Your SlideShare is downloading. ×
Integraal Risicomanagement voor pensioenfondsbestuurders
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Integraal Risicomanagement voor pensioenfondsbestuurders

365
views

Published on

De afgelopen jaren laten zien dat ons mooie pensioensysteem ook een kwetsbare kant heeft en dat de besturing hiervan een behoorlijk zware taak is. De kerndoelstelling van pensioenfondsen is het zorgen …

De afgelopen jaren laten zien dat ons mooie pensioensysteem ook een kwetsbare kant heeft en dat de besturing hiervan een behoorlijk zware taak is. De kerndoelstelling van pensioenfondsen is het zorgen voor een goed pensioen voor de deelnemers en pensioengerechtigden. Om dat ook voor de langere termijn te bereiken moeten pensioenfondsbesturen in staat zijn om met steeds meer factoren rekening te houden, waarvan een groot aantal niet of nauwelijks beïnvloedbaar is.

Published in: Business

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
365
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
6
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Integraal Risicomanagementvoor pensioenfondsbestuurdersDe afgelopen jaren laten zien dat ons mooie pensioensysteem ook een kwetsbare kant heeft en dat de besturing hiervaneen behoorlijk zware taak is. De kerndoelstelling van pensioenfondsen is het zorgen voor een goed pensioen voor dedeelnemers en pensioengerechtigden. Om dat ook voor de langere termijn te bereiken moeten pensioenfondsbesturen instaat zijn om met steeds meer factoren rekening te houden, waarvan een groot aantal niet of nauwelijks beïnvloedbaar is. DO O R FR ANS VAN LIEM, STIJN KROON EN EN KRISTA D EN U IJL Voor u ligt geen technisch verhaal over integraal daarbij is te bepalen hoe alle verschillende risi- risicomanagement, maar een poging de essentie en co’s op elkaar inwerken. achterliggende gedachte van dit complexe onder- Nadruk op Cultuur en gedrag. De onderlinge in- werp te vatten, zonder het daarmee te willen baga- teractie tussen mensen binnen de organisatie telliseren. staat centraal: welke impact heeft deze op de uiteindelijke besluitvorming? En hoe weldoor- Deze toenemende complexiteit maakt pensioen- dacht en gedragen is deze? fondsen en hun besturen steeds kwetsbaarder. Al- Organiseren van countervailing power. Een dwin- leen eenzijdig naar de cijfers kijken en op basis gende beweging naar het opzoeken van een open daarvan beslissingen nemen en uitvoeren is geen en kritische discussie in plaats van de natuurlijkeFrans Liem, optie meer. Integraal risicomanagement voor pen- neiging naar harmonie.Partner IG&H sioenfondsbestuurders is dan ook niet langer de kwantitatieve risico’s tot twee cijfers achter de Hiermee is een fundamentele verschuiving van het komma kunnen berekenen. Het gaat om aantoon- risicogebaseerde toezicht naar focus op de kwalita- baar in control zijn, via hoogwaardige besluitvor- tieve en integrale aspecten van risicobeheersing ming waarbinnen alle risico’s in zijn geheel worden zichtbaar. bezien. De wijze waarop pensioenfondsbesturen integraal risicomanagement aanvliegen bepaalt DNB beoordelingskader daarmee of het een lastige checklist is die voor de DNB beoordelingskader “Integraal Risicomanage- toezichthouder moet worden ingevuld, of dat er ment voor pensioenfondsen” richt zich op de kwalita- meerwaarde gecreëerd kan worden door intrinsiek tieve onderdelen van FOCUS!. in control te kunnen komen. Voor deze fundamen- Recentelijk is het begrip integraal risicomanage- tele keuze staan pensioenfondsbestuurders. ment in zwang geraakt en daarmee samenhangendStijn Kroonen, het Beoordelingskader voor Integraal Risicoma-Managing consultant IG&H Nieuwe toezichtsaanpak DNB nagement dat DNB in 2011 voor pensioenfondsen Deze aanpak speelt hier op in: verbreding naar heeft opgesteld. Het beoordelingskader omvat een bedrijfsmodel, strategie, cultuur en gedragsaspec- drietal hoofdonderwerpen die in samenhang beoor- ten. Ook de DNB heeft van de afgelopen jaren delen hoe integraal risicomanagement is ingebed in geleerd en heeft haar risicogebaseerde toezichts- het pensioenfonds: risicocultuur en governance; ri- aanpak vernieuwd met de introductie van FO- sicostrategie en –beleid; en risicomanagementpro- CUS!. De financiële crisis heeft namelijk laten cessen. Deze hoofdonderwerpen zijn door de DNB zien dat de traditionele risicosystemen hebben op hoofdlijnen verder verdiept. gefaald. De impact van FOCUS! voor pensioenfondsen is in In 2012 is vervolgens FOCUS! als nieuwe toe- een paar hoofdthema’s samen te vatten: zichtsaanpak voor pensioenfondsen geïntroduceerd. Holistische benadering. In plaats van elk risico als Een belangrijke vraag bij de introductie van FO-Krista den Uijl, individuele gebeurtenis te zien wordt juist het CUS! was dan ook wat FOCUS! en integraal risico-Senior consultant IG&H geheel in samenhang bezien de norm. Belangrijk management met elkaar gemeen hebben. Na ampel28 PensioenAdvies - februari 2013
  • 2. beraad met onder andere de DNB is onze gezamenlijke conclusie wijze tegen elkaar afgewogen? Dit maakt het direct van belang omdat het Beoordelingskader Integraal Risicomanagement met de kwaliteit van het besluitvormingsproces regelmatig te evaluerenname inzoomt op de kwalitatieve aspecten van FOCUS! en deze en te bepalen waar verbetering mogelijk is. (zie figuur 2)meetbaar en transparant probeert te maken.In het beoordelingskader wordt immers niet naar de technische Integraal Risicomanagement gaat in essentie om verbetereninhoudelijke kant van het risicomanagement zelf gekeken, maar kwaliteit van besluitvorming binnen pensioenfondsbestuurmet name naar de mate waarin een pensioenfonds risicomanage-ment integraal heeft ingebed in de manier van besturen en werken. DNB Beoordelingskader Integraal Risicomanagement(zie figuur 1) Risicostrategie Risicomanagement Risicocultuur/ en-beleid processen GovernanceIntegraal Risicomanagement voor pensioenfondsenIn de kern gaat het om het verhogen van de kwaliteit van besluit- IG&Hvorming. Waar bestuursbureaus en uitvoerders veel van de dage- Besluitvorminglijkse praktijk van integraal risicomanagement voor hun rekeningnemen, is voor pensioenfondsbesturen het centrale thema de kwa- Ondersteuningliteit van het eigen besluitvormingsproces. Oordeelsvorming en hetnemen van weloverwogen besluiten is de kernverantwoordelijk- Uitvoeringheid van het bestuur die nooit kan worden uitbesteed. Wordt er in © IG&H Consulting & Interim,het pensioenfondsbestuur effectief met risico’s rekening gehouden Utrecht 2012 Integraal Risicomanagement (IRM) in de praktijk 1bij het nemen van besluiten en maken van keuzes, om het uitein-delijke doel te bereiken? En worden deze op een verantwoorde figuur 1: Voorbeelduitwerking van DNB beoordelingskader IRM februari 2013 - PensioenAdvies 29
  • 3. Voorbeeld DNB Beoordelingskader Integraal Risicomanagement Proces: Doordenk consequenties. Ontwikkel altijd scenario’s op hoe een Onderwerpen beslissing kan uitpakken. Hoofdvragen en subvragen Formuleer alternatieven. Er zijn altijd meerdere alternatieven mo- 1. Riscocultuur/Governance gelijk. Door deze te verkennen wordt het maken van echte keuzes 1.1 Neemt het bestuur verantwoordelijkheid voor en is het bestuur mogelijk. Durf hierbij ook de extreme opties te benoemen. gecommitteerd aan risicomanagement? IG&H 1.1.1 Wat is e ‘tone at the top’ met betrekkiing tot risicomange- ment? [Uitleg: De risicocultuur is de som van alle Gedrag: ondividuele en bedrijfswaarden, houdingen en gedragspa- tronen die bepalen of en hoe het pensioenfonds is Openheid. Meningen en belangen moeten vrij en open naar vo- gecommitteerd aan integraal risicomangement en het eigen ren gebracht kunnen worden, hoe gevoelig ze ook zijn. beleid dat hiertoe is opgesteld. “Tone at the top” is hierbij Afwijkende mening altijd inbrengen. Dit vraagt veel van de cul- een bepalende factor. Het bestuur moet in woord en daad het belang van risicomangement uitdragen. Vervolgens tuur en het leiderschap binnen een bestuur. Dit voorkomt dat moet dit moet dit op alle niveaus geïntegreerd worden in er in een groepsdiscussie te snel tunnelvisie ontstaat, waarin de (dagelijkse) werkzaamheden. risico’s of andere mogelijkheden niet meer gezien worden.Bron: Website DNB, 2013© IG&H Consulting & Interim, Raamwerk voor kwaliteitsverbetering besluitvormingUtrecht 2012 Integraal Risicomanagement (IRM) in de praktijk 2 Het DNB beoordelingskader voor Integraal Risicomanagement past in feite alle bovengenoemde principes toe: zowel inhoud,figuur 2: Vertaling van IRM beoordelingskader naar besluitvorming proces als de ge- Ons pensioensysteem dragskant wordenKwalitatief hoogwaardige besluitvorming beslaat geadresseerd. Hier-meerdere dimensies heeft ook een kwetsbare mee biedt dit ka-Effectieve besluitvorming is een proces dat zowel de inhoud, de kant en besturing hiervan der dan ook eenprocesmatige kant en het gedrag in zich vertegenwoordigt. Hier- raamwerk om debij zijn een aantal principes van belang: is een behoorlijk zware kwaliteit van het taak kernproces van eenInhoud: pensioenfondsbe- Focus op de essenties. Gezien de beperkte tijd kan in bestuurs- stuur, namelijk risicobeheersing en de hieraan gerelateerde be- vergaderingen niet overal over gesproken worden. Dat toch sluitvorming, te kunnen verbeteren. proberen kost niet alleen tijd, maar vertroebelt ook de werke- lijke problematiek. Gekoppeld aan de vragenlijst bevat het kader ook zogenaamde Formuleer een beleidskader of risicostrategie. Een beleidskader volwassenheidsniveaus. De beantwoording van de toetsvragen geeft simpele en duidelijke handvatten om beslissingen en keu- resulteren in een score waar het pensioenfonds staat volgens de zes in de praktijk te toetsen aan de doelstellingen van het fonds. normen van de DNB. Volwassenheidsniveau 3 (op een schaal van 1-4) vormt hierbij de lat. (zie figuur 3)Beoordelingskader Integraal Risicomanagement biedt raamwerkvoor kwaliteitsverbetering Nulmeting Vragenlijst Op basis van het DNB kader heeft IG&H een aanpak voor veran- DNB Beoordelingskader Integraal Risicomanagement deringsproces naar gewenst volwassenheidsniveau ontwikkeld die Risicostrategie Risicomanagement Risicocultuur/ begint met een nulmeting. Daartoe zijn alle vragen en subvragen en-beleid processen Governance van het DNB beoordelingskader uitgewerkt en doorvertaald naar Volwassenheidsniveaus de toetscriteria per volwassenheidsniveau. Deze verdieping is Niveau 1 Niveau 2 - Niveau 3 - Niveau 4 - IG&H vervolgens getoetst bij de DNB, en enkele grote pensioenfondsen. œ ZWAK ONVOLDOENDE VOLDOENDE œ STERK + Geïmplemen- + teerd en De nulmeting laat zien waar het pensioenfonds staat in een totaal- + Gestructureerd periodiek overzicht van de scores op alle hoofdonderdelen. Dit is gebaseerd Niet reprodu- en geformali- geëvalueerd: ceerbaar en op een feitelijke onderbouwing per hoofd- en subonderdeel op basis Niet bestaand seerd zelflerend en - of ad hoc informeel sturend van de concrete bevindingen die geconstateerd zijn. Door per onder- deel ontwikkelpunten te formuleren ontstaat een routekaart naarBron: DNB, IRM 2011 het volgende niveau van volwassenheid. De toepassing van het kader© IG&H Consulting & Interim,Utrecht 2012 Integraal Risicomanagement (IRM) in de praktijk 3 en het volwassenheidsniveau geeft op deze manier een mooi hand- vat voor het pensioenfondsbestuur als beginpunt van de ontwikke-figuur 3: Beoordelingskader Integraal Risicomanagement biedt raamwerk voor ling naar een hoger niveau van besluitvorming en risicobeheersing.kwaliteitsverbetering (zie figuur 4)30 PensioenAdvies - februari 2013
  • 4. Aanpak voor veranderingsproces naar gewenst orbeeld volwassenheidsniveau begint met nulmeting Praktijkvo Toetscriteria zijn uitgewerkt per onderwerp… …vertaald naar volwassenheidsniveau… Onderdeel: Beoordelingskader IRM DNB Afdekking renterisico Niveau 2 - Niveau 3 - I. Risicocultuur/ II. Risicostrategie en III. Risicomanagement Niveau 1 ZWAK Niveau 4 - STERK ONVOLDOENDE VOLDOENDE Governance - beleid processen Uit alles blijkt 2 4 3 dat bestuur een Commitment bestuur Samenhang tussen Risico identificatie ad Bestuur doet volwaardig duidelijke niet aantoonbaar strategie, doelstel- hoc en niet duurzaam gesprekspartner vastgelegd, wel lingen en profiel geborgd. Geen poging het is voor haar Adviseur wordt beleid rond informeel wordt proactief periodieke toetsing adviseurs en geconstateerd beheerst gevolgd zonder renteafdekking voelt zich ook diepgaande te doorgronden verant- Overall Geen expliciet discussie in beleid en volgt woordelijk voor Score bestuur adviseur de gemaakte kritisch 3 keuzes IG&H …met onderbouwing per onderdeel… …en bijbehorende ontwikkelpunten Commitment bestuur niet Vindt weloverwogen besluitvorming plaats? Commitment 2 aantoonbaar vastgelegd, wel (onderdeel I, vraag 1.2) Bestuur informeel geconstateerd Risicoparagraaf geen Toelichting Verbeter- / ontwikkelpunten onderdeel van besluitvorming. I. Risicocultuur/ Besluitvorming 1 2 Overwegingen bestuur bij Governance besluiten niet vastgelegd Er vindt gedegen behandeling Opstellen en implementeren vaste plaats op het punt risicoman- taak- en verantwoordelijkheidsver- Risk Onafhankelijke RM functie agement tijdens de deling aangetroffen voor de te management 3 aanwezig, toetsing en bestuursvergadering ondernemen acties (afhankelijk van functie bewaking niet formeel geborgd Status van risicomanagement- de mate van impact) Uitbesteding 4 Op niveau beleid wordt gestructureerd enII. Risicostrategie Risico strategie formeel vastgelegd 4 4 Op niveau en-beleid en beleid Uit agenda en notulen blijkt Gedegen discussie over Borging niet geconstateerd, niet dat gesignaleerde risico‘s gesignaleerde risico‘s meewegen in Kwaliteits- wordt wel informeel 2 aantoonbaar worden betrokken besluitvorming borging uitgevoerd volgens bestuur bij besluitvorming Vastleggen van de argumenten voor Risico identificatie ad hoc en Bij afwijkingen wordt niet Risico besluitvorming en bij afwijking van 2 niet duurzaam geborgd. Geen besproken of vastgelegd adviezen (reproduceerbaarheid) identificatie periodieke toetsing waarom dit gebeurd III. Risicoman- 3 Bepalen van Beheersmaatregelen voor agement beheers- 3 beschreven processen zijn op Strategie is alleen hoofdlijnen Concretiseren strategie in een plan processen maatregelen voldoende niveau vastgesteld bepaald waarin de expliciete risicobereid- Op niveau, bij aanvullende heid is geconcretiseerd in een Uitvoeren van Risicoprofiel en bereidheid zijn beheersmaatregelen versterking tolerantieniveau beheers- 4 op hoofdlijnen in kaart maatregelen gewenst gebracht Opstellen van kwantitatieve en Monitoring en bijsturing van kwalitatieve indicatoren waarmee Risico‘s worden op basis van Monitoren en 1 opzet en integrale beheersing de verschillende risico‘s worden ervaring gemanaged evalueren gemeten van processen niet aangetroffen© IG&H Consulting & Interim, Utrecht 2012 Integraal Risicomanagement (IRM) in de praktijk 4figuur 4: Praktijkvoorbeeld van nulmeting 4 kwadrantenIntegraal Risicomanagement, een last of een lust? betreft het toezicht, als intrinsiek in control kunnen komen.Uiteindelijk is dan de hamvraag: Is het Beoordelingskader Inte- Dit betekent echter wel dat er verder gekeken moet worden dangraal Risicomanagement het volgende verplichte nummer omdat alleen het afvinken van checklists. Het betekent dat alle ledende DNB het wil? Of geeft het eindelijk handvatten die het werk van het bestuur er zelf mee aan de slag moeten, er mee moetenen verantwoordelijkheid van het pensioenfondsbestuur helpt te oefenen en het gezonde verstand moeten laten prevaleren. Hetvergemakkelijken en verbeteren, waardoor zij uiteindelijk intrin- beoordelingskader en de door ons ontwikkelde nulmeting helpensiek in control blijven? In onze visie zijn beide parallel mogelijk in ieder geval bij een eerste bewustwording en het maken vanwaardoor pensioenfondsbesturen zowel compliant zijn voor wat een plan van aanpak hiervoor. februari 2013 - PensioenAdvies 31