Your SlideShare is downloading. ×
Spellinginstructie en spellingproblemen versie nov-2011
Spellinginstructie en spellingproblemen versie nov-2011
Spellinginstructie en spellingproblemen versie nov-2011
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Spellinginstructie en spellingproblemen versie nov-2011

2,069

Published on

Verbeterde en enigszins aangevulde versie nov 2011. Zoek je een kort overzicht van hoe het ook weer zit met spellinginstructie, dan is dit een goede bron. Het artikel werkt ook uit hoe je in het team …

Verbeterde en enigszins aangevulde versie nov 2011. Zoek je een kort overzicht van hoe het ook weer zit met spellinginstructie, dan is dit een goede bron. Het artikel werkt ook uit hoe je in het team tot eensluidende afspraken kunt komen over de beoordeling van schrijfopdrachten. Immers bij vrije schrijfopdrachten laat een leerling zien in hoeverre hij beschikt over een spellinggeweten.

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
2,069
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
31
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Spellinginstructie en spellingproblemenVersie nov 2011 Sipke Faber Zwakke lezers zijn vaak ook zwakke spellers. Bij dyslexie geldt dat dit altijd gepaard gaat aan ernstige spellingproblemen. We zien ook vaak een slecht handschrift. Dit heeft te maken met het te weinig greep heb- ben op het oproepen van de klank-tekenkoppelingen, de uitvoering en vormgeving van letters en woorden. Omgekeerd nemen veel deskundi- gen aan dat het correct laten schrijven of overschrijven van woordjes bijdraagt aan het spellingbeeld. De spellingdeskundigen wijzen erop dat een correcte spelling alleen wordt verworven bij een goede, heldere en regelmatige instructie. De instructie moet gaan over: 1. Het woord lezen, de correcte klankvorm bewust worden 2. Auditieve analyse 3. Eventueel verdelen in klankgroepen 4. Spellingcategorie erbij halen (herinneren) 5. Regel toepassen 6. Woord schrijven 7. Woord hardop lezen (verklanken) Alle spellingmethoden werken met deze didactiek. Het is noodzakelijk dat leerkrachten zich grondig oriënteren op de didactiek, de opbouw en de materialen van de spellingmethode. Categorieën en regels Alle taal- en spellingmethoden werken met een indeling van woorden in spellingcategorieën. De termen kunnen verschillen en soms is er een hoofdcategorie meer of minder. Het zijn meestal deze vier: luisterwoorden (auditieve analyse), net-als woorden (analogie), regelwoor- den (spellingregels) en weetwoorden (onthoudwoorden, inprenten). De methoden werken op basis van een auditieve strategie (stap 1 t/m 3 hierboven). Daarna wordt de categorie bepaald en de regels die bij de categorie horen. Bij de hoofdcategorie regelwoorden gaat het om het begrijpen, onthouden en toepassen van de regels. Het indelen van de woorden in woordpak- ketten bij elke hoofdcategorie heeft iets willekeurigs. Want sommige woorden vallen eigenlijk in meerdere categorieën. En er zijn uitzonderingen. Het is verstandig om de spellingregels en de categorieën veelvuldig „tussendoor‟ te herhalen. Het herkennen, onthouden en toepassen van de spellingregels in de hoofdcategorie regel- woorden is voor sommige kinderen eerder verwarrend dan dat ze er een houvast aan hebben. Je ziet dat duidelijk in de klas als de leerkracht de regels uitlegt en ze die daarna terugvraagt. Of om voorbeelden vraagt. Wanneer je met leerlingen een „spellinggesprekje‟ voert, d.w.z. dat je woordjes dicteert en bij elk woord vraagt of ze zeker zijn van de spelling en hoe ze op deze spelling zijn gekomen, merk je dat veel kinderen geneigd zijn te zeggen “dat weet ik gewoon”. Met andere woorden: kinderen schijnen het toch vooral van inprenten te moeten hebben en misschien analogie. Je „weet het gewoon‟. Ik vraag mij derhalve af of we, met name bij zwak- ke spellers niet na de hoofdcategorieën te hebben aangeboden vooral moeten mikken op in- prenten en analogie. Voor sommige leerlingen is het eenvoudiger om jaSSen te schrijven, net als taSSen en daSSen dan via een tamelijk ingewikkelde weg met analyse, opbreken in klankgroepen, eindklank bepalen, bij korte klank komt dan de dubbelzetter. Dat is allemaal nogal wat. Ik pleit ervoor om boven de methode te staan. Om meerdere strategieën aan te reiken. Door die lange, ingewikkelde weg van hiervoor te vervangen door een vraag “wat is de spellingmoeilijkheid in dit woord”. Of “waar lijkt dit woord op”. Spelling en woordenschat De methode Taal actief zegt „geen woord laten spellen waarvan de betekenis onbekend is‟. De woordenschatwoorden keren in deze methode terug in de spellingles. Dat is niet bij alle taalmethoden het geval. Maak er een gewoonte van om geschikte woorden uit de woorden- schatles te gebruiken bij de spellingles. vraag leerlingen welke woorden ze niet kennen in een Spellinginstructie en spellingproblemen Sipke Faber -1-
  • 2. woordpakket of een rijtje woorden in het werkboekje. Geef duidelijke uitleg (semantiseren) oflaat het opzoeken in een woordenboek.Zelf nakijken en nakijken door een andere leerlingLeerlingen moeten hun werk leren nakijken. Dan moeten ze eerst leren wat nakijken preciesinhoudt! Maak er een gewoonte van dat leerlingen elkaars werk nakijken. Want je ziet meerfouten in het werk van een ander dan in dat van jezelf! Leer de groep wat elkaars werk nakij-ken inhoudt en maak er een gewoonte van: eerst nakijken, dan vergelijken en bespreken.Remediëring van spellingproblemenBij remediëring gaat het in de eerste plaats weer om bovengenoemde instructieaspecten. Erworden in principe géén andere methoden of materialen gebruikt dan de reguliere spellingme-thode. Verder moet er veel worden geoefend en naderhand herhaald met dezelfde categorie.Tenslotte geldt voor zwakke spellers die ook cognitief niet zo sterk zijn dat op zeker momentkan worden besloten de nadruk te leggen op inprenten. Wie echter instructie op maat wil bie-den zal eerst door middel van een diagnostisch onderzoek moeten vaststellen op basis vanwat voor soort denkprocessen een leerling tot een bepaalde schrijfwijze is gekomen. Dit wordtop een uitgewerkt door H. Janssens (2010, zie literatuuropgave).Correcte spelling toepassenSpellingmethoden werken aan het vormen van spellingbewustzijn, dat wil zeggen dat de leer-ling zich bewust leert worden van spellingcategorieën, spellingregels en strategieën weet toete passen om spelling te controleren en te verbeteren.En aan de vorming van een spellinggeweten. Dat betekent dat de leerling gaat beschikkenover een innerlijk stemmetje dat hem aanspoort zijn spelling te controleren en te corrigeren. Inhet algemeen hoort dit gepaard te gaan met „het diepgewortelde verlangen alles zuiver tehouden van spellingfouten‟ (JSW, jrg. 91, nov 2006, blz. 34-38).Dat betekent dat spellingbewustzijn en spellinggeweten een prominente rol horen te spelen bijalle schriftelijke taaluitingen. Dus ook bij schrijfopdrachten, werkstukken en dergelijke. Leer-krachten moeten de neiging onderdrukken om bij schrijfopdrachten uitsluitend te letten op ex-pressie en creativiteit. Tekstverzorging (waaronder spelling) hóórt erbij.Op schoolniveau moeten afspraken worden gemaakt over het beoordelen van schrijfopdrach-ten. Bespreek daarom tijdens een bouw- of teamvergadering in drie stappen onderstaandeuitgangspunten, beoordelingscriteria en tips. Laat notuleren en stel met elkaar vast wat de af-spraken zijn na de discussies.STAP 1Discussieer 5 minuten over deze uitgangspunten:1. Schrijven is communicatie.2. Je schrijft voor een lezer.3. De lezer hoort een correct en helder geschreven tekst onder ogen te krijgen.4. Daarom moet je alles wat je schrijft grondig controleren en corrigeren.5. Je levert je werk pas in als dat is gebeurd.Discussievraag:Kan jij je hierin vinden? moet er iets worden veranderd of toegevoegd?STAP 2Op teamniveau moeten afspraken worden gemaakt over het stimuleren van foutloos schrijvenin vrije schrijfopdrachten en het daarop mede beoordelen van schrijfproducten.Discussieer 10 minuten over deze beoordelingscriteria:Vrije schrijfopdrachten beoordelenSpellinginstructie en spellingproblemen Sipke Faber -2-
  • 3. 1. De leerkracht leert het werken met een woordenboek, spellinglijst of spellingcontrole en stimuleert het gebruik ervan..2. Elk schrijfproduct moet verzorgd worden ingeleverd. Correcte spelling hoort daarbij.3. Een schrijfproduct dat niet eerst door de leerling (of een medeleerling) nauwkeurig is ge- controleerd wordt niet door de leerkracht nagekeken en beoordeeld.4. Er wordt eerst een kladversie gemaakt. Deze wordt na nauwkeurige controle en verbete- ring in het net over geschreven.5. Schrijfproducten worden zo veel mogelijk gepubliceerd. (Muurkrant, poster, schrijfboek, digibord, krant, internet. Brieven of e-mails worden verzonden en dergelijke).Discussievraag:In hoeverre kan jij je hierin vinden? moet er iets worden veranderd of toegevoegd?STAP 3Een groep leerkrachten produceerde onderstaande tips. Ze hebben met name betrekking opschrijfopdrachten in het kader van de taal- en de spellingmethode. Voor groep 4 of 5 geldenandere criteria dan voor de bovenbouw!Tips om schrijfproducten door leerlingen te laten controleren en het spellinggeweten testimuleren1. Algemene instructie: “we letten op de inhoud èn op de uitvoering”. We verbeteren de woorden waarvan we denken dat ze fout zijn geschreven.2. Gebruik een spellingspiekschrift of –boekje waarin alle categorieën met bijhorende grondwoorden en voorbeeldwoorden terecht komen.3. Zelf nakijken: “jij bent nu zelf de juf of meester”.4. Bij onzekerheid over bepaalde woorden een „deskundige‟ inschakelen, d.w.z. een andere leerling die deze spellingcategorie goed beheerst.5. Het werkstuk door een spellingmaatje laten nakijken.6. Bij zelf nakijken bepaalde spellingcategorieën uit de methode centraal stellen. Laat de leerling van te voren zelf een doel stellen.7. Na zelf nakijken vervolgens in het net overschrijven, bijv. in een verhalenschrift.8. Een voorbeeldtekst (bijv. uit de krant) klassikaal bespreken (digibord).9. Zorg voor voldoende woordenboeken in de klas. De leerkracht heeft daarbij een voor- beeldfunctie. Werk ook met moeilijke woorden in een spellingschrift.10. Laat elkaars werk nakijken. Je haalt meer fouten uit het dictee van een ander.Meer informatieH. Janssens. HGD bij leerlingen met spellingproblemen. Tijdschrift voor remedial teaching, 2010, nr. 5. Een diepgravend en uiterst praktisch artikel over individuele diagnostiek en spellinginstructie op maat. Dit vergt echter wel grondige bestudering en veel oefening.Oepkes, H. Het diepgewortelde verlangen alles zuiver te houden van spellingfouten. Praktisch artikel over spellingdidactiek. JSW, jrg. 91, nov 2006, blz. 34-38Veenstra T. Spellingles: zelfstandig fouten maken of begeleide oefening. Praktisch ar- tikel over spellingdidactiek. JSW, jrg. 92, mei 2008, blz. 12-15Wentink, E. en L. Verhoeven. Protocol leesproblemen en dyslexie voor groep 5-8. Bladzijde 123-129. Heel veel uiterst nuttige en praktische informatie.http://www.taalpilots.nl/. Tips voor betere spellingresultaten. Een „Kwaliteitskaart‟, aanwezig in de „Im- plementatiekoffer‟.Oefenstof en woordpakkettenUitgebreide site met o.a. oefenstof en woordpakketten van methoden. http://www.123lesidee.nl/Spellingfilmpjes http://www.spellingjuf.nl/filmpje1.htmlSpellinginstructie en spellingproblemen Sipke Faber -3-

×