Knowledge Management with Web 3.0

  • 3,196 views
Uploaded on

 

More in: Technology , Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
  • Fioricet is often prescribed for tension headaches caused by contractions of the muscles in the neck and shoulder area. Buy now from http://www.fioricetsupply.com and make a deal for you.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
No Downloads

Views

Total Views
3,196
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1

Actions

Shares
Downloads
86
Comments
1
Likes
3

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Zarządzanie wiedzą w dobie Internetu Trzeciej Generacji (Web 3.0) Sebastian Ryszard Kruk sebastian.kruk@knowledgehives.com Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 2. Program prezentacji • Wprowadzenie do Web 3.0 – Czym jest Semantic Web – Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza – “Jabłka i pomarańcze” • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – Do czego potrzebna jest nam “semantyka” – Jak opublikować informację – Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL – OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? • Semantyczne serwisy społecznościowe – Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego potrzebujemy? – Społeczeństwo a semantyka - to już nie problem “jajka i kury” – Ciągle jeszcze w fazie beta, ale już całkiem użyteczne: Twine i węzełki.pl Copyright @ KnowledgeHives.com 2
  • 3. W czym mamy problem ? • W jaki sposób integrować i wyszukiwać informację z różnych źródeł? • W jaki sposób łączyć i współdzielić wiedzę różnych ludzi ? 3 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 4. Wprowadzenie do Web 3.0 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 5. Wprowadzanie do Web 3.0 • Czym jest Semantic Web • Czym jest Web 2.0 • Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza • “Jabłka i pomarańcze” 5 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 6. Sieć Semantyczna - Wprowadzenie • Obecna Sieć a Sieć Semantyczna ? – Rozszerzenie obecnej Sieci, w którym informacja ma dobrze zdefiniowane znaczenie i umożliwia komputerom i ludziom lepszą współpracę. [Tim Berners-Lee] – Obecna Sieć została zaprojektowana dla ludzi; bardzo mało informacji jest użyteczne dla maszyn • Czy Sieć miała być czymś więcej? – Obiekty z dobrze zdefiniowanymi atrybutami, w przeciwieństwie do nieokreślonych powiązań pomiędzy zasobami Internetowymi – sieć powiązań pomiędzy nazwanymi obiektami umożliwiającymi ujednolicenie zadań zarządzania informacją • Co rozumiemy przez “Semantyka” ? – semantyka czegoś jest równoznaczna ze znaczeniem – Sieć Semantyczna umożliwia taki opis rzeczy aby komputery rozumiały ich znaczenie 6 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 7. Jak wygląda(ła) Web 1.0 ? 7 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 8. A jak miała wyglądać? IBM GroupTalk Computer conferencing Hyper for example uucp Card News ENQUIRE VAX/ Hierarchical NOTES systems for example for example unifies A Proposal CERNDOC quot;Meshquot; Linked describes information includes describes includes C.E.R.N. describes This division quot;Hypertextquot; document group group refers includes to describes wrote section Hypermedia etc Tim Berners-Lee Comms ACM by Sir Tim Berners-Lee 8 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 9. Sieć Semantyczna - Wprowadzenie • Wyzwania które stoją przed Siecią Semantyczną – Sieć Semantyczna nie będzie działać sama z siebie – Na przykład: mało prawdopodobne, że będziesz mógł sprzedać swój samochód publikując semantyczny dokument w Internecie – Potrzeba całego ekosystemu aplikacji: agentów i/lub usług semantycznych, konsumentów i rozwiązań przetwarzających semantyczne dane, bardziej zaawansowanych aplikacji wspierających współpracę 9 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 10. Sieć Semantyczna - Wprowadzenie Jesteś tutaj • Gdzie teraz jesteśmy w stosie (“layer cake”) Sieci Semantycznej? 10 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 11. Opisywanie rzeczy w Sieci Semantycznej • RDF (Resource Description Framework) • format danych do opisywania informacji i zasobów, • podstawowy model danych dla Sieci Semantycznej • Używając RDF możemy opisać podstawowe związki pomiędzy zasobami: • A jest częścią B • Y is członkiem Z – oraz ich właściwości (rozmiar, waga, wiek, cena) w formacie zrozumiałym przez maszyny, gdzie każdy zasób jest jednoznacznie identyfikowany • Model oparty na grafie umożliwia bezpośrednie przetwarzanie informacji – Umieszczenie informacji w plikach RDF umożliwia agentom wyszukiwanie, odnajdywanie, pobieranie, zbieranie, analizę i przetwarzanie informacji opublikowanej w Internecie 11 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 12. Przykładowy RDF • Zdanie: – “Sebastian Kruk jest twórcą (creator) zasobu (strony internetowej) http://www.knowledgehives.com” • Struktura: – Zasób (subject) http://www.knowledgehives.com – Właściwość (predicate) http://purl.org/dc/elements/1.1/creator – Wartość (object) “Sebastian Kruk” • Graf skierowany (digraf): dc:creator Sebastian R. Kruk http://www.knowledgehives.com 12 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 13. Rozszerzony przykład • Dodatkowe właściwości “twórcy”, wskazane przez pośredni zasób: – elipsy to zasoby – prostokąty to literały http://www.knowledgehives.com/ dc:Creator Person://fi/654645635 Email Name mailto:sebastian.kruk@ Sebastian Kruk knolwedgehives.com 13 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 14. W jaki sposób RDF może pomóc? • identyfikacja obiektów • ustalenie powiązań • wyrażanie nowych powiązań: wystarczy dodać nowe zdanie RDF • integracja informacji z różnych źródeł: połącz wszystkie grafy RDF • RDF pozwala wyrażać wiele punktów widzenia 14 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 15. Ontologie i Schematy • Czym jest Ontologia? – „An ontology is a specification of a conceptualization.“ Tom Gruber, 1993 • Ontologie są społeczną umową – Uzgodniona, określona semantyka – Zrozumiała dla ludzi i systemów spoza danej społeczności – (Często) wynik współpracy danej społeczności • Języki reprezentacji ontologii: – RDF and RDF Schema – OWL – Inne: DAML+OIL, EER, UML, Topic Maps, MOF, XML Schemas 15 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 16. RDF Schema • Definiuje mały słownik pojęć dla RDF: – Class, subClassOf, type – Property, subPropertyOf – domain, range • Ten (meta-)słownik może być użyty w celu definiowania innych słowników dla danej dziedziny wiedzy Person subClassOf subClassOf range domain Student Researcher hasSuperVisor type type hasSuperVisor Frank Jeen 16 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 17. OWL - The Web Ontology Language • Język ontologii dla Sieci • dostarcza słownik do definiowania klas, ich właściwości, oraz związków pomiędzy klasami » Owl took Christopher Robin’s notice from Rabbit and looked at it nervously. He could spell his own name WOL, and he could spell Tuesday so that you knew it wasn’t Wednesday, and he could read quite comfortably when you weren’t looking over his shoulder and saying quot;Well?quot; all the time... • Zwierzę s s Mięsożerca Roślinożerca owl:disjointWith s s Wszystkożerca 17 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 18. Inicjatywa MarcOnt • Motywacja – dostarczyć zestaw narzędzi do tworzenia ontologii przez społeczności ekspertów dziedzinowych • Cele inicjatywy MarcOnt: – stworzyć system w którym ontologia może być tworzona i doskonalona dzięki wykorzystaniu mechanizmów społecznych – dostarczyć narzędzi dzięki którym eksperci dziedzinowi będą mogli dzielić się wiedzą – dostarczyć narzędzi umożliwiających mediacje pomiędzy tworzonymi ontologiami a innymi formatami danych 18 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 19. Portal i Ontologia MarcOnt • Ontologia MarcOnt: – Centralny produkt edycja Inicjatywy MarcOnt – Tłumaczenie i mediacja – Powstaje w efekcie ciągłego poprawiania w portalu komentarze – Kwintesencja wiedzy ocena i ekspertów dziedzinowych • MarcOnt Portal: – Sugestie – Komentarze i ocena – Wersjonowanie publikowanie – Wbudowany edytor ontologii • http://portal.marcont.org/ 19 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 20. Publikowanie semantyki • Wbudowanie semantyki z wykorzystaniem standardu HTML: Microformats, eRDF, RDF/A • Połączenie z zewnętrznym plikiem RDF (tag <LINK>) <link rel=quot;mediaquot; type=quot;application/rdf+xmlquot; title=quot;Ontologyquot; href=quot;http://source.url/data/resourcequot;/> • Negocjacja treści (content negotiation) source: http://www4.wiwiss.fu-berlin.de/bizer/pub/LinkedDataTutorial/ 20 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 21. Linking Open Data • Dlaczego warto publikować RDF? – faza startowa Sieci Semantycznej – wykorzystanie innych opublikowanych semantyk: • mash-upy: DBPedia Mobile, Revyu • indeksy semantyczne: Sindice • Czym są otwarte dane (open data)? – Publikacje organizacji rządowych – Dane bibliograficzne – Wikipedia – Wyniki badań naukowych – Bazy danych użytkowników Sieci • Jak włączyć się w ten nurt? – RDFize – Publikuj w Internecie – Łącz informacje z różnych źródeł source: http://richard.cyganiak.de/2008/04/linking-open-data-swnyc.pdf 21 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 22. Linking Open Data source: http://richard.cyganiak.de/2007/10/lod/ 22 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 23. Zastosowania Sieci Semantycznej • Sieć Semantyczna nie jest i nie może być jedynie zestawem rekomendacji (np. W3C) • Sieć Semantyczna staje się rzeczywistością dzięki aplikacjom, które ją wykorzystują i wspierają • Technologie wspierające: – RDF Storages: Sesame, Jena, YARS – Reasoners: KAON, Racer – Editors: Protege, SWOOP, MarcOnt Portal • Aplikacje dla użytkowników końcowych: – Semantyczne wiki: Makna, SemperWiki – Semantyczne blogi: SIOC – Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – Semantyczne Sieci Społeczne 23 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 24. Wprowadzanie do Web 3.0 • Czym jest Semantic Web • Czym jest Web 2.0 • Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza • “Jabłka i pomarańcze” 24 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 25. Czym jest Web 2.0 • Sieć gdzie “zwykli” użytkownicy spotykają się, współpracują i wymieniają się informacją używając nowych rozwiązań (tagowanie treści, społeczne zakładki, AJAX, itp.) • Nazwa Web 2.0 została spopularyzowana przez Tima O’Reilly: http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/ 2005/09/30/what-is-web-20.html • Do popularnych przykładów należą: LinkedIn, Grono, nasza- klasa, del.icio.us, digg, Flickr, Google Maps, Skype, Technorati, Wikipedia… 25 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 26. Web 2.0 • Niektóre z zastosowań Web 2.0: – Sieć jako platforma do współpracy i interakcji społecznej – Powtórne używalne treści społeczne – Kanały subskrypcji do informacji, wiadomości, przepływu informacji, usług – Publikowanie z wykorzystanie systemów społecznych • Systemy społeczne do komunikacji i współpracy: – IM, IRC, Fora, Blogi, Wiki, Serwisy Społeczne, Społeczne Zakładki, MMOGs… 26 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 27. Fenomen Blogów No tak, możemy przeczytać twój blog ... lub, możesz nam po prostu opowiedzieć o twoim dniu w szkole Cincinnati Enquirer, Październik 2004 27 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 28. Kanały Powiadomień • Kanały powiadomień (syndication) są używane do regularnego powiadamiania o nowo opublikowanych treściach • Treści są dostarczane z wielu blogów i stron z wiadomościami w postaci uzgodnionego formatu, który może być użyty przez inne strony i aplikacje: – Na przykład, treści z PAP są publikowane tak, że ich nagłówki mogą być prezentowane na innych stronach WWW • W odróżnieniu od masowego spamowania przez e- mail, zainteresowani mogą zapisać się do kanałów, które ich interesują • Format kanału powiadomień może mieć wiele zastosowań, m.in., łączenie różnych usług ze sobą, składanie (mashup) danych, itp. 28 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 29. Czym jest RSS? • Najbardziej popularny format kanałów powiadomień • Może oznaczać: – “Really Simple Syndication” – “Rich Site Summary” – “RDF Site Summary • Ma 8 rożnych wersji source: http://web2.wsj2.com 29 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 30. RSS 1.0 • RSS 1.0 jest ontologią RDF, więc może być łączony z innymi ontologiami • Klasa “channel”: – Właściwość “title” – Właściwość “link” – Właściwość “description” – Właściwość “items” (rdf:Seq) –… • Klasa “item”: – Właściwość “title” – Właściwość “link” – Właściwość “description” –… 30 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 31. Co to Atom? • Inny system kanałów powiadomień • Bazuje na XML (nie w RDF), ale trwają prace nad AtomOWL • Nacisk położony na API nie format danych • Specyfikacja: – Konstrukcje: treść, ludzie, daty and połączenia – Elementy: kanały i elementy – http://www.atomenabled.org/developers/syndication/atom- format-spec.php – http://www.atomowl.org/ 31 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 32. Wiki • Dokumentacja rozwijana przez społeczność – narzędzie umożliwiające użytkownikom proste tworzenie i edytowanie treści stron WWW korzystając z przeglądarki internetowej. Wiki wspiera prosty syntaks formatowania treści i tworzenia połączeń pomiędzy dokumentami • Słowo wiki pochodzi od Hawajskiego szybko • W skrócie: – Połączone strony – Społeczne edytowanie – Prosty syntaks – np. Wikipedia.org 32 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 33. Wprowadzanie informacji • Każdy może edytować istniejący artykuł • Jeżeli artykuł nie istnieje można go łatwo stworzyć • Jeżeli ktoś popsuje treść artykułu - możemy zawsze wrócić do poprzedniej wersji w historii edycji 33 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 34. Społeczności Internetowe • Ludzie tworzą internetowe społeczności aby komunikować się ze sobą – 1-do-1: email, komunikatory – 1-do-wiele: strony internetowe, blogi – wiele-do-wiele: fora, wiki Web 1.0 i wcześniej: Web 2.0: BBS Strony z wieloma forami Listy dyskusyjne Internetowe społeczności USENET Blogi Internetowe tablice ogłoszeń Wiki 34 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 35. Wprowadzanie do Web 3.0 • Czym jest Semantic Web • Czym jest Web 2.0 • Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza • “Jabłka i pomarańcze” 35 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 36. Web 2.0 - czego brakuje? • czy wystarczą tylko tagi? – ilość tagów rośnie prawie liniowo z czasem – za małe powtórne wykorzystanie tagów – brak ogólnej zgody co do znaczenia tagów (por. ontologie) – brak systemów organizacji wiedzy - słowników, tezaurusów • do ilu sieci społecznych należysz? – wiele kont, profili, (typów) znajomości – (podświadomy) dylemat: sieć społeczna - monopolista vs nasze prywatne życie w rekach jednej osoby • w ilu miejscach publikujesz? – wiele blogów, forum, wiki – wiele serwisów zakładkowych 36 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 37. Blogowanie strukturalne • Pakiety strukturalnych danych stają się częścią postów • Idea blogów polegała na ich prostocie • Teraz każdy blog wymaga jedynie pola na treść, i może tytuł i URL • Nie każdy jest zadowolony z tego najniższego wspólnego mianownika • http://www.structuredblogging.org/ 37 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 38. Blogowanie strukturalne - przykłady • Qlogger: http://www.qlogger.com/ • Lafayette Project: http://www.megnut.com/weblogs/002594.asp • JemBlog: http://ideagraph.net/jemblog/ 38 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 39. Problemy tradycyjnych Wiki • Dostęp do struktury – Inne książki JohnGrisham’a (nawigacja) – Wszyscy autorzy którzy żyją w Europie? (zapytanie) • Powtórne wykorzystanie informacji – Autorzy publikowani przez RandomHouse (widok) – A co jeśli nie mówię po Polsku? (tłumaczenie) JohnGrisham Jest autorem RaportPelikana. Żyje w Misisipi. Pisze książkę każdego roku. Jego wydawcą jest RandomHouse. 39 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 40. Rozwój serwisów społecznościowych • Internetowe serwisy społecznościowe: – Są wartościowym źródłem informacji – Mogą zawierać wartościowe meta-informacje – Pozostają w izolacji, np.: wiele stron rozważających podobne tematy • Następne kroki: – Połączyć serwisy społecznościowe ze sobą (OpenSocial?) – Zaoferować więcej wartości: • Pozwolić innym stronom wiedzieć więcej o strukturze danych • Bardziej wykorzystać tagowanie i semantykę 40 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 41. Obecne rozwiązania kanałów powiadomień • Pierwszy krok w celu połączenia serwisów społecznych – Lepsza widoczność dzięki agregacji i wyszukiwaniu • Zyski: – Doskonałe wsparcie przez narzędzia – Wielu użytkowników • Ograniczenia: – Mało informacji o strukturze opublikowanej na stronie – Kanały powiadomień mają jedynie 5 do 20 stron • Jak możemy dostarczyć informacji na temat całej strony ? 41 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 42. Wprowadzanie do Web 3.0 • Czym jest Semantic Web • Czym jest Web 2.0 • Dlaczego Web 2.0 nie wystarcza • “Jabłka i pomarańcze” 42 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 43. Social Semantic Information Spaces Połączania społeczne Współpraca i Social Semantic Information Spaces Komunikacja Semantic Desktop, Wikis, Blogs, OSN, Collaborative Working Environments Siec Semantyczna World Wide Web RDFS, OWL, SPARQL URIs, HTML, HTTP Syntaks Semantyka 43 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 44. Metaweb 44 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 45. Tradycyjne vs Semantyczne Blogowanie • Tradycyjne blogowanie: – Publikowanie dla ludzi (“eyeball Web”) – Treścią jest tekst, obrazki, filmy; czyli treść dla ludzi • Semantyczne blogowanie: – Rozszerzenie tradycyjnych blogów o semantykę – Struktura: co jest powiązane z czym? – Powiązane treści: o czym jest dany post (osoba, zdarzenie, itp) – Blogowanie skierowane do maszyn i do ludzi 45 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 46. Dlaczego Semantyczne Blogowanie? • Tradycyjne blogowanie: – Małe lub brak możliwości przetwarzania zapytań (poza tagami i słowami kluczowymi) – Małe lub brak powtórnego wykorzystania danych (poza kopiuj-wklej) – Małe lub brak powiązania pomiędzy postami (poza prostymi linkami i tracebacks) • Semantyczne blogowanie: – Lepiej wspiera przetwarzanie zapytań: • Bardziej dokładne • Pozwala na powiązanie różnych źródeł – Większe możliwości na powtórne wykorzystanie danych – Bogatsze powiązania pomiędzy postami 46 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 47. Dlaczego Semantyczne Blogowanie? • Użytkownicy często tworzą i zbierają dużo informacji w swoich komputerach • Dane te są ściśle powiązane z daną aplikacja lub zadaniem, i zamknięte w systemie • Semantyczne blogowanie umożliwia powiązanie tych informacji z informacjami w Sieci 47 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 48. Jak to się ma do strukturalnego blogowania? • Strukturalne blogowanie głównie bazuje na “Mikroformatach” (http://www.microformats.org/) – Jest więc zależne od specyficznego formatu, nie jest otwarte – Powiązane ściśle (inline) z treścia strony i kanału powiadomienia (feed) – Może być bezpośrednio pokazane dzięki CSS • Metadane mogą być dodane do blogu zarówno jako RDF oraz jako Mikroformaty 48 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 49. Tworzenie metadanych • Strukturalne metadane: – Relacje wewnątrz blogosfery: co jest powiązane z czym i w jaki sposób (odpowiedzi, rozwinięcia wątków, zakładki, tematy, itp)? – Sugerowana ontologia: SIOC (http://rdfs.org/sioc/) – Wtyczki do platform blogujących, e.g. WordPress, Drupal – Dostarczanie semantyki bezpośrednio z bazy danych blogu 49 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 50. Tworzenie metadanych • Treść związana z metadanymi: – O czym mówią posty (książki, spotkania)? – Otwarte standardy - wykorzystanie dowolnych ontologii (BibTeX, FOAF, iCal, ...) – Podejście internetowe - użytkownik wypełnia odpowiednie pola formularza HTML – Podejście “pulpitowe”- użytkownik wybiera istniejące dane na jego komputerze i przetwarza je do RDF podłączonego do postu 50 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 51. Semantyczne Wiki • Wiki które ma określony model wiedzy opisanej na stronach – umożliwia zidentyfikowanie dalszych informacji związanych z daną stroną i jej powiązaniami – Model wiedzy jest dostępny w postaci formalnego języka, umożliwiając przetwarzanie przez maszyny – Niektóre są używane do przechowywania osobistej wiedzy, inne jako rozwiązania zarządzania wiedzą dla całych społeczności • Co najmniej 22 prototypy – http://wiki.ontoworld.org/index.php/ Semantic_Wiki_State_Of_The_Art or www.cfcl.com/rdm/ MBD/mbd_sem_wiki.php – http://wiki.ontoworld.org/wiki/Swikig – http://www.semwiki.org/ 51 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 52. Droga do Semantycznych Wiki Formalne Wiki Języki Semantyczne Wiki “czuły punkt” Ontologii Edytory Ontologii Koszt XML Tagi Tekst UML Zysk 52 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 53. SIOC • Semantically-Interlinked Online Communities (SIOC) • Połączenie postów z różnych typów internetowych społeczności (blogi, fora, grupy dyskusyjne) • Interesujące możliwości: – Rozproszone powiązane konwersacje – Zdecentralizowane kanały komunikacji – Rozproszone mikro-blogowanie • http://www.sioc-project.org/ 53 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 54. SIOC 54 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 55. Jak generować SIOCa • Tworzenie modułów eksportujących SIOC dla popularnych systemów open source: – Systemy zarządzania treścią (Drupal) – Fora internetowe (phpBB) – Platformy do blogowania (WordPress, DotClear) • Zarażanie całej sieci: – W czasie następnego cyklu aktualizacji oprogramowania gigabajty danych semantycznych zostaną opublikowane 55 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 56. Folksonomie • wspólne, społeczne klasyfikowanie informacji za pomocą tagowania – folk+taxonomy – Termin wprowadzony przez Thomasa Vandera Wala • Peter Mika rozważa wnioskowanie na podstawie dużej ilości wielokrotnie używanych tagów – http://dx.doi.org/10.1016/j.websem.2006.11.002 • Tom Gruber analizuje różnice pomiędzy folksonomią a ontologią (jabłka i pomarańcze) – http://tomgruber.org/writing/ontology-of-folksonomy.htm 56 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 57. TagCommons • Różne systemy tagowania - różne rozumienie procesu i samych tagów • Potrzeba formalnego modelu do reprezentacji wspólnych konceptów • Tagging ( document, term, tagger, source, + or -) Tagger dc:creator Tagging hasTerm hasTagging Document Term 57 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 58. SCOT - Social Semantic Clouds of Tags • Ontologia do połączenia ludzi (FOAF), tagów (SKOS) i zasobów (SIOC) • http://www.scot-project.org/ 58 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 59. FOAF • FOAF = Friend-of-a-Friend • Definiuje właściwości opisujące osobę lub abstrakcyjnego “agenta” • Jeden plik może zawierać informacje o wielu osobach • Umożliwia opis sieci społecznej za pomocą powiązań foaf:knows • Może być łatwo rozszerzony żeby spełniać specyficzne wymagania, np. projekt FOAFRealm wykorzystuje FOAF do zarządzania profilami i kontroli dostępu … 59 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 60. Zarządzanie profilami • Profile zdefiniowane przy pomocy ontologii FOAF • Reguły kontroli dostępu bazujące na strukturze sieci społecznej – odległość pomiędzy właścicielem a użytkownikiem – poziom znajomości liczony jako produkt pośrednich poziomów znajomości w grafie pomiędzy dwoma użytkownikami • Wsparcie dla “single-sign-on” oraz OpenID • Rozproszone zarządzanie oparte o protokół P2P HyperCuP (tzw “D-FOAF”) • Obecnie zaimplementowany jako plugin do Tomcat’a, – dostępny prototyp dla PHP and .NET 60 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 61. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 62. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 62 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 63. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • integracja różnych typów informacji: – zasobów, profili użytkowników, zakładek, taksonomii; – wysokiej jakości semantyka = silnie powiązana informacja • interoperacyjność z innymi systemami, nie tylko bibliotekami: – na poziomie metadanych jak i protokołów – RDF jako wspólny mianownik pomiędzy bibliotekami i innymi systemami • bardziej wydajne, przyjazne dla użytkowników, i bardziej adaptowane wyszukiwanie i przeglądanie: – interfejsy użytkownika bazujące na semantyce – wykorzystanie formalnych i nieformalnych (społecznych) opisów bibliograficznych 63 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 64. Za czasów papierowych książek • Biblioteka: – Archiwum (przechowywanie) – Karty biblioteczne (metadane) – Bibliotekarz (interfejs) • Plusy: – Mamy bibliotekarza z którym można porozmawiać, wytłumaczyć czego szukamy • Minusy: – Trzeba się tam udać osobiście – Nie są za bardzo połączone - trzeba odwiedzić każdą z nich z osobna 64 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 65. Czasy bibliotek cyfrowych • Biblioteka cyfrowa – Baza danych i archiwum (przechowywanie) – Cyfrowy opis bibliograficzny (metadane) – Index pełnotekstowy (interfejs) • Plusy: – Treść dostępna online – Federacje bibliotek - mniej miejsc do odwiedzenia • Minusy: – Samotny użytkownik - znikąd nie otrzymuje pomocy – Federacje nie łączą wszystkich bibliotek 65 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 66. Semantyczne książki • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe (I) – Baza RDF (przechowywanie) – Semantyczne opisy bibliograficzne (powiązane metadane) – Wyszukiwanie i nawigacja na ontologii (interfejs) • Plusy: – Semantyczne wyszukiwanie może częściowo zastąpić bibliotekarza – Połączenie bibliotek i innych systemów staje się łatwiejsze • Minusy: – Semantyka jest tworzona z istniejących informacji dostarczanych przez bibliotekarzy - nadal niezrozumiała dla zwykłych użytkowników 66 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 67. Społeczne książki • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe (II) – Baza RDF (przechowywanie) – Opisy bibliograficzne rozszerzone o opisy społeczne (powiązane metadane) – Wspólne przeglądanie i wyszukiwanie (interfejs) • Plusy: – Użytkownicy pomagają klasyfikować zasoby – Użytkownicy lepiej rozumieją opisy dostarczone przez społeczność – Zawartość biblioteki jest rozszerzona o informacje publikowane na blogach i wiki • Minusy: – Należy przekonać bibliotekarzy do jakości społecznych opisów 67 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 68. Systemy Organizacji Wiedzy • narzędzia które prezentują zorganizowaną interpretację struktur • semantyczne narzędzia - znaczenie słów i innych symboli, jak również powiązań pomiędzy pojęciami • Organizują informację i promują zarządzanie wiedzą • Przykłady: – schematy klasyfikacji (Polska Klasyfikacja Tematyczna) – ściśle powiązane słowniki, np.: tezaurusy – ontologie • Format dla Sieci Semantycznej: SKOS [Simple Knowledge Organization Systems] 68 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 69. Systemy Organizacji Wiedzy • słowniki - lista wyrażeń • taksonomia - kolekcja wyrażeń ze słowników zorganizowanych w hierarchie • formalna ontologia – słownik wyrażony przy pomocy języka reprezentacji ontologii. Język ten ma gramatykę do wyrażania znaczenia czegoś w danej dziedzinie wiedzy • meta-model - ogólny model konstrukcji i reguł potrzebnych do budowania specyficznych modeli dla konkretnych dziedzin wiedzy. Poprawny meta-model jest ontologią, ale nie każda ontologia jest meta-modelem. 69 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 70. JOnto - API dla KOS • Ujednolicony API (Java, REST) dostępu do KOS • Pełna reprezentacja KOS w RDF – podstawowe relacje określone przez SKOS – słownik OWL/RDF – ontologia tagowania (TagOntology) • Wsparcie dla – taksonomii (UDC, DDC, LoC, ACM, DMoz, Polska Klasyfikacja Tematyczna) – tezaurus (WordNet, OpenThesaurus) – tagowanie • Łatwa rozszerzalność: – o nowe taksonomie zdefiniowane w RDF lub plikach tekstowych – tezaurusy w RDF • Indeksowanie pełnotekstowe dla szybszego filtrowania 70 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 71. Architektura SemDL 0-,quot;1*&231- !quot;#$%& 7&1quot;,+231- =#6(>+ '()*+,-./ 4%+-8*& 05$6-231 45+#& 0&#*-, 9:-;< @&.quot;B1$;< -?=#6(>+ 05$6-231- 0-,quot;1*&231- 45+#& (D&@quot;)1$;< (D&*-231$;< =D&*8$@1+8 0-:@+#& 05$6-231$;< A>:->(BC2- 71 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 72. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 72 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 73. Ontologie • DublinCore – jeden z pierwszych standardów – http://dublincore.org/ • CIDOC-CRM – referencyjny model stworzony dla muzeów i innych organizacji – http://cidoc.ics.forth.gr/ • Ontologia FRBR – Książka: Pozycja, Przejaw/Manifestacja, Wyrażenie/Ekspresja, and Praca – http://www.frbr.org/ • The Bibliographic Ontology – zamodelowana na podobieństwo SKOS – kompatybilna ze standardami bibliograficznymi • Ontologie Corrib – zestaw kilku ontologii pokrywających różne obszary semantycznych bibliotek cyfrowych 73 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 74. Co zyskujemy ? • elastyczne zarządzanie zasobami – agregacja zasobów bibliotecznych z wielokrotnie używanych komponentów i metadanych – integracja statycznych i dynamicznych zasobów – dynamiczne widoki na bazie danych • nowe paradygmaty wyszukiwania informacji – wyszukiwanie oparte o ontologie, fasetowa nawigacja – społeczne przeglądanie - wspólna nawigacja • ułatwiona wymiana danych – integracja metadanych pochodzących z różnych źródeł – wsparcie dla społecznych opisów – połączenie bibliotek z innymi systemami 74 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 75. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 75 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 76. Komunikacja • Protokoły: – Dienst, – Z39.50, – OAI-PMH • Rozwiązania P2P: – ALVIS, – OCKHAM, – HyperCuP • Propozycje standardów: – OAI-ORE 76 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 77. OAI-ORE • Cel: opisać i umożliwić wymianę agregacji zasobów Internetowych • Jak ? – bazuje na wynikach badań w Sieci Semantycznej i Architekturze Internetu – używanie otwartych standardów: RDF, Nazwane Grafy, ATOM, HTTP – każda agregacja i każdy zasób jest identyfikowany przez URI • Serializacja: – Atom – Graf RDF (RDF/XML, N-Triples, Turtle) – RDFa • Wyszukiwanie: – OAI-PMH – semantyczne indeksy, np.: Sindice 77 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 78. OAI-ORE - Model Danych • Mapa zasobu (Resource Map) • Agregacja (Aggregation) • Agregowane zasoby (Aggregated Resources) ARes relationshipA ResA 1 ore:aggregates RelM ore:describes Aggr ore:aggregates dcterms:creator ARes relationshipB ResB 2 UsrA 78 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 79. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 79 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 80. Przykłady SemDL • SIMILE – rozszerza możliwości DSpace dzięki poprawie wymienialności z innymi zasobami cyfrowymi, metadanymi i usługami • Greenstone – pakiet open source oprogramowania do budowania i dystrybucji kolekcji bibliotek cyfrowych • DELOS – EU Network of Excellence w zakresie bibliotek cyfrowych; pomaga przeprowadzać badania (dzielić się ich wynikami) w zakresie technologii następnej generacji dla bibliotek cyfrowych • BRICKS – celem projektu było dostarczenie organizacyjnych i technologicznych podstaw do budowy sieci bibliotek cyfrowych usprawniającej dzielenie się wiedzą i zasobami dziedzictwa kulturowego • JeromeDL – semantyczna biblioteka cyfrowa dostarczająca wielu rozwiązań semantycznych i społecznych • FEDORA – dostarcza elastyczny SOA do zarządzania i dostarczania cyfrowych obiektów 80 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 81. FEDORA 81 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 82. Fedora Platformy naukowe Kuracja, Łączenie i Publikowanie Danych Zintegrowana Wiedzy Repozytoria Społeczne “Web 2.0” blog and wiki 82 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 83. Krótka historia 2005 2012+ 2001 2007 Mellon Mellon Major Partnerzy Moore Foundation Foundation Założyciele Darczyńcy Foundation 83 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 84. Fedora - Technologie Sieci Informacji Cyfrowe Obiekty Pojęcia Zarządzanie Powiązania Dostęp Repozytorium Interfejsy Zapytań Wersjonowanie Przechowywanie Semantyka Prezerwacja Przedsiębiorstwa Sprawdzanie Integralności Przepływ danych Monitorowanie Przepływ wiadomości Powiadomienia Transakcje Migracja Replikacje 84 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 85. RDF w Fedorze (powiązania i inne właściwości) Persistent ID DC RELS‐EXT Ustalone Strumienie danych Audit Trail Policy Datastream 1 Datastream 2 Dowolne Strumienie danych Datastream n Strumień danych może być lokalny lub zewnętrzny 85 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 86. Dlaczego technologie semantyczne ? • RDF jest doskonałym modelem do wyrażania repozytorium jako powiązań pomiędzy obiektami – powiązania wewnętrzne – powiązania z zewnętrznymi zasobami – zapytania do grafu RDF • Indeksowanie oparte na ogólnym modelu danych – korzystanie z modelu grafu – unikanie ustalonych schematów danych • Rozszerzalne opisy obiektów – możliwość opisu z wykorzystaniem różnych ontologii – stopniowa ewolucja opisów • Zapytania i inferencing repozytorium obiektów – przechodnie powiązania pomiędzy obiektami – analiza zależności – detekcja i wydobywanie pod-grafów – śledzenie rozpowszechniania 86 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 87. Przykład 87 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 88. Zarządzanie Grafem RDF • Skalowalność – MPTStore – NSDL testował 334M trójek – Mulgara – cel 10 miliardów trójek do 2009 • Wydajność – Jena - problemy z zarządzaniem pamięcią – Sesame Native - wolny dla zaawansowanych zapytań – MPTStore • Bardzo szybkie dla zapytań SPO (ograniczone dla skomplikowanych) • Dodawanie i modyfikacja szybsze niż w Kowari – Mulgara • open source’owa wersja Kowari; zaawansowane zapytania, modele, inferencing 88 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 89. Podsumowanie • Ogólny model cyfrowych obiektów • Automatyczne wersjonowanie i ścieżki audyt • Usługi sieciowe (REST and SOAP) • Uwierzytelnianie • Autoryzacja – Elastyczny, precyzyjny system kontroli praw – Wsparcie dla Extensible Access Control Markup Language (XACML) • RDF – Każdy obiekt zawiera swoje własne opisy RDF – Repozytorium z kompletnym indeksem wszystkich opisów RDF • Samoczynna naprawa na podstawie informacji RDF przechowywanych w strumieniach danych zasobów 89 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 90. JeromeDL 90 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 91. JeromeDL • Wynik współpracy – Politechniki Gdańskiej – DERI (Digital Enterprise Research Institute), National University of Ireland, Galway • Rozpowszechniany na licencji Open Source typu BSD – komercyjne wsparcie: KnowledgeHives.com • Międzynarodowe wdrożenia – Irlandia, Polska – Brazylia, Meksyk, USA – Włochy, Grecja – Korea 91 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 92. JeromeDL • połączenie znaczenia opisów bibliograficznych i mediów społecznych • zaawansowane, spersonalizowane wyszukiwanie • platforma społecznościowa zintegrowana z komponentem profilowania użytkowników • rozszerzalny system kontroli dostępu bazujący na sieciach społecznych • społeczne nawigacja i filtrowanie (collaborative filtering and browsing) • dynamiczne kolekcje • integracja z usługami Web 2.0 92 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 93. Metadane i Usługi Społeczne Usługi Taksonomie Społeczne Powiązane Usługi Metadane Semantyczne Zasoby Usługi Biblioteczne Biblioteczne Zasoby i Metadane Usługi 93 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 94. Tworzenie Semantyki • Każdy zasób może być opisany przez: – opis struktury - rozdziały, części multimedialne, załączniki – podstawowe opisy bibliograficzne – systemy organizacji wiedzy - słowa kluczowe, kategorie – inne związki semantyczne – opisy społeczne 94 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 95. Przeglądanie • TagsTreeMaps – filtrowanie z wykorzystaniem hierarchicznych tagów – używanie treemap do wizualizacji – nawigacja zbliżeniowa (zoom) • MultiBeeBrowse – wspólne przeglądanie – umożliwia wykonywanie skomplikowanych zapytań – użytkownicy mogą przeglądać wyniki, kontekst i historię nawigacji • Exhibit (SIMILE, MIT) – fasetowa nawigacja Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 96. Wyszukiwanie • Dynamiczne kolekcje – zdefiniowane za pomocą filtrów zdań (trójek) oraz zapytań SPARQL – mogą być zorganizowane w strukturę drzewiastą – łatwo rozszerzalne o nowe pluginy • Rekomendacje bazujące na opisie zasobu – wielowymiarowa funkcja podobieństwa – użytkownik kontroluje funkcję podobieństwa – rozszerzalne o nowe specyfikacje modułów podobieństwa • Szablony Zapytań w Języku Naturalnym – umożliwiają wykonanie zaawansowanych zapytań w języku naturalnym – mogą być łatwo dostosowane do wymagań danej grupy użytkowników – łatwo rozszerzalne o nowe typy zapytań i wspierane języki 96 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 97. Rozszerzalny System Kontroli Dostępu • Zarządzanie profilami oparte na sieciach społecznych – opis profilu w ontologii FOAF – użytkownicy i autorzy są częścią tej samej sieci społecznej • Moduł kontroli dostępu – licencje określające warunki dostępu do zasobów i usług (REST) – licencja złożona z atomowych specyfikacji opartych o adresy IP i pozycję w sieci społecznej – łatwa rozszerzalność o nowe typy specyfikacji dostępu 97 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 98. Rozszerzalny System Kontroli Dostępu Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 99. Dostęp do Semantyki • Eksponowanie opisów semantycznych – różne typy RDF: N-Triples, XML/RDF, Turtle – JSON i SION – systemy powiadomień (RSS) • Odpytywanie bazy semantycznej – SPARQL – OAI-PMH – Open Search • Dostarczanie metadanych do innych usług – MarcOnt Mediation Services 99 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 100. Usługi Społeczne • Użytkownicy uczestniczą w procesie wymiany wiedzy – Blogi – komentarze do i dyskusje o dokumentach i zasobach – Tagowanie – społeczna klasyfikacja – Wiki – społecznie edytowanie opisów zasobów • Przechowywanie wiedzy – użytkownicy mogą się łatwo uczyć z doświadczenia innych – rekomendacje nowych, interesujących informacji na podstawie profilu użytkownika • Rozwiązania: – SSCF – SIOC 100 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 101. Biblioteka 2.0 • Użytkownicy biblioteki stają się producentami treści • JeromeDL przekształca każdy zasób w post na blogu – użytkownicy mogą go opisywać – użytkownicy mogą oceniać – społeczne metadane dostępne w formacie SIOC • Społeczne opisywanie mediów (wersja alfa) – tagowanie regionów zainteresowania (ROI) na zdjęciach – tagowanie odcinków czasowych w filmach i muzyce 101 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 102. Wsparcie dla opisów społecznych 102 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 103. Wsparcie dla opisów społecznych 102 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 104. Porównanie SemDL Usługi Usługi out-of-box Rekomendacje Semantyczne Społeczne 103 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 105. Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Czym są Semantyczne Biblioteki Cyfrowe • Do czego potrzebna jest nam “semantyka” • Jak opublikować informację • Przykłady Semantycznych Bibliotek Cyfrowych: FEDORA i JeromeDL • OK, ale czy to aby daje jakieś wymierne rezultaty? 104 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 106. Przedmiot ewaluacji 0-,quot;1*&231- !quot;#$%& 7&1quot;,+231- =#6(>+ '()*+,-./ 4%+-8*& 05$6-231 45+#& 0&#*-, 9:-;< @&.quot;B1$;< -?=#6(>+ 05$6-231- 0-,quot;1*&231- 45+#& (D&@quot;)1$;< (D&*-231$;< =D&*8$@1+8 0-:@+#& 05$6-231$;< A>:->(BC2- 105 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 107. Pytania do Ewaluacji • Pytanie 1: Czy semantyczne i społeczne usługi zwiększają jakość odpowiedzi udzielonych przez użytkowników? • Pytanie 2: Czy semantyczne i społeczne usługi poprawiają trafność referencji podawanych przez użytkowników? • Pytanie 3: Czy semantyczne i społeczne usługi zwiększają satysfakcje z korzystania z biblioteki? • Pytanie 4: Które usługi (semantyczne, społeczne, rekomendacje) zostały uznane za najbardziej pomocne? • Pytanie 5: Czy semantyczne i społeczne usługi poprawiają zapamiętywanie informacji? 106 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 108. Ewaluacja • Dwie biblioteki cyfrowe w podstawowych konfiguracjach – DSpace - klasyczna biblioteka cyfrowa – JeromeDL - semantyczna biblioteka cyfrowa • Baza danych: – szum: 529 artykułów z http://library.deri.ie/ i http:// books.deri.ie/ – baza referencyjna: 35 artykułów o psychologii internetu • System ewaluacji: – 18 Grudzień 2007 do 7 Luty 2008 – ogłoszenia na polskich i międzynarodowych sieciach społecznych • Uczestnicy: – 59 rozpoczęło, 26 zakończyło 107 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 109. Scenariusz Ewaluacji • Kwestionariusz przed ewaluacją • Zadania “na rozgrzewkę”: poznaj swoją bibliotekę • Podstawowe zadania - pytania i odpowiedzi: – 3 rundy, max 45 minut na każdą – zestaw 7 pytań z psychologii internetu – max 300 słów odpowiedzi – nie limitowana liczba możliwych referencji – wymuszanie 6 godzinnych przerw pomiędzy zadaniami • Zadanie pamięciowe: po miesiącu od głównej ewaluacji • Kwestionariusz po każdym etapie - mierzenie satysfakcji 108 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 110. Scenariusz Ewaluacji 109 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 111. Q1: Jakość odpowiedzi 110 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 112. Q2: Poprawność referencji Przywołanie Precyzja 111 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 113. Q2: Poprawność referencji Przywołanie Precyzja 112 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 114. Q3: Ogólne zadowolenie 113 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 115. Q3: Ogólne zadowolenie (wyszukiwanie) 114 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 116. Q4: Najbardziej użyteczne usługi NLQ 6.42 TTM 3.62 Exhibit 9.72 MBB 2.68 col. browsing 10.28 bookmarks/SSCF 17.76 blog 13.44 ranking 12.47 bookmarks rec. 15.83 resource rec. 19.32 115 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 117. Q5: Zapamiętywanie • Jakość odpowiedzi: JeromeDL - 2.78, DSpace - 2.44 • Poprawność referencji: JeromeDL - 6, DSpace - 1 • Satysfakcja: 116 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 118. Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki? JeromeDL DSpace 117 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 119. Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki? JeromeDL DSpace 117 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 120. Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki? 84.62% JeromeDL DSpace 117 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 121. Czy chciałbyś dalej korzystać z tej biblioteki? 84.62% 46.15% JeromeDL DSpace 117 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 122. JeromeDL - demo 118 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 123. Semantyczne serwisy społecznościowe Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 124. Semantyczne serwisy społecznościowe • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego potrzebujemy? • Społeczeństwo a semantyka - “jajo i kura” ? • Ciągle jeszcze w fazie beta, ale już całkiem użyteczne: Freebase, Twine, węzełki.pl 120 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 125. Wyszukiwanie, tak ale ... • Szukanie: “Kruk” • Google: – 3,030,000 stron – brak informacji o ptaku na pierwszej stronie – moja strona w DERI - 5 pozycja (3 po włączeniu profilu) • Yahoo! – 5,370,000 stron – link do wieloznaczeniowej strony w Wikipedii - 6 pozycja – brak informacji o ptaku na pierwszej stronie – brak linku do mnie na pierwszej stronie • I co dalej? ... podaj dodatkowe słowo, np.: “ptak” 121 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 126. Czego brakuje ? • podpowiedzi możliwych znaczeń – jest tylko podpowiedź prawdopodobnych rozszerzeń zapytania, ale • możliwości szybkiego odfiltrowania stron do max 50 (?) rezultatów • pewności, że ... – ważny wynik nie jest gdzieś daleko na liście wyników, albo że nie ma go w ogóle – ktoś nie miesza mi reklamy z wynikami, tzn. mogę jasno powiedzieć co jest reklamą a co nie 122 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 127. Tagowanie - tak ... • Wykorzystanie społeczeństwa do opisywania rzeczywistości • Kilkanaście tagów to lepiej niż indeks pełnotekstowy • Możemy mieszać tagi z opisami semantycznymi 123 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 128. Tagowanie - tak, ale ... • Znaczenie tagów jest znane tylko nam lub naszym “znajomym”, ale nie jest globalne • Ilość tagów rośnie w czasie - a popularne narzędzia wizualizacji i zarządzania nie są na to gotowe • Tagi mają znaczenie tylko w danym serwisie – jak szukać własnych tagów na przekroju różnych serwisów? Tag-o-matic, int.ere.st – czy jest Google dla tagów? Technorati 124 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 129. Semantyczne serwisy społecznościowe • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego potrzebujemy? • Społeczeństwo a semantyka - “jajo i kura” ? • Ciągle jeszcze w fazie beta, ale już całkiem użyteczne: Freebase, Twine, węzełki.pl 125 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 130. Semantyka jest trudna ? • “Tagi są użyteczne, ... bo są proste” i co dalej ? • Jak ułatwić semantyczny opis? – semantyczne tagowanie: Flickr machine tags – wykorzystanie słowników: taksonomie, tezaurusy – zachęcanie do bardziej złożonych opisów: Aparicio • Nie twórz semantyki - znajdź ją – Google tylko wykorzystuje linki pomiędzy stronami – Czas na wykorzystanie istniejącej informacji: dokumenty, bazy danych, interakcja 126 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 131. Mamy semantykę, i ? • Obecne metody wyszukiwania raczej się nie nadają: – po słowach kluczowych - stały by się za skomplikowane – chmury tagów (Tag Clouds) - jak wyrazić powiązania? – fasetowa nawigacja - wymaga operacji na nieustalonym schemacie • Rozwiązanie: wykorzystaj znajomych do pomocy: – społeczne filtrowanie (Collaborative Filtering) – społeczne przeglądanie (Collaborative Browsing) 127 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 132. Social Semantic Collaborative Filtering • Dlaczego? – Ostateczne rozwiązanie pozyskiwania wiedzy: nieformalna komunikacja (“word of mouth”) • Jak? – Każdy klasyfikuje (filtruje) informacje w katalogach z zakładkami: prywatne taksonomie – Katalogi opisywane są pojęciami ze zdefiniowanych słowników – Znajomi dzielą się katalogami tworząc społeczne taksonomie – System rekomenduje katalogi od dalszych znajomych (poza horyzontem sieci społecznej) • Wynik? – Wiedza przepływa od eksperta dziedzinowego przez sieć społeczna do danego użytkownika – System gromadzi informację kontekstową o danym użytkowniku, np.: w celu poprawy wyników wyszukiwania 128 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 133. Social Semantic Collaborative Filtering Tag 3 • Katalogi opisane Słowo A semantycznie Słowo B Zasób R1 – Taksonomie – Słowa kluczowe Tag 2 Katalog Temat A Zasób R2 • Tagowane zasoby Zasób R3 Tag 1 • Rekomendacje na podstawie Tag 2 profilu użytkownika Prolog Engine (skrypt w Prologu) Zasób R3 Zasób R2 129 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 134. Social Semantic Collaborative Filtering foaf:knows sscf:include sscf:bookmark Data Mining Wnioskowanie Wprowadzenie dla Opornych w OWL-DL do RDF 130 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 135. MultiBeeBrowse - Przeglądanie Grafu • Wyszukiwanie nie powinno kończyć się jedynie długą listą wyników • Wyniki nie są listą zasób ale grafem • A co jeśli zgubimy się w hiperprzestrzeni ? („Lost in hyperspace”) • Potrzeba niezależnego API serwisów do przeglądania, wyszukiwania, i filtrowania • Dzielenie się doświadczeniem w przeglądaniu - wspólna nawigacja 131 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 136. Społeczna nawigacja • Dziś ludzie dzielą się zdjęciami, muzyką, linkami, itp. - dlaczego nie zapytaniami? • Wspólna nawigacja umożliwia dzielenie się doświadczeniem w konstruowaniu skomplikowanych zapytań i interakcji – bazuje na komponencie do Social Semantic Collaborative Filtering – użytkownicy mogą tagować swoje zapytania – nasi znajomi mogą nam pomóc w poprawieniu zapytań którymi się z nimi dzielimy 132 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 137. Kontekst Przeglądania • Problemy z typową nawigacją – Odnajdywanie informacji – Wielokrotne poprawianie zapytania (interakcja przód-tył) – Przegląd obecnego kontekstu interakcji z systemem – Odnajdywanie poprzednich zapytań • 4 widoki: – Prosty widok – Widok historii ostatnich operacji – Graf ostatniej sesji przeglądania – Pełna historia interakcji z systemem 133 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 138. Semantyczne serwisy społecznościowe • Dlaczego Google i tagowanie to nie wszystko czego potrzebujemy? • Społeczeństwo a semantyka - “jajo i kura” ? • Ciągle jeszcze w fazie beta, ale już całkiem użyteczne: Freebase, Twine, węzełki.pl 134 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 139. Semantyczny serwis społecznościowy • Słowniki i semantyczny opis oprócz tagowania • Znajomi dzielą się wiedzą a nie tylko tagują wspólne repozytorium • Rekomendacje oparte o znaczenie a nie przypuszczenie • Koniec silosów - wymiana informacji poza systemami 135 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 140. Freebase • Semantyczna Wikipedia – ale nie proste rozszerzenie – już nie wiki - jako prosty tekst • Zaawansowany opis semantyczny - wymaga zaawansowanego interfejsu użytkownika • Przyszłość pokaże czy jesteśmy w stanie przezwyciężyć naszą drugą naturę: lenistwo 136 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 141. Twine • Połączenie blogu z zakładkami • Twines = Kanały Tematyczne = Fora • Micro-społeczności związane z danym kanałem • Próba typowania tagów i wyciągania RDF o zasobie • Powiadomienia na pocztę e-mail • W przyszłości - rekomendacje 137 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 142. węzełki.pl • Rozszerzenie digi.me-light: współdzielenie zakładek ze znajomymi (SSCF) • Dodatkowe komponenty: – zbieranie semantyki o dodanej stronie – automatyczna klasyfikacja zakładek – rekomendacje – synchronizacja z innymi serwisami społecznymi 138 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 143. Podsumowanie Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 144. Już są .... • Lepsze metody zarządzania wiedzą • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – użytkownicy mają głos – “społeczny bibliotekarz” • Semantyczne serwisy społecznościowe – większa ekspresywność – więcej możliwości 140 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 145. Dlaczego tak późno ? • Budowanie technologii semantycznych zajęło nam sporo czasu – za dużo było “logiki” za mało budowania – sztuczna inteligencja nie była pomocna • W między czasie - pojawiła się Web 2.0 – nowe perspektywy rozwiązań – nie semantyka - ale “społeczna semantyka” (social semantics) 141 Copyright @ KnowledgeHives.com
  • 146. I co dalej ? • Czas zacząć z nich korzystać ! • Semantyczne Biblioteki Cyfrowe – JeromeDL - http://www.jeromedl.org/ – FEDORA - http://www.fedora.info/ • Semantyczne Serwisy Społecznościowe: – Freebase - http://www.freebase.com/ – Twine - http://www.twine.com/ – digi.me - http://digi.me/ i http://www.węzełki.pl/ Sebastian Kruk sebastian.kruk@knowledgehives.com http://www.knowledgehives.com/ 142 Copyright @ KnowledgeHives.com