Historia i rola organizacji stra żniczych Szkoła Inicjatyw Strażniczych 2008

Watchdog z ang. – pies stra żniczy, monitorujący. Organizacje watchdogowe pełnią funkcje spo łecznego nadzoru nad instytucjami publicznymi i ośrodkami władzy. W środowisku watchdogowym mieszkają różne gatunki tego zwierza – citizen watchdog groups, civil watchdog organizations, monitoring groups, watchdog agencies – którzy monitorują różne strony rzeczywistości w poszukiwaniu nieprawidłowości; Watchdog / strażnik/ może działać na różnych poziomach – lokalnym, regionalnym oraz globalnym; Działalność kontrolna zawsze odnosi się do zasad prawa albo standardów – co to za zwierze ?

Watchdog z ang. – pies stra żniczy, monitorujący. Organizacje watchdogowe pełnią funkcje spo łecznego nadzoru nad instytucjami publicznymi i ośrodkami władzy.

W środowisku watchdogowym mieszkają różne gatunki tego zwierza – citizen watchdog groups, civil watchdog organizations, monitoring groups, watchdog agencies – którzy monitorują różne strony rzeczywistości w poszukiwaniu nieprawidłowości;

Watchdog / strażnik/ może działać na różnych poziomach – lokalnym, regionalnym oraz globalnym;

Działalność kontrolna zawsze odnosi się do zasad prawa albo standardów

Po czym poznać watchdoga? Przygląda się funkcjonowaniu instytucji publicznych, czy nie zapominają o interesie publicznym – pełni rolę społecznej kontroli Dobrze zna się na narzędziach monitoringu i śmiało je wykorzystuje – szuka informacji ze wszystkich źródeł Rozpowszechnia informacj e na temat niewłaściwego funkcjonowania lokalnych lub centralnych instytucji życia publiczneg o (ewentualnie propaguje dobre praktyki) P odejm uje działania na rzecz eliminacji niewłaściwych praktyk lub zmiany polityki danej instytucji, lub poprawy prawa

Przygląda się funkcjonowaniu instytucji publicznych, czy nie zapominają o interesie publicznym – pełni rolę społecznej kontroli

Dobrze zna się na narzędziach monitoringu i śmiało je wykorzystuje – szuka informacji ze wszystkich źródeł

Rozpowszechnia informacj e na temat niewłaściwego funkcjonowania lokalnych lub centralnych instytucji życia publiczneg o (ewentualnie propaguje dobre praktyki)

P odejm uje działania na rzecz eliminacji niewłaściwych praktyk lub zmiany polityki danej instytucji, lub poprawy prawa

Czym się wyróżnia watchdog? Charakteryzuje się naturalną ciekawością oraz czujnością na nieprawidłowości Jest obiektywny – stawia prawdę ponad własne interesy Jest rzetelny – dba o wysoką jakość realizowanych działań Jest idealistą i wierzy w silę demokracji kontrolowanej Jest apolityczny i bezstronny – unika konfliktu interesów Jest uczciwy i dba o jawność swoich działań i ich efektów

Charakteryzuje się naturalną ciekawością oraz czujnością na nieprawidłowości

Jest obiektywny – stawia prawdę ponad własne interesy

Jest rzetelny – dba o wysoką jakość realizowanych działań

Jest idealistą i wierzy w silę demokracji kontrolowanej

Jest apolityczny i bezstronny – unika konfliktu interesów

Jest uczciwy i dba o jawność swoich działań i ich efektów

Zarys historyczny I 1790 – Democratic–Republican Societies pojawiły się jako lokalne grupy polityczne w Stanach Zjednoczonych. Dręczyło ich pytanie – „Kto powinien rządzić, a kto powinien uczestniczyć w rządzeniu nową Republiką?” Demokracja vs. Arystokratyzm Upowszechniali informację polityczną, wierzyli że ignorancja to pierwszy wróg demokracji Mobilizowali lokalne elity, przedstawicieli mediów do badań dokumentów publicznych Oceniali działalność wybranych urzędników, robili monitoringi oraz krytykowali działania rządu Krytykowali sposób pracy Kongresu – jego ciemne i tajemnicze procedury uchwałodawcze Uważali, ze obywatele muszą działać razem - zmobilizowani obywatele zwyciężą arystokrację 179 6 rok - Prezydent Waszyngton rozwiązał wszystkie 35 stowarzyszeń, uznając je za wrogów nowego rządu i narodu

1790 – Democratic–Republican Societies pojawiły się jako lokalne grupy polityczne w Stanach Zjednoczonych.

Dręczyło ich pytanie – „Kto powinien rządzić, a kto powinien uczestniczyć w rządzeniu nową Republiką?” Demokracja vs. Arystokratyzm

Upowszechniali informację polityczną, wierzyli że ignorancja to pierwszy wróg demokracji

Mobilizowali lokalne elity, przedstawicieli mediów do badań dokumentów publicznych

Oceniali działalność wybranych urzędników, robili monitoringi oraz krytykowali działania rządu

Krytykowali sposób pracy Kongresu – jego ciemne i tajemnicze procedury uchwałodawcze

Uważali, ze obywatele muszą działać razem - zmobilizowani obywatele zwyciężą arystokrację

179 6 rok - Prezydent Waszyngton rozwiązał wszystkie 35 stowarzyszeń, uznając je za wrogów nowego rządu i narodu

Zarys historyczny II 1911-1912 – magazyn „Watch Dog” , London, Wielka Brytania Celem wydawców magazynu była obrona interesów klasy średniej (Mr.Middle Class). Watch Dog potępiał „oszustów, naciągaczy, tyranów, nygusów, kłamczuchów – którzy eksploatowali konsumentów”. Magazyn demonstruje, że świadomość konsumencka, która jest indywidualistyczna z natury, może iść w parze ze świadomością tego, że państwowe regulacje w przemyśle oraz władza monopoli kapitalistycznych mają zbyt duży wpływ na nasze życie.

Zarys historyczny III Lata ‘50, Stany Zjednoczone – organizacje typu Watchdog stały się tak powszechne, że naukowcy zaczęli je badać. Między innymi zauważono, jaką ważną rolę odgrywają na lokalnym poziomie. W artykule Citizen’s watchdog Organizations the links to local government , Andrew I Bawas/National Civic Review, 1959 czytamy, że takie organizacje pełnią funkcję medium pomiędzy obywatelami a samorządem. Skutkiem ich działalności jest bardziej skuteczna walka z korupcją. Pojawiły się tezy, że organizacje strażnicze są jednym z narzędzi zabezpieczenia przejrzystości lokalnych instytucji władzy oraz promowania uczestnictwa /partycypacji/ obywateli w życiu publicznym.

CZĘŚĆ DRUGA Współczesne organizacje strażnicze

Zróżnicowane pola walki współczesnych watchdogów

Dostęp do Informacji The Center for National Security Studies (Centrum Badań Tajemnicy Państwowej) – 1974, USA Cel - zapewnienie dostępu do informacji oraz walka z tajnymi dokumentami. Kontrolują pracę tajnych służb FBI i CIA w celu zapobiegania naruszeniu wolności obywatelskich. StateWatch – europejska organizacja, analizująca dostęp do informacji w Unii Europejskiej, ma największą przeanalizowaną bazę dokumentów unijnych. Monitorują dostęp do ważnych dokumentów oraz ich dostępność dla przeciętnych obywateli. Stwarzają przestrzeń dla komunikacji instytucji społeczeństwa obywatelskiego, inicjują debaty na tematy ważne dla całej Unii.

Prawa Czlowieka Amnesty International (1961) - pokojowe akcje obywatelskie – od organizowania masowych akcji pisania listów do rządów krajów łamiących te prawa, poprzez p ubliczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, po realną pomoc finansową i prawną poszkodowanym osobom. natychmiastowe i bezwarunkowe uwolnienie wszystkich więźniów sumie nia – osób więzionych z powodu przekonań, koloru skóry, płci, pochodzenia, języka czy religii, nie stosujących przemocy ani nie opowiadających się za jej użyciem, zapewnienie wszystkim więźniom politycznym uczciwych i szybkich /bezzwłocznych/ procesów sądowych, zaprzestanie stosowania kary śmierci, zaprzestanie stosowania tort ur i innych form okrutnego traktowania więźniów, położenie kresu "zaginięciom" i pozasądowym egzekucjom.

Amnesty International (1961) - pokojowe akcje obywatelskie – od organizowania masowych akcji pisania listów do rządów krajów łamiących te prawa, poprzez p ubliczne rozgłaszanie informacji o takich naruszeniach, po realną pomoc finansową i prawną poszkodowanym osobom.

natychmiastowe i bezwarunkowe uwolnienie wszystkich więźniów sumie nia – osób więzionych z powodu przekonań, koloru skóry, płci, pochodzenia, języka czy religii, nie stosujących przemocy ani nie opowiadających się za jej użyciem,

zapewnienie wszystkim więźniom politycznym uczciwych i szybkich /bezzwłocznych/ procesów sądowych,

zaprzestanie stosowania kary śmierci,

zaprzestanie stosowania tort ur i innych form okrutnego traktowania więźniów,

położenie kresu "zaginięciom" i pozasądowym egzekucjom.

Freedom House (1941) jest "wyraźnym głosem na rzecz demokracji i wolności na całym świecie". W latach 40. XX wieku Freedom House popierał plan Marshalla i u tworzenie NATO. W latach 50. i 60. był orędownikiem ruchu praw obywatelskich w USA. W latach 80. wspierał ruch Solidarność w Polsce i opozycję demokratyczną na Filipinach. C oroczny raport Freedom in the World o stanie demokracji i wolności we wszystkich państwach świata i wybranych terytoriach zależnych i spornych Raport jest efektem monitorowania zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzysz ania się ).

Freedom House (1941) jest "wyraźnym głosem na rzecz demokracji i wolności na całym świecie". W latach 40. XX wieku Freedom House popierał plan Marshalla i u tworzenie NATO. W latach 50. i 60. był orędownikiem ruchu praw obywatelskich w USA. W latach 80. wspierał ruch Solidarność w Polsce i opozycję demokratyczną na Filipinach.

C oroczny raport Freedom in the World o stanie demokracji i wolności we wszystkich państwach świata i wybranych terytoriach zależnych i spornych

Raport jest efektem monitorowania zmian w zakresie respektowania i ochrony przez władze państwowe praw politycznych (swoboda działalności konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolności obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, językowych, praw kobiet i rodziny, wolności osobistych, wolności prasy, przekonań i stowarzysz ania się ).

Wolność na świecie w 2005 wg raportu Freedom House

Interes Publiczny Public Interest Watch – monitorują zastosowanie Ustawy o finansowaniu organizacji dobroczynnych w Stanach. Organizacja jest uznana za dobroczynną jeżeli prowadzi przynajmniej działalność edukacyjną. PIW oskarża wiele organizacji strażniczych, które twierdzą, że zajmują się edukacją obywatelską, aby otrzymać pomoc finansową. Tymczasem w rzeczywistości zajmują się zmianą prawa.

Ekologia Greenpeace przeciwstawia się niszczeniu środowiska naturalnego od 1971 roku, kiedy to grupa aktywistów protestowała przeciwko testom nuklearnym przeprowadzanym przez rząd Stanów Zjednoczonych u wybrzeży Alaski. Organizacja koncentruje swoje działania na najbardziej istotnych, globalnych zagrożeniach dla bioróżnorodności i środowiska : ochronę lasów i lasów deszczowych, ochronę oceanów i mórz, ochronę przed substancjami toksycznymi, globalne ocieplenie i zmiany klimatyczne, energię oraz organizmy modyfikowane genetycznie. Aby zachować swoją niezależność Greenpeace nie przyjmuje dotacji od rządów, partii politycznych i korporacji. Działania Greenpeace finansowane są dzięki wsparciu indywidualnych darczyńców.

Greenpeace przeciwstawia się niszczeniu środowiska naturalnego od 1971 roku, kiedy to grupa aktywistów protestowała przeciwko testom nuklearnym przeprowadzanym przez rząd Stanów Zjednoczonych u wybrzeży Alaski.

Organizacja koncentruje swoje działania na najbardziej istotnych, globalnych zagrożeniach dla bioróżnorodności i środowiska :

ochronę lasów i lasów deszczowych,

ochronę oceanów i mórz,

ochronę przed substancjami toksycznymi,

globalne ocieplenie i zmiany klimatyczne,

energię oraz organizmy modyfikowane genetycznie.

Aby zachować swoją niezależność Greenpeace nie przyjmuje dotacji od rządów, partii politycznych i korporacji. Działania Greenpeace finansowane są dzięki wsparciu indywidualnych darczyńców.

Ekologia Organizacja jest grupą konsumencką. Skupia swoją działalność na rozliczalności korporacji oraz rządu w sprawach dotyczących żywności i wody. Walczą przeciwko napromieniowaniu żywności Promują zrównoważone rolnictwo oraz małe przedsiębiorstwa rolne Chronią standardy oceny jakości wody

Organizacja jest grupą konsumencką.

Skupia swoją działalność na rozliczalności korporacji oraz rządu w sprawach dotyczących żywności i wody.

Walczą przeciwko napromieniowaniu żywności

Promują zrównoważone rolnictwo oraz małe przedsiębiorstwa rolne

Chronią standardy oceny jakości wody

Władza Common Cause powstała w 1970 r. wyłaniając się ruchu przeciwko wojnie we Wietnamie. Organizacja działa w następujących obszarach: Monitoring finansowania kampanii wyborczych Otwarte i demokratyczne media Promowanie etycznych działań na wszystkich poziomach rządu Kontrola nad jakością maszyn do głosowania Jednym z największych projektów organizacji jest „Otwórz Rząd” – www.openthegovernment.org „ Kiedy urzędnicy podejmują decyzje, głosują albo debatują o ważnych sprawach, muszą to robić otwarcie przed publicznością. Obywatele muszą mieć możliwość uczestniczenia w życiu politycznym. A informacja rządowa musi być dostępna dla wszystkich obywateli” .

Common Cause powstała w 1970 r. wyłaniając się ruchu przeciwko wojnie we Wietnamie.

Organizacja działa w następujących obszarach:

Monitoring finansowania kampanii wyborczych

Otwarte i demokratyczne media

Promowanie etycznych działań na wszystkich poziomach rządu

Kontrola nad jakością maszyn do głosowania

Jednym z największych projektów organizacji jest „Otwórz Rząd” – www.openthegovernment.org

„ Kiedy urzędnicy podejmują decyzje, głosują albo debatują o ważnych sprawach, muszą to robić otwarcie przed publicznością. Obywatele muszą mieć możliwość uczestniczenia w życiu politycznym. A informacja rządowa musi być dostępna dla wszystkich obywateli” .

Organizacje typu watchdog w Polsce Fundacja Batorego wspiera upowszechni a nie mechanizmów obywatelskiego nadzoru nad funkcjonowaniem instytucji publicznych i instytucji zaufania publicznego . Celem tych działań jest podn e s ienie jakości standardów , zwłaszcza przejrzystości Priorytety we wspieraniu: dostęp do informacji publicznej; wykorzystanie funduszy publicznych; przejrzystość i etyka działania osób publicznych; procedury instytucji publicznych w kontaktach z obywatelami / nadużycia władzy wobec obywateli / .

Fundacja Batorego wspiera upowszechni a nie mechanizmów obywatelskiego nadzoru nad funkcjonowaniem instytucji publicznych i instytucji zaufania publicznego . Celem tych działań jest podn e s ienie jakości standardów , zwłaszcza przejrzystości

Priorytety we wspieraniu:

dostęp do informacji publicznej;

wykorzystanie funduszy publicznych;

przejrzystość i etyka działania osób publicznych;

procedury instytucji publicznych w kontaktach z obywatelami / nadużycia władzy wobec obywateli / .

Helsińska Fundacja Praw Człowieka została założona w 1989 roku. Jej powstanie poprzedziła siedmioletnia działalność Komitetu Helsińskiego w Polsce, który pracował w podziemiu od 1982 roku. Po zmianie ustroju politycznego w Polsce w roku 1989 członkowie Komitetu postanowili ujawnić się i stworzyć niezależny instytut zajmujący się edukacją i badaniami w zakresie praw człowieka. Główne obszary działalności Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka to: Edukacja krajowa w zakresie praw człowieka Działalność międzynarodowa Działalność w interesie publicznym

Helsińska Fundacja Praw Człowieka została założona w 1989 roku. Jej powstanie poprzedziła siedmioletnia działalność Komitetu Helsińskiego w Polsce, który pracował w podziemiu od 1982 roku.

Po zmianie ustroju politycznego w Polsce w roku 1989 członkowie Komitetu postanowili ujawnić się i stworzyć niezależny instytut zajmujący się edukacją i badaniami w zakresie praw człowieka.

Główne obszary działalności Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka to:

Edukacja krajowa w zakresie praw człowieka

Działalność międzynarodowa

Działalność w interesie publicznym

Działalność w interesie publicznym: Monitoring tworzenia prawa Działania prawne w interesie publicznym Obywatelski monitoring kandydatów na sędziów Prawa człowieka na rzecz redukcji szkód Szkoła prawa (law clinic) Program Obserwator Sądu/CourtWatch Litygacja Monitoring instytucji publicznych Bezpłatna pomoc prawna dla cudzoziemców Prawa dziecka Prawa mniejszości Zapobieganie torturom, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu Dostęp do pomocy prawnej

Monitoring tworzenia prawa

Działania prawne w interesie publicznym

Obywatelski monitoring kandydatów na sędziów

Prawa człowieka na rzecz redukcji szkód

Szkoła prawa (law clinic)

Program Obserwator Sądu/CourtWatch

Litygacja

Monitoring instytucji publicznych

Bezpłatna pomoc prawna dla cudzoziemców

Prawa dziecka

Prawa mniejszości

Zapobieganie torturom, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu

Dostęp do pomocy prawnej

W rozwoju społeczeństwa obywatelskiego wielką rolę odgrywają organizacje pozarządowe (NGOs). W demokracji niezwykle istotna jest rola zwłaszcza tych organizacji pozarządowych, które patrzą władzy na ręce, monitorują poczynania władzy lokalnej i tej na najwyższych szczeblach państwa. Tego typu organizacje określane są angielskim terminem „watchdog" ( pies stróżujący ). „ Gra słów „watchdog" i „watch docs" ( oglądaj filmy dokumentalne ) skłoniła nas do uzupełnienia nazwy naszego festiwalu. ”

W rozwoju społeczeństwa obywatelskiego wielką rolę odgrywają organizacje pozarządowe (NGOs). W demokracji niezwykle istotna jest rola zwłaszcza tych organizacji pozarządowych, które patrzą władzy na ręce, monitorują poczynania władzy lokalnej i tej na najwyższych szczeblach państwa. Tego typu organizacje określane są angielskim terminem „watchdog" ( pies stróżujący ).

„ Gra słów „watchdog" i „watch docs" ( oglądaj filmy dokumentalne ) skłoniła nas do uzupełnienia nazwy naszego festiwalu. ”

Fundacja Rodzić po ludzku Akcja "Rodzić po ludzku" to powtarzana co kilka lat kampania społeczna na rzecz poprawy warunków rodzenia w Polsce. Została przeprowadzona w 1994, 1995 , 2000, 2004. W 2004 r. fundacja realizowała monitoring przestrzegania praw pacjenta w oddziałach położniczych . Dzięki monitoringowi opracowano szczegółowy raport na temat uwarunkowań prawnych praw pacjent ek oraz najczęstszych naruszeń. Celem działań rzeczniczych i podejmowanych interwencji jest: - wprowadzenie ogólnopolskich standardów opieki okołoporodowej, które gwarantowałyby poród `w` intymnych warunkach, w obecno ś ci bliskiej osoby, bez konieczności ponoszenia dodatkowych opłat - przeciwdziałanie dyskryminacji kobiet w ciąży i mam małych dzieci na rynku pracy i przez inne instytucje (np. ZUS) - przeciwdziałanie naruszeniom praw pacjent ek

Fundacja Rodzić po ludzku

Akcja "Rodzić po ludzku" to powtarzana co kilka lat kampania społeczna na rzecz poprawy warunków rodzenia w Polsce. Została przeprowadzona w 1994, 1995 , 2000, 2004.

W 2004 r. fundacja realizowała monitoring przestrzegania praw pacjenta w oddziałach położniczych . Dzięki monitoringowi opracowano szczegółowy raport na temat uwarunkowań prawnych praw pacjent ek oraz najczęstszych naruszeń.

Celem działań rzeczniczych i podejmowanych interwencji jest:

- wprowadzenie ogólnopolskich standardów opieki okołoporodowej, które gwarantowałyby poród `w` intymnych warunkach, w obecno ś ci bliskiej osoby, bez konieczności ponoszenia dodatkowych opłat

- przeciwdziałanie dyskryminacji kobiet w ciąży i mam małych dzieci na rynku pracy i przez inne instytucje (np. ZUS)

- przeciwdziałanie naruszeniom praw pacjent ek

Polska Zielona Sieć jest ogólnopolskim związkiem stowarzyszeń i fundacji prowadzących działalność na rzecz : zrównoważonego rozwoju i budowania społeczeństwa obywatelskiego. C elem jest : wspierani e i promowanie udziału społecznego w podejmowaniu decyzji ważnych dla środowiska wzmacnianie kontroli społecznej poprzez wdrażanie dostępu do informacji publicznych Działania: Program monitoringu międzynarodowych instytucji finansowych Fundusze dla zrównoważonego rozwoju – kampania informacyjna dot. funduszy strukturalnych dla organizacji pozarządowych Publiczny nadzór nad działalnością funduszy ochrony środowiska w Polsce Partnerstwo na rzecz zrównoważonego rozwoju w Europie Ś rodkowej Program ds. funduszy Unii Europejskiej

Polska Zielona Sieć jest ogólnopolskim związkiem stowarzyszeń i fundacji prowadzących działalność na rzecz : zrównoważonego rozwoju i budowania społeczeństwa obywatelskiego.

C elem jest :

wspierani e i promowanie udziału społecznego w podejmowaniu decyzji ważnych dla środowiska

wzmacnianie kontroli społecznej poprzez wdrażanie dostępu do informacji publicznych

Działania:

Program monitoringu międzynarodowych instytucji finansowych

Fundusze dla zrównoważonego rozwoju – kampania informacyjna dot. funduszy strukturalnych dla organizacji pozarządowych

Publiczny nadzór nad działalnością funduszy ochrony środowiska w Polsce

Partnerstwo na rzecz zrównoważonego rozwoju w Europie Ś rodkowej Program ds. funduszy Unii Europejskiej

TI - międzynarodowa, niezależna organizacja badająca, ujawniająca zwalczająca praktyki k orupcyjne, przede wszystkim w życiu publicznym . TI co roku publikuje Wskaźnik Percepcji Korupcji ( Corruption Perceptions Index, CPI ). CPI ukazuje percepcję korupcji w danym kraju przez ludzi biznesu i analityków z całego świata, w tym ekspertów zamieszkałych w ocenianym kraju. Każdy kraj oceniany jest w skali od 10 (największa przejrzystość ) do 0 (największa korupcja) . Ranking układany jest według ilości uzyskanych punktów, od największej do najmniejszej. Przeciwdziałania korupcji

TI - międzynarodowa, niezależna organizacja badająca, ujawniająca zwalczająca praktyki k orupcyjne, przede wszystkim w życiu publicznym .

TI co roku publikuje Wskaźnik Percepcji Korupcji ( Corruption Perceptions Index, CPI ). CPI ukazuje percepcję korupcji w danym kraju przez ludzi biznesu i analityków z całego świata, w tym ekspertów zamieszkałych w ocenianym kraju. Każdy kraj oceniany jest w skali od 10 (największa przejrzystość ) do 0 (największa korupcja) . Ranking układany jest według ilości uzyskanych punktów, od największej do najmniejszej.

Wskaźnik Percepcji Korupcji , Transparency International, 2005

Z raportu „Mapa korupcji w Polsce”, Transparency International Polska, 2000-2001