• Like
  • Save
"Na odsiecz zabytkom, grodom i twierdzom" Europejskie Dni Dziedzictwa - Skorogoszcz, 20 września 2009
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

"Na odsiecz zabytkom, grodom i twierdzom" Europejskie Dni Dziedzictwa - Skorogoszcz, 20 września 2009

  • 1,132 views
Uploaded on

Prezentacja multimedialna na obchody Europejskich Dni Dziedzictwa 20 września 2009 r. w Skorogoszczy. Autor: Dariusz Zięba …

Prezentacja multimedialna na obchody Europejskich Dni Dziedzictwa 20 września 2009 r. w Skorogoszczy. Autor: Dariusz Zięba
www.skorogoszcz.pl

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,132
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1.  
  • 2.  
  • 3.
    • SKOROGOSZCZ - miejscowość położona na pograniczu historycznego Górnego i Dolnego Śląska, nieopodal ujścia Nysy Kłodzkiej do Odry. Jedno z najstarszych miasteczek na Śląsku.
    • Wymieniona w dokumentach już w 1223 roku. Prawa miejskie uzyskała ok.1271 roku.
    Flaga i herb Skorogoszczy
  • 4. Dokument o Skorogoszczy z 1223 r.
  • 5. Skorogoszcz
    • W roku 1383 Skorogoszcz określona została jako miasto i twierdza, jednak brak dokładniejszych wiadomości o rodzaju i rozmiarach umocnień istniejących w tamtych czasach.
  • 6. Skorogoszcz
    • Miejscowość zawdzięcza swój rozwój strategicznemu położeniu nad rzeką Nysą Kł. oraz wzdłuż ważnego szlaku handlowego Via Regia , biegnącego z Niemiec przez Wrocław, Kraków na Ukrainę. Na tej właśnie, najczęściej uczęszczanej drodze władcy śląska założyli komorę celną w Skorogoszczy.
  • 7. Skorogoszcz
    • Osada Skorogoszcz na mapie śląskich traktów była ważnym punktem militarnym; szlak służył podczas wojen do przemarszu wojsk, a w czasie pokoju karawanom kupieckim, w miejscu przeprawy przez rzekę, gdzie najłatwiej było przeprawić się i przewieźć towary.
  • 8. Komora celna
    • Książęca komora celna w Skorogoszczy ze względów naturalnych (most na Nysie Kł.) była dogodnym punktem do prawidłowej kontroli ruchu komunikacyjnego, gdyż trudno ją było obejść czy objechać.
    Zadaniem komory celnej w Skorogoszczy było pobieranie opłat od kupców wiozących towar do sprzedania. Funkcjonowanie komory celnej dawało księciu opolskiemu z pewnością duże dochody i stało na straży suwerenności jego terytoriom.
  • 9. Dokument o komorze celnej w Skorogoszczy z 1 X 1310 r.
  • 10. Skorogoszcz
    • Utrzymywanie takiego strategicznego miejsca wymagało z pewnością obsługi, która w Skorogoszczy mogła posiadać ufortyfikowany obiekt, być może jakąś wieżę mieszkalną na miejscu wcześniejszego grodu , która mogła stanowić jeden z elementów późniejszego zamku w Skorogoszczy.
    • W imieniu księcia bezpośrednią władzę nad komorą celną i swoją siedzibę mógł sprawować wójt dziedziczny.
  • 11.
    • Po śmierci ostatniego księcia opolskiego Jana II Dobrego księstwo opolsko-raciborskie przejęli austriaccy Habsburgowie.
    • W 1557 roku doszło do utworzenia posiadłości ziemskiej Skorogoszcz.
    • Siedzibą panujących w Skorogoszczy była samodzielna gmina zamkowa, która składała się z posiadłości rycerskiej, kilku domów mieszkalnych i zabudowań gospodarczych.
  • 12. Właściciele zamku
    • Pierwszymi, udokumentowanymi w XVI w. (ok. 1604 r.), posiadaczami Skorogoszczy byli bracia baronowie von Bees.
    • Po nich w 1672 r. zamek przechodzi wraz z miastem na barona Ferdynanda von Pawlowskiego.
    • Następnie dobra skorogoskie i zamek odziedziczył hrabia Johann Leopold von Verdugo-Tworog, a po jego śmierci 20 IV 1740 r. jego żona, która wyszła ponownie za mąż za hrabiego Magnusa Ludwiga Schack von Wittenau
  • 13. Pałac w Skorogoszczy w poł. XVIII w.
  • 14. Właściciele zamku
    • W 1795 r. zamek wraz z miastem kupuje szambelan dworu, hrabia Gottlieb Siegmunt von Zedlitz.
  • 15. Plan Skorogoszczy z poł. XVIII w. Rys.F.B.Werner
  • 16. Właściciele zamku
    • W 1805 r. hrabia von Zedlitz zbył skorogoskie włości hrabiemu Aleksandrowi von Wartensleben.
    • Kolejny „Pan na Skorogoszczy” – niejaki Glauer, w 1825 r. sprzedał zamek Skorogoszcz wraz z Błażejowicami i Chróściną za 67150 talarów.
    • W 1825 r. nowy właściciel główny dyrektor poczty z Wrocławia Schwürz. Dokonał gruntownej przebudowy zamku w Skorogoszczy, dobudowując dwie wieże zamkowe. Zamek ten, jak na owe czasy, był bardzo okazały.
  • 17. Widok wież zamkowych z za Nysy Kłodzkiej (ok.1900 r.)
  • 18. Barokowy pałac w Skorogoszczy (stan z 1904r.)
  • 19. Właściciele zamku
    • W roku 1842 Skorogoska posiadłość zamkowa znalazła nowych właścicieli w osobach Carla i Juliusa (ojciec i syn) Hörleinów za sumę 85 000 talarów.
    • Kolejni nabywcy dóbr skorogoskich wnosili na swoich włościach masywne, murowane budynki gospodarcze.
    • Należy zaznaczyć, że do posiadłości skorogoskich (Herrschaft Schurgast) należało wówczas także dominium Skarbiszów.
    • W roku 1844 dobra skorogoskie, za sumę 105 000 talarów, przeszły w ręce rotmistrza von Spiegel.
    • W 1862 r. skorogoski majątek kupuje porucznik Fryderyk von Cramon.
  • 20. Pocztówka ze Skorogoszczy
  • 21. Właściciele zamku
    • W 1874 roku możny ród górnośląskich Schaffgotschów z Kopic k/Grodkowa powiększył swe dobra o posiadłości w Mikolinie, Zawadzie (obecnie część Golczowic) o Golczowice i Skorogoszcz. Siedziba tych dóbr mieściła się na zamku w Skorogoszczy. Właścicielką tych nowych nabytków majątkowych została hrabina Elisabeth (1862 – 1952 r.), córka Hansa Urlicha von Schaffgotscha i Joanny Gryzik von Schomberg-Godula.
    • Hrabina Elisabeth zarządzała skorogoskimi dobrami wraz ze swym mężem baronem Ottonem von Ketteler (1851-1889 r.), pochowanym na cmentarzu w Skorogoszczy.
  • 22. Krzyż nagrobny barona von Ketteler
  • 23.
    • Po śmierci barona wdowa Hrabina Elisabeth w 1892 r. wychodzi ponownie za mąż za hrabiego Kaspra von Korff-Kerssenbrock (1852-1928), pochowanego na cmentarzu w Skorogoszczy.
    • Hrabina z obu tych małżeństw miała dwanaścioro dzieci.
    Rodzina von Karssenbrocków w 1901 r.
  • 24. Hrabiowie Elisabeth i Kasper von Kerssenbrock- rok 1892
  • 25. Herb hrabiów von Kerssenbrock
  • 26.
    • Początkowo hrabiowie mieszkali w starym barokowym zamku, który z biegiem czasu okazał się niewygodny i mocno zawilgocony.
  • 27. Barokowy Pałac w Skorogoszczy
  • 28. Nowy pałac
    • W 1910 r. von Kerssenbrockowie wybudowali nowy zamek w Skorogoszczy, który został zaprojektowany przez wrocławskich architektów Alfreda Bottchera i Richarda Gaze.
  • 29. Pałac
    • Ostatecznie wznoszenie nowego pałacu ukończono w 1913 r. Wybudowanie rezydencji w stanie surowym kosztowało ok. dwóch milionów marek.
    Do pałacu, przez park, wiodła główna aleja klonowa, po bokach której stały stylowe latarnie, a przed wejściem do rezydencji był pielęgnowany półokrągły trawnik.
  • 30. Aleja parkowo-pałacowa
  • 31. Pałac
    • Budowla była imponująca, solidna, trzypiętrowa. Nad wejściem w fasadzie głównej nad duża werandą wznosiły się cztery potężne kolumny, a w tympanonie widniały dwa hrabiowskie herby rodowe.
  • 32. Fasada Pałacu
  • 33. Wnętrza
    • Przez werandę wchodziło się do szerokiego hollu. Tu po prawej stronie mieściła się dobrze wyposażona kaplica zamkowa.
    Kaplica
  • 34. Wnętrza
    • Inne parterowe pomieszczenia używane były na biuro, pokój przyjęć, pokoje mieszkalne, salon, kuchnię itp.
    • Z holu marmurowe schody prowadziły na pierwsze piętro, a tam znajdowały się kolejne pomieszczenia.
  • 35. Pałac w swej okazałości
  • 36. Pałac
    • O wielkości tej nowej rezydencji niech świadczy fakt, że podczas polowań na zamku w Skorogoszczy mogło przebywać ok. 300 gości.
    • Skorogoszcz mogła się więc poszczycić niezwykłym obiektem architektonicznym z bogatą historią.
  • 37.
    • Ostatecznie, z powodu kryzysu gospodarczego, początkiem lat trzydziestych hrabiowska rodzina przeprowadziła się do skromniejszej rezydencji, położonej w zachodniej części Skorogoszczy - do willi nad Kanałem Młyńskim (obecnie budynek Domu Dziecka).
  • 38.
    • Dotychczasową rezydencję-nowy klasycystyczny zamek przekazali Misjonarzom z Mariannhill, którzy we wrześniu 1933 r. urządzili w nim seminarium misyjne.
    Pierwszym rektorem skorogoskiego seminarium został o.Marzelin Bruno (1879-1938), spoczywający na naszym cmentarzu. Liczba seminarzystów dochodziła nawet do stu osób. Jednym z wykładowców był tu, znany starszym mieszkańcom, o.Paweł Ozimek.- powojenny proboszcz parafii Skorogoszcz.
  • 39. Studenci Seminarium Misyjnego CMM w skorogoskim parku (rok szkolny 1934/35)
  • 40. Ostatnie lata pałacu
    • Jednak w 1940 r. hitlerowskie władze zamknęły seminarium mieszczące się skorogoskim zamku. Urządzono tu obóz przejściowy dla 1300 niemieckich przesiedleńców z Wołynia, Bukowiny,Rumuni i Besarabii.
    • W latach 1942-43 pałac zmodernizowano na dom wypoczynkowy dla SS-manów. W czasie działań frontowych styczeń-luty 1945 r. pałac został uszkodzony przez pociski artyleryjskie.
    • Jak wspomina w swoim pamiętniku z marca 1945 r. o.Gerard Wojaczek:
      • „ ...Ku wielkiej mojej żałości płomienie również strawiły Dom Misyjny-pałac. Nieme i puste stały zewnętrzne mury i kominy jak skarżący ku niebu świadkowie...”
  • 41. Ruiny skorogoskiego zamku, lata 60-te XX wieku
  • 42. Ostatnie lata pałacu
    • O.G.Wojaczek - ostatni rektor skorogoskiego seminarium - oraz o.Paweł Ozimek próbowali wraz z parafianami „podnieść z ruin” zniszczony pałac jednak decyzja władz państwowych była nieubłagalna - obiekt należy rozebrać, a materiał rozbiórkowy przekazać na Społeczny Komitet Odbudowy Stolicy i Kraju.
  • 43. Ruiny pałacu
  • 44. Rozbiórka pałacu
    • Mówiąc za prof. Stanisławem S.Nicieją przykład pałacu w Skorogoszczy „...Pokazuje równocześnie jak zły czas, pozbawieni wrażliwości i estetyki ludzie oraz zwykła gnuśność, lenistwo i niefrasobliwość okrutnie doświadczyła ten obiekt, zamieniając go w ruinę a następnie ścierając doszczętnie z powierzchni ziemi”
  • 45.
    • W styczniu 1945 r. hrabiowska rodzina opuściła Skorogoszcz przed zbliżającym się frontem sowieckim.
    • Po ostatnich „Panach na Skorogoszczy” pozostało w okolicy:
      • kilkadziesiąt budynków mieszkalnych i gospodarczych,
      • szczątkowa zabudowa przypałacowa (min. budynek szkolny w parku),
      • szpital (obecnie przedszkole),
      • magazyn gorzelniany,
      • hala tartaku
      • hydrofornia wraz ze strzelistą wieżą ciśnień
      • budynek Domu Dziecka.
  • 46.
    • Zespół parkowo-pałacowy oraz folwarczny związany z pałacem, który niegdyś tu istniał, jest dziś najbardziej wyróżniającym się elementem kulturowym w Skorogoszczy.
    Zespół folwarczny Park
  • 47. Szkoła w miejsce pałacu
  • 48. TWIERDZA SKOROGOSZCZ FESTUNG SCHURGAST
    • Wykorzystując trudną sytuację w Austrii, do której należał także Śląsk, król pruski Frydery II w grudniu 1740 r. najechał Śląsk zapoczątkował pierwszą wojnę śląską.
    • Jednym z najbardziej pamiętnych wydarzeń w dziejach Śląska było rozgromienie przez wojska pruskie cesarskiej armii austriackiej w bitwie pod Małujowicami k/ Brzegu w dn.10.IV 1741r
  • 49. Maria Teresa Habsburg - arcyksiężna austriacka
  • 50. Król Prus Fryderyk II
  • 51. Twierdza Skorogoszcz
    • 30 Listopada 1741 r. odbyło się spotkanie króla pruskiego Fryderyka II z jego generałami zdecydowano o usytuowaniu twierdzy przy ujściu Nysy Kłodzkiej do Odry pod Skorogoszczą.
  • 52. Feldmarszałek pruski Curt Christoph von Schwerin - pomysłodawca budowy Twierdzy Schurgast/Skorogoszcz
  • 53. Twierdza Skorogoszcz
    • Korzyści z budowy:
    • kontrola okolicy po obu stronach rzeki,
    • zabezpieczenie żeglugi na Odrze,
    • arsenał broni dla dodatkowych rekrutów,
    • brak oporu zamożnego mieszczaństwa, jak miało to miejsce np. w Nysie,
    • możliwość rozbudowy twierdzy we wszystkie strony,
    • niskie koszty wykonania twierdzy (Generał Schwerin uważał, że twierdza powinna mieć umocnienia z drewna i palisady, które dawały większy opór w razie bombardowania, niż mury z cegły).
  • 54. Twierdza Skorogoszcz
    • Jednak w 1742 r. w związku z podpisaniem pokoju niemalże cały Górny Śląsk przypadł Prusom i Nysa Kłodzka pod Skorogoszczą straciła swe strategiczne znaczenie. Plany Feldmarszałka C.Ch. von Schwerina - wielkiego orędownika budowy twierdzy w Skorogoszczy zostały odłożone.
    • W 1743 roku przystąpiono jednak ponownie do realizacji budowy Twierdzy Skorogoszcz. Wtedy to w Skorogoszczy zjawił się ze swoim sztabem i budowniczymi pułkownik inżynier Gerard Cornelius Walrawe (1720-1773), z pochodzenia holender. Doświadczony budowie i przebudowie twierdzy w Koźlu, Kłodzku, Głogowie, Nysie, Świdnicy, Szczecinie, Magdeburgu i innych. Zmarł jako więzień swojego dzieła w Magdeburgu.
  • 55. Plan Twierdzy Skorogoszcz z 1743 r. W 1743 r. rozpoczęto roboty ziemne przy budowie fortu na prawym brzegu Nysy Kłodzkiej. Na całość miały składać się trzy forty: na lewym i prawym brzegu Nysy Kłodzkiej i trzeci na prawym brzegu Odry, na północ od Kolonii Popielowskiej.
  • 56.
    • Charakterystyka twierdzy:
    • dopasowanie budowli do warunków terenu,
    • W twierdzy tej wykorzystano, podobnie jak w forcie Owcza Góra w Kłodzku, tzw. narys moguncko-wurzburski, pośredni między formą bastionu i kleszcza. Charakteryzował się on cofniętymi barkami bastionów, równoległymi lub prawie równoległymi do czół. Wspomniany system kleszczowo-bastionowy Twierdzy Schurgast/Skorogoszcz wznoszony był na planie przypominającym gwiazdę. Walrawe w mistrzowski sposób wykorzystywał wyniosłości i zagłębienia terenu.
  • 57. Forty
    • Obok twierdzy właściwej powstać miały forty rozlokowane przy ważnych drogach, mostach, rzekach i wzniesieniach terenu. Atakujące armie wroga miały rozpadać się na wiele mniejszych grupek i potrzebowały o wiele więcej siły do oblężenia twierdzy. Zasada obrony twierdzy polegała na dostatecznym ostrzeliwaniu przedpola.
  • 58.
    • Najmocniejszy - główny fort miał być gotowy w 1744 r., dwa pozostałe w 1745 r. Gdy w 1744 r. rozpoczęły się na nowo walki pomiędzy Austrią i Prusami na terytorium Górnego Śląska, musiano wtedy przerwać prace przy budowie skorogoskiej twierdzy, pomimo tego, że pierwszy fort był prawie ukończony. Po podpisaniu pokoju w 1745 r. ostatecznie zrezygnowano z planów fortyfikacyjnych w okolicach Skorogoszczy.
  • 59.
    • Rozbudowa fortyfikacji pod Skorogoszczą mogła się przyczynić do dynamicznego rozwoju tego miasteczka.
    • Tylko gruntowne studia, np. berlińskich materiałów archiwalnych, mogą dać pełniejszy obraz wznoszonej, lecz nie do końca ukończonej twierdzy w Skorogoszczy. Bowiem dziś w terenie bardzo trudno dopatrzeć się jakichkolwiek śladów po tych umocnieniach.
    Hipotetyczne rozmieszczenie fortów. Źródło zdjęcia: www.zumi.pl
  • 60.
    • "Narody tracąc pamięć tracą życie"
    DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ !