍ෂණයට නඟා බැෙල්. මග්ගමග්ගඤාණදස්සන විශුද්ධියට අයත් සිව්වන කලාප සම්මර්ශනෙය් සන්තති වශෙයන්කලාප සම්මර්ශනය සිදුකිරීෙම් අරූප කලාප සම්මර්ශන සතක්ද ඇත.ෙමහිදී පළමු අරූප කලාපසම්මර්ශන කමෙව්දය නම් කලාප වශෙයන් විදර්ශනා කිරීමයි.ඒ අනුව රූප කලාප සම්මර්ශනයටභාවිතා කරන ලද කමෙව්ද සත අනුව පුහුණු කරන ලද විදර්ශනා සිත් එක්තැන් ෙකොට තිලක්‍ෂණය
    • අනුව සලකා බැලීම සිදුෙකෙර්.ෙදවන අරූප කලාප සම්මර්ශන කමය නම් යුග්ම ෙහයින් විදර්ශනාකිරීමයි.ෙමහිදී ෙවන් ෙවන් වශෙයන් රූප කලාප සම්මර්ශනය හා එෙසේ කළ සිත් යුගළ වශෙයන්සලකා රූප කලාප සතටම විදර්ශනා කිරීමයි.නිදසුනක් වශෙයන් පළමු රූපකලාප සම්මර්ශනකමෙව්දය වූ ආදාන නික්ෙඛ්ප වශෙයන් රූපකලාප විදර්ශනා කළ සිත්ද ෙවන ෙවනම යුගල වශෙයන්සලකා විදර්ශනාකිරීම යුග්ම ෙහයින් විදර්ශනාකිරීමයි.ෙතවන අරූප කලාප සම්මර්ශන කමය නම්ක්‍ෂණ ෙහයින් විදර්ශනා කිරීමයි.ෙමහිදී රූප කලාප සම්මර්ශනය කළ සිත් තුන්වන,සතරවන,පස්වන සිත් ෙම් අයුරින්ම විදර්ශනා කරනු ලැෙබ්.ෙමහිදී සතරවන සිත් දක්වා විදර්ශනාකිරීම ක්‍ෂණෙහයින් විදර්ශනාකිරීම නම්ෙව්.සිව්වන අරූප කලාප සම්මර්ශන කමෙව්දය නම් පටිපාටි ෙහයින්විදර්ශනා කිරීමයි.ඉහත දැක්වූ අයුරින් රූප කලාප විදර්ශනාකර පසුව රූප කලාප විදර්ශනාව සිදුකළ සිත් විදර්ශනාවට නඟා එය දසවන සිත් දක්වා සිදුකිරීම පටිපාටි ෙහයින් විදර්ශනා කිරීම ෙව්.පස්වන අරූප කලාප සම්මර්ශන කමෙව්දය නම් දෘෂ්ටි උද්ඝාට ෙහයින් විදර්ශනාකිරීමයි.ෙමහිදීරූප කලාප විදර්ශනාව සිදුකර ඒ සිතද අනත්තානුපස්සනාව අනුව වැඩීෙමන් ආත්මයක් ෙනොදැකආත්ම දෘෂ්ටිය හැරදමමින් විදර්ශනාව සිදුෙකෙර්.සයවන අරූප කලාප සම්මර්ශන කමය නම් රූපකලාප විදර්ශනාකර ඒ විදර්ශනා කළසිත් අනිච්චානුපස්සනාවට අනුව සැලකීමයි.ෙමහිදී මානයඇතිවීමට ෙහේතු දුරුකරන නිසා ෙම් නමින් හැඳින්ෙව්.සත්වන අරූප කලාප සම්මර්ශන කමය නම්නිකාන්ති පර්යාදාන ෙහයින් විදර්ශනා කිරීමයි.ෙමහිදී රූප කලාප විදර්ශනාකර ඒ විදර්ශනාකළසිත්ද දුක්ඛානුපස්සනාවට නඟා විදර්ශනා කිරීමයි.ෙමහිදී පැතිය යුතු ෙදයක් ෙනොදකින බැවින්නිකාන්තිය ක්‍ෂය ෙකෙර්.ෙමහිදී ක්‍ෂණ වශෙයන් සිදුකරන සම්මර්ශනය බුදුවරයන්ට විනා ෙසසුඅයහට ෙනොලැෙබනබව දක්වා ඇත.මන්ද රූප අරූප ධර්මවල ආයුෂ පමාණ සංඛ ාත ක්‍ෂණ වශෙයන්සම්මර්ශනය බුදුවරයන්ට පමණක් අරමුණුවන බැවිනි. ෛතභූමික සංස්කාරවල තිලක්‍ෂණ සම්මර්ශනයෙකොට පසුව එහිම පත වශෙයන් ක්‍ෂණවශෙයන් උදයව ය බැලිය යුතුය.පඤ්චස්කන්‍ධ වශෙයන් එය සමපණස් ආකාරෙව්.ෙමහි උදය නම්නාමරූපයන්හි නිබ්බන්ති ලක්‍ෂණයයි.වය නම් විපරීනාම ලක්‍ෂණවූ භඞ්ගයයි.නාමරූපාදියට පත යනම් කර්මාදියයි.ක්‍ෂණ නම් නිබ්බත්ති ක්‍ෂණය හා වය ක්‍ෂණයයි.රුපස්කන්‍ධෙය් පත හා ක්‍ෂණ ෙසේඋදයව ය බැලීෙම් ස්වරූපය ෙමපරිදිය.අවිද ා,තෘෂ්ණා,කම හා ආහාර යන ෙහේතුපත සතර නිසාරූප සමුදය ඇතිෙව්.එෙසේම රූපස්කන්‍ධෙය් නිබ්බත්ති ක්‍ෂණය හා වය ක්‍ෂණයද බැලිය යුතුය.ෙමෙසේක්‍ෂණ වශෙයන් බැලීම සමඟ ගත්විට රූපෙය් උදය පස් ආකාරය ෙව්.එෙලසම වය පස් ආකාරෙව්.ෙම් අනුව රූපෙය් උදයව ය දස ආකාරෙව්.ෙව්දනා ස්කන්‍ධයද අවිද ා,තෘෂ්ණා,කම හා ස්පර්ශ ආදීෙහේතුපත සතර නිසා ඇතිෙව්.එහිද නිබබත්ති හා වය ක්‍ෂණය සැලකිය යුතුය.ෙම් අයුරින් දස විධවූස්වරූපයකින් උදය හා වය ෙව්දනා ස්කන්‍ධෙයහි සැලකිය යුතුය.සංඥා ස්කන්‍ධයද අවිද ා,තෘෂ්ණා,කම හා ස්පර්ශ යන ෙහේතුපත නිසා හටගනියි.එහිද නිබ්බත්ති හා වය ක්‍ෂණය සැලකිය යුතුය.ෙම්අනුව සංඥා ස්කන්‍ධෙය් උදයව ය බලනු ලැෙබ්.අවිද ා,තෘෂ්ණා,කම හා ස්පර්ශ ෙහේතුපත වීෙමන්සංස්කාර ස්කන්‍ධ හටගනියි.එහිද නිබ්බත්ති හා වයක්‍ෂණ සැලකිය යුතුය.ෙමෙසේ සංස්කාරස්කන්‍ධෙය්උදයව ය දස අයුරකින් බැලිය යුතුය.අවිද ා,තෘෂ්ණා,කම හා නාමරූප යන විඥානස්කන්‍ධය හටගැනීමට ෙහේතුපත සැලකිය යුතුය.එහිද නිබ්බත්ති හා වය ක්‍ෂණය බැලිය යුතුය.ෙම් අනුව දසවිධවූ අයුරින් විඥානස්කන්‍ධයට විදර්ශනා කළයුතුෙව්.ෙමෙසේ සම පණස් අයුරකින් උදයව ය ලක්‍ෂණසැලකීෙම්දී ඥාණය වඩාත් විශදතර ෙව්.ෙම් ඥාණය තරුණ විදර්ශනා ඥාණය නම්ෙව්.ෙමෙලසබලන්නා ආරද්ධ විදර්ශකයා නම්ෙව්.ෙමෙසේ තරුණවිදර්ශනා ඥාණෙයන් යුතු ආරද්ධවිදර්ශකයාහට ඕභාස,ඤාණ,පීති,පස්සද්ධි,සුඛ,අධිෙමොක්ඛ,පග්ගහ,උපට්ඨාන,උෙපක්ඛා හා නිකත්ති යන දශවිධ විදර්ශනා උපක්ෙල්ශ හටගනියි.ෙමහි ඕභාස නම් විදර්ශනා චිත්තෙයන් උපන් ශරීර ආෙලෝකයෙව්.ඤාණ නම් විදර්ශනා පඥාවයි.නාමරූප ධර්ම පිළිබඳ අතිශය පිරිසිදු තීක්‍ෂණ අතිවිශදවූ නුවණපහළෙව්.පීත් නම් විදර්ශනා ප්රීතියයි.පස්සද්ධි නම් කාය හා චිත්ත පස්සද්ධියි.කාය චිත්තයන්හිතිබූ දරථ දුරුෙකොට සැහැල්ලුබවක් ලැබීමයි.සුඛ නම් විදර්ශනා සුඛයයි.අධිෙමොක්‍ෂ නම් අතිශයපසාද ජනක බලවත් ශද්ධාවයි.පග්ගහ නම් වීර්යයි.උපට්ඨාන නම් ස්මෘතියයි.පබල සිහි නුවණක්ලැබීම ෙම් නමිෙව්.උෙප්ක්ඛා නම් විදර්ශනා උෙප්ක්‍ෂාව හා ආවර්ජන උෙප්ක්‍ෂාව ෙව්.ෙමය ඉතා
    • තියුණුය. නිකාන්ති නම් සිහින් තෘෂ්ණාවයි.විදර්ශනාවට ආලය කරමින් යටි සිෙත් ඇතිවන සිහින්ආශාවම විදර්ශනා උපක්ෙල්ශ යැයි කියනු ලැෙබ්.ඕභාසාදිය එයට වස්තු වන බැවින් උපක්ෙල්ශවිය.ෙමම උපක්ෙල්ශ ධර්ම ඇතිවූ විට ෙමය නියම මාගය ෙනොෙව් යැයි දැන ගැනීම හා ව වස්ථාකිරීම ෙමහි දී සිදුෙව්.මන්ද ෙම් උපක්ෙල්ශධර්මවල මම මාෙග් යැයි හැඟීමක් ඇතිවූබැවිනි.උපක්ෙල්ශ ධර්ම වල විෙශේෂත්වය නම් මම මාෙග් යැයි සැලකීම සමඟම විඳීමක් සිෙත්ඇතිෙව්.ෙම් විඳීම සුව දුක්ඛ ෙහෝ උෙප්ක්‍ෂා වියහැකිය.ඒ කුමක්වුවද විඳීම් වනාහී අනිවාර්ෙයන්මතිලක්‍ෂණ ධර්මතාවය යටත්ය. විඳීම් සහිත මාර්ගය නියම මඟ යැයි ෙබොෙහෝෙදෙනක් වරදවාවටහාගනිති.එෙසේම නියම මාර්ගය නම් සියළු විඳීම් සංඛ ාත සංස්කාරයන් අනුකමෙයන් ක්‍ෂයකරවන මාර්ගයයි.එය බැලූ බැල්මටම නියම මාර්ගය යැයි කිසිෙවක් ෙනොසිතති.මන්ද එහිනිරතවීම විඳීම් සහිත මාර්ගයට ෙත්රීමට වඩා ෙවෙහසකර යැයි විදර්ශනා භාවනාෙව් මුල්මමට්ටම්වලදී ඕනෑම ෙකෙනක් වරදවා උපකල්පනය කරන බැවිනි.ෙම් ෙහේතුව නිසා නියම මාර්ගයමාර්ගය ෙනොෙව්යැයිද ෙනොමඟ නියම මාර්ගය යැයිද උපකල්පනය කිරීමට ෙබොෙහෝ පිරිසක්ෙයොමුෙවති.විදර්ශනා භාවනාෙව් නිරතවන ෙබොෙහෝ අයට නිසි පතිඵලක් ෙනොලැෙබනුෙය් ෙම්නිසාය.නියම මඟට පැමිණ එය නියම මඟ ෙනොෙව් යැයි සිතා ආපසු හැරී වැරදි මඟ ඔස්ෙසේයති.නමුදු වැරදි මඟින් ෙගොස් ආපසු වැෙටන්ෙන් ෙකෙළස් සහිත වූ මාර්ගයටම බව ඔවුහුෙනොදනිති.විදර්ශනෙව් ෙයදී ෙම් විදර්ශනා උපක්ෙල්ශ ධර්ම උපන්විට එයින් වසඟවඒකාන්තෙයන් මාර්ගය ලද්ෙදම් ඵලය අවෙබෝධ කෙලමි යැයි අමාර්ගෙයහි මාර්ග සංඥාව පහළෙව්.සිදුකළ යුතු නිසි ෙදය නම් ෙම් විදර්ශනා උපක්ෙල්ශ ධර්ම ඇතිවූ වහාම නිවැරදිව ඒවාවටහාෙගන ඒවා දුරුකිරීම සඳහා යළිත් තිලක්‍ෂණ වැඩීමයි.එෙසේ සලකා ගැනීම මග්ගාමග්ගඤාණදස්සන විශුද්ධියයි.ෙමහිදී දිට්ඨි විශුද්ධිෙයන් දුඃඛ සත යද,මග්ගාමග්ගඤාණදස්සන විශුද්ධිෙයන්මාර්ග සත යද, ව වස්ථා කරන බව සැලකිය යුතුය. මග්ගාමග්ගඤාණදස්සන විශුද්ධියට අනතුරුව පටිපදාඤාණ දස්සන විශුද්ධිය සම්පාදනයකළයුතුය.පටිපදාඤාණ දස්සන විශුද්ධි නම් උදයබ්බයානුපස්සනා ඤාණ,භඞ්ගානුපස්සනාඤාණ,භයතුපට්ඨාන ඤාණ,මුඤ්චිතුකම තා ඤාණ,පටිසඞ්ඛානුපස්සනා ඤාණ,සඞ්ඛාරුෙපකඛා ඤාණ,සච්චාෙලොමික ඤාණ යන නව විදර්ශනා ඤාණයි.උදයබ්බයානුපස්සනා ඤාණය නම් උදය ව යබලන නුවණයි.ෙමය මග්ගාමග්ගඤාණදස්සන විශුද්ධිෙය්දී වැඩූ අයුරින් විදර්ශනා උපක්ෙල්ශයන්සහිතව ෙනොව පිරිසිදු තිලක්‍ෂණ දක්නා නුවණින් සිදුකළයුතුය.උදයව ය ෙමෙනහි ෙනොකිරීම නිසාසන්තතිෙයන් වැසීයාම නිසා අනිත ලක්‍ෂණ ෙනොවැටෙහේ.නිතර ඇතිවන පීඩා ෙමෙනහි ෙනොකිරීමනිසා ඉරියව්වලින් වැසීයාම නිසා දුඃඛ ලක්‍ෂණ ෙනොවැටෙහේ.නානා ධාතු ෙලස ෙමෙනහි ෙනොකිරීමනිසා ඝනෙයන් වැසී යාම නිසා අනාත්ම ලක්‍ෂණ ෙනොවැටෙහේ.උදයව ය ෙමෙනහි කිරීම ආදිෙයන්තිලක්‍ෂණ මනාව වැටෙහේ.භඞ්ගානුපස්සනා ඤාණය නම් තිලක්‍ෂණ ෙමෙනහි කිරීම නිසා සංස්කාරධර්ම පිළිබඳ සිහිය උත්පාද,ස්ථිති,පවෘත්ති නිමිත්ෙතහි ෙනොසිට ක්‍ෂය ව ය ෙභ්ද නිෙරෝධෙයහිමසිටියි.එෙසේ භඞ්ගය දක්නා නුවණ භඞ්ගානුපස්සනා ඤාණයයි.දිය බුබුළු ෙපන පිඬු බිඳී යන්නාක්ෙමන් සංස්කාරයන්හි භඞ්ග අවස්ථාවම ෙමහිදී අරමුණු ෙකෙර්.භයතුපට්ඨාන ඤාණය නම් සියළුසංස්කාරයන්හි භය ජනක ස්වභාව වැටහීමයි.කාලතයට අයත් සංස්කාර ක්‍ෂණිකව බිෙඳනු දැක එයෙකෙරහි ආශාව හැරදැමීම් වශෙයන් සිත තුළ එයට ෙනොකැමතිවීම් වශෙයන් ඇතිවන තීරණය ෙම්නමින් හැඳින්ෙව්.ෙමෙසේ භඞ්ගානුපස්සනා ඤාණය අනුව සංස්කාර බිය වශෙයන් සලකා ආදීනවයපිළිබඳ අවධානය ෙයොමුකරයි.ආදීනවනුපස්සනා ඤාණය නම් එයයි.ආදීනව දුටු සංස්කාර ෙකෙරහිෙනොඇලීම වර්ධනය කරයි.එහි මිඳීම් වශෙයන් කැමැත්තක් ඇතිෙව්.ෙම් මිදීම නිවන් අවෙබෝධයටඋත්සාහ ගැනීමයි.ෙමය නිබ්බිදානුපස්සනා ඤාණය නමින් හැඳින්ෙව්.ෙමහි දැක්වූ භයතුපට්ඨානඤාණයද,ආදීනවානුපස්සනාඤාණයද,නිබ්බිදානුපස්සනා ඤාණයද ව ාංජන වශෙයන් ෙවනස්වුවදඅර්ථ වශෙයන් එකක්ම යැයි පැවෙසේ.ෙමෙසේ සංස්කාර ෙකෙරහි කළකිරීමට පත්වී ඉන් මිදීමට සිත්ෙව්.සියළු සංස්කාර ෙකෙරන් මිෙදනු කැමතිවීම මුඤ්චිතුකම තා ඤාණය නමින් හැඳන්ෙව්.එෙසේමිෙදනු කැමතිවූ විදර්ශකයා ඊට උපායක් ෙසවීම් වශෙයන් යළි සියළු සංස්කාර තිලක්‍ෂණයට නඟාසිහි නුවණින් සලකා බලයි.එෙසේ බැලීෙම්දී ෙම් දක්වා සංස්කාර ෙකෙරන් දුරස්වීමට ආ ගමන්මඟ
    • ෙපනී එයින් මිඳීමට කමෙව්දය සලකා බලයි.ෙමය පටිසංඛානුපස්සනා ඤාණය නම්ෙව්.පටිසංඛානුපස්සනා ඤාණෙයහිදී යළි තිලක්‍ෂණයට නඟා බලන්නාවූ සියළු සංස්කාර ෙකෙරහි ආශාවක් ෙහෝඇලීමක් ෙනොෙකොට ඒ ෙකෙරහි උෙප්ක්‍ෂකවීම සංඛාරුෙපක්ඛා ඤාණයයි.ෙමෙසේ සංස්කාර ෙකෙර්උදාසීන වනුෙය් එහි ශූන ත්‍වය ෙමෙනහි කිරීෙමනි.ෙම් ශූන ත්‍වය ෙමෙනහි කිරීම ෙදයාකාරෙයන්සතර ආකාරෙයන්,සය ආකාරෙයන්,අට ආකාරෙයන්,දස ආකාරෙයන්,ෙදොෙළොස්ආකාරෙයන් ආදීවශෙයන් ඉතා පුළුල් අයුරින් සිදුකළයුතුය.තිවිධානුපස්සනා,තිවිධ විෙමොක්‍ෂමුඛ,සප්ත ආය පුද්ගලවිභාගය ඇතිවනුෙය් සංඛාරුෙපක්ඛා ඤාණෙය්දීය.මුඤ්චිතුකම තා ඤාණයද,පටිසංඛානුපස්සනාඤාණයද,සංඛාරුෙපක්ඛා ඤාණයද අර්ථ වශෙයන් එකක්ම යැයි කියෙව්.ආදිෙය් මුඤ්චිතුකම තාඤාණයද,මධ ෙය් පටිසංඛානුපස්සනාඤාණයද අන්තෙය් සංඛාරුෙපක්ඛා ඤාණයද ආදී වශෙයනි.ෙම් සංඛාරුෙපක්ඛා ඤාණය ලැබූ විදර්ශකයාෙග් විදර්ශනාව ශිඛාපාප්තය.උට්ඨානගාමීය.ෙම් නිසාෙමයට ශිඛාපාප්ත උට්ඨානගාමී විදර්ශනා යැයි කියනු ලැෙබ්.ෙමහි ශිඛාපාප්ත නම් උතුම්බව පත්වූයනුයි.උට්ඨානගාමී නම් ෙසෝවාන් ආදී මාර්ගඵලවලට පැමිණි යන්න කියෙව්.ෙමහිදී ආධ ාත්මිකපැවතුම් හා බාහිර නිමිති වලින් භාවනානුෙයෝගියා උසස් තලයකට පැමිෙණ්. ෙම් සංඛාරුෙපක්ඛාඤාණය වර්ධනයකරත්ම ඒ පුද්ගලයාෙග් විර්යය,ශද්ධාව,ස්මෘතිය ආදීආධ ාත්මික ගුණය ඉහළට පැමිෙණ්.සංඛාරුෙපක්ඛාව වඩාත් තීක්‍ෂණෙව්.ෙමහිදි ක්‍ෂණයකින් මාගසිත ඉපදීමට ආසන්න අවස්ථාවට පැමිෙණ්.එහිදී ඒ සංඛාරුෙපක්ඛා සංස්කාරම තිලක්‍ෂණයට නඟායළි සම්මර්ශන කළයුතුය.එෙකෙණහිම ඔහුෙග් සිත භවාඞ්ග ගතෙව්.අනතුරුව භවාඞ්ග චලන ෙව්.භවඞ්ගුපච්ෙඡ්ද ෙව්.ඒ ඒ මෙනෝද්වාරාවර්ජනයට අරමුණුවනුෙය් එකී උෙප්ක්‍ෂිත සංස්කාරමය.ඉන්පසු එයම අරමුණුෙකොට ජවන් සිත් පහළ ෙව්.එහි පථම ජවනය පරිකර්මයි.ෙදවන ජවනය උපචාරයයි.තුන්වන ජවනය අනුෙලෝමයයි.ෙම් අයුරින් ෙවන් ෙවන්ම දැක්වුවද ෙම් තුනට ආෙසේවන යයිචපරිකර්ම යයිද අනුෙලෝම යයිද කියනු ලැෙබ්.සච්චානුෙලෝමික ඤාණය යන නමින් හැඳින්ෙවනුෙය්ෙම් ඤාණයයි.සච්චානුෙලෝමික ඤාණය ඒ නමින් හැඳින්ෙවනුෙය් ඉහත විපස්සනා ඤාණ අටට හාමතු සත්තිස් ෙබෝධිපාක්‍ෂික ධර්මයන්ට අනුෙලෝමව ඇතිවන බැවිනි. ෙමෙසේ උදයබ්බඤාණෙය් සිටඅනුෙලෝමඤාණය දක්වා ඇති ඤාණ පරම්පරාව පටිපදාඤාණදස්සනවිශුද්ධි නාමෙයන් හැඳින්ෙව්.ඉහත සච්චානුෙලෝමික ඤාණය විස්තර කරන ස්ථානෙය්දී දැක්වූ මාර්ගචිත්ත වීථිෙය් අනුෙලෝමයදක්වා ඉහත දක්වා ඇත.අනුෙලෝමයට පසුව උපදිනුෙය් ෙගෝතභූ ඥානයයි.එය මාගයට ආවර්ජනස්ථානෙයහි උපදින නිසා එය පටිපදාඤාණදස්සන විශුද්ධියට අයත් නැත.මාර්ග ෙනොවන බැවින්ඤාණදස්සන විශුද්ධියට අයත්ද නැත.ෙගෝතභූ ඥානයට අරමුණුවනුෙය් නිවනයි.ෙගෝතභූ ඥානයනිවන් අරමුණුෙකොට උපදිතත් ක්ෙල්ශක්‍ෂය ෙනොෙකෙර්.එය මාග සංඛ ාත මාර්ගදස්සනවිශුද්ධියටඇතුලත් නැත්ෙත් එබැවිනි.ඤාණ දස්සන විශුද්ධිය අයත්වනුෙය් ෙසෝවාන් මාර්ගඥාන සිතයි.එබඳුමාගඥාන සිත්වූ සකෘදාගාමී,අනාගාමී හා අර්හත් මාගඥාන සිත්ද ඤාණදස්සන විශුද්ධියට අයත්ය.එම නිසා මාර්ගඥාන සිත් සතර ඤාණ දස්සන විශුද්ධියට අයත් ෙලස සැලෙක්.එෙසේම මාගඥාණසිත් සතරට අනූරූප ඵලඥාණ සිත්ද ෙමයට අයත් යැයි දක්වා ඇත. 4.7.අතීන්දීය සංජානනය පතිපත්තිය හා පතිෙව්ධය අතීන්‍දිය සංජානනය යනු ඉන්‍දිය බද්ධ ෙනොවූ සංජානනයයි.ඉන්‍දිය බද්ධ සංජානන ෙබොෙහෝවිට සාසවධර්ම සමඟ සම්බන්ධය.පරමාර්ථ වශෙයන් සැලකීෙම්දී ෙලෝකසම්මත ව වහාරය සමඟඅතීන්‍දිය සංජානනය ෙබොෙහෝවිට පරස්පරතා ෙපන්වයි.ඊට ෙහේතුව ඉන්‍දිය විෂය ෙලෝකව වහාරයටඅනුකූලව සකස්ව පවතින බැවිනි.සාමාන ෙයන් ඉන්‍දියන්ෙගන් සංජානනයකරන ෙබොෙහෝ ෙද්වල්ෙලෝක විෂයට අනුකූලව සකස්ව පවතින ෙපොදු දැනුම් පද්ධතියට අයත්ය.ෙම් නිසා ෙලෝකසම්මතදැනුම ෙකතරම් ලබාගත්තද ඉන් පරමාර්ථමය අවෙබෝධයක් ලැබීෙම් දුෂ්කරතා ඇතිවීම ස්වභාවික
    • බැව් ෙපනී යයි.නමුදු ඇතැම් අවස්ථාවලදී ෙලෝකසම්මත දැනුම භාවිතා කරමින් ෙලෝකසම්මතෙය්ව වහාර වලින් මිඳී කටයුතු කිරීමට අවශ අෙයකුට කිසියම් පුහුණුවක් ලැබිය හැකිය.එහිදී එබඳුඅෙයකුට ෙලෝක සම්මත ව වහාරෙයන් මිඳී කටයුතු කිරීමට අවශ පඥාව ලැබීම සඳහා ව වහාරෙලෝකෙය් පවතින දැනුම වුවද යම් පමාණයක් භාවිතා කිරීමට අවශ වියහැකිය.ෙලෝක සම්මතයසකස්වීම හා එය සකස්ව පවතින ස්වරූපය අවෙබෝධ කරගැනීම පසුකෙලකදී ඉන් මිඳීමට අවශදැනුම ලබාගැනීමට පිටිවහලක් වියහැකි බැවිනි.බුදුදහම දැනුම භාවිතා කර ඇත්ෙත් ෙමහි දක්වාඇති අදහස අනුවය.එය පැහැදිලිවනුෙය් සම්බුදුසසුෙන් මුල පර්යාප්ති ශාසනය ෙලස හඳුන්වා ඇතිබැවිනි.ෙමහි සඳහන් පර්යප්තිය වනාහී හුදකලා ෙලෝක සම්මත ව වහාර මාතය ඉෙගන ගැනීමක්පමණක් ෙනොෙව්.එම ෙලෝක සම්මතය නිවැරදිව ව තිකමණය කිරීමට අවශ මූලික පුහුණුවද ෙම්තුළින් ලබාගැනීමට හැකියාව ලැෙබන පරිදි දැනුම ලැබීෙම් කමෙව්දයක් බුදුදහෙම් පර්යාප්තියතුළදක්වා ඇත.එෙසේ ෙනොමැතිව හුෙදක් දැනුම පමණක් වනෙපොත් කිරීෙම් කමෙව්දයක් ෙබෞද්ධ කමයතුළ නැත.කාලයාෙග් ඇවෑෙමන් සම්බුදු සසුනට වරින් වර එල්ලවූ විවිධ තර්ජන නිසා පර්යාප්තියනැතිවී යන තැනට වැඩකටයුතු සිදුෙවමින් පැවතින.ස්වභාවික උපදව ෙමන්ම මිනිසාෙග් ආකමණනිසා එල්ලවූ විවිධ තර්ජන නිසා ෙම්තත්වය උදාවී තිබිණ.බුදුදහෙම් පර්යාප්තිය හා පතිෙව්ධය වඩාඋසස්ෙකොට සැලකුනු නමුදු උදාවූ වාතාවරණය හමුෙව් පර්යාප්තිය විනාශවීමට ඉඩ ෙනොතබා රැකගැනීෙම් වැදගත්කම ඉස්මතුවූ බැවින් අවස්ථානුරූපීව පර්යාප්තිෙය් වැදගත්කම වඩාත් අවධාරණයවිය.ෙම් ෙහේතුව නිසා තිපිටක ධර්මය ආරක්ෂා කරගැනීම ෙබෞද්ධ භික්‍ෂූන්වහන්ෙසේ විසින් සිදුකළයුතු පළමු යුතුකම ෙලසට සලකන ලදී.ෙහේ ෙහේතුව නිසා පර්යාප්තිය හා පතිපත්තිය ෙවනුවට හැකිෙවර ෙයොදා පර්යාප්ති සසුන රැකගැනීමට ෙබෞද්ධ භික්‍ෂූන්වහන්ෙසේලාහට සිදුවිය.කාලයක් තිස්ෙසේඑල්ලවූ ෙම් විවිධ උවදුරු හමුෙව් සම්බුදු සසුෙන් පර්යාප්ති ධර්මය සිය දිවිහිමිෙයන් ආරක්ෂා කරගැනීමට ෙබෞද්ධ භික්‍ෂූන්වහන්ෙසේලාට සිදුවිය.මන්ද පතිපත්තිය හා පතිෙව්ධය ආරක්‍ෂාවන්ෙන් එහිමූලික අංගයවූ පර්යාප්තිය ආරක්‍ෂාවී තිබුණෙහොත් යැයි යන අදහසට ෙමකල පමුඛතාවය හිමිවිය. උදාවූ තත්වය හමුෙව් ෙපරකාලෙය්දී එකම සංඝ සමාජයක් ෙලස පර්යාප්තිය,පතිපත්තියහා පතිෙව්ධය යන තිවිධ සසුන ෙකෙරහිම එකහා සමානව අවධානය දැක්වූ පිළිෙවත ෙවනුවට ඒඑක් එක් අංගය ෙකෙරහි විෙශේෂත්වයක් දක්වන ලද විවිධ ගුරුකුළවලට සංඝ සමාජය සංවිධානයවීපරිවර්තනය වන්නට විය.ෙමය යුගෙයහි අවශ තාව අනුව ඇතිවූ කමික පරිවර්තනයක් විනා එක්පුද්ගලෙයකුෙග් ෙහෝ යම් කණ්ඩායමක අවශ තාව මත සිදුවූ ෙදයක් ෙනොෙව්.ෙම් සංඝ සමාජයතුළම එක් එක් ගුරුකුල වල විවිධ විෙශේෂතා ඉස්මතුවන්නටවූ අතර ඇතැම් ගුරුකුල ජනතා පසාදයබහුලව අත්පත් කරගනිමින් කියාකරන්නට විය.ෙම් ෙහේතුව මත ඉතිහාසෙය් එක් අවස්ථාවක වඩාපමුඛ පර්යාප්තියද එෙසේ නැතිනම් පතිපත්තියදැයි යන මත ගැටුමක් පවා ඇතිවූ බව වාර්තාවී ඇත.එහිදී පතිපත්තිය නිෙයෝජනය කළ ගුරුකුලය පරදවා පර්යාප්තිය නිෙයෝජනය කළ ගුරුකුලය ජයඅත්පත් කරගැනීමද ෙම් යුගෙය් සිදුවූ සමාජ ආකල්ප පරිවර්තනය කදිමට ඉස්මතු කරන්නකි.එහිදීතිපිටක ධර්මය අනුගමනය කිරීමට වඩා කඩපාඩමින් ආරක්ෂා කරගැනීෙම් වැදගත්කම ඉස්මතුවූබැවිනි.ෙම් අදහෙසේ වැදගත්කම වඩාත් දැඩිව අවධාරණයවීමත් සමඟම භික්‍ෂු සමාජෙය් අවධානයදඒ ෙකෙරහි ෙයොමුවන්නට විය.ෙම් ෙහේතුව මතම වනවාසී හා ගාමවාසී යන නමින් භික්‍ෂු සමාජයසංවිධානය වන්නට විය.වනවාසී ෙකොටස හුෙදක් පතිපත්තිය හා පතිෙව්ධය පිණිස දිවි කැපකරකියාකරන්නට වූ අතර ගාමවාසී ෙකොටස පර්යාප්තිය වැඩි අවධාරණයකින් ෙගන කටයුතු කිරීමටවිය.පර්යාප්තිය මුලික කරෙගන කටයුතු කළ ගාමවාසී සම්පදාය වඩාත් සාමාන මිනිසුන් සමඟසම්බන්ධවී මිනිසුන්ෙග් ෙමෙලොව පරෙලොව සුගතිය සඳහා කැපවී කියාකරද්දී මිනිසුන්ද ගාමවාසීභික්‍ෂූන් වහන්ෙසේලාට වඩා සමීප වන්නට විය.ඉන් ගිහිපැවිදි සම්බන්ධතාව වඩාත් ළංවිය.වනවාසීසම්පදාය හුරුව තිබුෙණ් හැකිතාක් සාමාන මිනිස් ඇසුරින් ෙවන්ව විදර්ශනා භාවනාව වඩා හැකිඉක්මනින් මඟ ඵල ශාක්‍ෂාත් කිරීමටය.ෙම් අදහස සාමාන ෙලෞකික කටයුතුවල ෙයදී ඒ සමඟමෙමෙලොව පරෙලොව සුගතිගාමීවීෙම් අරමුණ ෙපරදැරිව කියාකළ ගිහි පිරිසෙග් කැමැත්තට සමගාමීෙනොවින.ඒ නිසා සාමාන ගිහි පිරිස වනවාසී සම්පදායට වඩා ගාමවාසී සම්පදායට වඩාත් සමීපවීමට පබල ෙහේතුවක් විය.කල්ගතවීෙම්දී ස්ථවිරවාදී ආකල්පයට වඩා බුදුදහම සම්බන්ධව යම් යම්
    • ව තිෙර්ක ආකල්ප සහිත නිකායාන්තර ෙබෞද්ධ ආකල්පද ෙමරටතුළ ව ාප්තවන්නට විය.එබඳුආකල්පවල තමාෙග් විමුක්තිය උෙදසා කැපවීමට වඩා සමාජෙය් අන යන්ෙග් විමුක්තිය උෙදසාකැපවී කටයුතු කරන ෙබෝධිසත්‍ව චර්යාව පරමාදර්ශයක් වශෙයන් වඩාත් උසස්ෙකොට සැලකිනි.ඒනිසා ස්ථවිරවාදීන් ආත්මාර්ථකාමීන් ෙලසත් ෙබෝධිසත්‍ව පරමාදර්ශය අනුව ෙපොත්පත් ලියමින් ඒසමඟ සාමාන මිනිසුන්ෙග් ෙමෙලොවපරෙලොව සුගතිය උෙදසා ඇපකැපවී කියාකළ නිකායාන්තරඅදහස් අනුව කියාකළ ගුරුකුල පරාර්ථකාමීන් ෙලසත් හුවා දක්වන විවිධ ආකල්ප බහුලව සමාජයතුළ ව ාප්ත වන්නට විය.පතිපත්තිගරුකවීමට වඩා ආමිෂ ලාභීව සාමාන මිනිසුන් ඇසුෙර් ජීවත්වීම වඩා පහසු ජීවන මාර්ගයක් බැවින් ඊට ෙලොල්වූ පුද්ගලයින් විසින් වඩ වඩාත් ෙමබඳු ආකල්පමතවාදීව ෙපෝෂණය කිරීම පිණිස පතෙපොත රචනාකරමින් දායකවීම ෙම් යුගෙය් විද මාන කැපීෙපෙනන සිදුවීමක් බව සඳහන්කළ හැකිය. ඒ අනුව මුලදී අවංකව පර්යාප්ති ධර්මෙය් ඇති වැදගත්කම ඉස්මතුවූ අවස්ථාව දඩමීමාකරගනිමින් සිය පහසු පැවැත්ම තකා පතිපත්තියට වඩා පර්යාප්තියට ආවැඩූ ආමිෂ ගරුක පුද්ගලයින්සංඝ සමාජයතුළට බහුලව පෙව්ශවීම නිසා පතිපත්තිෙය් පැවති ජීවශක්තිය සිඳීයාමට වැඩිකාලයක්ගත ෙනොවීය.ඒ අනුව නිකායාන්තර හා මහායාන ආභාෂය ෙමරටට එක්තරා කාලයකදී දැඩිව ලැබීතිබිණ.ෙම් තත්වය ෙකතරම් උගෙලස ව ාප්තව පැවතිෙය්දැයි කිවෙහොත් රෙට් මහරජු පවා සතනිවැරදි ධර්මය ෙද්ශනාකරනුෙය් නිකායාන්තර හා මහායාන ආභාෂය සහිත භික්‍ෂූන්වහන්ෙසේලායැයි වරදවා වටහාෙගන ෙථේරවාදී සම්පදාය ගරුකළ මහාවිහාරවාසී භික්‍ෂූන්වහන්ෙසේලාහට විවිධඅයුරින් කරදර හිරිහැර කිරීමට පවා උත්සුකවූ බවට ෙතොරතුරු වංශ කථාවල සඳහන්ය.ෙම් අනුවපතිපත්තිය අබිබවා පර්යාප්තිය ඉස්මතුව පැවති බව තහවුරුෙව්.සාමාන මහජනතාව අතර වඩාත්ජනපියව පැවතිෙය්ද නිකායාන්තර හා මහායාන බුදුදහම බව ෙම් සිදුවීම්තුළින් තහවුරුෙව්.ෙමයටෙහේතුව ගන්‍ථකරණය හා මිනිසුන්ට සමීපබව යන සාධක මඟින් සමාජයතුළ ඔවුන් විසින් සිදුකළවිශාල බළපෑමයි.රජවරුන්ට පවා බලපෑම් ඇතිකළ හැකිවූෙය් කුමරවිෙය්දී ශිල්ප ශාස්ත පගුණකළගුරුවරුන් ෙසේ නිකායාන්තර හා මහායානික ගුරුකුලවලට අයත් භික්‍ෂූන්වහන්ෙසේලා කටයුතු කළබැවිනි.තිපිටක දහම ඉෙගනීම එය අනුගමනය කිරීමට පහසුවකි.නමුදු පසුකාලීනව බිහිවූ අයෙග්අභිපාය වූෙය් පර්යාප්තිය මූලික කරෙගන අවංකව සම්බුදු සසුන දියුණු කිරීෙම් අරමුණ ෙනොෙව්.ඒබාහිර ස්වරූපය තමන්ෙග් ලාභ පෙයෝජන උෙදසා වැරදි ෙලස භාවිතා කිරීෙම් කලාවකි.පතිපත්තිගරුකව කටයුතු කිරීෙම්දී පර්යාප්තිය සහිතවීෙම් හා රහිතවීෙම් එක්තරා ෙවනස්කමක් විද මානය.තමා ආරක්‍ෂා කරන පතිපත්තිය නිවැරදිදැයි වටහාගැනීමට පර්යාප්තිය ලැබීම අත වශ ය.එෙසේනැතෙහොත් එය හුෙදක් සීලබ්බත පරාමාසයට අයත් පතිපත්තියක් පමණක් වියහැකිය.සමාජෙය්දීමිනිසුන් ආරක්‍ෂා කරන ඇතැම් පතිපත්ති සලකා බැලූවිට ඒවාෙය් ගැබ්වන සීලබ්බත පරාමාස ගතිලක්‍ෂණවලට ෙහේතුව පර්යාප්තිය පිළිබඳ කිසිදු අවෙබෝධයකින් ෙතොරව කටයුතු කිරීම බව දැකගතහැකිය.නිදසුනක් වශෙයන් අවිහිංසාව යන කාරණය පිලිබඳ අවධානය ෙයොමුකරන්ෙන් නම් නූතනසමාජෙය්දී ෙමය තරම් වරදවා පිළිපඳින සීලබ්බතපරාමාසයක් කරෙගන සිටින ෙවනත් පිළිෙවතක්තවත් නැති තරම්ය.ෙබොෙහෝවිට ෙම් පිළිබඳ සමාජෙය් ව ාප්තව පවත්ෙන් මිථ ා අදහස්ය.මීට එක්ෙහේතුවක් වී ඇත්ෙත් සාමාන මිනිසා අද ෙගවන කාර්යබහුල වාතාවරණය නිසා සත කුමක්දැයිවටහාගැනීමට තරම් මානසික විෙව්කී බවක් ෙනොමැතිවීම බව ෙපනීයයි.ඒ නිසා තමන්ට අසන්නටලැෙබන ඕනෑම වැරදි අදහසක් ෙනොවිමසාම සත කැයි බාරගැනීමට නූතන මිනිස්සු ෙපළඹී සිටිති.ෙම් ෙහේතුව නිසා නිවැරදිව ධර්මය දැනඋගත් අයට ෙමබඳ සමාජ ආකල්ප නිවැරදි කිරීමට අපහසුවන තරමට ෙමබඳු වැරදි සමාජ ආකල්ප සමාජෙය් බහුලව පචලිතව පවතී.මීට ෙහේතුව පර්යාප්තියපිළිබඳ නූතන සමාජෙය් පවතින අඩු දැනුමයි.අද රැකියා ෙවළඳ පළට අවශ තාක්‍ෂණ ඥානය නිසාවැඩි ෙදෙනකු ෙපළෙඹනුෙය් එවැනි ෙද් පිළිබඳ දැන ඉෙගන ඒ තුළින් වඩා ෙහොඳ වෘත්තීය අවස්ථාපාදාගැනීමටය.පාලි භාෂාව ෙහෝ බුදුදහම වැනි විෂයන් පිළිබඳව වර්තමාන සමාජෙය් ඇත්ෙත් ඉතාඅඩු අවධානයකි.එෙසේම සමාජය අළුත් ආකල්ප ෙකෙරහි දක්වනුෙය් වැඩි අවධානයකි.ෙම් තත්වයඋපකාරී කරගනිමින් සංවිධානාත්මක පිරිස්වලට යම් යම් මතවාද පචාරය කරහැරීමට ඉතාම ෙහොඳපසුබිමක් සැකසී තිෙබ්.ඒ තත්වය මත ආගමික හා ආගමික ෙනොවන යම් යම් මතවාද සමාජය පුරා
    • ෙව්ගවත්ව පචාරය කරහැරීමට ෙමබඳු සංවිධානාත්මක පිරිස් උත්සුක ෙවති.නිදසුනක් ෙලස නූතනසමාජෙය්දී අවිංහිසාව අර්ථකථනය කරනුෙය් ගන්නා ආහාර පානාදියට සාෙප්ක්‍ෂකව බව පැහැදිලිෙලස දැකගැනීමට ලැෙබ්.ෙම් අනුව මස් මාළු බිත්තර වැනි සත්‍ව මාංශ හා ඊට සම්බන්ධ ආහාරයන්ගන්නා අය ඉතා දරුණු කෘර හිංසකයින් ෙලස සැලකීමට සමාජෙය් වැඩි ෙදෙනක් ෙපළඹී සිටිති.ඒඅදහසට අනුව පරම අවිහිංසාව වනුෙය් පතිඝ සංඥාව සිතින් ඉවත් කිරීම ෙනොෙව්.මස්මාළු බිත්තරආදීෙද් ගැනීෙමන් වැළකීමයි.පතිඝ සංඥාව සිෙත් තිබුණද ඔවුන්ට එහි කිසිදු ගැටළුවක් නැත.මන්දපතිඝ සංඥාව සිෙත් ඇතිබව සමාජයට බාහිරව ෙනොෙපෙනන බැවිනි.නමුදු මස් මාළු බිත්තර ආදීෙද් ගැනීෙමන් වැළකීම බාහිරව සමාජයට පදර්ශනය ෙව්.එම නිසා එය පදර්ශනාත්මක කියාවකි.ඒපදර්ශනාත්මක කියාව නිසා පතිපත්තිය පිළිබඳ සමාජයට ලැබී ඇත්ෙත් වැරදි චිතයකි.ෙම් ෙහේතුවනිසා අද පතිපත්ති රකින බව ෙපන්නීම පිණිස සමාජයට පදර්ශනාත්මක කියා බාහිරව දැක්වීෙම්පවණතාව ඉහල ෙගොස් තිෙබ්.අද වැඩි ෙදෙනක් අවංකව පතිපත්ති ෙනොරකිති.පතිපත්ති ෙනොරකිනබව ෙනොෙපන්වා සිටීෙම් කලාවක් වශෙයන් අද වැඩිෙදෙනකු උපෙයෝගීකරගන්ෙන් ෙමබඳු බාහිරපදර්ශනාත්මක කියාකාරකම් වැඩි වශෙයන් සිදුකිරීම බව පැහැදිලිවම දක්නට ලැෙබ්. ෙම් තත්වය ගිහි පැවිදි ෙදපක්‍ෂය තුළම එකහා සමානව විද මානය.බාහිර සීලවෘත ෙමන්මආධ ාත්මික පැවතුම් පිළිබඳවද මීට සමාන තත්වයක් දක්නට ලැෙබ්.ෙබොෙහෝවිට තමන් මාර්ගඵලලබා ඇතිබවට පදර්ශනාත්මක හා සංදර්ශනාත්මක කියාකාරකම් විවිධ ජන සන්නිෙව්දන මාධතුළින් දැකගැනීමට ලැෙබ්.අවංකව තිපිටක ධර්මය මිනිසුන් ෙවත සන්නිෙව්දනය කිරීම ෙවනුවටතමන්ෙග් ෙපෞද්ගලික ගුණවත්බව සන්නිෙව්දන මාධ තුළින් මානව සමාජය ෙවත සන්නිෙව්දනයකිරීමට ෙමබඳු පිරිස් දරන වෑයමතුළ ඔවුන්ෙග් කුහක වත පිළිබඳ සැබෑ චිතය සටහන්වී ඇත.නමුදුවැඩි දැන උගත්කමක් නැති සාමාන සමාජය විශ්වාස කරනුෙය් නිවැරදි හරය ෙනොව එබඳු ෙබොල්ආකල්ප ව ාප්ත කරන පුහු අයෙග් ෙනොදැමුනු වහසිබස්ය.සැබවින්ම ෙවනත් ෙකෙනකු ෙසෝවාන්,සකෘදාගාමී,අනාගාමී ෙනොව අර්හත්වය ශාක්‍ෂාත් කළත් තවත් අෙයකුට එම ෙපෞද්ගලික ගුණවත්බව පදර්ශනය කිරීෙම් ඇති අර්ථයක් නැත.එය යම්කිසි පුද්ගලෙයකු ධර්මය පිළිපැදීමතුළින් ලබනෙපෞද්ගලික ගුණයක් පමණි.ධර්මෙය් අකාලික ස්වභාවය ඒ ෙපෞද්ගලික ගුණයට ලඝුකර සැලකීමෙනොසුදුසුය.ගිහි පැවිදි ෙව්වා යම්කිසි පුද්ගලෙයකුතුළ ඇති ෙපෞද්ගලික ගුණවත්බවක් ධර්මෙයහිසත අසත තාව මැනීමට නිර්ණායකයක් කරගැනීම නුසුදුසුය.ධර්මය නිවැරදි ෙලස පිළිපදින්ෙන්නම් ගුණවත්බව ඇතිකරගැනීමට හැකිය.යෙමකු ධර්මය පිළිපදිතත් කිසිදු ගුණවත් බවක් බාහිරවෙපන්නුම් ෙනොකරන්ෙන් නම් ඊට වරද ඇත්ෙත් දහමතුළ ෙනොව පුද්ගලයාතුළ බව සැලකිය යුතුය.සමහරු බාහිරව පදර්ශනය ෙනොකරතත් සැබවින්ම ගුණවත්ය.තවත් අය බාහිරව පදර්ශනය කරනතරමට ආධ ාත්මික ගුණයක් නැත.සමහරු බාහිර හා අභ න්තරව ෙදකින්ම ගුණවත්ය.ඇතැෙමකුතුළ බාහිරව ෙහෝ ආධ ාත්මික කිසිදු ගුණයක් නැත.ෙම් අනුව යම් ෙකෙනකුෙග් බාහිර ස්වරූපයටඅනුව ආධ ාත්මික ගුණය තීරණය කළ ෙනොහැක්කක් බව පැහැදිලිෙව්.පතිපත්තිගරුකව ජීවත්වීමපතිෙව්ධය ලැබීමට උපකාරයකි.පතිපත්තිගරුකවීම නිසා ෙනොසිතූ ෙමොෙහොතක පතිෙව්ධය ලැබියහැකිය.ඇතැම්විටකදී තමන්ෙග් එදිෙනදා ජීවිතෙයහි කටයුතුවල නිරතවී සිටින අතරතුෙරදීම ෙමමපතිෙව්ධය ලැබීෙම් අවස්ථා උදාවිය හැකිය.බුදුරදුන් ජීවමාන කාලෙයහි පතිපත්තිගරුකව විසූ යම්යම් අය සිය එදිෙනදා ජීවිතකටයුතුවල නිරතව සිටිද්දීම මාර්ගඵල ලාභීවූ අවස්ථා පිලිබඳ තිපිටකයතුළ දක්නට ලැෙබ්.ෙකොළ ව ංජනයකට ලුණු එක්කරද්දී එය චිටි චිටි ශබ්දෙයන් ෙපණබුබුළු නඟනඟා උතුරායාම අරමුණුෙකොට ඊට උදය ව ය සමපාත කර නුවණින් සලකා බැලීම නිසා මඟඵලලාභීවූ ගෘහණියක් පිලිබඳව ෙබෞද්ධ සාහිත ෙයහි සඳහන්ය.එෙසේම සිය පැවිදි ජීවිතය සාර්ථක කරගැනීමට ෙනොහැකිවීම නිසා සිත් තැවුලට පත්වූ භික්‍ෂූන්වහන්ෙසේ නමක් සිවුරු හැරදමා යාමට පළමුස්වකීය ගුරුවරයාෙග් කුටිය පිරිසිදුෙකොට යෑමට සිතා එය පිරිසිදුකරද්දී කර්මස්ථාන ෙමෙනහිකරමාර්ගඵල ලාභීවූ පුවත්ද ෙබෞද්ධ සාහිත ෙයහි දැක්ෙව්.විදර්ශනා භාවනා වඩා සයවරක් විදර්ශනානුවණ හා චිත්ත සමාධිලබා ඉන් පිරිහී සත්වන වර විදර්ශනා භාවනාව සිදුකර එෙලස විදර්ශනාවහා සබැඳී චිත්ත සමාධිය පිරිෙහතැයි යන ලතැවුල නිසා සිය දිවි නසාගැනීමට දැළිරවුළු කපන දැලිපිහිෙයන් ෙගලසිඳගත් භික්‍ෂූන්වහන්ෙසේ නමක් ජීවිතක්‍ෂයට පත්වීමට ක්‍ෂණයකට ෙපර අර්හත්වයට
    • පත්ව පිරිනිවන් පෑ පුවතක්ද තිපිටකෙය් සඳහන්ය.මින් පැහැදිලි වනුෙය් පතිපත්තිය හා පතිෙව්ධයඅතර පවතින සම්බන්ධතාවයයි.පතිපත්තිගරුකව වාසය කළෙහොත් පතිෙව්ධය ලබන්ෙන් කුමනෙව්ලාවකදැයි කිවෙනොහැකි බව මින් ෙපනී යයි.පතිපත්තිගරුක පුද්ගලයාට එහි පතිඵලය ෙනොසිතූෙමොෙහොතක ෙනොසිතූ අවස්ථාවක ලැබීෙම් ඉහළ සම්භාවිතාවක් ඇතිබව ඉහත දැක්වූ පුවත් අනුවපැහැදිලිෙව්.ඇතැම් අය විදර්ශනා භාවනා වඩා ෙබොෙහෝ ෙවෙහස ෙගන පසුව සිය ව ායාමය සඵලෙනොවන බව සිතා උත්සාහය අත්හැර දමා උකටලී ෙවති.ෙමකල ෙමබඳු භාවනාෙකොට ඵලක් නැතිබවද,දැනට ෙලෝකය මාර්ගඵල ලාභීන්ෙගන් හිස්බවද සිතා ඉතා ඉක්මනින්ම කලකිරීමට පත්ෙවති.මන්ද ෙමෙසේ විදර්ශනා භාවනා කරන අය සිතන්ෙන් සිය කාර්යයට අනුව පතිඵල ඉතා ඉක්මනින්ලැබිය යුතු බවකි.විදර්ශනා භාවනාව තම සිත සම්බන්ධ කාර්යයක් බව ෙම් අය අමතක කරදැමීමෙමයට පධාන ෙහේතුවයි.භාවනාව ෙකතරම් සඵල ෙලස සිදුකළද සිය චිත්ත වීථ පවෘත්ති ස්වභාවයඅනුව එහි පතිඵලය ලැබීමට සුදුසු ෙමොෙහොත උදාවන ෙතක් පතිඵලය ලැබීම ඉක්මන් ෙහෝ පමා වීසිදුවන බව දත යුතුය.ෙකෙනකුෙග් මානසික පැවැත්ම සිදුවනුෙය් චකීය ස්වභාවයකිනි.ෙම් චකීයස්වභාවය පාලනය කළ ෙනොහැකිය.පාලනය කළහැක්ෙක් සිතතුළ සාසව ධර්ම ඇතිවීෙම් අවස්ථාපමණි.ෙකෙළස් ඇතිවීම හා ඇතිවීෙම් ෙහේතු ඉවත්කළ විට ඊට අනුරූප පතිඵලය ලැෙබනුෙය් එහිමානසික පැවැත්ෙම් චකීය ස්වභාවයට අනුරූපවය.ෙම් ෙහේතුව නිසා ඇතැෙමකුට වර්තමානෙය් සිදුකරන වෑයෙම් පතිඵල වර්තමානෙය්දීම ෙහෝ අනාගත කිනම් භවකදී ෙහෝ ලැබීෙම් අවස්ථා ඇතිවියහැකිය.සිදුකළ යුත්ෙත් ෛධර්යසම්පන්නව අපමාදීව ගුණධර්ම ෙපෝෂණෙයහි නිරතවීම පමණි. පතිපත්තිය ඇති නැතැන්තාහට කල්ෙනොයවාම පතිෙව්ධය ලැබීම ධර්ම නියාමයකි.ධර්මයවහානී කිසියම් නිශ්චිත කාලයකට පමණක් වලංගු ඉන් පසුව අවලංගු ෙනොවන්නකි.මන්ද ධර්මයටසම්මුතිය අයත් නැති බැවිනි.කාලයකට පමණක් සීමාවනුෙය් සම්මුති ධර්මය.ධර්මය එම සම්මුතියඉක්මවා ගිය ෙදයකි.සම්මුතිය නම් ෙලෝක පැවැත්ම රඳා සිටීමට උපකාරීවීමයි.ෛමථුන ෙසේවනයසලකා බලතෙහොත් එය ෙලෝක පැවැත්ම රඳා සිටීමට උපකාරීවන සත්‍ව චර්යාවකි.එය කියාත්මකවීමට කාමරාගය අවශ ය.කාමරාගය ඇතිව ෛමථුන ෙසේවනෙය් ෙයදීමට පතිවිරුද්ධ ලිංගිකයින්අවශ ය.ෙම් නිසා ෙලෝකෙයහි ස්තීපුරුෂ ද්විලිංගික විවිධතාවක් තිෙබ්.පතිවිරුද්ධ ලිංගික සත්‍වයන්අතර එකිෙනකා ෙකෙරහි කාමරාගය ඇතිෙව්.එය ෛමථුන ෙසේවනෙය් නිරතවීමට අවශ වන පූවඅවශ තාවයකි.ෙම් කාමරාග සන්තර්පනයෙකොට ෛමථුන ෙසේවනෙය් නිරතවීමට අවශ නීතිමයවාතාවරණය විවාහ ජීවිතයතුළ සමාජ සම්මුතිය විසින්ම ඇතිෙකොට තිෙබ්.සාමාන ෙයන් ඕනෑමපුහුදුන් පුද්ගලෙයකුෙග් ස්නායු පද්ධතිය සකස්ව පවතිනුෙය් ෙම් කාමරාගය දනවන අයුරින් හා ඒසඳහා ලිංගිකෙහෝෙමෝන සාවයවීම,ඊට අදාළ ලිංගික ඉන්‍දියන් උත්ෙත්ජනවීම් සහිතවය.වර්ගයාෙග්අඛණ්ඩ පැවැත්ම රඳාපැවතීමට අවශ ලිංගිකසංසර්ගය සිදුවනුෙය් ෙමබඳු මෙනෝකායික පසුබිමක්යටෙත්ය.ෙම් ෙහේතුව නිසාම ලිංගික ආශාව නිරුත්සාහක ස්නායුමය ෙපළඹීමකි.යෙමකුට අවශනම් ෙම් ලිංගිකආශාව නැමැති නිරුත්සාහක ස්නායුම ෙපළඹීමට හසුෙනොවී සිටීමට සිය සිත සකස්කරගත හැකිය.නමුත් එය දුෂ්කර කාර්යයකි.ෛධර්ය සම්පන්නව සිදුකරන වෑයෙමන්,මනා සිහියහා නුවණ දියුණු කරගැනීම තුළින් එම අභිෙයෝගය ඕනෑම අෙයකුට ජයගත හැකිය.ෙබෞද්ධ භික්‍ෂුසම්පදායතුළ ෙනොව ෙවනත් යම් යම් ආගමික පූජක පක්‍ෂ අතර පවා ෛමථුන ෙසේවන විරතිය දැකගත හැකිය.මීට ෙහේතුව ආගම සකස්ව පවතිනුෙය් ෙලෝක සම්මුති ව වහාරය ඉක්මවා ගිය සත යපසක්කිරීෙම් පරමාර්ථ ෙපරදැරිව බැවිනි.ෙවනත් ආගමික සම්පදායන්හි විද මාන පූජක පක්‍ෂයටවඩා ෙබෞද්ධ භික්‍ෂු සම්පදාෙය් ෛමථුන ෙසේවන විරතිය ඉතාමත් ඉහළ තලයක ඇත.එයට ෙහේතුවනම් ෙබෞද්ධ භික්‍ෂු සම්පාදෙය් ෛමථුන ෙසේවන විරතිය පමණක් ෙනොව ඊට ඉවහල්වන කාමරාගයපවා පහීණ කිරීමට අවශ පතිපත්තිය සම්පාදනයවී තිබීමයි.කාම සංඥාව පහීනකළ පුද්ගලෙයකුටෛමථුන ෙසේවනෙයහි නිරතවීෙම් අවශ තාවයක් මෙනෝකායික වශෙයන්ම ඇති ෙනොෙව්.ෙබෞද්ධභික්‍ෂුන්වහන්ෙසේ නමකට කාම හා පතිඝ සංඥාවලින් වියුක්තව සිටීම නිසා ඇතිවන චිත්ත නිදහසපිළිබඳව අමුතුෙවන් කියාදිය යුතු නැත.නමුදු සාමාන ගිහිෙයකුට ඒ පිළිබඳව ෙකොතරම් පැහැදිලිකර දුන්නද වටහා ෙනොගනියි.මීට ෙහේතුව ගිහියාහට කාම හා පතිඝ සංඥා තරම් ඉහළ ෙදයක් තවත්නැති බැවිනි.එෙසේම සාමාන ගිහිෙයකු කාම ෙහෝ පතිඝ සංඥාෙවන් වියුක්තව සිටීම සලකනුෙය්
    • විශාල අඩුපාඩුවක් ෙලසටය.ෙම් ෙහේතුව නිසාම ඉතාම සුළු කාලයක් ෙහෝ සාමාන ගිහිෙයකු හටකාම හා පතිඝ සංඥාවලින් සිය සිත ඉවත්කර තබාගැනීම ඉතා දුෂ්කර කටයුත්තකි.එෙලස කිරීමටවෑයම් කිරීෙම්දී පවා එබඳු ගිහියන්ෙග් සිත් ඉතා ඉක්මනින් වික්ෙෂේපෙව්.එවිට එබඳු අය සිතනුෙය්භාවනා කිරීමට උත්සාහ කිරීම නිසා තමන් නිකරුෙන් උමතුවට පත්වීමට ඉඩ ඇතිබවකි.විදර්ශනාභාවනාව සම්බන්ධව වැරදි මතවාද සමාජ ගතකරන ෙබොෙහෝෙදෙනකුහට සිදුව ඇත්ෙත් ෙමයයි.ඒනිසා දහම් පතෙපොත කියැවීෙමන් ෙහෝ සුත මාර්ගෙයන් දැනුම ලැබීෙම්දී තමන් ලැබූ සුළු දැනුමින්සෑහීමකට පත්ව අදූරදර්ශීව ක්‍ෂණික අතිධාවනකාරී නිගමනවලට බැසීමට ඉක්මන් ෙනොවීම සියඅනාගත සුබසිද්ධියට වැඩදායකය.පතිපත්තිගරුක පුද්ගලයා මතුපිටින් හඳුනාගැනීමට අධානගාහීෙනොවී ඉවසිලිමත්ව කියාකිරීෙමන් අනාගතෙය් පතිෙව්ධය කරා යාහැකි මඟ ෙහළකරගත හැකිය. පතිපත්තිය සම්පූර්ණවීෙමන් පසුව ඊළඟ ඇති පියවර පතිෙව්ධයයි.පර්යාප්තිය සම්පූර්ණවීෙමන් පසුව ඊළඟ ඇති පියවර පතිපත්තියයි.ෙම් අයුරින් සසුෙනහි මුල පර්යාප්තිය වන අතර මැදපතිපත්තිය ෙව්.අවසානය පතිෙව්ධයයි.පර්යාප්තිය ෙනොමැතිව පතිපත්තියද පතිපත්තිය ෙනොමැතිවපතිෙව්ධයද ෙම් අනුව ෙනොලැෙබ්.පර්යාප්තිය ෙහෝ පතිපත්තිය ෙනොමැතිව පතිෙව්ධය කරා ගමන්කළ ෙනොහැකිය.ෙමහිදී පර්යාප්තිය නම් බුදුදහම පිළිබඳ අධ ාපන සහතික ෙගොඩගැසීම ෙනොවනබව වටහාගත යුතුය.එෙසේම පතිපත්තිය නම් සීලබ්බත පරාමාසයද ෙනොෙව්.ෙමහි පතිපත්තිය ෙසේදැක්ෙවන්ෙන් පතිෙවධය ශාක්ෂාත් කරගැනීමට අවශ කමෙව්දය නිවැරදිව අනුගමනය කිරීමයි.ඒසඳහා නිවැරදි කමෙව්දය බුදුදහමතුළම ඇත.ෙබෞද්ධ පතිපත්තියට අනුකූල ෙනොවන විවිධ ෙද්වල්සිදුකිරීෙමන් පතිෙව්ධය ශාක්‍ෂාත් කරගත ෙනොහැකිය.ආමිෂ පූජාවට වඩා පතිපත්ති පූජාව බුදුරදුන්වර්ණනාෙකොට ඇත්ෙත්ද පතිෙව්ධයට පැමිණිය හැකි එකම මඟ එය බැවිනි.මිනිසුන් පිළිෙවතින්බැහැර වීෙම් පමාණයට ආමිෂය විශාල ෙලස වැළඳෙගන ඇති ආකාරය නිරීක්‍ෂණය කළහැකිය.ඒපතිපත්තිය පිළිබඳ නිවැරදි අවෙබෝධයක් ෙනොමැතිකම නිසාය.පර්යාප්තිෙය් පවතින අඩුපාඩුකම්මීට ෙහේතුවයි.ෙවන ෙවන ෙභෞතික ෙද්වල් ඉෙගනීම පිණිස මුළු කාලයම වැයකිරීම හැරුනු විටකබුදුහෙම් මුලික කරුණු පිළිබඳ ඉතා සුළු අවෙබෝධයක් ෙහෝ ලැබීමට පමාණවත් කරුණු අධ යනයෙනොකිරීෙම් අයහපත් පතිඵල අද වන විට ෙදඇස් හමුෙව් පදර්ශනය ෙවමින් තිෙබ්.ෙමබඳු අවස්ථාවල සාමාන මිනිසුන්ෙග් බුදුදහම පිළිබඳ ඇති අනවෙබෝධය භාවිතා කරන්ෙන් ජීවත්වීමට කිසියම්කමෙව්දයක් ෙසොයමින් සිටින කපටි ආත්මාර්ථකාමී පුද්ගලයින්ය.ඔවුන් ක්‍ෂණික නූඩ්ල්ස් ෙමන්වූයම් යම් වැරදි මතවාද ඉතා සීඝව සමාජගත කරමින් ඒතුළින් මහා පසිද්ධියක් ලබමින් මිනිසුන්ෙග්ෙනොදැනුවත්කමින් වැරදි පෙයෝජන ගනිමින් සිටිනබව පැහැදිලිව දැකගත හැකිය.තමන්ෙග් මතයෙකෙරහි මහජන අවධානය ෙයොමුකරවා ගැනීම පිණිස ෙමබඳු අය භාවිතාකරන පහසුම තුරුම්පුවනම් තමන් මාර්ගඵල ලබා සිටිනබව ප්රචාරයකර හැරීමයි.යෙමක් ෙද්ශනාකරන ධර්මයනිවැරදිබව දැනගැනීමට ඒ පුද්ගලයා මාර්ගඵල ලබා සිටිනබව යහපත් සාධකයක් ෙනොෙව්.මින්සිදුවන්ෙන් ඒ පුද්ගලයාෙග් ෙපෞද්ගලික කීර්තියට බුදුහෙම් පරම ගම්භීර ස්වභාවයයටපත්වීමයි.ධර්මය නිවැරදිව පතිපත්තිෙයහි ෙයොදවන්ෙන් නම් යළි අමුතුෙවන් මාර්ගඵලලාභයක් ගැන පචාරය කරමින් වහසි බස් ෙදඩවියයුතු ෙනොෙව්.බුදුරදුන් ජීවමාන කාලෙය්දීත්ආනන්ද හිමියන් විසින් එක් එක් පෙද්ශවල සිටින මාර්ගඵල ලාභී ගිහි පැවිදි අයෙග් නම්බුදුරදුන්ෙගන් විමසමින් සැබැවින් ඔවුන්ෙග් මාගඵල ලාභය පිළිබඳ බුදුරදුන්ෙග් නිර්ෙද්ශය විමසූඅවස්ථාෙව්දී උන්වහන්ෙසේෙග් අදහසවූෙය් පතිපත්තිය නිවැරදිව කියාෙව් ෙයොදවන්ෙන් නම් යළිඅමුතුෙවන් මාර්ගඵල ලාභීවීම පිළිබඳ කථාකිරීම අථයක් නැති ෙදයක් බවයි.ෙමහි අදහස නම්ධර්මය නිවැරදිව කියාෙව් ෙයොදවා පතිපත්තිගරුක වන්ෙනකු හට මාර්ගඵල ලාභය පිලිබඳසැකසංකා තබාගත යුතු නැතිබවයි.නිදසුනක් ෙලස පතිපත්තිගරුකවී කාම හා පතිඝ සංඥා සිතින්ඉවත්කරගැනීම පිණිස විදර්ශනා භාවනාෙව් නිරතවූෙවකුට තමන්ෙග් පතිපත්තියට සරිලනඵලවිපාකය කිනම් ෙමොෙහොතක ෙහෝ උදාවිය හැකිබවයි.එෙසේ කාම හා පතිඝ සංඥා සිතින්ඉවත්කළ අෙයකුහට කාම හා පතිඝ සංඥා දැෙනනුෙය් සිත ගිනිගන්නාක් පරිද්ෙදනි. ඒපුද්ගලයාහට එය මහා ෙව්දනාවකි.එවිට එබඳ පුද්ගලයින් හැකිතාක් ෙවෙහස ගන්ෙන් එබඳුසංඥාවලින් ඉවත්වී කටයුතු කිරීමටය.කාම පතිඝ සංඥාවලින් ඉවත්වීම විශාල මානසික සහනයක්
    • ෙලස ඒ පුද්ගලයා අවෙබෝධ කරෙගන සිටියි.එහි ඇති අයහපත් ඵලවිපාක දන්නාබව නිසා යළි එහිවිඳීම් පක්‍ෂය ෙකෙරහි මනස ෙයොමුෙනොෙව්.විඳීම්වලින් ඉවත්වීෙම් ඕනෑකම නිසාම විඳීම් අත්හරියි.ෙම් ෙහේතුව නිසා එබඳු ගිනි සිය සිතට යළි වැද්දා ෙනොගැනීමට එබඳු පුද්ගලයා ෙවෙහස ගනියි.එමකාම හා පතිඝ සංඥා සිතින් ඉවත්වීෙමන් පසුව සිතට ඇතිවන සහනය විඳීම්තුළින් ඇතිවන සුවයටවඩා උසස්ය.සාමාන පුහුදුන් පුද්ගලයා කාම සංඥා විඳීම් වශෙයන් උසස්ෙකොට සලකයි.විදර්ශනාභාවනා වැඩීම් වශෙයන් කාම හා පතිඝ සංඥා අත්හැරී පුද්ගලයාෙග් සිත විඳීම්වලින් නිදහස්ය.එහිපවතින විමුක්තිදායක සහනය කාම හා පතිඝ සංඥාවන්හි විඳීම් රසයට ෙලොල් පුහුදුන් පුද්ගලයාටවටහාගත ෙනොහැකිය.කාම හා පතිඝ සංඥා විශාල මානසික ආතති ජනනය කරන විඳීම් ෙක්න්‍දකරගත් සංඥාවන්ය.එබඳු සංඥාවන්වලින් මිදීෙම්දී ඇතිවන මානසික සහනය විෙව්කී ෙනොකැළෙඹනසහනයකි.මිදීමකි.විමුක්තියකි.එකී පුද්ගලයාෙග් සිෙත් පවතින ස්වභාවය අනුව ඕනෑම අවස්ථාවකගැඹුරු චිත්ත සමාධි අවස්ථාවන් කරා පහසුෙවන් පිවිසීමට හැකියාව තිෙබ්.සංඥාෙව්දයිත නිෙරෝධසමාපත්තියට සමවදින්නට රහතන්වහන්ෙසේහට ෙමන්ම ආනාගාමී පුද්ගලයාටද හැකිබව පකාශවීඇත්ෙත් ෙම් අනුවය.අනාගාමී පුද්ගලයා නම් කාම හා පතිඝ සංඥා සිතින් ඉවත්කළ පුද්ගලයායි. පතිපත්තිගරුක පුද්ගලයාට බියවීමට ෙහේතුවක් නැත.තැති ගැනීම් බියවීම් ආදී හැඟීම්වලින්මනස විනිර්මුක්ත කරවන ස්වභාවයක් පතිපත්තිෙයහි ඇත.පතිපත්තිය නම් පතිෙව්ධය කරා ගමන්කරවන ෙද්ය.එනම් දානය,සීලය,භාවනාව ආදී කියායි.කායික,වාචසික හා මානසික යන ද්වරතෙය්සංවරබව ඇතිකරගැනීෙමන් පතිපත්තිය සම්පූර්ණ කළහැකිය.ඇතැම් අවස්ථාවලදී පවතින සමාජආකල්ප නිසා පතිපත්තිගරුක පුද්ගලයා ෙකොන්වියහැකිය.බහුලව වැරදි කරන පුද්ගලයින් රැසක්මැද සිටින පතිපත්තිගරුක පුද්ගලයා ෙකොන්වීයයි.නමුදු එය පතිෙව්ධය ලැබීමට බාධාවක් ෙනොෙව්.ඇතැම්විට ෙමබඳු පතිපත්ති නැති මිනිසුන් මැද ෙවෙසමින් දැඩි අධිෂ්ඨානෙයන් පතිපත්තිකරුකවජීවත්වීමට සිදුවීම පවා පසු අවස්ථාවකදී ෙවස්වලාගත් ආශ්වාදයක් බවට පත්විය හැකිය.පතිපත්තිගරුක සමූහයක් මැදදී පතිපත්තිකරුකව ජීවත්වීමට අමුතු ෙවෙහසක් නුවුමනාය.නමුදු එබඳු කිසිදුපතිපත්තියක් නැති මිනිසුන් මැද පතිපත්තිගරුකව ජීවත්වීමට ඉතා දැඩි අධිෂ්ඨාන ශක්තියක් ඇතිවසිටීම අවශ ය.ෙම් දැඩි අධිෂ්ඨාන ශක්තිය යෙමකුට ෙවස්වලාගත් ආශිර්වාදයක් වියහැකිය.මන්දකිසිදු ෙවෙහසක් නැතිව යමක් ලැබීමට බලාෙපොෙරොත්තුවන්ෙනකුට වඩා ඒ පිණිස දැඩිෙවෙහසක්ගන්ෙනකුහට එය ඉෂ්ට කරගැනීමට පහසු අවස්ථා උදාවන බැවිනි.පතිපත්තිගරුක පුද්ගලයන්ෙග්ආශය ලැබීම කල ාණ මිත සම්පත්තිය නම්ෙව්.ෙම් ෙලෝකය විවිධ හා විෂම බැවින් කල ාණ මිතසම්පත්තිය සෑම පුද්ගලයාටම එකහා සමානව ලැෙබතැයි සිතියෙනොහැකිය.එබැවින් කල ාණ මිතසම්පත්තිය ෙනොලැබිණැයි සිත විපිලිසරවීමට ඉඩ ෙනොතබා තමන්ට හැකි අන්දමට හැකිතාක් ෙවරෙයොදා කටයුතු කිරීෙමන් තමන්ෙග් දැඩි අධිෂ්ඨානය අනුව අරමුණ නිසි පරිදි ඉටුකරගත හැකිය.ඒඋත්සාහය හා දැඩි අධිෂ්ඨානය පසුකාලයකදී ඒ පුද්ගලයාහට විශාල සම්පතක් වියහැකිය.තමන්ටඑල්ල වන විශාල බාධක සමූහයක් සාර්ථකව මැඩපවත්වා ගනිමින් තමන්ෙග් උත්සාහය සාර්ථකකරගැනීම පුද්ගල ෙපෞරුෂ වර්ධනයට විශාල රුකුලකි.නිරුත්සාහකව යමක් ලබන පුද්ලයාෙග්ත්දැඩි උත්සාහෙයන් එය ලබන පුද්ගලයාෙගත් විශාල ෙවනසක් තිෙබ්.නිරුත්සාහකව යමක් ලබනපුද්ගලයාට වඩා දැඩි පරිශමයක් ෙයොදා යමක් ලබන පුද්ගලයාෙග් ෙපෞරුෂ ශක්තිය අධිකය.සමාජකටයුතුවලදී තමන්ෙග් අභිපාය සාර්ථක කරගැනීම පිණිස භාවිතා කිරීමට එබඳු ෙපෞරුෂයක් තිබීමවාසිදායකය.ස්වයංකීයව ගඟක් ගලන දිශාවට පාවීයාමට වඩා ඊට පතිවිරුද්ධ දිශාවට දියත්කරවීමදුෂ්කරය.ෙලෝකෙය් විඳීම් ෙක්න්‍දකරගත් මිනිස් හැඟීම් කියාත්මක වන්ෙන් සාසව කමෙව්දය අනුවබව පැහැදිලිය.ඔවුන්ෙග් සියළු බාහිර හා අභ න්තර කියාකාරකම් සැකසී ඇත්ෙත් ඊට අනුගතවය.ෙම් තත්වය මැද හිඳ ඒ තත්වයට අනුගත ෙනොවී ඊට පතිවිරුද්ධ ෙලස කියාකාරීම අභිෙයෝගයකි.ඒඅභිෙයෝගයට සාර්ථකව මුහුණදිය හැක්ෙක් අපතිහත ෛධර්යකින් යුතුව ඕනෑම අභිෙයෝගයකටමුහුණ දියහැකි ෛධර්ය සම්පන්න පුද්ගලෙයකුට පමණි.එබඳු හැකියාවක් ඇති පුද්ගලයින් නැතිවෙනොෙව්.එබඳු හැකියා ඇති පුද්ගලයින් අන යන්ට හඳුනාගැනීෙම් අපහසුකමක් ඇත.මන්ද නූතනෙලෝකය බහුලව පිරී ඇත්ෙත් පතිපත්තිගරුක අවංක පුද්ගලයින්ෙගන් ෙනොව ඒ ස්වරූපය ව ාජෙලස ආරූඪ කරගත් ෙබොරුකාරයින්ෙගන් බව නුතන සමාජ කියාකාරකම් ෙදස විමසිලමත් වන
    • විට ෙපනී යන ෙදයකි.සත ස්රූපෙයන් ෙබොෙහෝවිට පදර්ශනය වන්ෙන් අසත ෙද් නිසා සත යකුමක්දැයි නිවැරදිව වටහාගැනීමට පවා අපහසු තත්වයක් නූතන මිනිස් චර්යාවල ගැබ්ව ඇත.එහිදීවිඳීම අත්හැරීමට වඩා තව තවත් විඳීම නැමැති කියාව විඳගැනීමට සුදුසු කමෙව්ද පිළිබඳ අවධානයෙයොමුවනු දක්නට ලැෙබ්.ෙම් තත්වය මධ ෙය් මාර්ගඵල පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම පවා අර්ථ විරහිතවූවකි.කාලානුකමිකව මාර්ගඵල පතිෙව්ධය අතුරුදහන්වන බව පැවසී ඇත්ෙත් මිනිස් චින්තනෙය්ස්වභාවය කාලයට අනුව ෙවනස්වන බැවින් මිස අකාලික ධර්මය කාලික වන නිසා ෙනොෙව්. 4.8.අතීන්දීය සංජානනය හා ෙලෞකික ධ ාන ෙලෞකික නම් ෙලෝකය අයත් යන්නයි.ෙලෝකය යනු සාමාන ෙයන් සම්මුතිගත ෙද්වල්ය.සම්මුතියට අනුගතව කටයුතු කිරීම යනු ෙලෝකෙය් මිනිසුන් විසින් ෙහොඳ නරක ෙලස සම්මතකරෙගන ඇති පරිදි හැසිරීමයි.ෙලෝකෙය් ෙහොඳ නරක යැයි සම්මතකර ෙගන ඇති පරිදි කටයුතු කිරීමෙහොඳ ෙදයකි.නමුදු ෙම් සම්මුති වනාහී පරමාර්ථ සත ෙනොෙව්.ඒ නිසා මිනිස් ආකල්පවලට අනුවවරින් වර ෙම් පිළිගැනීම්වල අගය ෙවනස්වියහැකිය.එවිට පළමු ෙහොඳ යැයි සම්මතව තිබූ ෙද් පසුකාලයකදී නරක යැයි සම්මත වියහැකිය.එෙසේම නරක යැයි සම්මතෙය් තිබූ ෙසේ පසුව ෙහොඳ යැයිසම්මතෙය් පැවතිය හැකිය.ෙලෝකය වරින්වර ෙවනස්වීම යනුෙවන් හඳුන්වනු ලබන්ෙන් කාලීනවමානව අගයන් ෙමෙසේ ෙවනස්වීමට ලක්වීමය.ඊට වඩා ගැඹුරක් දැකීමට ඇතැම් පඥාවන්ත අයහටහැකියාවක් තිෙබ්.වරින්වර ෙමෙසේ ෙවනස්වීමට ලක්ෙනොවී ෙම් ෙලොවතුළ සදාතනික ධර්මතාවයන්පැවතිය හැකිදැයි විමසුම් නුවණ ෙයොමා කටයුතු කරන අය සිටිති.බුද්ධාදී උතුමන් ෙමෙලොව පහළවීමට ෙපර පටන් ෙලෝකසම්මුතිය පැවතිනි.සිද්ධාර්ථ ෙබෝසතුන් පළමුව සත ගෙව්ෂණය සඳහාගිෙය් එකල සෘෂිවරුන් ෙලස පසිද්ධියට පත්ව සිටි ආලාමකාලාම උද්දකරාම පුත්ත යන තවුසන්ෙවතටය.ෙම් තවුසන් අෂ්ටසමාපත්ති ලැබූ උසස් ගණෙය් සෘෂිවරු ෙලස සැලකිනි.සිද්ධාර්ථ තවුසාවිසින් බුද්ධත්වය අවෙබෝධය සඳහා භාවිතාකරන ලද විදර්ශනා භාවනාකමය ෙසොයාගැනීමට ෙපරෙලෝකෙය් පැවති උසස්ම අධ ාත්මක ගෙව්ෂණ විධිකමය ෙසේ සලකන ලද්ෙද් ෙම් අෂ්ටසමාපත්තිලබා ගැනීමයි.අෂ්ටසමාපත්ති උපදවා සාමාන මිනිෙසකු විසින් ෙනොකළ හැකි වූ විවිධ සෘද්ධිවිධපාතිහාර්ය පෑමට පවා ෙමකල හැකියාව ලැබී තිබිණ.සිද්ධාර්ථ ෙබෝසතුන් එකල ෙබෙහවින් උසස්යැයි සම්මතව පැවති ෙමකී අෂ්ට සමාපත්ති ලැබීමට ෙයොමුවූෙය් එමඟින් සත ාවෙබෝධය ලැබීමටහැකි යැයි උපකල්පනය කළ බැවිනි.පථම ධ ානෙය් සිට අෂ්ටසමාපත්තිය දක්වා සියළු ධ ානයන්ෙලෝක සම්මුතියට එකඟව පවතින බැවින් එමඟින් ෙලෝක සම්මුතිය අතිකමණය කළෙනොහැකිබවපසුව සිද්ධාර්ධ තවුසා විසින් වටහාගනු ලැබීය.ෙකෙසේ වුවද ක්‍ෂණිකව සිත එකඟ කිරීෙම් හැකියාවෙලෞකික ධ ානතුළ ගැබ්ව ඇතිබව වටහාගත යුතුය.ෙලෝකසම්මුතිෙයන් පරිබාහිර සත ෙසවීමටතරම් පඥාව දියුණුෙනොවූ පුද්ගලයන්හට ඒ තත්වයට පැමිණීම පිණිස අවශ කරන මූලික පසුබිමසකස්කර ගැනීම සඳහා ෙලෞකික ධ ාන සමාපත්ති වලින් ෙනොමඳ පිටිවහලක් සැලෙසේ. ෙලෞකික ධ ාන නම් විඳීෙම් ශක්තිය සියුම් කිරීමයි.ෙම් විඳීෙම් ශක්තිය සියුම් කිරීෙම්දී එයපධාන විඳීම් ස්ථර පහක් යටතට ෙගොනු කරනු ලැෙබ්.ෙම් පධාන ස්ථර පහ නම් චිතර්ක, විචාර,පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන්නයි. මින් පීති හා සුඛ යන්න සෘජුවම විඳීම් හා පවතින සම්බන්ධතාවයමතුපිටින්ද නිරූපණය ෙව්.විතර්ක, විචාර හා ඒකග්ගතා යන අංග සියුම් ෙලස බුද්ධිය හා සම්බන්ධවිඳීෙම් හැකියාව මූර්තිමත් ෙකෙර්.ෙම්වා ධ ානාංග වශෙයන් දක්වා ඇත. ෙලෞකික ධ ාන ඉපිදවීමයනු ෙමයයි. ෙලෞකික ධ ාන මට්ටම කමෙයන් උසස් ෙවත්ම ෙම් විඳීෙම් හැකියාව කමානූකූලවසියුම් හා අවම කිරීෙම් තත්වයකින් යුතුය.ෙම් අනුව පථම ධ ානෙය්දී විතර්ක, විචාර, පීති, සුඛ හාඒකග්ගතා යන ධ ානාංග පහක් දැකගත හැකිය.දුතිය ධ ානෙය්දී විතර්ක යන ධ ානාංගය හැරදාඒ විතර්ක විචාර පීති සුඛ ඒකග්ගතා යන ධ ානාංග සතර ගනු ලැෙබ්.ෙමහිදී විතර්කය යන මනසධ ානයට නංවන හැකියාව තවදුරටත් අනවශ ෙදයක් ෙලස සලකා ඇත.මන්ද පුරුදු පුහුණු කරනලද මනස විසින් ස්වයංකීයව ධ ානයට සමවැදිය හැකියාව අත්පත් කරගනු ලබන බැවිනි.තෘතිය
    • ධ ාන මට්ටෙම්දී විචාරයද සිතින් ඉවත්කරනු ලැෙබ්.ෙමහිදී පථම හා දුතිය ධ ාන අවස්ථාවන්හිමනෙසේ තිබූ බුද්ධිමය හැකියාව සිතින් ඉවත්කර ඇතිබව වටහාගත හැකිය.මන්ද ෙලෞකික ධ ානවලට අවශ වනුෙය් බුද්ධිමය හැකියාව ෙනොව විඳීෙම් ශක්තිය බැවිනි.ෙම් විඳීෙම් හැකියාව ඉතිරිවීඇති ෙසසු ධ ානාංග වන පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන අංගවලදී දැකගත හැකිය.තෘතීය ධ ානෙය්දීමනෙසේ ධ ානංග ෙලස ෙම් අනුව ඉතිරිවනුෙය් පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ ානාංග තුන පමණි.ෙමය සෘජුවම විඳීෙම් හැකියාව සියුම් කිරීෙම් පතිඵල බැව් ෙපනී යයි.අභිධර්ම කමයට සතර ෙවනිධ ානය ඉපිදවීෙම්දී පීති යන ධ ානාංගයද ඉවත්කර සුඛ හා ඒගග්ගතා යන ධ ානාංග ෙදක ඇතිවඑය උපදවනු ලැෙබ්.අභිධර්ම කමයට අනුව අවසාන රූපාවචර ධ ානය වන පස්වන ධ ානය ඉපිදවීෙම්දී සුඛය යන ධ ානාංගය ඉවත්කර ඒ ෙවනුවට උෙපක්‍ෂාව ෙගන උෙපක්‍ෂා හා ඒකග්ගතා ඇතිපස්වන ධ ානය දක්වා ඇත.ෙමය අභිධර්ම කමයටය.නමුදු සූතාන්ත කමයට අනුව ෙමහි පස්වනධ ාන තලය සිව්වන ධ ාන තලයට සමානය.ෙලෞකික ධ ාන ඉපිදවීෙම්දී ඒ ධ ාන සිෙතහි ඇතිවූසියුම් ෙනොසියුම් බව මත ෙමෙසේ එකම ධ ාන මට්ටම අභිධර්ම කමෙය්දී පස්වන ධ ානයක් දක්වාඉහළට නංවා ඇත.නමුදු අභිධර්ම විවරණ කමෙය්දී පස්වන රූපාවචර ධ ාන නමින් දක්වා ඇත්ෙත්සූතාන්ත කමයට අනුව සිව්වන රූපාවචර ධ ානය බැව් සැලකිය යුතුය.ෙම් කියාදාමය සූර්ය බලයඋත්ත කාචයකට නාභිගත කරවා එමඟින් සූර්ය කිරණයක පුළුල් පරාසයක විහිද පැවති ශක්තියඑක ලක්‍ෂයකට එක් කිරීමට සමානය.සූර්ය කිරණ පුළුල් පරාසයක විහිද තිෙබද්දී එමඟින් කිසිදුකාර්යයක් ඉටුකරගත ෙනොහැකි නමුදු එය එක් ලක්‍ෂයකට නාභිගත කළවිට එමඟින් යමක් දහනයකළහැකි මට්ටමකට පබල කළහැකිය.අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවද ඊට සමානය.එනම් ෙලෞකිකධ ාන මට්ටෙම්දී සිත තුළ ඇති විඳීෙම් හැකියාව පධාන විඳීෙම් ස්ථර පහක් තුළට ෙගොනුකිරීෙම්දීවිහිද විසිර පවතින්නාවූ චිත්ත ශක්තිය පබල ෙව්.ෙලෞකික යනු ෙලෝක සම්මුතියට යටත් යන්නයි.ෙම්වා අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවට අයත් නමුදු ෙලෝක සම්මුති ව වහාරයට සීමාවී පවති.ඊටෙහේතුව ෙමහිදී පඥාව, බුද්ධිය වර්ධනය ෙනොවන බැවිනි.ෙලෝක සම්මුති ව වහාර ඉක්මවා කටයුතුකළ හැක්ෙක් පඥාව,බුද්ධිය ඉක්මවා කටයුතු කළහැකි හැකියාවක් ඇතිවිටකදී පමණි.ෙලෞකිකධ ානවල හා ෙලෝෙකෝත්තර ධ ානවල ඇති පධානතම ෙවනසද ෙමයයි.එනම් ෙලෞකිකධ ානවලදී විඳීෙම් හැකියාව සියුම්කර ගැනීම අරමුණු කරන අතර ෙලෝෙකෝත්තර ධ ානවලදීඅරමුණු කරනුෙය් ෙනොවිඳීෙම් හැකියාවයි. ෙනොවිඳිෙම් හැකියාව යනු විඳීෙමන් මිඳී කටයුතු කිරීමටදක්වන දක්‍ෂතාවයයි.ෙලෞකික ධ ානලදී විඳීෙම් හැකියාව සියුම් කරනුෙය් විඳීෙම් හැකියාෙවන් මිදීකටයුතු කිරීමට එක්වරම ෙනොහැකි නිසාය.පළමුෙවන් විඳීෙම් අයහපත් පැතිකඩ අත්හැරකුසලගාමී පැත්ත වර්ධනය කිරීමට උපෙදස් ලබාදී ඇත්ෙත්ද ෙම් ෙහේතුව නිසාය.මන්ද පුහුදුන්අෙයකුට එක්වර උසස් අයුරින් කල්පනා කළ ෙනොහැකි බැවිනි.පළමුෙවන් සිතතුළ නැඟී ඇතිලාමක අකුසල සිතිවිලිවල බලපෑෙමන් මනස පිරිසිදු කළ යුතුය.ඒ සඳහා ෙලෞකික ධ ාන උපදවාගැනීම වැදගත්ෙව්.හුෙදක් ෙලෞකික ධ ාන වුවද සාසව ධර්ම වුවද එය පාපයට හා අකුසලයට වඩාඋසස්ය. එමඟින් මනෙසහි පවතින විඳීෙම් හැකියාෙව් ෙහොඳ අංශය වඩා ශක්තිමත් ෙකෙර්. ෙමෙසේ ෙහොඳ අංශය ශක්තිමත් කිරීෙමන් අනතුරුව අවශ අෙයකුට තව දුරටත් ගුණධර්මෙපෝෂණෙයහි නිරතවිය හැකිය.ෙලෝකෙය් කවදත් සමථ භාවනාව පවතියි.බුද්ෙධෝත්පාද කාලෙයහිෙමන්ම අබුද්ෙධොත්පාද කාලෙයහිද සමථ භාවනාව පවතියි.ෙම් නිසා ෙලෞකික ධ ාන ඉපිදවීෙමහිහැකියාව ඕනෑම කාලයක පවතියි.සිද්ධාර්ථ ෙබෝධිසත්‍වයන් වහන්ෙසේද ෙම් නිසා ආලාරකාලාම හාඋද්දකරාමපුත්ත ආදී ධ ාන සමවත් ඉපිදවූ මුනිවරයන්ෙගන් අෂ්ට සමාපත්තිඥාන දක්වා ෙලෞකිකධ ාන ඉපිදවීෙම් හැකියාව ලබාගත්බව සඳහන්ය.ෙමහි සඳහන් අෂ්ටසමාපත්ති යනු සතර වැදෑරුම්රූපාවචර ධ ාන හා සතර වැදෑරුම් අරූපාචර ධ ාන ලබාගැනීමයි.රූපාවචර ධ ාන යනු කාමයන්අත්හැර දමා ඊට වඩා උසස් මානසික තලයකට පෙව්ශවීමයි.කාම යනු ෙභෞතික පදාර්ථ ඇසුරින්විඳීම පකාශයට පත්වීමයි.කාම ආශ්වාදය නම් රූප, සද්ද, ගන්‍ධ, රස, සපර්ශ හා ධම්ම යන ඉන්‍දියන්ඇසුරින් ලබාගන්නා ෙභෞතික වස්තුවල ආශ්වාදය විඳීමයි.ෙමහිදී කාමරාගය නම් ස්පර්ශ ඉන්‍දියවනසමට අරමුණුවන වස්තූන් ඇසුරින් විඳීෙම් ආශ්වාදය ලැබීමයි.කාමරාගය ඇතිවීම ෂඩ් ඉන්‍දියන්ටමෙපොදුය.මන්ද කාම වස්තු ෙහවත් කාම ආශ්වාදය විඳීමට ෙහේතුවන ෙභෞතික වස්තුවක් ඇස, කණ,
    • නාසය, දිව, සම හා මනස යන ෂඩ් ඉන්‍දියන්ට ෙගොදුරුවීෙම්දී එහි ආශ්වාදය එකී ෂඩ් ඉන්‍දියන්ටමලැෙබ්.නමුදු ෙමහිදී කාමරාගය සමට විෙශේෂෙකොට දක්වා තිෙබ්.මීට ෙහේතුව කාමරාගෙය් වර්ධනයසම යන ඉන්‍දිය ආශිතව සිදුවන බැවිනි.ෛමථුනය කාමරාගෙය් සුවිෙශේෂී ලක්‍ෂයයි.ෙමය ශාරීරිකවූචර්යාවකි.කාමරාගෙයහි උච්චතම අවස්ථාව ෛමථුනය ෙලස දැක්විය හැකිය.ෛමථුන හැසිරීෙම්ෙයදීෙමන් අනතුරුව තාවකාලිකව යටපත්ව යන කාමරාගය යළිඳු අවස්ථාවක මතුෙව්.කාමරාගයසමනය කරගැනීම සඳහා ෛමථුනෙය් නිරතවීම පිපාසයට ලවණ ජලය පානය කරන්නාක් බඳුය.ලවණ ජලය පානය කිරීම නිසා පිපාසය වඩ වඩාත් උගවන්නාක් ෙමන් ෛමථුන ෙසේවනය නිසාමකාමරාගය වඩවඩාත් උත්සන්නෙව්.ශීලෙයන් දුරුකිරීමට අපහසු මට්ටමට සිෙතහි මුල්බැස ගනියි.එවිට විදර්ශනාව වැඩීමට අපහසුනම් කළහැකි ෙහොඳම ෙදය සිත කාමරාගෙයන් ඉවතට ගැනීමයි.ෙම් සඳහා කිසියම් රූපී නිමිත්තක් ෙගන ඒ ෙකෙරහි මනස ෙයදවීම පමාණවත්ය.කසිණ නමින්හැඳින්ෙවනුෙය්ද ෙමෙසේ සිත පාලනයකිරීම පිණිස භාවිතා කරන රූපී නිමිත්තකි.ෙභෞතික දව යක්වුවද කසිණෙය්දී අරමුණු කරනුෙය් එහි දව රස විඳීම ෙනොව එහි බාහිර නිමිත්ත අනුව අභ න්තරගතව ඇතිකරගන්නා කිසියම් සටහනකි.ෙම් සඳහා මූලික වශෙයන් කිහිප වාරයක් ෙනතින් අදාළකසිණ නිමිත්ත ෙදස බලමින් එහි නිමිති සටහන අනුව අභ න්තර සටහනක් සිතතුළ ඇතිකරගතයුතුය.මූලික කසිණාරම්මණය පරිකර්ම නිමිත්තයි.ෙමම භාවනාව පරිකර්ම භාවනාවයි.අභ න්තරගතව සිතතුළ ඇතිවන නිමිති සටහන උද්ගහ නිමිත්තයි.ෙමහිදීද ඒ භාවනාව පරිකර්ම භාවනාවයි.සිතතුළ ඇතිකරගත් අභ න්තර නිමිත්ත ඔස්ෙසේ සිත පිහිටුවාෙගන යළි වැඩිදුරටත් ඒ ඔස්ෙසේ ඉතාදැඩිව සිත අරමුණ ගහණය කරෙගන සිටින විට අතිපාරිශුද්ධ අෙලෝකයක් අභ න්තර මානසිකසටහන තුළින් මතුෙව්.ෙහවත් උද්ගහ නිමිත්ත පලාෙගන මතුවන්නාක් ෙලසට ෙමය මතුවන බවදක්වා ඇත.එවිට මතුවන එම ආෙලෝකය පටිභාග නිමිත්තයි.එම භාවනාවට උපචාර භාවනාව යැයිකියනු ලැෙබ්.ෙමෙසේ උපචාර භාවනාෙවන් පටිභාග නිමිත්ත වඩනවිට කාමචඡන්දාදී පංච නීවරණධර්ම මැඩපවත්වාෙගන විතර්ක, විචාර, පීති, සුඛ, ඒකග්ගතා යන අංග පසකින් සමන්විත වූ පථමෙලෞකික රූපාවචර ධ ාන චිත්තය උපදියි.කාමආශ්වාදය ලබන සිතකට වඩා ෙම් පථම ධ ාන සිතසියුම්ය.නමුදු කාම ආශ්වාදය නම් ෙභෞතික දව ාත්මක අරමුණු විඳීමතුළින් ලබන ආශ්වාදය වනඅතර රූපාවචර සිත නම් ෙභෞතික දව ඇසුරු කර ඊට අනුරූපීව මනෙසහි ඇඳ ගත් රූපී සටහනක්පිළිබඳ සියුම් විඳීෙම් සිතයි.කාම ආශ්වාදය හා රූප ආශ්වාදය අතර ෙවනස නම් කාම ආශ්වාදෙයහිසෘජුවම බාහිර වස්තු ඇසුරුකර ලබන විඳීම ගැබ්ව තිබීම හා රූප ආශ්වාදෙයහි ගැබ්වනුෙය් මනසටඅරමුණුවන සටහන පිළිබඳ ලබන විඳීම වීමයි.ෙම් විඳීම මඟින් නිරූපණය වනුෙය් සම්මුතියයි.එහිෙලෝක සම්මත ස්වරූපය එෙලසම අන්තර්ගතය.කිසිදු පශ්න කිරීමක් ෙහෝ විචාර පූර්වකව බැලීමක්නැතිව ෙලෝක ව වහාරය එෙසේම ෙලෞකික ධ ානවලද අන්තර්ගතය.ෙම් නිසා ෙලෞකික ධ ානසිතමඟින් ෙලෝෙකෝත්තර විෂය අරමුණ කළ ෙනොහැකිය.ෙලෝෙකෝත්තර විෂය අරමුණ කළ හැක්ෙක්ෙලෝක ව වහාර ඉක්මවා පඥාෙවන් දැකිය හැකි තත්වයකට මනස පත්කරවාගත් අවස්ථාවකය.ඒඅවස්ථාව වුවද නිරායාසෙයන් ඇතිවන්නක් ෙනොෙව්.මහත් වැර වෑයමක් දරා අත්පත් කරගත යුතුවූඅවෙබෝධයකි.මාර්ගඵල අවෙබෝධය නම් ෙමයයි.මාර්ගඵල අවෙබෝධයට බැහැරව ෙකෙතක් ඉහළසමාධි ලැබූවද ඒ සියල්ල තාවකාලික සිත පුහුණු කිරීම් පමණකි. පථම ධ න සමාපත්ති සිෙත් ඇති ෙනොෙයක් ෙදෝෂ සහිත බව බුද්ධිෙයන් වටහාගත් පසුවඒ ෙකෙරහි ආශා රහිත වියහැකිය.එවිට ෙමෙතක් සිෙත් පැවති පධාන රූපී විඳීම් පහ වන විතර්ක,විචාර, පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ ානාංගවලින් විතර්කය අත්හැර දැමීමට ෙපළෙඹ්.මන්ද ෙමහිකැළඹීම් හා විඳීම් ස්වභාවය අන්තර්ගත බැවිනි.මනෙසහි ඇති ධ ාන සටහන සමඟ සිෙත් තිෙබනවිතර්කය යන පධාන රූපී වීඳීම සිෙතන් ඉවත් කරදැමීමත් සමඟ රූපාවචර ද්විතීය ධ ානය උපදියි.ෙමහිදී සිතින් ඉවත්කර දැෙමන විතර්ක ධ ානාංගය සැබවින්ම බුද්ධියට හා පඥාවට සබඳතාවක්ඇතිබවක් ෙපනී යයි.බුද්ධියට හා පඥාවට සම්බන්ධතා දක්වන ෛචතසික වන විතර්ක හා විචාරයයන ෙදෙකන් විතර්කය ධ ාන අරමුණට නංවන බැවින් එය වඩා ඕලාරික යැයි සැලකිය හැකිය.ඒඅනුව ධ ාන අරමුෙණ් හැසිරීම නම් වූ විචාරය සිත අරමුණ ෙවත ඇදගන්නා ශක්තියවූ විතර්කයටවඩා සියුම් බැව් සැලකිය හැකිය.එෙසේම ධ ානය වඩා පගුණවත්ම අරමුණ ෙවත නිරායාසෙයන්ම
    • සිත බැඳී යන නිසා යළි අමුතුෙවන් අරමුණට නැඟීෙම් අවශ තාවයක් මතු ෙනොවන නිසා විතර්කයඅනවශ ධ ානාංගයක් බවටද පත්ෙව්.ෙම් ෙහේතු ෙදකම නිසා ද්විතීය ධ ානෙය්දී විතර්කය ඉවත්වී විචාර, පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ ානාංග පමණක් ඉතිරිෙව්.ෙලෝෙකෝත්තර මාර්ග සිත්උපදවීෙම්දී සිෙත් විඳීම ඉවත්කරහැරීමට පියවර ගන්නා අතර ෙලෞකික ධ ාන සිත්වලදී විඳීම සියුම්කරගැනීමට පියවර ගන්නාබව දක්නට ලැෙබ්.විතර්කය යම්කිසි පස්තුත ෙදකක් ෙහෝ වැඩි ගණනක්අතර සැසඳීමක් සිදුකිරීම සඳහා භාවිතාවන චිත්ත ගති ලක්ෂණයකි.ෙමහිදී සිෙත් කැළඹීම අධිකය.නමුදු විචාරය නම් ලබාගත් අරමුණ වුවද වඩාත් පිරිසිඳ බැලීමය.ෙමයද විචාරපූර්වක සිතක් බැවින්බුද්ධිමය ගුණය අන්තර්ගතය.එෙසේවුවද එහිදී සලසා බැෙලනුෙය් පස්තුත කීපයක් පිළිබඳ ෙනොවතමන් ගත් අරමුණ පිළිබඳව බැවින් විතර්කයට වඩා විචාරෙයහි කැළඹිලි ස්වභාවය අඩුය.ඒ නිසාමද්විතීය ධ ාන සිතට වුවද විචාරය යන ධ ානාංගය ෙගනයාහැකි මට්ටමක් ඇත.තෘතීය ධ ානයටපත්වීෙම්දී තව ඕලාරික ධ ානාංගයක් අත්හරිනු ලැෙබ්.එනම් විචාරයයි.විචාරය ෙසසු ෛචතසිකවලට වඩා ඕලාරිකය.මන්ද එහි අරමුෙණහි එල්ඹී සීටීමක් ෙවනුවට ඇත්ෙත් අරමුණ පිලිබඳ පිරිසිඳගැනීමට සිදුකර උත්සාහයකි.මීට සාෙප්ක්ෂකව පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ ානාංගවල විඳීෙම්ගුණය අධිකය.නමුදු පඥා ගුණය අධික විචාරෙය් එම ගුණය ෙලෞකික ධ ාන පැවැත්මට බාධාවක්ෙලස සලකා ඇත.මන්ද ෙලෞකික ධ ානවලදී සිදුවනුෙය් විඳීම අත්හැරීමක් ෙනොව විඳීම සියුම්බවටපැමිණවීමක් වන නිසාය.ෙම් අනුව තෘතීය ධ ානෙය්දී සිෙත්ඇත්ෙත් පීතී, සුඛ හා ඒකග්ගතා යනධ ානාංග පමණකි.ෙමහිදී සිෙත් උපරීම විඳීෙම් ස්වභාවෙයහි සියුම් බවක් ගැබ්ෙව්.සිත කැළඹීමටපත්වන කිසිදු චිත්තගති ස්වභාවක් ෙමහි නැත.එබැවින් ෙනොෙසල්වන අඛණ්ඩ චිත්ත පරම්පරාවක්තෘතීය ධ ානෙයහි අන්තර්ගත ෙව්.පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ ානාංග සැලකූවිට ෙමහිද පීතියයන ධ ානාංගය මෙනෝකායික කැළඹිලි ස්වභාවය ළංවන අවස්ථාවක් ෙලස සැලකිය හැකිය.එමනිසා පීතිය අත්හැර දැමීෙමන් මීට වඩා සිත ශාන්තබවට පත්කරගත හැකිය.ඒ අනුව පීතිය අත්හැරදමා ඒ ෙවනුවට උෙප්ක්‍ෂා, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන සිව්ෙවනි ෙලෞකික ධ ානය ලබාගත හැකිය.එහිඋෙප්ක්‍ෂාෙවහි ඇත්ෙත් මධ ස්ථ ෙව්දනාවයි.එනම් මැදහත් ෙව්දනා විඳීමයි.ෙමය සිෙත් ඉතා සියුම්විඳීෙම් අවස්ථාවකි.උෙපක්‍ෂාව සියුම්ය.එෙසේම ඒකග්ගතාව සියුම්ය.ෙම් ෙදක අතර සුඛය තරමකටඕලාරිකය.මන්ද එහිද කැළඹිලි සහගත බවක් විද මාන බැවිනි.ෙම් නිසා සුඛය අත්හැර දැමීෙමන්සිත තව දුරටත් ඉහළ ෙලෞකික සමාධි මට්ටමක් දක්වා උසස් කළහැකිය.එනම් ෙමහිදී සුඛය හැරදාඋෙපක්‍ෂා හා ඒකග්ගතා යන අංග ෙදකින් පමණක් සමන්විත පංචම ධ ාන උපදවාගත හැකිය.ෙම්රූපාවචර ධ ානයන්හි අවසාන ධ ාන අවස්ථාවයි.ෙමහි ධ ාන දක්වා ඇත්ෙත් අභිධර්ම කමයටය.සූතාන්ත කමයට අනුව ෙමහි පංචම ධ ාන අවස්ථාව චතුත්‍ථි ධ ාන අවස්ථාව ෙලසට සලකා ඇත.ෙමහි උෙපක්‍ෂාව මෙනෝකායික ඉහිල්වීමක් ලබාෙදන බැවින් සුඛස්ථානෙයහිලාම සැලකිය යුතුබවෙමහිදී ෙපන්වා දී ඇත.මන්ද විඳීම සියුම්වීම සිතට විශාල සැනසීමක් ෙගන ෙදන්නක් වන නිසාය.ඉහත සඳහන් කළ පරිදි රූපාවචර ධ ාන සිත් පස උපදවා ගත්විටකදී ඊට විපාක වශෙයන් පතිසන්‍ධිභවාංග හා චුති වශෙයන් ලැෙබන සිත විපාක සිත්ෙව්.මින් අදහස්වනුෙය් තමන් උපදවන රූපාවචරධ ානයට සසැෙඳන පරිදි විපාක වශෙයන් ෙම් සිත තුන උරුම වන බවයි.පතිසන්‍ධි සිත ඊළඟ භවයතුළ උපතලබාදීමට සමත්ෙව්.එෙසේම එම භවයතුළ අරමුණුෙනොෙගන සිටින අවස්ථාවන්හි භවාංගසිත උපදියි.එම භවෙය් අවසාන වශෙයන් චුති සිත උපදියි.යම්කිසි ධ ානයක් පරිත්ත වශෙයන්වැඩීම යනු ධ ානය ලැබූ මාතයයි.ෙමහිදී ඒ ධ ානය යළියළිත් උපදවමින් වසඟ ෙනොෙකෙර්.පථමධ ාන සිත පරිත්ත වශෙයන් වැඩූ විටදී ඊට විපාක වශෙයන් බහ්ම පාරිසජ්ජ නම් බහ්ම ෙලෝකෙය්උපදියි.ෙම් ධ ානය මධ ම ෙලස වැඩුෙය් නම් බහ්ම පුෙරෝහිත බහ්ම ෙලෝකෙය් උපදියි. එයමපණීත ෙලස වැඩුෙය් නම් මහා බහ්ම නම් බහ්ම ෙලෝකෙය් උපත ලබයි.ද්විතීය හා තෘතීය ධ ානපරිත්ත ෙලස වැඩුෙය් නම් පරිත්තාභ නම් බඹ ෙලොවද,මධ ම ෙසේ වැඩුෙය් නම් අප්පමාණාභ නම්බඹ ෙලොවද,පණීත ෙලස වැඩුෙය් නම් ආභස්සර නම් බඹ ෙලොවද උපදියි.ෙම් දුතිය ධ ාන භූමිය.චතුත්‍ථි ධ ානය පරිත්ත වශෙයන් වැඩුෙය් නම් පරිත්ත සුභ නම් බඹ ෙලොවද,මධ ම ෙලස වැඩුෙය්නම් අප්පමාණ සුභ නම් බඹ ෙලොවද,පණීත ෙලස වැඩුෙය් නම් සුභකිණ්හ නම් බඹ ෙලොවද උපදියි.ෙම් තතිය ධ ාන භූමිය. පංචම ධ ානය වැඩුෙය් නම් ෙවහප්ඵලෙයහිද,එයම සිත නැති කරන ෙලස
    • වැඩුෙය් නම් අසඤ්ඤසත්තෙයහිද,අනාගාමී මාර්ගඵල ලාභී වූ විට ශුද්ධාවාසයන්හිද උපත ලබයි.ෙම් චතුත්‍ථි ධ ාන භූමිය.ෙම් සියළු තැන්වලදී පටිසන්‍ධි,භවාංග හා චුති යන චිත්තයන් සමාන ෙව්. රූප ආශ්වාදය කාම ආශ්වාදය තරම් රළු හා පිළිකුල් සහගත ෙනොවූවත් එහිද එක්තරා රළුස්වභාවයක් විද මානය.එබැවින් සිෙත් විඳීම සියුම් කිරීමට ෙයොමුවූ ඇතැම් ෙයෝගාවචරෙයෝ රූපආශෙයන් සිතතුළ ඇතිකරගත් කසිණ නිමිත්ත අරමුණුෙකොට උපදවාගත් රූපාවචර ධ ාන සුළුෙහේතු නිසා නැතිව යාමට ඉඩ ඇති බැවින් ඒ ෙකෙරහි කළකිරීමට පත් ෙවති.මන්ද රූප නිමිතිවිවිධ ෙවනස්වීම්වලට සිෙත් ඇතිකරගත් රූප සටහන ෙහේතුවන බව සැලකීෙමනි. ෙම් නිසා රූපඇසුරු ෙකොට උපදවාගත් රූප සටහන වඩාත් සියුම් කිරීෙම් කාර්යයට එළෙඹති.ෙමම රූප සටහනෙකෙර් ඇතිවූ විඳීම සියුම් කිරීෙම් අරමුණ ෙමහිදී මුලිකව සලකා ඇත.එහිදී කසිණ අරමුණ අරමුණුෙකොට සිතතුළ ඇතිකරගත් සටහන හැකිතාක් පුළුල්කරනු ලැෙබ්. ෙම් සඳහා ආකාස කසිණය හැරෙසසු නව කසිණ අතරින් එක් කසිණයක් භාවිතා කළහැකිය.කසිණය තමන්ට හැකි තරම් පුළුල්පෙද්ශයක් පුරා පතුරුවා හරිනු ලබයි.අනතුරුව සිත පුරා කසිණ නිමිත්ත පැතිරී යයි.ඉන් අනතුරුවඒ පැතිරී ගිය කසිණ අරමුණ ෙමෙනහි ෙනොකර අත්හැර දමනු ලබයි.ෙමය ෙමෙනහි ෙනොකරනවිටඑහි ආකාශ මාතය පැනෙවයි.සැබවින්ම ෙමහිදී ආකාස මාතෙයන් අරමුණු වන්ෙන් හිස්බව ෙලසටසලකා ගත හැකිය.මුල්වරට රූප අරමුණ කිරීම නතරවී සිෙත් ස්වභාවය අරමුණු වන්ෙන් ෙමහිදීය.ෙමහිදී අනන්තවූ ආකාසය ෙහෝ ආකාස යැයි කසිණය අත්හළ විට මනසට දැනන හිස්බව අරමුණුෙකෙර්.එහිදී තව දුරටත් නීවරණ සංසිඳී ආකසානඤ්චායතනය උපදියි.ෙමය පළමුවන අරූපාවචරධ ාන චිත්තයයි.අරූප ධ ානෙයහි ඇති සුවිෙශේෂී ලක්ෂණය නම් මුල්වරට බාහිර නිමිති අත්හැරදාසිය විඤ්ඤාණයම අරමුණු කිරීමට ෙයෝගාවචරයාෙග් සිත නැඹුරුවීමයි.ආකාසනඤ්චායතන සිතමනාව හුරු පුරුදු කරගත් පසුව සිත තවත් ඉහළ මට්ටමට ගැනීම පිණිස වෑයම්කළ යුතුය.එහිදී සිතතුළ ඇති අරමුණු විඳීෙම් ස්වභාවය තවත් සියුම් කළහැකිය. ආකාසනඤ්චායතන සිත ෙවනස්වීෙම්ලක්ෂණ උරුමකර ඇති බව සලකා ඊළඟ අරූපාවචර ධ ානය ඉපිදවීම පිණිස නැඹුරුෙව්.සිත තුළඇති විඳීෙම් ශක්තිය තවදුරටත් සියුම් කිරීම පිණිස උපදවූ ආකාසනඤ්චායතනය අනන්තය ෙතක්මපතුරුවා හැරිය හැකිය.එහිදී විඤ්ඤාණං ෙහෝ අනන්තං විඤ්ඤාණං ෙහෝ ෙලස ෙමෙනහිකර සිතටඅරමුණුවන විඤ්ඤාණ නිමිත්ත සියුම් කළයුතුය.ෙමහිදී තමාෙග් මනෙසේ ගතිලක්ෂණ ඒ මනසින්මඅරමුණු ෙකෙර්.සැබවින්ම ෙමහිදී සිදුකරනුෙය් මානසික ලක්ෂණ සියුම් කිරීමයි.ෙම් අයුරින් මනසසියුම් කිරීෙම්දී යම් අවස්ථාවකදී විඤ්ඤාණඤ්චායතන ෙදවන අරූපාවචර ධ ාන සිත උපදියි.තමාතුළ ඇති අති සියුම් මෙනෝ විඤ්ඤාණ ධාතුව ෙමහිදී භාවනානුෙයෝගියාට අරමුණු ෙව්.එෙසේම විඳීමසියුම් ෙව්.මනස වඩ වඩාත් සියුම් හා සැහැල්ලුවට පත්ෙව්. විඤ්ඤාණඤ්චායතනය මනාව පුරුදුවූවිට ඊට වඩා මානසික සියුම් බවකට මනස පත්කළහැකි යැයි භාවනානුෙයෝගියා වටහාගනියි.එමසියුම්බව ලබාගැනීම පිණිස තවදුරටත් භාවනා කළයුතුය.විඤ්ඤාණඤ්චායතනය උපදවාගැනීෙම්දීඅභාවයට ගිය ආකාසනඤ්චායතන ධ ාන සිත පිළිබඳ අවධානය ෙයොමුකිරීෙමන් තවදුරටත් මනසසියුම් බවට පත්කළහැකිය.එම අභාව මාතය අරමුණුෙකොට කිසිවක් නැත යන අදහස ෙගන නත්‍ථිකිඤ්චි යනුෙවන් භාවනා කළයුතුෙව්.ෙමහි ආකිඤ්චඤ්ඤ ශබ්දෙයන් යමක අභාව මාතය සලකාතිෙබ්.ෙම් දක්වා සිතට අරමුණු කෙල් සිෙත් විඳීෙම් හැකියාවයි.පළමුවරට සිත විඳීම් ලක්ෂණෙයන්ඉවතට ෙගන තිෙබ්.විඳීම් ලක්ෂණෙයන් ඉවතට ගත්සිතට අරමුණු වශෙයන් ලබාදී ඇත්ෙත් විඳීමටඅරමුණු කරගන්නා ලද මනෙසේ බුද්ධිමය පැතිකඩකි.නත්‍ථි කිඤ්චි ෙහවත් කිසිවක් නැතැයි භාවනාකිරීෙම්දී විඤ්ඤාණෙයහි පවතින බුද්ධිමය ලක්ෂණ විචාරපූර්වකව දැකගැනීමට හැකියාව ලැෙබ්.ෙම් භාවනාව මනාව පුරුදුකිරීෙමන් යම්විෙටක ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ෙතවන අරූපාවචර ධ ානයඋපදියි.ෙමහිදී විචාරපූර්වකවීෙම්දී නැතැයි කියා දැනගනු ලබන්ෙන් දැෙනන ලක්ෂණ ඇති බැවින්බව වටහාගනියි.ෙම් අනුව නත්‍ථි කිඤ්චි ෙහවත් කිසිවක් නැතැයි භාවනා කර උපදවාගත් ෙතවනඅරූපාවචර ධ ානයවූ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය වුවද අවසාන පියවර ෙනොවන බව අවෙබෝධෙව්.ඉන්පසුව කිසිවක් නැතැයි ෙමන්ම කිසිවක් නැතැයි දැනගන්නා සිතද පවතින බැවින් ඇත්ෙත්ද නැතනැත්ෙත්ද නැත යයි ඒකාන්තව කිව ෙනොහැකි නිෂ්ඨාවක් කරා මනස පමුණුවයි.ඕලාරික අයුරින්සංඥාව නැතිවුවද සූක්‍ෂම වශෙයන් සංඥාව පවතින බැවින් එම සූක්‍ෂම සංඥාව අරමුණුකරගනිමින්
    • අන්තෙමතං පණීතෙමතං යැයි භාවනා කර්මස්ථාන වශෙයන් සලකා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය තවත්සියුම් කිරීමට ෙපළෙඹයි.ඇති නැතිබව දැනගන්ෙන් සියුම් සංඥාවක් පවතින බැවින් යැයි අරමුණටනඟා ඒ සංඥාෙවහි සියුම් මාතය අරමුණුකරත්ම ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය නමැති සිව්වනඅරූපාවචර ධ ානය උපදියි.ෙමය නම් අවසාන ෙලෞකික ධ ානයයි.අෂ්ට සමාප්තිය උපදවීම ෙලසසාමාන ව වහාරෙය් දැක්ෙවනුෙය් ෙම් අවසාන ෙමන්ම අරූපාවචාර සිව්වන ධ ානය ඉපිදවීමයි.අරූපාවාචර ධ ාන විපාක වශෙයන් උරුමවන පතිසන්‍ධි, භවාංග හා චුති සිත් වශෙයන් සමාන ෙව්.පළමු අරූපාවචර ධ ානයවූ ආකාසනඤ්චායතන සිතට විපාක වශෙයන් කල්ප විසි දහසකට ආයුඇති ආකාසනඤ්චායතන නම් අරූපී බහ්ම ෙලෝකෙය් උපදියි.ෙමෙලස ෙදවන අරූපාවචර ධ ානයවූ විඤ්ඤාණඤ්චායතන සිතට විපාක ෙලස කල්ප සතළිස් දහසකට ආයු ඇති ආකාසනඤ්චායතනනම් අරූප බහ්ම ෙලෝකෙය් උපදියි.ෙමෙසේම ෙතවන අරූපාවචර ධ ානයවූ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසිතට විපාක වශෙයන් කල්ප සැට දහසකට ආයු ඇති ආකිඤ්චඤ්ඤායතන අරූපී බහ්ම ෙලෝකෙය්උපදියි.ෙම් අයුරින්ම සිව්වන අරූපාවචර ධ ානයවූ ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය සිතට විපාකෙලස කල්ප සූවාසූ දහසකට ආයු ඇති ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන නම් අරූප බහ්ම ෙලෝකෙය්උපදියි.අරූපී බහ්ම ෙලෝක වනාහී හුෙදක් සිතට පමණක් අරමුණු වශෙයන් දැනගත හැකි ඒවාෙව්.ඒවා පිහිටි තල ෙහෝ පිහිටි ස්ථාන ආදිය ෙභෞතික ෙහෝ රූපී මිණුම් දඬුමඟින් දැනගත ෙනොහැකිය.අරූපී බහ්ම ෙලෝක මානසික මට්ටම් නිෙයෝජනය කරනබව සැලකිය හැකිය.එබැවින් එම බහ්මෙලෝක පිහිටි ස්ථාන ෙභෞතිකව ෙහෝ රූපී අයුරින් ෙසොයා බලනවාට වඩා අදාළ කමෙව්ද නිසිෙලසපිළිපැදීම මඟින් තහවුරුකරගැනීමට වෑයම් කිරීම ෙයෝග බව ෙපෙන්.එෙසේම රූපී බහ්ම ෙලෝක හාඒවාෙය් ආයු පමාණය සාමාන කාමාවචර ෙලෝකයන්ට වඩා ඉතා අධිකබව පැහැදිලිව ෙපනී යයි.ඊට ෙහේතුව කාමාවචර ෙලෝකයන්හි අරමුණු කරගනුෙය් ඕලාරික ෙභෞතික පදාර්ථ වන අතර ඒවාඉතා ක්‍ෂණිකව ෙවනස්වීමට ලක්ෙව්.සෙදව් ෙලෝකද අයත්වනුෙය් කාමාවචර ෙලෝකවලටය.ඒවාවල වුවද ඇත්ෙත් ඉතා සූක්‍ෂම වශෙයන් ඇති ෙභෞතික පදාර්ථය.ෙභෞතික පදාර්ථවල මූලික තැනුම්ඒකක ෙලස බුදුදහෙම් සඳහන්වන ශුද්ධ අෂ්ටක ෙමන්ම සතර මහා භූත රූප හැඩය අති සියුම්ය.ඒනිසා ඒවා විවිධ මට්ටම්වලින් දක්නට ලැෙබ්.කාමෙලෝකවල විද මාන ෙභෞතික පදාර්ථවල හැඩයරළු බැවින් ඒවා පහසුෙවන් මිනිස් ඉන්‍දියන්ට ෙගෝචර ෙව්.ෙම් නිසා ඉන්‍දියාරම්මණ ෙලස ෙභෞතිකපදාර්ථ ඇසුෙරන් වින්දනයක් ලැබීමට මිනිසුන් ෙයොමුවී සිටිනබව ෙපනී යයි. කාමභවයට අයත්වුවද සෙද්ව ෙලෝකයන්හි ෙභෞතික පදාර්ථවල සැකැස්ම මිනිස් ෙලොවවිද මාන ස්වරූපයට වඩා සියුම්ය.ෙම් ෙහේතුව නිසා එබඳු සියුම් සැකැස්මක් ඇති ෙභෞතික පදාර්ථසාමාන මිනිස් ඉන්‍දියන්ට ෙගෝචර ෙනොෙව්.නමුදු සෙද්ව ෙලෝකවාසී සත්‍වයන්හට ෙමබඳු සියුම්ෙභෞතකික පදාර්ථවලින් සමන්විතෙද් ඔවුන්ෙග් අති සියුම් ඉන්‍දියන්ට අරමුණුකරගත හැකිය.මීටත්වඩා රූපාවචාර මට්ටෙම්දී අරමුණුකළ හැකි ස්වරූපය සියුම්ය.රූපාවචර තලෙය්දී ෙභෞතික පදාර්ථෙවනුවට ඒ ෙභෞතික පදාර්ථ ඇසුරුෙකොට සිතින් නිර්මිත රූපී පදාර්ථ ඉන්‍දියන්ට අරමුණුෙව්.ෙමහිදීමෙනෝඉන්‍දියට පමුථස්ථානය හිමිෙව්.රූපී ෙලෝකවාසී සත්‍වයින් බහ්මයින්ය.බහ්මයින්ෙග් පැවැත්මසඳහා අවශ පත ඉතා සියුම්ය.ෙමය ෙභෞතික පදාර්ථමය ස්වරූපය ඉක්මවා ඇත.එනම් මානසිකඅවශ තාවයන් පමණක් සම්පූර්ණවීම බහ්ම කායික සත්‍වයන්ට පැවැත්ම සඳහා පමාණවත්ය.තමාෙමන්ම ෙසසු බහ්මයින්ට ෛමතිය වඩා ඒ ෛමතිය ආහාර ෙකොට පැවැත්ම සකසාගත හැකි තරම්මෙනෝඉන්‍දිය ෙමහි පධානය.රූපී යැයි හැඳින්වුවද ෙමහි කිසිදු ෙභෞතික ස්වරූපයක් නැතිබැවින් එහික්‍ෂණික ෙවනස්වීම අවිද මානය.ෙවනස්වීම පැෙණන නමුදු ඒ ෙවනස්වීම සඳහා ඉතා දිගුකාලයක්වැයෙව්.ෙම් ෙහේතුව නිසා බහ්ම කායික සත්‍වයන්ට ෙබොෙහෝ ආයුෂ ඇත.මීට සාෙප්ක්‍ෂකව මිනිස් හාෙද්ව සත්‍වයින්ට නිතරම සිය පැවැත්ම සඳහා ෙභෞතික පදාර්ථ මත යැපීමට සිදුවන බැවින් ෙවනස්වීම ෙව්ගවත්ය.ෙභෞතික පදාර්ථවල සැකැස්ව මනුෂ ෙලොවට වඩා සියුම් වන බැවින් සෙද්වෙලෝකවල ෙවනස්වීෙම් කියාවලිය මනුෂ ෙලෝකයට සාෙප්ක්‍ෂකව අඩුය.බහ්ම ෙලෝකවලදී අනුපිළිෙවලඅනුව වඩ වඩා ඉහළ තලවල ෙවනස්වීම පහළ තලවලට වඩා අඩුය.මන්ද මානසික පැවැත්ෙම් වුවදසියුම්බව පහළ තලවලට වඩා ඉහල තලවල වැඩි බැවිනි.මානසික පැවැත්ම පිළිබඳ කමික ගැඹුරුවූචිත්ත අභ ාසයක් ෙලෞකික ධ ාන සමාප්පත්ති ඉපිදවීෙම්දී අත්පත්ෙව්.මන්ද කාම සංඥා විඳීෙමන්
    • රළුව ඇති ඉන්‍දීය සංජානන ඊට වඩා ඉහළ තලයකට ෙයොමුකරවීමට මූලික අත්තිවාරම දැෙමනුෙය්ෙලෞකික ධ ාන හරහා වන බැවිනි.පථම ධ ානෙය් සිට අනුකමෙයන් අෂ්ටසමාපත්ති දක්වා විඳීමසියුම් කිරීෙමන් සංඥාව පිළිබඳ භාවනානුෙයෝගියාට ෙහොඳ අවෙබෝධයක් ලැෙබ්.රූපාවචර ධ ානවල සිට මිස අරූපාවචර ධ ාන උපදවා එය විදර්ශනාවට නැඟීමට අති සූක්‍ෂම පඥාවක් ඇත්ෙතකුටමිස ෙවනත් කිසිෙවකුට හැකියාවක් නැතිබව දැක්ෙව්.ෙබොෙහෝවිට ෙබෝධිසත්‍වයන්වහන්ෙසේලාහටචතුරාය සත ාවෙබෝධය ලබාගත හැකිවනුෙය් අෂ්ටසමාපත්ති උපදවා එය විදර්ශනාවට නැඟීමටදක්වන දක්‍ෂතාව මතබව පැවෙසේ.මන්ද අරූපාවචර ධ ානවලදී සංඥාව පවතිනුෙය් ඉතා දුබල ෙලසබැවින් එය යම්කිසි කාර්යයක් සිදුකිරීම සඳහා පමාණවත් අයුරින් ෙමෙහයවාගැනීෙම් අසීරුතාවක්ඇතිවීම ස්වභාවිකය.ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙලෞකික ධ ාන පාදක කරෙගන පසුව විදර්ශනා භාවනාවටඑළෙඹන පුද්ගලයින් විසින් රූපාවචර ධ ාන මට්ටම්වලදී එය විදර්ශනාවට නැඟීමට යුහුසුළු වනබවක් ෙපෙනන්නට තිෙබ්.විෙශේෂෙයන්ම අභිධර්මකමයට නම් පංචම ධ ානෙය්දී සූතාන්ත කමයටනම් රූපාවචර සිව්වන ධ ාන මට්ටෙම්දී ෙබොෙහෝවිට විදර්ශනාවට නැඟීම සිදුකරනු දැකිය හැකිය.මන්ද යත් එම ධ ාන මට්ටෙම්දී ධ ානාංග ෙලස උෙපක්‍ෂාව හා එකග්ගතා ඇති බැවින් පහසුෙවන්සිෙත් සමාධිය රැකෙගන පඥාව උපදවාගත හැකි බැවිනි. 4.9.අතීන්දීය සංජානනය හා අභිඤ්ඤා මානව ෙමොළය හා සිරුර පුරා දිෙවන ස්නායු පද්ධතිය ෙතොරතුරු සන්නිෙව්දන සම්ෙපේෂණකාර්යය මනාව ඉටුකරනු ලබයි.ඉන්‍දියන් මඟින් ෙභෞතික පදාර්ථ අරමුණු කරගැනීෙම්දී හටගන්නාස්නායු ආෙව්ග මඟින් ෙතොරතුරු සන්නිෙව්දනයෙව්.ෙමොළය හා සිරුර පුරා දිෙවන ස්නායු පද්ධතියෙම් ෙතොරතුරු සන්නිෙව්දන සම්ෙපේෂණ කාර්යෙය්දී වැදගත් ෙමෙහවරක් ඉටුකරයි.මානව ෙමොළයහා ස්නායු පද්ධතිය ෙතොරතුරු හුවමාරුෙව්දී විද ත් පරිපථයක ස්වරූපයක් උසුලනු ලබයි.ෙම්නිසාඑක් ස්ථානයක ඇති ෙතොරතුරක් ෙවනත් ස්ථානයකට ගමන්ගැනීමට ඉතාම ෙකටි කාලපරාසයක්තුළ හැකියාව ඇත.ෙම් ෙතොරතුරු සන්නිෙව්දන සෙම්පේෂණය කාර්යය සංඥා බවට පරිවර්තනය වීස්නායු පද්ධතිය දිෙග් ගමන්ගන්නා ඉන්‍දිය සංෙව්දන නිසා සිදුෙව්.ෙම් අනුව ෙතොරතුරු සම්ෙපේෂණකාර්යය සිදුවනුෙය් විද ත් සංඥා ස්නායු රැහැන් දිෙග් ගමන්ගැනීෙමනි.විද ත් පරිපථයක් තුළින්යම්කිසි විද ත් ධාරාවක් සම්ෙපේෂණය වන ස්වරූපයකින් ෙම් කියාව සිදුවන බව සැලකිය යුතුය.ඒවිද ත් ධාරාව ගමන්කරන්නාක් ෙමන් ධන අග හා සෘන අග ඇතිව ෙම් ස්නායු සංෙව්ද ගමන්කිරීමසිදුෙව්.එෙලස ඉන්‍දිය සංජානන සම්ෙපේෂණය සිදුවීමට නම් ෙභෞතික පදාර්ථ සෘජුවම ඉන්‍දියන්වලටඅරමුණු වියයුතුය.නිදසුනක් වශෙයන් ඇසට රූපය ෙපනීම් වශෙයන් අරමුණුවීමට නම් ඇෙසේ සිටනියමිත දුරපමාණයකින් පතිබිම්බය පිහිටිය යුතුය.ඊට වඩා වැඩි දුරකින් පිහිටි ෙහෝ ආවරණයකින්මුවාවී පිහිටි පතිබිම්බයක් පියවි ඇසට අරමුණු කරගත ෙනොහැකිය.එවිට දෘෂ සංජානන සම්පූර්ණවීමට අවශ සාධක ෙනොමැතිවීම නිසා ඉන්‍දිය අරමුණු නිසි ෙලස ලබාගත ෙනොහැකිය.ගුවන්විදුලියන්තයක් සුසර කිරීෙමන් ඉතා දූර ඈත සිට විකාශය ෙකෙරන ශබ්දය පවා මැනවින් ගහණය කළහැකිවාක් ෙමන් මිනිස් ස්නායු පද්ධතිය හා ඉන්‍දියන්ද පගුණ කිරීෙමන් සුසර කරගත හැකිය.එෙසේසුසර කිරීම මඟින් සාමාන පියවි මානව ඉන්‍දියන්ට අරමුණුකර ගත ෙනොහැකි අරමුණු පවා ඉතාමපහසුෙවන් ගහණය කරගත හැකිය.ස්නායු පද්ධතියට සෘජුව සම්බන්ධ ෙනොවන විවිධවූ සංඥා වුවදසන්නිෙව්දනය කරගැනීෙම් හැකියාව මානව ෙමොළයට ස්වභාවිකව ලැබී තිෙබ්.ඇතැම්විට ෙමබඳුහැකියා පුහුණු කිරීම තුළින් වඩාත් වැඩි වර්ධනයකට ලක්කළ හැකිය.එෙසේම සාමාන ෙයන් එක්ස්ථානයක සිට සිය සමීපතමෙයකුෙග් මනසින් නිකුත්වන සිතිවිලි තරංග ඊට ෙබොෙහෝ ඈත දුරකටවිහිද ෙගොස් තවත් අෙයකුට සන්නිෙව්දනයවීෙම් අවස්ථා පිළිබඳ වාර්තා ෙම් පිළිබඳ සිදුකළ සායනපර්ෙය්ෂණතුළ විද මානය.ෙම් ෙබොෙහෝවිට දැෙනන හැෙඟන සිද්ධිවලින් සමන්විතය.නිශ්චිතබවඅඩුය.මනස පුරුදු පුහුණු කිරීම මඟින් මීට වඩා නිශ්චිත අයුරින් සිතිවිලි අෙයකුෙගන් තවත් අෙයකුෙවත සාර්ථකව සන්නිෙව්දනය කළහැකිය.එෙසේම ඊට සමාන විවිධ අසාමාන කියාකාරකම් තවෙබොෙහෝමයක් සිදුකළ හැකිය.සිත දියුණුකළ අය විසින් සිදුකරන විවිධ සෘද්ධිවිධ පාතිහාර්ය කියා
    • හා අභිඤ්ඤා නිසා ලැබිය හැකි මෙනෝමය ශක්තීන් මානසික හැකියාව පුහුණු කිරීම මඟින් ලැබියහැකිය.ෙම් ධ ාන අභිඤ්ඤා පිළිබඳව බුදුසමයට ෙබොෙහෝ ඈත කාලවකවානුවල පවා අවධානයටලක්ව පැවතිනි.පසුකලකදී බුදුහිමියන් විසින් විධිමත් පිළිෙවලක් ඇතිව ෙමබඳු අභිඤ්ඤා ලැබීමටඅවශ සුදුසුකම් සම්පූර්ණ කරන ආකාරය පහදා දී තිෙබ්. අභිඤ්ඤා යනු සිෙත් පවතින අතීන්‍දිය හැකියාවක් ෙලස සැලෙක්. ෙම් අභිඤ්ඤා සෘද්ධිවිධිවලට අයත්ය.එෙසේම අභිඤ්ඤා පහක් ඇති ෙහයින් ඒවා පංචාභිඤ්ඤා ෙලස හැඳින්ෙව්.ඒවා නම්ඉද්ධිවිධ,දිබ්බෙසොත,පරචිත්තවිජානන,පුබ්ෙබනිවාසානුස්සති හා දිබ්බචක්ඛු යන අභිඤ්ඤා පහයි.අභිඤ්ඤා ලැබීමට කැමති ෙයෝගාවචරයින් විසින් භූත කසිණ සතෙරහිද, වර්ණ කසිණ සතෙරහිදයන අට කසිණෙයහි ෙවන් ෙවන්ව අෂ්ට සමාප්තිය ලබාගත යුතුය.භූත කසිණ නම් පඨවි,ආෙපෝ,ෙත්ෙජෝ හා වාෙයෝ කසිණ සතරයි.වර්ණ කසිණ නම් නීල,පීත,ෙලෝහිත හා ඕදාත යන සිව්වර්ණයි.ෙමහි සඳහන් අෂ්ට සමාපත්ති යනු පථම ධ ානෙය් පටන් ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය දක්වාඇති ධ ාන සමාපත්තියි.එෙසේ උපදවා විවිධ අයුරින් එම ධ ාන සමාපත්තිවලට ක්ෂණිකව සමවැදමනාව පගුණ කළයුතුය.කසිණාෙලෝම,කසිණ පටිෙලෝම,කසිණානුෙලොමපටිෙලොම,ඣනානුෙලෝමඣාන පටිෙලොම, ඣනානුෙලොමපටිෙලොම, ඣානුක්කන්තික, ආරම්මණසඞ්කන්තික,අඞ්ගාරම්මණසඞ්කන්තික, අඞ්ගවවත්‍ථාපන, ආරම්මණවවත්‍ථාපන යන කමෙව්ද ෙමෙලස ධ ාන සමාපත්තිවලටසමැවැදී පුරුදු පුහුණු වියයුතු ආකාර ෙව්.ෙමහි කසිණාෙලෝම නම් මුල සිට අග දක්වා කසිණ අනුපිළිෙවලින් ධ ානවලට සමවැදීමය.පළමුෙවන් පඨවි කසිණයට සමවැදුනි නම් ෙදවනුව ආෙපෝකසිණයටද ෙතවනුව ෙතෙජො කසිණයටද අනුපිළිෙවල අනුව සමවැදීම මීට අයත්ය.ෙමෙසේ අෂ්ටසමාපත්තිවලම පගුණ කළයුතුය.කසිණපටිෙලෝම නම් අග සිට මුල දක්වා ධ ානවලට සමවැදීමයි.පළමුෙවන් ඕදාත කසිණට සමවැදුනි නම් ෙදවනුව ෙලොහිත කසිණෙයහි ෙතවනුව පීත කසිණෙය්ආදී වශෙයනි.ෙමෙසේ අෂ්ට සමාපත්තිවලට සමවදිනු ලැෙබ්.කසිණානුෙලොම පටිෙලොම නම් ෙමෙසේමුල සිට අග දක්වාද අග සිට මුල දක්වාද ධ ානවලට සමවැදීමයි.ඣනානුෙලෝම නම් ධ ාන අනුපිළිෙවලින් සමවැදීමයි.පළමුෙවන් පථම ධ ානයට සමවැද අනතුරුව දුතිය ධ ානයටද පසුව ඉන්නැඟිට තෘතිය ධ ානයටද ආදී ෙලස ෙනවසඤ්ඤානසඤ්ඤායතනය දක්වා සමවැදිය යුතුය.ධ ානපටිෙලෝම නම් ෙනවසඤ්ඤායතනෙයහි සිට පථම ධ ානය දක්වා සමවැදීමයි.ධ ානානුෙලෝම පටිෙලෝම නම් ෙමෙලස මුල සිට අග දක්වාද අග සිට මුල දක්වාද සමවැදීම ෙව්.ඣානුක්කන්තික නම්ධ ාන එකක් හැර එකකට සමවැදීමය.පඨවි ධ ානෙය් පථම ධ ානයට සමවැද පසුව එහි තෘතීයධ ානයට සමවදියි.පසුව එය හැර ආකාසනඤ්චායතනයටද එයින් පසු ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයටදසමවදියි.ආෙපෝ කසිණ ආදී ෙසසු කසිණ ධ ානවලට සමවැදීමද ෙමපරිදිය.කසිණුක්කන්තික නම්කසිණ එකක් හැර එකකට සමවැදීමෙව්.පඨවි කසිණෙය් පථම ධ ානයට සමවැද පසුව ෙතෙජෝකසිණෙය්ද පසුව නීලකසිණෙය්ද පසුව ෙලෝහිත කසිණෙයහිද පථම ධ ානයට සමවැදිය යුතුය.අඞ්ගසඞ්කන්තික නම් ආරම්මණ පිළිෙවලින් සමැදීමයි.පඨවි කසිණෙය් පථම ධ ානයට සමවැදඅෙපෝ කසිණ ආදිෙය්ද පථම ධ ානයටම සමවැදිය යුතුෙව්.අඞ්ගාරම්මණ සඞ්කන්තික නම් අංග හාඅරමුණු යන ෙදකටම එකක් හැර එකක් වශෙයන් සමවැදීමයි.පථවි කසිණෙය් පථම ධ ානයටසමවැද පසුව ආෙපොකසිණෙය් දුතිය ධ ානයටද ෙතෙජො කසිණෙය් තෘතීය ධ ානයටද සමවැදීමයි.අඞ්ගවවත්‍ථාපන නම් පථම ධ ානාංග පසක් ඇත. ආදී ෙලස එක් එක් ධ ාන උපදවා එහි ධ ානාංගව වස්ථා කිරීමයි.ආරම්මණවවත්‍ථාපන නම් ෙම් පඨවි කසිණයයි.ෙම් ආෙපෝ කසිණයයි යනාදී ෙසේආරම්මණ මාත ව වස්ථා කිරීමයි.අෂ්ට සමාප්ති උපදවා ෙම් අයුරින් එම සමාපත්ති ෙහොඳින් වසඟකර ෙනොෙගන කිසිකෙලක අභිඤ්ඤා උපදවාගැනීම පිණිස සිත සකස්කරගත ෙනොහැකිය.පංචවිධඅභිඤ්ඤාවල මුල්ම අභිඤ්ඤාව සෘද්ධියි.සෘද්ධි නම් දහයකි.එනම් අධිට්ඨාන,විකුබ්බන,මෙනෝමය,ඤාණවිප්ඵාර,සමාධිවිප්ඵාර,අරිය,කම්මවිපාකජ,පුණ වත්,විජ්ජාමය හා පෙයෝගපච්චය යනුෙවනි. මින් අදිට්ඨාන සෘද්ධි යනු අධිෂ්ඨාන වශෙයන් නිපදවන සෘද්ධියයි.තමාෙග් ස්වරූපය ගත්කීපෙදෙනකු ෙව්වායැයි අදිෂ්ඨානකිරීෙමන් එය ඉටුවීම නිදසුන් වශෙයන් දැක්වියහැකිය.විකුබ්බනසෘද්ධි යනු පකෘති සිරුර ෙවනුවට ෙවනත් ස්වරූපයකින් ෙපනී සිටීමයි.මෙනෝමය සෘද්ධි යනු තම
    • සිරුර තුළ තවත් මෙනෝමය සිරුරු නිපදවීමයි.ඤාණවිප්ඵාර සෘද්ධි යනු අර්හත්වයට ෙහේතු සම්පත්ඇතිවිට මරණින් ගැලවීමයි.සමාධිවිප්ඵාර සෘද්ධි චිත්ත සමාධිය නිසා වන සෘද්ධියයි.ආර්ය සෘද්ධියනම් සිය සිත තමන්ට වසඟ කිරීම් වශෙයන් පවත්නා සෘද්ධියයි.කම්මවිපාජ සෘද්ධි නම් භව උපතටඅනුව කර්මවිපාක වශෙයන් ලැෙබන විෙශේෂ හැකියාවන්ය.පුණ සෘද්ධි නම් ෙබොෙහෝ පින්ඇති අයහට ඇතිවන විවිධ ෙහේතුසම්පත්තියයි.විද ාමය සෘද්ධි නම් තාක්ෂණ දැනුම භාවිතාෙකොට ඇතිකරගත් විෙශේෂ හැකියාවන්ය.පෙයෝග පත සෘද්ධි නම් තමාෙග් උපකමික ශක්තිය භාවිතාෙකොට ඇතිකරගත් විෙශේෂ කුසලතායි.අධිෂ්ඨාන,විකුබ්බන හා මෙනෝමය යන සෘද්ධිබල තුන ඉහත දක්වනලදසෘද්ධි 10 අතරින් පංචාභිඤ්ඤාවට අයත්ය.තවද සෘද්ධිය පිළිබඳ භූමි සතරක්ද,පාද සතරක්ද,පදඅටක්ද මුල් දහසයක්ද ඇත.භූමි සතරවනුෙය් පථම ධ ාන,දුතිය ධ ානථ තතිය ධ ාන හා චතුත්‍ථිධ ාන යයි.මින් මුල්ධ ාන තුන සම්භාරභූමි ෙලසද අවසන් ධ ානය පකෘතිභූමි ෙලසද හැඳින්ෙව්.පාද සතර වනුෙය් ඡන්‍දිද්ධිපාද,විරියිද්ධිපාද,චිත්තිද්ධිපාද,වීමංසිද්ධිපාද යන්නයි.පද අට නම් ඡන්‍ද,සමාධි, වීරිය, සමාධි, චිත්ත සමාධි වීමාංසා සමාධි යන්නයි.සෘද්ධිය උපදවා ගැනීමට ඉහත දක්වනලද සියළු කුසලතා මනාව පගුණකර තිබිය යුතුෙව්.තමා විසින් උපදවාගත්අභිඥා පාදක ධ ානයටසමවැදී ඉන් නැඟීසිට තමාට අවශ ෙද් ෙමෙනහිකර පරිකර්ම කළ යුතුය. එෙසේ ෙකොට යළි අභිඥාපාදක ධ ානයට සමවැදී ඉන් නැඟී අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය.එෙසේ කරත්ම අධිෂ්ඨානය පරිදි සිදු වනබව දක්වා ඇත.ෙමෙසේ උපදවන ලද විවිධ නිර්මිත ෙද් සැබෑවක් ෙනොවන බැවින් ඒවාට ඇති ආයුෂඉතා සීමිතය.ෙබොෙහෝවිට අධිෂ්ඨාන කාලසීමාවතුළ පමණක් පැවතී ඒවා අතුරුදහන්වී යයි.චිත්තශක්තිය ඔස්ෙසේ පරමාණු ෙහෝ ශුද්ධ අෂ්ටක ඒකරාශිෙකොට කිසියම් ෙභෞතික දව යක් සකස්කිරීමෙමහිදී සිදුකර ඇත.චිත්ත ශක්තිය මඟින් බාහිර ෙලෝකෙය් ෙභෞතික දව යන් රිසි පරිදි හැසිරවියහැකිබව මින් පැහැදිලිෙව්.නමුදු ෙමහිදී සිහිතබාගත යුත්තක් නම් ෙමෙලොව කිසිදු ෙභෞතිකදව යක්අමුතුෙවන් නිර්මාණය කළ ෙනොහැකි බවයි.සැබවින්ම ෙමහිදී සිදුකරනුෙය් ෙපර ෙනොතිබූ යමක්නිර්මාණය කිරීමක් ෙනොව ෙලොව අදෘෂ මානව තිබූ යම් සූක්‍ෂම ෙභෞතික අණුක පදාර්ථ පඥප්තියටඅනුකූලව ෙවනස් කිරීමක් හා එය දෘෂ මාන කිරීමක් පමණි.ශුදුධ අෂ්ටක ෙම් ෙලොව සෑම තැනකමඇත.හිරු එළිෙය් ෙමන්ම වායුෙව්ද ශුද්ධ අෂ්ටක පවතී.නමුත් ඒවා පියවි මනුෂ ෙදෙනතට ෙයොමුෙනොෙව්.ෙලෝකය සියළු ෙභෞතික දව යන්හි මූලික තැනුම් ඒකකය නම් ෙම් ශූද්ධ අෂ්ටකයි.පදාර්ථතැනී ඇත්ෙත් ෙම් ශුද්ධ අෂ්ට විවිධ අනුපාත අනුව සංෙයෝගවීෙමනි.ෙම් ෙලෝකෙය් විවිධ විචිතවත්බව සකස්වී ඇත්ෙත් ෙම් ශුද්ධ අෂ්ටක සංෙයෝගවී ඇති අනුපාතය විවිධ අගයන් හා පරාසයන් ගනුලබන බැවිනි.ඒ හැර ෙලොව ෙනොතිබූ යමක් අළුතින් මැවිය ෙනොහැකිය.ෙමෙලොව කිසිදු මවන්ෙනකුෙහෝ මවනු ලැබීමක් ෙහෝ නැත.සෘද්ධි පාතිහාර්ෙය්දී සිදුකරනුෙය් යමක් තව ෙදයක් බවට ෙවනස්කිරීමකි.ෙම් ෙවනස්කිරීම පවා පවතිනුෙය් එම සෘද්ධිය අධිෂ්ඨාන කළ කාලසීමාව තුළ පමණි. දිබ්බෙසෝත ඥානය නම් පංචාභිඤ්ඤාවට අයත් තව එක් අභිඤ්ඤාවකි.දිබ්බ ෙසෝතය දාෂසංජානන ශක්තිය දියුණු කිරීෙමන් ෙගොඩනඟා ගතහැකි ඉතා සූක්‍ෂම අතීන්‍දිය සංජානන හැකියාවක්ෙලස සැලෙක්. ෙද්ව ෙයෝනිෙය් උපන් සත්වයන් තුළ ශවණ හැකියාව උපරිම ෙලස පවතී.එයසාමාන අෙයකුෙග් ශවණ හැකියාවට වඩා ඉතා සියුම්ය. සාමාන පරිසරය තුළ ශබ්ද තරංග විවිධතරංග ආයාම වලින් හා පරාස වලින් පවතියි. එය සාමාන ෙකෙනකුට සිය ස්වභාවික ඉන්‍දියන්මඟින් උකහා ගැනීමට අසීරුය. මන්ද ඉන්‍දියන්හි විවිධ සීමා පවතින බැවිනි. නිදසුනක් ෙලස බිත්තිපාකාර ආදිෙයන් ආවරණය වී ඇති ස්ථානයකදී ශබ්ද තරංග වලට ඒවායින් බාධා ඇතිෙව්.එවිටශවණ හැකියාව අඩු ෙව්. එෙසේම ඉන්‍දියන්හි ඇති විවිධ දුබලතා නිසාද ශවණ තරංග නිසි ෙලසඋකහා ගැනීමට ෙනොලැබීම නිසා ශවණ හැකියාව අඩු වීමට ඉඩ තිෙබ්. නමුදු දිබ්බෙසෝත ඥානයඋපදවා ගැනීමට හැකියාව ලැබූෙවකුට ෙම් කිසිදු බාධාවකින් ෙතොරව ශබ්ද තරංග ලබාගැනීෙම්හැකියාව ඇත. ෙම් දිබ්බෙසෝත ඥානය ලබා ගැනීෙම්දී ෙලෞකික චතුත්‍ථි ධ ානයට සමවැදී ඉන්නැඟිට අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. ෙමය අභිඥා පාදක ධ ානය ෙලස සැලෙක්.මන්ද චිත්ත සමාධියටපත්ව ඉන් නැඟී අධිෂ්ඨානකරනුෙය් චතුත්‍ථිධ ානය පාදක කරෙගන වන බැවිනි.ෙම් හැකියාව වුවදකමික ෙලස වර්ධනය කරගත යුතුය.පළමුව පියවි කණට ඇෙසන ශබ්ද ෙකෙරහි අවධානය ෙයොමුකළයුතුය.ෙදවනුව එෙසේ අවධානය ෙයොමුකිරීම අනුකමිකව කුඩා ශබ්ද දක්වා වර්ධනය කළ යුතුය.
    • එෙසේම ශබ්ද ශවණ වන දිශා වශෙයන්ද අවධානය ෙයොමුකළ යුතුය.එවිට ශබ්ද ශවණයවීම සමඟමඑය කුමන දිශාෙව් සිට පැමිණි ශබ්දයක්දැයි වටා වටහාගත හැකිය.පකෘති ශවණ ඉන්‍දියට පකටවනශබ්ද වඩාත් ෙහොඳින් පරිකර්ම සිතට අරමුණුෙව්.ෙමෙසේ කීප ශබ්ද නිමිත්ත ෙමෙනහිකරත්ම වහාමදිබ්බෙසෝත ධාතුව උපදිතැයි වැටෙහන අවස්ථාවක් එළෙඹ්.ඇසුනු ශබ්ද අතරින් කිසියම් ශබ්දයක්අරමුණු කර මෙනෝද්වාරවර්ජනය උපදියි.එය නිරුද්ධ වත්ම පරිකර්ම උපචාර අනුෙලෝම ෙගෝතභූසිත් ඉපිද චතුත්‍ථි ධ ානය අර්පණාෙව්.ෙම් අර්පණා සිෙත් පවතින පඥාව දිබ්බෙසෝත ධාතුවයි.එයවඩාත් ශක්තිමත් කරගැනීමට නම් ඉතා සමීප, සමීප, ළඟ, මධ ස්ථ, දුර, ඉතා දුර, ෙබොෙහෝ ඈතආදී වශෙයන්ද නිවස, පෙද්ශය, ගම, නගරය, දිස්තික්කය, පළාත, රට, මිනිස් ෙලොව, විශ්වය ආදීවශෙයන්ද පරිච්ෙඡ්ද කර වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ දැරිය යුතුෙව්.ෙමෙසේ වඩා ඒ අතර ශබ්ද ඇසියයුතුය.ෙමෙසේ වඩත් වඩාත් ඒ ෙයෝගාවචරයාට මුළු ෙලොව පුරාම විහිද පවත්වා විවිධ ස්වරූපෙය් වූශබ්ද ශවණය කළහැකිය.එෙසේම යම් ශබ්දයක් පැමිණි දිශාව ආකාරය හා ෙවනත් විස්තර ශවණයවීෙම්දී වහා වැටහීයයි.මින් පැහැදිලිවනුෙය් අධිමානසික ශක්තිය වුවද කමිකව වර්ධනය කළයුතුයයන්නයි.ෙමහි විෙශේෂත්වය වන්ෙන් සාමාන පියවි මිනිස් කණට ඇසිය ෙනොහැකි දුර,බාධක යනෙද්වලින් මුවාවී ඇති ශබ්ද පවා දිබ්බෙසෝත ඥානය මඟින් ඇසීමට හැකිවීමයි.ගුවන්විදුලි තරංගයකතරංග ආයාමය ගුවන්විදුලි පරිපථයක් මඟින් අවශ අයුරින් සුසර කරෙගන මිනිස් කණට ඇසියහැකි ෙලස පරිවර්තනය කර ලබාදීමට සමාන කියාවලියක් ෙමහිදී සිදුවනබව සැලකිය හැකිය.එමශබ්ද තරංග තරංග ආයාම සූක්‍ෂම හා ෙකටි කිරීමතුළින් බාධක අතරින් සියුම් ෙලස ගමන් කරවියහැකි මට්ටමකට සකස්කරගත හැකිබව මින් පැහැදිලිෙව්.සාමාන ෙයන් ශබ්ද තරංග මිනිස් කණටඇෙසන පරාසයක් තිෙබ්.ඊට වඩා අඩු ෙහෝ උච්ච සංඛ ාත මිනිස් කණට ෙනොඇෙසේ.නමුදු මිනිසාටමනස දියුණුකිරීම තුළින් ෙම් අභිෙයෝග ජයගත හැකිබව පැහැදිලිය.ෙමය යම් තරමකට තාක්ෂණදියුණුව තුළින්ද සිදුකරගත හැකිය.ජංගම දුරකථනය ඊට ෙහොඳ නිදසුනකි.ජංගම දුරකථනයක් ෙහෝචන්‍දිකා දුරකථනයක් පමණට ෙමන්ම ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඊට වඩා වුවද දිබ්බෙසෝත අභිඤ්ඤාවකියාත්මක වන බව ෙමහිදී ෙපනී යයි.තාක්‍ෂණික දියුණුව ෙනොදියුණු කාලයකදී නම් ෙමෙසේ ඉතාමදුර බැහැර සිට නිකුත්වන ශබ්ද තවත් ස්ථානයක සිටින අෙයකුට ඇසියහැකි යැයි පිළිගැනීම නම්තරමක් අසීරුවන්නට ඉඩතිබිණ.නමුත් අද නවීන තාක්‍ෂණ දියුණුව නිසා ඒ ෙද් ඉතාම පහසුෙවන්සිදුකළ හැකිය.ෙම් ෙහේතුව නිසා යම් ෙහයකින් මනස දියුණු කිරීෙමන් ෙම් ආධ ාත්මික හැකියාවමිනිසාට ලබාගත ෙනොහැකි යැයි සිතන්නට කිසිදු ෙහේතුවක් නැතිබව පැහැදිලි විය යුතුය. දිබ්බ චක්ඛු ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් ෙදවියන්ෙග් දෘෂ සංජානන හැකියාවයි.ෙභෞතික දවවලින් නිර්මිත ෙනොවූ බැවින් මනුෂ දෘෂ සංජානනය ෙමන් සීමිත නැත.ඉතා දුර,බාධක වලින්යුතුදෘෂ සංජානන පවා දිබ්බචක්ඛුවට පහසුෙවන් සංජානනය ෙව්.සමථ භාවනාකමෙයන් උපදවාගත්අභිඤ්ඤා චකඛුව එම දිබ්බ චක්ඛුවට සමාන නිසා ෙම් සුවිෙශේෂී දෘෂ අභිඤ්ඤාවට දිබ්බ චක්ඛුවයැයි කියනු ලැෙබ්.ෙමය දිබ්බ චක්ඛුරභිඥාඤ්ඤාණයයි.චුතූපපාත ඥාණය නමින් හැඳින්ෙවනුෙය්දෙම් ඥාණමය.චුතූපපාතඥාණය නමින් හැඳින්ෙවනුෙය් චුති උත්පත්ති දැනගන්නා නුවණයි.ඇතැම්අය චුතිය පමණක් දක්නා අතර උත්පත්තිය ෙනොදකිති.ෙමොවුහු උච්ෙඡ්ද දෘෂ්ටික ෙවති.ඇතැම් අයඋත්පත්තිය දකින මුත් චුතිය ෙනොදකිති.ෙමොවුහු නව සත්‍වයින් උපදිතැයි වරදවා ගනිති.චුතුපපාතඥාණය ඇති අය දිට්ඨිවිශුද්ධිකෙයෝ ෙවති.මන්ද සත්‍වයන්ෙග් උත්පත්ති හා චුති නිසි ෙලස දකිනබැවිනි.එබැවින් ෙම් දිබ්බචක්ඛු ඥාණය විශුද්ධය.මනුෂ ත්වය ඉක්මවා දැකිය හැකි ශක්තියක් ඇතිඅය ෙවති.ෙම් දිබ්බචක්ඛු ඥාණය නිසා චුතවන උපදින සුගතිගාමීවන හා දුගතිගාමී වන සත්‍වයන්දදැකීම නිසා කර්මඵල විපාක පිළිබඳ නිසි අවෙබෝධයක් ඇත.මන්ද එකී සත්‍වයන් සුගතිගාමීවන හාදුගතිගාමී වන කර්මඵල විපාක චුති උත්පත්ති තමන් විසින් උපදවාගනු ලැබූ දිබ්බචක්ඛුෙවන් දැකගත හැකි බැවිනි.ෙමෙසේ සත්‍වයන්ෙග් චුති උත්පත්ති දකින මුල් ෙකොටස දිබ්බචක්ඛුවට අයත්ය.ඒචුති උත්පත්තියට ෙහේතුවන කර්මඵල විපාක දකින ෙකොටස යථා කම්මුපගඤාණ ෙකොටසට අයත්ෙව්.ෙම් දිබ්බචක්ඛුව උපදවා ගැනීමට කැමති ආදිකම්මිකයා විසින් ෙතෙජෝ කසිණ,ඕදාත කසිණහා අෙලෝක කසිණ යන කසිණ තුන අතරින් එක් කසිණයක් උපචාර ධ ානයට ෙගෝචර වන පරිදිවැඩිය යුතුය.එහි අර්පණාවට ෙනොපැමිණිය යුතුය.ෙම් තුන් කසිණ අතරින් ආෙලෝක කසිණය වඩා
    • ෙයෝග ෙව්.එබැවින් ආෙලෝක කසිණය ෙහෝ ෙසසු කසිණ ෙදකින් එකක් ෙහෝ ගතහැකිය.කුමනකසිණයක් ගත්තද කසිණ මණ්ඩල පිළිෙයළකර කසිණ භාවනා වඩන අයුරින් භාවනා වඩා එහිපථම, දුතිය, තතිය හා චතුත්‍ථි ධ ාන ඉපිදවිය යුතුය.සූතාන්ත කමයට නම් චතුත්‍ථි ධ ානද අභිධර්මකමයට නම් පංචම ධ ානයද අභිඥා පාදක ධ ාන ෙලස සැලෙක්.දිබ්බෙසෝතය ලැබීම පිණිස වැරවඩන ෙයෝගාවචරයා විසින් අභිඥා පාදක ධ ානයට සමවැද ඉන් නැඟිට පරිකර්ම සමාධි සිතින් ඒරූප බැලිය යුතුය.මුලින් ආෙලෝක කසිණ නිමිත්ත වැඩූ තැන්හි ඇතුළත් රූප බැලිය යුතුය.ඒ රූපබලත්ම ඔහුෙග් පරිකර්මවාරය ඉක්ම යයි.එවිට ආෙලෝකය අන්තර්ධානෙව්.අෙලෝකය අන්තර්ධානවූවිට රූපද ෙනොෙපනී යයි.එවිට ඔහු විසින් යළි පාදක ධ ානයට සමවැදී ඉන් නැඟී යළි අෙලෝකයපැතිරවිය යුතුය.එවිට ඒ ආෙලෝකය කමෙයන් බලසම්පන්න ෙව්.ෙම්තාක් ස්ථානවලට ආෙලෝකයපැතිෙර්වා යැයි යම්තාක් පෙද්ශ පරිච්ෙඡ්ද කරගනීද ඒතාක් ස්ථානවල ආෙලෝකය පැතිර පවතියි.දවස පුරාම වුවද රූප බලන්ෙන් නම් රූප ෙපෙනයි.යෙමකු ඉටිපන්දමක් ෙගන රාතී ගමනක් යයි.ඒ ඉටිපන්දම නිෙවයි.යළි දැල්වීෙම්දී ෙපරට වඩා ෙහොඳින් ආෙලෝකමත්ෙව්.යළි යළි නිවුන විටකදීඑෙසේ දල්ව දල්වා ගමන යත්ම හිරු උදාෙවයි.එවිට ඉටි පන්දම ඉවතලා හිරුඑළිෙයන් ගමන යයි.ඒසිදුවීම් ෙපළ දිබ්බචක්ඛුව උපදවා ගැනීෙම්දී සිදුකරන කියවළියට සමානය.මුලින්පකෘති ඇසටඅරමුණුවන ෙතක් මානෙය් පටන් අනුකමෙයන් දුරබැහැර දර්ශනාදිය බැලීමට ෙයොමු විය යුතුය.ඒදර්ශන පකෘති ඇසටද පකට ෙවතත් පරිකර්ම සිතට වඩා ෙහොඳින් පකටෙව්.ෙමෙසේ දර්ශන නිමිත්තෙමෙනහි කරත්ම දැන් දිබ්බචක්ඛු ධාතුව උදින්ෙන් යැයි කිවයුතු අවස්ථාව ෙවතට එළෙඹයි.එහිදීඒ දර්ශන අතරින් කිසියම් දර්ශනක් අරමුණුකර මෙනෝද්වාරාවර්ජනය උපදියි.එය නිරුද්ධ ෙවත්මපරිකර්ම උපචාර අනුෙලෝම ෙගෝතභූ සිත් ඉපිද චතුත්‍ථි ධ ාන අර්පණාව උපදියි.ඒ අර්පණා සිෙත්පවතින පඥාව දිබ්බචක්ඛු ධාතුවයි.එය ශක්තිමත් කිරීමට නම් තමා අවට ඇති පරිසරය ෙකොටස්කර සලකා ෙමම ස්ථානවල ඇති දර්ශන දැකීමට හැකියාව ලැෙබ්වායැයි සලකා ෙසන්ටි මීටරයක්,මීටරයක්, කිෙලෝමීටරයක් ආදී වශෙයන් දුරපමාණවල ඇති දෑ නැරඹීමට උත්සාහ කළ යුතුය.එවිටළඟ තිෙබන ෙද් ෙපෙනන්නාක් ෙමන් දුර, ඉතා දුර හා ෙබොෙහෝ දුරබැහැර තිෙබන ෙද්වල් පවාෙහොඳින් දර්ශනයෙව්.ෙම් අයුරින්ම බිත්ති,පාකාර,පර්වත ආදී ෙද්වලින් ආවරණයවී ඇති විවිධදර්ශන පවා බැලීමට අවධානය ෙයොමුකර උත්සාහ කළයුතුය.එෙසේ කිරීෙම්දී අනුකමික ෙලස ඒවාදදර්ශනය වීමට පටන් ගනියි.එෙසේම විවිධ දිශාවල ඇති දර්ශන ෙවන ෙවනම දැකීමට වෑයම් කළයුතුය. එෙසේම නිවෙසේ,පෙද්ශෙය්,ගෙම්,නගරෙය්,දිස්තික්කෙය්,පළාත්,රෙට්,ෙසසු රටවල, විශ්වෙය්ඇති විවිධ දර්ශන දැකීම පිණස අවධානය කමිකව ව ාප්තකළයුතුය.එවිට ළඟක සිට නරඹන්නාක්පරිදි ඒවාද දර්ශනය ෙව්.අවසානෙය්දී මුළු ෙලොව පුරා කුමන තැනක දර්ශනයක් වුවද ඉතා ෙහොඳින්ළඟ සිට නරඹන්නාක් ෙමන් ඉතා පැහැදිලිව දැකගැනීමට හැකියාව ඇතිෙව්. යම් අවස්ථාවකදීපකෘති ඇසට ෙනොෙපෙනන හදවතතුළ පිහිටි ෙහෝ බිත්ති,පාකාර,පර්වත ආදිෙයන් ආවරණයවපිහිටි ෙහෝ විශ්වෙය් යම් ස්ථානක පිහිටි රූප ඥාන චක්ඛුවට අරමුණු ෙව්ද ඒ අවස්ථාෙව්දී දිබ්බචක්ඛුව උපන්ෙන් යැයි කිවහැකිය.ෙමහිදී පුහුදුන් අෙයකුට යම් උපදවයක් ඇත. එනම් එෙසේආෙලෝකය වැඩූ ස්ථානක අතිශය බියජනකවූ යක්‍ෂ රාක්‍ෂ භූත ෙපේත පිසාච ආදී වු ෙලස අමනුෂරූප දර්ශනය වීමයි.එවැනි ෙද් දුටුවිට ඒ පුහුදුන් පුද්ගලයාට බිය ඇතිවිය හැකිය.බිය ඇති වූ විටසිත වික්ෂිප්තවී ධ ානෙයන් පිරිහී යාහැකිය.එබැවින් පුහුදුන් පුද්ගලයා එෙසේ ෙනොවීමට වග බලාගත යුතුය.නැතෙහොත් ෙකෙළස් පහීණ කිරීමට අපමාදී විය යුතුය. පුබ්ෙබ් නිවාසානුස්සති යනුෙවන් හඳුන්වනුෙය් ෙපර විසූ කඳ පිළිෙවළ දකිනා නුවණයි.එයනම් පූර්ව ආත්මභාවයන්හි ස්වකීය ස්කන්‍ධ පවෘත්ති පිළිෙවළ දැනගැනීෙම් හැකියාවයි.ෙම් නුවණතීර්ථකයින්ටද, බුද්ධශාවකයින්ටද, මහාශාවකයින්ටද, අගශාවකයින්ටද, පෙසේබුදුවරුන්ටද, සම්මාසම්බුදුවරුන්ටද ඇත.තීර්ථකෙයෝ ෙම් නුවණින් කල්ප හතලිහක් දැකීමට සමත්වන අතර ඉන් එහාදැකීමට ෙනොහැකිය.බුද්ධ ශාවකෙයෝ කල්ප සියක් දහසක්ද, අසූ මහාශාවකෙයෝ කල්ප ලක්ෂයක්දදෑගසව්ෙවෝ එකාසංඛ කල්ප ලක්ෂයක්ද, පෙසේබුදුරුවරු ෙදයාසංඛ කල්ප ලක්ෂයක්ද දැකීමටහැකියාව ලබති.සම්මා සම්බුදුවරු රිසි තාක් දැකීමට හැකියාව ලබති.එහි පමාණ නියමයක් නැත.ඒපුබ්ෙබ් නිවාසානුස්සතිය සිහිකිරීමට කැමති ආදිකම්මික ෙයෝගාවචරයා විසින් චතුත්‍ථි ධ ානයට
    • සමවැදී අභිඥා පාදක වූ එම චතුත්‍ථි ධ ානෙයන් නැඟී මුලින්ම භාවනාවට තමා හිඳගත් අයුරු සිහිකළ යුතුය.අනතුරුව භාවනා කරන ස්ථානයට පිවිසි අයුරු හා දහවල් ආහාරය උදෑසන ආහාරයගත් අයුරු සිහිකළ යුතුය.ෙම් අයුරින් කමානූකූලව පියවරක් පාසා තමා විසින් සිදුකරන ලද සියළුකියාවන් ආපස්සට යළි සිහිකැඳවිය යුතුය.එෙසේ සිහි කැඳවීම කමානූකූලව සිදුකළ යුතුය.ෙම් ෙලසදිනක්, දින ෙදකක් ආදී වශෙයන් අර්ධ මාසයක්, මාසයක්, මාස කීපයක්, වර්ෂයක්, වසර කීපයක්ආදී වශෙයන් සිහිකළ යුතුය.ෙමය පකෘති සිතටද පකටය.පරිකර්ම සමාධි සිතට විෙශේෂෙයන් පකටෙව්.ෙම් අවස්ථාෙව්දී යම් ස්ථානයක් සිහියට ෙනොනැෙඟ් නම් එහිදී පාදක ධ ානයට සමවැදී එයින්නැඟී යළිත් සිහිකළ යුතුය.එවිට පහන් එළිෙයන් ෙපෙනන්නාක් ෙසේ ෙපෙනයි.ෙමෙසේ වසර දහයක්පහෙළොවක්, විස්සක් ආදී වශෙයන් අතීත කාලය සිහිකළ යුතුය.අවසානෙය්දී බිහිවීමට ආසන්නවපැවති කාලයද පතිසන්‍ධි කාලයද සිහිකළ යුතුය.යම් ෙලසකින් සිහියට නැඟීමට අපහසු ෙවයි නම්මුලින් කී පරිදි යළි චතුත්‍ථි ධ ානයට සමවැද ඉන් නැඟී සිහිකළ යුතුය.එවිට මනාව පැහැදිලිව එයෙපෙනයි.ෙම් ජන්මෙයහි පතිසන්‍ධිය සිහිකළද එය පූර්ෙව් නිවාසානුස්සතිය ෙලස ෙනොසැලෙක්.යම්අයුරකින් පතිසන්‍ධිවීමට පථම ෙපර ජන්මය සිහිකළෙහොත් පමණක් එය පුබ්ෙබ් නිවාසානුස්සතියෙව්.නමුදු එය සිහිකිරීම අතිශයින්ම දුෂ්කරය.සිහිකිරීමට වෑයම් කරද්දී සිහි ෙනොෙවෙතොත් එය කළෙනොහැකි යැයි සිතා අෛධර්යමත් ෙනොවී යළිත් චතුත්‍ථි ධ ානයට සමවැද ඉන් නැඟී සිහිකිරීම යළිඇරඹිය යුතුය.ගසක් කපස මිනිෙසකු මඳ ෙව්ලාවක් ගස කැපීෙම්දී ආයුධෙයහි මුවහත අඩුවීෙමන්ගස කැපීම අපහසුවූ කළ ෙනොහැකි යැයි සිතා අෛධර්යමත් ෙනොවී යළි යළි ආයුධය මුවහත් කරගනිමින් ගස කපා දමන්නාක් පරිදි පුබ්ෙබ් නිවාසානුස්සතිය උපදවා ගැනීමට වෑයම්කළ යුතුෙව්.ඒවෑයම සමඟ යම්කිසි අවස්ථාවකදී පුර්ව ජාතිෙය් චුතිය පිළිබඳ නාමරූප පරම්පරාව දැකීමට සමත්ෙව්.එෙසේ දුටු නාමරූප අරමුණුෙකොට මෙනෝද්වාරාවර්ජනය ඉපිද නිරුද්ධ ෙව්.ඉන් පසුව පරිකර්මආදී නාමෙයන් ජවන් හතරක් ෙහෝ පහක් ඇතිෙව්.සතරවන ෙහෝ පස්වන ජවනය රූපාවචර චතුත්‍ථිධ ාන අර්පණා චිත්තයයි.එහි ඇති පඥාව පුබ්ෙබ් නිවාසානුස්සති ඥානයයි.එම පඥාෙවන් යුක්තවූස්මෘතිය මඟින් ෙම් අයුරින්ම ෙපර ජාති එකක්, ෙදකක්, තුනක් ආදී ෙලසද සංවට්ට විවට්ට කල්පආදී ෙලසද අතීත කාලය සිහිකළ හැකිය. පරචිත්ත විජානනය යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය් අන යන්ෙග් සිත දැනගැනීෙම් නුවණයි.ෙමය ෙචෙතොපරියඤාණය නමින්ද හැඳින්ෙව්.එය දිබ්බ චක්ඛුරභිඥාන වශෙයන් ලබාගත හැකිය.ෙමය උපදවා ගැනීම සඳහාද අෂ්ට සමාපත්ති උපදවා එම අට සමවත ෙහොඳින් පගුණකර තිබිය යුතුෙව්.පරචිත්ත විජානනය උපදවා ගැනීමට කැමති භාවනානුෙයෝගියා විසින් ෙතෙජෝ කසිණ, ඕදාතකසිණ හා අෙලෝක කසිණ යන කසිණ තුන අතරින් එක් කසිණයක් උපචාර ධ ානයට ෙගෝචරවන පරිදි වැඩිය යුතු අතර එහි අර්පණාවට ෙනොපැමිණිය යුතුය.ෙම් තුන් කසිණ අතරින් ආෙලෝකකසිණය වඩා ෙයෝග බැව් සම්මතයයි. කසිණ මණ්ඩල පිළිෙයළකර කසිණ භාවනා වඩන ෙලසභාවනා වඩා එහි පථම, දුතිය, තතිය හා චතුත්‍ථි ධ ාන ඉපිදවිය යුතුය. පරචිත්ත විජානනය ලැබීමපිණිස වැර වඩන ෙයෝගාවචරයා විසින් අභිඥා පාදක ධ ානයට සමවැද ඉන් නැඟිට පරිකර්මසමාධි සිතින් හෘදය වස්තුව ඇසුරුෙකොට පවතින ෙල්වල වර්ණය කුමන පැහැයක් ෙගන පවතී දැයිබැලිය යුතුය.ආෙලෝක කසිණ නිමිත්ත වැඩූ විට ඊට අරමුණුවන හෘදවස්තුවතුළ ඇති ෙල් ධාතුෙව්වර්ණය ෙදස බැලිය යුතුය.එෙසේ බලත්ම ඔහුෙග් පරිකර්මවාරය ඉක්ම යයි.එවිට ආෙලෝකයඅතුරුදන් ෙව්. අෙලෝකය අන්තර්ධාන වූවිට බලන ෙද් ෙනොෙපනී යයි.එවිට ඔහු විසින් යළි පාදකධ ානයට සමවැදී ඉන් නැඟී යළි අෙලෝකය පැතිරවිය යුතුය.එවිට ඒ ආෙලෝකය කමෙයන් බලසම්පන්න ෙව්. ෙම් තාක් ස්ථානවලට ආෙලෝකය පැතිෙර්වා යැයි යම්තාක් පෙද්ශ පරිච්ෙඡ්ද කරගනීද ඒතාක් ස්ථාන වල ආෙලෝකය පැතිර පවතියි.යළිඳු අභිඥා පාදක ධ ානය වන රූපාවචරචතුත්‍ථි ධ ානයට සමවැදී ඉන් නැඟිට යළි පරිකර්ම ෙකොට පරචිත්ත විජානනය ලැබ ගැනීම පිණිසසිත ෙයොමුකළ යුතුය.හෘදය වස්තුව ඇසුරුෙකොට පවතින ෙල් ධාතුෙව් වර්ණය බලා ඒ අනුව සිතකිව හැකිය. සිත ෙසොම්නසින් ඇතිවිට පැසුණු නුග ඵලයක් ෙසේ ෙල් රත්පැහැයට හැරී පවතියි.සිතෙදොම්නස්ව පවතින විට හෘද වස්තුෙව් ෙල් ධාතුව ඉදිණු දඹ ෙගඩියක් ෙසේ කඵ පැහැයට හැරී පවතී.සිත උෙපක්‍ෂව පවතින විට හෘදය වස්තුගතවූ ෙල් ධාතුව පසන්න තල ෙතල් ෙලස පසන්නව පවතී.
    • ෙමෙසේ හෘදය වස්තුගතවූ ෙල් ධාතුෙව් වර්ණය බලමින් සිත කිවහැකිය.ෙම් ඥානය කමෙයන් වඩාශක්තිමක් වූ විට කාමාවචර, රූපාවචර හා අරූපාවචර ආදී සිත්වල පෙභ්ද පවා පහසුෙවන් දැනගතහැකිය.අරූපාවචරයන්ට හෘදය වස්තුවක් නැති බැවින් ඔවුන්ෙග් සිත කීම විෙශේෂ සෘද්ධියක් ෙලසටදක්වා ඇත.සිතිත් සිතට සංකමණයවීමද ෙම් අයුරින්ම හෘදයවස්තුගත රුධිර වර්ණය අනුව පැවසියහැකිය.තමාෙග් පරචිත්ත විජානන ශක්තිය දියුණුවීෙම්දී වඩා සූක්ෂම සිත්පවා කියවිය හැකිබව ෙම්අනුව පැහැදිලි ෙව්. 4.10.අතීන්දීය සංජානනය හා මාර්ගඵල මාර්ගඵල සිත වනාහී ෙලෞකික සිතකින් දැනගත ෙනොහැකිය. මන්ද යත් මාර්ගඵල සිත්වලගැබ්ව ඇත්ෙත් සම්මුතිෙයන් පරිබාහිර ෙද් වන බැවිනි. සාමාන මිනිසුන් ව වහාරික සම්මුතිවලමසිරගතවී සිටින බැවින් ඔවුන්ට ඉන් පරිබාහිර ෙද් වටහාගත ෙනොහැකිය. ෙලෝකය යනු සම්මුතියයි.මන්ද යත් ෙලෝක නාමෙයන් දැක්ෙවනුෙය් සාමාන මානව ඉන්‍දිය සංජානනයට හසුවන ෙද් වනබැවිනි. සාමාන මානව ඉන්දියන්ට හසුවනුෙය් පඨවි, ආෙපෝ, ෙත්ෙජෝ හා වාෙයෝ ආදී සතර මහාභූත රූපවලින් තැනී ඇති දව යන්ය. ෙම් අනුව ස්පර්ශ ඉන්‍දියට සෘජුවම හසු ෙනොවන වාතය වැනිෙදයක් වුවද තැනී ඇත්ෙත් ෙම් සතර මහා භූත රූපවලින් බව ෙපන්වා දිය හැකියි.වාතය ස්පර්ශයටසෘජුවම හසු ෙනොවූවද ෙව්ගවත්ව හමායන වායු රැල්ලක ගැබ්වන බිහිසුණු පචණ්ඩබව ෙහේතුෙවන්ආපදාවට ලක්වන ෙබොෙහෝ මිනිසුන් සිටිය හැකියි.එවිට සාමාන වායුෙව් අපකටව පවතින විවිධලක්ෂණ පවා පහසුෙවන් විද මාන වියහැකියි.ෙම් අනුව ශබ්ද, චාලක ශක්තිය, කම්පන ශක්තිය,විද ත් ශක්තිය, රසායන ශක්තිය ආදී ෙබොෙහෝ ශක්තීන් බවට වායුවට පරිවර්තනය වියහැකියි.ඒවායුව යනු පථවි, ආෙපෝ, ෙත්ෙජෝ හා වාෙයෝ යන මූල ශක්ති පදාර්ථවල නිර්මිතයක් බැවිනි.ෙමහිදීදැක්විය හැකි වැදගත්ම කරුණ නම් ෙමම භූත රූප ස්වභාවය ඉක්මවන කිසිවක් ෙලෝක සම්මුතියතුළ ෙනොපවතින බවයි.ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙලෝක යන ව වහාරෙය් නිවැරදිව අර්ථය ලැෙබනුෙය් ඒඅදහස අභ වකාශ වස්තුවකට සමාන කර සැලකීමතුළ ෙනොවන බව වටහාගත හැකියි.අභ ාවකාශවස්තුවක් ෙලස විද ාඥයින් විසින් හඳුන්වනු ලබන්ෙන්ද ෙම් භූත රූප සතර ඇසුරින් නිර්මිතව ඇතිදව මය පදාර්ථයකි.එය පියවිඇසට ෙහෝ දුරදක්නයකට ෙහෝ අන්කිසිදු විද ාත්මක උපකරණයකටෙගෝචර වනවා යන්ෙනහි අර්ථය නම් එයද ඉන්‍දිය ධර්ම වස්තුවක් ෙලස සැලකිය හැකි බවයි. ෙම්අනුව කිසියම් අභ වකාශ ෙහෝ ගහ වස්තුවක් ෙලෝක යන නමින් හැඳින්ෙවන්ෙන් නම් එය සතරපරමාර්ථ ධර්මවලට යටත්වන බව වටහාගත හැකිය. විශ්වයතුළ අනන්ත අපමාණ වූ අභ වකාශෙහෝ ගහ වස්තු තිබිය හැකියි. ඒවා සියල්ලක්ම පියවි මිනිස් ඇසට ෙහෝ විද ාත්මක උපකරණයකටඅරමුණු කළහැකි සීමාව ඉක්මවන පෙද්ශ පුරා ව ාප්තව පැවතිය හැකියි.එවිට ඒ සෑම අභ වකාශෙහෝ ගහ වස්තුවක්ම නිරීක්ෂණය කිරීමට ෙවෙහසීම නිරර්ථක උත්සාහයකි.මන්ද දැනට දැක ඇතිෙහෝ අනාගතෙය්දී දැකීමට ඉඩ ඇති ඕනෑම අභ වකාශ ෙහෝ ගහ වස්තුවක් පිළිබඳ සන්නිෙව්දනයකරගනුෙය් මානව ඉන්‍දියන් ෙක්න්‍දකර ෙගන බැවින් බාහිර අභ වකාශ ෙහෝ ගහ වස්තු තවදුරටත්ෙලෝක යැයි සැලකීම ෙවනුවට එකී ඉන්‍දිය අරමුණු සංජානනයම ෙලෝක සම්මුතිය ෙලස සැලකියහැකි බව බුදුරජාණන්වහන්ෙසේ පහදා දුන් ෙසේක.ෙමහිදී මතක තබාගත යුත්තක් නම් ඇස,කණ,නාසය,සම හා දිව යන පසිඳුරන්ට ෙගෝචර ෙනොවන නමුදු සියුම් කළ මනීන්‍දියට පමණක් ෙගෝචරවියහැකි ෙලෝක සම්මුතිෙයන් හැඳින්ෙවන සුවිෙශේෂී ස්ථාන පවා පැවතිය හැකි බවයි.එබඳු ෙලෝකනිර්මිතව ඇත්ෙත් ඕලාරික සතර මහා භූත ස්වරූපෙය් නිර්මිත දව යන්ෙගන් ෙනොෙව්.හුෙදක් ඒවාමානසික නිර්මාණ ෙව්.මානසික නිර්මිත වුවද ෙභෞතික දව යන්ෙග් උපකාරයක් රහිතව මනසටඑහි පැවතිය හැකියි.ෙම් අනුව ෙලෝක යන්න තුළ පධාන මට්ටම් තුනක කියාකාරීත්වය දැකිය හැකිබව ෙබෞද්ධ අර්ථකථනයයි.එනම් කාමාවචර, රූපාවචර හා අරූපාවචර මට්ටම්ය.මින් කාමාවචරමට්ටම යනු ෙභෞතික දව මය පදාර්ථ ඉන්දියන්ට අරමුණු කරගැනීම නිසා ඒ ඇසුෙරන් විඳීන්නාවූස්වභාවයයි.ෙමහිද ස්ථර රාශියකි.කාම යන්න කාමභවය හා සම්බන්ධය.ෙමහිදී කාම සුගතිද කාමදුගතිද ඇත.කාම සුගති නම් ෙභෞතික දව ාත්මක ෙද් ඇසුෙර් සැපවත් විඳීම් ලැබියහැකි භවයි.කාම
    • දුගති නම් ෙභෞතික දව ාත්මක ෙද් ඇසුෙර් දුක්ඛිත විඳීම් ලැෙබන භවයි.කාම සුගතිද මනුෂ , ෙද්වයැයි ෙකොටස් ෙදකකට ෙබෙද්.ෙද්ව මට්ටෙම් කාම සුගතිවලද ඇත්ෙත් කාම සංඥාව නිසා හටගත්සුඛ සහගත විඳීම්ය.ඒවා මනුෂ තලයට වඩා සියුම් හා මිහිරි වින්දනාත්මකය.මනුෂ තලෙය් කාමසංඥාව නිසා දුක්ඛිත හා සුඛිත විඳීම් යන ෙදකම දක්නට ලැෙබ්. රූපාවචර මට්ටම නම් ෙභෞතික දව මය පදාර්ථ නිසා ඇතිකරගත් ඊට අනුරූප මානසිකසටහන් නිසා ඇතිවන භවයයි.ජීවත්ව ඉන්නා අවදිෙය්ම රූපාවචාර ධ්යාන මට්ටම් වඩා එනම් එහිවිඳීම් මට්ටමට මානසික පැවැත්ම හුරුකරගැනීම මඟින් ෙකෙනකු ජීවමානව මනුෂ භවෙය් සිටිනඅවස්ථාෙව්දී ඒ පුද්ගලයා හට රූපාවචර අත්දැකීම් හා එහි විඳීම් ලැබිය හැකිය.ෙම් විඳීම කාමාවචරවිඳීම්වලට වඩා සියුම් හා සැහැල්ලුය.නමුදු එයද විඳීම් ස්වභාවයකි.පධාන රූපාවචර විඳීම් මට්ටම්සතරකි.එනම් රූපාවචර ධ ාන සතරකි.පහළම මට්ටෙම් සිට අනුකමෙයන් ඉහළම ධ ාන මට්ටම්කරා සම්පාප්ත වීෙම්දී එහි විඳීම් මට්ටම වඩ වඩාත් සියුම් හා සැහැල්ලු බවට පත්ෙව්. එහි අවසානරූපාවචර ධ ාන විඳීම් මට්ටෙම්දී රූපාවචර විඳීම් සියල්ල අවසන් කරන අවස්ථාවකට එළෙඹ්.ඉන්පසුව සිත තවත් සියුම් කළෙහොත් උපදිනුෙය් අරූපාවචර විඳීම්ය.ෙමම අරූපාවචර විඳීම් යනු කිසිදුෙභෞතික රූපයක් ඇසුරුකර උපදවා ගත් සටහනක් ඔස්ෙසේ මනස පිහිටුවීෙමන් වැළකීමයි.එෙසේමෙමහිදී මනස පිහිටුවනුෙය් මනෙසේම ස්වභාව ලක්ෂණ අරමුණු කරෙගනය.මනස මනෙසේම විවිධපැතිකඩ ඔස්ෙසේ මානසික විඳීම් පමණක්ම අරමුණු කරගැනීම අරූපාවචර මට්ටෙම් විද ාමානවනසුවිෙශේෂීතම ලක්ෂණයයි.