Your SlideShare is downloading. ×
ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ

393
views

Published on


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
393
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
8
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. කතෘ : ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත ෙහේවෙග් 02.පරිච්ෙඡ්දය ෙබෞද්ධ සංජානන විගහය 2.1. සංජානනය හා සූතෙද්ශනා සංජානනය නම් අවෙබෝධයයි.ෙබෞද්ධ සූතෙද්ශනාවල සංගහවනුෙය් බුදුන්වහන්ෙසේ විවිධඅවස්ථාවලදී ෙනොෙයක් පුද්ගලයින්ට ලබාෙදන ලද අනුශාසනාවල එකතුවකි.තිපිටකය වර්ගවීඇත්ෙත්ද ෙම් සූතෙද්ශනා සඳහා මෘතෘකා කරගනු ලැබූ ධර්ම කරුණුවල සංදර්භයට අනුකූලවය.ෙම් අනුශාසනාවලදී ඒ අයෙග් සංජානන පැතිකඩ හඳුනාෙගන ඊට ගැලෙපන ෙලස ෙම් උපෙද්ශනලබාදී තිෙබ්.ෙම්වා ලබා දී තිෙබනුෙය් මිනිසුන්ට පමණක් ෙනොව ෙද්ව, යක්ෂ, රාක්ෂ, ෙපේත, භූතවැනි අමනුෂ යන් හටද දහම් කරුණු ෙපන්වා දුන් තැන් තිපිටක බුද්ධ ෙද්ශනා තුළ දක්නට ලැෙබ්.එෙසේම ෙනොෙයක් විට තිරිසන් සතුන්ෙග් පවා සුගතිය පිණිස කියාකළ ආකාරය සූතෙද්ශනාතුළඅන්තර්ගතය.එහිදී මිනිසුන්ෙග් ෙමන්ම විවිධ සත්ව ෙයෝනිවල සත්වයන්ෙග් අවෙබෝධ ශක්තියටඅනුව කරුණු වටහාදීෙම් කියා පිළිෙවත සකස්වී තිෙබ්. එක චතුරාර්ය සත ධර්මය වුවද විවිධ අයතුළ ජීව විද ාත්මක දක්නට ලැෙබන සංජානන විවිධත්වය මත එක් එක් පුද්ගලයාට ලබාදිය හැකිඅවෙබෝධයද විවිධාකාර ස්වරූපෙව්.ඇතැම් අයට ෙද්ශනා වහා ක්ෂණිකව අවෙබෝධ කරගත හැක.විස්තර සහිතව කියාදුන් විට අවෙබෝධ කරගැනීමට හැකියාව ඇති අයද ෙව්.ඊටත් වඩා අතිශය දීර්ඝවිස්තර විගහ කිරීම් ෙහේතු නිදාන ආදිය අවෙබෝධය සඳහා අවශ පුද්ගලෙයෝද සිටිති.ෙම් කිසිදු කමෙව්දයක් භාවිතෙයන් කිසිවක්ම අවෙබෝධ කළ ෙනොහැකි අයද සිටිති.ෙම් ආදී වශෙයන් පුද්ගලයාවිවිධ වන අයුරු සූතෙද්ශනා තුළ පැහැදිලි කර දී තිෙබ්.බුදුන් වහන්ෙසේ තමන්වහන්ෙසේට පමණක්සුවිෙශේෂී වූ ආසයානුසය ඥාණය මඟින් පුද්ගලයාෙග් සංජානන මට්ටම මනාව දැන හැඳින ධර්මයෙද්ශනා කළ නිසාම වහා ධර්මාවෙබෝධය ලැබූ පිරිස ඉතා විශාල විය.1 ෙබෞද්ධ සූත ෙද්ශනා මඟින් එහි සංජානන පැතිකඩ මනාව විගහ ෙකෙර්.එහි ආනුපුබ්බීයරටාව මඟින් කමිකව ශාවකයාෙග් අවධානය රඳවා ගැනීමට වටපිටාවක් සකසා ඇත.ෙද්ශනාමාධ මනාව භාවිතා කරමින් අවශ අරමුණ සාධනය කළහැකි ෙලස සූත ෙද්ශනා ඉදිරිපත්වතිෙබ්.සූතෙද්ශනාවල ගැබ්වන සමස්ත දාර්ශනික හරය චතුරාර්ය සත කුළුගැන්වීම පාදකකරෙගන ඇත.එක්වරම චතුරාර්ය සත ය ඉදිරිපත් කිරීමට වඩා අවධානය රැඳවීමට මූලිකත්වයපිරිනැමී තිෙබ්.එමඟින් කමික පියවර ඔස්ෙසේ ශාවක අවධානය ගිලිහී ෙනොයන පරිදි ෙද්ශනාෙව්හරය ලබාදීම අරමුණයි.ෙමහිදී අවධානය මූලික ෙද්ශනාව ෙකෙරහි රැඳවීම පිණිස විවිධ උපකමභාවිතා වී තිෙබ්.එහිදී මානවයාෙග් සහජ මානසික හැඩතල හා පැහැයට අනුරූප වන පරිදි චාලකලක්ෂණෙය් සිට භාවමය හැඟීම් නිවා දැමීමටත් අනතුරුව බුද්ධිමය පැතිකඩ අවදිකිරීමටත් කියාකර තිෙබ්.සීල, සමාධි හා පඥා ෙලස අනුකමික පතිපදාව සැකසී ඇත්ෙත් මීට අනුගතවය.ෙද්ශනාමාධ ය පවා සකස්ව ඇත්ෙත් ෙම් අනුකමික පතිපදාවට ඔබින ෙලසය.ඒ අනුව මුලදී දාන කථාවෙහවත් දානෙය් අනුසස් පිළිබඳ පැහැදිලි කරෙදනු ලැෙබ්.දැනය නම් ආමිෂ වස්තු අත්හැරීමයි.ෙම්මඟින් උපරිෙභෝග ෙභෞතික වස්තු පිලිබඳ තෘෂ්ණාව අඩු කරනු ලැෙබ්.ෙමය පධාන වනුෙය් මූලිකඅවශ තා තෘප්තිමත් කිරීම සත්වයාෙග් සහජ ලක්ෂණය වන බැවිනි.මූලික මානව අවශ තා ෙලසසැලෙකනුෙය් ආහාර පාන,වස්ත,නිවාස හා ආරක්ෂණ අවශ තා වැනි ෙද්යි.ඊට අමතරව ඖෂධ හාෙවනත් පත අවශ තාද මූලික අවශ තා ගණෙයහිලා සැලකිය හැක.ෙබොෙහෝවිට සූතෙද්ශනාවල 1
  • 2. දානය වර්ණනා කර තිෙබනුෙය් ෙකෙනකුෙග් මුලික අවශ තා තෘප්තිමත් කරගැනීම සඳහා අවශකරන ෙභෞතික දව ෙකෙරහි පවතිත ඇල්ම දුරුකිරීෙම් පරමාර්ථය ඉටුකර ගැනීම සඳහාය.ඕනෑමඅෙයකුට ෙබෞද්ධ පතිපදාෙව් ආරම්භක පියවර ෙසේ ෙමය කියාත්මක කළහැකිවීම විෙශේෂත්වයකි.2 ඇතැම් පුද්ගලයින්ෙග් සිත දානයට පහසුෙවන් නැඹුරු කරගත ෙනොහැක.තද මසුරු අයටඑක්වරම අත්හැරීම පුහුණුවිය ෙනොහැක.ඔවුන්ෙග් සිත ෙමොෙළොක් කර කුශල මාර්ගයට පෙව්ශකරවීම සඳහා ඊට වඩා සිත පහසුෙවන් ඇඳ ගන්නා සංජානන කමෙව්දයක් තිබිය යුතුය.ෙම් සඳහා සූතෙද්ශනාවල සඳහන් වනුෙය් තිවිධ රත්නෙය් ගුණ විෙශේෂයි.එනම් බුදුගුණ, සදහම් ගුණ හා සංඝපිරිෙසේ ගුණ ආදී වශෙයන් ෙමෙලොව එකම පිහිට ලැබිය හැකි මඟ තිවිධ රත්නයම පමණක් බවමනාව සංජානනයවීම නිසා පුද්ගලයාෙග් සිෙත් අත්හැරීම පගුණවීමට සුදුසු මානසික වටාපිටාවක්ඇතිෙව්.තිවිධ රත්නය පිළිගැනීම නිසා එහි ගුණ ලැබීමට නම් ඊට අනුගතව දිවි පැවැත්ම සකස්කරගත යුතුබව පැහැදිලිෙව්.තිවිධ රත්නෙය් ගුණවලින් පකාශ වනුෙය් අත්හැරීෙම් ඇති අගයයි.වඩාත්පතිඵලදායී වනුෙය් රැස්කිරීෙම් කමෙව්දෙය් ෙනොව අත්හැරීෙම් කමෙව්දයතුළ බව තිවිධ රත්නෙය්ගුණ තුළ පකාශයට පත්වී තිෙබ්.තිවිධ රත්නෙයන් යම් පිහිටක් ලැබිය හැක්ෙක් පතිපත්ති ගරුකවවිසීෙමන් බව අවෙබෝධ කරගන්නා පුද්ගලයා තිවිධ රත්නෙයන් පකාශයට පත්වී ඇතිගුණ අනුවමජීවත්වීමට ෙවෙහස ගනී.පුද්ගලෙයකුෙග් පධාන අවශ තා අතර ජීවිතය ෙනොසිඳ පවත්වාගැනීෙම්ආශාව මූලිකව වැදගත්ෙව්.ආහාර පාන,නිවාස,වස්ත හා ආරක්ෂණ අවශ තා වැදගත්වනුෙය් ෙම්ජීවිතය පවත්වාගැනීෙම්දී ඒවා උපාය මාර්ගිකව වැදගත්වන බැවිනි.එනිසා මූලික අවශ තා වලටදවඩා ජීවිතය රැකගැනීෙම් හා පවත්වාගැනීෙම් අවශ තාව වඩා බලවත්බව කිව යුතුය.සෑම ෙදයක්මඅවශ වනුෙය් ජීවිතය සුරැකී පැවතුනෙහොත් වන බැවිනි.එනිසා ජීවිත ආරක්ෂාව තකා කියාකිරීමටඕනෑම පුද්ගලෙයකු ෙපළෙඹ්.3 සූත ෙද්ශනා මඟින් තිවිධ රත්නෙය් ගුණ වලින් පධාන වශෙයන් ෙම් ජීවිතය පවත්වාෙගනයාෙම් අවශ තාවයට පතිකර්ම සැලසී තිෙබ්.තිවිධ රත්නෙය් පිහිට ලැබීම නිසා ෙමෙලොව වශෙයන්යෙමකුෙග් දිවි පවත්වා ගැනීමට අවශ වූ ආයුෂ,වර්ණය,බලය,සැපය හා කායික,මානසික ශක්තියලැබීම මූලික බව දක්වා ඇත.ඕනෑම සත්ව සංජානනයක් ආමිෂයට ඇදී යාම ස්වභාවිකය. එයින්දසිය ජීවිතය පවත්වාගැනීමට අවශ වන මූලික අවශ තාවලට සිත ඇදීයාම පමුඛය.එම නිසා එබඳුඅවශ තා තෘප්ත කරවිය හැකි මඟක් වශෙයන් ශද්ධාව ෙමහිදී සංජානනය ෙකෙර්.තිවිධ රත්නෙය්ගුණෙලස සංජානනය වන්ෙන් ශද්ධාවයි.ෙමහිදී ශද්ධාෙව් මූලික හැඩතල ෙදකක් පිළිබඳව දක්වාඇත.එනම් අමූලික ශද්ධාව හා අකාරවතී ශද්ධාවයි.මින් අමූලික ශද්ධාව යනු විචාර පූර්වක ෙනොවූවිශ්වාසයයි.යමක් පිළිබඳව පූර්ණ ෙලස සංජානනය කළ ෙනොහැකි අවස්ථාවලදී ඇතිවූ පිළිගැනීම්මාතවූ ආකල්පය අමූලික ශද්ධාව ෙසේ සැලකිය හැක.සංජානනෙය් අවස්ථා රාශියක් තිෙබ්.ඉන්දීයසංජානනය ෙමන්ම අතීන්දිය සංජානනය වශෙයන් වර්ගීකරණයට ලක්වී ඇත්ෙත් විවිධ සංජානනඅවස්ථා ෙව්.අමූලික ශද්ධාව ඉන්දීය සංජානනෙය්ත් පාථමික අවස්ථාවකට අයත්වන්නකි.ෙමහිදීසුවිෙශේෂී වනුෙය් අමූලික ශද්ධාව වර්ධනය වී ෙනොයන බවයි.එනම් ශාවකයාට කිසි දිෙනක ෙමහිසත අසත තාවය වටහාගැනීමට ෙනොලැෙබ්.ෙම් ෙහේතුව නිසා අමූලික ශද්ධාව මඟින් පරිපූර්ණඉන්දීය සංජානනය සිදු ෙනොවනබව සැලකිය හැකිය.අවම මට්ටමින් ඉන්දීය පත ක්ෂය පවා මින්ලැබිය ෙනොහැකි බැවිනි.එනිසා ෙබෞද්ධ සූත ෙද්ශනාවල අමූලික ශද්ධාව පතික්ෙෂේපකර තිෙබ්.4 ෙබෞද්ධ සූත ෙද්ශනාවන්හි අගය කර දක්වා ඇත්ෙත් අකාරවතී ශද්ධාවයි.එය පත ක්ෂයපමාණය ෙකොට ගත්තක් බැවින් කිසියම් දිෙනක ශාවකයාටම පුර්ණ පත ක්ෂය කරා පැමිණ එයඅවෙබෝධ කරගන්නා ෙතක් ඇති කරගන්නා විචාරපූර්වක විශ්වාසය අකාරවතී ශද්ධාව ෙව්.ෙමහිදීසංජානනය ලබනුෙය් අතීන්දීය පත ක්ෂයක් වශෙයනි.ඉන්දිය සංජානනය භාවිතා කර අතීන්දියපත ක්ෂය කරා පැමිෙණන ෙම් කමෙව්දය දත් ෙද් සිට ෙනොදත් ෙද් කරා යන අධ ාපන මෙනෝවිද ාත්මක මූලධර්මය ෙමහිදී භාවිතා ෙව්.අතීන්දිය පත ක්ෂය එක්වරම ඇතිකර ගත ෙනොහැක.ඒනිසා මූලිකව ඉන්දිය සංජානනය ඉවහල් කරෙගන කමෙයන් නිරීක්ෂණ ශක්තිය, සිහිය වැඩි 2
  • 3. දියුණු කරමින් එක්තරා අවස්ථාවකදී සියල්ල කිසිදු ඉන්දීය භාවිතයකින් ෙතොරව නුවණින් වැටහීමසිදුෙව්.ෙම් අවස්ථාව කරා සංජානනය ෙමෙහයවනුෙය් අකාරවතී ශද්ධාව මඟිනි.සූත ෙද්ශනාවලදීශාවකයාතුළ ෙම් අකාරවතී ශද්ධාව ජනනය කරවීමට වෑයම් කරනුෙය් එමඟින් පසුකලක පඥාවඇති කර ගැනීමට ඉඩ පස්තාව සැලෙසන බැවිනි.දානය හා සීලය යන කරුණු එකෙසේම කියාත්මකකරගැනීමට අකාරවතී ශද්ධාව ෙහොඳින් වර්ධනයවී තිබීම පහසුවකි.යෙමකු ගිහි ෙගය කළකිරීමටපත්ව පැවිදිබව ලැබීමට ෙයොමුවනුෙය්ද අකාරවතී ශද්ධාව නිසාය.එෙසේම දානය,සීලය හා භාවනාවයන කරුණු තුන සම්පූර්ණ කිරීමට මඟ ෙපන්වනුෙය්ද අකාරවතී ශද්ධාවයි.බුදුදහෙම් ශද්ධාව මුල්ගුණාංගය ෙසේ සැලෙකනුෙය්ද ෙම් නිසාය.ශද්ධාව නිසා ෙසසු ගුණධර්ම සියල්ල සම්පූර්ණෙව්.5 ඊළඟට සීලෙය් කුශල විපාක ෙලස විස්තර කරනු ලබන්ෙන් ෙමෙලොව හා පරෙලොව සුගතිසැප අත්පත්වන ආකාරයයි.ෙමය සග්ග කථා ෙලස හැඳින්ෙව්.ජීවත්ව සිටියදීම ෙමෙලොව වශෙයන්සුගතියට පත්වීම හා මියයාෙමන් පසුව ෙදව්ෙලොව ආදී කාමාචර සුගතිවල ඉපදීමත් දක්වා තිෙබ්.ඒදැක්වීම බුදුදහෙම් හරය ෙනොෙව්.නමුදු පධාන අරමුණ වන නිවන් අවෙබෝධයට පැමිණවීම සඳහාභාවිතා වන පධාන කමෙව්දයට අයත් මූලික පියවරකදී භාවිතාවන උත්ෙත්ජකයක් පමණක් ෙලසෙමෙසේ කාමාවචර සුගති සැප විපාක ෙපන්වා දී තිෙබ්.ශාවකයාෙග් සිත ඉන් කුළු ගන්වමින් නිවනෙතක් රැෙගන යාම ඉන් අෙප්ක්ෂිතයි.සග්ග කථා අවසන් කරනුෙය් කාමෙය් ආදීනව දැක්වීෙමනි.එය ෙබෞද්ධ සූතෙද්ශනාතුළ මැනවින් විගහවී තිෙබ්.මින් ශාවකයා සුගතිය ලැබීම වුවද දුක් සහිතබව සංජානනය කරගනී.එනිසා ශාවකයාතුළ සුගතිසැප ලැබීෙම් නිස්සාරත්වය අවෙබෝධෙව්.එයඅවසාන පියවර වන නිර්වාණාවෙබෝධය පිනිස ඉවහල් ෙව්.අවසාන පියවර වූ නිර්වාණාවෙබෝධයවිඳීමක් ෙනොෙව්. එය විඳීම් සහගත සියල්ෙලන් මිදීම නිසා ඇතිවූ ෙනොවිඳීම් සහගත තත්වයකි.එයනිවන් සුවයක් ෙලස හඳුන්වා ඇත්ෙත් සියළු විඳීම් විපරිණාමී ස්වභාවයට පත්වන බැවින් එබඳු වූවිඳීම් වලින් මුළුමනින්ම මිදීම සුවයක් යැයි සලකා ඇති බැවිනි.ෙමහිදී සාමාන ව වහාර භාෂාෙව්භාවිතාෙව් ඇති වචනවලට ලබාෙදන ෙපොදු අර්ථ නිසා ඇතිවන වැරදි වැටහීමකි.සැප යන වචනයව වහාර භාෂාෙව් භාවිතාවනුෙය් විඳින සැප අර්ථදැක්වීම සඳහාය.ෙම් නිසා නිවෙන් ඇති සැප මින්දැක්වීෙම්දී අසන්නා සිතනුෙය් එයද ඔහුෙග් අවෙබෝධයට හසුවන ෙසසු විඳින සැප ෙමන්ම වූවක්බවයි.ෙමය වැරදිය.ෙම් වරද නිවැරදි කර හැකිතාක් නිවැරදි අරුතට ළංවීම සඳහා අෙවයිදිත සුඛයයන ව වහාරයක් භාවිතෙය් තිෙබ්.නිවන් අවෙබෝධය නිසා ලැබිය හැකි ෙනොවිඳීන සැපය දැක්වීමසඳහා ෙම් අෙවයිදිත සුඛ යන්න භාවිතා ෙව්.ෙමහි ෙත්රුම ෙනොවිඳින සැපය යන්නයි.6 සූතෙද්ශනාවලදී ෙබොෙහෝවිට ආනුපුබ්බීය කමෙව්දය අනුගමනය කර ඇත.එනම් නිශ්චිතවූඅනුපිළිෙවළකට අනුව ධර්ම කරුණු ගලපා ඉදිරිපත් කිරීමයි.එහිදී සූතෙද්ශනා වඩා සරළ ෙදයකින්ආරම්භව පිළිෙවලින් දහෙම් ගැඹුර ෙවත පිවිසීම ෙමහි ලක්ෂණය ෙව්.බුදුරදුන් ෙකෙරහි පසාදයටපත් බහ්මායු පඬිවරයා හා ෙපොක්ඛරසාදී බාහ්මණයා ආදී පුද්ගලයින්හට සූතෙද්ශනා මඟින් ධර්මයඉදිරිපත් කිරීෙම් දී ෙමම කමෙව්දය අනුගමනය කර ඇතිබව දීඝ නිකාය අනුව පැහැදිලිෙව්.7ෙමහිදීඅනුපිළිෙවලින් දාන කථා,සීල කථා,සග්ග කථා,කාමෙය් ආදීනව කථා,කාමයන්ෙගන් ෙවන්වීෙම්ආනිසංශ යනාදී කරුණු හඳුන්වාදී අනතුරුව සිෙතහි නිෙරෝගීබව,මෘදුබව ඇතිකරවා පහන්වූ සිත්ඇති අයට චතුරාර්ය සත ය ඇතුළත් සූතෙද්ශනා ෙද්ශනා කරනු ලැබීය.බුදුවරුන්ෙග් සාමුකාංසිකෙද්ශනා තුළ ගැබ්විය යුතු හරය එය ෙලසද පැහැදිලි කරදී තිෙබ්.සූතෙද්ශනාවල සඳහන් වූ ධර්මයඅනුපුබ්බ සික්ඛා,අනුපුබ්බ පටිපදා හා අනුපුබ්බ කිරියා අනුව සකස්වී තිෙබ්.සූතෙද්ශනාවල පළමුවඋද්ෙද්සය දක්වා අනතුරුව ධර්ම කරුණු ෙවන් ෙවන්ව ෙගන විභාග කරබැලීෙම් කමය විභංගකමෙව්දයයි.මජ්ඣිම නිකාය විභංග වර්ගෙය් භද්ෙදක රතන සූතෙය්ද8,චුල්ලකම්මවිභංග9, මහා කම්මවිභංග10 හා ධාතුවිභංග11 ආදිෙය් ඇතුළත් විවිධ සූතෙද්ශනාවලත් ෙම් කමෙව්දය දක්වා තිෙබ්.ෙමය නූතන මෙනෝවිශ්ෙල්ෂණවාදී කමෙව්දෙයහි පවා විද මානය.සමහර පුද්ගලයන්ට පුද්ගලහැකියාව අනුව ෙව්ගවත්ව සූතෙද්ශනා අවෙබෝධ කරගතහැකිවිය.සමහරුන්ෙග් අවෙබෝධය ඉතාමන්දගාමී වී තිෙබ්.තවත් ෙකොටසක් ෙම් අතරතුර අවස්ථාවල පසුවූහ.ඇතැමුන්ට ෙකෙසේවත්අවෙබෝධය ඇති කරවියහැකි ෙනොවින.12 3
  • 4. බුදුදහෙම් අවසන් නිෂ්ටාව වන නිවනට සත්වයා ෙමෙහයවීම සඳහා විවිධ මට්ටම්වලදී ඊටඅදාළවූ පියවර අනුගමනය කර උත්ෙත්ජකයක් ෙලස ඒ මට්ටම්වල පවතින ෙහොඳම අනු අවස්ථාවසලකා ඇත.කාම සුගති සැප උත්ෙත්ජයක් ෙසේ භාවිතා කර ඇත්ෙත් ඊට පහළ මට්ටෙම් සිට ඉහළමට්ටමට පැමිණීම සඳහා පමණි.අදාළ මට්ටමට පැමිණි පසුව එහි ආදීනව ෙපන්වා කළකිරීම ඇතිවන ෙලස සූත ෙද්ශනා ඉදිරිපත්ව තිෙබ්.මන්ද බුදු දහෙම් අවසාන පරමාර්ථය වන නිවන ශාක්ෂාත්කර ගැනීමට උපකමශීලීව භාවිතා කරන උත්ෙත්ජකය වුවද අත්හැරීමට සිදුවන බැවිනි.ෙනොෙයක්ෙලසට කාමෙයහි ආදීනව දැක්වීෙමන් පසුව කාමෙයන් මිදී සිටීමට හැකි නම් ෙකොතරම් සැපයක්දැයි ශාවකයාටම වැටෙහන්නට පටන් ගනී.එය ආදීනව දැක ඉන් මිදීමට කැමැත්ත ඇති කරවීමපිණිසය.ශාවකයාෙග් චිත්ත අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණවලින් සිත මුදවීම ෙමහි පරමාර්ථයයි.ෙකෙලස් වශෙයන් දැක්ෙවනුෙය් ෙම් අභ න්තර ෙපේරණමය.අයහපත් අභ න්තර ෙපේරණවලින්නිදහස්විය හැකි කමෙව්ද පධාන වශෙයන් ෙදකක් තිෙබ්.එකක් නම් අභ න්තර ෙපේරණ හැකිතාක්යටපත් කිරීමය.ෙමය සමථ චින්තනය මඟින් සිදුෙව්.අෙනක අභ න්තර ෙපේරණවලින් ස්ථිර ෙලසනිදහස්වීමයි.ෙමය විදර්ශනා චින්තනය මඟින් සිදුෙව්.ෙම් විදර්ශනා චින්තනය බුදුදහමට පමණක්මසුවිෙශේෂීවූවකි.සමථ චින්තනය ඔස්ෙසේ ෙපළ ගැස්වූ සමථ භාවනාකම බුදුහිමියන් පහළවීමට ෙපරපවා භාරතෙය් අතිශය ජනපියව පැවතින.සිද්ධාර්ථ තවුසා මුලදී අනුගමනය කළෙද් සමථ භාවනාකමයයි.එමඟින් අෂ්ට සමාපත්ති දක්වා අධ්යාත්මික දියුණුවක් අත්පත් කරගත හැකි විය.13 ෙද්ශනා මාධ ය උපෙයෝගී කරගනිමින් ශාවකයාෙග් මනෙසේ සංජානන හැකියාව වැඩිදියුණු කරනු ලැෙබ්.ඇසූ වචන මඟින් නිරීක්ෂණ ශක්තිය ඇතිකර සිහිය ෙයොදවා ශරීරය හා මනසතුළ අරමුණු ගැනීෙම්දී සිදුවන අභ න්තර කියාකාරීත්වය අවෙබෝධ කරගැනීම ෙමහි පධාන ෙව්.ඒතුළින් ෙමෙතක් කළක් ලැබුණු ඉන්දීය සංජානනය සම්පූර්ණ නිවැරදි අවෙබෝධයක් ෙනොවන බවවටහා ගනී.අරමුණු නිවැරදිව ගහණය කරගැනීමට අසමත්වනුෙය් සිහිය හා නිරීක්ෂණය ඊට අදාළකියා ශක්තිෙයන් ෙනොපැවති නිසාබව ෙමහිදී වැටෙහේ.ශාවකයා බුදුන් වහන්ෙසේෙග් වචන ෙකෙරහිපමණක්ම විශ්වාසය ෙනොතබන අතර විශ්වාසයට පදනම වනුෙය් ස්වයං පත ක්ෂයයි.එබැවින් බුදුදහම විශ්වාසය හුෙදක් අන්ධාරනුකරණෙයන් තිබීම අනුමත ෙනොකරයි.බුදුදහෙම් විශ්වාසය ස්වයංපත ක්ෂය පමාණෙකොට ඇත.ඒ නිසා සූතෙද්ශනා ඇසූ පමණින්ම එය අධානගාහී ෙලස විශ්වාසෙනොකර ඒවා සත දැයි විමසාබලා විචාර පූර්වකව අවෙබෝධ කරගන්නා ෙමන් දක්වා තිෙබ්.ධර්මයපහුරකට උපමාකර ඇති බවත්,තණ්හාෙව් උපදානයන්ෙග් නිරුද්ධිය ඉන් අෙප්ක්ෂිත බවත් දක්වාඇත.ධර්මය ඉවහල්කරෙගන තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි හා උපාදාන ඇතිකර ෙනොගත යුතුබව දැක්වීමදවැදගත්ය.යමක් අවිචාර පූර්වකව අධාන ගාහීව පිළිගැනීම නිසා තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි ඇතිෙව්.ධර්මයෙකෙනකු පිළිගත යුත්ෙත් එය ස්වයං පත ක්ෂ සීමාවතුළ පිහිටා බැවින් ඒ පිළිබඳව තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි ඇතිකර ගැනීමට ඉඩක් ෙනොලැෙබ්.සැබවින්ම තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි අභ න්තරව ඇතිවියහැකිඅයහපත් ෙපේරණ බිහිවීමට ෙහේතුවකි.නිවන් අවෙබෝධය නම් ඒ සියල්ෙලන් මිදීමයි.ධර්මය පදනම්කරෙගන ඇත්ෙත් නිවන් අවෙබෝධය බැවින් එකී නිවන් අවෙබෝධයට අවහිර කරන ධර්මතා එයටඇති මඟ විය ෙනොහැකිය.එනිසා සූතෙද්ශනාවන්හි පරමාර්ථය ශාවකයා තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි වලින්හැකිතාක් එෙතර කරවීමයි.බුදුන් වහන්ෙසේෙග් මුල්ම සූත ෙද්ශනාව ෙලස සැලෙකන ධම්මචක්කපවත්තන සූත ෙද්ශනා පිළිබඳව විමසා බැලීෙමන් වුවද ෙමකී කරුණු නිරීක්ෂණය කළ හැක.එහිදීපළමු වරට ද්විඅන්තවාදී චින්තනකමවලින් වියුක්තවීම නිවන් අවෙබෝධයට මඟබව ඉදිරිපත්විය.14 ශාස්වත හා උච්ෙඡ්ද වාද බිහිවනුෙය් තණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි නිසාය.ජීවිෙයකු ෙලස සම්මුතියලැෙබන්ෙන් කය හා මනෙසේ කියාකාරීත්වය නිසාය.කායික හා මානසික කියාකාරීත්වයට බලපානතණ්හා,මාන,දෘෂ්ටි නිසා අයහපත් අභ න්තර ෙපේරණ ඇතිෙව්.ෙම් අභ න්තර ෙපේරණ තාවකාලිකෙලස යටපත්කර සාර්ථකව සමාජ සබඳතා පැවැත්වියහැක.එෙසේම අභ න්තර ෙපේරණවල බලපෑමමැඩ පවත්වා එහි බලපෑම සමාජ සබඳතාවලට ෙනොදැෙනන පරිදි ෙකෙනකුට සාර්ථකව සමාජෙය්දී කටයුතු කළ හැක.එනිසා තාවකාලිකව සිය අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ යටපත්කළ අෙයකු හාස්ථිරව අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණවලින් මිදුෙනකු අතර මතුපිටින් දැකගත හැකි විශාල ෙවනසක් 4
  • 5. නැත.ෙවනසක් තිබුණද,ඒෙවනස දැකගත හැක්ෙක් සිත ඇතුළත මිස බාහිර ෙපනුෙම් ෙනොෙව්.එමඅභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ ෙකෙළස්,නීවරණ,සංෙයෝජන,දෘෂ්ටි ආදී නම්වලින් හැඳින්ෙව්.එෙසේනම්වලින් හැඳින්ෙවතත් විවිධ අවස්ථාවලදී ඒවා එනමින්ම ඉදිරිපත් ෙනොෙව්.ෙබොෙහෝවිට සිතිවිලිහා හැඟීම් මඟින් පුද්ගලෙයකුව ෙනොමඟ යවා යහපත් ඒවා ෙලස හුවා දක්වමින් අයහපත් ෙපේරණඇතිවන බව සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත්ය.ෙමෙසේ ඇතිවීෙම්දී ඒවා චිත්ත වඤ්චක ධර්ම යනුෙවන්හැඳින්ෙව්.සිහි නුවණින් සැලකිල්ලට ගැනීම මඟින් ෙමබඳු රැවටීම්වලින් වැළකී කටයුතුකල හැක.ෙමහිදී කියාවට වඩා ෙච්තනාෙව් වැදගත්කම අවධාරණය කර දක්වා ඇත්ෙත් ඇතැම් අවස්ථාවලදීපිටතින් විද මාන ස්වරූපයට වඩා හාත්පසින්ම ෙවනත් ස්වවරූපයක් පුද්ගලයාෙග් අභ න්තර සිතතුළ කියාත්මක විය හැකි බැවිනි.ෙම් නිසා යෙමකු සිදුකරන යම්කිසි කියාවක් මතුපිටින් පමණක්මනිරීක්ෂණය කර ඉන් පුද්ගල අභ න්තරය පිළිබඳව විනිශ්චයන්ට එළඹීෙම් ඇති අෙයෝග තාවයදවටහාගත යුතුය.සූත ෙද්ශනාවලදී කර්මඵල විපාක බිහිවනුෙය් ෙච්තනාව අනුවබව දැක්ෙව්.15 ෙම් අභ න්තර ෙපේරණවලද විවිධ මට්ටම් තිෙබ්.නීවරණ නාමෙයන් දැක්ෙවනුෙය් නිවන්මාර්ගය ආවරණය කරන කරුණු පහකි.ඒවා පංච නීවරණ ධර්ම නමින් හැඳින්ෙව්.ඊට වඩා සියුම්වූඅභ න්තර ෙපේරණ දහයක් සිත තුළ ඊට යට තිෙබන ස්ථරය තුළ කියාත්මක ෙව්.ෙම් දශසංෙයෝජනනම් ෙව්.සංෙයෝග යනු සසරට පුද්ගලයා බැඳ තබන කරුණු බැවිනි.ෙම්වාටද යටින් අනුසය ධර්මනම් වූ තවත් ඉතාම සියුම් අනු සහගත වූ අභ න්තර ෙපේරණ සමූයක් තිෙබ්.අනුසය යනු සියුම් යනුෙව්.සූත ෙද්ශනාවල දැක්ෙවන කරුණු මඟින් ෙමහි දැක්ෙවන අවසාන පියවර වලට ලඟාවීෙම්දී ඒපවතින අවස්ථාෙව් සිත තුළ ෙගොඩනැඟී ඇති අභ න්තර ෙපේරණ සියල්ෙලන්ම සිත මුදවාගැනීමටඅවශ ය.ඒ සඳහා සුදුසු භාවනා කමයක් ඇත.එය බුදුරදුන්ෙග් ෙසොයාගැනීමකි.විදර්ශනා භාවනාවයනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන් ඒ කමෙව්දයයි.විදර්ශනා භාවනාව එක්තරා දාර්ශනික චින්තනයකි.එහිමුඛ හරය පඥාව අවධි කරගැනීමයි.සුදුසු පරිදි සිත හික්මවීමට සමත් සූත ෙද්ශනාවක් ශවණයවීමමඟින් ශාවකයා තුළ විදර්ශනා භාවනාව වැෙඩන්නට සැලැස්විය හැක.බුදුවරුන්ෙග් සාමුකංසිකෙද්ශනාව වූ චතුරාර්ය සත කුළු ගැන්වූ ෙද්ශනා මඟින් ශාවකයා මඟඵල අවෙබෝධයට පත්කිරීමටහැකියාව ඇත.බුදුවරු හා උන්වහන්ෙසේෙග් මුල් ෙපෙල් අර්හත් භික්ෂුන්වහන්ෙසේලා සූත ෙද්ශනාෙද්ශනා කිරීම මඟින් පමණක් ශාවයකින් මාර්ගඵල අවෙබෝධයට පත්කරවනුෙය් විදර්ශනාභාවනාපිළිෙවත ෙද්ශනා මාධ යතුළින් වැෙඩන්නට සැලැස්වීෙමනි.එය ඉතා අපහසු කාර්යයකි.නමුදු එයකළ හැක.එය කිරීමට සමත්කම් ඇති උතුමන් දැනට වර්තමාන සමාජෙය් නැතිවිය හැක.මන්ද එයකිරීමට සුදුසුකම් සම්පූර්ණ කරතිබූ උතුමන් ෙම් වන විට සසර නිමකර අවසන්වූ ෙහයිනි.ෙමකලදක්නට ඇත්ෙත් වසර දහස් ගණනන් කාලය ඉකුත්ව යාෙමන් පසුව ෙබොෙහෝෙකොටම නෂ්ටාෙශේෂවී යාෙමන් අනතුරුව ඉතිරිවූ අති සංශිප්ත සූත ෙද්ශනාය.ඒවා ෙපර බුදු මුවින් නිකුත්වූ සූතෙද්ශනාවල වාර්තාවක් හා සමානය.ආනන්ද හිමියන් හා ෙසසු ශාවක හිමිවරුන් විසින් විවිධ අවස්ථාවලදීතමන් ඇසූ බුද්ධ ෙද්ශනා හා ෙද්ශනාවල අර්ථකථන වාර්තා ස්වරූපෙයන් සංගෘහිත කළ හැඩතලසූත ෙද්ශනාවන්හි නිරූපිතය.ඒවා හැකිතාක් මුල් ෙද්ශනා අරුතට සමීපෙවමින් සජීවීව පවත්වාගැනීමට දරණ ලද උත්සහයක් අට්ඨකථාවල නිරූපිතය.16 විදර්ශනා භාවනාව දාර්ශනික අවෙබෝධයක් ඇතිවීම අරමුණු කර පවතී.ඒ දාර්ශනික ඥානඅවෙබෝධය පදනම්කර ෙගන ඇතිෙව්.ෙමම අවෙබෝධය නම් නිවන් අවෙබෝධයයි.අභ න්තර ගතවඇතිවන විවිධ අහිතකර අභිෙපේරණ වලින් සිත නිදහස් කරගැනීම ෙම් අවෙබෝධෙය් ඇති පධානතමඋපෙයෝගීතාවයි.එෙසේම එෙසේ නිදහස්වීම තාවකාලිකව එම අභිෙපේරණ යටපත් කිරීම මඟින් ලැබියහැකි නිදහස ෙනොෙව්.එය ස්ථිර සාර නිදහසකි.ඒ නිදහස යළි කිසිම අයුරකින් ෙවනස් ෙනොෙව්.එහිඅකම්ෙපය ස්වභාවයක් ගැබ්ව පවතී.සාමාන ෙයන් ෙකෙනකුෙග් සිතට සතුට ඇතිවන කමෙව්දෙබොෙහෝෙව්. සතුට සිත අභ න්තරෙය් ඇතිවන අභිෙපේරණයකි.අයහපත් ආකල්ප අරමුණු වීෙමන්දසතුට ඇතිෙව්.එෙසේම යහපත් ආකල්ප අරමුණුවීෙමන්ද සතුට ඇතිෙව්.විදර්ශනාෙව්දී සිතින් ඉවත්කරනුෙය් යහපත් ආකල්ප අරමුණු වීෙමන් ඇතිවන සතුට ෙනොෙව්.අයහපත් ආකල්ප අරමුණුවීමනිසා ඇතිවන සතුට පමණක් විදර්ශනා භාවනාව මඟින් සිතින් ඉවත්කර හැෙර්.මඟඵල අවෙබෝධය 5
  • 6. ලබා සිෙත් ක්ෙල්ශ දුරුකළ උතුෙමකුට වුවද යහපත් ආකල්ප අරමුණු වීෙමන් ඇතිවන සතුට ඇතිෙව්.ඒ උතුමාෙග් සිෙත් නැතිවනුෙය් අයහපත් ආකල්ප මුල්වීෙමන් ඇතිවන සතුට පමණි.ඒ නිසාමෙමහිදී සිදුවනුෙය් සිෙත් සියළු අභිෙපේරණම ඉවත්වයාම බව වරදවා ෙනොවටහා ගත යුතුය.යහපතහා අයහපත අතර ෙවනස හඳුනාගනු ලබන්ෙන් බුද්ධිය හා පඥාව මඟිනි.ෙමහිදී සිදුවනුෙය් බුද්ධියහා පඥාව වර්ධනය කරවීමයි.එවිට බුද්ධිය මඟින් අයහපත නිවැරදිව හඳුනාෙගන සිතින් ඉවත්කරදැෙම්.වඩාත් නිවැරදිව පැවසුවෙහොත් ෙමහිදී සිදුවනුෙය් නිවැරදිව හඳුනාගැනීම පමණකි.ඉවත්කරදැමීමට කිසිදු අනවශ ආයාසයක් ෙමහිදී ෙනොගැෙන්.යමක සත ස්වභාවය වටහාගත් පසු එයින්ඉවත්වීමට අමුතු ආයාසයක් අනවශ ය. ගිනි සිළුවකට අත ළංකළ විට පිළිස්ෙසන ස්වභාවය ඇතිබව වටහාගත් විට එය ඇල්ලීෙමන් වැළකිය යුතුබව ෙකෙනකුට අමුතුෙවන් කියාදිය යුතු නැත.ඒපරිදි දාර්ශනික අවෙබෝධය ලැබීම සමඟම සැබෑව ව ාජෙයන් ෙවන්කර නිවැරදිව හඳුනාගැනීෙම්ශක්තිය ඇතිෙව්.මාර්ගඵල අවෙබෝධය යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය් ෙම් තත්වයයි.17 පූර්ණ අවෙබෝධය ෙකතරම් ගැඹුරුද යත් එය එක්වරම ෙකෙනකුට ශාක්ෂාත් කරගැනීමපවා දුෂ්කරය.ෙම් නිසා ඒ පූර්ණ අවෙබෝධය පත්වීෙම් අවස්ථාව දක්වා මට්ටම් සතරක් පසුකරමින්යා යුතුබව දැක්වී තිෙබ්.මාර්ගඵල සතරකින් යුතුව ආර්ය මාර්ගය දැක්වී ඇත්ෙත් එබැවිනි.පළමුවදුරු කරනුෙය් දෘෂ්ටියට සම්බන්ධ අයහපත් ආකල්පයි.ෙදවන මාර්ගඵලෙය්දී ආශාව හා ද්ෙව්ෂයටසම්බන්ධ අයහපත් ආකල්ප තරමක් දුරට අඩුකරනු ලැෙබ්.ෙතවන මාර්ගඵලෙය්දී අඩුකළ ආකල්පසම්පූර්ණෙයන්ම දුරුකරනු ලැෙබ්.එෙසේම සිව්වන මාර්ගඵලෙය්දී මම යන ආකල්ප බිහිවීමට ෙහේතුවූ අයහපත් ආකල්ප සියල්ල සම්පූර්ණෙයන්ම දුරුකරනු ලැෙබ්.ෙමහිදී ඒ පියවර අනුපිළිෙවළකටදක්වා ඇත්ෙත් සත්ව චිත්ත සන්තානෙය් ඇති අයහපත් ආකල්ප සිත තුළ ඇතිවන තීවතාව අනුවඑය ඉවත් කිරීමට හැකි පියවර අනුවය.ෙමහිදී ඕනෑම සත්ව චිත්ත සන්තානයක දෘෂ්ටි සම්බන්ධවූඅයහපත් ආකල්ප ඇලීම හා ගැටීම සම්බන්ධ අයහපත් ආකල්පවලට වඩා පහසුෙවන් ඉවත්වනබවෙපෙන්.එෙසේම එහි අවස්ථා ෙදකක් ඇත.ෙසෝවාන් මාර්ගෙයන් ඉවත්වනුෙය් මමත්වය සම්බන්ධවූඕලාරික අයහපත් ආකල්ප ෙකොටසයි.ෙමය සක්කාය දිට්ඨිය පධාන ෙකොට ඇති විචිකිච්ඡාව හාසීලබ්බත පරමාස යන ෙසසු සංෙයෝජන මඟින් නිරූපණය ෙව්.නමුදු අර්හත්ව දක්වා තව අණුසහගත මමත්වය සම්බන්ධ සියුම් අයහපත් ආකල්ප ෙකොටසක් පවතී.එය සම්පූර්ණෙයන්ම දුරුවීයනුෙය් අර්හත්ව මාර්ගඵලෙය්දීය.එය අස්මි මානයට සම්බන්ධ සංෙයෝජන ෙකොටස්ය.ද්විතීය හාතෘතීය මාර්ගඵල ඇලීම හා ගැටීමට සම්බන්ධව ඇති ඕලාරික හා සියුම් අයහපත් ආකල්ප අවස්ථානිරූපණය ෙකෙර්.ඇලීම හා ගැටීමට සම්බන්ධ ඕලාරික අයහපත් ආකල්ප අඩුවනුෙය් සකෘදාගාමීමාර්ගඵල අවස්ථාෙව්දීය.එහිම සියුම් අවස්ථාව අනාගාමී අවස්ථාවයි.එහිදී මුළුමනින් ඇලීම,ගැටීමයන අයහපත් ආකල්ප දුරුෙව්.18 පිරිසිදු ධර්මය පැතියද, එම ධර්මය හා මානව සංජානන පැතිකඩ අතර පරතරයක් පවතී.බුදුදහම හා මානව සංජානන පැතිකඩ අතර පවතින ෙම් පරතරය බුදුදහම සජීවීෙලස පැවති යුගයටසාෙප්ක්ෂකව අනුකමෙයන් වැඩිෙවමින් පවතී.දැනට වසර දහස් ගණනක් ගතවී ඇති ෙමකල එහිපරතරය සැලකිය යුතු පමාණයකින් වැඩිවී තිෙබ්.බුදුදහම හැකිතාක් නිවැරදිව අර්ථගැන්වීම පිණිසරචනා කරන ලද අට්ඨකථා,ටීකා,ගැටපද වැනි අර්ථ විවිරණ ගන්ථවලින් සංජානන පරතරය හැකිතාක් දුරට අඩුකිරීමට සෑෙහන පරිශමයක් දරා තිෙබ්.නමුදු ෙමෙලොව සෑම ෙදයක්ම අනිත ය. එමසනාතන ධර්ම නියාමය බුදුදහෙම් සජීවිබව සම්බන්ධෙයන්ද ෙවනස් ෙනොෙව්. ෙබොෙහෝකල් ගතවීයාෙම්දී ව වහාර කරන භාෂාව ෙවනස්ෙව්.මිනිසුන්ෙග් සිතුම් පැතුම් ෙවනස් ෙව්.අවෙබෝධ ශක්තියඅඩුෙව්.ස්මරණය දුබලෙව්.ආධ ාත්මික හැකියාව අඩුවන අතර ඊට සාෙප්ක්ෂව ෙභෞතික හැකියාවදියුණු ෙව්.වර්තමානෙය් මිනිසුන්ෙග් අධ ාපන රටාව මුළුමනින්ම හැඩගැසී ඇත්ෙත් ෙභෞතිකදවෙලෝකය ගහණය කරගන්නා අයුරිනි.ෙද්ශනා මාධ පමණක් භාවිතා කර උසස් අවෙබෝධයක් ඇතිවන අයුරින් ෙපළ ගස්වා ඇති සූත ෙද්ශනාතුළ ගැබ්ව පැවති අවෙබෝධ ශක්තිය එෙසේම ලබාගැනීමවර්තමානෙය් කළ හැකි මට්ටමක පවතින්ෙන්දැයි විමසීම වැදගත්ය.එෙසේවීමට නම් පළමුව සිතීමඊට අනුරූපව ෙපළගැස්විය යුතුය.ආකල්ප,රුචිඅරුචිකම් සියල්ල පවතිනුෙය් ධර්මාවෙබෝධය ඇති 6
  • 7. වන දිශාවට ෙනොවීම ෙම් කාර්යභාරය වඩාත් අසීරු කරවීමට ෙහේතුවක් ෙලස ෙපන්වා දිය හැක.ඒසඳහා විසඳුම වනුෙය් මිනිසුන්තුළ මූලිකව දර්ශන සම්පත්තිය ඇතිකිරීමයි.මඟ ෙනොමඟ වටහාගතහැක්ෙක් නිවැරදි දර්ශනය ඇතිවිටය.ෙසෝවාන්වීම යනු අර්හත්වය කරා පැමිණියහැකි නිවැරදි මඟවටහාගැනීමයි.ෙම් සදහා පුද්ගලෙයකුතුළ ආකල්පමය ෙවනසක් ඇතිකිරීම අවශ ය.ආකල්ප යථාතත්වයට පත්කරගැනීමතුළින් පසුකාලීනව ඉතිරි වැරදි අඩුපාඩුද නිවැරදි කරගැනීමට හැකිෙව්.19 සූතෙද්ශනා නම් බුදුරදුන් ධරමාන කාලෙය්දී විවිධ පුද්ගලයින්ට ඒඅයෙග් විවිධ සංජානනහැකියාව අනුව බුදුදහමින් නිර්ෙද්ශිත පරමාර්ථ අවෙබෝධයට පැමිණීම පිණිස ෙද්ශිත උපෙද්ශනයි.තත් යුගෙයහි ඒවාෙය් අර්ථ නිසි ෙලස අවෙබෝධ කරගත හැකි මට්ටමක එකල භාෂා ව වහාරයපැවතින.නමුදු එම සූතෙද්ශනා ෙද්ශනා කර දැනට වසර දහස් ගණනක් ඉකුත්ව ෙගොසිනි.එකලදීහුෙදක් ෙද්ශනාව අසා ධාරණය කරගැනීම හා කඩපාඩම්කර ගුරුකුල වශෙයන් පරම්පරානුගතවපවත්වා ගැනීම මිස,ලිඛිතව සටහන් කරතැබීමක් කියාත්මක ෙනොවින.එබැවින් සූතෙද්ශනාතුළවූෙබොෙහෝ සජීවී ස්වරූපය බුදුරදුන් ධරමාන යුගයට වඩා අනුකමෙයන් අඩුවී යන්නටවීම ස්වභාවිකෙදයකි.ෙම් තත්වය අභිධර්ම ෙද්ශනාවලට වඩා සූත පිටක පෙහේ අන්තර්ගත සූතෙද්ශනාවලට වඩාතදින් බලපෑෙව්ය.ෙමයට ෙහේතුව අභිධර්ම ෙද්ශනාවලට වඩා බහුලව සාමාන ජනතාව අතර ෙම්සූතෙද්ශනා පාෙයෝගිකව හා බහුලව ව වහාරවීමය.එෙසේම සම්මුති ෙද්ශනාවන්හි පැවති ස්වරූපයඅනුව වඩා පකටව ධර්මාවෙබෝධය කරා පැමිණීමට සූතෙද්ශනා මහත් උපකාරයක් වූ බැවිනි.ධර්මරසය විඳගැනීමට රුචි නම් එතරම් ගැඹුරු අවෙබෝධයක් නැතිව වුවද ශී සද්ධර්මය නමැති මහසයුරෙවත පළමුෙවන් පෙව්ශවීමට සූතෙද්ශනා සලසා ඇත්ෙත් විශාල අනුබලයකි.20 2.2. සංජානනය හා ආභිධම්මික විවරණ ආභිධම්මික විවරණ මඟින් පැහැදිලි කරනු ලබන්ෙන් පරමාර්ථ ධර්ම පිළිබඳවයි.පරමාර්ථධර්ම යනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන් ෙලෝක සම්මුති ඉක්මවා ගිය විට දක්නට ලැෙබන යථාර්ථයයි.ෙම්තත්වය ඉන්දීය පත ක්ෂය තුළින් ෙකෙනකුට ගහණය කරගත ෙනොහැක.එබැවින් ෙම් තත්වයඇති කරගත හැක්ෙක් සම්මුතිවල සැබෑ තත්වය අවෙබෝධ කරගැනීම මඟින් පමණි.එවිට යථාර්ථයදැකීම හා තහවුරුවීම සිදුෙව්.ෙබෞද්ධ සංජානනෙය් අවසාන පරමාර්ථය නම් ෙම් පරමාර්ථ ධර්මයඅවෙබෝධ කරගැනීමයි.නිවන් අවෙබෝධයට ෙකෙනකු පත්වනුෙය් ෙම් පරමාර්ථ ධර්ම පිළිබඳ යථාතත්වය වැටහීම මඟිනි.පරමාර්ථ ධර්ම සතරක් ඇත.එනම් චිත්ත,ෛචතසික,රූප නිබ්බාන යනාදීවශෙයනි.ෙමහි චිත්තය ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් අරමුණු දැනගැනීෙම් ශක්තියයි.සංජානනය ෙසේ දැක්ෙවනුෙය් ෙම් චිත්තයයි.අරමුණු නැතිව සිත ෙනොඋපදනා බැවින් චිත්ත ඇතිවීමට අරමුණු අවශ ය.අරමුණු දැන ගන්නා අර්ථෙයන් සිත එකක්ම වන නමුදු ෛචතසික හා සම්බන්ධවී නිසා සිෙතහි 89ෙහෝ 121 ආකාරයක් දක්නට ලැෙබ්.සිත අරමුණක් ගැනීම හා අරමුණ හැඳිනීම යන සංජානන කියාවළියට පදනම්වන්ෙන් සිෙතහි ෙයදුනු ෛචතසිකයි.ෛචතසික ඵස්ස,ෙව්දනා,සඤ්ඤා හා ෙච්තනායනාදී වශෙයන් 52 වැදෑරුම් ෙව්.චිත්තය හා ෛචතසික කකාරනලද කෂායකට උපමා කළෙහොත්එහි අඩංගු ෙබෙහත් රස ෛචතසික ෙලසද,ජලය සිත ෙලසද වටහාගත හැක.එෙසේම ෙමහි න ායයනම් සිත නැතිව කිසිදු ෛචතසිකයක් නූපදින බවයි.ඒ නිසා සිත ෙමහි පධානය. “මෙනෝපුබ්බංගමාධම්මා” යන පාඨෙයහි ධම්ම යන්ෙනන් අදහස්කර ඇත්ෙත් ෛචතසික වන අතර සිත මෙනෝ ෙලසහඳුන්වා තිෙබ්.ෙම් අනුව සංජානන කියාවළිය සම්පූර්ණවීමට ෛචතසික විශාල උපකාරයක්වීඇතිබව පැහැදිලිෙව්.ෛචතසික නිසා සිෙත් ස්වභාවය ෙවනස්වීමකට ලක්ෙව්.ෛචතසිකවල බලපෑමනිසා සිත පවිත ෙහෝ අපවිත විය හැක.ෛචතසික හා සිත ෙවන්ව වශෙයන් ගත්කළ දැකිය හැකි වූස්වරූපයට වඩා ඒවා සංෙයෝගවූ විට දැකිය හැකි ස්වරූපෙය් ෙවනස්කම් තිෙබ්.21 ශීත,ඌෂ්ණ වැනි ෙහේතු නිසා විකාරයට පැමිණීෙම් ලක්ෂණ රූප උරුමෙකොට පවතී.ෙම් හාසමානව අරූප ධර්මද ෙවනස් වන නමුදු එයට රූප යැයි ව වහාර ෙනොෙකෙර්.ෙවනස්වීම අපකටවූ 7
  • 8. බැවින් එෙලස ව වහාර ෙනොෙකෙර්.නමුදු රූප පකටය.ෙභෞතිකව රූපෙය් ෙවනස්වීම නිරීක්ෂණයකළහැක.රූපෙය් ෙවනස්වීම ක්ෂණයක් පාසා සිදුෙවතත්,එහි සියුම්බව නිසා එබඳු ෙවනසක් පකටෙලස දැකගැනීමට නම් සෑෙහන කාලයක් ගතවියයුතුය.ෙමෙසේ සෑෙහන කාලයක් ගතවූ පසු පකටවන රූපවල ෙවනස්වීම එම ෙමොෙහොෙත්දීම ක්ෂණිකව සිදුෙවමින් පවතින්නකි.අරූපී ධර්මයක් වූසිෙත් ෙවනස්වීම රූපවලට සාෙප්ක්ෂකව වැඩි නමුදු එය රූප ෙමන් පකට නැත.විකාර ලක්ෂණයරූපයටම අයත්ය.පඨවි,අෙපෝ,ෙත්ෙජෝ හා වාෙයෝ ආදී වශෙයන් රූප 28ක් දක්නට ලැෙබ්.සිව්ෙවනිපරමාර්ථ ධර්මය නම් නිවනයි.ෙමහි වාන නම් තෘෂ්ණාවයි.තෘෂ්ණාෙවන් නික්මීම නිර්වාණයයි.එයමාර්ගඵල සිත්වලට අරමුණු වන අසංඛත ධාතුවයි.අසංඛත නම් ෙහේතුපත ධර්මයන්ෙගන් ෙනොහටගත් යන අරුතයි.සංඛත බව නම් කිසියම් අයුරකින් ඇතිවන සංජානන විකෘතියකි.එහිදී නිරීක්ෂණකළහැකි වනුෙය් යමක යථා තත්වය,සෑබෑව ෙනොෙව්.යමක සැබෑ තත්වය මුළාකර ඊට අනුගතෙසේමානසිකව ඇතිකරගනු ලබන කෘතිම ෙදයකි.ෙම් සඳහා තමාෙග් පූර්ව කල්පනා,දෘෂ්ටි යනාදිය බලපානු ලැෙබ්.අසංඛතය නම් යථාර්ථයයි.එහි කිසිදු සංජානන විකෘතියක් නැත.නිවැරදිව සංජානනයසිදුවන බැවින් පඥාව හටගනී.සිත ඇලීම් ගැටීම් ෙදකින් මිෙද්.ඇලීම් ගැටීම් ඇතිවනුෙය් සිත මුළාවීම නිසාය.යමක ඇති නියම තතු ෙවනුවට මවා ෙපන්වන කෘතිය තත්වයක් පිළිබඳ ඇලීම,ගැටීමඇති කරගැනීම සිදුවනුෙය් අරමුෙණහි මුළාවන ෙමෝහය නිසාය.සිෙත් පැහැදිලි පවිත ස්වභාවයටදෙම් පූර්ණ සංජානනය ෙහේතුෙව්.ෙමෝහය නැතිවීම විද ාව පහළවීමයි.එවිට සිෙත්වූ අභ න්තරගතඅයහපත් ෙපේරණ අනුකමෙයන් ඉවත්වී යයි.සිෙත් අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ ඇතිවනුෙය් සෑබෑවවැසීයාම නිසාය.අනුකමෙයන් සැබෑව අවෙබෝධෙවත්ම ඒ අවෙබෝධ වන පමාණයට අභ න්තරගතඅයහපත් ෙපේරණ ඉවත්වී යයි.අනුකමෙයන් අවෙබෝධයට පැමිණිය යුතු අවස්ථා සතරක් සිව්මාර්ගඵල වශෙයන් දක්වා ඇත්ෙත් ෙම් නිසාය.එක් එක් මාර්ගෙය්දී ෙවන් ෙවන්ව පහීණකළයුතු ෙපේරණවල සීමාවක් තිෙබ්.නිදසුනක් ෙසේ පළමුවැන්න වන ෙසෝවාන් මාර්ගෙයන් පහීණවනුෙය් දෘෂ්ටියටසම්බන්ධ අයහපත් ෙපේරණ සියල්ලය.ෙදවැන්න වන සකෘදාගාමී මාර්ගෙයන් ඇලීම හා ගැටීම යනද්වි අන්තයන්ට අදාළ අයහපත් ෙපේරණවල ෙකොටසක් පහීණෙව්.ඒවාෙය් ඉතිරි අඩ පහීණ වන්ෙන්ෙතවැන්න වන අනාගාමී මාර්ගෙය්දීය.අස්මිමානය ෙහවත් සිය අඛණ්ඩ පැවැත්මට සම්බන්ධ සියුම්අයහපත් ෙපේරණ සියල්ල සිව්වැන්න වන අර්හත් මාර්ගෙය්දී පහීණෙව්.22 නිවන අසංඛතයක් බැවින් ලැබූ මාර්ගඵල නිශ්චිතය.එහි කිසිදු විපරිණාමයක් ඇතිෙනොෙව්.මඟඵල ලැබීෙම්දී පූර්ණ සංජානනයක් සිදුෙව්.එය ඇලීම් රහිත ශාන්ත නිර්ෙව්දී අවස්ථාවකි.සත්වපඥප්තිය පැවෙතන්ෙන් හා වර්ධනය වනුෙය් සාමාන මට්ටෙම්දී පූර්ණ සංජානනයක් සිදුෙනොවීමනිසාය.සක්කාය දිට්ඨිය හා අස්මිමානය යනු සාවද සංජානනෙය් අහිතකර පතිඵලයි.ෙකෙළස්ඇතිවන්ෙන් සාවද සංජානනය නිසාය.පූර්ණ නිරවද සංජානනය ඇතිකරගැනීම මඟින් ෙකෙළස් දුරුෙව්.එෙසේම එෙසේ දුරුවූ ෙකෙළස් යළි ඇතිෙනොෙව්.ෙකෙළස් යනු යමක් සාවද ව සංජානනය කිරීමනිසා ඇතිවන අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ ෙව්.විවිධ චිත්ත මට්ටම්වලදී සිෙත් කියාකාරීත්වය ඊටඅනුගතව ෙවනස්ෙව්.ෙම් අනුව මනස රළු හා සියුම් අවස්ථාවලින් කියාකරන බව පැහැදිලිය.සිතටඇතිවන අරමුණු අනුව සිත් කාමාවචර, රූපාවචර, අරූපාවචර හා ෙලෝෙකෝත්තර නමින් ෙකොටස්හතරකට වර්ගෙව්.මින් කාමාවවචර,රූපාවචර හා අරූපාවචර යන ෛතභූමක සිත් වට්ට සිත් ෙලසද ෙලෞකික සිත් ෙලස ද හැඳින්ෙව්.ෙලෝෙකෝත්තර සිත් විවට්ට සිත් නම් ෙව්.රූපාවචර,අරූපාවචරසිත් සියල්ල මහග්ගත සිත්ෙව්.කාමාවචර සිත් පරිත්ත සිත් ෙව්.ෙම් සිත්වල සංජානන සුවිෙශේෂතාසලකා ෙම් අයුරින් පුළුල් වර්ගීකරණයකට ලක්වී ඇතිබව වටහාගත යුතුය.23 කාමාවචර සිත් ඇතිවීම මින් පළමුවැන්නයි.කාම ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් කාම තණ්හාවය.ෙම් කාමතෘෂ්ණාව යම් සිතක පවතීද, අරමුණු කිරීම් වශෙයන් හැසිෙර්ද ඒ සිත කාමාවචර නම් ෙව්.ෙම් අනුව කාම සුගතිද කාම දුගතිද කාමාවචර සිත්ඇතිවන ස්ථාන ෙලස හඳුන්වා තිෙබ්. කාමසුගති නම් මිනිස් හා සෙදව් ෙලෝකයි.අභ න්තර යහපත් ෙපේරණ කියාත්මක වනුෙය් කාම සුගතිවලය. කාමදුගතිවල අභ න්තර අයහපත් ෙපේරණ කියාත්මකෙව්.සාමාන ෙයන් දුකට වඩා සුඛයටමානවයා කැමතිය.ෙම් නිසා ෙව්දනා වශෙයන් සුඛය වඩා ෙව්ගවත්ව සංජානනය කරනුලැෙබ්.එහිදී 8
  • 9. දුක් ෙව්දනාව උපදිත්ම ඒ අරමුෙණහි ගැටීමක් ඇතිෙව්.සුඛෙයහි ඇලීමද, දුෙකහි ගැටීමද ඇතිෙව්.ෙම් නිසා සිෙත් කිසියම් සංස්කාරමය ෙවනසක් ඇතිෙව්.සුඛය ෙහෝ දුක ෙනොගැනීම උෙප්ක්ෂාවයි.නමුදු උෙප්ක්ෂාවද ෙව්දනාවකි.ෙව්දනාව සංජානනය කිරීෙම්දී ඇතිවන සංස්කාරමය ස්වරූපය ෙම්ආකාරයට විවිධ හැඩතල ගනී.24 රූපාවචර සිත් ඇතිවීම ෙදවැන්න ෙව්.රූප ෙලස හැඳින්ෙවනුෙය් ෙභෞතික රූපය ඇසුරුකරඑහි පතිබිම්මබයක් සිෙත් ඇතිකර ගැනීමයි.එයට බහුල ෙලස අරමුණු කරගනුෙය් කසිණය.කසිණනම් ෙභෞතික රූපයකි.නමුදු ෙභෞතික රූපෙය් ආශ්වාදය අරමුණු කරනුෙවනුවට ෙමහිදී එහි හැඩයහා වර්ණය යන ලක්ෂණ පමණක් අරමුණු කිරීම විෙශේෂ ෙව්.ඒ අනුව රූපාවචර සිත් යනු ෙභෞතිකරූපවල ආශ්වාදය ෙනොව පැහැය හා ලක්ෂණ පමණක් ඔස්ෙසේ ඇති කරගත් සිත් පරපුරකි.ෙම් සිත්ධ ාන සිත් ෙලස සැලෙක්.රූපවල ආශ්වාදය අත්හැර දමා පැහැය හා ලක්ෂණ පමණක් අරමුණුකිරීෙම්දී කාමගුණ වන නීවරණ ධර්මතා ඉවත්ව යන බැවින් සිත පිරිසිදුෙව්.සිත පිරිසිදු ෙවත්ම සිතතුළ විතර්ක,විචාර,පීති,සුඛ හා ඒකග්ගතා යන නමින් ධ ානාංග පහළෙව්.ෙම් අවස්ථාව නම් සිෙත්පවිත පභාෂ්වරය මතුවීමකි.ෙමෙසේ ධ ානාංග වශෙයන් මතුවන්ෙන් සිෙත් පවිත්රඅවස්ථාවයි.සිතට ආගන්තුකව පැමිෙණන විවිධ උප ක්ෙල්ශ හා නීවරණ ධර්ම බැවින් සිත අපවිතෙව්.ඒවායින් සිත මිදීම නිසා සිතක සාමාන ස්වභාවය වූ පභාෂ්වරය මතුෙව්.ෙමෙසේ සිදුවීෙම්දීසංජානනය වඩවඩාත් පැහැදිලි ෙව්.ඇත්ත ඇති සැටිෙයන් සංජානනය ෙව්.සිත අපවිතව පවතිනවිටසංජානන ෙවනස්වන නමුදු පවිතවීෙම්දී අභ න්තර ෙපේරණවලින් ඇතිබව බාධා හැකිතාක් අවමවීයයි.25 ෙතවැනි අවස්ථාව නම් අරූපාවචර සිත ඇතිකරගැනීමයි.අරූපාවචර භූමියට පැමිණියහැකිවනුෙය් රූපාවචර භූමියට පත්වූ අයට පමණි.රූපාවචර සිත් නම් රූපෙය් පැහැය පිළිබඳ ඇති කරනුලැබූ සිෙත් විවිධ ලක්ෂණ සැලකීමයි.ෙම් අනුව ෙමහිදී රූපය ෙවනුවට රූපය අරමුණු කළ නාමස්කන්ධවල විවිධ ලක්ෂණ අරමුණු කිරීම මඟින් අරූපාවචර ධ ාන මට්ටම් සතරක් උපදවා ගැනීමෙපන්වා දී ඇත.රූපාවචර ධ ානයට අරමුණු කරගත් කසිණාරම්මණය ඉවත්කර එහි පවතින හිස්බව අරමුණු කර ආකාසනඤ්චායතනය යන පළමු අරූපාවචර ධ ානය උපදවියහැක.පසුව තමාෙග්මනසම අරමුණු කර අනන්තවූ විඤ්ඤාණය යන අරමුණ ෙගන විඤ්ඤාණඤ්චායතන ෙදවන අරූපධ ානය ඉපදවියහැක.ෙමහිදී අරමුණුවන්ෙන් මානසික පැවතුෙම් ලක්ෂණයි.විඤ්ඤාණඤ්චායතනෙදවන රූපාවර ධ ාන සිත ඉපිදවීෙම්දී අභාවයට ගිය ආකසඤ්චායතන සිත අරමුණුෙකොට ෙතවනඅරූපාවර ධ ාන සිත ලැබියහැක.එහිදී විඤ්ඤාණෙය් අභාව මාතය ෙගන කිසිවක් නැත යනුෙවන්අරමුණු කරනු ලැෙබ්.ෙමහිදී විඤ්ඤාණය හැර සංඥාෙව් හිස්බව අරමුණුෙව්.සංඥාෙව් පවතින හිස්බව ෙමෙසේ අරමුණු කරන්ෙන්ද තවත් සංඥාවකිනි.ඒබව වටහාගන්නා ෙයෝගාවචරයා සිය අවසානඅරමුණ වශෙයන් ඕලාරික සංඥාව නැතිවුවද අණුසහගත පවතින සංඥාව අරමුණු කරෙගන තවදුරටත් සිය සංඥාව පවතින ඇති නැතිබව ෙනොදැෙනන තරම් සියුම් අවස්ථාව අරමුණු කරගනී.එයෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන අවසාන සිව්වන අරූපාවචර ධ ානයයි.ෙම් අවසාන අවස්ථාවන් පසුසිත ෙලෞකික වශෙයන් තවදුරටත් සියුම්කළ ෙනොහැකි අවස්ථාවකට පැමිෙණ්.26 ෙමහිදී තව දුරටත් සිත ෙම් ෙලෝකය අල්ලාෙගන අති සියුම් අවස්ථාවක පවතී.භවයට සිතතවම බැඳී පවතිනුෙය් ඉතා සියුම් හුයක් බඳු අවස්ථාවකය.ෙම් ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සිතයනු ඒ සියුම් අවස්ථාව කරා සිත ෙගන ඒමයි.ෙමතැනින් එහාට සිත ෙගනගිය හැක්ෙක් පඥාව වඩාසියළු සංස්කාර ෙකෙරහි කළකිරවීම මඟින් පමණි.තිලක්ෂණ අරමුණු කර පඥාව වැඩුවෙහොත් ෙම්අවස්ථාව පසුකර ගියහැක.ෙමහිදී චිත්තගතික තත්වයට සංජානනයද එක්ෙව්.චිත්තගතික බෙවහිඋපරිම අවස්ථාව පසුකර යෑමට නම් ෙලෝෙකෝත්තර පඥාව වැඩිය යුතුය.එහිදී සියළු සංඥා අත්හැරසිත සංඥාෙව්දයිත නිෙරෝධ සමාපත්තියට පත්ෙව්.ෙම් අෂ්ටසමාපත්තියට එහා ගමන්කිරීමකි.මීටඑළඹිය හැක්ෙක් අෂ්ටසමාපත්තිලාභී වූ රහතන්වහන්ෙසේලාට හා අනාගාමී ආර්යන්වහන්ෙසේලාටපමණි.27 9
  • 10. ෙලෝෙකෝත්තර සිත්ද සතර වර්ගයකි.ෙසෝවාන්,සකෘදාගාමී,අනාගාමී හා අර්හත් යනුෙවනි.ෙසෝවාන් මඟඵලය ලැබීෙම්දී සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා හා සීලබ්බත පරාමාස යන තුන් සංෙයෝජනධර්ම පහීණෙව්.ෙමෙසේ වනුෙය් පංෙච්න්දියන්ට ලැෙබන විවිධ අරමුණු සිහිය හා නුවණින් යුක්තවඇලීෙමන් හා ගැටීෙමන් ෙතොරව මධ ස්ථව සලකා බැලීෙම්දී ඒ අරමුණු සියල්ල ක්ෂණිකව ඇතිනැති වන, දුක්ඛ හා අනත්ත ස්වභාවෙයන් යුක්ත බව නුවණට වැටහී යයි.ෙමෙසේ සැලකීෙම්දී සිතතුළ ෙබොජ්ඣංග ධර්මතා වර්ධනය ෙව්.කායානුපස්සනාව,ෙව්දනානුපස්සනාව,චිත්තානුපස්සනාවහා ධම්මානුපස්සනාව යන සතර සතිපට්ඨාන ධර්මතා ෙකෙරහි සිහිය හා නුවණ පිහිටුවාෙගන එහිවීර්ෙයන් නුවණින් හා සිහිෙයන් අඛණ්ඩ නිරීක්ෂණයට හසුකළ යුතුය.කෙය් තිෙයන සියලු රූපක්ෂණයක් පාසා ඇතිෙව්.නැතිෙව්.රූප කලාප හා මිටි වශෙයන් ෙමෙසේ ඇතිවීම හා නැතිවීම දැකඑහි යථාස්වභාවය ෙකෙරහි සිහි නුවණ වැෙඩයි.සිතද මානසික ධර්මතාද ෙමොෙහොතින් ෙමොෙහොතක්ෂණිකව ෙවනස් ෙවවී යනු සිහියට හා නුවණට ෙපෙන්.ෙව්දනා සියළු විඳීම් ධර්මතා සියල්ල ෙම්අයුරින් ෙවනස්ෙවමින් යනු වැටෙහේ.ෙම් දකින කියාකාරීත්වය ධර්මතාවයි.එවිට සති,ධම්මවිචය,විරීය, පීති, පස්සද්ධි, සමාධි හා උෙප්ක්ඛා ආදී සබ්ෙබොජ්ඣංග ධර්ම සත වැෙඩ්.අවසාන උෙප්ක්ඛාසබ්ෙබොජ්ඣංගෙයන් පසුව සිතට නුවණ ඇතිෙව්.ෙම් නුවණ සමඟ සිත විමුක්තියට ගමන්ගනී.ෙම්අවස්ථාව මුල්වරට ඇතිවීම ෙසෝවන්වීමයි.ෙදවන වර භාවනා වැඩීෙම්දී ෙම් අයුරින්ම එෙහත් මීටවඩා ගැඹුරින් ෙම් ධර්ම පහළෙව්.එහිදී ඇතිවන ෙදවන ෙලෝෙකෝත්තර ඥානය සකෘදාගාමී මඟඵලසිතයි.එහිදී කාමරාග හා පටිඝ සංෙයෝජනවලින් අඩක් ක්ෂය ෙව්.ෙතවන අවස්ථාව අනාගාමී මඟඵල සිතයි.ෙම් අවස්ථාෙව් කාමරාග හා පටිඝ සංෙයෝජන සම්පූර්ණෙයන්ම පහීණ ෙව්.අනාගාමී මඟඵලාලාභීයා තුළ තවදුරටත් අපහීණව ඇත්ෙත් දස සංෙයෝජනවලින් උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජනධර්මෙලස සැලෙකන රූපරාග,අරූපරාග, මාන, උද්ධච්ච හා අවිජ්ජා යන ෙසසු සංෙයෝන පහ පවතී.ෙම්කමයටම යළිත් භාවනාකිරීෙම්දී අර්හත්මඟඵලෙය්දී ෙම් සංෙයෝන ධර්ම පහත් මුළුමනින්ම දුරුවීයයි.ෙමහි රූපරාග හා අරූපරාග යනු පිළිෙවලින් රූප හා අරූපෙලෝකවල උපතලැබීමට සිෙත් ඇතිආශාවෙව්.මාන යන් මම යන අණු සහගත හැඟීමයි.ෙමය අස්මි මානය ෙලසද හැඳින්ෙව්.උද්ධච්චයනු සිෙත් ෙනොසන්සුන්බවයි.ඉන්දිය,අරමුණ ස්පර්ශවීම නිසා විඤ්ඤාණය ඇතිවීම සමඟ ඵස්ස,ෙව්දනා, සංඥා, ෙච්තනා හා මනසිකාර ඇතිවීෙම් කියාවලීය ෙනොදැනීම ෙව්.ෙමය ඉතා සියුම් වනබැවින් අනාගාමී උතුමන් විසින් පෙව්ශමින් වෑයෙමන් දැක අවෙබෝධකළයුතු සියුම් අවස්ථාවකි.28 ෙමෙලස නාම රූප පරම්පරා අඛණ්ඩව ෙනොබිඳී සසර සැරි සරද්දී පුද්ගලයා ෙලස වැරදිඅනන තාවක් ෙගොඩනඟා ෙගන අල්ලාගැනීම සිදුවනුෙය් මම යන සාවද හැඟීම නිසාය.ඒ අල්ලාගැනීම නිසා එතැන් සිට ඒ අල්ලාගැනීම ෙකදිනක ෙහෝ යළි අත්හරිනතුරු නාමරූප පරපුරටපුද්ගල අනන තාවක් ලබාදීම සිදුෙව්.ෙම් පුද්ගල අනන තාව මම යැයි ෙගොඩනඟා ගනියි.තණ්හාවහා අවිද ාව නිසා මම ෙගොඩනැඟීම සිදුෙව්.තණ්හාව හා අවිද ාව දුරුකරන්ෙන් ෙකදිනද එදින සිටඅඛණ්ඩ නාමරූප පරපුරට මම යනුෙවන් අනන තාවක් ෙගොඩනැඟීම නවත්වයි.එවිට කර්මවිපාකපලදීමට පුද්ගල අනන තාවක් සහිත මම යනුෙවන් අල්ලාගත් අෙයක් ෙනොසිටීම ඊට ෙහේතුවයි.29 කාම සුගතිවල උපත ලැබීමට මම යන හැඟීම අඩුබව ෙහේතුවකි.පතිසන්ධි විඤ්ඤාණය හටගනුෙය් ඊට සමාන ආත්මභාව වලය.කාම සුගතිවල ඉපදීමට ඉවහල්වන පතිසන්ධි විඤ්ඤාණයක්ඇතිබව කාම සුගති සැප අත්පත් කරදීමට ෙහේතුවයි.පුඤ්ඤ හා කුසල දහම්හි නිරතවීම යනු අල්ලාගැනීම අඩුකිරීෙම් කමෙව්දවල නියැලීමයි.ෙම් නිසා මම යන ආකල්ප අඩුෙව්.එවිට කාම සුගතිවලඋපතලබයි.මම යන හැඟීම වැඩිදියුණුවීෙම් පිළිෙවත නම් පාප හා අකුසල යන්හි නිරතවීමයි.එවිටකාම දුගති වන සතර අපාය බඳු ස්ථානවල උපත ලබයි.30 ජීව ෙලෝකෙය් නාමරූප අඛණ්ඩ පවාහයට ඇරඹුමක් ෙහෝ අවසානයක් දැක්වියෙනොහැක.අඛණ්ඩ පවාහයක යම් තැනක් අල්ලා ගැනීෙම් සිට යළි එය අත්හරින තුරු අවස්ථාවදක්වා ෙවන්කළ ෙකොටස සත්ව පඥප්තිය පවත්වන අවස්ථාවෙව්. අවසානෙය් නිවන් දැකීෙම්දීකිසිදු පුද්ගලෙයකු නිරුද්ධ ෙනොෙව්.සැබවින්ම නිරුද්ධවී යනුෙය් එම පඥප්තිය පමණි.එම 10
  • 11. පඥප්තිය හටගැනීමට ෙහේතුවූ තණ්හාව හා අවිද ාව දුරුවී යත්ම පඥප්තියද දුරුවී යයි. සතඅවෙබෝධයට පත්වූ පුද්ගලයා ජීවත්ව සිටියදීම සිෙතන් තණ්හාව හා අවිද ාව දුරුව යන බැවින්නිර්වාණ අවෙබෝධයට පත්වූ ෙමොෙහොෙත් පටන් සසර නාමරූප පවාහය සමඟ පැවැත්වූ අඛණ්ඩසබඳතාව බිඳී යයි.එවිට විපාක දියහැක්ෙක් ඒ පුද්ගලයා නාමරූප පඥප්තියට හසුව සිටියදී හටගත්කර්මඵල විපාක පමණි.නාමරූප පවාහය සමඟ පැවති සබඳතා බිඳදැමීෙමන් පසුව සත්වාදීපඥප්තියක් රහිත බැවින් කර්මහටගැන්වීෙම් පවණතාවක් ඇති ෙනොෙව්.මන්ද කර්මඵල විපාක හටගන්වනුෙය් සත්ව පුද්ගලාදී අයුරින් නාමරූප පවාහය සමඟ පවත්වන අඛණ්ඩ සබඳතාව නිසාබැවිනි.31 සත ාවෙබෝධය වචනවලට නඟා පකාශ කිරීමට වෑයම් කිරීෙම්දී ෙබොෙහෝ අපහසුතාවලටමුහුණපෑමට සිදුෙව්.ව වහාර භාෂාවල වචන භාවිතාවනුෙය් ෙලෝක සම්මුති විගහකිරීමට වන නිසාඑබඳු වචන භාවිතා කර ෙලෝෙකෝත්තර පරමාර්ථ සත විගහ කිරීෙම්දී අපහසුතා ඇතිෙව්.වචනවලඇති නිශ්චිත අර්ථ නිසා නිවැරදි අවෙබෝධය පකාශ කිරීමට සුදුසු වචන ෙතෝරාගැනීම සැලකිලිමත්ෙලස සිදුකළ යුතුය.යම්කිසි අදහසක් වචනවලට නඟා පකාශ කිරීෙම්දී වචන භාවිතා කිරීමට සිදුවතිෙබ්.එනිසා සියුම් අදහස් ෙත්රුම්ගැනීෙම්දී හුෙදක් වචනවලට පමණක් සීමාන්තික ෙලස වහල්වීකටයුතු කිරීම අෙයෝග ය.මන්ද ෙකෙසේ භාවිතා කළද වචන මඟින් නිසි ෙලස අදහස් පකාශකිරීමටඅපහසු බැවිනි.එනිසා පකාශකළ වචනවල එල්ලී නිෂ්ඵල වාදවිවාදවල නියැලීම අර්ථවිරහිතය.ෙම්දක්වා පරමාර්ථ ධර්ම පිළිබඳ හටගැනී ඇති ෙබොෙහෝ වාදවිවාද එබඳු වචනවල එල්ලී සිටීමක් විනාපකාශ කළ පස්තුතෙයහි අර්ථය හැකිතාක් නිවැරදිව ගහණය කරගැනීමක් ෙනොවනබව ෙපනී යයි.ආභිධම්මික විවරණවලට එෙරහිව ඉදිරිපත්ව ඇති ෙබොෙහෝ පතිපක්ෂ වාදවිවාදවල හුෙදක් තර්කයහා වචනාර්ථය ෙකෙරහි පමාණයට වඩා ගැතිබවක් ඇතිබව ෙපෙන්.කිසියම් අදහසක් නිවැරදි ෙසේඅවෙබෝධ කරගැනීමට එය විශාල බාධාවකි.සසර භව ගමන හා විමුක්තිය ලැබූ පුද්ගලයාෙග් ගතියආදී කරුණු පිළිබඳ ඇතිවන විවිධ මතෙභ්ද ඇතිවනුෙය් අවෙබෝධයට පමණක් ෙගෝචරව වන සියුම්ස්ථාන වචනවලින් පකාශ කිරීමට යාෙම්දීය.ආභිධම්මික විවරණ මඟින් උත්සහ ෙගන ඇත්ෙත් ඒසියුම් තැන් පරමාර්ථ ධර්ම වලට එකඟව පැහැදිලි කිරීමටය.ෙමහිදී සම්මුති ව වහාරය අත්හැරදමාඒ ෙවනුවට නාම රූප ධර්මතා පමණක් ව වහාර කරන පරමාර්ථ ධර්ම ඉවහල්කරෙගන තිෙබ්.32 මානසික ධර්ම පිළිබඳ ගැඹුරු ෙලස විශ්ෙල්ෂණය කිරීෙම්දී මතුපිට හැඩතල ඉවත් කර ඒපිළිබඳව විගහකිරීම පහසුවකි.ෙම් ෙහේතුව නිසා බුදුදහෙම් මානසික ලක්ෂණ ගැඹුරින් විගහ කරබැලීම සඳහා ෙවනම සාහිත යක් ෙවන්වී පවතී. 33ෙමය අර්ථදැක්ෙවනුෙය් අභිධර්ම සාහිතෙලසයි. අභිධර්මය යන වචනෙය් අර්ථයද විෙශේෂ වූ ධර්මය යන්නයි.එහි ධම්ම යන පදයට අභි යනඋපසර්ගය එක්වී තිෙබ්.අභිධර්මය ෙබෞද්ධ සාහිත ෙය් තුන්වන පිටකය ෙලස නම්වී තිෙබ්.ආයඅසංග විසින් අභිධර්ම ශබ්දෙය් අර්ථය(11/3)“අභිමුඛෙතොථාභීක්ණාදභිභවගතිෙනොභිධර්මශ්ම” ෙසේමහායාන සූතාලංකාරෙය් දක්වා ඇත.අභිධර්මනාමකරණෙය්දී කරුණු හතරක් ෙම් කාරිකාෙව්දීදක්වා තිෙබ්. එනම් සත , ෙබෝධිය, විෙමොක්ෂය, සුඛය ආදිය පිළිබඳ උපෙදස්දීම නිසා නිර්වාණයෙදසට අභිමුඛ වූ ධර්ම පතිපාදනය කිරීෙම් ෙහේතුෙවන් ෙම් අභිධර්ම නම්ෙව්. (අභිමුඛතඃ) එකමධර්මෙය්දීත් දර්ශන (Intelligence ) ආදී ෙබොෙහෝ පෙභ්ද දැක්වීම නිසා ෙම් නම් කිරීම ෙව්.(අභික්ෂ්ණ ාත්)ෙවනත් මත ඛණ්ඩනය කිරීම නිසාත් සූත පිටකෙය් ඇති සිද්ධාන්තවලට උචිතව ාඛ ාවක් දැක්වීම නිසාත් ෙම් පිටකෙය් නම අභිධර්ම නම්විය.34(අභිභවාන් තථා අභිගතිතඃ) යම්බඳු සිද්ධාන්ත මහත්වූ ස්වරූපෙයන් සූත පිටකෙය් විස්තර කර ඇති නිසාද, ඒවා පිළිබඳව පැහැදිලිකිරීමක් හා සවිස්තර විෙව්චනයක් කිරීම අභිධර්මෙය් පධාන උද්ෙද්ශ ය වන බව අපට ෙකටිෙයන්පකාශ කළ හැක.යම් විෂයක් බුදරදුන් විසින් සූත පිටකෙය්දී පවචන ස්වරූපෙන් දක්වන ලද ද ඒවාශාස්තීය දෘෂ්ටිෙයන් යුක්තව විෙව්චනය කිරීම ෙමම පිටකෙය්දී සිදුකර ඇත. අභිධර්ම පිටකෙය්ගන්ථ සතකි.එනම් ධම්මසංගණී, විභංග,ධාතුකථා,පුග්ගල පඤ්ඤත්ති, කථාවත්ථු, යමක හාපට්ඨාන යනුෙවනි.35 11
  • 12. සවර්වාස්තිවාදී නිකායින්ටද අභිධර්ම පකරණ සතක් ඇත.ඒවා පාලි ෙපොත්වල අන්තර්ගතකරුණු හා සැමවිටම සමාන ෙනොෙව්.සර්වාස්තිවාදීන්ෙග් ෙම් පකරණ සතම රහතන්වහන්ෙසේලාවිසින් රචනා කළ බව ෙනොසඟවා පකාශ කර ඇත.ධර්මස්කන්ධ ශාස්ත-ශාරීපත මහස්ථවිර,පඥප්තිශාස්ත-ෙමෞග්ගල ාන මහ ස්ථවිර, ධාතුකාය ශාස්ත - පූර්ණ මහෙතර, විඥාන කාය ශාස්ත - ෙද්වශර්මන් මහ ෙතර,ඥාන පස්ථාන ශාස්ත - කාත ානීය පුත මහ ෙතර, පකරණ පාද ශාස්ත - වසුමිතමහ ෙතර, සංගීතිපර්යාය ශාස්ත - මහ ෙකෞෂ්ඨීල මහ ෙතර යන ගන්ථ හා කෘති දක්වා ඇත. මින්ශාරීපුත, ෙමෞග්ගල ායන, පූර්ණ, ෙකෞෂ්ඨීල යන මහ ෙතරවරු බුද්ධ කාලෙය් වැඩසිටි උතුෙමෝබව දක්වා තිෙබ්.මහ ෙකෞෂ්ඨීල යැයි දැක්වනුෙය් මහාශාවක ෙකොට්ඨිත ෙතර නමය.කාත ායනීයපුත මහ ෙතර නම් බුද්ධ පරිනිර්වාණෙයන් අවුරුදු තුන්සීයකට පසුව විසූ ෙතර නමකැයි සඳහන්ය.පාලි පට්ඨානපකරණයට සම වනුෙය් එතුමා ලියූ ඥාන පස්ථානයයි.අතිවිශාල ගන්ථයක්වූ එයටකණිෂ්ක රජුෙග් සමෙය්දී අභිධර්ම මහා විභාෂා නමැති අටුවාවක් ලියන ලදී.සංස්කෘතික බසින් ලියූෙම් ෙපල අටුවා ෙදෙක්ම මූල ගන්ථය ෙමකල දකින්නට නැකක් චීන පරිවර්තන විද ාමානය.ඉන්එකක් කි.ව.382දී ද අනික කි.ව.7 දීද සම්පාදිතව ඇත.හියුං සියං මහ ෙතරුන් චීන බසට නැඟූ ෙම්ෙපොෙත් පරිච්ෙඡ්ද සීයක්ද චීන වචන 438449 ක්ද ඇති බව පැවෙසේ.36 එෙසේම ධම්මසංගණී පකරණය අභිධර්ම පිටකෙය් ඉතා වැදගත් ගන්ථය ෙසේ සැලෙක්.37ධම්මසංගණී යන්ෙන් අදහස නම් ධර්මයන්ෙග් ෙහවත් මානසික පැවතුම්වල විස්තරයයි.පාලිටීකාෙවහි ෙමහි අර්ථය ෙමෙසේ දක්වා තිෙබ්. “කාමාවචර රූපාවචරාදි ධම්ෙම සංගය්හ සංඛිපිත්වාවා ගණයති සංඛ ාති එත්ථාති ධම්මසංගණී” එනම් කාමාවචර රූපාවචර ආදී ධර්ම සංක්ෙෂේපෙයන්ව ාඛ ාන කිරීෙම් ගන්ථය යනුයි.පැරණි ෙබෞද්ධ ධර්මෙය් කාව ශාස්තය හා මෙනෝ විඥානයඅතර දැඩි සම්බන්ධතාවයක් දක්වයි.ෙම් විෂය ෙදක පිළිබඳවම වර්ණනාවක් කිරීම ෙම් ගන්ථෙය්විෙශේෂත්වයයි.ගන්ථය ඉතාමත් ගැඹුරු අතර උගත් භික්ෂූන්ෙග් පඨන පාඨනය සඳහාම ලියාඇත.ෙමයට ලංකාෙව් ඉතා ආදරෙයන් හා ශද්ධාෙවන් යුක්තව ෙගෞරව කරනු ලැෙබ්.ෙමහි සිෙත්පැවතුම් පිළිබඳව සවිස්තර විෙව්චනයක් අඩංගු ෙව්.38පඥාන, සම, පගාහ (වස්තූන් ගහණයකිරීම) හා අවික්ෙෂේපය (සිෙත් එකඟබව) යන සිව් වැදෑරුම් ධර්මවල පහළවීම පිළිබඳ වර්ණනාවක්එයි. ෙමහි මූලධර්ම තිෙබනුෙය් මුළු අභිධර්ම පිටකයටම මාතෘකාවක් වශෙයන් පවත්නා “කුසලාධම්මා, අකුසලා ධම්මා, අබ ාකතා ධම්මා” යනාදී තික ෙදවිස්සක්ද “ෙහේතු ධම්මා, නෙහේතු ධම්මා”ආදී ද්වික සියයක්ද ෙව්.සුත්තන්ත මාතිකා යැයි තවත් ෙකොටසක්ද එහි ෙපෙන්. ඒ සූතාන්තමාතිකාව සැරියුත් මහ ෙතරුන් විසින් සම්පාදිත යැයි අටුටාව කියයි.ෙම් ධම්මසංගණිෙයහි (1)චිත්තුප්පාදකාණ්ඩ(2)රූපකාණ්ඩ(3)නික්ෙඛ්පකාණ්ඩ(4)අට්ඨකථා කාණ්ඩ යැයි ෙකොටස් සතරක්ඇත.මුල් ෙකොටෙසහි “කුශල ධර්මෙයෝ කවරහුද?යම්කිසි කලක ෙසොම්නස් සහගත ඥානසම්පදයුක්ත කාමාවචර කුසල් සිත උපදීද එකල්හී ස්පර්ශය ෙව්දනාව ෙව්, සංඥාව ෙව්” යනාදී ෙසේචිත්ත ෙචතසිකයන්ෙග් විස්තර විභාග දක්වා ඇත.රූප කාණ්ඩෙයහි අටවිසි රූප පිළිබඳ විස්තරකර තිෙබ්.39නික්ෙඛ්ප කාණ්ඩෙයහි කුසලා ධර්මා ආදී මාතෘකා අතුරින් එක් එක් පදෙයන් සංගහකළ ධර්ම ෙමපමණ යැයි ෙවන්ෙවන් වශෙයන් දක්වා ඇත.“කතෙම් ධම්මා දස්සෙන්නපහාතබ්බා?”(ෙසෝවාන් මඟින් දුරුකළ යුතු ධර්ම ෙමොනවාද?) යන පශ්නයට “සක්කායදිට්ඨි,විචිකිච්ඡා, සීලබ්බත පරාමාස යන සංෙයෝජන දර්ශනය මඟින් දුරුකළ යුතු ෙව් යන පිළිතුරෙලසයි.40අට්ඨකථා කාණ්ඩෙයහි ඊටත් වඩා සංක්ෙෂේප ෙසේ එක් එක් පදයට ඇතුළත් ධර්ම දක්වාඇත. “කුශල ධර්ම කවරක්ද? කාමාවචරාදී භූමි සතෙරහි වූ කුසල යයි. “අකුශල ධර්ම කවරක්ද?ෙදොෙළොස් අකුශල චිත්ෙතෝත්පාදෙයෝ ෙවති යනාදී වශෙයනි.41 විභංගපකරණය ඊළඟ අභිධර්ම කෘතියයි.42විභංගයන වචනෙය් ෙත්රුම වර්ගීකරණයයි.ෙම් ගන්ථය ධම්මසංගණිෙය් විෂයටත් වඩා ඉදිරියට ඒමක් දක්නට ලැෙබ්.ෙම් ෙදෙක් විෂය පිළිබඳෙවනස්කම් දක්නට ලැෙබ්.ධම්මසංගණීෙය් ෙනොෙපෙනන අළුත් වචනද ෙම් ගන්ථෙය් දැක් ෙව්.මුල් ෙකොටෙසේ අසාධාරණ ඥානෙය් පටන් බුදුරදුන්ෙග් උසස්තම ඥානය දක්වා වර්ණනාවක් ඇත.තුන් වන කාණ්ෙය් ඥාන විෙරෝධී පදාර්ථ ගැන විෙව්චනයකි.අවසාන ෙකොටෙසේ මනුෂ හා 12
  • 13. අමනුෂ පාණීන්ෙග් විවිධ තත්ව පිළිබඳ වර්ණනාවක් දැක්ෙව්.ෙමහි ස්කන්ධ, ආයතන, ධාතු,සත ආදී විස්තර විභාග දැක්ෙව්.එෙසේම ෙමහි ඛන්ධ,ආයතන,ධාතු,සච්ච, ඉන්දිය, පච්චයාකාර,සතිපට්ඨාන, සම්මප්පධාන, ඉද්ධිපාද මග්ගඞ්ග, ෙබොජ්ඣඞ්ග, ඣාන, අප්පමඤ්ඤා, සික්ඛාපද,පටිසම්භිදා, ඤාණ විභඞ්ග, ඛුද්දක වත්ථූ විභංග, ධම්මහදය විභංග ෙසේ විභංග අටෙළොසකි.43 මින්බන්ධ විභඞ්ගෙයහි රූප, ෙව්දනා, සංඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන පඤ්ච ස්කන්ධ ෙබදා ඇත.44ආයතන විභඞ්ගෙයහි චක්ඛු, ෙසෝත, ඝාණ, ජිව්හා, කාය, රූප, සද්ද, ගන්ධ, රස, ෙපොට්ඨබ්බ, මන,ධම්ම යන ආයතන ෙදොෙළොස ෙබදා ඇත.45 ධාතු විභඞ්ගෙයහිදී චක්ඛු ආදී අටෙළොස් ධාතු ෙබදාඇත.46 සච්ච විභඞ්ගෙයහි දුඃඛ සත ාදී චතුරාය සත ය ෙබදා ඇත.47 ඉන්දීය විභඞ්ගෙයහි චක්ෂුඉන්දියාදී ඉන්දිය ෙදවිස්ස ෙබදා ඇත.48 පටිච්චසමුප්පාද විභඞ්ගෙයහි පටිච්ච සමුප්පාදයට අයත්අවිද ා සංස්කාර ආදිය ෙබදා ඇත.49සතිපට්ඨාන විභඞ්ගෙයහි කායානුපස්සනා, ෙව්දනානුපස්සනා,චිත්තානුපස්සනා හා ධම්මානුපස්නනා ආදී සතර සතිපට්ඨාන ධර්මපිළිබඳ විස්තර විභාග කරතිෙබ්.50 සම්මප්පධාන විභඞ්ගෙයහි සූපන් අකුශලයන්හි ෙනොඉපදීම සඳහා උත්සහ කිරීම ආදී සිව්සම ක් පධාන ෙබදා ඇත.51 ඉද්ධිපාද විභඞ්ගෙයහි ඡන්ද, චිත්ත,විරිය,වීමංසා යන සෘද්ධිපාද සතරෙබදා ඇත.52 ෙබොජ්ඣඞ්ග විභඞ්ගෙයහි සති, ධම්මවිචය, විරිය පීති, පස්සද්ධි, සමාධි, උෙපක්ඛායන ෙබොජ්ඣඞ්ග සත ෙබදා ඇත.53 මග්ගඞ්ග විභඞ්ගෙයහි සම්මා දිට්ඨි ආදී මාර්ගාංග අට ෙබදාඇත.54 ඣාන විභඞ්ගෙයහි ධ ාන ලබන පිළිෙවල දක්වා ඉන් පසු පථම ධ ානාදී රූපාවචරධ ානයන්ද අකාසඤ්චයතනාදී අරූප ධ ානවල විස්තර දක්වා ඇත.55 අප්පමඤ්ඤා විභඞ්ගෙය්ෙමත්තා, කරුණා, මුදිතා, උෙප්ක්ෂා යන සිව් බහ්මවිහරණ උපදින සැටි දැක්ෙව්.56 සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙයහි පඤ්ච ශීලෙය් විෙශේෂ විභාග දක්වා ඇත.57පටිසම්භිදා විභඞ්ගෙයහි අත්ථ, ධම්ම,නිරුක්ති, පටිභාන යන පටිසම්භිදාවන්ෙග් විස්තර දැක්ෙව්.58ඤාණවිභඞ්ගෙයහි එකවිධ ඥානය,අද්විධ ඥානය, තිවිධ, චතුර් විධ, පඤ්චවිධ, ෂඩ්විධ, සප්තවිධ, අෂ්ටවිධ, නවවිධ, දශවිධ, ඥානයයන ෙම්වා ෙබදා දැක්ෙව්.59 ඛුද්දකවත්ථු විභඞගෙයහි තනිව පවත්නා ජාති මදාදි ධර්මද, යුගල ෙසේපවතින මක්ඛ පලාස ආදී ධර්මද තික වශෙයන් පවතින අකුසල් මුල් තුන ආදියද, චතුෂ්ක ෙසේ ඇතිආශව, ගන්ථ, ඕඝ, ෙයෝග උපාදානාදි දිට්ඨ ධර්මද පංච ඕරම්භාගීය සඤ්ෙඤෝජන, පඤ්චනීවරණාදී පඤ්චක වශෙයන් පවත්නා ධර්මද අපරිහානීය ධර්මාදී ෂට්ක වශෙයන් පවතින ධර්මදසප්තක වශෙයන් පවතින ධර්මද අෂ්ටෙලෝකා ධර්මාදී අෂ්ටක වශෙයන් පවතින ධර්මද අඝාතවස්තු ආදී නවවිධ ධර්මද ක්ෙල්ශවස්තු ආදී දශවිධ වශෙයන් ධර්මද සතිස් තෘෂ්ණා විචරිතද, ෙබදාදක්වා ඇත.60 ධාතුකථාපකරණය අෙනක් අභිධර්ම කෘතියයි.61ධාතු(පදාර්ථ) විෂෙය් පශ්න හා පිළිතුරුෙම් කෘතිෙය් දැක්ෙව්.පරිච්ෙඡ්ද 14 කින් යුක්ත ෙම් ගන්ථය කුඩාය.ෙමය ධම්මසංගණිෙය්පරිශ්ෂ්ටයක් වශෙයන්ද සැලකිය හැක.62ෙමහි පංචස්කන්ධය, ආයතන, ධාතු, සතර සතිපට්ඨාන,බල, ඉන්දිය ආදී ෙද් පිළිබඳ සෑෙහන තරම් විෙව්චනයක් දැක්ෙව්.63ෙමහි ෙකොපමණ ස්කන්ධ,ආයතන,ධාතූන්, විසින් රූප ස්කන්ධය හා ෙව්දනාස්කන්ධය සමන්විත වී ඇතිදැයි පශ්න විචාරාඇත.64ඒවා “රුපස්කන්ධය හා ෙව්දනාස්කන්ධය ස්කන්ධ ෙදකකින් ආයතන එෙකොෙළොසකින්,ධාතු එෙකොෙළොසකින් සංගහවී ෙව්” යනාදී වශෙයන් දැක්ෙව්.65ෙමෙසේ කමෙයන් පශ්න ගැඹුරුස්ථර කරා ළඟාවී ඇත.66රූපස්කන්ධ හා යම් ධර්ම ෙකොටසක් විපයුක්ත ෙව්ද ඒ විපයුක්ත ධර්මෙකොපමණ ස්කන්ධ,ආයතන,ධාතු හා විපයුක්ත ෙව්දැයි” යනාදී ස්ථරයකින් විමසා ඇත.67ස්කන්ධ, ධාතූන්ෙග් ෙනොෙයක් ස්වරූප ඇති නිසා ෙමයට ධාතුකථා යන නම භාවිතා ෙව්.68 පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපකරණය තව අභිධර්ම කෘතියකි.69පුද්ගල ශබ්දෙය් අදහස ජීවියා යනුයි.ෙම් අනුව විවිධ ජීවීන් පිළිබඳව උදාහරණ හා උපමා ආශිතව සවිස්තර විෙව්චනයක් ෙමහි දැක්ෙව්.ෙමය සුත්ත නිපාතෙය් විෂය හා පතිපාදන ෛශලිය අතරත් විෙශේෂ සමානත්වයක් තබා ඇත.දීඝනිකාෙය් සංගීති පරියාය (33) හා ෙමහි ෙවනසක් දක්නට ෙනොලැෙබ්.ෙමහි පරිච්ෙඡ්ද 11කි.ඒකගුණ, ද්වි ගුණ, ති ගුණ වශෙයන් දස පකාර ජීවයන් පිළිබඳ සවිස්තර වර්ණනාව ෙම් පරිච්ෙඡ්දවලදක්නට ලැෙබ්.ෙමහි 1.ඛන්ධ පඤ්ඤත්ති 70 2.ආයතනපඤ්ඤත්ති 71 3.ධාතුපඤ්ඤත්ති 72 13
  • 14. 4.සච්චපඤ්ඤත්ති 73 5.ඉන්දියපඤ්ඤත්ති 74 6.පුග්ගලපඤ්ඤත්ති 75 ආදී ෙකොටස් සයකි.අවසානෙකොටෙසේ ඇති නම ෙපොතට ෙයොදා තිෙබ්. අභිධර්මෙය් ෙපොත් අතරින් කුඩාම ෙපොත ෙමයයි.මුදිතබුරුම ෙපොෙත් පිටු71කි.මීට වඩා තරමක් විශාලවූ පාලි ධාතුකථාෙව් පිටු 77ක් දක්නට ඇත.පුග්ගලපඤ්ඤත්ති ෙකොටෙසේ ඒකක76, ද්වික77, තික78, චතුෂ්ක79, පඤ්ඤක80, ෂට්ක81, සප්තක,අෂ්ටක82, නවක83, දශක84 වශෙයන් පුද්ගල ෙකොටස් දශයක් ෙලස ෙබදා ඇත. එෙසේම ෙමහි“ෙයෝධාජීවූපම පුද්ගලෙයෝ පස්ෙදෙනකි” ආදී ෙලස දැක්ෙවන ඇතැම් ධර්ම ෙකොටස් අංගුත්තරනිකාෙය්ද අන්තර්ගතය.දික්සඟිෙය් සීලක්ඛන්ධ වග්ගෙය් දැක්ෙවන චුල්ලසීල,මහාසීල ආදියදෙමහි ඇතැම් තැනක දැක්ෙව්. “තෙමෝ තමපරායණ” ආදී පුද්ගලයන් පිළිබඳව ෙමහි සඳහන්විස්තරයද සූතපිටකෙය් ඇත.85 කථාවත්ථුපකරණය බුද්ධ පරිනිර්වාණෙයන් අවුරුදු ෙදසිය අටෙළොසක් ගතවූ පසු භික්ෂූන්අතර ඇතිවූ නානා මතෙභ්ද නිරවුල් කිරීම සඳහා ෙමය රචිත බව සැලෙක්.86ෙම් ගන්ථය බුදුසමෙය්ඉතිහාසය දැන ගැනීම සඳහා පෙයෝජනවත්ය.බුදුසමෙය් අටෙළොස් සම්පදාය නිසා ඇති වූ විවිධ වාදවිවාද පිළිබඳ විෙව්චන ඉතා සුන්දරව ෙමහි දක්වා ඇත.87කි.පූ.3 දී අෙසෝක සමෙය් ෙතවනධර්මසංගායනාෙව් මූලිකත්වය දැරූ ෙමොග්ගලී පුත්ත තිස්ස මහ රහතන් වහන්ෙසේෙග් කෘතියක් ෙසේෙමය පිළිගැෙන්.ඊට ෙපර අභිධර්මෙය් ෙසසු ගන්ථ රචනාවී පැවතිනි. පථම සංගීතිෙය්දී සංගහකළගන්ථයන්හි තිෙබන භාෂාවට වඩා ස්වල්ප ෙවනසක් ෙම් ෙපොෙත් භාෂාෙව් දක්නට ලැෙබ්.88ෙමහිෙනොෙයක් තැන ෙයදී තිෙබන “හඤචි” යන නිපාතය තිපිටකෙය් අන්කිසි ෙපොතක දක්නට නැත.එය පරණ ෙපොත්වල ඇති සෙච, යදි (ඉදින්) යන නිපාතවල අර්ථය ෙගන ෙදන්නකි.89“න ෙහවංවත්තබ්ෙබ” යි ෙමහි ෙබොෙහෝ තැන්වල ෙයදී තිෙබන වාක පද ෙම් ෙපොතටම විෙශේෂවූවකි.පරණපාලිය අනුව නම් එය තිෙබන සච්චකට්ඨ යන්නද අන් ෙපොතක ෙනොදක්නා ලැෙබ්.ෙමෙසේ ස්වල්පෙවනසක් ඇතත් අෙශෝකාධිරජයන්ෙග් ශිලා ලිපිවල භාෂාව හා ෙම් ෙපොෙත් භාෂාව සමානත්වයක්ෙනොෙපෙන්.90රෙට් ව වහාර භාෂාව ෙවනස්වී ගිය නමුදු ෙපොත්පත් ලිවීෙම් සාහිත භාෂාව ෙවනස්ෙනොෙකොට පවත්වා ෙගන ගිය බව මින් පැහැදිලි ෙව්.91 උගතුන් වැඩි ෙදෙනක් ෙම් පරපුරවිශ්වාසදායක හා ඓහිහාසික වශෙයන් පිළිගනිති.බුදුරදුන්ෙග් පරිනිර්වාණෙයන් වර්ෂ සීයක්ඇතුළතදී මහා සංඝ පිරිස අතරත් ආචාර හා සිද්ධාන්තත්,විනය හා සූත පිළිබඳවත් ෙනොෙයක්ආකාරෙය් මතෙභ්ද පැන නැඟුෙන්ය.92අෙශෝක යුගය වන විට විෙරෝධී සම්පදායයන්ෙග් සංඛ ාවඅටෙළොස දක්වා වර්ධනය විය.ෙම් අටෙළොස් නිකාය අතර ඇති පරස්පර විරුද්ධ සිද්ධාන්ත ගැනසඳහන් වී තිබීම ෙම් ගන්ථෙය් විෙශේෂ වැදගත්කම ෙලස සැලකිය හැක.93 වජ්ජිපුත්තකාදී අන නිකායික භික්ෂූන් විසින් උපදවන ලද “පුද්ගලෙයක් ඇත්ෙත්ය” යනආදී මත බිඳීම සඳහා ෙතරණුෙවෝ තමන්වහන්ෙසේම පශ්න උපදවා තමන්ම ඒවාට උත්තරදීෙමන්ෙම් ෙපොත සංගහකර තිෙබ්. 94 ෙනොෙයක් තැනදී සාධක වශෙයන් ෙගනහැර පෑ සූතපාඨෙබොෙහෝය.ඒ ඒ වාද කුමන නිකායිකයන්ෙග් දැක් ෙවන්ෙකොට දැක්වීමක් ෙමහි නැත.නමුත්අටුවාෙවහි ඒ වාද මහා සාංඝික,සම්මිතීයාදී ඒ ඒ නිකායිකයන්ෙග් යැයි ෙවන්ෙකොට දක්වන ලදී.කථාවත්ථුපකරණය සම්පාදනය කරන කාලෙය්දී ෙනොසිටි සම්මිතීයාදීන්ෙග් නම්ද අටුවාෙවහිදක්නා ලැෙබ්.අටුවා කාලෙය්දී සිටි ඒ මතය දැරූවන්ෙග් නම් කීම නිසා එය සිදුවී තිෙබ්.ෙමහි වර්ෂෙතවිස්සක්ද කථා 217 ක්ද ෙව්.95 ෙමම ගන්ථෙයන් පවා වෑයම් කර ඇත්ෙත් බුදුදහෙම් පරම අවෙබෝධය විගහ වන සියුම්ස්ථාන නිවැරදිව විගහ කිරීමයි.96ඒ අනුව එකල සාමාන ව වහාරෙය් පැවති සාවද මතවාද යම්පමාණයක් ෙගන නිවැරදි ෙථේරවාදී මූලධර්ම අනුව ඒවා ඛණ්ඩනය ෙකොට පිළිතුරු සැපයීමකථාවත්ථුපකරණෙයන් ඉටුවී තිෙබ්.ෙසසු වැරදි ආකල්ප නිවැරදිව ෙපන්වා දී බිඳ දමන අතරසකාරණව ෙථේරවාදී මූලධර්ම ෙපන්වාදීම මින් ඉටුවී ඇත.ෙම් යටෙත් අනුන්ෙග් මත 500ක් බිඳදැමීමටද,ස්වකීය මතවාද 500ක් තහවුරු කිරීමටද ෙමමඟින් වෑයම් කර තිෙබ්. කථාවත්ථුපකරණය ෙමොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහ රහතන්වහන්ෙසේෙග් කෘතියක් බව ෙථේරවාදී සම්පදෙය් පවා 14
  • 15. පිළිගැනීමට ලක්වී ඇත.97නමුදු කථාවත්ථුපකරණය අභිධර්ම මූලගන්ථ සතින් එකක්ෙසේ ෙථේරවාදීසම්පදායතුළ පවා සම්භාවනාවට ලක්ෙව්.මීට ෙහේතුව ෙමොග්ගලීපුත්ත තිස්ස හිමි ෙම් ගන්ථයරචනා කරනු ලැබුෙව් ෙථේරවාදී න ායට අනුව වන නිසාය.98 ලක්දිව විදූ ෙථේරවාදීන් තමන්වහඳුන්වා ගනු ලැබුෙව් විභජ්ජවාදීන් යන අන්වර්ථ නාමෙයනි.ෙමකී විභජ්ජවාදී ෙයදුම බහුලව වහාරයට පැමිණීම පිළිබඳ තර්කානූකූල ෙහේතු සාධක දැක්වීම අපහසු වුවද ලක්දිව විසූ පුරාණෙථේරවාදී ආචාර්ය පරපුර තමන් විභජ්ජවාදීන් ෙසේ හඳුනාගන්නට දැක්වූෙය් ෙනොමඳ රුචිකත්වයකි.ඇතැම් විට ධර්මය ෙබදා විගහෙකොට විශ්ෙල්ෂණය කරන බැවින් ඒ අර්ථය ෙගන විභජ්ජවාදීන්ෙසේ හැඳින්වූවා වියහැක.99ෙකෙසේ නමුදු ධර්මය අවෙබෝධ කරගැනීෙම් පහසුව තකා කුඩාෙකොටස්වලට ෙබදා විගහ කර විශ්ෙල්ෂණය කරමින් විස්තර කිරීම ඇරඹීමත් සමඟ ෙම් විභජ්ජවාදීව වහාරය ව ාප්ත විය.100 යමක පකරණය ඊළඟ අභිධර්ම කෘතියයි.101ෙමහි ෙදයාකාර පශ්න හා ඊට පිළිතුරුෙදයාකාර ෙලස දැක්ෙව්.ඒ නිසා ෙමය යමක යනුෙවන් නම්වී ඇත.ෙම් ගන්ථය දුරවෙබෝධය.එෙසේම මුලින් දැක්වූ අභිධර්ම ගන්ථ පහ පිළිබඳ උපන් සැකසංකා නිරාකරණය කිරීම සඳහා ෙමයලියා ඇතිබව ෙපෙනන්ට තිෙබ්.ෙමය 1.මූලයමක102, 2.ඛන්ධයමක103, 3.ආයතන යමක104, 4.ධාතුයමක105, 5.සච්ච යමක106, 6.සංඛාර යමක107, 7.අනුසය යමක108, 8.චිත්තයමක109, 9.ධම්මයමක110, 10.ඉන්දීය යමක111 වශෙයන් යමක දහයකි.යමක නම් යුග්මයයි. යුගලයයි.ෙමහි සෑමතැනකම “ෙය ෙකචි කුසලා ධම්මා සබ්ෙබ ෙත කුසලමූලා?” (යම්කිසි කුසල ධර්ම ෙකෙනක්ෙවත් නම් ඒ සියලු ධර්ම කුසල් ෙවත්ද?) යනාදී වශෙයන් පශ්න ෙජෝඩු වශෙයන් ඇති බැවින්ෙමයට යමක නාමය ව වහාර ෙව්. මූල යමකෙයහි කුශල මූල,අකුශල මූල ආදිය ගැන ෙමෙසේ පශ්න උපදවා උත්තරදීතිෙබ්.112 ඛන්ධ යමකෙයහි “යෙමකුට රූපස්කන්ධය උපදී නම් ඒ පුද්ගලයාහට ඒ ෙමොෙහොෙත්දීමෙව්දනා ස්කන්ධය උපදීද? යෙමකුට ෙව්දනා ස්කන්ධය උපදී නම් ඒ පුද්ගලයාහට ඒෙමොෙහොෙත්දීම රූප ස්කන්ධය උපදීද?” යනාදී පශ්න උපදවා උත්තර සපයා තිෙබ්.113 ආයතන114,ධාතු115, සත 116 ආදී යමකවල ආයතන ආදී ෙද් සම්බන්ධව එබඳු පශ්න හා උත්තර ෙව්.සංඛාරයමකෙයහි කාය සංඛාර,වචී සංඛාර, චිත්ත සංඛාර යන සංඛාර තුන පිළිබඳ පශ්ෙනෝත්තර ෙව්.117අනුසය යමකෙයහි කාමරාග,පටිඝ,මාන, දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, භවරාග, අවිජ්ජා යන අනුසය සතපිළිබඳ පශ්ෙනෝත්තර ෙව්.118චිත්ත යමකෙයහි යම් අෙයකුට සිත උපදීද? නිරුද්ධ ෙනොෙව්ද?ඔහුෙග් සිත නිරුද්ධ වන්න්ද? ෙනොඋපදින්ෙන්ද? යම් අෙයකුෙග් සිත (අනාගතෙයහි)නිරුද්ධවන්ෙන්ද? ෙනොඋපදින්ෙන්ද? ඔහුට සිත (වර්තමානෙයහි) උපදීද? නිරුද්ධ ෙනොෙව්ද?යනාදී සිත පිළිබඳ නානා පශ්න හා උත්තර ෙව්.119ධම්ම යමකෙයහි “යම් අෙයකුට කුශල ධර්මඋපදී නම් (එෙකෙණහි) ඔහුට අකුශල ධර්මත් උපදිත්ද? යනාදී පශ්න හා ඒවාට පිළිතුරු ෙව්.120ඉන්දිය යමකෙයහි චක්ඛු, ජීවිත, සුඛ, දුක්ඛ, ෙසෝමනස්ස,ෙදෝමනස්ස,උෙපක්ඛා, සද්ධා, විරිය,සති, සමාධි, පඤ්ඤා, අනඤ්ඤානඤ්ඤස්සාමි, අඤ්ඤ, අඤ්ඤතාවී යන ෙදවිසි ඉන්දියන් පිළිබඳපශ්ෙනෝත්තර ෙව්.121 පට්ඨානප්පකරණය අවසාන අභිධර්ම ගන්ථයයි.122එෙසේම අභිධර්ම ෙපොත්වලින් ඉතාවිශාල වූ ද ගැඹුරුවූද ෙපොත පට්ඨානප්පකරණයයි.ෙම් ගන්ථය හා සර්වාස්තිවාදීන්ෙග් ඥානපස්ථානය අභිධර්මෙය් අවසාන ගන්ථයයි.පට්ඨානප්පකරණ යන්ෙන් අදහස නම් කාරණසම්බන්ධ පතිපාදන ගන්ථය යන්නයි.123ෙම් ගන්ථෙය් ෙකොටස් තුනක් ඇත. එනම් එක, දුක හාතික යනුෙවනි.124 ෙලොව වස්තූන් අතරත් පරස්පර ආකාර සූවිසි කාය කාරණ සම්බන්ධයක් ෙව්.එම සම්බන්ධවල පතිපාදන ෙම් ගන්ථෙය් මුඛ විෂයයි.125ෙහේතු, ආලම්බන, අධිපති, අනන්තර,සමනන්තර, සහජාත, අඤ්ඤ මඤ්ඤ, නිස්සය, උපනිස්සය, පුෙරජාත, පච්ඡාඡාත, ආෙසේවන,කර්ම, විපාක, ආහාර, ඉන්දිය, ධ ාන, මාර්ග, සම්පයුක්ත, විපයුක්ත, අස්ති, නාස්ති යන සූවිසිපත ධර්ම පිළිබඳ ෙමහි සඳහන්ෙව්.ෙලෝකෙය් පවතින්ෙන් එකම පරමාර්ථයකි.එනම් නිවනය.126 15
  • 16. ඒ හැර ෙලෝකෙය් සියලු පදාර්ථවල පැවැත්ම සාෙක්ප්ෂක ෙව්.එනම් ඔවුෙනොවුන් අතර ෙම් සූවිසිපත සම්බන්ධෙයන් යුක්තව පවතී.127 කාය කාරණ පිළිබඳ ෙම් සියුම් විෙව්චන ෙථේරවාදීන්සතුව පවතින ගැඹුරු නිරීක්ෂණ ශක්තිය ෙපන්වන්නකි.128 ෙම් ගන්ථය කුඩා වුවද දාර්ශනික අතින්වැදගත්ය.129 ෙනොෙයක් තැන ෙපය ාල ෙයොදා ෙකොට කිරීෙමන්ද ෙමහි තිෙබන මුදත පිටු ගණන 1634කි. 130 ෙපොත්කාණ්ඩ පසකි.ෙමහි අනුෙලෝම පට්ඨාන,පච්චනීය පට්ඨාන,අනුෙලෝම පච්චනීයපට්ඨාන, පච්චනීයානුෙලෝම පට්ඨාන වශෙයන් ෙබදීම් සතරකි.131ඒ එක් එක් ෙබදීමක 1.තිකපට්ඨාන132 2.දුක පට්ඨාන133 3. දුක තික පට්ඨාන134 4.තික දුක පට්ඨාන135 5.තික තික පට්ඨාන1366.දුක දුක පට්ඨාන137 වශෙයන් ෙකොටස් සය බැගින් ෙව්.ෙමෙසේ පට්ඨාන සූවිස්සකි.ෙමහි තික යැයිකියනු ලබන්ෙන් “කුසලා ධම්මා,අකුසලා ධම්මා, අබ ාකතා ධම්මා” ආදී වශෙයන් අභධර්මමාතෘකාෙවහි තිෙබන තික ෙදවිස්සයි.දුක යැයි කියනු ලබන්ෙන් “ෙහේතු ධම්මා,න ෙහේතු ධම්මා”ආදී වශෙයන් දක්වා තිෙබන ද්වික සියයයි.තික අමිශ වශෙයන් ෙගන ෙබදීම තිකපට්ඨානයයි.ද්වික අමිශ වශෙයන් ෙබදීම දුක පට්ඨානයයි.ද්වික තික හා මිශකර ෙබදීම තික දුකපට්ඨානයයි.තික අන තික හා මිශෙකොට ෙබදීම දුක දුක පට්ඨානයයි. ෙම් අනුෙලෝම පට්ඨානාදිෙයහි කුසලාදී තික ෙබදනු ලබන්ෙන් ෙහේතු,ආරම්මණ,අධිපති,අනන්තර,සමනන්තර,සහජාත,විපාක,ආහාර,ඉන්දිය, ඣාන, මග්ග, සම්පයුක්ත, විප්පයුත්ත,අත්ථි,නත්ථි,විගත,අවිගත යන සූවිසි පත හා මිශ කිරීෙමනි.138“සියා කුසලා ධම්මං පටිච්ච කුසෙලොධම්ෙමො උප්පජ්ෙජ ෙහේතු පච්චයා”(කුශල ධර්ම නිසා අන කුශල ධර්ම ෙහේතු පත ෙයන් ඉපදියහැකිද?) යන ආකාරෙයන් අනුෙලෝම තිකපට්ඨානය පටන් ගනුලැෙබ්.139පටිච්ච ශබ්දය ෙයොදාදැක්වූ ෙකොටස ‘පටිච්ච වාරය’ යි කියනු ලැෙබ්.පටිච්ච ශබ්ද ෙවනුවට සහජාත ශබ්දය ෙයොදා දැක්වූදැක්වූ ෙකොටස සහජාත වාර නම්ෙව්.140 පච්චය ශබ්දය ෙයොදා දැක්වූ ෙකොටස ‘පච්චය වාර’නම්ෙව්. නිස්සය ශබ්ද ෙයොදා දැක්වූ ෙකොටස සංසට්ඨ වාර නම්ෙව්.141 සම්පයුක්ත ශබ්දය ෙයොදාදැක්වූ ෙකොටස සම්පයුක්ත වාර නම්ෙව්.කුශල ධර්ම ෙතම කුශල ධර්මයට ෙහේතු පත ෙයන්පත ෙව්ද?යනාදී වශෙයන් පශ්න ෙයදූ ෙකොටස පඤ්හ වාර නම්ෙව්.ෙමෙසේ අනුෙලෝම තිකපට්ඨානාදී එක් එක් ෙකොටසක වාර සත බැගින් ඇත.142 2.3. සංජානනය හා මෙනෝ උපෙද්ශනය කිසියම් ගැටළුවකට මැදිවූෙවකුහට ස්වීය ශක්තිෙයන් ඊට විසඳුම් සපයා ගැනීමට ඇතැම්විට අසීරුෙව්.සිය ගැටළු හා පශ්නවලට නිසි විසඳුම් සපයාගත ෙනොහැකිවීම යෙමකුෙග් කායිකමානසික ෙවෙහසට ෙහේතුවකි. ෙනොෙයක් විට පුද්ගලයින් කායික හා මානසික ෙරෝගී තත්වයන්ටපවා ෙම් ෙහේතුව නිසා භාජනය ෙව්. එවිට තමාටම ස්වශක්තිෙයන් අදාළ ගැටළුවට ෙහෝ පශ්නයටමුහුණදීමට අවශ කරන ෙපෞරුෂය හා හැකියාව අවමෙව්.එවිට බාහිර අෙයකුෙග් ආධාරය ඒසඳහා අවශ ෙව්.ෙමබඳු අවස්ථාවකදී පූර්ණ මැදහත්වීමකින් යුතුව විවිධ පුද්ගලයින්ෙග් ගැටළු හාපශ්න සඳහා සුදුසු විසඳුම් හා ෙයෝජනා ඒ ගැටළු හා පශ්නවලට මුහුණපෑ පුද්ගලයින් ෙවතින්මලබාගැනීෙම් කමෙව්දය උපෙද්ශනය නම්ෙව්.ගැටළුවට මුහුණ පෑ පුද්ගලයා හා ගැටළුව අතරටමැදිහත්කරුෙවකු ෙලස පෙව්ශවන්නාට උපෙද්ශකයා ෙලස ව වහාර කරනු ලැෙබ්.ෙමමපුද්ගලයා මුහුණපා ඇති ගැටළුවට ෙහොඳින් සවන්දී එහි පසුබිම මනාව අවෙබෝධ කරගත යුතුය.ෙදවනුව ගැටළුවට මුහුණපෑ පුද්ගලයාෙග් මානසික මට්ටම ෙහොඳින් අවෙබෝධ කරෙගන ඊට අදාළගැටළුව විශ්ෙල්ෂණය කර ඒ පුද්ගලයාටම වැටෙහන්නට සැලැස්විය යුතුය.සාමාන ෙයන් යම්කිසිපුද්ගලෙයක් උපෙද්ශකවරෙයකු හමුවීමට තීරණය කරනුෙය් ඒ පුද්ගලයාටම ස්වශක්තිෙයන්අදාළ ගැටළුවට තනිවම මුහුණදීමට අසීරුවූ අවස්ථාවලදීය.ඊට ෙහේතුව ඊට මුහුණදීමට ෙයෝගමානසික ෙපෞරුෂයක් ෙහෝ ආත්ම ශක්තියක් ඒ තැනැත්තාට නැතිවීමයි.උපෙද්ශකවරයාෙග් 16
  • 17. වගකීම විය යුත්ෙත් පළමුව ෙහොඳින් සවන්දීමයි.මන්ද ගැටළුවට මුහුණපාන ලද අෙයකුට මුලින්මඅවශ වනුෙය් එක එල්ෙල් උපෙද්ශ සපයන්ෙනකු ෙහෝ ගුරුවරෙයකු ෙමන් උගන්වන්නට වෑයම්කරන්ෙනකු ෙනොෙව්.කිසිෙවකුෙග් පූර්ණ අවධානය සිය ගැටළුවට ෙයොමුවීම පවා යෙමකුට විශාලමානසික අස්වැසිල්ලක් වියහැකි බව අප අමතක ෙනොකළ යුතුව ඇත.එබඳු අවස්ථාවකදීඋපෙද්ශකෙග් කාර්යභාරය වියයුත්ෙත් සිය පූර්ණ අවධානය ෙයොමුකිරීම මඟින් ගැටළුවට මැදි වූපුද්ගලයාෙග් ආත්ම ශක්තිය වර්ධනය කිරීමයි.තමාට කිසිෙවකුෙග් පූර්ණ අවධානය ෙයොමුවී ඇතිබව වැටෙහන විට ඇතිවන මානසික සුරක්ෂිතතාව ෙහේතුෙවන් යම් ගැටළුක් නිසා ආතතියට ලක්වූඅෙයකුෙග් ක්ලමථ ස්වභාවය පවා දුරුවී යාමට ඉඩ තිෙබ්.ගැටළුවට මුහුණපෑ පුද්ගලයාෙග්ගැටළුෙව් ස්වභාවය හා එය ඇතිවීමට තුඩුදුන් ෙහේතු සාධක මනාව පුළුල් ෙලස වටහාගත යුතුය.ඉන් පසුව කමිකව ඒ පුද්ගලයෙග් ආත්ම ශක්තිය වර්ධනය වන පරිදි හා ගැටළුව විසඳීමට අවශකරන සියළුම කමෙව්ද අදාළ පුද්ගලයා තුළින්ම මතුකරගැනීමට තරම් උපෙද්ශක දක්ෂ විය යුතුය.සැබවින්ම උපෙද්ශනෙය් කාර්යභාරය වන්ෙන් ෙම් සියළු කාර්යයන් ෙනොපිරිෙහලා ඉටුකිරීමමඟින් සිය ෙසේවාව ලැබීමට ෙයොමුවන පුද්ගලයින්ට සහනය සැලසීමයි.143 තමන් මුහුණ පා ඇති ගැටළුවක යථා ස්වභාවය ඒ පුද්ගලයාටම අවෙබෝධ වීම ඊට අදාළනිසි විසඳුම් සපයා ගැනීමට පහසුවකි.උපෙද්ශකෙග් පමුඛතම කාර්යභාරයවනුෙය්ද ගැටළුකට නිසිවිසඳුම සපයා ගැනීමට සඳහා ගැටළුව හඳුනාගැනීමට උපකාරීවීම.සංජානනය නම් අවෙබෝධයයි.ඒසංජානන නිසි ෙලස කියාත්මක ෙනොවන විට අවෙබෝධ කරගැනීෙම් ගැටළු ඇතිෙව්.ඒවා සංජානනගැටළු නමින් හැඳින්ෙව්.ෙබොෙහෝවිට මිනිසුන් අතර විවිධ පශ්න ඇතිවීමට පධාන ෙහේතුව සංජානනගැටළුයි.යමක් අවෙබෝධවනුෙය් සංජානන කරන්නාවූ ස්වරූපය අනුවය.සාවද ෙලස සංජානනයකිරීම නිසා යමක් අවෙබෝධ කරගනුෙය් වැරදි ෙලසය.සමාජෙය් විවිධ අදහස් ඇති පුද්ගලයන් ෙව්.ෙම් ෙහේතුව නිසා යමක් සම්පූර්ණෙයන්ම නිවැරදිව සංජානනය ෙව්යැයි සිතිය ෙනොහැක.සාමානකරුණු මූලික කරෙගන වැරදි සංජානන සිදුවීම මඟින් එතරම් පබල බලපෑමක් ඇති ෙනොෙව්.ෙම්නිසා සෑම වැරදි සංජානනයකදීම විශාල පශ්න ගැටළු ඇතිෙවතැයි ෙනොසිතිය යුතුය.ෙකෙනකුෙග්ජීවිතයට බලපාන පබල කරුණුවලදී වැරදි සංජානනයක් සිදුවීම නම් පබල බලපෑමක් ඇතිකරයි.එබඳු අවස්ථාවලදී මුලින්ම අදාළ ගැටළුව නිවැරදිව අවෙබෝධ කරගත යුතුය.උපෙද්ශකෙග් මූලිකකාර්යභාරය ඇරෙඹනුෙය් ෙමතැනිනි.එනම් උපෙද්ශනයට අවශ පුද්ගලයින් මුහුණපා ඇති මූලිකගැටළුව නිසි ආකාරව හඳුනාගත යුතුය.ගැටළුව නිසි ආකාරව හඳුනාගැනීමට නම් පළමුව අදාළපුද්ගලයාට මැනවින් සවන්දිය යුතුය.අනතුරුව පුද්ගලයාට එම ගැටළුව නිවැරදිව හඳුනාගැනීමටමඟ ෙපන්වීමක් කළහැක.ෙමහිදී සිදුකරනුෙය් උක්ත පුද්ගලයාෙග් සාවද සංජානන නිවැරදි අතටහැරවීමයි.ෙම් නිසා උපෙද්ශනෙය් මූලික කාර්යභාරය සංජානනය නිවැරදි කරගැනීමට ආධාරවීමබව පැහැදිලි විය යුතුය.යම් අෙයකුෙග් සංජානන නිවැරදි කිරීම ෙකෙනකු සිතන තරම් පහසු නැත.මන්ද ඒ පුද්ගලයා මුලින්ම වැරදියට සිතන ආකාරය නිවැරදිව ෙත්රුම්ගත යුතු බැවිනි.අදාල වරදනිවැරදි කරගැනීමට ලැෙබන්ෙන් ඉන්පසුවය.අධි මානසික හැකියාව ලැබූෙවකු නම් ඒ සුවිෙශේෂීවූබලය භාවිතා කර අනුන්ෙග් සිත් ෙත්රුම්ගැනීමට තිබිණ.එමඟින් වරදවා සංජානනය කර ඇත්ෙත්ෙකෙසේද අදාළ වරද නිවැරදි කළ යුත්ෙත් ෙකෙසේද යනාදී කරුණු නිවැරදිව දැනගත හැකිව තිබිණ.නමුදු උපෙද්ශක සතුව එබඳු සුවිෙශේෂී බල නැතිවිය හැක.එබඳු අවස්ථාවකදී මෙනෝවිද ාමූලධර්මනිවැරදිව දැනඋෙගන ඒ අනුව යෙමකුෙග් චර්යාව හා ඒ පුද්ගලයා පවසන ෙතොරතුරු මත පදනම්වනිවැරදි විනිශ්චයන්ට එළඹීෙම් හැකියාව පළපුරුදු වෘත්තීය උපෙද්ශකවරුන් සතුව ඇත.144 මෙනෝඋපෙද්ශනය සම්බන්ධව බටහිර මෙනෝවිද ා විෂය මූලධර්මවලට අදාල කරුණු හාබුදුරජාණන් වහන්ෙසේෙග් ඉගැන්වීම් අතර යම් යම් සමානකම් ෙමන්ම ෙවනස් ලක්ෂණ ද ඇත.එයඑෙසේ වූ පමණින් බුදුරදුන්ෙග් ඉගැන්වීම් සනාථ කිරීමට බටහිර මෙනෝ විද ා මූලධර්ම භාවිතා කළයුතු නැත.ෙම් කමෙව්ද ෙදක අතර ඇති විවිධ සම විෂමතා අධ යනය කිරීම මඟින් ෙබෞද්ධ මෙනෝවිද ාව පිළිබඳ වඩාත් විචාර පූර්වක දැනීමක් ඇතිකරගත හැක.බටහිර මෙනෝවිද ා මූලධර්මවලටවඩා ෙබෞද්ධ මෙනෝවිද ාව මඟින් මිනිස් සිෙත් ගැඹුරු ස්ථර දක්වා විශ්ෙල්ෂණය කර ගැටළුවක 17
  • 18. ස්වරූපය, එය ඇතිවීමට ෙහේතු, ඊට නිසි විසඳුම හා විසඳුම කරා යාහැකි කමෙව්දය යනාදී වශෙයන්අංගසම්පූර්ණ උපෙද්ශනයක් විගහකර දැක්ෙව්.එදිෙනදා සමාජ ජීවිතෙය්දී ඇතිවන සුළු පශ්න හාගැටළුවල සිට අනුකමෙයන් මානවයාහට ඇතිවිය හැකි ෙලෞකික හා අධ ාත්මික ගැටළු සඳහාදෙබෞද්ධ මෙනෝඋපෙද්ශනය මඟින් සහනය ලබාදිය හැකිබව එහි විස්තර ෙකෙර්.උපෙද්ශනය යනුහුෙදක් විස්තරාත්මක උපෙදස් සැපයීමක් පමණක්ම ෙනොෙව්.කිසියම් විද ාත්මක කමෙව්දයක්ඔස්ෙසේ ඒ පුද්ගලයාෙග් අභ න්තර ස්වීය ෙපෞරුෂය නඟා සිටුවීම සඳහා ලබාෙදන අභිෙපේරණයක්ෙලසද උපෙද්ශනය නම් කළ හැක.මන්ද උපෙද්ශනය තුළින් යම් පුද්ගලෙයකුෙග් ස්වීය විභවතාඅභ න්තර ශක්තීන් පුබුදුකරවීමට උපෙද්ශකයාහට හැකි බැවිනි.තමාතුළ සැඟව ඇති විවිධ විභවශක්තීන් අදාළ පුද්ගලයින් පවා ෙනොදැන සිටිය හැක.ෙම් නිසා පුද්ගලයින් නිරතුරුව පරාධීන ෙලසකල්පනා කිරීමට ෙපළෙඹ්.ජානමය,ආරමය,ෛජව විද ාත්මක ෙහේතු සාධක බඳු විවිධ කරුණුනිසා යෙමකුට මානසික ෙරෝග වැළඳිය හැක.මීට අමතරව ෙපෞරුෂ දුබලවීම,මානසික අසමතුලිතබව වැනි ෙහේතුද මීට බලපායි.ෙපෞරුෂය දුබලවීම හා මානසික අසමතුලිතබව ඇතිවනුෙය් සිත තුළහට ගන්නා අභ න්තර සෘණාත්මක ෙපේරණවල දැඩි බලපෑමට පුද්ගලයා නතුවීම නිසාය.145 සෘද්ධි පාතිහාර්ය හා ආෙද්ශනා පාතිහාර්ය ෙනොඅනුදත් බුදුරදුන් අනුමත කෙල් අනුශාසනාපාතිහාර්ය පමණි.ෙමහි සෘද්ධි පාතිහාර්ය යනු ෙනොෙයක් සෘද්ධිවිධ මායාවන් දැක්වීමයි.ආෙද්ශනාපාතිහාර්ය යනු අනුන්ෙග් සිත කියවීමයි.ෙමකල ෙමෝහන විද ාව පගුණකළ අයද ස්වප්න නිදාෙව්නියැලි අයෙග් සිත් කියවීම සිදුකර කරති.සෘද්ධි හා ආෙද්ශනා යන පාතිහාර්ය ෙදකම ආධ ාත්මිකගුණවත් බවකින් ෙතොරව වුවද කළහැක.එෙසේම එහි අර්ථවත් බවක්ද නැත.අනුශාසනා පාතිහාර්යනම් අවවාද, ඔවදන් ලබාදීමයි.යෙමකු වරදින් වැළැක්වීමටත්,සුචරිතෙයහි නිරතකරවීම පිණිසත්අනශාසනා පාතිහාර්ය ඉතා වැදගත්ය.ෙම් නිසා බුදුරදුන් අනුශාසනා පාතිහාර්යෙය් ඇති වැදගත්බවපහදා දී තිෙබ්.උපෙද්ශනයද අයත්වනුෙය් ෙම් අනුශාසනා පාතිහාර්යටය.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙයහිස්වභාවය ධර්මෙය් ලක්ෂණවල අන්තර්ගතය.එනම් මුල,මැද හා අග යනාදී ෙසේ මැනවින් ෙද්ශනාකරන ලද ධර්මය සිය පඥාව අනුව අවෙබෝධ කළ යුතුය.ෙම් අනුව අෙයකු ඉතා ක්ෂණිකවද තවත්අෙයකු විස්තර වශෙයන් ධර්මය ෙද්ශනා කරන විටද,තව අෙයකු ඊටත් වඩා ෙබොෙහෝ විස්තර කරෙද්ශනා කරන විටද ධර්මය අවෙබෝධ කරගැනීමට සමත්ෙවති.සිව්වන ෙකොටස කුමන කමයකින්විස්තර කරනු ලැබූවද ඒ භවෙය් ධර්මාවෙබෝධයට ෙහේතු වාසනා රහිතබව ෙපන්වාදී තිෙබ්.ෙමෙසේඋද්ඝටිතඤ්ඤ, විපටිතඤ්ඤ, ෙඥය හා පදපරම යනුෙවන් ධර්මාවෙබෝධෙයහි ලා පුද්ගලයින් සිව්ෙකොටසක් විද මාන වනබව පැහැදිලි කර ඇත.එෙසේම ධර්මාවෙබෝධයට කිසිදු කාලසීමාවක් නැත.අතීත, වර්තමාන හා අනාගත යන කාලතයටම ෙපොදුබව ධර්මෙය් අන්තර්ගතය.එෙසේම ධර්මයටඅනුව හැසිෙරන පුද්ගලයාට එහි යහපත් ඵලවිපාකය ලැබීම අපමාදීව සිදුෙව්.එයට කාලසීමාවකින්කිසිදු ගැටළුවක් මතු ෙනොෙකෙර්.මාර්ග චිත්ත සම්පූර්ණවූ ඇසිල්ෙලහි ඵල සිත උපදී.එය කාලසීමාවලින් ෙනොදැක්වියහැකි ක්ෂණයකි.අකාලික බව ෙලස සඳහන්වනුෙය් ෙම්ගුණයයි.ස්වීය පත ක්ෂඅනුව සත අසත තාව දැකගත හැකිවීම ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය් දැකියහැකි සුවිෙශේෂීතාවයි.අනුන්කියන නිසා පිළිගැනීමක් බුදුදහෙම් නැත.එෙසේම අනුන් ෙකතරම් උපෙද්ශනය කළද,තමා එම ෙද්අනුගමනය කර තමාෙග් ජීවිතයට ඒ කරුණු එක්කර ගත යුතුය.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය්දී උපෙදස්ෙදනු ලබන්නාට වඩා වැඩි වැඩ ෙකොටසක් උපෙද්ශනය ලබන පුද්ගලයා විසින් ඉටුකළ යුතුය.එහිනිසි ඵල පෙයෝජන ලැබිය හැක්ෙක් එවිටය.එෙමන්ම කපටි ෛකරාටිකකම් නැති අවංක සෘජු ගතිගුණ ඇති පුද්ගලෙයකුවීම ඉතාම අවශ ය.පතෙපොෙත් දැනඋගත්කම් තිබීම එතරම් අවශ ෙදයක්දෙනොෙව්.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය්දී අවංකබව වැදගත්ෙකොට සලකා ඇත්ෙත් කපටි පුද්ගලයා ෙකෙසේඋපෙදස් ලබාදුන්නද කිසි දිනක නිවැරදි කරගත ෙනොහැකි බැවිනි.ෙම් ෙහේතුව නිසා අවංකබව ඉතාවැදගත් පඥාව වර්ධනය කරගැනීමට පූර්වගාමීව තිබිය යුතු ගුණාංගයක් ෙලසද හැඳින්විය හැක.146 බුදුදහෙම් විඤ්ඤු පුරිස නමින් හඳුන්වා ඇත්ෙත් අවංක තැනැත්තා මිස උගතා ෙනොෙව්.යම්කිසි විෂයක් පිළිබඳ දැනඋගත්කම වැඩිදියුණු වූ ඇතැම් අයෙග් හුදු දැනුම මිස බුද්ධිය ෙහෝ පඥාවනැතිබව සාමාන ව වහාරය අනුව ෙපනී යයි.ෙමබඳු අයතුළ ෙබොෙහෝවිට ෙමෝහය අධිකය.දැනුම 18
  • 19. නිසා ඇතිවන මානය ආත්මාර්ථකාමීබව සමඟ එක්වූ විට කපටිකම ඇතිෙව්.ෙමබඳු අය තුළ ඉතාසියුම් වශෙයන් කියාත්මක වන ආත්මාර්ථකාමී ලක්ෂණ ඇත.අනුන් ෙනොමඟ යැවීම මිස ෙම් අයකිසිෙසේත් යහමඟට ගැනීමට ෙනොහැකිබවක්ද ෙපෙන්.නමුදු අවංක තැනැත්තා තුළ ෙමබඳු දුර්ගුණනැත.ෙහතම සිය වැරදි ෙනොසඟවන අතර ෙපන්වා ෙදන වරද වහා නිවැරදිකර ගැනීමට ෙපළෙඹ්.ෙසෝවාන් මගඵල ලාභී ආදී ආර්ය පුද්ගලයින්තුළද ෙබොෙහෝවිට ෙමබඳු ලක්ෂණ ඇත.එනම් රහත්මඟඵලයට වඩා පහළ මාර්ගඵලලාභී ෙසසු ආර්ය පුද්ගලයින්ෙගන් ඇතැම් වැරදි සිදුවීෙම් අවකාශතිෙබතත් ඒ උතුමන්වහන්ෙසේලා අවංක බැවින් සිදුවූ වරද ෙනොසඟවති.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය් තවලක්ෂණයක් නම් එය පාෙයෝගිකව තමාම පත ක්ෂ කළ යුතුවීම.ඒ පත ක්ෂය සඳහා උපෙද්ශනයමඟින් අවශ මූලික මඟ ෙපන්වීම සිදුකරනු ලැෙබ්.ඒ මඟ අනුගමනය කර අවෙබෝධය කරා යාමඋපෙදස් ලබන්නන්ෙග් කාර්යයකි.හුෙදක් උපෙද්ශකයා ෙකෙරහි ඇති ෙගෞරවය නිසා ෙනොව තමාපත ක්ෂ අවෙබෝධය ලබා එහි නිවැරදිබව වටහාගැනීම ෙමහිදී අවධාරණය ෙකෙර්.147 ෙබෞද්ධ උපෙද්ශන කම 6 කට අනුව පැහැදිලි කර දක්වා ඇත.ෙමහි ෙද්සනා (LectureMethod) යනුෙවන් දක්වා ඇත්ෙත් ෙද්ශනා මඟින් උපෙදස් ලබා දීමයි.පඤ්ඤාපනා (TheoremMethod) යනුෙවන් දැක්ෙවනුෙය් යම් කිසි තාර්කික සිද්ධාන්ත කමයකට අනුව ගැටළුව විසඳීමයි.පට්ඨපනා (Revision Method) ෙලස දැක්ෙවනුෙය් පුනරීක්ෂණ කමෙව්දය භාවිතාකර උපෙදස්සැපයීමයි.විභජනා (Analytical Method) ෙසේ දැක්ෙවනුෙය් යම්කිසි ගැටළුවක් විශ්ෙල්ෂණ කමයභාවිතාකර විසඳන ආකාරය ෙපන්වාදීමයි.ෙබොෙහෝවිට ආභිධම්මික ඉගැන්වීම් විගහකර ඇත්ෙත්ෙම් කමය අනුවය.විවරණා (Explanatory Method) නම් විමර්ශන කමෙව්දය භාවිතාකරන අයුරුෙපන්වාදීමයි.පහසුෙවන් වටහාගැනීමට අසීරුවන ෙදයක් පුළුල්ව විස්තරකිරීම ෙම් යටෙත් ගැෙන්.උත්තානිකම්ම (Method of Clarifying Obscure Points) යනුෙවන් හැඳින්ෙවන්ෙන් උපෙද්ශනයසිදුකර අනතුරුව ෙනොපැහැදිලි ස්ථාන යළි පැහැදිලි කිරීමයි.යමක් වඩා පැහැදිලිව මතක සිටීමටහා අවධාරණයවීමට ෙමෙසේ පැහැදිලි කිරීම අවශ ෙව්.ෙමෙසේ විවිධ කම අනුගමනය කිරීෙමන්බලාෙපොෙරොත්තුවූෙය් ෙකෙසේ ෙහෝ ශාවකයා සත ාවෙබෝධය කරා ලඟා කරවීමයි.ශාවකයා තුළඇති ගැටළු විසඳීමට අවශ මූලික මඟෙපන්වීම ෙමමඟින් ලබාදී තිෙබ්.ශාවකයාතුළ ඇති විවිධ වූගැටළු විසඳීම සඳහා බුදුරදුන් අනුගමනය කළ කම 4 ක් සඳහන්ය.එනම් එකංස ව ාකරණ නම් වූපළමු කමයයි.ෙමහිදී අදාළ ගැටළුව සඳහා සෘජු පිළිතුරක් ලබාදීෙම් කමය අනුගමයෙකොට ඇත.ෙදවන කමය විභජ්ජ ව ාකරණ කමයයි.ෙමහිදී ගැටළුව වඩාත් සවිස්තරව ෙබදා විගහෙකොට එනම්විශ්ෙල්ෂණ විධිකමෙයන් විසඳුම් සැපයීමයි.ෙතවන කමය නම් පටිපුච්ඡා ව ාකරණ කමයයි.ෙමහිදී උපෙද්ශනයට පාතවන්නාෙගන් පති පශ්න නඟමින් ඒවාට ලැෙබන පිළිතුරු අනුව උපෙද්ශනයසිදු කිරීමයි.සිව්වන කමෙව්දය නම් ඨපනීය කමෙව්දයයි.ෙමය ෙබොෙහෝවිට දැනඋගත්කම් නිසා ඒපිළිබඳ නඟන අර්ථවත් ෙනොවන පශ්නවලදී අනුගමනය කළ කමෙව්දයයි.ෙමහිදී පශ්නය පෙසකටතබා ශාවකයාට අර්ථවත් වන ෙද් පමණක් සාකච්ඡාෙවන් විසඳා ඇත.148 ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනය පධාන වශෙයන් ෙදයාකාරයකට සිදුවී තිෙබ්.පළමු කමෙය්දී සම්මුතිෙද්ශනා යනුෙවන් දක්වන ෙලෝක ව වහාරය අනුව සත වශෙයන් පිළිගැෙනන ෙපොදු එකඟතාවලට අනුව උපෙදස් සැපයීමයි.ෙමහිදී හුෙදක් බුදුදහෙම් ගැඹුරු දාර්ශනික හරය ෙවනුවට එදිෙනදාජීවිතෙය්දී ජීවිතය වඩාත් සුවපත් කරගැනීම සඳහා ඉවහල්විය හැකි විවිධ කරුණු පිළිබඳව ශාවකපජාව දැනුවත් කර තිෙබ්.පරාභව සූතය, ව පජ්ජ සූතය,මංගල සූතය,වසල සූතය හා සිඟාෙලෝවාදසූතය වැනි සූතෙද්ශනාවල සංගහවන ෙලෞකික ජීවිතය වාසනාවන්ත කරගැනීමට ඉවහල්වන ෙද්ෙමෙසේ සම්මුති සත ෙලස දැක්විය හැක.එබඳු කරුණු හුවා දක්වා කළ ෙද්ශනා සම්මුති ෙද්ශනානමින් හැඳින්ෙව්.එතරම් ගැඹුරු කරුණු උකහාගත ෙනොහැකි ශාවක පිරිස්හට ෙමබඳු උපෙද්ශනවලින් ගැටළුවලට විසඳුම් සැපයීම සිදුකර තිෙබ්.ෙදවන කමෙය්දී පරමත්ථ ෙද්ශනා ෙලස ෙපන්වාදී ඇති ස්කන්ධ, ධාතු, ආයතන ආදී පරමාර්ථ ස්වරූප කරුණු හුවා දක්වා ශාවක පිරිස්වලට අවශඋපෙදස් සපයා තිෙබ්.ෙමහිදී බුදුදහෙම් සැබෑ දාර්ශනික හරය මනාව මතුකර දක්වා තිෙබ්.අභිධර්මපිටකයට අයත් ගන්ථ සත තුළ සඳහන්වන සියළු කරුණු ෙම් සඳහා නිදසුන් ෙලස දැක්විය හැක.ඒ 19
  • 20. දාර්ශනික හරය විනිවිද දැකීම විදර්ශනා භාවනාව ෙලස හැඳින්ෙව්.බුදුදහමටම පමණක් සුවිෙශේෂී වූභාවනා කමය ෙලස හැඳින්ෙවන ෙමම විදර්ශනා භාවනාව මඟින් සසර දුක් නිවා දැමීම සිදුෙව්.එහිපතිඵලය මාර්ග ඵල නමින් හැඳින්ෙවන ධර්මාවෙබෝධයට පැමිණවීමයි.අවසාන මාර්ගඵලය ෙලසදැක්ෙවන අර්හත්වයට පත්වූ උතුමාට කිසිදු මානසික දුකක් නැත.බුදුදහෙම් අවසාන කූටපාප්තියදෙම් අර්හත්ව පරමාදර්ශය සාක්ෂාත් කරගැනීමයි.149 ෙබෞද්ධ උපෙද්ශන කමෙව්දෙය්දී එය තවත් ෙදයාකාර ස්වරූපයකින් දැක්ෙව්.පළමු කමයනම් සංඛිත්ත ෙද්ශනාවයි.ෙමහිදී කිව යුතු කරුණ සාරාංශ වශෙයන් ෙද්ශනාකරනු ලැෙබ්.ෙදවනකමය නම් විත්ථාර ෙද්ශනාවයි.ෙමහිදී කිවයුතු ෙද් විස්තර කරමින් විගහකිරීමයි.විවිධ ශාවකයින්තුළ වැඩී ඇති ඉන්දිය ධර්මවලට ගැලෙපන ආකාරයකින් උපෙද්ශනය ලබාදිය යුතුබව මින් ලබාගත හැකි ආදර්ශයයි.මන්ද සංක්ෂිප්තව පැවසිය යුතු පුද්ගලයාට විස්තර සහිතව ෙද්ශනාකිරීම ෙහෝවිස්තර සහිතව පැවසිය යුතු පුද්ගලයාට සංක්ෂිප්තව ෙද්ශනා කිරීම ෙහෝ එතරම් ඵලදායක නැත.අස්සජී ෙතරුන් වදාළ සතරපද ගාථාෙව් එක් පදයක් ඇසූ ක්ෂණෙයහි සැරියුත් හිමියන්ට ෙසෝවාන්වීමට හැකිවිය.නමුදු මුගලන් හිමියන් ෙසෝවාන් වූෙය් මුළු ගාථාවම ශවණය කළ පසුවය.සිව්පදගාථාවක් පවා සිහි තබාගත ෙනොහැකිව දුබල ස්මරණ ශක්තියක් ඇතිව විසූ චුල්ලපන්ථක හිමියන්අර්හත්වය අවෙබෝධ කරෙගන අසූමහා ශාවකයින් අතර එක් හිමිනමක්වීමට තරම් හැකියාව ඇතිවීතිබුෙණ් උන්වහන්ෙසේෙග් ඉන්දීය ශක්තිය නිසියාකාරව අවෙබෝධකරෙගන ඊට අනුව උපෙද්ශනයලබාදීමට බුදුහිමියන් දැක්වූ දක්ෂතාව නිසාය.බුදුරදුන් අනුගමනය කළ තවත් උපෙද්ශන කමෙව්දෙදකක් සඳහන්ය.ඉන් පළමු කමෙව්දය නම් ෙනය ත්ථ උපෙද්ශනයයි.මින් අදහස්වනුෙය් අර්ථයෙගනහැර දැක්විය යුතු ෙද්ශනා බවයි.ෙදවන කමෙව්දය නීතත්ථ උපෙද්ශනයයි.අර්ථය ෙගනහැරදක්වන ලද ෙද්ශනා ෙමහි නීතත්ථ ෙද්ශනා ෙලස හැදින්ෙව්.බුදුරදුන් වදාළ දහෙම් අර්ථය ෙගනහැර වඩාත් පැහැදිලි කළ යුතු එෙසේ ෙනොකිරීම හා වඩාත් සංකීර්ණ ෙනොකළ යුතු ස්ථාන සංකීර්ණකර දැක්වීම වරදක්බව ෙද්ශනා කර තිෙබ්.ෙමෙසේ කරන්නා තථාගතයන්වහන්ෙසේට අසත ෙයන්ෙචෝදනා කරන්ෙනකු වන බව පැහැදිලි කර දී ඇත.ෙබෞද්ධ උපෙද්ශනෙය්දී ෙම් ලක්ෂණ ෙහොඳින්කියාත්මක කිරීම දැඩිව අවධාරණය කර තිෙබ්.මන්ද විස්තර කළ යුතු ෙද් විස්තර ෙනොකිරීම ෙසේමවිස්තර කර වඩාත් සංකීර්ණ ෙනොකළ යුතු කරුණු එෙසේ නුවමනා ෙලස විස්තර කරන්නට යාෙමන්සංකීර්ණ කිරීමද යහපත් උපෙද්ශනයකට සිදුවන හානියක් බව අවෙබෝධ කරගත යුතුය.නිතරමසිය අත්තෙනොමතියට අනුව කියාකිරීමට වඩා බුදුරදුන් අනුදත් ධර්ම විනයට එකඟව කටයුතු කිරීමමඟින් සිදුවිය හැකි අත්වැරදීම් අවම කරගැනීමට ඉඩකඩ ලැෙබනු ඇත.150 මන්ද උපෙද්ශනෙය් නිරත තැනැත්තා එෙසේ කරන්ෙන් හුෙදක් තමාෙග් විශිෂ්ට ඥානෙයන්අවෙබෝධ කරගත දහමක් අනුව ෙනොවන බැවිනි.බුදුරදුන්ෙග් ශාවක ශාවිකාවන් කරනුෙය් බුදුරදුන්අවෙබෝධ කරගත් දහම තම නැණ පමණින් වටහාෙගන ඊට අර්ථකථන සැපයීමයි.අතිධාවනකාරීවඅතිපණ්ඩිතමානීව කටයුතු කිරීම නිසා බුදුදහෙම් නිර්මලත්වයට හානි සිදුවිය හැක.එබැවින් හැකිතාක් බුදුරදුන්ෙග් මුලික අදහසට ගරුකරමින් දහම් පණිවිඩය හැකිතාක් උසස් ෙලස පහදාදීම සෑමශාවකෙයකුෙග්ම වගකීම ෙව්.මෙනෝ උපෙද්ශනෙය් නිරත තැනැත්තා අතින් විය යුත්ෙත්ද එයමය.බුදුරදුන්ෙග් තවත් උපෙද්ශන කමෙව්ද ෙදකක් සඳහන්ෙව්.පළමු කමය නම් සප්පරියාය ෙද්ශනාය.යමක් පිළිබඳ අවම දැක්වීම සප්පරියාය ෙද්ශනා නම්ෙව්.එනම් යමක් සංක්ෙෂේපව දැක්වීමයි.නුවණඇති පුද්ගලයින්ට යමක් සංක්ෂිප්තව විස්තර කිරීම පමණක් පමාණවත්ය.වහා අවෙබෝධය ලැබීමටෙහේතුෙව්.එෙසේ ෙනොහැකි වන පුද්ගලයින්හට නිප්පරියාය ෙද්ශනා මඟින් කරුණු දැක්ෙව්.ෙමහිදීයමක් සංක්ෂිප්තව ෙද්ශනා කළ කල්හි අවෙබෝධ කළ ෙනොහැකි අයට උපරිම වශෙයන් දැක්වීමයි.පඤ්චකාංග නැමැති වඩුවා බුදුහිමියන් ෙව්දනාව ෙදවදෑරුම් ෙකොට දක්වා ඇතැයි පවසන අතරඋදායි හිමියන් පවසනුෙය් ෙව්දනාව ෙතවදෑරුම්ෙකොට දක්වා ඇති බවයි.ෙම් අදහස් ෙදකම නිවැරදිබව දක්වන බුදුහිමියන් ෙව්දනාව තමන්වහන්ෙසේ ෙදකක්,තුනක්,පහක් හා දහයක් ආදී ෙලස විගහකර දක්වා ඇතිබවද පර්යාය වශෙයන් ඒ සියල්ල සත බවද ෙපන්වා දී තිෙබ්.උපෙද්ශන කාර්ෙය්දීඅදාළ පුද්ගලයාෙග් බුද්ධි මට්ටමට අනුව උපෙදස් ලබාදිය යුතුබව මින් වටහාගත යුතු කරුණයි.151 20
  • 21. බුදුන්වහන්ෙසේෙග් උපෙද්ශන සිව් ආකාරයකි.එහි පළමුවැන්න අවස්ථාව හා පිරිස අනුවෙමබඳු උපෙද්ශනයක් කිරීම සුදුසු යැයි සලකා සිය අදහසට අනුව උපෙද්ශනය පැවැත්වීම.බුදුරදුන්තුළ පැවති ආසයානුස ඥානය ආදී බුද්ධ ඥානය අනුව පිරිසෙග් සිතැඟි හා ඉන්දිය ෙව්මත්තතාවයඅනුව උපෙද්ශනය සිදුකළ යුතු ආකාරය තීරණය කිරීෙම් හැකියාව බුදුරදුන්තුළ පිහිටා තිබිණ.එහිදීඋන්වහන්ස් විසින් සිදුකළ උපෙද්ශන කාර්යය ඉතා පශස්ත මට්ටමක පැවතින.ෙදවැන්න නම් එහිසිටින ශාවක පිරිසෙග් අදහස විමසා ඔවුන්ෙග් අෙප්ක්ෂාවට අනුව උපෙද්ශන කියාවළිෙය් නිරතවීඉහළ පරිසාධන මට්ටමකට ඔවුන් ෙගනඒමයි.බුදුරදුන්තුළ පැවති සුවිෙශේෂී හැකියාව ෙමහිදීද ඉතාපෙයෝජනවත් විය.ෙතවන කමෙව්දය නම් ශාවක පිරිස අසන ලද පැණයකට පිළිතුරු ෙදමින් එයනිරාකරණය කරන ස්වරූපෙයන් සිදුකර උපෙද්ශන කියාවලියයි.ෙමහිදී පිරිසෙග් අවධානය මුලසිට අග දක්වා රැෙඳන අයුරින් අවසානෙය් චතුරාර්ය සත ාවෙබෝධය කුළුගන්වා උපෙද්ශනය සිදුකර තිෙබ්.ෙබොෙහෝවිට බුද්ධ ශාවකයින් පිරිසෙග් අදහස්වලට අනුව ධර්මවෙබෝධය ලබාදීමට විවිධපයත්න දැරූවත් උපෙද්ශන කියාවළිය අවසානවත්ම චතුරාර්ය සත වෙබෝධය ඔවුන්ට අත්පත්කරදීමට බුදුන්වහන්ෙසේ පමණකට හැකියාවක් ෙනොපැවතිබව ඇතැම් සිදුවීම් අනුව ෙපන්වා දිය හැක.සැරියුත් හිමියන් බහ්මෙලොවට යාම පිණිස එක්තරා බමුෙණකුට බහ්මවිහාර භාවනා නිවැරදිව කළයුතු ආකාරය ෙපන්වා දුනි.ඒ අතර ආයු අවසන් වීෙමන් ඒ බමුණා කළුරිය කෙල්ය.බහ්මවිහාරභාවනා වඩා ෙලෞකික ධ ාන ඉපිදවූ බැවින් බමුණා බහ්මෙලොව උත්පත්තිය ලැබීය.බුදුරදුන් එදිනමහාකරුණා සමාපත්තියට සමවැද බලනවිට ෙම් බමුණාට අර්හත්වයට පත්ව නිවන් දැකීමට ෙහේතුසම්පත් ඇතිබව දුටුෙසේක.නමුදු බුදුන්වහන්ෙසේ ෙම් බමුණා ෙවත ළඟා වීමට ෙපර සැරියුත් හිමියන්බමුණා ෙවත ෙගොස් කමටහන් උගැන්වා බඹෙලෝ ගතකරවීමට සමත්විය.මින් පසු ආපසු බුදුරදුන්ෙවත පැමිණි සැරියුත් හිමියන්ට බුදුරදුන් වදාෙල් සතර පද ගාථාවකින් වුවද උපෙද්ශනය සිදුකළදචතුරාර්ය සත ය මිස බඹෙලොව වුවත් භවය වර්ණනා කර ශාවකයින් ඊට ෙනොෙපොළඹවන ෙලසය.බුදුරදුන්ෙග් ෙම් ඔවදන අනුව යළි ආපසු බඹෙලොවට වැඩ ඒ බමුණාට දහම් ෙදසා චතුරාර්ය සත යෙද්ශනා කර නිවන් අවෙබෝධ කරවීමට සැරියුත් හිමියන්ට සිදුවිය.“මා ඔබලාට උපෙදස් දී ඇත්ෙත්ශාවකයින්ට හීනවූ බඹෙලොව ඉපදීම පිණිස දහම් ෙදසීමටදැයි”බුදුරදුන් සැරියුත් හිමියන්ට පවසාඇති ආකාරය සූතෙද්ශනා තුළ පැහැදිලිව දක්වා තිෙබ්.සිව්වන කමෙව්දය නම් ශාවක පිරිස අතරපවතින විවිධ ගැටළු නිරාකරණය කිරීම පිණිස ඒවාට විසඳුම් දක්වමින් උපෙද්ශනෙය් නිරතවීමයි.බුදුරදුන් ෙහෝ ධර්මය පිළිබඳව විවිධ කතිකාවත් විටින් විට එදා භාරතීය සමාජයතුළ සිදුවිය.ෙමබඳුඅවස්ථාවල ඒ ගැටළු තැන් නිරාකරණය කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡාවල නිරතවීම ෙබෞද්ධ පැවිදි, ගිහිපිරිස්වල සිරිතක්ව පැවතින.එබඳු පිරිසකෙග් ආරාධනාව මත ඔවුන්ෙග් ගැටළු නිරාකරණය පිණිසවැඩමවන ලද බුදුරදුන් ඒ අවස්ථාවල උද්ගතව ඇති ගැටළුව විසඳීම් වශෙයන් සිදුකරන උපෙද්ශනකියාවළිය ෙම් සිව්වන කමය වශෙයන් දක්වා තිෙබ්.152 බුදුන්වහන්ෙසේ සිය උපෙද්ශන කියාවලිෙය්දී විවිධ න ාය භාවිතට ගනුලැබු ෙසේක.පළමුවැන්න නම් අත්තජ්ඣාස කමයයි.ෙමහිදී තමන්වහන්ෙසේෙග් අදහසට අනුව උපෙද්ශනය සිදුකරනෙසේක.පිහිටි විය යුතු දුක්ඛිත අය අරමුණු කර පා ගමනින් ෙහෝ සෘද්ධි බලය භාවිතා කර වැඩමවාෙහෝ ඒ පුද්ගලයා ෙවතට අෙලෝකයක් යවා උපෙද්ශනය ලබාදීම මින් අදහස්ෙව්.ෙදවැන්න නම්පරජ්ඣාස කමයයි.එහිදී අනුන්ෙග් අදහසක් මත සිය උපෙද්ශන කියාවළිය පැවැත්වීමයි.වැරදි මතවාද ෙවනුවට නිවැරදි ආකල්ප හඳුන්වාදීම මින් සිදුවිය.ෙබොෙහෝවිට වැරදි සමාජ ආකල්ප ෙකෙරහිබුදුරදුන් සිය අර්ථකථන ඉදිරිපත්කරන ලද්ෙද් ෙම්කමයට අනුගතවය.ෙතවැන්න නම් පුච්ඡාවාසිකකමයයි.ෙමහිදී අසන ලද පශ්නයට පිළිතුරුදීම් වශෙයන් උපෙද්ශනෙය් ෙයදීමයි.ෙබොෙහෝවිට බුදුහිමියන් හමුවට පැමිණි විවිධ ශාවක පිරිස් සිය ගැටළුව සඳහා බුදුහිමියන්ෙගන් විසඳුම් අෙප්ක්ෂාකර ඇත.එහිදී පැමිණි ශාවක පිරිස්වල ආකල්ප, අදහස්වලට ගැලෙපන පරිදි ඔවුන්ට පිළිතුරුදීමටබුදුන්වහන්ෙසේ කියාකළ ෙසේක.සිව්වැන්න නම් අට්ටුප්පත්තික කමයයි.තමාෙග් මතවාදය බුදුරදුන්අබිමුඛෙයහිදී තහවුරු කරගැනීම පිණිස බුදුහිමියන් හමුවට පැමිණි ශාවක පිරිස්වලට විවිධ දෘෂ්ටිවාද පිළිගැන්වීම පෙසක තබා ඒ මතවාද පිළිගැනීම ෙහෝ පතික්ෙෂේප ෙනොෙකොට කරුණු අවෙබෝධවීම සඳහා උපෙද්ශන කියාවළිෙය් නිරතවීම මින් අදහස්ෙව්.පස්වැන්න නම් දෘෂ ාධාර භාවිතකමය 21
  • 22. ෙව්.ෙමහිදී යමක් දර්ශනය වීමට සලස්වා සත ය අවෙබෝධ කරවා ඇත.ෙඛ්මා බිසවට උපෙද්ශනයසිදුකරන ලද්ෙද් ෙම්කමයටය.ෙමහිදී දර්ශනයවන ෙද් උපෙද්ශනයට ලක්වන පුද්ගලයාට පමණක්ෙපෙනන ෙලස ෙහෝ සියළු ෙදනාටම ෙපෙනන ෙලස ෙහෝ විවිධ කමවලට ෙමය භාවිතාකර තිෙබ්.සවැන්න නම් සාකච්ඡා කමයයි.ෙමහිදී කරුණු සාකච්ඡා කරමින් සිදුකරන උපෙද්ශන කියාවළියමඟින් ධර්මය අවෙබෝධවීමට සලස්වා තිෙබ්.බුදුහිමියන් සිය ශාවකයින්ෙග් චින්තන නිදහසට ඉතාගරු කළ ශාස්තෘන්වහන්ෙසේ නමකි.ඒ නිසා කිසිදු ආකාරයක අධිකාරී ස්වරූපයකින් ශාවකයින්ෙකෙරහි කටයුතු කර නැත.ඊට ෙහොඳම නිදසුනක් නම් උන්වහන්ෙසේෙග් උපෙද්ශනතුළ ගැබ්වූ ෙම්සාකච්ඡා කමෙව්දයයි.සත්වැන්න නම් පාෙයෝගික කමයයි.ෙමහිදී යමක් සිදුකිරීමට පවරා ඒතුළින්සත ය අවෙබෝධවීමට සැලැස්වීමයි.කිසාෙගෝතමියට කිසිෙවකු ෙනොමළ ෙගයකින් අබ ස්වල්පයක්රැෙගන පැමිණීමට පැවරුමක් ලබාදීම මඟින් පැහැදිලි වනුෙය්ද ෙම් කමයයි.වාචික උපෙද්ශනෙය්නිරතවීමට පූර්වෙයන් අදාළ ගැටළුව පිළිබඳ යථාර්ථවත් ෙලස සිතාබැලීමට යම් ෙපළඹවීමක් ඇතිෙකෙර්.153 අටවැන්න නම් උපමා භාවිත කමයයි.ෙමහිදී උපමාවක් භාවිතා කරමින් උපෙද්ශනෙය්නිරතෙව්. ෙබොෙහෝවිට දහම් කරුණු වටහාගැනීමට අසීරුවූ අවෙබෝධ ශක්තියක් ඇති අය අරමුණුකර ෙමබඳු කමයක් භාවිතා කර තිෙබ්.කුඩා දරුෙවකු වූ රාහුල හිමියන්ට පාතයක් ෙපන්වා බුදුහිමියන් ලබාදුන් උපෙදස්තුළ අන්තර්ගතවනුෙය්ද ෙම්කමෙව්දයයි.නවවැන්න නම් පියවර කමයයි.එනම් පියවෙරන් පියවර කරුණු අවෙබෝධවීමට සැලැස්වීම පිණිස උපෙද්ශනෙය් නිරතවීමයි.දන්නා ෙදෙයහි සිට ෙනොදන්නා ෙද් දක්වා යන අධ ාපන මෙනෝවිද ා මූලධර්ම මඟින් පැහැදිලිකරඇත්ෙත්ද ෙම්කමය ෙව්.ෙම් කමෙය් ඇති වාසිය නම් අවෙබෝධ කරගැනීමට ඉතා අසීරු සංකීර්ණකරුණක් වුවද මුලින් ෙහොඳින් දන්නා කරුණක සිට අනුකමිකව පියවර ඔස්ෙසේ පැමිණීෙම්දීපහසුෙවන් අවෙබෝධකරගත හැකිබවයි.දසවැන්න නම් ගැටළු කමයයි.එනම් ගැටළුවක් මුල්කරඑය විසඳීෙමන් සත ය අවෙබෝධවීම පිණිස උපෙද්ශනෙය් නිරතවීමයි.ෙම් කමයට ශාවකයාටක්ෂණික අවෙබෝධයකට පැමිණීමට අවකාශ ඇත.එෙසේම ඊට ෙයොමුකරන ගැටළුව අභිෙපේරණයක්ෙලසද භාවිතා කර තිෙබ්. එෙකොෙළොස්වැන්න නම් ආඛ ාන කමයයි.ෙමහිදී කථාවක් මඟින්කරුණු අවෙබෝධ කරදීමට දහම් ෙදසීමයි.ජාතක කථා බිහිවී ඇත්ෙත් ඒ අනුවය.වර්තමානෙය්උද්ගතව ඇති කරුණක් අරමුණුකර අතීත පුවතක් ඇසුෙරන් ඊට ෙහේතු පැහැදිලිකිරීම මඟින් ෙම්කමෙය්දී උපෙද්ශනෙය් නිරතවී තිෙබ්. ෙදොෙළොස්වැන්න නම් නිදර්ශන කමයයි.ෙමහිදී උදාහරණසපයා ඒඇසුෙරන් උපෙද්ශනෙය් ෙයදීම මඟින් සත ය අවෙබෝධවීමට සැලැස්වීම ෙම් කමෙය්දීසිදු ෙකෙර්.දහතුන්වැන්න නම් මෙනෝ විද ාත්මක කමයයි.ෙමහිදී ශාවකයාෙග් මානසික අවශ තාෙහොඳින් වටහාෙගන ඒ අනුව සිය උපෙද්ශන කියාවළිය පැවැත්වීමයි.ශ්රාවකයින්ෙග් ඉන්දීයෙව්මත්තතාව ෙහොඳින් වටහාෙගන ඊට අනුගතව උපෙද්ශනය ලබාදීෙමන් පහසුෙවන් ධර්මයඅවෙබෝධයට පත්කළ හැක.දහහතරවැන්න නම් ආකල්ප වර්ධනයකිරීෙම් කමයයි.ෙමහිදීශාවකයාෙග් ආකල්ප වර්ධනයකිරීම සඳහා උපෙද්ශනය භාවිතා කර තිෙබ්.ආකල්ප,කුසලතා හාහැකියාව වර්ධනය කිරීම සඳහා උපෙද්ශනය සාර්ථකව භාවිතා කර ඇත.අධ ාපන මෙනෝවිද ාමූලධර්ම අනුව නූතන යුගෙය්දී ෙමබඳු කමෙව්ද සාර්ථකව භාවිතා ෙකෙර්.බුදුරදුන් සිය උපෙද්ශනකාර්යෙය්දී ෙමබඳු කමෙව්ද එකලද සාර්ථකව භාවිතාකර තිෙබ්.පහෙළොස්වැන්න නම් ෙපළඹවීෙම්කමයයි.ෙමහිදී උපෙද්ශනය මඟින් ශාවකයා සත ාවෙබෝධය ලැබීම සඳහා ෙපොළඹවනු ලැෙබ්.නූතන අධ ාපන මෙනෝවිද ාව තුළ ෙපළඹවීම් න ාය යනුෙවන් හඳුන්වා ඇත්ෙත් ෙම් මූලධර්මයයි.දහසයවැන්න නම් දඬුවම් කමයයි.ෙමහිදී සත ාවෙබෝධය ලබා දීම සදහා දඬුවම් ලබාදීෙම්කමෙව්දය භාවිතා කර තිෙබ්.නමුදු බුදුන්වහන්ෙසේ කිසිම අවස්ථාවකදී කායික දඬුවම් භාවිතාකරනැත.උන්වහන්ෙසේ භාවිතා කර තිෙබනුෙය් මානසික දඬුවම්ය.පුද්ගලයා තුළ ඇති අහිතකරමානසික දුබලතා ඉවත්කිරීම සඳහා සෘණාත්මක අභිෙපේරණයක් ෙලස පමණක් මානසික දඬුවම්භාවිතා කර තිෙබ්.ඡන්න හිමියන්ට පැණවූ බහ්ම දණ්ඩනය බඳු මානසික දඬුවම් තුළින් අෙප්ක්ෂාකර ඇත්ෙත් සත ාවෙබෝධයට පත්වීමට අවකාශ සලස්වාදීම මිසක පුද්ගලයාව අපහසුතාවයකටබඳුන් කිරීම ෙනොෙව්.දඬුවම ලබාදී ඇත්ෙත් වරදට මිස පුද්ගලයාට ෙනොවනබව මින් පැහැදිලිය.154 22
  • 23. ෙමම න ාය පුද්ගලයාට හා අවස්ථාවට උචිත පරිදි බුදුන්වහන්ෙසේ විසින් භාවිතාකර තිෙබ්.එෙසේම එහිදී ෙවන් වශෙයන්ම ෙමන්ම ෙපොදුෙව් භාවිතා කර ඇති අයුරුද සූත ෙද්ශනාවන්හි දක්වාඇත. උපෙද්ශනෙය්දී ඉහත න ාය භාවිතා කර ඉන් නිසි ඵල ෙනලාගත් අයුරුද පැහැදිලිය.ආජීවක, පරිබාජක, ජටිල, නිගණ්ඨ, බාහ්මණ ආදී ෙවනත් සමයවාද පිළිගත් ෙකොටස්, රජවරු,සිටුවරු, දාසයින් ගණිකාවන් ආදී සමාජෙය් විවිධ තරාතිරම්වලට අයත් පිරිස් බුදුරදුන් ෙවතින්උපෙද්ශනය ලැබීමට ෙයොමුවූෙය් බුදුරදුන් උපෙද්ශන කියාවළිෙයහිදී දැක්වූ පබලත්වය හාදක්ෂතාව නිසාය. බුදුරදුන් තුළ පැවති සුවිෙශේෂී අසමසම පුද්ගල ෙපෞරුෂත්වයද ෙම් කරුණ තීවකිරීෙම්හිලා පබලව උපස්ම්භක වූ බව පැහැදිලිය.වාදෙයහි ෙයදී බුදුරදුන්ව පරාජය කරමින්ෙවනත් අරමුණු ෙපරදැරිව බුදුරදුන් හමුවූ විවිධ පිරිස්පවා අවසානෙය්දී බුදුන්වහන්ෙසේෙග්උපෙද්ශනයට ලක්ව ගුණධර්ම වැඩි දියුණු කර ගත් බව සූත ෙද්ශනාවන්හි දැක්ෙව්.ෙමබඳු කරුණුනිසා බුදුරදුන් අනුගමනය කර ඇති උපෙද්ශන කම පාදක ෙකොට ෙබෞද්ධ මෙනෝ චිකිත්සාෙව්දීඋපෙද්ශකවරයා විසින් පිළිපැදිය යුතු ලක්ෂණ දැක්විය හැක.මහා දුක්ඛන්ධ සූතෙය් දැක්ෙවනපරිදි මානසික ගැටළුවලින් මිදිෙම් කම තුනක් නිර්ෙද්ශ කර තිෙබ්.පළමු කමය නම් අස්සාදයි.ආස්වාදය ආස්වාදයක් ෙලස සැලකීම.ෙමහිදී ආස්වාදය ෙකෙරහි ෙනොඇලී, ෙනොගැටී එය සිහිෙයන්දැකිය හැකිවිය යුතුය.එෙසේ කිරීම නිසා සිත ආස්වාදෙයන් මිදිය හැකිෙව්.ෙදවන කමය නම්ආදීනවයි. ආදීනව නම් දැකිය යුතු ආදීනව පිලිබඳ සිහියයි. යමක ගැබ්ව පවතින නියම ස්වභාවයවැටහීම ඇතිවනුෙය් ආදීනව සිහිකිරීෙමනි.එය ෙනොකටයුතු ෙද් වැලකීමට ෙමන්ම කළ යුතුෙද්වල නිරත කරවීමටද ෙහේතුවකි.ෙමෙසේ කිරීම නිසා පසුව ඇති විය හැකි පසුතැවීම ඇති ෙනොෙව්.ෙතවන කමය නම් නිස්සරණයයි.මින් අදහස්වනුෙය් ඉවත් වීමයි. යමක සැබෑතත්වය වටහා ගැනීමනිසා සිත ඇලීෙමන් හා ගැටීෙමන් ඉවත්වීම ෙමහි නිස්සරණය ෙලස සලකා ඇත.ඒ නිසා සැබෑෙබෞද්ධකම ෙගොඩ නැෙඟනුෙය් සෑම සංස්කාර ධර්මතාවක් ෙකෙරහිම ෙමෙසේ ආස්සාද ආස්සාදෙලසද, ආදීනව ආදීනව ෙලසද,නිස්සරණ නිස්සරණ ෙලසද වැටහීමක් ඇතිකර ගැනීෙමන් පමණි.ෙබෞද්ධ මෙනෝඋපෙද්ශනෙය්දී සෘණාත්මක සිතිවිලි ඉවත් කර දැමීමට ෙමන්ම ධනාත්මක සිතිවිලිවර්ධනය කරගැනීමටත් ෙම් තුළින් හැකියාව ඇති ෙව්. පාප හා අකුසල් සෘණාත්මක සිතිවිලිෙලසද, පුණ හා කුසල් ධනාත්මක සිතිවිලි ෙලසද ෙබෞද්ධ මෙනෝ උපෙද්ශනෙය්දී සැලෙක්.එනිසා බුදුදහම උපෙදස් ෙදනුෙය් පාපෙයන් හා අකුසලෙයන් වැළකී පුණ හා කුසල කියාවර්ධනය කිරීම සඳහාය.155 2.4. සංජානනය හා සන්නිෙව්දනය සංජානනය සන්නිෙව්දනය අතර ඇත්ෙත් ඉතා සමීප සබඳතාවයකි.මන්ද ඉන්දියන්තුළින්ඇතිවන සංෙව්දීතාව ෙමොළය ෙවත සම්ෙපේෂණයවීම හා ෙමොළය ඒවා හඳුනාගැනීම යන කියාවලියසංජානනය නමින් හැඳින්ෙවන බැවිනි.ෙම් නිසා සංජානනෙය්දීද කියාත්මකවනුෙය් මානවයාතුළඇති ස්නායු පද්ධතියට අදාළ සන්නිෙව්දන හැකියාව බව සැලකිය හැක.එම නිසා සංජානනය එක්අයුරකින් සන්නිෙව්දනයක් ෙලස දැක්වීෙම් වරදක්ද ෙනොමැත.ෙමකී සන්නිෙව්දනයට බලපාන්නාවූ විවිධ ෙහේතු සාධක නිසා සංජානනය ෙවනස්විය හැක.සංජානනෙය් පවතින ෙම් ෙවනස්බව විවිධපුද්ගලයන් තුළ විද මාන පුද්ගල අනන තාව ෙගොඩනැඟීමට උපකාරීෙව්.ෙමෙලොව සර්වසමානවූමිනිසුන් ෙදෙදෙනකු විද මාන ෙනොවන්ෙන් ෙම් ෙහේතුව නිසාය.නිවුන් දරුවන් අතර පවා මානසිකපැතිකඩතුළ විවිධ සංජානන ෙවනස්කම් ගැබ්විය හැක.සාමාන ෙයන් යෙමකු තවත් පුද්ගලෙයකුෙවතින් ෙවන්කර හඳුනාගන්නා පැහැදිලි ලක්ෂණය නම් සංජානන ෙවනස්කමයි.සන්නිෙව්දනෙය්දී ෙම් සංජානන ෙවනස්කම සැලකිල්ලට ගැනීම ඉතා වැදගත්ය.යම් පණිවිඩයක් ගාහකයින් කීපෙදෙනකු අතර සන්නිෙව්දනයවීෙම්දී කිසියම් ෙවනස්කමට බඳුන්වීමට ෙහේතුව ෙම් කරුණයි.විවිධපුද්ගලයින්තුළ අභ න්තර මානසික ස්වභාවෙය් පවතින සංජානන සුවිෙශේෂතා සන්නිෙව්දනෙය්දීධනාත්මකව ෙමන්ම සෘණාත්මකවද බලපායි.ෙමහිදී ජානමය හා ආරමය සාධක,සමාජ වටාපිටාව,හුරුපුරුදු,ඇබ්බැහිකම්,කුසල ෙහෝ අකුසල ඵලවිපාක(වාසනා ශක්තිය),සමාජආර්ථික ෙද්ශපාලන 23
  • 24. ව හය,ඉෙගනීම,සමාජ සබඳතාවල බලපෑම ආදී විවිධසාධක මහත් රාශියක් සංජානන සුවිෙශේෂතාඇතිවීමට ෙහේතුෙව්.එෙසේම යම් යම් දෘෂ්ටිගතිකබව,ආගම,සංස්කෘතික සාධක ආදී ෙහේතුද බලපානබව ෙපෙනන්නට තිෙබ්.ෙම් නිසා පුද්ගලෙයකු යනු සුවිෙශේෂීවූ සංජානන හැඩයක්බව සැලකිල්ලටගැනීම වැදගත්ය.ෙම් සුවිෙශේෂී සංජානන හැඩ අතර සිදුවන පුද්ගලාන්තර සබඳතාව සන්නිෙව්දනයෙලස අර්ථදැක්විය හැක.ෙබෞද්ධ ආගමික ලක්ෂණවලට අනුගතවන පුද්ගලාන්තර සන්නිෙව්දනයෙබෞද්ධ සන්නිෙව්දනය කමෙව්දය ෙලස සැලකිය හැක.ෙමහි බුදුදහෙම් අනන තාව දැකියහැක.156 මානව සන්නිෙව්දනෙය්දී භාවිතාකරන මාධ ය පිළිබඳ නිශ්චිත සීමා නැත.පසිඳුරන් මඟින්ලැෙබන විවිධ ඉන්දියඅරමුණු ෙමොළය කරා සන්නිෙව්දනයවීම නිසා අර්ථවත් පණිවිඩයක් ගහණයකළ හැක.ඉන්දීය සන්නිෙව්දනය ෙමන්ම අතීන්දීය සන්නිෙව්දනයද පවතී.ෙමහිදී මුළික අවධානයෙයොමු කරනුෙය් සාමාන සන්නිෙව්දනය ෙහවත් ඉන්දීය සන්නිෙව්දනය ෙවතය.කතාෙවන් ලිවීමතුළින්,ෙපන්වීෙමන්,ඇසීෙමන්,ස්පර්ශෙයන්,ආඝාණෙයන් සන්නිෙව්දනය කළහැක.නිහඬබව පවාඑක්තරා සන්නිෙව්දනයක් ෙලස ජන සන්නිෙව්දන මූලධර්මවලදී සැලෙක්.නිහඬබෙවන් කැමැත්තඅකමැත්ත,ෙනොගැලපීම,ලැජ්ජාව,බිය,කුලෑටිබව,වංචනිකබව,බුද්ධිමත්බව ආදී විවිධ සන්නිෙව්දනලබාදිය හැක.අවස්ථාවට උචිත පරිදි නිහඬබව නිසා බිහිවන සන්නිෙව්දනය විවිධෙව්.සන්නිෙව්දනමාධ පවා අද වනවිට බිහිව තිෙබ්.මානව සමාජය සන්නිෙව්දනයට දක්වන ලැදියාව ඉතා විශාලය.ෙම් ෙහේතුව නිසා සන්නිෙව්දනය අද ඉතා ලාභදායී වාණිජ ව ාපාරයක මට්ටමකට පත්ව තිෙබ්.ෙම්තුළ සන්නිෙව්දනය මුළුමනින්ම ආර්ථික කටයුත්තක් බවට පත්ව ඇත.විවිධ ෙවළඳ ව ාපාර සඳහාවාණිජ පරමාර්ථ මූලික කරෙගන සන්නිෙව්දන කටයුතු බහුලව සිදුෙව්.ෙමහිදී සන්නිෙව්දය පිණිසභාවිතා විය යුතු ආචාර ධර්ම පද්ධතියක්ද ෙලෝකෙය් දියුණු රටවල කියාත්මක ෙව්.සන්නිෙව්දනයසඳහා විවිධ අර්ථගැන්වීම් සිදුකිරීම ආර්ථික කියාවළිය තුළදී සාමාන ෙදයකි.සැබෑවට වඩා ව ාජෙද් ඉස්මතු කිරීම වාණිජ ආර්ථික කියාවළිය තුළ සිදුවන සන්නිෙව්දනයන්හි මූලික තරඟකාරී හැඩතලය ෙලස දැකිය හැක.ෙමහිදී සාධාරණත්වයට වඩා අසාධාරණත්වය ෙපරට පැමිණ ඇති අයුරුනිරීක්ෂණය කළ හැක.ෙබෞද්ධ දෘෂ්ටිෙකෝණෙයන් සැලකීම වැදගත්වනුෙය් ෙමබඳු අවස්ථාවලදීය.හුෙදක් ආගමික පසුතලයකින් බැහැරව ෙපොදුෙව් සමස්තය ෙකෙරහි සමතුලිත අයුරින් කටයුතුකළහැකි නම් එය සාධාරණ පතිපත්තියකි.බුදුදහම ෙපන්වා ඇත්ෙත් එෙසේ කටයුතු කිරීමයි.නූතනෙය්දීඋද්ගතව ඇති සමාජ අර්බුද නිරාකරණෙයහිලා බුදුදහෙමන් ෙපන්වාෙදන ආකල්ප සන්නිෙව්දනයසඳහා භාවිතාකිරීම සන්නිෙව්දන කාර්යය වඩාත් අර්ථවත් කරගැනීමට වැදගත්වූ ෙහේතුසාධකයකි.157 කතාබහ කිරීම පබල මානව සන්නිෙව්දනයකි.භාෂාව ඇතිවීමට පථම පවා ශබ්ද මඟින්මානවයින් වාචික සන්නිෙව්දනෙය් නිතරවූ බවට සාධක තිෙබ්.කතාබහ කිරීම භාෂාව භාවිතාකිරීමනිසා පුළුල්විය.මුල්ම යුගවලදී පැවතිෙය් ශබ්ද උච්චාරණය,හස්ත මුදා,ආංගික අභිනය පෑම ආදීකමමඟින් සිදුෙකරුණු අදහස් දැක්වීම්ය.ෙම්වා විධිමත් ෙනොවිනි.විවිධ ෙගෝතික කණ්ඩායම්වලට ෙපොදුවූ ෙමබඳු කමශිල්ප එකල මානවයා අතර පැවතිබවට පුරා විද ාත්මක සාධක හමුවී තිෙබ්.හුෙදක්මූලික මානව අවශ තා ඉටුකරගැනීම පිණිස ෙවනත් අයෙග් සහය අවශ වූ අවස්ථාවලදී එය ලබාගැනීම පිණිස යම් යම් ශබ්ද හා හස්ත මුදාදී උපකම භාවිතෙයන් සිය අවශ තාව ෙවනත් අෙයකුටපැවසීමට මිනිසුන් හුරුව සිටිබවට සාධක වාග්විද ා ගන්ථවල සඳහන්ෙව්.කල්ගතවීෙම්දී සමාජයකමික පරිනාමයවීම අනුව ෙමකී ශබ්ද, හස්ත මුදා හා ආංගික අභිනය මඟින් අදහස් පකාශ කිරීමටහුරුව සිටි මිනිසුන් ශබ්ද උච්චාරණ රටා ෙපොදු සම්මත බවට පත්කර ඒවා වචනවලට පරිවර්තනයකරගැනීම නිසා වචන භාවිතෙයන් භාෂාවක් සකස්කර ගැනීමට සමත්විය.ෙලෝකෙය් පැවති මුල්කාලීන භාෂා ඉතා ෙනොදියුණු තත්වෙය් සිට අනුකමෙයන් දියුණුභාෂා ෙසේ විකාශයවූ බව වාග්විද ාඉතිහාසෙය් සඳහන්ය.ෙමය එක්තරා අයුරක වාචික සන්නිෙව්දනෙය් දියුණුවක්ෙලස සැලකියහැක.ඉන් පසුව වචන සුමට භාවිතට එක්විය.මානවයාෙග් සිෙත් ජනනය වන අදහසක් තවත් අෙයකුටපැවසීම සඳහා භාවිතාකරන ෙමවලමක් ෙලස භාෂාවක ඇති වචන දැක්විය හැක.භාෂාවක් සකස්වී 24
  • 25. ඇත්ෙත් වචන එක්වීෙමනි.වචන එක්විය යුතු සීමා හා නීතිරීති පද්ධතියක්ද ඒ සඳහා සම්මතවීඇත.ෙමය ඒ භාෂාෙව් ව ාකරණ ෙලස හැඳින්ෙව්.ෙබොෙහෝවිට භාෂාවක වචන භාවිතා කිරීෙම්දී සම්මතෙපොදු සම්මුතීන් කාලානූරූපව ෙවනස්ෙව්.ඊට අනුව භාෂාවක ව ාකරණානූකූලබව පවා ෙවනස්වීෙගොස් තිෙබ්.සිංහල භාෂාෙව් පැවති මුල්කාලීන වාග්විද ාත්මක ස්වරූපයකට වඩා නූතන යුගෙය්දීදක්නට ලැෙබන වාග්විද ාත්මක ස්වරූපය ෙවනස්ය.ව කරණය පවා කාලයට ඔබනෙසේ ෙවනස්වෙගොස් ඇත.භාෂාව ලිඛිත මාධ යට පැමිණීෙම්දී වචන දැක්වීම සඳහා නිශ්චිත වර්ණමාලාවක් එයටසකස්ව ඇත.ෙම් අනුව ෙලෝකෙය් ෙබොෙහෝ භාෂාවන්ට ඊට අනන වර්ණමාළා පවතී.නමුදු ෙලොවසෑම භාෂාවකට ඊට අනන වර්ණමාළා නැත.එෙසේ ෙනොමැති භාෂාද ඇත.එවිට ෙවනස් භාෂාවකවර්ණමාළා භාවිතෙයන් එකී භාෂාවට අයත් අක්ෂර ලියා දැක්වීම කරුණු ලැෙබ්.ජපන් භාෂාව ලියාදැක්වීම පිණිස චීන අක්ෂර මාළාව භාවිතා කිරීම නිදසුන් ෙලස ෙපන්විය හැක.පාලි භාෂාවටද ඊටඅනන වර්ණමාළාවක් නැත.ෙම් නිසා පාලි භාෂාව සිංහල ෙහෝ ෙවනත් ඕනෑම භාෂාවක අක්ෂරභාවිතෙයන් ලියා දැක්විය හැක.ෙබොෙහෝවිට තමන්ට අනන වර්ණමාළා නැතිවීමට ෙහේතුව ලිඛිතභාෂා මාධ යක් ෙලස අදාළ භාෂා ෙනොපැවතීමයි.පාලි භාෂාව හුෙදක් කථනය සඳහාම උපෙයෝගීවූභාෂාවක් ෙලස පැවති කාලවකවානුව තුළදී ඊට වර්ණමාළාවක් තිබීෙම් අවශ තාවක් ඇතිෙනොවීය.බුදුදහම පාලි භාෂෙවන් ගන්ථගතකිරීෙම් අවශ තාව පැනනැඟුනු පසුව වර්ණමාළාවක අවශ තාවඇතිවිය.බුදුරදුන් ජීවමාන යුගෙය්දී බුදුහම පැවතිෙය් හුෙදක් වාචික සන්නිෙව්දන මාධ යක් ෙලසටපමණි.පථම,ද්විතීයික හා තෘතීයික ධර්මසංගායනාවලදී පවා මුඛ පරම්පරානුගතව බුදුදහම පවත්වාගැනීමට උත්සුකවීම නිසා බුදුදහම පැවති භාෂාවට වර්ණමාළාවක් තිබීෙම් අවශ තාවක් උද්ගතවූබවට සාධක නැත.මුල් බුදුදහම පැවතිෙය් වර්තමානෙය් අප අතර විද මාන පාලි භාෂාෙවන්ද එෙසේනැතෙහොත් පාලි භාෂාවට සමානත්වය දරණ ෙවනත් මගධෙය් පැවති ව වහාර භාෂාවකින්දැයි තිරෙලස පැවසිය හැකි සාධක වාග්විද ානූකූලව දැක්වීම අපහසුය.158 ෙකෙසේෙහෝ බුදුරදුන්ෙග් ඉගැන්වීම් පද්ධතිය හැකිතාක් සමාජගතකිරීෙම් ව පාරෙය්දී පවාලිඛිත සන්නිෙව්දනයට වර්තමානෙය්දී ලැබී ඇති වැදගත්කම පුරාණෙය්දී ලැබී තිබුෙණ් ස්මරණයහා ෙද්ශනා මාධ ය ෙවත බැවින් මුල්කාලීන බුද්ධ ෙද්ශනාවල ස්වරූපය ෙකබඳුදැයි තීරණයකිරීමඋගහටය.නමුදු දැනට පාලි තිපිටකය තුළ වාර්තාගතවී ඇති බුද්ධ ෙද්ශනාවල ආකෘතිගත ස්වරූපයමුල්කාලීන ජීවමාන බුද්ධ ෙද්ශනාවලට හැකිතාක් සමීප ස්වරූපයකින් ආරක්ෂා කරගැනීමට ෙබොදුයතිවරුන්වහන්ෙසේලා විසින් දරණලද දැඩි කැපවීම හා පරිශමය පිළිබඳ විශාලඇගැයුමක් වංශකථාසාහිත ගත ෙතොරතුරුවල හා ශාසන ඉතිහාසයතුළ දක්වා ඇත.කිසියම් අදහසක් ෙවනත් අෙයකුටපැවසීෙම්දී ඒවා ෙපොදුෙව් සම්මත භාෂාවක වචන මඟින් පැවසීමට සිදුෙව්.අදහස වචනවලට නැඟීමඅනුව එහි අදහස තහවුරුවීම සිදුෙව්.ෙමහි දක්ෂතාව ඇතිඅෙයකුට ෙබොෙහෝ දුරට නිවැරදිව තමාෙග්ඇති අදහස වචනවලට නැඟීමට හැක.භාෂාවක ඇති වචන ෙපොදු සම්මුතීන්ය.ෙපොදු සම්මුතී වලඅන්තර්ගත වනුෙය් සීමාසහිත ෙත්රුම්ය. 159නමුදු පුද්ගලෙයකුතුළ ඇතිවන හැඟීම්,ආකල්ප ආදීෙද් ෙවනත් ඒ පැවති අයුරින්ම වචනවලට නඟා පැවසීමට හැකියාව ලැෙබතැයි සිතීමට අපහසුය.සිය අදහස ෙහෝ හැඟීම හැකිතාක් ආසන්න ෙලස නිවැරදිව වචනවලට නඟා පැවසූ නමුදු අෙනක්අයද එය එෙසේම ෙත්රුම්ගනිතැයි සිතීමට අපහසුය.මන්ද ෙසසු අයෙග් සංජානනය ෙවනස් වනනිසාය. ෙම් නිසා ෙකෙනකු භාවිතා කරන වචන තවත් අෙයකු ෙත්රුම්ගන්ෙන් ඒ පුද්ගලයාෙග්සංජානන හැකියාව අනුවය.ෙම් ෙහේතුව නිසා කිසියම් පස්තුතයක් වචනවලට නැඟීෙම්දීදෙවනසකට ලක්ෙව්. එෙසේම එම අදහස නිරූපනය කිරීම සඳහා ෙයොදාගන්නා වචන තවත් අෙයකුටසන්නිෙව්දනෙය්දීද ෙවනසකට ලක්ෙව්.ෙම් ආකාරයට කිසියම් අෙයකුෙග් අදහසක් තව අෙයකුදක්වා සන්නිෙව්දනය වීෙම්දී මුලින් දක්වන අදහස විශාල ෙවනසක්වීමකට බඳුන්වී සංජානනයවනබව පැහැදිලිය.ෙමය සංජානන ගැටළුවකි.ෙලෝකෙය් විද්යමාන පශ්න සුවිශාල පමාණයක් හටගැනීමට ෙමබඳු සංජානන ගැටළු ඉවහල්වන බව ෙපන්වා දිය හැක.ඇතැම් දරුවන්තුළ ජානවිද ාත්මකව පවතින ෙමවැනිවූ සංජානන ගැටළු අධ ාපන මෙනෝවිද ාෙව් පැහැදිලි කර දී තිෙබ්.විෙශේෂ අවධානය දැක්විය යුතුමවූ ෙමවැනි දරුවන්හට අධ ාපනය ලබාදීෙම්දී ඒ සඳහා පුහුණු කළශික්ෂකයින් භාවිතා කරනු ලැෙබ්.160 25
  • 26. සන්නිෙව්දනෙය්දී මුහුණපෑමට සිදුවන විශාලම බාධකය නම් සංජානන ගැටළු ජයගැනීමෙව්.ෙම් සඳහා නිශ්චිත විසඳුමක් නැත.මන්ද පුද්ගල අනන තාව එකීයත්වයකට ෙගනයාෙනොහැකිබැවිනි.මානවසමාජය එකත්ත කාය එකත්ත සංඥා අවස්ථාෙව් පවතීනම් සංජානන ගැටළු ෙබොෙහෝඅවම කරගත හැකිව තිබිණ.නමුදු සංඥාෙව් පෙභ්ද ස්වරූපය නිසා හඳුනාගැනීම විවිධ ෙව්.හැඳීනීමඅනුව සංජානන සිදුවන නිසා සංජානනයද විවිධ ෙව්.ෙලෝකෙය් පවතින විවිධත්වය බිහිවී ඇත්ෙත්ෙමකී සංජානන විවිධත්වය නිසාය.නිර්මාණශීලීත්වය බිහිවීමට සංජානන විවිධතා සන්නිෙව්දනයවීෙම් හැඩතල ෙබොෙහෝදුරට ඉවහල්ෙව්.යන්තයක් හා මිනිසාෙග් අතර ඇති ෙවනසද එයයි.මානවසමාජය නිර්මාණශීලීවීමට සංජානන විවිධතා සන්නිෙව්දනය උපකාරී ෙව්.යෙමකුෙග් නිර්මාණයතවත් අෙයකුට ඊට සම්පූර්ණෙයන්ම පරිබාහිර ෙවනත් රසවින්දනයක් ලබාදීමට හැකිවී ඇත්ෙත්ෙමකී සංජානන විවිධතා සන්නිෙව්දනය නිසාය.නමුදු ෙමහිදී මතක තබාගත යුත්තක් නම් ෙමබඳුසංජානන විවිධතා විකෘතියක් ෙනොවන බවයි.මන්ද විවිධාකාරබව ෙලෝක ස්වභාවයට අනන වනෙදයක් වන ෙහයිනි.ස්වභාවෙයන්ම ෙලොව විචිතය.එහි විචිතවත්බව බිහිවීමට මානව ගතිස්වභාවයෙබොෙහෝ දුරට උපකාරීවී තිෙබ්.මිනිසා මිනිස් හැකියාවන්ෙගන් පරිපූර්ණත්වය කරා යෑෙම්දී යටිසිතතුළ නිදාශීලීව තැන්පත්ව පවතින විවිධ මානවආෙව්ග කලාත්මක හා ෙසෞන්දර්යාත්මකව මුදාහැරරසවින්දනයක් ඇතිකිරීම සඳහා නිර්මාණශීලීත්වය ෙබොෙහෝ උපකාරීෙව්.ෙම් රසවින්දන හැකියාවමානවයාහට පමණක් සුවිෙශේෂීවූ අනන තාවයක් ෙලසද සැලෙක්.මිනිසුන්ට වඩා පහත් මට්ටම්වලජීවීන් චිත්ත ආෙව්ග මුදාහැරීෙම්දී එය කලාත්මක හා නිර්මාණශීලී ෙලස සිදුකිරීමට අෙපොෙහොසත්බැවින් එමඟින් තවත් ජීවීන්ට හානිකර ලක්ෂණ ෙපන්වයි.නමුදු මානවයාෙග් රසවින්දන හැකියාවඅනුව එය තවත් අෙයකුට රසවිඳියහැකි ෙසේ කලාකෘතියක් මඟින් ආෙව්ග මුදාහැරීම නිර්මාණශීලීවසිදුෙව්.ලලිත කලාවන් බිහිවීමට ෙමවැනි මානව කියාකාරීත්වයක් ෙබොෙහෝදුරට ඉවහල්වී තිෙබ්.161 බුදුරදුන් ජීවමානව වැඩවිසූ යුගෙය්දී සන්නිෙව්දනය ෙබොෙහෝවිට ධර්ම ෙද්ශනා මාධ යතුළින් දැකගත හැකි විය.ඒ යුගෙය් ලිඛිත සන්නිෙව්දන මාධ අද ෙමන් ෙබොෙහෝ සුලබ ෙහෝ වඩාපචලිත මාධ යක් ෙලස ෙනොතිබිණ.නූතන යුගයතුළ ලිඛිත සන්නිෙව්දනය වඩා දියුණු කමශිල්පදසමාජෙය් පචලිතව පවතී.විද ත් සන්නිෙව්දනය ෙම් අතරින් පමුඛතම ෙව්.ඒ අනුව විවිධ තාක්ෂණඋපකරණ විද ත් සන්නිෙව්දන කියාවළිෙය්දී භාවිතයට ගනුලැෙබ්.ගුවන්විදුලිය,රූපවාහිනිය ආදීවිද ත් උපකරණ පමණක් ෙනොව පරිගණක වැනි දියුණු තාක්ෂණ සන්නිෙව්දන මාධ පවා නූතනයුගෙය් වඩාත් පචලිතව තිෙබ්.ඒ අනුව අන්තර්ජාලය නූතනෙය් වඩාත් ක්ෂණික ජන සන්නිෙව්දනමාධ යක් බවට පත්ව තිෙබ්.ෙම් නිසා මුළු මහත් ෙලෝකය පුරා ක්ෂණිකව සන්නිෙව්දනය ජාලගතඅයුරින් අන්තර්ජාලය මඟින් සම්බන්ධවී තිෙබ්.ෙලෝකෙය් එක් තැනක සිදුවන කවර ෙහෝ සිදුවීමක්ක්ෂණිකව අෙනක් ෙකළවරට සන්නිෙව්දනයවීම අද ඉතා සුළු කටයුත්තක් වී තිෙබ්.ෙම් නිසා අදසංජානන කියාවළිය එක්තරා අයුරින් යාන්තීයකරණය වී තිෙබ් යැයි පැවසීම මුසාවක් ෙනොෙව්.එයෙහොඳට ෙමන්ම නරකටද එක ෙලසම අදාළ ෙව්.යම් අසත කරුණක් සන්නිෙව්දනය වුවෙහොත් ඒබව ෙකතරම් ෙපන්වා නිවැරදි කිරීමට පසුව උත්සහ කළද,ෙව්ගවත්ව සන්නිෙව්දනයවනුෙය් සතෙනොව අසත ෙද්වල්ය.මිනිසුන් ස්වභාවෙයන්ම ෙහොඳ ෙද්ට වඩා නරක ෙද් සන්නිෙව්දන කිරීමටදක්වන අභිරුචිය නිසා ෙහොඳ ෙද්ට වඩා නරක ෙද්වල ව ාප්තවීම අධිකවී තිෙබ්.ෙහොඳ ෙද් දැනගත්නමුදු ෙනොදත්තාක් ෙමන් සිටීමටද,නරක ෙද් සත ෙහෝ අසත වුවද එය ඉතා ෙව්ගවත්ව ව ාප්තකිරීමටද මිනිසුන් දක්වන උනන්දුව පිටුපස මිනිස් චින්තනෙය් අසාමාන ජුගුප්සාජනක ස්වභාවයසැඟව පවතී.නූතන තාක්ෂණය ෙකතරම් දියුණුවුවද මිනිස් ආකල්ප එතරම් සීඝව දියුණු ෙනොවීමදෙම් තත්වයට අනියම්ව බලපායි.ආකල්ප දියුණුෙනොවූ මිනිසා අතට ලැෙබන තාක්ෂණය දැළි පිහියඅතපත් වඳුරාෙග් මුග්ධ චර්යාව සිහිපත් කරවයි.ෙම් ෙහේතුව නිසා තාක්ෂණ දියුණුවට සමගාමීව අදආචාරධර්ම පද්ධතියක හා සාරධර්ම ක්ෙෂේතයක අවශ තාව ඉතාමත් තදින් දැෙන්.ෙලොව අෙනක්ආගම් සිය ආගෙමන් පරිබාහිර ෙසසුආගම් ෙකෙරහි දක්වන අධානගාහී පතිපත්තිය නිසා බුදුදහෙම්සහනශීලී පතිපත්තිය ෙකෙරහි නූතනෙය් ෙවනත් රටවල පවා අවධානය ෙයොමුවීමට ෙහේතුවක් වීතිෙබ්.සන්නිෙව්දන දියුණුව නිසා බුදුදහෙම් සීඝ ව ාප්තිය ඒ ෙකෙරහි අවධානය දක්වන විද්වතුන්හට ෙබෞද්ධ සාරධර්ම හා ආචාර ධර්ම පිළිබඳ දැන හැඳින ගැනීමට උපකාරීවී ඇත.162 26
  • 27. ඉතා සංකීර්ණ මානව සබඳතා ජාලයක් සමාජයකි.එෙසේ මානව සමාජය වශෙයන් ගත්විටදසංජානනය හා සන්නිෙව්දන පැතිකඩ පිළිබඳ ෙබොෙහෝ ෙද් සාකච්ඡා කිරීමට ඉතිරිව තිෙබ්.මන්දසමාජෙය් සමාජ සම්මත ෙගොඩනැඟීමට සාමූහික ගති ලක්ෂණ,ආකල්ප හා චර්යා ෙබොෙහෝදුරටඉවහල්වන බැවිනි.ෙම් අනුව සමාජ සම්මතයක් යනු සමාජයතුළ වැඩිෙදෙනකුෙග් පිළිගැනීමකි.මින් අදහස්වනුෙය් සමාජෙය් සෑම ෙකෙනකුෙග්ම පිළිගැනීම එකම යැයි ෙනොෙව්.යමක් වැඩිෙදෙනකු පිළිගත්තද,ඊට එකඟෙනොවන අය සිටියහැකිබවද පිළිගත යුතුය. ෙම් නිසා ෙපොදු සමාජසම්මතය යනු වැඩිෙදෙනකුෙග් පිළිගැනීම ඊට එකඟ ෙනොවන ටිකෙදෙනකු මත පටවන ෙදයක්බව වටහා ගත යුතුය.ඊට අමතරව වැඩිෙදෙනකුෙග් කැමැත්ෙතන් සමාජගතවන විවිධ ආකල්ප,සමාජ සම්මත පිළිබඳ අවෙබෝධය ෙදෙදෙනකු අතර පවා ෙදයාකාරෙයන් ඇති වියහැක.නිදසුනක්ෙලස පැණිරස යන වචනය ගත්විට සීනී,රසකැවිල්ලක,ඉඳුණු පළතුරක,මිදිවල ආදී විවිධ ආහාරවර්ගවල අඩංගු පැණිරස පිළිබඳ ලැයිස්තුවක් මනසට අරමුණු වියහැක.සමාජෙය් ෙපොදු සම්මතයෙකෙසේ පැවතියද පුද්ගල අත්දැකීෙම් විෂය ක්ෙෂේතයට අනුව එම පැණිරෙසේ පෙභ්ද තිබිය හැක.ෙම්අනුව ෙපොදු සමාජ සම්මතයතුළ පවා ෙපෞද්ගලික ඉන්දියානුභූතියට අනුව ෙවනස් සංජානනපවතිනබව අපට පිළිගැනීමට සිදුෙව්.පුද්ගලාන්තර සන්නිෙව්දනෙය්දී ෙම් තත්වය වඩාත් උග ෙව්.එනම් යෙමකු පැණිරස බව පැවසූවිට එය ශවණවන ෙදවැන්නා සැබවින්ම පැණිරස ෙලසට හඳුනාගනු ලබන්ෙන් මුලින් පැවසූ තැනැත්තාෙග් අදහෙසේ තිබිය යුතු පැණිරස වර්ගය ෙනොව එමපුද්ගලයාෙග් ෙපෞද්ගලික අත්දැකීම්වල අන්තර්ගත පැණිරස වර්ගයි.සංජානනය විවිධ ස්වරූපයක්ගැනීම නිසා සන්නිෙව්දනයට සිදුවන බලපෑම පිළිබඳ විවිධ පර්ෙය්ෂණ සිදුවී තිෙබ්.සන්නිෙව්දනයගාහයකයාෙග් අත්දැකීම්වලට අනුකූලව සංජානනය කරගැනීම සිදුෙව්.යම් පුවතක් සන්නිෙව්දනයවීෙම්දී සමාජයක් තුළ ගාහයකයින් රාශියකින් සුසැඳි සමාජ ජාලයක් තුළ විහිදී ව ාප්තවී යයි.ෙම්අනුව පළමු ගාහකයාට අදාළ පුවත සන්නිෙව්දනයවූවාට වඩා හාත්පසින්ම ෙවනස් අයුරින් අවසන්ගාහකයා ෙවත පැමිෙණන පුවත් ෙවනස්ෙව්.ෙම් ෙවනස කමිකව ඇති වන්නකි.කපුටු පිහාටුවක්වමනය කළ පුවත කපුටන් සතක් වමනය කිරීම දක්වා ව ාප්තවන්ෙන් ෙම් අනුවය. නිතරමපුවතට නිර්මාණශීලී යමක් එකතුකිරීම ගාහකයාෙග් අතින්ද සිදුෙව්.ෙබොෙහෝවිට ෙම් එකතුකිරීමෙමන්ම අඩුකිරීම්ද සන්නිෙව්දනය තුළ විද මානය.ෙම් සඳහා ගාහකයාෙග් රුචිකත්වය බලපායි.අකමැතිවූ ෙද් අඩුකිරීම හා කැමති ෙද් එක්කර වැඩිකිරීම නිසා සන්නිෙව්දනය වීම කිසියම් විකෘතිවීමකට ලක් ෙකෙර්.සංජානනය පුද්ගල අභ න්තරගතව සිදු වන්නකි. සන්නිෙව්දනය බාහිරවසිදුවන්නකි. ෙමහි යම් යම් සමාන ලක්ෂණ ෙමන්ම අසමාන ලක්ෂණද ෙනොමැතිවා ෙනොෙව්.සංජානනෙය් විවිධකාරවූ පැතිකඩවලින් සමන්විතය. සන්නිෙව්දනය සංජානනය මත පදනම්වඇත. සංජානනය ඇති ෙවනස නිසා පුද්ගලාන්තර සන්නිෙව්දනෙය්දී අනුගමනය කළයුතු සුවිෙශේෂීකමෙව්ද සකස්ව ඇත.163 බුදුදහම අනිත , දුක්ඛ හා අනාත්ම සිද්ධාන්ත ඔස්ෙසේ ෙගොඩනැඟී ඇති බැවින් නිවන්දැකීමසඳහා එකී සිද්ධාන්ත ඉන්දිය බාහිර හා අභ න්තර අරමුණු සමඟ ගලපා පත ක්ෂ අවෙබෝධය කරගත යුතුය.කිසියම් සිද්ධාන්තයක් අවෙබෝධෙය්දී හුෙදක් බැහැෙරන් පැමිෙණන්නක් ෙලස ෙනොවහුෙදක් සිය අභ න්තරගතව ඇතිවන කියාවළිය දැක පැහැදිලි අවෙබෝධකරනු ලබන්නක් වශෙයන්දැකීම වැදගත්ය.සිය කායික, මානසික කියාවලිය නිරීක්ෂණෙයන් සිද්ධාන්ත තමාතුළම දැකගතහැකි පමණට සිහිය හා අඛණ්ඩ නිරීක්ෂණය දියුණුකරගැනීම අවශ ය.ඒ සඳහා බුදුදහම අනුකමිකපතිපදාවක් හඳුන්වාදී තිෙබ්.එහිදී පළමුෙවන්ම සීලය මඟින් චර්යා ශික්ෂණයද,සමාධිය මඟින් සියසිත්හි ආෙව්දන පැතිකෙඩ් ශික්ෂණයද,පඥාව මඟින් සිය සංජානන හැකියාවද වර්ධනය කරගැනීමඅනුමත කර තිෙබ්.ෙමහිදී සිදුවනුෙය් නිවැරදි සංජානනය සිදුවීමට බාධාකරණ අභ න්තර අයහපත්අභිෙපේරණ සිතින් ඉවත්කිරීමයි.පුද්ගලාන්තරගත සංජානනය එක් අයුරකින් සන්නිෙව්දනයක් ෙසේදසැලකිය හැක.මන්ද ඉන්දියයන් මඟින් ගන්නා අරමුණු ෙමොළය අභ න්තරයට සන්නිෙව්දනයවීමසංජානනය ෙසේ සැලකියහැකි බැවිනි.සංජානනය යනු ස්නායු තන්තු දිෙග් විද ත් සංඥා චලනයවීමහා ගමන්ගැනීම නිසා ෙමය දත්ත සම්ෙපේෂණයක් ෙලසද ෙපන්වාදියහැක.සන්නිෙව්දනය සීමා වනහා බාධාකාරීවන අවස්ථා මානසික කියාකාරීත්වය තුළ හඳුනාෙගන මඟහැරීමට හා ඉවත් කර 27
  • 28. වීමට ෙම් අනුව හැකියාව ඇතිෙව්.ෙමම සන්නිෙව්දනය සීමාවීමට හා බාධාකාරීවීමට බලපානුලබන්ෙන් සෘණාත්මක අභිෙපේරණයි.සිතතුළ අභ න්තරව ඇතිවන සෘණාත්මක මානසිකඅභිෙපේරණ ඉවත්වූ විට ෙමොළෙය් සන්නිෙව්දනය ෙහොඳින් සිදුෙව්.එවිට සන්නිෙව්දනයට බාධාවනහා සන්නිෙව්දනය විකෘතිවීමට ෙහේතුවන ෙහේතු ඉවත්වී ඇති බැවින් සන්නිෙව්දනය නිවැරදිවලැබිය හැක. නීවරණ ෙසේ සාමාන ව වහාරය අනුව හැඳින්ෙවනුෙය්ද සිෙත් පභාස්වරය ආවරණයකරන ෙමබඳු සෘණාත්මක මානසික අභිෙපේරණයි.නීවරණ ඉවත්වූ විට සිත ෙහොඳින් පැහැදිලි ෙව්.එවිට යමක ඇති ස්වභාවයම දැකගැනීමට හැකි තරම් මානසික ශක්තිය තියුණුය. පසිඳුරන්හිකියාකාරීත්වය නිසා ෙමොළය ෙවත ලැෙබන දත්ත සම්ෙපේෂණය ෙහවත් ස්නායු සන්නිෙව්දනයනිසා අවට ෙලෝකය සංජානනය කිරීම සිදුෙව්.ෙබෞද්ධ අර්ථකථන අනුව ෙමය සම්පූර්ණෙයන්මෙමොළෙය් කියාවක් පමණක් ෙනොෙව්.එය හදවත නමින් හඳුන්වන හෘදය වස්තුව ආශිතව පිහිටිඅවිඥානක කියාකාරීත්වෙයහි සමාජෙයෝජන තත්වයක් බව මින් පැහැදිලි කරදී තිෙබ්.ෙකෙළස්ෙහවත් මානසික දුබලතා ඇතිවීමට පුද්ගලත්වය ෙකෙරහි ආශක්තවූ සෘණාත්මක මානසිකඅභිෙපේරණ උපස්ථම්භක ෙව්.ෙමහිදී පුද්ගලත්වය ෙලස දැක්ෙවන්ෙන් දැඩි ආත්මාර්ථකාමීත්වයහා බැඳුනු සමූහෙයන් තමා ෙවන්කර ගන්නා ස්වභාවයයි.164 පුද්ගලත්වය හා බැඳුනු මමත්වය ඕලාරිකව සැලකීෙම්දී සක්කායදිට්ඨිය ෙලස හැඳින්වියහැක.ෙසෝවාන්වීෙම්දී පහාණය කරන ෙසසු සංෙයෝජන වන සීලබ්බත පරමාස හා විචිකිච්ඡාව යනෙසසු සංෙයෝජන ෙදකම ඇතිවනුෙය් සක්කාය දිට්ඨිය යන සංෙයෝජනය පාදකකර ෙගනය.කායිකහා මානසික කියාකාරීත්වය යන ෙදකටම අයත් සෑම ස්කන්ධයක් ෙකෙරහිම සක්කායදිට්ඨිය ඇතිෙව්.එෙසේ ඇතිවනුෙය්ද එක් එක් ස්කන්ධ ෙකොටසක් ෙකෙරහි සිව් අයුරකිනි.පංචස්කන්ධය පාදකකරෙගන සිව් අයුරකින් ඇතිවන සක්කායදිට්ඨිෙය් පෙභ්දගතවීම විසිආකාරය.මීට ෙහේතුව පසිඳුරන්පාදක කර ඇතිවන සන්නිෙව්දන ෙකෙරහි ගිජුෙකොට වින්දනය ලැබීෙම් කැමැත්තයි.තෘෂ්ණාවෙසේහැඳින්ෙවන්ෙන් ෙමයයි.ෙමෙසේ තෘෂ්ණාව ඇතිවීමට ෙම්වාෙය් සැබෑකියාකාරීත්වය ෙනොදැනසිටීමෙහේතුවකි.ෙම්වාෙය් සැබෑ කියාකාරීත්වය ෙනොවැටෙහන්ෙන් අවිද ාව නිසාය.ෙම් නිසා තෘෂ්ණාවඇතිවීමට අවිද ාව ඉවහල්වන බව පැහැදිලිය.ෙමය නූල්ෙබෝලයක් ෙමන් පැටලී ඇත.එහි ඇති එක්ෙකොණක පැටළුම ලිහූ විට ෙසසු පැතිද ඉෙබ්ම ලිහී යයි.අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව එකම කාසිෙය් පැතිෙදකක් ෙමනි.අවිද ාව නිසා තෘෂ්ණාව ඇති ෙව්.තෘෂ්ණාව නිසා අවිද ාව ඇතිෙව්.ෙමහි අවිද ාවයනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය් දුක,දුක ඇතිවීෙම් ෙහේතුව,දුෙකහි නිස්සරණය,නිස්සරණයට මඟ යනාදීචතුරාර්ය සත ය බව ධර්මෙය් සඳහන්ය.චතුරාර්ය සත අවෙබෝධවනුෙය් විදර්ශනා භාවනාෙවනි.විදර්ශනා භාවනාව යනු නාම,රූප ස්කන්ධ තිලක්ෂණය අනුව සැලකීමතුළින් උපදින විෙශේෂ පඥාඅවෙබෝධයයි.විදර්ශනා භාවනාව සම්පූර්ණවනුෙය් මාර්ගඵල අවෙබෝධෙයනි.මාර්ගඵල ලැබීෙම්දීෙච්ෙතෝ විමුක්තියද,පඥා විමුක්තියද ලැෙබ්.ෙලෞකික ධ ාන ලැබීෙම්දී සිදුවනුෙය් තාවකාලිකෙලසෙකෙළස් යටපත්වීම පමණි.දාර්ශනික ඤාණයතුළින් සත ය දැක සම්පූර්ණ පහීණවීම සිදුවනුෙය්මාර්ගඵල ඥාණ ඉපදවීෙමන් පසුව පමණි.මගඵල වලට අරමුණු වනුෙය් නිවනයි.පුහුදුන් සිතකින්නිවන් අරමුණු කළෙනොහැක.මන්ද නිවන් අරමුණුවීෙම්දී නිසැකවම මගඵල ඥාණ උපදින බැවිනි.ෙකෙළස් සම්පූර්ණෙයන්ම දුරුවනුෙය් මඟඵල ඥාණය ලැබීෙමන්බව සඳහන්වීෙම් අරුතනම් එයසංජානන පැතිකෙඩ් ඇතිවන ෙවනසක්බවයි.ෙලෞකික ධ ාන ලැබීෙම්දීද සංජානන පැතිකෙඩ් ෙම්ෙවනස ඇතිෙවතැයි තවත් අෙයකුට ගැටළුවක් ඇතිවිය හැක.නමුදු ෙලෞකික ධ ාන මට්ටෙම්දී ඒෙවනස ඇතිවීම සිදුවුවද එමඟින් නව දැනුමක් බිහි ෙනොෙව්.බිහිවන දැනුම වුවද ෙලෝකයට අයත්වූදැනුමකි.එනම් ධ ාන අභිඥා සිත්හි උපදින ඥාණ වනාහී ෙලෞකිකත්වෙයන් මිදුනු සිත් ෙනොෙව්.ෙලෞකික ධ ාන ෙනොවැඩූ අභාවිත පුහුදුන් සිතකට වඩා ෙලෞකික ධ ාන හා අභිඥා ලාභීවන සිතකඇති ෙලෞකික දැනුම උසස් මට්ටමක පවතින බව සත යකි.නමුදු ඒ උසස්බව ෙලෞකික සීමාවතුළනතරවන උසස්බවකි.ඊට ෙලෝෙකොත්තර සීමාව අතිකමණය කිරීෙම් හැකියාවක් නැත.ෙලෞකිකසීමාව අතිකමණය කිරීෙම් හැකියාව ඇතිවනුෙය් මඟඵල සිතකට පමණි.ෙලෞකික සිත්වුවද අභිඥාසිත් උපදවා ගැනීම තුළින් මිනිසත්බව ඉක්මවන සුවිෙශේෂී විස්මිත අසාමාන හැකියා ලැබියහැක.නමුදු ඒ හැකියා සියල්ලම ෙලෞකික සීමාවතුළ ෙකොටුවී පවතින බව අමතක ෙනොකළ යුතුය.165 28
  • 29. ෙලෞකික ධ ාන පාදකකර ඉපිදවූ අභිඥා සිතකට අතීන්දීය පත ක්ෂ දැනුම සන්නිෙව්දනයකළහැක.සාමාන මිනිස් ඉන්දියන් එක්තරා සීමිත හැකියාවලින් යුතුය.අභිඥා සිත්වලින් ෙමබඳුවූහැකියා අසාමාන මට්ටමට වර්ධනය කළහැක.එවිට ෙභෞතික උපකරණ භාවිතාකිරීෙමන් ෙතොරවමිනිස් ඉන්දියන්හි සීමාෙවන් බැහැරව ඇති ෙද් පහසුෙවන් සන්නිෙව්දනය ෙව්.ෙම් අනුව රූප,ශබ්ද,රස,ගන්ධ,ස්පර්ශ හා ධර්ම යන සන්නිෙව්දන ලැබිය හැක.ෙම් සන්නිෙව්දනය සතර මහාභූත රූපෙනොඉක්මවා සිටින්නකි.ෙහවත් ෙලෝක විෂය තුළ පිහිටියකි.ෙලෝෙකෝත්තර ස්වභාවය නම් ෙමකීෙලෞකික භූත ස්වභාව සීමාෙවන් බැහැරවූ යන්නයි.එෙසේ බැහැර විය හැකිදැයි යන්න පවා පුහුදුන්මානව මනසට ෙගෝචර ෙනොෙව්.පළමුවරට ඒ පිළිබඳ දර්ශන ඥාණෙයන් කිසියම් වැටහීමක් ලබාගන්ෙන් ෙසෝවාන් මාර්ගඵල සිතකින් බව ධර්මෙය් සඳහන්ය.පළමු දර්ශන ඥාණෙය් ඇතිවීම ෙලසෙසෝවාන් මාර්ගඵල ඥාණය හැඳින්ෙවනුෙය්ද එබැවිනි.මාර්ගඵල සිත් සැබවින්ම සංජානන අංශෙය්ඇතිවන වර්ධනීය අවස්ථාවකි.මිනිසාෙග් ෙද්හෙය් ෙමන්ම ෙමොළය තුළ සන්නිෙව්දන කටයුතු සිදුවනුෙය් ස්නායු පද්ධතිෙය් ආධාරෙයනි.බාහිර පරිසරය අවෙබෝධකරගනුෙය් සන්නිෙව්දනය මඟිනි.ෙලෞකික දැනුම ලැබීෙම්දී පුද්ගලෙයකුට බාහිර පරිසරය තිෙබන ස්වභාවෙයන්ම ෙත්රුම්ගැනීමටෙනොහැක.ෙලෞකික දැනුම ලැබීෙම්දී අභ න්තරව සංස්කරණ කියාවලියක්ද සිදුෙව්.ෙම්නිසා අෙයකුසංජානන කරගනුෙය් නිවැරදි ෙදයක් ෙනොෙව්.බාහිර පරිසරය තමාෙග් අභිමතය පරිදි සංස්කරණයකර උකහාගන්නා ලද ෙද්ය.එනිසා ෙමහිදී පුද්ගලයා ලබන දැනුම නිවැරදි දැනුමක් යැයි පැවසියෙනොහැක.එමඟින් ෙලෝකෙය් සැබෑව ගහණය කරගත ෙනොහැක.සැබෑව ෙවනුවට මායාව සත යමෙලස වටහාගනී.මායාව රඳවාගත හැක්ෙක් ෙකටිකාලසීමාවකටය.මන්ද එය නිරතුරුව ෙවනස්වනබැවිනි.අනිත වූ දුක්සහිතවූ අනත්තවූ ෙද් ඊට වඩා පතිවිරුද්ධ අයුරින් වටහාගනී.එනම් නිත ,සුඛ,ආත්ම යනුෙවනි.නමුදු ෙමය සැබෑව ෙනොෙව්.වරදවා සංජානනය කිරීමකි.දිගුකාලයක් වැරදි ෙලසසංජානනය කිරීම නිසා මානවයාතුළ කිසියම් වැරදි සහගත මානසික හුරුවක් ඇතිව තිෙබ්.එය එක්වරම ෙවනස්කළ ෙනොහැක.එෙසේ කිරීම අපහසුය.එබැවින් කමික පතිපදාවක් ඔස්ෙසේ වැරදි දැකීමඅඩුකිරීමට ෙවෙහස වියයුතුය.එවිට කිනම් ෙමොෙහොතක ෙහෝ එහි උපරිමය දක්වා යාහැකිවනු ඇත.මන්ද කමිකව ලබන ෙම් පුහුණුව ස්නායු පද්ධතියට බලපෑ යුතුය.ෙමොළෙය් රසායන ව හය දක්වාඑහි බලපෑම ව ාප්තව පවතී.තිෙහේතුක පටිසන්ධිය යනු යථාවෙබෝධය ලැබියහැකි පමණට මානවජීව විද ාත්මක ව හය උපතින්ම උරුමකරෙගන පැමිණීමයි.සසර පුරුද්ද ෙම් සඳහා උපකාරීෙව්.තිෙහේතුක පටින්ධියක් ෙනොලැබූෙවකු ෙකතරම් උත්සාහ කළද,ඒ පුද්ගලයාට ජීව විද ාත්මක සහයෙනොලැෙබන බැවින් ෙම් කියාකාරීත්වය නිවැරදිව වටහාගැනීමට ෙනොහැක.ෙලෝෙකෝත්තර දැනුමලැබීමට ජීව විද ාත්මක සහයද ලැබිය යුතුබව මින් පැහැදිලිය.එය ෙලෞකික දැනුම ලැබීමටද එකෙසේ වැදගත්ය.නමුදු ෙලෝෙකෝත්තර දැනුම ලැබීම ෙමහි පමුඛව සැලෙක්.සන්නිෙව්දනය නිවැරදිවලැබීමට ජීව විද ාත්මක අනුබලය ෙබොෙහෝ උපකාරීෙව්.මන්ද එවිට සන්නිෙව්දනයට බාධාකාරීවීම්ඇති ෙනොවන බැවිනි.ජීව විද ාත්මක දුබලතා සන්නිෙව්දනයට බාධාකාරී ෙලස ක්රියාත්මකෙව්.166 අනිත ලක්ෂණය පිළිබඳ නිවැරදි සන්නිෙව්දනයක් ඇතිෙනොවනුෙය් නිත සංඥාව නිසාය.දුක්ඛ ලක්ෂණය පිළිබඳ නිවැරදි සන්නිෙව්දනයක් ඇති ෙනොවීමට සුඛ සංඥාව බාධාකරයි.අනාත්මලක්ෂණය පිළිබඳ නිවැරදි සන්නිෙව්දනයක් සිදුවීමට ඇති අවහිරය නම් ආත්ම සංඥාවයි.සංඥාෙව්ලක්ෂණය හැඳිනගැනීමයි.සංජානනය අර්ථදැක්ෙවනුෙය්ද හැඳිනගැනීම් ලක්ෂණෙයනි.ඒඅනුව ෙම්සංඥාව මඟින් සංජානන කියාකාරීත්වය විගහ කරනබව පැහැදිලිය.පුහුදුන් සිතක සංඥා විපර්යාසවී පවතින බව පිළිගැනීමට හැක.එවිට එම සංඥා විපර්යාසය යළි සකස්කර නිවැරදිකිරීම විදර්ශනාභාවනාව තුළින් සිදුෙව් යැයි සැලකිය හැක.ෙලෞකික ධ ානවලදීද සංඥාව පාදක කරෙගන භාවනාවැඩීම සිදුෙව්.රූපාවචර හා අරූපාවචර ධ ානවලදී සිදුවනුෙය් කමිකව සංඥාව සියුම්කිරීමයි.එහිදීඅවසාන ඉලක්කයවන ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙය්දී සංඥාව ඇති නැති පමාණයට සියුම්ෙව්.ඉන් ඔබ්බට සංඥාව සියුම් කළ ෙනොහැක.එබැවින් එතැනින් ෙලෞකික ධ ාන මට්ටම් නවතී.ෙමමසීමාෙවන් ඔබ්බට ගමන්කළ හැක්ෙක් විදර්ශනා වැඩීෙමන් පමණි.එනම් සංඥාෙව් යථා ස්වභාවයපිළිබඳ අරමුණු කිරීෙමනි.සංඥාව දුරුකළ හැක්ෙක් එය සියුම් කිරීෙමන් ෙනොව එහි විපරිණාම ගති 29
  • 30. ලක්ෂණ අරමුණු කිරීෙමන් බව මින් පැහැදිලිෙව්.ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙය්දී සංඥාෙව් එක්ලක්ෂණයක් අරමුණු ෙව්.එනම් ඇති බව හා නැතිබව ෙනොහැකිය හැකි බවයි.එය සංඥාෙව් කියාවහැඳිනගැනීමට අවශ මූලික ලක්ෂණයක් පමණි.සංඥාෙව් ස්වභාවය පඥාෙවන් දැකියහැකි ෙලසෙමහිදී නුවණක් ඇති ෙනොෙව්.ෙමහිදී සංඥාෙව් සියුම් කිරීම සිදුකරනුෙය් සිත ෙකෙළස්වලින් දුරුවතබාගැනීෙම් උපකමයක් වශෙයනි.ඒ මිස සංඥාෙව් ස්වභාවය පුළුල්ව අරමුණු කිරීමක් ෙමහිදී සිදුෙනොෙව්.පථම රූපාවචර ධ ාන මට්ටෙම් සිටම එක්එක් ධ ානාංග විදර්ශනාවට නැඟීම තුළින් සිදුවනුෙය් සංඥාෙව් යථා ස්වභාවය ෙලස සිහි නුවණ ෙයොමුකිරීමයි.ෙලෞකික ධ ානවල පවතින යම්අරමුණකට තියුණුවෙයොමුවීෙම් ශක්තිය භාවිතාකර සංඥාව පිලිබඳ යථාවෙබෝධය ඇතිකරගැනීමටෙවෙහස ගනී.විදර්ශනා වැඩීමට ෙලෞකික ධ ාන අවශ ම නැත.එෙසේ වුවද ෙලෞකික ධ ානවලඇතිසිහිය,එකඟබව හා යම් අරමුණකට සියුම්ව ෙයොමුවීෙම් හැකියාව ආදී ගුණාංග විදර්ශනා වැඩීමටෙයෝග පිටිවහලකි.එනිසා ෙලෞකික ධ ාන විදර්ශනා භාවනාවට උපකාරයක් මිස අනිවාර්යනැත.167 ඇතැෙමකුට ස්වභාවෙයන්ම යම්කිසි අරමුණකට සියුම්ව සිත ෙයොමුකිරීෙම් හැකියාව ඇත.එබඳු අෙයකුට විදර්ශනා භාවනා වැඩීමට ෙලෞකික ධ ාන තිබිය යුතුම නැත.සමහරුන්ට ෙම් ගතිලක්ෂණ හා හැකියාව නැත.එබඳු අයට නම් විදර්ශනා වැඩීමට පළමු ෙලෞකික ධ ාන ෙහෝ සමාධිමට්ටම් ලැබීම අවශ ය.චරිත හා පුද්ගල ආදී වශෙයන් ෙමය ෙවනස්ෙව්.එෙසේ තිබියදී එක් අෙයකුටනිර්ෙද්ශ කරන ලද්දක් තවත් අෙයකුට බලහත්කාරෙයන් පැටවීම ෙයෝග නැත.සූක්ඛ විදර්ශකරහතන්වහන්ෙසේලා යනු කිසිදු ෙලෞකික ධ ානයක් නැතිව විදර්ශනා භාවනා වඩා අර්හත්ඵලයටපත්වූ උතුමන්ය.පුහුදුන් අයට සංඥා විපර්යාසය නිසා පංචස්කන්ධ මිරිඟුව සැබෑවක් ෙලස ෙපෙන්.විදර්ශනා භාවනාව ඇත්ෙත් ෙමකී සංඥා විපර්යාසය දුරුකරගැනීමට උපායක් වශෙයනි.සසරභවගමන සිදුවනුෙය් ෙම් සංඥා විපර්යාසය නිසාය.සංඥා විපර්යාසය නිසා සැබෑවෙබොරු ෙලසද,ෙබොරුසැබෑව ෙලසද ෙපෙන්.යථාභූතඥාණදස්සනයට පැමිණීම යනු ෙම් සංඥා විපර්යාසය දුරුකිරීමයි.ඒසඳහා කමික පතිපදාවක් හඳුන්වා දී තිෙබ්.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය යනු ඒ පතිපදාවයි.එහිදී සීල,සමාධි හා පඥා යන තිශික්ෂාව යටෙත් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය පගුණ කරනු ලැෙබ්.පුද්ගල චර්යාසංස්කරණය සීල ශික්ෂාව මඟින් සිදුෙව්.සංඥා විපර්යාසවීම නිසා ඇතිවන චර්යා පැතිකඩ නිවැරදිකිරීම සීල ශික්ෂණෙය් අරමුණයි.චර්යා ශික්ෂණය මඟින් කය වචන ෙදෙක් සංවරබව ඇතිෙව්.ෙම්සංඥා විපරිතබව දුරුකිරීෙම් මූලික පියවරෙව්.බුද්ධිමය හා ආෙව්දන වශෙයන් සංඥා නිවැරදිකිරීමසිදුවනතුරු බාහිර හැඩය සකස්කළ යුතුය.ඒ සඳහා මූලික පියවර වන සීලය උපකාරීෙව්.ආෙව්දනපැතිකඩතුළ සංඥා විපර්යාසය නිවැරදිවනුෙය් සමාධි ශික්ෂාව මඟිනි.එහිදී ෙලෞකික ධ ාන සමවත්ආදිය සිතතුළ එකඟබව ෙගොඩනඟා ගැනීමට උපකාරීෙව්.බුද්ධිමය පැතිකඩතුළ සංඥා විපර්යාසයනිවැරදිවීමට පඥා ශික්ෂාව අත වශ ය.විදර්ශනා භාවනාව උපකාරීවනුෙය් ෙමහිදීය.මඟඵලලැබීමනිසා පඥා ශික්ෂාව වර්ධනය ෙව්.ෙසෝවාන් මඟඵලෙය් සිට අර්හත්වය දක්වා වූ විවිධ අවස්ථාවලදීඑහි පඥා ශික්ෂාව සම්පූර්ණවීම අනුපිළිෙවළින් සිදුෙව්.අවසාන වශෙයන් අර්හත්වයලැබීම නිසා ඒපඥා ශික්ෂාව සර්ව සම්පූර්ණෙව්.පඥාව නම් සංජානන පැතිකඩ සන්නිෙව්දනයට සෘජුවමඅදාළය.168 2.5. සංජානනය හා අධ ාපනය ෙබෞද්ධ ඉගැන්වීම් පද්ධතිය ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත් හුෙදක් විෂය කරුණු පිළිබඳ දැනුම ලබාෙදන කමෙව්දයක් ෙලස ෙනොෙව්.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් අරමුණ සදාචාරය ෙක්න්දකරගත් දැනුමලබා දීමයි.ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙබෞද්ධ අධ ාපන ව හය සකස්වී ඇත්ෙත් ෙම් අරමුණ මැනවින් ඉටුකර ගැනීමට හැකියාව ලැෙබන පරිදිය.ෙබෞද්ධ අධ ාපනය අනුව ෙම් ෙලෝකය සකස්වී ඇත්ෙත්දුක පදනම් කරෙගනය.දුක පදනම් කරෙගන ෙලෝකය හටගැනී ඇතත්,හැමවිටම එම දුක විඳිය යුතුයැයි ෙබෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල සඳහන් ෙනොෙව්.ඒ ෙවනුවට දුක ඇතිවීමට ෙහේතුව ෙසවීමත්,එය මනා 30
  • 31. ෙලස අවෙබෝධ කරගැනීමත් අවධාරණය කර තිෙබ්.ෙලෝකය යනු දුක නම් දුෙකන් මිදීමක්ද තිබියයුතුබව ෙබෞද්ධ අධ ාපන පරමාර්ථවල සඳහන්ය.දුෙකන් මිඳීමට නම් දුක ඇතිවීෙම් ෙහේතුව වටහාෙගන තිබිය යුතුය.ෙහේතුව දත්විට එය ඉවත්කිරීෙමන් දුක ඉවත්කළ හැකිබව ෙමහි පාෙයෝගිකකරුණයි.එෙසේම දුක නැතිකළ යුතු නම් එය නැති කිරීමට කිසියම් කමෙව්දයක්ද තිබිය යුතුය.එකීකමෙව්දය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නමින් ෙබෞද්ධ අධ ාපන විද ාෙව් සඳහන්ය.ෙම් අනුවෙබෞද්ධ අධ ාපන විද ාව සතරාකාර කමෙව්දයක් පදනම්කර ගනිමින් සිය සිද්ධාන්තය ඉදිරිපත්කර ඇත.ෙමය චතුරාර්ය සත ධර්මය ෙලස සඳහන්ය.බුද්ධත්වය අවෙබෝධ කරගැනීෙම්දී බුදුන්වහන්ෙසේ මූලිකව වටහාගත් ධර්මය නම් ෙමකී චතුරාර්ය සත ාවෙබෝධයයි.එෙසේම ෙබෞද්ධඅධ ාපන විද ාව ෙසසු අධ ාපන කමෙව්දවලින් ෙවනස්වන පමුඛතම ලක්ෂණය නම් චතුරාර්යසත ය නමැති කිසිදු අයුරකින් ෙවනස්කළ ෙනොහැකි පරම ගම්භීර සිද්ධාන්තයයි.එහි ගැටළුව ඊටෙහේතුව ඒ සඳහා ෙයොදන පිළියම හා විසඳුම නැමැති සතරාකාර ෙකොන් ඇති විධිකමය ෙමහි පදනමෙලස දැක්විය හැක.ෙමය ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය්දී සඳහන් අවසාන පරමාදර්ශය ශාක්ෂාත් කිරීමෙලස ෙපන්වා දිය හැකිය.169 ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය්දී ස්වයං පත ක්ෂයට මූලික ස්ථානය පිරිනැෙම්.ඇදහීම,භක්තිය වැනිවිශ්වාස මූලික කරගත් ෙද්ට බුදුදහෙම් කිසිදු ඉඩක් නැත.කාලාම සූතෙය් ෙපන්වා ඇති පරිදි සිතීම,කියාකිරීම ආදී සියළු කටයුතුවලදී අධානගාහීත්වෙයන් බැහැරවී තමාට වැටෙහන පරිදි ස්වාධීනවකටයුතු කිරීම උසස් යැයි ෙපන්වා දී තිෙබ්.ෙකෙනකුෙග් මානසික නිදහස අවුරාතැබීම මඟින් ලබාගන්නා පැහැදීම උසස් යැයි බුදුදහෙම් ෙනොසැලෙක්.ඒ ෙවනුවට පුද්ගලයාට මානසික විකසිත බවඇතිකර ගැනීම පිණිස පූර්ණ නිදහස පිරිනමා ඇත.එමඟින් පුද්ගලෙයකු අත්පත් කරගන්නා පඥාවනිසා විමුක්තිය ලැබීමට අවශ සංජානන පැතිකඩ වර්ධනය වන බව පැහැදිලිව ෙපන්වා දී තිෙබ්.ඒසංජානන පැතිකෙඩ් සංවර්ධනය ලැබීම නිසා සසර භව ගමන ෙකළවර කළහැකි බව දැක්ෙව්.ෙම්සංජානන හැකියාව වනාහී කිසිදු ෙලෞකික දැනුම් මට්ටමකින් ලැබිය හැක්කක් ෙනොෙව්.ඉෙගනුමතුළින් ලැබිය හැකි සුතම ඥානය පත ක්ෂ අවෙබෝධයක් ෙලස බුදුදහම ෙනොසලකයි.මන්ද දැනුමයනු ස්මරණය තුළින් විෂය කරුණු පිළිබඳ මතකය ගබඩා කරගැනීම විනා ෙලෝකය විනිවිද දැකීමෙනොවන බැවිනි.ඒ නිසා බුදුදහෙම් අධ ාපන කමෙව්දයක් සකස්වී ඇත්ෙත් සංජානන පැතිකඩතුළසිදුවන පූර්ණ පරිවර්තනයක් මඟින් පත ක්ෂ අවෙබෝධය ලැබිය හැකි වන ෙලසය.ෙමම පත ක්ෂඅවෙබෝධය දැනුම ෙසේ විටින් විට ෙවනස්වන්නක් ෙනොෙව්.දැනුම ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත් උපකල්පන,නියම, සිද්ධාන්ත, පෙම්යය වැනි පූර්ව නිගමන ඔස්ෙසේය.ඒවා සෙත ක්ෂය කළ කාලසීමාව තුළදීපමණක් ඒක ෙද්ශික වශෙයන් එය සත කැයි ෙපනීගියද,හුෙදක් එබඳු ෙද්වල් ඒකාන්ත සත්යකැයිවරදවා ෙනොවටාගත යුතුය.මන්ද වෙරක සත කැයි සම්මතව තිබූ පෙම්යය,නියම,උපකල්පන ආදීෙද් පවා තවත් වෙරක අසත ෙද් ෙලස ෙලෝකයා විසින් සම්මත කළ හැකි බැවිනි.එවිට ඊට අනුවසත කැයි පිළිගැනී පැවති දැනුම් ෙකොට්ඨාශ පවා අසත ෙව්.එනිසා ෙමබඳු තාවකාලිකව පමණක්සත කැයි සම්මතව පවතින නමුදු ඒකාන්තව සත කැයි පත ක්ෂෙයන් ෙනොදත් ෙද් අධානගාහීවදැඩිව සලකා කටයුතු කිරීම අෙගෝචරය.එෙසේ අධානගාහීව පැමිෙණන නිගමන ෙබොෙහෝ අවැඩදායක වන නිසාය.170 ෙම් ෙහේතුව නිසා ෙබෞද්ධ අධ පනෙය්දී සංජානන පැතිකෙඩ් වැදගත්කම අවිවාදිතය.ෙමහිසංජානන පැතිකඩ වර්ධනය කිරීම යනු හැකිතාක් මනස විෂය කරුණුවලින් පිරවීම ෙනොෙව්.දැනුමඅනිත ය.දැනුම යනු ස්මරණෙය් තැන්පත්ව ඇති මතකයයි.මතකය මනෙසන් ෙවන්ව පවතින්නක්ෙනොෙව්.දැනුම මනෙසේම ෙකොටසකි.මනස ෙභෞතික පදාර්ථ ස්වභාවය ඇසුරුෙකොට පවතින්නකි.ඒෙභෞතික පදාර්ථ තිලක්ෂණ ධර්මතාවයට යටත්ය.ෙම් නිසා මනසද තිලක්ෂණ ධර්මතාවයට යටත්බව අමතක ෙනොකළ යුතුය.මනෙසේම ෙකොටසක්වන දැනුමද එනිසා තිලක්ෂණ ධර්මතාවයට යටත්ෙව්.මුළු මහත් ෙලෝකයම තිලක්ෂණ ධර්මතාවයට අයත්ය.ෙලෝකෙයන් එෙතරවීෙම් හැකියාව ඇතිවනුෙය් තිලක්ෂණ ධර්මතාෙවන් මිදීම තුළිනි.එනම් ෙලෝක විෂය සීමාෙවන් එහාවූ ෙලෝෙකෝත්තරතත්වයයි.එය සතර මහා භූතයන් ඉක්මවූ අවස්ථාවකි.එහි කිසිදු පඥප්තියක් නැත.දෘෂ්ටි,විනිශ්චය, 31
  • 32. සම්මුති ආදී ෙද්වල්ද ෙනොමැත.ෙබෞද්ධයින් විසින් ස්වයං පත ක්ෂෙයන් අත්දැකිය යුතු යැයි ෙදසාඇති නිර්වාණය නම් සියළු පඥප්ති ඉක්මවූ අවස්ථාවයි.නමුදු ඒ තත්වය ෙකෙනකුට පත ක්ෂ කළෙනොහැකි අවස්ථාවක් ෙනොෙව්.එය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සම්පූර්ණ කළ ඕනෑම අෙයකුට ඉතාපැහැදිලිව අවෙබෝධ කළ හැකි තත්වයකි.නිවන් අවෙබෝධයට පැමිණි උතුමන්වහන්ෙසේලා ආර්යනාමෙයන් හඳුන්වා තිෙබ්.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් පරමාර්ථය ෙම් ආර්ය අවෙබෝධයට පත්වීම පිණිසමාර්ගය ෙපන්වාදීමයි.අවසානය පරමාර්ථය සාක්ෂාත් කළ උතුමා ක්ෙල්ශ පරිනිර්වාණෙයන් පසුවඇසුරු කරන ෙභෞතික ෙලෝකය එෙලසම පුහුදුන් පුද්ගලයාද ඇසුරු කරයි.නමුදු ආර්ය උතුමාෙග්වැඩි දියුණු කළ සංජානන හැකියාව නිසා එකම අත්දැකීම් පරාසය ෙලෞකිකත්වෙයන් අත්මීදී ගනුලබද්දී පුහුදුන් පුද්ගලයා අඩු සංජානන හැකියාව නිසා එම අත්දැකීම් පරාසයම ෙලෞකිකත්වයතුළරැඳීසිටිමින් සංජානනය කරගනු ලැෙබ්.171ෙම්නිසා බුදුදහෙම් විවිධ සම්පදායවලදී සසර හා නිවනයනු එකම කාසිෙය් ෙදපැත්තම බව අවධාරණය කර තිෙබ්.එකම කරුණ වුවද රහතන්වහන්ෙසේදකින ස්වරූපයත්,පුහුදුන් පුද්ගලයා දකින ස්වරූපයත් එකිෙනකට පරස්පර ෙවනස්ය.නිවන,සසරආදීෙසේ දක්වා ඇත්ෙත් එකී ස්වරූපය ෙදකයි.ෙම් අනුව රහතන්වහන්ෙසේට ඕනෑම ඉන්දියගතවූඅරමුණක් සංජානනයවීෙම්දී උන්වහන්ෙසේතුළ ඇතිවනුෙය් නිවන් අරමුණුවූ කියා සිත්ය.ඒවායින්කර්මඵලාදී විපාක ෙනොඉපෙද්.එබැවින් උන්වහන්ෙසේ සසරින් මිදුනු පුද්ගලෙයකි.නමුදු පුහුදුන්පුද්ගලයා එබඳු ඉන්දියගතවූ අරමුණක් සංජානනයවීෙම්දී ඒවා ආශ්වාදය කරයි.ඒ නිසාඇතිවනුෙය් කුසල,අකුසල සිත්ය.ඒවා මතු විපාක ෙගනදීෙම් හැකියාෙවන් යුතුය.එනිසා පුහුදුන්අය සසරට බැඳුෙනෝ ෙවති.172 ෙම් ෙහේතුව නිසා යෙමකු සසරට බැඳ තැබීමට ෙමන්ම සසරින් නිදහස්ව විමුක්තිය ලැබීමටඒ පුද්ගලයා ඉන්දියගතවූ අරමුණු ෙකෙසේ සංජානනය කරගන්ෙන්දැයි යන්න මත රඳාපවතින බවදපැහැදිලිය.එෙසේම යම්කිසි පුද්ගලෙයකු සතුව ඇති අභ න්තර සංජානන පැතිකඩ උත්පත්තිෙයන්උරුමකරෙගන එනුලබන කිසියම් සුවිෙශේෂී අනන තාවයක් අනුව සකස්ව පවතිනබවද වටහාගතයුතුය.ෙම් උත්පත්තිගත සංජානන හැකියාව තිෙහේතුක කුසල සම්පත්තිය යන නමින්ද හැඳින්ෙව්.ඒඅනුව යම්කිසි ෙකෙනකු ෙමෙලොව ධ ාන,මාර්ගඵල ආදී විවිධසුවිෙශේෂී උත්තරීතර මනුෂ හැකියාලැබීම සඳහා ෙමකී තිෙහේතුක කුසල සම්පත් උපනිශය වශෙයන් පැවතිය යුතුබව බුදුදහෙම් දක්වාඇත.තිෙහේතුක කුසල සම්පත්තියකින් උපත ෙනොලැබූෙවකුට ෙමෙලොව වශෙයන් කරන කවරනම්ෙවරවීරිය වැඩීමකින් වුවද ධ ාන,මාර්ගඵල සම්පත් ලැබිය ෙනොහැකිබවද සඳහන්ය.ෙම් අනුව යම්යම් පුද්ගල සුවිෙශේෂතා පිළිබඳ ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය්දී අවධාරණය කරඇතිබව ෙපෙන්.බුදුදහෙම්ඇති සුවිෙශේෂී ලක්ෂණයක් නම් සංජානන හැකියාව මඟින් සංවර්ධනය කළහැකි නියම පුද්ගලයාවඅඳුනාෙගන ඉන්පසුව ඒ පුද්ගලයාතුළ අදාළ හැකියාව වැඩි දියුණු කිරීමයි.ෙම් අනුව වඩා ඵලදායීවෙබෞද්ධ අධ ාපනය කළමනාකරණය කර ඇතිබව පැහැදිලිය.ෙබෞද්ධ අධ ාපනය මඟින් පුද්ගලවිභව ශක්තීන් ඔප මට්ටම්කර ෙපෞරුෂය උපරිම අවස්ථා දක්වා සංවර්ධනය කළහැකිබවද ෙමහිදීෙපොදුෙව් පිළිගැනී තිෙබ්.ෙම් ෙපෞරුෂෙය් උපරීම අවස්ථාව නම් සිත ෙකෙළසුන් ෙකෙරන් මිදීමයි.එය සංෙව්දන සංජානනෙය් එක්තරා සංවර්ධිත අවස්ථාවක් සනිටුහන් කරවන්නකි.173 මූලික වශෙයන් ෙබෞද්ධ පතිපදාන සීල, සමාධි හා පඥා යන ති ශික්ෂාවට සංගහ කර ඇත.සීලය නිසා චර්යා පැතිකඩද, සමාධිය නිසා ආෙව්දන පැතිකඩද, පඥාව නිසා පජානන(Cognition)ෙමහි පජානනය යනුෙවන් දැක්ෙවනුෙය් හැඳිනීම,දැනීම,උපලබ්ධිය,ඥානය යන කරුණුයි.කිසියම්ෙකෙනකුතුළ යම්කිසිවක් කිසිවක් අරබයා මීට ෙපර ෙනොතිබූ නුවණක්,දැනුමක්,ඥානයක් ඇතිවීමපජානනයයි.එෙසේම ෙමකී චර්යා,ආෙව්දන,සංජානන යන පැතිකඩවල සංවර්ධනය නිසා බාහිරෙලොව නිවැරදිව අර්ථකථනය කරගැනීමට හැකිවීම සංජානනයි.ඒ අනුව යෙමකුතුළ වැඩි දියුණුවන චර්යා,ආෙව්දන,පජානන හැකියා නිසා ඒ පුද්ගලයා ෙසසු අයට වඩා ෙහොඳින් බාහිර පරිසරයසංජානනය කරගනී.එෙසේම සීලය සමාධියට හා පඥාවට උපනිශය ෙව්.එෙසේම චර්යා සැකැස්ම,ආෙව්දන සැකැස්ම සංවර්ධනය කිරීමටද,ආෙව්දන සැකැස්ම පජානන සැකැස්ම සංවර්ධනයකිරීමටද අෙන ෝන වශෙයන් උපකාරීෙව්.එෙසේම තවත් විෙටක පජානන සැකැස්ම චර්යා හා 32
  • 33. ආෙව්දන සැකැස්ම වැඩිදියුණු කිරීමටද උපකාරීෙව්.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සකස්වී ඇත්ෙත් ෙම්සඳහන් කියාවළිය නිවැරදිව සිදුවන අයුරිනි.ෙම් අනුව ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් අවසාන පරමාර්ථයෙලස හැඳින්ෙවන අර්හත්වය ශාක්ෂාත් කර ගැනීෙමහිලා සංජානනයට පූර්වංගම වශෙයන් උදව්වන චර්යා, ආෙව්දන හා පජානන නමින් පැතිකඩ තුනක්ද ඇති බව වටහාගත යුතුය.ෙබෞද්ධ දෘෂ්ටිෙකෝණය අනුව සංජානනය පරිපාකයට පත්වනුෙය් ෙමකී පැතිකඩ තුෙනහිම ඇතිවන කමිකවූසංවර්ධනය අනුව බව ෙමහිදී දැකගතහැකි පධාන ලක්ෂණයකි.කිසියම් පුද්ගලෙයකුෙග් ජීව විද ාසැකැස්ෙමහි ස්වරූපයට අනුව සංජානනයට අදාළ චර්යා,ආෙව්දන හා පජානන පැතිකඩ දියුණුකළහැකි අතර ඒවාෙය් විවිධ කායික මානසික සීමාවන්ද තිබිය හැක.මන්ද ඉෙගනීෙමන් ලබාදියහැකි දියුණුව ලැබීමට සුදුසු ෙභෞතික ජීව විද ා ව හයක් උපතින් උරුමකරෙගන ෙනොතිෙබනඅෙයකුට ඒ දියුණුව කුමන කමයකින්වත් ලබාදිය ෙනොහැකි බැවිනි.ති ෙහේතුක පටිසන්ධිය වැනිකරුණු වැදගත්වනුෙය් ෙම් නිසාය.අභිඥා,ධ ාන,මාර්ගඵල ආදී උත්තරීතර මානුෂික ශක තා යම්පුද්ගලෙයකු තුළ පුබුදුකළ හැක්ෙක් ඊට සරිලන ජීව විද ා ව හයක් උරුම නම් පමණි.174 ෙබෞද්ධ අධ ාපනය පුද්ගල ෙපෞරුෂ විභවතා නිවැරදිව හඳුනාගැනීමට උපෙදස් දී තිෙබ්. ඒෙබෞද්ධ අධ ාපන කියාවළිය ඇරඹීමට ෙපර කුමන ස්වරූපෙය් අධ ාපන කමෙව්දයක් ෙයදිය යුතුදැයි අවෙබෝධකරගැනීෙම් අරමුණ ඇතිවය.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් අවසාන නිෂ්ටාව අර්හත්වය බවසත යකි.අර්හත්වය ලැබිය හැක්ෙක් විෂයය දැනුෙමන් ෙහෝ යම් දෘෂ්ටියකින් පුද්ගල මනස පුරවාදැමීෙමන් ෙනොෙව්. සියළු දෘෂ්ටි ඉවත්කර මනෙසේ පැහැදිලි නිර්මල පවිතතාවය මතුකර ගැනීමතුළිනි.එනිසා අර්හත්වය ලැබීමට මූලිකව පුද්ගල දුබලතා හා පබලතා පිළිබඳ පැහැදිලි වැටහීමක්ඇතිකරගත යුතුය.ඉන් අනතුරුව දුබලතා ඉවත්කර පබලතා වැඩිදියුණු කර මානසික පවිතතාවඇතිකළ හැක.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් සුවිෙශේෂී ලක්ෂණය විදර්ශනා භාවනාව තුළ ගැබ්ව තිෙබ්. එහිකමික පියවර මඟින් සිදුවනුෙය් අනුකමෙයන් මානසික පිරිසිදුබව කරාළඟාවීමයි.ෙම් සඳහා සප්තවිශුද්ධි නමින් හඳහන්වන සිත පවිතකිරීෙම් අනුකමික පියවර ෙහෝ මට්ටම් සතක් තුළින් ගමන්කළයුතු බව ෙපන්වාදී තිෙබ්.ෙම් අනුකමික පියවරතුළදී පිළිෙවලින් චර්යාව,ආෙව්දනය,පජානනයපිරිසිදු ෙව්.ෙම් පැතිකඩ තුෙනහිම පවිතත්වය සම්පූර්ණවීමත් සමඟම සමස්ත සංජානන කියාවළියතුළ පැවති වැරදි වැටහීම් නැතිවී ෙගොස් නිවැරදි දැක්මකට පත්ෙව්.යථාභූත ඥාණ දස්සන නමින්දක්වා ඇත්ෙත් ෙමයයි.සිව්මාර්ගඵල ඥාණ ෙලස පහළවන්ෙන් ෙමකී වැඩිදියුණුවූ සංජානනය බවවටහාගත යුතුය.පළමු මාර්ගඵල ඥාණෙය් සිට අනුපිළිෙවලින් ඇතිවන ෙමකී සංජානන හැකියාවඅර්හත්වය ලැබීමත් සමඟම සම්පූර්ණෙව්.ෙමහි ඇති සුවිෙශේෂීබව නම් සංජානනය උපරිම නිෂ්ටාවවූ අර්හත්ව මට්ටම දක්වා සංවර්ධනය කරන කියාවළිෙය්දී යම් නිශ්චිත අවස්ථාවන්හි චර්යාෙව්,ආෙව්දනෙය් හා පජානනෙය් වැඩි දියුණුවක් දක්නට ලැබීම මුල්ම ආර්යබවට පත්වීෙම් ලක්ෂණයෙලස දැකියහැකිබවයි.ඉන් අනතුරුව මුල්ආර්යභූමිෙය් සිට ෙතවැනි ආර්යභූමිය දක්වා අනුකමිකවපුද්ගල සංජානනය වැඩිදියුණුෙව්.එහි හැරවුම් ලක්ෂය සනිටුහන්වනුෙය් මුල්වරට ෙසෝවාන්වීමත්සමඟමය.ෙම් අනුව උපරිමය වූ අර්හත්වය පතිෙව්ධ කළ අවස්ථාවතුළ පමණක් ෙනොව ඊට ෙපරෙසේඛ අවස්ථාවලදී පවා ඒ සඳහා උචිත චර්යා ආෙව්දන හා පජානන පැතිකඩවල් හිමිවී තිබූ බවදැකගත හැකිවිය.ෙම් අනුව රහතන් වහන්ෙසේලා තුළ දැකිය හැකි සමාන වූ සංජානන හැකියාව ඊටසමාන ෙසසු රහතන්වහන්ෙසේලාහටද ලැෙබ්.පුද්ගල ෙපෞරුෂය විවිධ වියහැක.175 ෙම් අනුව ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් පරමාර්ථය අර්හත්වය දක්වා පුද්ගල සංජානනය වර්ධනයකිරීම බව පැහැදිලි ෙව්.පුද්ගල සංජානනය ෙමහිදී පබල හා පරමාදර්ශී අවස්ථාව කරා ළඟාෙව්.එයෙලෞකික සීමාව අතිකමණය කිරීමයි.ෙලෞකික නම් ෙලෝකයට අයත් සම්මුති හා පඥප්තිය.සිතකටදැෙනන සියළු සංකල්ප,අදහස් හා ආකල්ප ෙලෞකික සීමාවතුළ පවතී.ෙලෞකික සීමාවතුළ රැඳීසිටෙකතරම් සංජානන හැකියාව සංවර්ධනය කළද,එය හුදු ෙලෞකික සීමාෙවන් බැහැරට ෙනොයයි.මුල්ෙසෝතාපත්ති මාර්ගඵල සිත පළමුවරට ෙම් ෙලෞකික සීමාව අතිකමණය කිරීමට සමත්ෙව්.දෘෂ්ටියනිවැරදි හා සෘජුවීම පළමු මාර්ගඵල සිෙත්දී සිදුවනුෙය් එබැවිනි.බුදුරදුන්ෙග් පළමු ෙද්ශනාව ෙලසසැලෙකන ධම්මචක්කපවත්වන සූතෙද්ශනාෙව්දී සිදුකරන ලද්ෙද් පස්වන මහණුන්හට ෙම් දෘෂ්ටි 33
  • 34. පතිලාභය ලබාදීමයි.ඒ අනුව ෙබෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල දක්නට ලැෙබන සුවිෙශේෂීතම ලක්ෂණය නම්කිසිදු අන්තවාදී දෘෂ්ටියක් ෙසේවනය ෙනොකරනබවයි.එෙසේම සිය දෘෂ්ටිය නිවැරදි කරගැනීම මඟින්ෙලෞකික සීමාෙවන් බැහැරවිය හැකිබව ෙමහිදී විද මානවූ පබලම ලක්ෂණය ෙලස දැක්විය හැක.ෙලෝකෙය් ෙලෞකික සීමාෙව් රැඳී පවතින සියළුම දෘෂ්ටි පධාන අධානගාහී දෘෂ්ටි කඳවුරුෙදකක්තුළ ෙගොනුකළ හැකිබව ෙපන්වා දී තිෙබ්.එනම් ශාස්වතවාදය හා උච්ෙඡ්දවාදය යන දෘෂ්ටි කඳවරුෙදකයි.ෙම් දෘෂ්ටි කඳවරු ෙදක බිහිවීමට සෑම පුද්ගලෙයකු තුළම විද මාන මමත්වය මුල්කරගත්සක්කාය දෘෂ්ටිය ෙහේතුවන බව පැහැදිලි කර දී තිෙබ්.රූපස්කන්ධය හා සතර නාමස්කන්ධය යනපස්වැදෑරුම් පංචස්කන්ධ ක්රියාකාරීත්වය තුළම ෙමකී මමත්වය මුල්බැසෙගන පවතී.ෙම් නිසාඑක් එක් ස්කන්ධ ෙකොටසක් පාසා සතර ආකාරයකට මමත්වය පහළෙව්.ෙමහි මමත්වය යම්ස්කන්ධ ෙකොටසක් හා මුසුවී ඇතිවන කියාකාරීත්වය සක්කාය දෘෂ්ටි නමින් අර්ථදක්වා ඇත.ඒඅනුව පංච ස්කන්ධෙය් එක් එක් ස්කන්ධ ෙකොටසක් ෙකෙරහිම සතර ආකාරයකට ඇතිවනසක්කාය දෘෂ්ටිය නිසා සම්පූර්ණ සක්කාය දෘෂ්ටිය විසි වැදෑරුම් වශෙයන් බිහිවන බව ෙපන්වාදීතිෙබ්.ෙලෞකිකසීමා මායිම ෙගොඩනැෙඟනුෙය් ෙම් සක්කායදෘෂ්ටිය නිසාය.ෙම් ෙහේතුව නිසාසක්කායදෘෂ්ටිය ඉවත්කර ෙනොෙගන කවර කමයකට සිත දියුණුකළද ඒ දියුණුව හුෙදක් ෙලෞකිකසීමාවතුළම රැඳීපවතිනබව ෙබෞද්ධ අධ ාපන කමෙව්දෙයහිදී පැහැදිලිව ෙපන්වාදී ඇත.ෙම්ෙහේතුව නිසා ෙබෞද්ධ අධ ාපනය තුළදී හැකි සෑම පයත්නයක්ම දරනුෙය් ෙම් සක්කාය දෘෂ්ටියපහාණය කිරීම මුලික කරෙගනය.ඒ බව පැහැදිලිවනුෙය් හිස ගිනි ගත් පුද්ගලෙයකු ෙසේ සක්කායදිට්ඨි පහාණය පිණිස වෑයම් කළයුතු බව බුදුරදුන් ෙපන්වා දී ඇති බැවිනි.ඒ නිසා එහි වැදගත්කමඅවිවාදිතය.176 සක්කාය දෘෂ්ටිය පහාණයවීම සමඟම ඒ සමඟ රැඳී පැවති තවත් දෘෂ්ටි ෙදකක්ද පහීනෙව්.එනම් විචිකිච්ඡාව හා සීලබ්බත පරාමාසයයි.ෙම්වා සංෙයෝජන නමින් හැඳින්ෙව්.සසර හා සංෙයෝගකර ෙලෞකිකත්වය තුළම සත්වයාෙග් සිත රඳා පැවැත්වීමට සමත්බැවින් ෙම් ධර්මතා සංෙයෝජනනම් ෙව්.එෙසේම ෙමම ෙසසු සංෙයෝජන ධර්ම ෙදක ඇතිවනුෙය්ද සක්කාය දිට්ඨිය ෙක්න්දකරෙගනබව පැහැදිලිය.ෙම් සීලබ්බත පරාමාසය නම් විමුක්තිය ලැබීමට නිසි පාෙයෝගික කමය ෙනොදැනීමනිසා වැරදි අන්තවාද ෙසේවනය කිරීම බව පැහැදිලි කර දී ඇත.ඒ අනුව ශාස්වතවාදය ෙසේවනයකරඅත්තකිලමථානුෙයෝගයද, උච්ෙඡ්දවාදය ෙසේවනයකර කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගයද ඇතිවන අතරෙම්වා පුද්ගලයා සත ාවෙබෝධෙයන් දුරස්කරනබව ෙබෞද්ධ ඉගැන්වීමයි.177ආර්ය අෂ්ටාංගිකමාර්ග පතිපදාව ෙබෞද්ධ අධ ානෙය්දී මූලිකව වැදගත්වනුෙය් ෙමකී අන්තවාදී කමෙව්ද ෙදකින්විමුක්ති මඟට පෙව්ශවිය ෙනොහැකි බැවිනි.එෙසේම ෙම් අන්තවාදී කමෙව්ද ෙදක අනුගමනෙයන්නිර්වානය අවෙබෝධ කළ ෙනොහැක.ෙලෝකයතුළ ඇතිතාක් විවිධවූ ආගමික පතිපදාතුළඉගැන්ෙවන කමෙව්ද ෙමකී අන්තවාද ෙදකට සංගහකළ හැක.ෙම් තත්වය අතීතෙය්දී පැවතිපධාන දෘෂ්ටිවාද62 ෙක්න්ද කරගත් ෙසසු සියදහස් ගණන් ලබ්ධීන්ට ෙමන්ම වර්තමානෙය්පහළවිය හැකි ඕනෑම දෘෂ්ටිවාදීවූ ඉගැන්වීමකට ෙපොදු තත්වයක් බව සැලකිල්ලට ගත යුතුය.මිනිස්මනස මධ ම පතිපදාෙවන් ඉවත් කර අන්තවාද ෙසේවනයට ෙයොමුකරවනුෙය් සත ාවෙබෝධයනැති නිසා ඇතිවන අවිද ාව නිසාය.ඒ අවිද ාව දුරලා පළමුෙකොට ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙලොවට පකාශ කරනුෙය් බුදුවරෙයකු විසිනි. ෙසසු සංෙයෝජනය වන විචිකිච්ඡාව නම් බුදුරදුන්,ධර්මය හා සංඝයා පිළිබඳ ඇතිවන සැකයයි.එම කරුණු පිළිබඳව හා පතිපත්ති මාර්ගය පිළිබඳසැකය උපදින්ෙන් ෙනොදන්නාකම නිසාය.භාවිතාව මඟින් සැකය නිරාකරණය ෙව්.ඒ අනුවසක්කායදිට්ඨිය හා සීලබ්බත පරාමාසය යන සංෙයෝජන ධර්මතා දුරුවයාෙම්දී නිරායාසෙයන්මසැකයද දුරුවී යයි.ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගෙය් පෙයෝගිකබව එය වැඩීම තුළින් නිරායාසෙයන්අවෙබෝධවීම නිසා තිවිධ රත්නය පිළිබඳ ඇති සැකය දුරුවී යයි.178මින් පැහැදිලිවනුෙය් පළමු ආර්යභූමිය ෙවත පැමිණීෙම්දී බුදුදහෙම් සෑබෑ ස්වරූපය පිළිබඳ මනාවැටහීමක් ඇතිවන බවයි.පළමු ආර්යභූමිය නම් ෙසෝතාපන්න අවස්ථාවයි.ෙම් තත්වය පත්වූඅෙයකුට ඉතිරි ෙසසු මාර්ගඵල ලැබීම සඳහා කිසිෙවකුෙග් ගුරුහරුකමක් අවශ ෙනොෙව්.ඒතාක්ම 34
  • 35. ගුරුවරෙයකුෙග් මඟෙපන්වීම ලැබිය යුතුය.ෙම් නිසා බුදුදහෙම් ගුරු ඇසුර ලැබීම සසුෙන් මුලිකවඇතිකරගත යුතු වැදගත් කරුණක් ෙලස සලකා තිෙබ්.ආධුනිකෙයකුට ගුරු ඇසුර ලැබීම හා ගුරුසිසු භූමිකා කියාත්මක විය යුතු ආකාරය පිළිබඳව පවා බුදුහිමියන් පැහැදිලි කර දී තිෙබ්.ශික්ෂුසංඝපිරිස අනුකමිකව පුළුල්වන විට බුදුරදුන්ට පමණක් සෑම ආධුනිකෙයකුටම ගුරුහරුකම් ලබාදීමටඅසීරු විය.එබඳු අවස්ථාවලදී වැඩිහිටි ස්ථවිර භික්ෂුන් ඇසුරින් නවක භික්ෂූන්ට ගුරුහරුකම් ලැබීමපිණිස කිසියම් කමෙව්දයක් පිළිෙයල වී තිෙබ්.බුදුසසුෙනහි නවක භික්ෂූන් හික්මවීම පිණිස සුදුසුවූකමෙව්දයක් ෙලස උපාධ ාය - සද්ධිවිහාරික හා ආචාර්ය - අන්ෙත්වාසික කමය පිළිෙයළවී තිෙබ්.ෙමහි උපාධ ායවරයාෙග් ශිෂ යා සද්ධිවිහාරිකයාය.ආචාර්යවරයාෙග් ශිෂ යා අන්ෙත්වාසිකයාය.වැරදි හා නිවැරදිබව පිළිබඳ සද්ධිවිහාරිකයාට හඳුන්වාෙදනුෙය් උපාධ ායවරයාය.ආචාර සමාචාරආදිෙය් අන්ෙත්වාසිකයා හික්මවනුෙය් ආචාර්යවරයාය.සද්ධිවිහාරිකයාට හා අන්ෙත්වාසිකයාටඋපාධ ායවරයා හා ආචාර්යවරයා මව් පිය ෙදපළ හා සමානය.පැවිදි දිවියට එළඹීෙම් අරමුණ නම්දැනුම ලැබීම පමණක්ම ෙනොව පැවිදි ජීවිතය සාර්ථක කරගැනීම සඳහා අවශ අභ න්තර ගුණවත්බවද ඇතිකරගැනීමයි.ෙම් අරමුණු ෙදක ඉටුකරගැනීම සඳහා ආචාර්ය හා උපාධ ාය ෙදපළක් නම්කර තිෙබ්.ෙමහි සියුම් ෙවනස්කම් පැවති නමුදු ආචාර්ය උපාධ ාය යන්ෙනන් ගුරුභූමිකාව අදහස්ෙව්. ෙම් උපාධ ාය හා සද්ධිවිහාරික සම්බන්ධතාව පිය පුතු සම්බන්ධතාව ෙමන් විය යුතුබවදක්වා ඇත.ආචාර්ය අන්ෙත්වාසික සම්බන්ධතාවයද ෙම් අයුරින්ම විය යුතුබව දක්වා තිෙබ්. ගුරුභූමිකාව මඟින් ශිෂ යාෙග් වැඩි දියුණුව ඇතිකිරීම බලාෙපොෙරොත්තුෙව්.ගුරුවරයාෙග් මූලිකකාර්ය යභාරය නම් අවවාදයත් අනුශාසනයත් ශිෂ යාට ලබාදීමයි.අවවාදය නම් යම් වරදකටකිරීමට ෙපර ෙමය කරන්න ෙමය ෙනොකරන්න යැයි යනුෙවන් සිදුකරන පකාශයයි.යම්වරදක්කිරීෙමන් පසු සිදුකරන පකාශය අනුශාසනයයි.එෙසේම යම්වරදක් කළවිට ෙහෝ කිරීමට ෙපර පළමුපකාශය අවවාදයයි.එම පකාශය යළි යළි කීම අනුශානයයි.එෙසේම මුල්යුගෙය්දී ආචාර්යඋපාධ ාය තනතුර සඳහා අර්හත් පුද්ගලෙයකු විය යුතුවිය.නැතෙහොත් ෙසේඛ පතිපදාවට පැමිණිපුද්ගලෙයකු වියයුතු විය.ශිෂ යන්ව සීල,සමාධි,පඥා,විමුක්ති,විමුක්ති ඥාන දර්ශන ආදි කරුෙණහිහික්ම වීමට හැකි පුද්ගලයා ආචාර්ය උපාධ ාය වීමට සුදුසු බව ෙපන්වා දී තිෙබ්.179 බුදුදහෙම් ෙපන්වා ෙදන පතිපදාව ඉතා ගැඹුරුය.එය යම් පුද්ගලෙයකුට තනිව පිළිපැදීමටදුෂ්කරය. මුල්කාලෙය් භික්ෂු සමාජයට පෙව්ශවූ අයට නම් බුදුන්වහන්ෙසේම ආචාර්යඋපාධ ාත්වය දැරූ ෙසේක. 180 නමුදු කල්යාෙම්දී භික්ෂු සමාජය ගණනින් අධිකවත්ම බුදුන්වහන්ෙසේට පමණක් තනිව එය කළ ෙනොහැකිවිය.181ඒ නිසා ව ක්ත පතිබල සම්පන්න පරිණතභික්ෂූන් වහන්ෙසේ නමක් මඟින් ෙම් ආචාර්ය උපාධ ාය තනතුර දරමින් නවක භික්ෂූන් හික්මවීමටකටයුතු සලස්වා තිෙබ්.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය් සුවිෙශේෂීත්වය වන්ෙන් පුද්ගල වටිනාකමටමූලිකත්ව පිරිනැමීමයි. ෙම් අනුව හුෙදක් අන්ධ විශ්වාසය ෙපරදැරිව ෙනොව ස්වයං පත ක්ෂයඅනුව වැරදි නිවැරදි බව වටහාෙගන ඒ අනුව කියාකළයුතුබව දක්වාතිෙබ්. 182 ෙසේඛ යනුහික්මවීමයි. අෙසේඛ යනු හික්මී අවසන්වූ බවයි.ෙසෝතාපත්ති මාර්ගෙය් සිට අර්හත්ව මාර්ගය දක්වාආර්ය භූමියට පත්ව සිටින පුද්ගලයන් සත්ෙදනා අෙසේඛ ෙසේ දැක්ෙව්.එෙසේම අවසාන ආර්ය භුමියවන අර්හත්ව ඵලයට පත්වූ ආර්යන්වහන්ෙසේ තව දුරටත් කිසි අයුරකින් හික්මවීමක් අවශෙනොවන පුද්ගලෙයකි.එනිසා රහතන් වහන්ෙසේ අෙසේඛ නමින් දක්වා ඇත.ආර්ය මාර්ගෙය්හික්මවීම යනු සංජානනය සංවර්ධනය කිරීමට මඟෙපන්වීමයි.183විදසුන් වැඩීම යනුෙවන් දක්වාඇත්ෙත් එයයි.විදර්ශනා භාවනා වැඩීෙම්දී සිදුවනුෙය් කමානූකූල අයුරින් පුද්ගල මනෙසේ සංජානනහැකියාව උපරීම මට්ටමකට පත්කිරීමයි.සාමාන ෙයන් පුහුදුන් පුද්ගලෙයකුෙග් මනෙසේ සංජානනහැකියාව ඇත්ෙත් ඉතා පහළ මට්ටමකය.ඒ නිසා පුහුදුන් පුද්ගලයා සංජානනය කරගනුෙය් ඇත්තඇති හැටියට ෙනොෙව්.සත ය විකෘතිකර සංජානන කිරීම පුහුදුන් පුද්ගලයාෙග් ලක්ෂණයයි.පුහුදුන්පුද්ගලයාෙග් සංජානනය ලණු කැබැල්ල නෙයකු ෙලස දැකීමක් හා සමානය. ලණු කැබැල්ෙල්කිසිවක් නැතත්,එය නෙයකු ෙලස වරදවා සංජානනය කිරීම නිසා බිය,ආෙව්ගය, තැතිගැන්ම ඇතිෙව්. ෙම්වා ඉතා ක්ෂණිකව ඇතිෙව්.එෙසේම ෙම්වා සෘණාත්මක අභිෙපේරණයි.එයින් අභිෙපේරිතපුද්ගලයා පජානන, ආෙව්දන හා චර්යා වශෙයන් කිසියම් ෙවනස්වීමට ලක්ෙව්.ෙවනස් වීම 35
  • 36. සංස්කරණය කිරීමයි.සංඛාර ස්කන්ධෙයන් අදහස්වනුෙය් ෙම් ෙවනස්වීමයි.නයායැයි ලණුවට බියවූ පුද්ගලයාෙග් සිතතුළ ඇතිවූ නයා පිළිබඳ ආකල්ප සමූහය පජානනයි.බියවීම ආෙව්දනයයි.බියවී එතැනින් පළායෑම චර්යාවයි.නැති ෙදයක් ඇතිෙසේ වරදවා වටහාගැනීම නිසා විශාල කියාවක්කායික, වාචසික,මානසික යන ෙතඅංශෙයන්ම සිදුවිය.නැති ෙදයක් ඇති ෙලස වරදවා ගැනීම නිසාපුද්ගලයා සසර සැරි සැරීමට ෙහේතුවන්ෙන්ද ෙම් කමයටමය.184 ෙබෞද්ධඅධ ාපනය මඟින් සසරදුක් පහීණ කිරීම කළයුතුබව ෙපන්වා ඇත්ෙත්ද යෙථෝක්තකමෙව්දයට අනුවය.එනම් සත්ව පුද්ගලාදී වශෙයන් වරදවා ගනුලබන සංජානනය නිසා මම ෙවමියැයි වැටහීමක් ඇතිෙව්.එය වැරදි සංජානනයකි.ෙම් වැරදි සංජානනය නිසා පජානන,ආෙව්දන හාචර්යා පැතිකඩවල වරදවා වටහාගැනීම රාශියක් එක්විටම සිදුෙව්.මම ෙවමැයි පංචස්කන්ධය තුළමෙමකී මමත්වය දැකීම පජානන විකෘතියයි.සුව,දුක් හා උෙපක්ෂා වශෙයන් විඳීම් සියල්ල ගහණයකිරීම නිසා ආශාව හා තණ්හාව ඇතිවීම ආෙව්දන විකෘතියයි.ඊට අනුකූලව හැසිරීම චර්යාෙව් ඇතිවිකෘතියයි.අවිද ාව යන සාවද සංජානනය නිසාම කය,වචන හා සිත මඟින් අරමුණු සංස්කරණයවී හටගනී.ෙලෞකික සීමාව තුළ සිත්පහළවනුෙය් ෙම් අනුවය.ෙබෞද්ධ අධ ාපනෙය්දී ෙම් අවිද ාවඇතිවීමට ෙහේතුව හා එය නැතිකරගන්නා කමය පහදා ෙද්.ඒඅනුව කියාකළවිට අවිද ාව පහීනෙව්.විදර්ශනා භාවනාව මඟින් කමිකව සිදුකරන්ෙන් ෙම් අවිද ාව පහීන කරන නිවැරදි කමෙව්දය ඉතාගැඹුරු ෙලස පාෙයෝගිකව භාවිතා කිරීමයි.ෙලෞකික සීමා අතිකමණයකර ෙලෝෙකෝත්තර මට්ටමටසිත වර්ධනය වන්ෙන් විදර්ශනා භාවනාව මඟිනි.විදර්ශනා භාවනාෙව්දී විශුද්ධි සතක් මඟින් සිතක්රමිකව විෙශෝධන කියාවළියකට ලක්ෙකෙර්.විශුද්ධි යැයි එම විශුද්ධි සත නම්වන්ෙන්දඑනිසාය. ඒ විශුද්ධි සත නම් සීල විශුද්ධිය, චිත්ත විශුද්ධිය, දිටිඨි විශුද්ධිය, කංඛාවිතරණ විශුද්ධිය,මග්ගා මග්ග ඥාණ දස්සන විශුද්ධිය, පටිපදා ඥාණදස්සන විශුද්ධිය හා ඥාණ දස්සන විශුද්ධියෙලස හැඳින්ෙව්. පළමු විශුද්ධිෙය් පටන් අවසාන විශුද්ධිය දක්වා කමානූකූලව සංජානන පැතිකඩවිෙශෝධනයවීමට ලක්කිරීම විදර්ශනා භාවනා වැඩීෙම්දී සිදුෙව්.විදර්ශනා භාවනාව නිසි පරිදිසිදුෙව්දැයි වටහාගැනීම සඳහා ඇති ෙහොඳම කමය නම් සිය සිෙතහි සංජානන පැතිකෙඩ් ඇතිවීඇති දියුණුව ෙකතරම්දැයි වටහාගැනීමයි.185ඉඳුරන් මඟින් ලබන අරමුණුවලට මුළා ෙනොවීයථාභූත ඥාණදස්සනය ඇතිව දැකිය හැකි නම් එය නිවැරදි මඟයි.විදර්ශනා භාවනාවදියුණුෙවමින් ගැඹුරට යනවිට ෙනොමඟයාම් ඇති වීමට විවිධ ෙහේතු ඉදිරිපත්ෙව්.භාවනාෙව්දියුණුවම ඒ සඳහා ඇතැම්විට ෙහේතු විය හැක.මන්ද සිතට ගැඹුරු වැටහීම් ඇතිවනවිට සිතඑකඟවනවිට හා සමාධිගතවනවිට පහසුෙවන් ඒ කිසියම් ෙදයක් අල්ලාෙගන යළිත් සාවදසංජානනය වැඩීෙගන යාහැකි බැවිනි. ෙහොඳම කමය නම් විදර්ශනාව යම් තරමකට දියුණුවන විටතිලක්ෂණය ඒ සමඟ වැඩීමයි.භාවනාව නිසා ඇතිවූ විවිධ උපක්ෙල්ශ ධර්ම පවා අනිත ය,දුක්ඛයහා අනත්ත ස්වභාවය අනුව සලකා ෙනොඇලීම දියුණුකළ යුතුය.ෙමකී ෙනොඇල්ම ෙහවත්ඇලීෙමන් මිදීම වැඩීම නිසා සිත අෙලන, බැෙඳන වින්දනීයවූ ස්වභාවයන්ෙගන් හැකිතාක් ඉවත්වයළි භාවනා අරමුණටම ළඟාවීමට එය උපකාරී ෙව්.වරින් වර භාවනාෙව්දී ගැටළු තැන් ඇතිවූ විටඑය විමසා සැක දුරුකරගැනීම සඳහා සුදුසු ආචාර්යවරෙයකු සිටීම වඩා පහසුවකි. සුදුසු ආචාර්යවරෙයකු ෙසොයාගැනීමට අපහසුයැයි භාවනා ෙනොකර සිටීමට වඩා ෙකෙසේ ෙහෝ එම අඩුපාඩුවසම්පූර්ණකර ගන්නාෙතක් භාවනාව වැඩීම ෙයෝග ය.ෙබෞද්ධ අධ ාපන කමය උපනිෂද්ඉගැන්වීම්වල ෙමන් ගුරුවරයා ළඟටම වී ලබාගත යුතුමවූ ගුරුමුෂ්ටි ඇති ඉගැන්වීමක් ෙනොෙව්.එයසියළු විඤ්ඤු පුරිස සෑම ෙදනාටම එක හා සමානව විවෘතය.186 2.6.සංජානනය හා සමය සමය සංස්කෘතියට අයත් එක් පැතිකඩකි.සමය මානව සමාජයතුළ අනුකමිකව දියුණුවටපත්වූ මානව ආකල්ප පද්ධතියකි.ෙම් මානව ආකල්ප මිනිස් ශිෂ්ටාචාරය දියුණුවීමට සාෙප්ක්ෂකවඅනුකමෙයන් සංවර්ධනයට පත්වී තිෙබ්.මුලදී ස්වභාව ධර්මෙය් පැවති යම් යම් ස්වභාවික ලක්ෂණ 36
  • 37. වටහාගැනීමට මානවයා අසමත්වීම නිසා ඒ ෙකෙරහි බිය,සැක,කුතුහලය මුසු ආකල්පයක් සහිතවකටයුතු කිරීමට ෙයොමුවී ඇත.පසුව මිනිස් ශිෂ්ටාචාරය සංවර්ධනය ෙවත්ම මානවයාතුළ පැවති ෙම්බිය,සැක,කුතුහලය මුසු ආකල්ප සංසිඳවාගැනීමට අවශ විය.ස්වභාවික ෙලෝකෙය් ඇතිවන ගින්දරවැස්ස,අකුණු ගැසීම්,භූ චලන බඳු තත්ව වටහාගැනීමට ෙමන්ම ඒවා ෙකෙරහි ඇති බිය සංසිඳවීමටවිවිධ අර්ථකථන ලබාදීම මුලින්ම ඇතිවිය.මානවයා තමා අවට පරිසරෙය් සිදුවන විවිධ ස්වභාවිකසංසිද්ධි වටහාගැනීමට තැත් කිරීම ආගමික සංකල්ප බිහිවීෙම් මූලිකම පදනම විය.ෙමම ස්වභාවිකසංසිද්ධි සිදුවන ආකාරය නිවැරදිව අර්ථකථනය කිරීමට පුරාණ මානව සමාජය අසමත්විය.ඒ නිසාඔවුන් ඒවාට ලබාදුන් අර්ථවිගහද ගුප්ත,මිථ ාස්වරූප ඉසිලීය.ෙලොව බිහිවූ මුල්ම ආගමික සංකල්පවල හැඩය බහුල ෙලස ගුප්ත,මිථ ා ස්වරූප ඉසිලීමට ෙමය එක් ෙහේතුවක් විය.විද ාත්මක ආකල්පනිවැරදිව වටහාගැනීමට ෙනොහැකිවීම නිසා ඒවා සියල්ල කිසියම් අදෘෂ මාන බලෙව්ගයකට පවරාඒ ෙකෙරහි බියමුසු ආකල්පයකින් කටයුතු කිරීමට ඔවුහු ෙපළඹුනාහ.ෙම් බිය නිසා ඒවා අවෙබෝධකරගැනීමට උත්සුක ෙනොවී එය කිසියම් අදෘෂ මාන බලෙව්ගයකට පවරාදී නිශ්ශබ්දවීමට හුරුවීඇත.ෙම් අදෘශ මාන බලෙව්ගය සතුටට පත්කර සිය පැවැත්ම නිරුපදිතව පවත්වාගැනීම සඳහාමපුරාණ ෙගෝතික ජනතාව විවිධ අභිචාර විධිවලට ෙයොමුවී තිෙබ්.ෙම් අභිචාර විධි ඉතාමත් පාථමිකස්වරූපයක් ඉසිලීය.පසුව කල්යාෙම්දී ෙමකී අභිචාරවිධි කමෙයන් සංවර්ධනය පත්විය.අදෘෂ මානබලෙව්ග ෙද්වත්වයට නංවා ඇදහීමට පාතවිය.ෙම් අනුව එකී ෙද්වත්වය සතුටට පත්කරවීම පිණිසඅභිචාර විධි පවත්වනු ලැබිණ.ෙමහිදී පරමාර්ථය වූෙය් ෙද්වත්වය සතුටට පත්කිරීම මඟින් තමාෙග්පැවැත්ම තහවුරු කරගැනීමයි.සමෙය් මූලික ආකෘතිය ෙමවැනි දළ ස්වරූපයකින් සංවර්ධනයවිය.187 පසුව කල්යාෙම්දී ෙද්ව සංකල්ප විවිධ අයුරින් සංවර්ධනය පත්විය.ෙද්වත්වය පිදීම සඳහාස්ෙතෝත,යාඥා,ශ්ෙලෝක නිර්මාණය විය.එෙසේම පුදපූජාදිය සඳහා ආහාර,පාන හා ෙවනත් දව ගනුලැබිණ.ගින්න ෙද්වත්වය කරා පැමිණීමට මාර්ගය ෙලස අර්ථකථනය විය.ෙම් අනුව අග්නිය පිදීමමඟින් ෙද්වත්වය පමුදිත කිරීම අෙප්ක්ෂාව විය.ෙද්ව සංකල්පය අනුකමිකව ඒක ෙද්වවාදී අදහස්වලින් බහුෙද්වවාදය කරා ව ාප්ත විය.ෙම් අනුව විශ්වය මවා පාලනය කරනුලබන එක් ෙදවිෙයකුෙවනුවට ස්වභාව ධර්මෙය් විවිධ කියාකාරකම් ෙවනුෙවන් ෙවන්වූ විවිධ ෙදවිවරු බිහිවිය.ෙම් අයදවිවිධ මට්ටම් තරාතිරම්වලින් යුතුවිය.මානව ෙලෝකෙය් මිනිසුන් අතර දක්නට ලැෙබන උස්මිටිකම්ආදිය ෙද්වත්වයට පවරා දී තිබිණ.මානව සමාජෙය් රජු ෙහෝ ෙගෝතික නායකයා පධානියා ෙලසසැලකින.සමය සංකල්පය අනුකමෙයන් වර්ධනයවී පැමිෙණද්දී මානව සමාජය ෙගෝතික අවදිෙය්සිට රාජාණ්ඩු අවස්ථාව දක්වා විකාශය ෙවමින් පැවතිබවද ෙමහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතුය.ඒ නිසාෙද්ව සංකල්පය මානව ස්වරූපෙයන් නිරූපණය වීෙම්දී මානව සමාජෙය් පධානියා වූ රජුෙග් ඇතිඉසුරුමත් ස්වරූපයට අනුව එකී ෙදවියා රෙජකුෙග් බාහිර හැඩතලවලට අනුකූලව නිරූපණය විය.ෙම් අනුව ඇඳුම් පැළඳුම්,සමාජ තත්වය,කතාබහ,හැසිරීම,පාලන බලතල,වත්කම් ආදිය රෙජකුෙග්ස්වරූපෙයන් නිරූපිත විය.ඒ අනුව මුලින්ම විශ්වය මවා පාලනය කරනුලබන සර්වබලධාරී ෙදවියාසෑම අයුරකින්ම බාහිර හැඩතල අනුව මානව සමාජෙය් රෙජකුට හිමි බලතල අනුව නිරූපණයකරදැක්වීම සිදුවිය.සමාජ විකාශයට සමගාමීව මානව සමාජෙය් සිතුම්පැතුම් ෙවනස්ෙවද්දී ෙදවියාෙග්බාහිර ස්වරූපයද ඊට අනුරූපවම විකාශයට පත්විය.ෙම් අනුව රජාණ්ඩු ෙමන්ම සමූහාණ්ඩු පාලනකම අත්දකින මානව සමාජය ෙද්ව සංකල්පයද ඒකෙද්වවාදෙය් සිට බහුෙද්වවාදය කරාද,බහුෙද්වවාදෙය් සිට ඒකෙද්වවාදය කරාද මානව සමාජයට සමරූපීව වරින් වර විතැන්විය.ෙපරදිග අවරදිගෙද්ව සංකල්පවල විකාශෙය් සුළු සුළු විවිධතා දක්නට තිබුණද ෙපොදුෙව් එහි ගැබ්වූ සමාන ලක්ෂණඇතිවීමට ෙහේතු වූෙය් සමාජ ආකල්පවල ඇතිවූ ෙමබඳු ෙවනස්කම්ය.188 මුලදී මානවයා ස්වභාවික පරිසරෙය් පැවති විවිධ ස්වභාවික සිදුවීම් නිවැරදි ෙසේ සංජානනකරගත ෙනොහැකිවූෙය් ඊට අදාළ ආකල්ප ඔවුන් සතුව ෙනොතිබූ බැවිනි.ඔවුන්ෙග් අධ ාපනය ඉතාපාථමික මට්ටෙම් විය.හුෙදක් ෛදනික දිවිපැවැත්ම ෙගනයාමට සරිලන උපකරණ භාවිතාකිරීමටදැනගැනීම පමණක් ඔවුන්ට වැදගත්විය.ඒ නිසා ඔවුන්ෙග් දැනීම එබඳු සුළු උපකරණ භාවිතාකිරීම 37
  • 38. සඳහා පමාණවත්වූ ඉෙගනීමකි.ස්වභාවිකව පරිසරෙය් ලැව්ගිනි ඉෙබ් ඇතිවූ විට ඉන් බියපත් වීමටහා එවැනි ෙද් අදෘෂ මාන බලෙව්ගයක් නිසා ඇතිවූ ෙද්වල් ෙලස සැලකීය.එබඳු ස්වභාවික සිදුවීම්නිවැරදිව වටහාගැනීමට ඒවා සිදුවන ආකාරය පිළිබඳ විද ානූකූල අවෙබෝධයක් ලබාතිබිය යුතුය.හුෙදක් ඉන්දියන් මඟින් විවිධ අරමුණු ලැබූ පමණින් ඒවා සිදුවන්ෙන් ෙකෙසේදැයි ෙනොවැටෙහේ.ඊටෙහේතුව එබඳු සිදුවීමක කියාකාරීත්වය අවෙබෝධකරගැනීමට ඒවා ෙමෙසේ සිදුවන්ෙන්යැයි දැනසිටියයුතුය.ෙනොදන්නා ෙද් ගුප්ත පැතිකඩ ෙදසට තල්ලුකරදැමීමට ආදී කාලීන මානව සමාජයට සිදුවීතිබුෙන් ඔවුන්ෙග් ෙභෞතික දැනුම ස්වභාවික සංසිද්ධි නිවැරදිව අර්ථකථනය කරගැනීම තරම් එදාදියුණු මට්ටමක ෙනොපැවතී බැවිනි.ඒ නිසා එදා පැවති ආගෙම් පාථමික හැඩය වූ ඇදහිලිවල ගැබ්වතිබුෙණ් බහුල වශෙයන් ගුප්ත අංශයට වැඩි නැඹුරුතාවයක් දැක්වූ කරුණුවීම ස්වභාවිකය.කරුණුනිසි අයුරින් ෙත්රුම්ගැනීමට ෙනොහැකිවීෙම් අඩුපාඩුව ඔවුන් පියවාගත්ෙත් ඒ රික්තය ගූඪඇදහිලිවිශ්වාසවලින් පුරවමිනි.ෙම් නිසා මානව පරිණාමෙය් ෙනොදියුණු යුගවලදී පැවති ජන ඇදහිලි බහුලෙලස මිථ ා විශ්වාස අභිචාර විධිවලින් ආකූලව පැවතින.කමානූකූලව මානව සමාජය පරිණාමයවීදියුණු ෙවද්දී මානව දිවි ෙපෙවත හා සබැඳී ෙබොෙහෝ ස්වභාවික සංසිද්ධීන් ඉතා නිවැරදිව ගහණයකරගත හැකි පමණට මිනිස් දැනුම, ආකල්ප හා කුසලතා සංවර්ධනය විය.නූතන විද ාව,තාක්ෂණදැනුම හා කාර්මික කරණෙයන් මානවයා ලබන විශාල සංවර්ධනය සාෙප්ක්ෂව මුල්කාලීනව ඇතිවී පැවති ෙබොෙහෝ දුර්මත මිනිසුන් ෙකෙරන් පහව යන්නට විය.ෙභෞතික දැනුම දියුණුවීමත් සමඟසෑම ෙදයකටම නිවැරදි ෙහේතු සාධක දැන ගැනීමට හැකිවිය.ෙම් නිසා මුල්කාලීන මානව සමාජයතුළ පැවති මිථ ා මතවාද,ආකල්ප වලට තව දුරටත් මානවයාතුළ රැඳීමට අවකාශ මඳවිය.189 විද ාත්මක චින්තනය සංවර්ධනයවීමත් සමඟ මුල්කාලීන මානවයාට වඩා තාර්කිකව සියසිතීෙම් හැකියාව වර්ධනය කරගැනීමට මිනිසුන් ෙයොමුවිය.නූතන විද ාව ජීවිතෙය් සෑම අංශයකමපැවති මිථ ාව දුරුකර හැරීමට සමත්විය.ෙම් නිසා ආගම, සමාජයීය ආකල්ප, සිතුම් පැතුම් ආදීෙද්සියල්ල කාලානූරූපව ෙවනස්විය.මුල්කාලීනව මානවයා ඉතා තදින් ෙද්වවාදී ආකල්පවලට ෙසේමෙනොෙපෙනන අදෘෂ මාන බලෙව්ගවල පාලනයට වුවමනාවටත් වඩා ගැතිව සිටී බවට පුරාවිද ාසාධක හමුවී තිෙබ්.මානව සංජානනය තාර්කික දැනුම සමඟ දියුණුවත්ම තවදුරටත් මානවයා හටඅදෘෂ මාන බලෙව්ගවල පිහිට ලැබීමට වුවමනා ෙනොවීය.නූතන ෛවද විද ාෙව් දියුණුව නිසාමවිවිධ අසාධ ෙරෝග සඳහා ඖෂධවර්ග ෙසොයා ගැනිනි.ෙසෞඛ පහසුකම් වැඩිදියුණුවිය.ෙම් නිසාමමුල්කාලීනව මානවයා ආගමින් ඉටුකරවාගැනීමට බලාෙපොෙරොත්තුවු ෙබොෙහෝ කටයුතු කිසිදු අංශුමාතයක අඩුපාඩුවක් නැතිව නූතන විද ාව මඟින් ඉටුකරගැනීමට හැකි විය.ෙම් නිසා අද සමාජයතුළ ෙවෙසන මානවයාට සමය මඟින් ඉටුකරවාගත යුතු ෙදයක් නැති තරමට විද ාව මිනිසුන් හටසමීප වී තිෙබ්.සමය අද මානව සමාජය ෙවතින් කමෙයන් දුරස්වයාමට පබල ෙහේතුවක්වී ඇත්ෙත්දෙම් කරුණයි.මානවයින් සමය සංකල්පෙයන් බලාෙපොෙරොත්තුවූ කරුණු විද ාෙව් මහිමෙයන් ඉටුකරවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇති බැවින් තව දුරටත් ෙම් සමාජෙය් සමයට පැවැත්මක් නැතිවනතරමට එය මානවයා ෙවතින් දුරස්ව තිෙබ්.පුරාණෙය් සමයට තිබූ ස්ථානය ෙම්වන විට විද ාවවිසින් හිමි කරෙගන තිෙබ්.ෙම් ෙහේතුව නිසා නූතන සමාජෙය් විද ාවද එක්තරා සමයක් ෙලසසැලකිය හැකිබවට සමාජ විඥ ාඥයින් විසින් පවසන අදහෙසේ අර්ථය එයයි.නමුදු ෙමහි කිසියම්විෙශේෂත්වයක් ඇත.එනම් සමාජෙයන් පතික්ෙෂේපවී යනු ඇත්ෙත් ෙද්වවාදී හා අදෂ මාන බලෙව්ගෙක්න්දකරගත් සමය සංකල්ප පමණි.ෙම් සමාජ කමයතුළදී වුවද යම්කිසි සමයකට විද ාත්මකවූචින්තන රටාවක් ඇත්ෙත් නම් එබඳු සමය සංකල්පවලට නූතන සමාජෙය්ද පැවැත්මක් ඇත.ෙමයබුදුදහම සම්බන්ධෙයන් පමණක් වලංගුවන කරුණක්බව මනාව පැහැදිලිෙව්.මන්ද බුදුදහෙම් දැක්ෙවන විදර්ශනා කමෙව්දය ෙවනත් කිසිදු සමය සංකල්පයක ෙනොදැක්ෙවන බුද්ධි ෙගෝචර දැක්මක්වන බැවිනි.ෙම් නිසා නුතන සමාජය විද ා හා තාක්ෂණික දැනුම අතින් ෙකතරම් දියුණුවුවද එයබුදුදහමට තර්ජනයක් ෙනොවනබව සැලකිය හැකිය.බුදුදහම මඟින් ඉදිරිපත්කරනුෙය් හුෙදක් අන්ධවිශ්වාස අවිචාර පූර්වකව පිළිගැනීම ෙනොෙව්.යමක් තමාටම පත ක්ෂවීම අනුව දහෙම් පාෙයෝගිකබව අත්දැකිය හැකිවීම බුදුදහමින් අනුදත් සුවිෙශේෂී දර්ශන සම්පත්තිෙය් පමුඛ ලක්ෂණයයි.190 38
  • 39. ෙලෝකෙය් සමය ආකල්ප ව ාප්තවීෙම් ඉතිහාසය ඉතා දුර ඈත අතීත කාලවකවානු කරාවිහිෙද්.එබඳු සමය ආකල්ප ව ාප්තියක් අධ යනය කිරීෙම් අවශ තාවයක් එය සංක්ෂිප්ත ෙසේදැක්වීෙම්දී පැණ ෙනොනඟී.එබැවින් භාරතීය සාමයික ඉතිහාසය පමණක් සැලකීම ෙමහිදී වඩාත්මඋචිතබව ෙපනී යයි.භාරතීය සමාජයතුළ මුල්බැස ගත් විවිධ සාමයික දෘෂ්ටි දහස් ගණනක් එකලවිය.මින් පැහැදිලිවනුෙය් වඩා නිවැරදි සංජානන පැතිකඩක් ගැබ්වූ සමයක අවශ තාව ජනතාවඅතර තිබූ බවයි.ෙම් නිසා නිවැරදි යැයි වැටහුනු යම්කිසි දාර්ශනික ආකල්ප ෙව් නම් ඒවා සමයසංකල්ප ෙලස සලකා අනුගමනය කිරීමට උත්සුකවූ බව පැහැදිලිෙව්.ෙම්වා අතරින් පධානත්වයඉසිලූ කිසියම් දාර්ශනික හරයක් ගැබ්ව පැවති දෘෂ්ටි 62 පමණ තිබූ බව බහ්මජාල සූතය අනුවපැහැදිලිෙව්.ෙම් දෘෂ්ටි 62 පධාන දෘෂ්ටි බල කඳවුරු ෙදකකට අයත්විය. ෙම්බල කඳවුරු ෙදක නම්ශාස්වත හා උච්ෙඡ්ද දෘෂ්ටි වශෙයනි.ඉන් ශාස්වත දෘෂ්ටිය අත්තකිලමථානුෙයෝගය යටතටද,උච්ෙඡ්ද දෘෂ්ටිය කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගය යටතට පතිපදා වශෙයන් අයත්විය.එකම ෙබෙහවින්මපබලව පැවති බාහ්මණ සම්පදාය අයත්වූෙය් මින් ශාස්වතවාදී දෘෂ්ටියටය.එකල භාරතීය සමාජයටබාහ්මණ සම්පදාෙයන් පබල බලපෑමක් එල්ල වී තිබිණ.සියළුම සමාජ සංස්ථා බාහ්මණ ඉගැන්වීම්වලට අනුව පාලනය කරනු ලැබිණ.ෙම් බාහ්මණ අධිකාරය සමාජෙය් සියළුම සමාජ සංස්ථාවන්හිකියාකාරීත්වය දැඩිව සියතටෙගන පාලනය කිරීම නිසා සමාජය දැඩිව පීඩනයකට නතුවතිබිණ.191 බාහ්මණ සම්පදාය සිය ඒකාධිකාරී ලක්ෂණ මඟින් සමාජය පාලනය කරනුලැබුෙව්ෙවනස් සමය සංකල්පයකට කිසිෙසේත් සමාජෙය් නැඟී සිටිය ෙනොහැකි ෙලස සමාජෙය් නිදහස්ආකල්ප දැඩිවම මර්දනය කරවමිනි.කුඩාකළ සිට ඉගැන්වීම් කටයුතුවල ආධිපත දරමින් මානවසිතැඟී සිය පැවැත්ම සඳහා ෙයෝග ෙලසට සකස්කිරීම බාහ්මණයින් අතින් සිදුවිය.ෙම් නිසා සෑමෙදනාම බාහ්මණ ආකල්ප නිවැරදි යැයි සංජානනය කළහ.රජු හා නිලධාරී ෙපළැන්තියද කිසිවක්කළ ෙනොහැකි ෙලසට බාහ්මණ බලයට යටවී තිබිණ.රජු විසින් රාජ ය පාලනය කරන ලද්ෙද්බාහ්මණ පූජකයින්ෙග් අවවාද අනුශාසනා පරිදිය.කුලෙභ්දය,සමාජ පංතිය,කරන රැකියා අනුවමානව සමාජය වර්ගීකරණය කිරීම වැනි අතිශයින්ම ෙනොමනා ඉගැන්වීම් රැසක් සමාජය පුරාමව ාප්තව පැවතිෙය් බාහ්මණ පූජක ෙපළැන්තිෙය් වුවමනාව පරිදිය.බ්රාහ්මණයින් සමාජෙය්ෙමකී අයුරින් ආධිපත ය පතුරුවාෙගන වාසය කරද්දී ක්ෂතිය වංශෙයන් ඊට එෙරහිව ආකල්පමතුවිය. බාහ්මණ ඉගැන්වීම්හි අන්තර්ගත දැඩි අධිකාරිවාදී බව පියෙනොකළ නිහස් මතධාරීහු ඊටවිකල්ප කණ්ඩායමක් ෙලස සංවිධානයවී සිය ඉගැන්වීම් භාරතය පුරාම ව ාප්ත කිරීමට කටයුතුකළහ.එකී කණ්ඩායම නම්වී තිබුෙණ් ශමණ සම්පදාය යන නමිනි.සැබවින්ම ශමණ සම්පදායභාරතෙය් බිහි වන්ෙන් බාහ්මණ ඉගැන්වීම් විෙව්චනය කරමින් එයට එෙරහිව දියත්වූ විකල්පසමය සම්පදායක් වශෙයනි.ෙම් ශමණ සම්පදාෙය් කැපී ෙපනුනු ආගමික ශාස්තෘවරුන් සයෙදෙනකු විය.ඔවුහු ෂට් ශාස්තෘවරුන් වශෙයන් එකල භාරත සමාජය පුරා ජනපිය විය.ෂට්ශාස්තෘවරුන්ෙග් ඉගැන්වීම් ඉතා සීඝෙයන් භාරත සමාජය පුරා ජනපියවීමට බාහ්මණ ආධිපත යනිසා සමාජය අධික පීඩාවට පත්ව පැවතීම පබල ෙහේතුවක් විය.ෙම් නිසා පීඩාවට පත්ව සිටි බහුතරජනතාවෙග් හඬබවට පත්ව තිබුෙණ් ශමණ සම්පදාෙය් ඉගැන්වීම්ය.නමුදු ශමණ සම්පදාෙය්ඉගැන්වීම් එක අයුරක් ෙනොවීය.192 ශමණ සම්පදායට අයත් වඩා ජනපිය ශාස්තෘවරයා ෙලස සැලකනු ලැබුෙව් නිගණ්ඨ නාථපුත්තයි.ඔහුෙග් ඉගැන්වීම් ෙක්න්දෙකොටෙගන ෛජන සමය පචලිත විය.ෛජන සමය බුදුදහමෙසේකර්මවාදී ඉගැන්වීම් අන්තර්ගත දහමකි.ඒ නිසා ආචාර විද ාත්මක පක්ෂෙයන් බුදුදහම පමණටමසර්ව සම්පූර්ණ නැති වුවද යම් පමාණයකට සදාචාරාත්මක ශික්ෂණයක් ෛජන සමෙය්ද අඩංගුවපැවතින.ෛජනයින්ෙග් ශික්ෂණ පිළිෙවත චතුයාම සංවරයයි.එනම් වර්තමානෙය්දී කර්ම බිහිවීමවැළකීම,ඇල්දිය පානෙයන් වැළකීම,පවින් වැළකීම,පව්ෙසෝදා හැරීම,පව් ස්පර්ශ කරමින් අවසන්කිරීම යන කරුණුයි.ෙමහිදී ඉගැන්වූ සදාචාර ශික්ෂණය අත්තකිලමථානුෙයෝගී පිළිෙවකි.ඉතා දැඩිෙලස සිරරට දුක්දීෙම් කමෙව්දයකින් ෙමකී අත්තකිලමථානුෙයෝගී පිළිෙවත සකස්ව පැවතිනි.එහි 39
  • 40. ශික්ෂාපද පහක් ඉදිරිපත්ව තිබිණ.එනම් සතුන් ෙනොමැරීම,ෙහොරකම් ෙනොකිරීම,කාමෙයන් ෙවන්වීවිසීම,ඇත්ත කීම,ෙලෞකික සම්පත් දුරුකිරීම යන්නයි.ෛජන ඉගැන්වීම්වල පධාන සංකල්ප පහක්දැක්ෙව්.එනම් පරම අවිහිංසාවාදය,කර්මවාදය,ස ාද්වාදය,ආත්මවාදය,සත්තාවාදය යනුයි.එෙසේමෛජන මහාවීර සිය ස ාද්වාදය ස්ථර සතක් මඟින් පකාශයට පත්කර තිෙබ්.ඒ නිසා එය සප්තභංගීන ාය යැයි හැඳින්ෙව්.කිසියම් පස්තුතයක් පිළිබඳ දාර්ශනික නිගමනයකට එළඹීෙමන් වැළකීෙම්කමෙව්දයක් ෙමහිදි භාවිතා කර තිෙබ්.පත ක්ෂ දැනුම ඇති කරගන්නා ෙතක් හැකිතාක් නිවැරදිවසංජානනය කිරීම පිණිස අධානගාහී ෙනොවී සිටීම ඉතා වැදගත්ය.මනස ඕනෑම කරුණක් ෙකෙරහිඅධානගාහීවනුෙය් පක්ෂාතීබව නිසාය.ෙම් නිසා ඒකාන්ත විනිශ්චයන්ට එළඹීම හැකිතාක් ෙනොකරසිටීමට උත්සාහ ගැනීෙම් පිළිෙවතක් ෙම් තුළින් පකාශයට පත්ෙව්.193 ෛජනයින්ෙග් සත්තාවාදයනම් පරිවර්තනශීලී ෙලොව පවතින අපරිවර්තනශීලී ස්වභාවයන්සතක් පිළිබඳව සිදුකරන පැහැදිලි කිරීමයි.ඒවා නම් ජීව,අජීව,ආශව,බන්ධ,සංවර,නිර්ජර,ෙමොක්ෂයන සතයි.ෙම්වා ෙලෝකෙය් ෙවනස්ෙනොවන තත්වය ෙලස ෛජන දහෙම් දැක්ෙව්.ෛජන කර්මයකාය දණ්ඩ, වචී දණ්ඩ හා මෙනෝදණ්ඩ ෙලස දණ්ඩතයකින් ෙපන්වාදී තිෙබ්.194මින් වඩා වැදගත්වන බව දක්වා ඇත්ෙත් කාය දණ්ඩයයි.බුදුදහම කියාවට ෙච්තනාෙව් වැදගත්බව පවසා තිබුණදෛජන දහෙම් කාය දණ්ඩයට පමුඛත්වය හිමිවීම නිසා ෛජනයින් ෙච්තනාෙව් වැදගත්කමෙනොදැන සිටි බව පැහැදිලිෙව්.ෛජන දහෙම් කාය දණ්ඩය කර්මයට පධානවන බව සැලකූ බැවින්කයට දුක්දීම පධානෙකොට සැලකින.කයට දුක්දීෙමන්ම විමුක්තිය ෙහවත් ෙක්වලත්වයට පත්වියහැකි බව එහිදී දක්වා තිබිණ.ෛජනයින් වඩා වැදගත්ෙකොට සලකා ඇත්ෙත් පසිඳුරන් මඟින්ලබන සංජානනයයි. සංජානනය පාලනය කිරීෙමන් සම්පූර්ණ සංජානන විෙශෝධය කළහැකිබවඔවුන්ෙග් මතයයි.195 සංජය ෙබල්ලට්ඨිපුත්ත ෙසසු ෂට් ශාස්තෘවරුන් අතරින් අෙඥයවාදී,සංශයවාදී ස්ථාවරයක්ඇසුරු කළ අෙයකි.ෙම් දාර්ශනික ස්ථාවරය අමරාවික්ෙඛ්පවාදය ෙලස හැඳින්ෙව්.ආෙඳකු ෙමන්ලිස්සා යන බව එහි අදහසයි.සංජය ෙබල්ලට්ඨිපුත්තෙග් ස ාත්වාදය පංච නිෙශේධනාත්මකය.ඉන්අදහස්වනුෙය් පස් වැදෑරුම් නිෙශේධනතුළින් ඕනෑම දාර්ශනික පස්තුතයක් විගහකළ බවයි.ෙමහිදීසංජානනය හැකිතාක් නිවැරදිව පවත්වාගැනීෙම් උපායක් වශෙයන් ෙමකී කමෙව්දය භාවිතා කරතිෙබන බව ෙපනී යයි ෙම් න ාය යමක් අධානගාහීව සංජානනය කිරීෙමන් වැළකීමට භාවිතාකළහැකි පෙයෝජනවත් වූ න ායකි.එනම් යෙමකු සත ාවෙබෝධයට පැමිෙණන ෙතක් කිසිදු දෘෂ්ටිගහණයක වුවද සිරවී සිටීම සත ාවෙබෝධය බාධාවකි.එබැවින් එබඳුවූ අවස්ථාවක හුෙදක් දෘෂ්ටිගහණෙයන් වැලකීම පිණිසම ෙම් අමරාවික්ෙඛ්පවාදය පෙයෝජනවත් වියහැකි වුවද එහි ෙබොෙහෝඅඩුපාඩු තිෙබ්.මන්ද එබඳු සැක මුසු ස්ථාවරයක විසීම නිසා කිසිදු අවස්ථාවකදී පරමාර්ථ සත යඅවෙබෝධයට පැමිණීමට අවකාශයක් ෙනොලැබීමයි.හුෙදක් ෙනොදන්නා කරුණුවලින් ගැලවීයාමටපමණක් අමරාවිෙක්‍ෂේපවාදය වැදගත්ය.බහ්මජාල සූතෙය්දී අමරාවික්ෙඛ්පවාදය ඇසුරුකිරීමට ඇතිෙහේතු සතරක් දැක්ෙව්.එනම් යම් කරුණක් පිළිබඳ පූර්ණ සංජානනයක් කිරීමට අවකාශ ෙනොමැතිවිට, නිශ්චිත නිගමනයට පැමිණීම අසම්පූර්ණ සත යක් තහවුරුවීමට ෙහේතුවක්වන බැවින් ඒගැනසලකා ස්ථිර නිගමනයකට ෙනොඑළඹිය හැක.එෙසේම නිවැරදිව ෙහේතු පත පකාශ කිරීමට අසමත්බැවින් ස්ථිර නිගමනයකට ෙනොඑළඹිය හැක.අනුන්ෙග් පශ්නකිරීම්,වාදවිවාදියට මුහුණදීෙම් බියනිසා ස්ථිර නිගමනයකට ෙනොඑළඹිය හැක.එෙමන්ම හුදු අනවෙබෝධය නිසාම ස්ථිර නිගමනයකටෙනොඑළඹිය හැක.ෙම් කරුණු සතරින් හුදු අනෙබෝධය නිසා ස්ථිර නිගමනයකට ෙනොඑළඹීම හැරෙසසු දාර්ශනික ස්ථාවර දරණුෙය් කිසියම් අවස්ථාවක පූර්ණ අවෙබෝධයකට පැමිණීෙම්දී මුහුණපෑහැකි බාධක හැකිතාක් අවම කරගනු රිසිෙයන්බව පැහැදිලිෙව්.යම් දාර්ශනික කරුණක් තාර්කිකස්ථාවර පහකින් පශ්න කිරීම පුරාණ භාරතෙය් පැවති එක් සංජානන කමෙව්දයකි.එකල පැවතියාවූදාර්ශනික පෙබෝධය මත සියළු ආගමික ශාස්තෘවරුන් හා දාර්ශනිකයින් ෙවත ඉදිරිපත්වූ නිශ්චිතවූපශ්නමාලාවක් තිබිණ.ෙම්පශ්න මාළාව සකස්වී ඇත්ෙත් ෙමෙලොව,පරෙලොව,ඕපපාතික සත්වෙයෝකර්මඵල විපාක,විමුක්තියට පත් පුද්ගලයා පිළිබඳ ආදී වශෙයන් පශ්න 16කිනි.බුදුරදුන්ට ඉදිරිපත් 40
  • 41. වූ අව ාකෘත පශ්නවලට අයත් පශ්න දහයද ෙමකී පශ්න 16කින් සමන්විත පශ්න මාලාවට අයත්වතිබිණ.සංජාය ෙබල්ලට්ඨිපුත්ත අජාසත් රජුට පකාශකරනුෙය් තමාෙග් පංචනිෙශේධන කමෙව්දයමඟින් ඉහතකී දාර්ශනික පශ්නමාලාවට සාර්ථකව මුහුණදියහැකි බවයි.196 එෙසේම පංචනිෙශේධන කමෙව්දය ඔස්ෙසේ වාග්වික්ෙෂේපයට පැමිණීම ඊට විසඳුමෙලස දක්වාතිෙබ්.ෙම්පශ්න මාලාවට ඇතුළත් ගැටළු එදා භාරතීය දාර්ශනිකයින්ෙග් අවධානයට,වාදවිවාදාදියපිණිස ෙහේතුවූ දැඩි මතෙභ්දාත්මක කරුණුය.ෙම්වාට නිශ්චිත ෙහේතු දැක්වීම අනිවාර්යෙයන්ම වාදවිවාදාදියට ෙහේතුවිය හැකි කරුණකි.වාදවිවාදාදිය සත ාවෙබෝධය ලැබීමට ෙහේතුවක් ෙනොෙව්.එමනිසා ෙම් තත්වය හමුෙව් වාග්වික්ෙෂේපයට පැමිණීමද එක් අතකින් සහනයකි.එබැවින් සංජයෙග් ඒඅමරවික්ෙඛ්පවාදයද දාර්ශනික අතින් වැදගත්ය.ෙම් පශ්නමාලාව බුදුරදුන් ෙවත ඉදිරිපත්වීෙම්දී ඒපශ්නවලින් ෙමෙලොව,පරෙලොව,ඕපපාතික සත්වයින්,කර්මඵල විපාක ආදී කරුණුවලට නිශ්චිතවපිළිතුරු ලබාදී තිෙබන බව පැහැදිලිව ෙපනී යයි.දශ අව ාකෘත පශ්න ෙලස සලකා බුදුරදුන් විසඳුම්සපයා නැත්ෙත් විමුක්තියට පත් පුද්ගලයා පිලිබඳ ඇසූ පශ්නවලට බව ෙපෙන්.එයට පිලිතුරු ලබාෙනොදීමට ෙහේතුව එබඳු පශ්නවලම පවතින වරදක් නිසාය.මන්ද එබඳු පශ්න ඇතිවනුෙය් සාවද වූසංජානනය නිසාවීමයි.විමුක්තියට පත්වූ අෙයකුට තව දුරටත් සත්ව පුද්ගල පඥප්තියක් පිලිබඳවගැටළුවක් ඇතිෙනොෙව්.හුෙදක් සක්කාය දිට්ඨිය පහීණවීමත් සමඟම සක්කායදිට්ඨිය නිසා ඇතිවනඑබඳු ගැටළු ඉෙබ්ම නැතිවී යයි.සක්කාය දිට්ඨිය ඇති අෙයකුට එය කිසිෙසේත් වචනෙයන් පහදාදියෙනොහැක.එබැවින් එබඳු අවස්ථාවකදී නිහඬව මුනිවත රැකීම වඩාත් උචිත යැයි බුදුරදුන් කල්පනාකළා වීමට ඉඩතිෙබ්.බුදුරදුන්ෙග් නිහඬ පිළිෙවත සත ය ෙනොදැනීම නිසා ඇතිවන්නක් ෙනොෙව්. පකුධකච්චායන ෂට්ශාස්තෘවරුන් අතරින් සප්තකායවාදිෙයකු ෙලස දැක්ෙව්.ෙමොහු පඨවි,ආෙපෝ,ෙතෙජෝ,වාෙයෝ,සුඛ,දුක්ඛ,ජීව යන පදාර්ථ සතින් ජීවිෙයකු නිර්මාණයවී ඇතිබව පැවසීය.එක්තරා අයුරකින් ෙම් පදාර්ථ පරමාර්ථ ධර්ම සතක් ෙලසද දැක්වියහැක.ෙලෝකය විචිතවත් ෙලසනිර්මාණයවී ඇත්ෙත් ෙම්පදාර්ථ සෙතහි එක්තැන්වීම නිසාබව එහි කියෙව්.කියාව,කියාඵලය,ෙපොදුසදාචාරය, පුද්ගල වගකීම ෙමම ඉගැන්වීම අනුව මුළුමනින්ම පතික්ෙෂේපවී යයි.මන්ද තියුණුවූඅවියකින් හිස සිඳ යෙමකුෙග් දිවි ෙතොරකිරීම යනු හුෙදක් සප්ත කාය අතරින් ආයුධය ගමන්කිරීමපමණක්බව පැවෙසන බැවිනි.ෙමහි ෙච්තනාව පිළිබඳ පුද්ගල වගකීම මුළුමනින්ම බැහැරෙව්.එයසමාජෙය් සදාචාර සම්පන්න හැසිරීමට බාධාවකි.උපනිෂද් දර්ශනෙයහි එකම පරමාර්ථ පදාර්ථයක්ඉදිරිපත්වන අතර ඒ ෙවනුවට ෙමොහු පදාර්ථ බහුත්වයක් ඉදිරිපත් කරයි.සත්ව,පුද්ගල,ආත්ම සංඥාබුදුහෙම් පරමාර්ථෙසේ ෙනොසලකනු ලබතත්,ෙහේතුඵල ධර්ම න ායට අනුව ෙලෝකෙය් සදාචාරපැවැත්ම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කියා බද්ධ ෙච්තනාවට මුලිකත්වය පිරිනැමී තිෙබ්.සෑම කියාවක්මෙච්තනාමූලිකය.ෙම් නිසා එබඳු පසුබිමකදී පුද්ගල වගකීමට, ෙච්තනාවට මූලිකත්වය පිරිනැෙමනබැවින්ම සදාචාරයද සුරැෙක්.197 අජිතෙක්සසම්බලෙග් දාර්ශනික ස්ථාවරය උච්ෙච්දවාදී ස්වරූපයක් ගනී.චාර්වාක දර්ශනයහා සමාන ෙභෞතිකවාදී චින්තනයක් ෙමහිදී ඉදිරිපත්ෙව්.එෙසේම ෙමොහු ෙභෞතිකවාදි,අකිරියවාදී වූදාර්ශනික පසුබිමක් නිෙයෝජනය කරයි.අජිතෙග් ෙම්දර්ශනය අනුව,දාන,යාගෙහෝම,ෙහොද නරකකියා ආදීෙද්වල විපාක නැත,එෙසේම ෙදමව්පියන්,ඕපපාතික සත්වයින්,විමුක්තියට පත් පුද්ගලයින්නැත ආදී වශෙයන් උග ෙභෞතිකවාදී අකිරියවාදී ස්ථාවරයක් දක්නට ලැෙබ්.පුද්ගලයා සතර මහාභූතයන්ෙග් නිර්මිතයක් බව පැවසීම නිසා ෙමොහු ෙභෞතිකවාදිෙයකු ෙව්.කර්ම විපාක පතික්ෙෂේපකිරීම නිසා අකිරියවාදිෙයකුෙව්.ෙමෙලොව පරෙලොව නැතිබව කීම නිසා උච්ෙඡ්දවාදිෙයකුෙව්.ෙම්සෑම දාර්ශනික ස්ථාවරයක්ම බාහ්මණයින්ෙග් ෙද්වවාදී ස්ථාවරයට විරුද්ධව ඉදිරිපත්වූ ඒවා වනනමුදු හුෙදක් විරුද්ධබව දැක්වීම පමණකින් ඒවා නතරවී තිෙබ්.බාහ්මණයින් යාගෙහෝම,යඥෙයන්ෙගනගිය සතුන්මරා බිලිපූජා කිරීෙම් පාණඝාත අභිචාරවිධිවලට මින් විෙරෝධය දක්වා තිෙබ්.එෙසේවුවද විෙරෝධය අර්ථවත් නැත.සදාචාරාත්මක පිළිෙවතක් මින් ඉදිරිපත් කර නැති බැවිනි.බාහ්මණපූජකයින්ෙග් ශාස්වතවාදයට විරුද්ධව උච්ෙඡ්දවාදී ස්ථාවරයක් ෙමහිදී එල්ලවී තිෙබ්.බුදුදහම ෙම් 41
  • 42. ස්ථර ෙදකම ඉවත දමා සදාචාර සම්පන්න මැදුම් පිළිෙවත තුලින් සදාචාර සම්පන්නවූ කමෙව්දයක්හඳුන්වාදීමට කටයුතු කරතිෙබ්.198 මක්ඛලී ෙගෝසාලද හුෙදක් බ්රාහ්මණයින්ෙග් ශාස්වතවාදී පිළිෙවතට එෙරහිවඅකිරියවාදය, අෙහේතුකවාදය,සංසාර ශුද්ධිවාදය වැනි දාර්ශනික ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර තිෙබ්.ෙම්අකිරියවාදය අෙහේතුක අප්පච්චයවාදය නමින් පසිද්ධය.මන්ද ඉන් සංජානනය කරගනුෙය් සත්වයාෙහේතුඵලයක් නැතිව පිරිසිදුබවට,අපිරිසිදුබවට පත්වියහැකි බවයි.ෙම් නිසා පුද්ගලස්වච්ඡන්දතාවය පතික්ෙෂේපවී යයි.ෙම්නිසා පුරුෂ බලය,පුරුෂ වීර්යය,පුරුෂ පරාකමය ඉවතටතල්ලුවී යයි.ස්වච්ඡන්දතාව ඉවතට තල්ලුවී යෑම සමඟ නියතිසංගතිවාදය (Determinism)බිහිෙව්.ෙමය නියතිසංගතිවාදයක් වන්ෙන් සසරගත කළයුතු නිශ්චිත කාලසීමාවක් දක්වා ඇතිබැවිනි.ඒ අනුව සත්ව ෙයෝනිවල 146600වරක් ද, සසර ගතයුතු කාලය කල්ප 84000ක්ද වනබවදක්වා තිෙබ්.ශීලෙයන්,තපසින්,බඹසරින් දුරුකල යුතු ෙදයක් නැත.නිශ්චිත ආත්මභවඉකුත්වීෙමන් අනතුරුව සසර දුකින් නිදහස ලැබිය හැකිබවද ෙමහි පැහැදිලි ෙකෙර්.ෙම්දර්ශනෙයන් දැඩි ෙලස සදාචාර දර්ශනය පතික්ෙෂේපවන නිසා බුදුරදුන් ඉතා පබලව ෙම් ආකල්පබැහැරකර තිෙබ්.මිනිසුන් විපතට ෙහලන ෙකමනක් ෙලස බුදුරදුන් ෙම් දර්ශනය හඳුන්වාතිෙබ්.ෙමහිදී මිනිසුන් පුද්ගල වගකීම සදාචාරය ෙනොසලකා සංජානනය කිරීමට ෙපළඹිය හැකිබැවින් සදාචාරාත්මක කියාවල උපෙයෝගීතාව අඩුවීමට ෙම් ආකල්ප ෙහේතුෙව්.199 පූරණ කස්සපෙග් මූලික දාර්ශනික ස්ථාවරය අකිරියවාදයයි.සියළු කියාවන්හි ෙහොඳ නරකවිනිශ්චය ෙම් දර්ශනෙයහි පතික්ෙෂේප කර තිෙබ්.200ෙමහිදී සදාචාරාත්මක පැවැත්ම පතික්ෙෂේපවන බැවින් සමාජ පැවැත්ෙම්දී අනතුරුදායකද වියහැක.සම්මත ෙලෝක ව වහාරයට අනුව නරකයැයි හඳුන්වනු ලබන සියළු කියා හා ෙහොඳ යැයි හඳුන්වන සියළු කියාවල කර්මඵල විපාකමුළුමනින්ම ෙමහිදී පතික්ෙෂේප කර දක්වා ඇත.බාහ්මණ සමය ආකල්ප අනුව යාගය,යඥය හාසතුන් මරා බිලි පූජා පැවැත්වීම ආදිය මඟින් ස්වර්ග ෙමෝක්ෂ සම්පත් බලාෙපොෙරොත්තුවින.සැබවින්ම පාණ ඝාතය පාපයකි.නමුදු බාහ්මණසම්පදාය මඟින් උගන්වන ලද්ෙද් ෙම් පාපයකර ඉන් විමුක්තිය ලැබීමටය. සදාචාර දර්ශනය අගය කළ අවංක බුද්ධිමතුන්ෙග් විෙරෝධය ෙමයටඑල්ලවින.ඔවුන්ෙග් අදහසවී තිබුෙණ් ෙමබඳු බිලිපූජාකර විමුක්තිය ලැබිය හැකි නම් ෙහොඳ නරකයන සම්මුතිය පවත්වාගැනීම නිරර්ථක බවයි.සත වශෙයන්ම පුරණ කස්සපෙග් ෙමකී සමයආකල්පෙය් අදහස ෙමබඳු අදහස් නිසා එකල භාරතීය සමාජෙය් බාහ්මණ සම්පදායට විකල්පමතධාරීන් අතර ෙව්ගවත්ව ජනපියවීම පුදුමයක් ෙනොෙව්.කාලයක් තිස්ෙසේ වැරදි අදහස්සංජානනයවීම නිවැරදි කිරීෙම් ව ාපාරයක් ෙලස ශමණ සම්පදායතුළ ෙමකී ෂට් ශාස්තෘවරුන්ෙග්සමය ආකල්ප පමාණික කාර්යභාරයක් ඉටුකරනු ලැබුවද සදාචාර පක්ෂෙයන් අසම්පූර්ණ සමයදර්ශන ඉදිරිපත්කළ බැවින් එතරම් සාර්ථක ෙනොවූ බව පැහැදිලිව ෙපෙනන්නට තිබිණ.භාරතසමාජයට බුදුදහම ඉදිරිපත්වන්ෙන් සමය ආකල්පතුළ ඇතිව තිබූ ෙම්සදාචාර රික්තකයසම්පූර්ණකිරීම සඳහාය.මන්ද බුදුදහම ෙසසු ෂට්ශාස්තෘවරුන්ෙග් සමය ආකල්ප ෙමන් හුෙදක්බාහ්මණ සම්පදායට එෙරහිව සමය අදහස් පකාශ කිරීෙමන් පමණක් සෑහීමට පත්ෙනොවී සදාචාරපක්ෂෙයන් සර්ව සම්පූර්ණ ජීවන සමය දර්ශනයක් ඉදිරිපත්කළ නිසා එදා භාරතීය සමාජය තුළඉතාම ෙකටි කාලසීමාවක් තුළ බුදුදහම ෙව්ගවත්ව ව ාප්ත විය.ෙම් බව වඩාත් ෙහොඳින්ම තහවුරුවන්ෙන් බුද්ධත්වය ලබා පළමු කාලසීමාවතුළදීම සමස්ත භාරතසමාජය පුරාම ෙව්ගවත්ව භික්ෂුසංස්ථාව ෙගොඩනැඟීම හා ඒභික්ෂු සමාජය පාලනයකිරීම පිණිස ෛනතික ශික්ෂාමාලාවක්පැණවීමට සිදුවීම තුළිනි.එෙසේම ඒ ෙබෞද්ධ පැවිදි සමාජය වටා උපාසක,උපාසිකා ආදී ගිහි පිරිසක්ෙගොනුවීම ඇරඹින.ෙබෞද්ධ සිව්වනක් පිරිස අතරට බාහ්මණ සම්පදාය නිසා විවිධ අයුරින් පීඩනයටලක්වූ මානව පිරිස් ඒකරාශි වන්නට විය.බාහ්මණ,ක්ෂතිය,ෛවශ ,ශුද යන කුල සතෙර්ම මානවපිරිස් ෙබෞද්ධ සම්පදාය වටා එක්ෙරොක්වන්නට වූෙය් එමඟින් ඉදිරිපත්කළ විරාගී දර්ශනය මිනිස්හදවත් සදාචාරාත්මක ගුණ සුවඳින් ඔපවත් කරවන්නට හැකිවූ බැවිනි.201 42
  • 43. 2.7.සංජානනය හා සාරධර්ම මානවයා සිය සමාජ පසුබිම සම්මත ව වහාරය අනුව සංජානනය කරනබව සැලකියහැක.ඉන්දීය සංජානනය මඟින් ලබාගන්නා අරමුණු අවෙබෝධ කරගැනීෙම්දී සම්මුතිය වැදගත්ය.ෙලෝකයන ව වහාරය පවා ෙගොඩනැඟී ඇත්ෙත්ද සම්මුතියට අනුව බැවිනි.බුදුන් වහන්ෙසේ ෙලෝකය යැයිදක්වා ඇත්ෙත් පුද්ගලයායි.ෙමහිදී පුද්ගලයා යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය් ඉන්දීය සංජානනයයි.එමඉන්දීය සංජානනය නිසා භවය, සසර ආදී වශෙයන් ගැෙනන සමස්ත පටිච්ච සමුප්පන්න ධර්මයමෙගොඩනැෙඟ්.එයට ෙහේතුව අවිද ාව හා තණ්හාවයි.අවිද ාව ෙමහි දෘෂ්ටි පාක්ෂික ධර්මතාව ෙලසදතණ්හාව ආෙව්දන පාක්ෂික ධර්මතාව ෙලසද සැලකිය හැක.එකිෙනක පැටලැවුණු නූල් පන්දුවක්පරිද්ෙදන් සෑම අතකින්ම පැටලී අග මුල නිසි ෙලස ෙසොයාගත ෙනොහැකි සසර පැවැත්ෙම් ෙහේතුවබිහිවීමට අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව ෙහේතුවන බව බුදුරදුන් විසින් ෙද්ශනාකරතිෙබ්.ඉන්දීය සංජානනයපුද්ගලත්වෙයන් සැලකීෙම්දී අවිද ාව ඇතිෙව්.ෙමෝහය යනුෙවන් හැඳින්ෙවනුෙය්ද අවිද ාවයි.දළවශෙයන් සැලකීෙම්දී අවිද ාෙව් පධාන ස්ථර ෙදකක් තිෙබ්.ඉන් පළමු ස්ථරය නම් පංචඕරම්භාගීයසංජෙයෝනය අයත් ෙකොටසයි.ෙදවන ස්ථරය නම් පංච උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජන අයත් ෙකොටසයි.පංච ඹ්රම්භාගීය සංෙයෝජන අතරින් අවිද ාෙව් මූලික හැඩය පංචස්කන්ධය තුළ එක් එක් ස්කන්ධෙකොටසක් පාසා සතර අයුරකින් සම්පූර්ණෙයන් විසි අයුරකින් ඇතිවන සක්කායදිට්ඨිය තුළ අඩංගුෙව්.අවිද ාෙව් ද්විතීයික මට්ටම පංච උද්ධම්භාගීය සංෙයෝජනතුළ අස්මි මානෙය් හැඩයෙගනඇත.ෙම්අනුව සක්කායදිට්ඨිය පහාණය කලද,මම ෙවමි යන අණු සහගත හැඟීම අස්මි මානය දුරුකරනෙතක්ම පුද්ගල චිත්ත සන්තානෙය් ෙනොසිඳී පවතී.ඉන්දීය සංජානනය ඇතිවීෙම්දී ඒ සමඟ මම යැයිඇතිවන සංඥාව සංජානනය කිරීම නිසා සක්කාය දිට්ඨියද අස්මි මානයද ඇතිෙව්.සක්කායදිට්ඨියපහාණය කිරීම යනුෙවන් හඳුන්වනුෙය් ඉන්දිය සංජානනෙය්දී මම ෙවමැයි යන ඕලාරික හැඟීමක්පමණි.සක්කාය දිට්ඨිය පහාණය කලද,තව දුරටත් ඉන්දීය සංජානනෙය්දී මම ෙවමැයි යන සියුම්වූඅණු සහගත හැඟීමක් ඉතිරිව තිෙබ්.එය අස්මි මානයයි.ෙම් අස්මි මානය දුරුව යන්ෙන් රහත්මාර්ගඵලය ලැබීෙම්දීය.රූප,ඵස්ස,ෙව්දනා,සංඛාර,විඥාන ස්කන්ධවල ඉතා සියුම්ව පුද්ගලත්වයක් බිහිවීඑය මම ෙලස දැකීම සාවද සංජානනයයි.ෙමය පටිච්ච සමුප්පාදෙය් අවිද ාව ෙලස හැඳින්ෙව්.202 පංචස්කන්ධය තුළින් ලබාගන්නා බාහිර ෙලෝකය පිළිබඳ අවෙබෝධය සමඟම ඉන්දීය රසයවින්දනය ෙකෙර්.ෙම් අනුව ඇස,කණ,නාසය,සම,දිව හා මනසද,පංචස්කන්ධෙය් එක් එක් ස්කන්ධෙකොටසක් පාසා බිහිවන සංජානනයද රස වින්දනය කිරීම නිසා ඒ ෙකෙරහි ෙලොල්බවක් ඇතිෙව්.ෙමය තෘෂ්ණාවයි.ඉන්දීය සංජානනය ෙකෙරහි ෙලොල්කිරීමට ෙහේතුවනුෙය් එය වරදවා සංජානනයකිරීම නිසා ඇතිවන සැබෑවටම ෙනොමැති මමත්වය පිළිබඳ හැඟීමයි.ෙම් නිසා තෘෂ්ණාව ඇතිවීමටඅවිද ාව ෙහේතුවන බව පැහැදිලිය.එෙසේම ෙකළවරක් නැතිව ඉන්දීය සංජානනය ෙකෙරහි ආශක්තවීම නිසා එය මම යනුෙවන් සැලකීමට ෙයොමුෙව්.ෙමය තෘෂ්ණාව නිසා අවිද ාව ඇතිවීමයි.ෙමබඳුඅවස්ථා ෙදකක් අවිද ාෙව් හා තෘෂ්ණාෙව් ඇත.එනම් එක් අවස්ථාවක අවිද ාව නිසා තෘෂ්ණාව හටගනී.එෙසේම අෙනක් අවස්ථාෙව් තෘෂ්ණාව නිසා අවිද ාව හටගනී.ෙම් නිසා පටිච්ච සමුප්පාදෙයහිදීඅවිද ාව හා තෘෂ්ණාව ඔවුෙනොවුන්ට ෙහේතුපත වනබව පැහැදිලි කරදී තිෙබ්.නූල් ෙබෝලයක අගෙකළවර නූල් ෙදකින් මුළු නූල්ෙබොලයම පැටලැවී ඇති පරිද්ෙදන් අවිද ාෙව් හා තෘෂ්ණාෙව් අගවූෙහේතුපත ෙදක නිසා පටිච්ච පමුප්පාදෙය් ෙසසු ෙහේතුපත ධර්මතාවතාද ඇතිෙව්.එහි ෙකළවරක්පෙව්ශමින් පැටලුම් හැරියෙහොත් ෙසසු ෙකළවරවල්ද ලිහාදැමිය හැක.ෙම් ෙහේතුව මත අවිද ාෙව්හා තෘෂ්ණාෙව් ෙම් සබඳතාව නිවැරදිව වටහාෙගන සංජානනය පිරිසැකසුම් කරගත යුතුය.අවිද ාවදුරුවීම දිට්ඨි විමුත්තිය ෙලසද,තෘෂ්ණාව දුරුවීම ෙච්ෙතෝවිමුක්තිය ෙලසද හඳුන්වා ඇත.සාවද ෙසේසංජානනය කිරීම නිසා අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව හටගනී.ෙම් නිසාම අවිද ාව හා තෘෂ්ණාව දුරුකිරීමඋභෙතෝ විමුත්තිය ෙලස දක්වා ඇත.සියළු වැරදි ආකල්ප,හැඟීම්,චර්යා ඇතිවනුෙය් ෙමෙසේ වරදවාසංජානනය කිරීම නිසාය.සංජානනය නිවැරදිකරගැනීම නිසා ෙකෙළස් ෙසේ හඳුන්වන සෘණාත්මකඅභිෙපේරණ යළි සිෙත් ඇති ෙනොෙව්.එවිට සිත අතිශය ගැඹුරු සංසිඳීමකට පත්ෙව්.ෙම් සංසිඳීම සිත 43
  • 44. තුළ ඇතිවිය හැකි වූ උපරීම සදාචාරාත්මක මට්ටමයි.ෙබෞද්ධ දෘෂ්ටිෙකෝණය යටෙත් අර්ථදක්වනබැවින් ෙමය පරම සාරධර්ම නිට්ඨාව ෙලස නම්කළ හැක.එය නිවන යන දාර්ශනික පස්තුතයයි.203 බ්ලූකයිම් නැමැති සමාජ විද ාඥයා විසින් සාරධර්ම අර්ථදක්වා ඇත්ෙත් සමාජ මැලියමක්(Social Binder)ෙලසයි.මින් අදහස්වන්ෙන් මානව සමාජයතුළ ඒකාබද්ධතාව රඳාපවත්වා ගැනීමවිෂෙයහි සාරධර්මවල පවතින සැබෑම උපෙයෝගීතාවයි. සාරධර්ම යනු යම්කිසි මානව ෙකොටසකටඅනන වූ සම්මත ආකල්ප, හැඟීම් හා චර්යා සමූහයයි.ෙම් අනුව සාරධර්මවලට නිශ්චිත සීමාවක්තිෙබ්.ෙම් නිසා සාරධර්ම අර්ථකථනය කළ හැක්ෙක් එකී සීමාව තුළ පමණි.ෙම් අනුව ෙබෞද්ධසාරධර්ම ෙවනත් සමයක සාරධර්ම වලට වඩා ෙවනස් ෙව්.එෙසේම ෙබෞද්ධ සංස්කෘතිය සතුසාරධර්ම ෙවනත් සංස්කෘතියකවූ සාරධර්මවලට වඩා ෙවනස්ය.ඇතැම් අවස්ථාවලදී සම්මතමානව පිරිසක් සතුවූ සාරධර්ම ෙකෙනකුෙග් හෘද ශාක්ෂියට එෙරහිව යන අවස්ථාද එළඹිය හැක.සති පූජාව හින්දූන්ෙග් සාරධර්මයකි.එහිදී සැමියා මියයාෙමන් පසුව බිරිඳ සැමියා ආදාහනය කරනචිතකයට පැන දිවි ෙතොරකරගත යුතුය.යම් ස්තියක් කැමැත්ත මත ෙම් චාරිතය ඉටු ෙනොකළෙහොත්ඇයව බලහත්කාරෙයන් ඔසවා ගිනි ඇවිෙලන චිතකයට දමා මරාදමනු ලැෙබ්.ෙම් කියාව හින්දුසංස්කෘතිය අනුව සාරධර්මයක් වුවද හෘද ශාක්ෂියට එකඟ විය හැකි ෙදයක් ෙනොෙව්.ෙම් කියාවයහපත් යැයි සම්මතව ඇත්ෙත් හින්දු සංස්කෘතික සීමාව යටෙත් පමණි.ඒ සීමාෙවන් බැහැර එයතවත් එක් මනුෂ ඝාතන අපරාධයක් පමණි.යම්කිසි සීමාවක්තුළ සාරධර්මයක් ෙලස සැලෙකනආකල්ප,හැඟීම් හා චර්යා තවත් සීමාවක්තුළ එෙසේ ෙනොසැලෙකන බව පැහැදිලිය.මීට ෙහේතුව එක්සීමාවක්තුළ ඇතිවූ සම්මතයට වඩා ෙවනත් සීමාවක්තුළ සම්මතය ෙවනස්විය හැකි බැවිනි.ඒ නිසාසාරධර්ම කිසියම් නිශ්චිත සීමාවකට සාෙප්ක්ෂකය.එම සාෙප්ක්ෂ සීමාව ඉත්මවූ විට සාරධර්මවලට වියුක්තවූ පැවැත්මක් නැත.ඕනෑම සාරධර්මයක් සම්බන්ධෙයන් ෙම් කරුණ සත යකි.ෙම්ෙහේතුව නිසා සාරධර්මවල ලක්ෂණ කීපයක් දැකගත හැක.එනම් තවත් කරුණකට සාෙප්ක්ෂබවහා යම්කිසි සීමාවකට යටත්බවයි.204 නමුදු සාරධර්මවල පවතින ෙමකී ලක්ෂණවලට ෙවනස් ඇතැම් මානව ආකල්ප,හැගීම් හාචර්යාද තිෙබ්.ෙම්වා සෑම මානව පිරිසකටම ෙපොදුය.එබඳු ආකල්ප,හැඟීම් හා චර්යාවලට සදාචාරයයැයි පැවෙසේ.සදාචරය සාරධර්ම ෙමන් සාෙප්ක්ෂ ෙනොෙව්.එය කිසියම් නිශ්චිත මානව පිරිසකෙග්සම්මතයට සීමාවූවක් ෙනොෙව්.එහි සමස්ත විශ්වයටම ස්වභාවයක් දැකගත හැක.හෘද ශාක්ෂිය ෙසේහැඳින්ෙවනුෙය් එබඳු ෙද්ය.නමුදු හැමවිටදීම හෘද ශාක්ෂිය වුවද සදාචාරයට අනුගත ෙනොවිය හැකිබව වටහාගැනීම වැදගත්ය.මන්ද අධ ාපන මෙනෝවිද ාව අනුව හෘද ශාක්ෂිය වුවද ඉගැන්වීම අනුවසකස් කළහැකිබව ෙසොයාෙගන ඇති බැවිනි.මානවයා කුඩාකළ සිට වයසින් වැෙඩද්දී ලබන විවිධඅත්දැකීම් වලට අනුරූපව එම පුද්ගලයාෙග් හෘද ශාක්ෂියද සකස්වන බව මෙනෝවිද ාඥයින් විසින්ෙසොයාෙගන ඇති බැවිනි.ෙම් අනුව සදාචාරය යනු හෘද ශාක්ෂිය ෙලස පැහැදිලිකළද සෑම විටකදීමඒ පකාශය මුළුමනින්ම සත ෙනොවියහැකි බව දැන සිටීම වැදගත්ය.සදාචාරය අර්ථ දැක්වියහැකිතවත් කමයක් ඇත.එනම් සාරධර්මවල පවතින විවිධ සීමාමායිම් ඉවත්කළ විට එය සදාචාරයබවටපත්ෙව්.ෙම් නිසා සීමාමායිම් ඉවත්කරන ලද සදාචාරය සාරධර්ම වනබව වටහාගැනීම වැදගත්ය.ඒනිසා විශ්ව සම්මත සාරධර්ම පිළිබඳ වර්තමාන මානව සමාජය තුළ පුළුල් කතිකාවතක් සිදුෙවමින්පවතී.කිසිදු සමය,සංස්කෘතික සම්පදායක සීමාවකට යටත් ෙනොවූ පුළුල් සීමාරහිත වටාපිටාවකින්සමන්විත සාරධර්ම බිහිකළ හැකිද යන්න පිලිබඳ ෙම් අවධානය ෙයොමුවී තිෙබ්.සදාචාරය සියළුවිටෙපොදුබවකින් යුක්තය.එහි පුද්ගල කණ්ඩායම්,ආකල්ප ආදියට සැලකිල්ලක් ෙනොදක්වයි.සාරධර්මවල ෙමබඳු ෙවනස්කම ඇතිකිරීම මඟින් යම්කිසි සාරධර්ම ෙකොටසක් සදාචාරය බවට පරිවර්තනයකළහැකි බවට පිලිෙගන තිෙබ්.නිදසුනක් වශෙයන් බුදුදහෙම් පංචශීල පතිපදාව ෙබෞද්ධ සාරධර්මවලට අයත්ය.නමුදු එහි අන්තර්ගතවනුෙය් හුෙදක් බුදුදහමට සුවිෙශේෂී සාරධර්ම පමණක් ෙනොෙව්.සාමාන ෙයන් මනුෂ සදාචාරය ගරු කරන ඕනෑම මනුෂ ෙයකුට උචිත සාරධර්ම පංචශීලයතුළගැබ්වී ඇත.ෙම්නිසා පංචශීල පතිපදාව මනුෂ සදාචාරය මූර්තිමත් කරන්නක් ෙලස සැලකියහැක.205 44
  • 45. ෙම් අනුව ඇතැම් සාරධර්ම සදාචාරයටද අයත්බව පැහැදිලිෙව්.සෑම සදාචාර ධර්මතාවක්මඅනිවාර්යෙයන් සාරධර්ම ෙනොෙව්.පාණඝාතෙයන් වැළකීම සදාචාරය ධර්මතාවයකි.එබඳු සදාචාරධර්මතාවයක් සාරධර්මයක් ෙලස සැලෙකන්ෙන් සීමිත මානව පිරිස් අතර පමණක්බව පැහැදිලිය.මන්ද ඇතැම් සමය ආකල්ප අනුව මනුෂ ඝාතනය ෙනොවන පාණඝාතය ඇතැම් අවස්ථාව අනුමතකර ඇති බැවිනි.ඇතැම් අවස්ථාවලදී එය විමුක්තිගාමී පතිපදාවට පවා සම්බන්ධ කරඇති අන්දමදදැකගත හැක.යාගෙහෝම,යඥය,බිලිපූජා වැනි අභිචාරවිධි පැවැත්වීෙම්දී ඇතැම් සමයවල පාණඝාතසිදුකිරීම අනුමත කරතිෙබ්.නමුදු එය සදාචාරය විෙරෝධීය.ඒවාෙය් වරද දැක සාරධර්ම නමින් එබඳුසදාචාර විෙරෝධී ෙද් සිදුකිරීමට එෙරහිවූ විකල්ප අදහස් දරණ ආගමික කණ්ඩායම් සාරධර්ම අර්ථවිරහිත ෙදයක්බව කීමට පවා අතිධාවනකාරීවූ බව සමය ඉතිහාසය අනුව පැහැදිලිෙව්.උච්ෙච්දවාදීහා ෙභෞතිකවාදී සමය ආකල්ප බිහිවූෙය්ද උග ශාස්වතවාදීවූ සදාචාර විෙරෝධී සමය ආකල්පවලටඑෙරහිව යෑමට ඇති එකම කමය එය බව අවංකව විශ්වාස කළ බැවිනි.නමුදු එෙසේ සදාචාර විෙරෝධීශාස්වත සමය ආකල්පවලට විරුද්ධවීම පමණක් එහි අරමුණ වූ බැවින් නිවැරදි සදාචාර සම්පන්නපතිපදාවක් එබඳු සමය ආකල්පවලින් ඉදිරිපත් ෙනොවින.උච්ෙඡ්දවාදී හා ෙභෞතිකවාදී ආකල්පවලපධාන පරමාර්ථය කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගී පිළිෙවත ෙවතට මානව සමාජය තල්ලුකිරීම ෙනොෙව්.නමුදු උච්ෙඡ්දවාදී හා ෙභෞතිකවාදී ආකල්ප කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගී පිළිෙවතට උචිත වටාපිටාවක්ෙගොඩනැඟීමට එමඟින් යම් දායකත්වයක් සපයන්ෙන් යැයි යන අදහස පතික්ෙෂේප කළෙනොහැක.206 ශාස්වතවාදී සම්පදාය නිසා සංජානනයතුළ ෙගොඩනැෙඟනුෙය් අත්තකිලමථානුෙයෝගයයි.ෙමහිදී පංච ඉන්දීය හා පංචස්කන්ධය නිසා හටගැෙනන සංජානන මම යැයි වරදවා දෘෂ්ටිවශෙයන්දැකීම ශාස්වතවාදී ආකල්ප ෙගොඩනැඟීමට ඉවහල්ෙව්.ශාස්වතවාදී දෘෂ්ටි බහුලව ඇතිවනුෙය් සිතෙක්න්දකරගත් සංජානන ආත්මයක් ; සාරයක් වශෙයන් සලකනු ලබන්නන්ටය.ෙම් සංජානනයටගැතිවූ අයට පළමු රූපාවචර ධ ානෙය් සිට ෙනවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන අරූපාවචරවූ ධානසිත වූ අෂ්ටසමාපත්තිය දක්වා ෙලෞකික ධ ාන ඉපදවිය හැක.නමුදු ෙකතරම් ඉහලට ධ ාන වැඩූවද ෙම් සෑම ධ ාන සිතකම ශාස්වතවාදී දෘෂ්ටිය සැඟවී ඇත.ෙමොවුහු සිත උසස්කර සලකන බැවින්සිරුරට දුක්දීෙමන් සිත පාලනය කළහැකි යැයි සිතති.ෙම්දෘෂ්ටිෙය් පදනම කායික ෙව්දනාව මඟින්මානසික මට්ටම උසස්කළ හැකි යැයි එකල භාරතීය සමාජෙය් ඉතාම තදින් මුල්බැස ෙගන පැවතිආචීර්ණ කල්පික විශ්වාසයයි.විමුක්තිය සදාචාරයට ඇති එකම මඟ ෙම් බව එකල භාරත සමාජෙය්විසූ සෑම දාර්ශනිකෙයකුම විශ්වාස කළබව අත්තකිලමථානුෙයෝගයට දැක්වූ අන්ධභක්තිය මතමපැහැදිලිෙව්.මීට ෙහේතුව ආත්ම දෘෂ්ටියතුළම සිරවී සිටීමට මිස ඉන් බැහැරව කටයුතු කිරීමට එවකපැවති කිසිදු දාර්ශනික සම්පදායක් අසමත්වීමයි.207උච්ෙඡ්දවාදී සම්පදාය නිසා සංජානනය තුළෙගොඩ නැෙඟනුෙය් කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගයයි.ශාස්වතවාදීන් සිත ආත්ම යැයි ගැනීම ෙවනුවටඋච්ෙඡ්ද වාදීන් ආත්ම වශෙයන් සලකනුෙය් ෙභෞතික ශරීරයයි.එනම් දව ය ආත්ම යැයි සැලෙක්.ෙභෞතික ශරීරය සකස්වී ඇත්ෙත් පඨවි,ආෙපෝ,ෙත්ෙජෝ හා වාෙයෝ වන මූළදව සතෙරනි.ජීවිෙයකු ඇතිවීම ෙහෝ ජීව ස්වභාවයට ෙහේතුවනුෙය් ෙමකී පදාර්ථමය ෙභෞතික දව ය පමණක්බව පිලිගැනීම ෙමහි දක්නට ලැෙබ්.ෙමොවුන් සිත ෙලස සලකනුෙය් ෙභෞතික පදාර්ථ වලින්නිර්මිත සිරුර ඇසුරුකරඇති එක්තරා සංෙව්දන ස්වභාවයකි.ෙම් සංෙව්දන ස්වභාවය ෙභෞතිකපදාර්ථවලින් ෙවන්ව පිහිටි සිතක් බව ඔවුහු ෙනොපිළිගනිති.ෙම් පදාර්ථ දව මය සිරුර අත්හැරසිතකට පැවැත්මක් නැතිබවටද ඔවුහු විශ්වාස කරති.ඔවුන්ෙග් සංජානන හැකියාව ඉන්දීයපත ක්ෂය පමණක් පාදක කරෙගන සකස්ව ඇත.ඉන්දිය පත ක්ෂෙයන් අත්දැකිය ෙනොහැකි පාරෙභෞතික ආධ ාත්මක ෙද් පිළිබඳ ඔවුහු කිසිදු සැලකිල්ලක් ෙනොදක්වති.පරෙලොව,සසර,විමුක්තියආදිය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීෙමන් වැළෙකති.208 සිත ආත්ම යැයි සැලකුවද දව ය ආත්ම යැයි සැලකුවද ඒ දෘෂ්ටි ෙදකතුළම ආත්මදෘෂ්ටියගැබ්ව ඇත.ෙමය එක්වරම වටහාගැනීම අසීරුය.එක් කාලකදී භාරතීය දාර්ශනික සම්පදාෙය් මූලිකසාරධර්ම පද්ධතියට පාදකවූෙය් ශාස්වතවාදයයි.අත්කිලමථානුෙයෝගී පිළිෙවත අනුව කියාකර එහි 45
  • 46. පරම නිෂ්ටාව අත්පත් කරගැනීමට පිළිපන් විවිධ සමය සම්පදායන් එකල විය.ෙමකී කමය පිළිපැදෙලෞකික ධ ානලැබූ අය පවා එකල විසීය.කලකදී ෙම් සම්පදායට විකල්පව උච්ෙඡ්දවාදී සම්පදායඉදිරිපත් විය.උච්ෙඡ්දවාදී සම්පදාය රූප ස්කන්ධෙය් ඇති දව ය පදාර්ථ ආත්මදෘෂ්ටිෙයන් සැලකීමනිසා දව මූලික කරගත් ආකල්ප රැසකට පමණක් ඔවුන්ෙග් චින්තනය සීමාවිය.සිෙත් පැවැත්මටබලපාන කරුණු ෙනොසලකා හැරීම නිසා මානසික කියාකාරීත්වය අදාළ සංජානන සියල්ල සාවදඅයුරින් ගහණය කිරීමට ෙපළඹිනි.ෙමය කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගී පිළිෙවෙත් ඇරඹුමයි.වින්දනීයවූසියළු මානසික ධර්මතාවල ඇලීම කාමසුඛල්ලිකානුෙයෝගයයි.හුෙදක් ඉන්දීය සංජානනය පාදකකරෙගන තර්කානුසාරීව නිගමනවලට එළඹීම පමණක් ෙමොවුන්ෙග් සමය ආකල්පයයි.සිත ආත්මවශෙයන් &