P d1b razvoj ns i kong anomalije, 2h
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

P d1b razvoj ns i kong anomalije, 2h

  • 2,289 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
2,289
On Slideshare
2,289
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
17
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. 2 PREDAVANJERAZVOJ I RAZVOJNI POREMECAJI
  • 2. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    UVOD:
    Neurogeneza obuhvata nekoliko procesa, regulisanih brojnih molekularnim i medjucelijskim interakcijama:
    1. Proliferacija - vrijeme proliferacije neurona (dan rodjenja) utice na njegov konacni polozaj u mozgu
    2. Migracija - pomjeranje perikariona iz proliferativne zone do krajnjeg odredista
    3. Diferencijacija - rast aksona, dendrita, sinapsogeneza, mijelinizacija
    4. Celijska smrt.
  • 3. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    Inicijalno se formiraju sinapse u visku, potom slijedi njihova degeneracija, osim korektnih sinapsi koje definitivno ostaju.
    Prezivljavanje neurona zavisi od prisustva troficnih materija, koje u ogranicenim kolicinama stvaraju ciljni neuroni. Stoga do izrazaja dolazi “konkurencija medju neuronima”.
    Apoptoza (programirana celijska smrt) ucestvuje u eliminaciji neurona koji su ostvarili neadekvatne sinapticke veze. Na ovaj nacin, selektivno umire oko 50% inicijalno nastalih neurona.
  • 4. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    SINAPSOGENEZA
    Medjucelijske komunikacije u nervom sistemu u najvecoj mjeri pocivaju na sinaptickoj transmisiji.
    Sinapsogeneza je proces kojim se udaljene grupe neurona povezuju u neuronske mreze, pri cemu se neuroni povezuju sa ciljnim poljem,
    Korektna sinapsogeneza je uslov za prezivljavanje neurona.
    Tokom sinapsogeneze dolazi do razmjene hemijskih signala izmedju prei i postsinapsnog neurona.
  • 5. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    Genetski je programirano mjesto gdje neuroni trebaju uspostaviti korektnu sinapsu, ali u nedostatku “adekvatnog cilj”, odlucujuci postaju faktori sredine.
    Prednjaceci dio neurona (akson) “isprobava” mnoge celijske povrsine, formirajuci tkz sinapse u prolazu, prije nego se konacno zadrzi na specificnom mjestu sa kojim formira definitivnu sinapsu.
    Za korektnu sinapsogenezu neophodna je vremenska i prostorna uskladjenost izmedju elemenata koji grade sinapsu
  • 6. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    Mehanizam prepoznavanja ciljne celije:
    celijski adhezioni molekuli (lektini, gangliozidi) na povrsini aksona prepoznaju komplementarna mjesta na povrsini postsinapticke membrane
    Ciljne celije proizvode signale (faktore diferencijacije) koji uticu na morfologiju i hemijski fenotip (neurotransmiter, neuropeptidi), modulacijacom ekspresije gena.
    Faktori rasta nervnog tkiva: NGF, BDNF (neurotroficni faktor mozdanog porijekla, neurotrofin-3), slicne su hemijske strukture i medjusobno unakrsno reaguju sa receptorima
  • 7. Centralninervnisistem (mozak I kičmenamoždina) se formiraiznervnecijevi
    periferninervnisistem (kranijalni I spinalninervi) se formiraizneurvnoggrebena
    Evolucija – filogeneza – nervnisistem: Strukturno I funkcionalnousloznjavanjenervnogsistema
  • 8. Evolucija – nervnisistem
    Figure 9-1: Evolution of the nervous system
  • 9. JAJNA CELIJA
    SPERMATOZOIDI
    Inseminacija
    • Tokom ejakulacije izbaci se oko 3,5 ml sperme, što čini ejakulat
    • 10. Ejakulat zdravog muškarca sadrži 200 do 500 miliona spermatozoida
    • 11. Spermatozoidi se kreću brzinom od 2-4 mm/min,tako prvi spermatozoidi stižu do ampule jajovoda 45 min. posle ejakulacije
  • 12.
  • 13. Oplođenje
  • 14. Brazdanje
    - Deobom zigota nastaju blastomere
    - Prva deoba posle 24-36 časova, ostale nakon 12-18 h
  • 15. BRAZDANJE
    Stadijum od 2 ćelije
    Stadijum od 4 ćelije
    Stadijum od 8 ćelija
    Morula
    Rana blastocista
    Kasna blastocista
  • 16. Razvoj NS - neurogeneza
    Organizovanje I oblikovanje NS
    Umnozavanjecelije
    Migracijacelija – zauzimanjepravilnogpolozaja
    Diferencijacijacelija
    Adekvatnopovezivanjecelija -
    Selektivnasmrtcelija (do 75%)
  • 17. Nervnaploča
    savijanje i zatvaranje nervneploče -> stvaranje cijevi-> savijanje nervnecijevi
    Centralninervnisistem se formiraiznervnecijevidok se periferninervnisistem (kranijalni I spinalninervi) formiraiznervnoggrebena
  • 18.
  • 19. Neurulacija
  • 20. Zatvaranjenervnecijevi
    Formiranje nervne cevi
  • 21.
  • 22.
  • 23. Savijanjeneuralnecijevi
  • 24.
  • 25.
  • 26.
  • 27.
  • 28.
  • 29.
  • 30.
  • 31.
  • 32. 11 / 7
  • 33. Normal cortex development
    From: Allendorfer KL, Shatz CJ (1994): The subplate, a transient structure: Its role in the development of
    connection between thalamus and cortex. Annu Rev Neurosci 17:185-218.
  • 34. TERATOGENI FAKTORIKONGENITALNE MALFORMACIJE
  • 35. GRESKE U RAZVOJU NERVNE CIJEVI
    • SPINA BIFIDA – bolest rascijepljenogkičmenogstubado koje dolazi ukoliko se nervnacijev ne zatvori u jednom dijelu
    • 36. ANENCEFALIJA – potpuni nedostatak mozga koji se javlja ako se nervnacijev ne zatvori u području glave
    HYDROCEPHALUS
    • Nakupljanjecerebrospinalnetečnosti u moždanimkomorama (šupljinamaunutarmoždanogtkiva) pa okolnomoždanotkivotrpipritisak I stradaglavapostajevelikaA
  • 37.
  • 38.
  • 39. salamander kokoš čovjek
    28. dan
    stražnji mozak
    srednji mozak
    glava
    prednji mozak
    neuralna cijev
    tijelo
  • 40. dan 1: oplodnja
    dan 2: dioba
    dan 15
    zametni disk
    18 dana
    neuralna ploča
    neuralni utor se zatvara
    prednji neuralni nabor
    neuralna ploča
    22 dana
    23 dana
    neuralni utor
    21 dan
    neuralna cijev
    ventrikul
    neuralna cijev
    24 dana
    neuralna cijev
    prednji mozak u razvoju
    srce u razvoju
  • 41. 28. dan
  • 42. 25 dana 35 dana 40 dana
    50 dana 100 dana
    7 mjeseci
    6 mjeseci
    5 mjeseci
    8 mjeseci
    9 mjeseci
  • 43. FAZE RAZVOJA MOZGA
    Razvoj neurona/glije iz prekursora
    Migracija
    Diferencijacija
    Sazrijevanje
    Sinaptogeneza
    Stanična smrt i podrezivanje sinapsi
    Mijelinizacija vlakana
  • 44. Kora velikog mozga:
    • neurogeneza 7. - 20. tjedna
    • 45. migracija  8. – 29. tjedna
    • 46. ventrikularna zona: primitivna mapa korteksa  predispozicija mjesta migracije
    površina mozga
    smjer kretanja
    primitivni korteks
    migrirajući neuron
    izdanci radijalnih glija stanica
    migrirajući neuron
    izdanci radijalnih glija stanica
    tijelo radijalne glija stanice
    ventrikularna zona
    • debljina slojeva: timing
    • 47. diferencijacija: geni, lokalni kemijski signali
  • novorođenče
    dob (mjeseci)
    sazrijevanje  20. tjedan – nakon rođenja
    razvoj dendrita: grananje i rast izdanaka (µm/dan)
  • 48. rastući čunjić
    duljina (mm)
    filopodije
    vrijeme (min)
    razvoj aksona (mm/dan): rastući čunjić  filopodi  cilj
    molekule: susjedne stanice  +, - CAMs
    ciljne stanice  tropične (netrini)
  • 49. Broj sinapsi (x 1011)
    mjeseci
    mjeseci
    godine
    porod
    sinaptogeneza i podrezivanje sinapsi
    • ljudski korteks: 1014 sinapsi
    • 50. hiperprodukcija neurona i sinapsi  odumiranje:
    NEURONI: kompeticija za neurotrofične faktore  apoptoza
    SINAPSE: simultana aktivacija  eliminacija
  • 51. mijelinizacija  rođenje – 18. godina
    • pokazatelj konačnog sazrijevanja neurona
    rana mijelinizacija: jednostavna motorika i osjeti
    kasna mijelinizacija: složene mentalne funkcije
  • 52. Schwannova stanica
    akson
    REZ
    soma
    izdanci aksona
    odumirući akson
    Schwannove st. se dijele
    Schwannove st. tvore mijelin
    akson
    mijelin
    Gliogeneza prije rođenja – smrt
    • popravak oštećenog neurona u perifernom živčanom sustavu
    - odumiranje presječenog aksona - mikroglija  debris
    - Schwannove st. utiru put - izdanci aksona slijede put
    - mijelinizacija - povratak funkcije
  • 53. CNS:
    1) astroglija  ožiljak  smetnja ponovnom rastu neurona
    2) oligodendroglija se ne dijeli  utiranje puta
    3) oligodendroglija  NOGO  repelent „krivim“ aksonima
  • 54. Korelacija između razvoja mozga i ponašanja
  • 55. moždana struktura  sazrijevanje  ponašanje iskustvo
    2 mjeseca 4 mjeseca 10 mjeseci
    grabi predmet stiskom cijele šake
    može primiti mali predmet između palca i kažiprsta
    usmjerava ručicu prema predmetu i pokušava ga zgrabiti
    plastičnost
    Razvoj motorike:
    MIJELINIZACIJA AKSONA
  • 56. Razvoj govora:
    rođenje
    6 tjedana
    2 mjeseca
    3 mjeseca
    4 mjeseca
    6 mjeseci
    9 mjeseci
    12 mjeseci
    24 mjeseca
    36 mjeseci
    4 godine
    5 godina
    6 godina
    12 godina
    umiruje ga ljudski glas
    reagira na ljudski glas, čini glasove ugode, doziva plačem
    razlikuje zvukove, guguće
    okreće glavu prema glasu, glasom reagira na nečiji govor, ritmički mumlja
    proizvodi tonove različite visine, imitira tonove
    imitira zvukove
    shvaća značenje kroz intonaciju, imitira intonaciju odraslih
    razvija rječnik (5-10 riječi)
    imenuje predmete koji ga okružuju (200-300 riječi)
    slaže jednostavne rečenice (900-1000 riječi)
    rečenice postaju složenije, postavlja brojna pitanja (1500 riječi)
    riječima opisuje osjećaje, počinje čitati (1500-2200 riječi)
    razvijeni svi aspekti govora, služi se s 2400, a razumije 20 000 do 24 000 riječi
    koristi preko 50 000 riječi
  • 57. Razvoj kognitivnih sposobnosti
    predmet postoji iako ga ne vidi
     1 godina
    ! volumen se promijenio
    5 godina
  • 58. 4 stadija kognitivnog razvoja:
    odvajanje sebe od ostatka svijeta, objekti postoje iako ih ne vidimo, osnove uzročno-posljedičnih veza
    stvaraju mentalne slike stvari, mogu ih izraziti riječima i crtežima
    mogu mentalno manipulirati idejama (volumen tekućina, dimenzije objekata)
    sposobnost apstraktnog mišljenja.
    senzoričko-motoričko razdoblje (rođenje do 18-24 mjeseci)
    predoperativni period (2-6 godina)
    konkretno operativni period(7-11 godina)
    formalno operativni period(nakon 12. godine)
  • 59. Skokoviti razvoj mozga:
    3-10 mjeseci, 2-4, 6-8, 10-12, 14-16 godina  mozak > 5-10%
    glija, sinapse, krvne žile
    koincidencija s fazama kognitivnog razvoja
  • 60. kognitivni testovi na djeci i mladim majmunima
    2. test
    test se ponavlja
    po jedan objekt iz svakog para donosi nagradu
    1. test
    nakon što subjekt nauči koji predmet donosi nagradu
    15 s
    pokaže mu se novi predmet
    čiji odabir donosi nagradu
    učenje pokušajem i pogreškom  bazalni gangliji
    prepoznavanje objekta  temporalni režanj
    18 mjeseci
    12 mjeseci
  • 61. Utjecaj okoline na razvoj mozga
  • 62. 1) vanjski podražaji: iskustvo
    poticajna okolina
    Donald Hebb  pokus
    standardni laboratorijski uvjeti
  • 63. laboratorij
    poticajna okolina
    TEST INTELIGENCIJE
    Hebb-Wiliamsov labirint
    • bolji uspjeh u labirintu
    • 64. veći mozak
    • 65. više sinapsi
    • 66. više astrocita
    iskustvo  inteligencija
  • 67. OPTIČKI TEKTUM:
    koincidirajuća električna aktivnost dolazećih neurona  vrpce aksona  dijelovi vidnog polja
    normalni razvoj
    zatvoreno oko
    djetinjstvo
    adolescencija
    odrasla dob
    L D L D L L D L D L
  • 68. kritični period: poticaj iz okoline  razvoj
    mačić: zatvaranje oka 30. – 60. dana nakon rođenja  organizacija korteksa
    IMPRINTING: učenje privrženosti nekom objektu
     prepoznavanje svoje vrste
     pravilno usmjeren spolni nagon
    • nagli porast broja sinapsi u regiji prednjeg mozga
  • ? nenormalno iskustvo  razvoj mozga
    Hebb: psi u mraku
     ne reagiraju na ljude, druge pse, bolne podražaje
     loše rješavaju labirinte, ne mogu naučiti trikove
     atrofija dendrita kortikalnih neurona
    Harry Harlow: majmuni odvojeni od majki
     smanjene intelektualne sposobnosti
     abnormalno socijalno ponašanje
  • 69. Ceauşescu: nezbrinuta djeca u Rumunjskoj
    nakon usvajanja:
    • opseg glave: 2 sd  od prosjeka
    • 70. testovi kognitivnog i motoričkog razvoja  retardacija
    nakon 2 godine:
    • mlađi od 6 mj.  poboljšanje
    • 71. stariji  stagnacija
  • lateralno
    medijalno
    2) unutarnji podražaji:
    a) hormoni
    testosteron/estrogen: - utječe na broj nastajućih i odumirućih neurona
    - pojačava rast stanica
    - smanjuje/povećava grananje dendrita
    - utječe na stvaranje i regulaciju sinapsi
     muški mozak  ženski mozak: spolno ponašanje i kognitivne funkcije
  • 72. ozljeda frontalnog korteksa
    kortikalni neuron u odrasloj dobi
    ozljeda 1. dana
    ozljeda 10. dana
    b) ozljeda (alkohol, nikotin, kofein, psihoaktivne tvari)
    kod ljudi: kritično zadnje tromjesečje prenatalno i prva 2 mjeseca postnatalno
    kod štakora u odgovarajuće doba: manji mozak, atrofija kortikalnih neurona, kognitivni deficit u ponašanju
    kasnija ozljeda (~ 6 mj. -2 g.)  kompenzacija
  • 73. zdravo dijete
    retardirano dijete
    hipokampus
    organizirani piramidalni neuroni
    dezorganizirani piramidalni neuroni
    c) poremećena ekspresija gena
    • razvoj neuralne cijevi  spina bifida, anencefalija
    • 74. diferencijacija neurona  mentalna retardacija
    • 75. migracija neurona  epilepsija, shizofrenija
    4. – 6. mj. embrionalnog razvoja: abnormalni razvoj frontalnog režnja i orijentacija piramidalnih neurona u hipokampusu
  • 76. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    PLASTICNOST NERVNOG SISTEMA:
    reorganizacije nervnog sistema izvan perioda normalnog razvoja
    osnov opstanka jedinke u promjenjivim uslovima sredine, putem modifikacije ponasanje
    ukljucena je u regeneraciji nervnog sistema nakon povrede
  • 77. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    REPARACIJA NERVNOG TKIVA NAKON OSTECENJA:
    Neuroni se ne stvaraju de novo tokom zivota odrasle osobe
    Uspostavljanje novih sinaptickih veza je takodje ograniceno.
    Kod mladjih jedinki, kod kojih procesi razvica jos nisu definitivno zavrseni, postoji veca mogucnost regeneracije i uspostavljanja normalne funkcije nakon povrede CNS, reorganizacijom plana razvoja neostecenih dijelova CNS (plasticnost CNS)
  • 78. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    Mehanizmi plasticnosti nervnog sistema ukljuceni u njegovu regeneraciju nakon ostecenja
    aktiviranje “nijemih” sinapsi
    preuzimanje ostecenih funkcija od strane dupliranih zona, puteva i sinapsi
    funkcionalna reorganizacija neostecenih dijelova CNS
    zamjena funkcije ostecenog dijela CNS, funkcijom koja je u nadleznosti neostecenog dijela CNS.
  • 79. PLASTIČNOST:
    Odlikekortikalnogtkiva u tojmerimoguvarirati pod uticajemraznovrsnihuticaja, da to podržavapretpostavkuoizvesnomstepenuslobode, promenljivosti(ekvipotencijalnosti?)neokorteksau ranomrazvojnomperiodu
    PLASTIČNOST JE SPECIFIČNA, GENETSKI ODREĐENA SPOSOBNOST NERVNOG TKIVA DA MODIFIKUJE SVOJU STRUKTURU I FUNKCIJU POD UTICAJEM ODREĐENIH FAKTORA
  • 80. OGRANIČENJA I PITANJA ZA DALJE:
    • Nalazi ne govore za apsolutnu ekvipotencijalnost nezrelog cerebralnog tkiva, niti za univerzalnu mogućnost njegove potpune reorganizacije
    • 81. Plastičnost je relativni fenomen
    • 82. Plastičnost može biti patološka (epilepsije)
    • 83. Pravila ispoljavanja plastičnosti ne poznajemo dovoljno(eksperimentalni podaci na drugim vrstama primata ili čak nižih sisara)
    • 84. Klinička fenomenologija nakon ranih moždanih ozleda je pokazatelj (srazmerne) neuspešnosti plasticiteta nezrelog mozga da kompenzuje efekte nastale štete
  • OBLICI PLASTIČNOSTI:
    • PLASTIČNOST PRI NORMALNOM SAZREVANJU
    • 85. PLASTIČNOST KOD MOŽDANE OZLEDE (doprinosi oporavku)
    • 86. PATOLOŠKA PLASTIČNOST (npr: epilepsije, AUTIZAM?)
    KOJI FAKTORI (NORMALNO) UZROKUJU MODIFIKACIJE NEURONSKE STRUKTURE?
    DA LI JE SREDINA JEDAN OD TIH FAKTORA?
  • 87. PRIMER 1: Razvojna zrelost korteksa kod gluve dece je izmenjena u odnosu na normalno očekivanu
    Wolf i Thatcher, 1990
    Eksperiment:
    Poređenje koherence EEG signala kod dece oštećenog sluha različitog uzrasta sa ‘normativnim’ podacima zdravih vršnjaka
    Rezultat:
    nivo diferencijacije/razvojna zrelost leve hemisfere u gluvih je značajno niži nego kod zdrave dece
    nivo diferencijacije/razvojna zrelost okcipitalnih oblasti i desne hemisfere u slušno deprivirane dece je proporcionalno veći nego kod zdravih
  • 88. PRIMER 2: Karakteristike senzornihevociranih odgovora (ERP) kod gluvih osoba značajno su izmenjene u odnosu na normalno očekivane
    Neville i Lawson, 1988
    Eksperiment:
    Registrovanje evociranih potencijala na vizuelne dražikod gluvih osoba.
    Rezultat:
    Vizuelni evocirani odgovori kod gluvih se registruju iznad regija normalno zaduženih za auditivnu obradu
    Evocirani odgovori na stimulus apliciran u periferiju vidnog polja višestruko su uvećani u odnosu na tipične
  • 89. Zaključak:
    Odsustvo iskustva modifikuje funkcionalne karakteristike kortikalnog tkiva
    Dopunjena definicija plastičnosti:
    PLASTIČNOST JE SPECIFIČNA, GENETSKI ODREĐENA SPOSOBNOST NERVNOG TKIVA DA MODIFIKUJE SVOJU STRUKTURU I FUNKCIJU POD UTICAJEM SPOLJNIH I UNUTRAŠNJIH ČINIOCA
  • 90. TEORIJSKI MODELI UTICAJA SREDINE NA CEREBRALNO SAZREVANJE
    Changeaux i Dehaene, 1989
    Stabilizacija veza aferentnom aktivacijom
    • KAKO SE ‘PORUKA’ IZ SREDINE (ISKUSTVO) BELEŽI U NEURONSKOM TKIVU TOKOM RANOG RAZVOJNOG PERIODA?
    • 91. MODEL SE OSLANJA NA OBRAZAC HIPERPRODUKCIJE PRAĆENE REGRESIJOM ZABELEŽEN U ĆEKIJSKOJ DIFERENCIJACIJI I METABOLIZMU TOKOM PRVIH GODINA ŽIVOTA
  • Changeaux i Dehaene, 1989 Stabilizacija veza aferentnom aktivacijom
    Str 29
    • rane neuronske veze nalaze se u jednom od tri moguća stanja: labilnom, stabilnom ili regresivnom;
    • 92. za tek uspostavljene vezekarakteristično jelabilno stanje. Labilna sinapsa je visoko plastična
    • 93. Labilna sinapsa biva aktivirana inpulsima koji pristižu do nje (signali uneti iz spoljnog sveta ili nastalih iz aktivnosti deteta)
    • 94. rezultat ove aktivacije može biti uspešan ili neuspešan u odnosu na uporedno prostiranje signala drugim putevima
    • 95. (ponavljana) uspešna aktivacija ‘stabilizuje’ sinapsu, dok neuspešna vodi ga regresiji veze
    • 96. ontogenetski razvoj ovih veza je određen retrogradno, u zavisnosti od kombinacije signala koji dolaze iz postsinaptičke ćelije
  • Greenough (Grinaf), 1987
    Modifikacija neuronskih veza u ‘senzitivnom’ periodu razvoja
    • PO ČEMU JE RANO UČENJE POSEBNO?
    • 97. NA KOJIM (SPECIFIČNIM) MEHANIZMIMA SE ZASNIVA?
    • 98. ZAŠTO JE SENZITIVNI PERIOD OGRANIČENOG TRAJANJA?
  • Greenough, 1987 Modifikacija neuronskih veza u ‘senzitivnom’ periodu
    dve vrste informacija koje mozak usvaja kroz interakciju sa sredinom - dve vrste izmena do kojih dolazi putem sredinskih uticaja:
    'Iskustveno-očekivano‘ učenje (izvorno: 'experience-expectant')
    zasniva se na selektivnim gubitkom viška sinapsi (iskustvo određuje koje će ‘opstati’)
    vezano za senzitivni period razvoja
    usvajaju se (skladište) oni aspekti sredine koji su zajednički za sve članove vrste (na primer, gravitacija, svetlo, zvuk, jezik okruženja
    'iskustveno-zavisno' učenje (izvorno: 'experience-dependant')
    zasniva se na generisanju novih sinaptičkih veza, mogućno celog života
    beleže se iskustva specifična za jedinku, njena posebna znanja i veštine
    ARGUMENT U PRILOG MODELA: dva suprotna a međusobno komplementarna procesa u savladavanju jezika i prepoznavanja lica
  • 99. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    MEHANIZMI UKLJUCENI U REPARACIJU NERVNOG SISTEMA:
    selektivna adhezivnost, modulacijom ekspresije adhezivnih molekula
    pracenje mehanickih putokaza
    pracenje elektricnih polja
    troficni uticaj materija koje luci deaferentisano ciljno tkivo
    Ovi mehanizmi vode akson do cilja, a drugi mehanizmi ucestvuju u prepoznavanju cilja i signaliziraju da li je uspostavljena korektna sinapsa
  • 100. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    KOLATERALNA AKSONOGENEZA I SINAPSOGENEZA TOKOM REPARACIJE CNS
    Nakon ostecenja neurona dolazi do kolateralnog izrastanja njegovih produzetaka koji pokusavaju da se sinapticki povezu sa susjednim neostecenim neuronima (kolateralna aksonizacija i sinapsogeneza).
    Kolateralna aksonizacija i sinapsogeneza omogucavaju ostecenom neuronu da pokusa stupanje u kontakt sa ciljnom celijom, sto mu omogucava prezivljavanje, nakon gubitka prvobitne sinapticke veze.
  • 101. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    Signal za kolateralnu aksonizaciju i sinapsogenezu potice od deaferentiranih ciljnih neurona.
    Ciljni neuroni luce, neurotroficne faktore (npr NGF I dr) koje preuzimaju presinapticki neuroni.
    Kada je sinapticka veza ostecena, neurotroficni faktori se luce u vecim kolicinama i difunduju u okolinu te predstavljaju aktivisuci signal za kolateralnu aksonizaciju i sinapsogenezu
  • 102. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    ULOGA GLIJE U RAZVOJU I REPARACIJI CNSa:
    Lokalne glija celije (mikroglija, makrofagi) infilitrisu prostor oko degenerisanog aksona nakon cega ga fagocituju.
    U nastanak kolateralne aksonogeneze i sinapsogeneze najvjerovatnije su ukljuceni astrociti.
    Astrociti u pocetnoj fazi regeneracije CNS imaju ulogu vodica aksona koji izrasta prema deaferentisanom postsinaptickom neuronu.
  • 103. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    U kasnijim fazama, astrociti otezavaju aksonogenezu formiranjem oziljnog tkiva.
    Oligodendrociti inhibiraju regeneratorne procese u CNSu, ekspresijom glikopoteina na membrani koji sprecavaju adhezione procese izmedju celija i onemogucavaju izrastanje aksona preko tih povrsina
    Glija celije podrazene ostecenjem mogu, kao i osteceni neuroni, luciti NGF koji potice izrastanje novih nastavaka neurona i usmjeravaju ih ka ciljnim neuronima.
  • 104. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    Za razliku od CNSa, u PNS glija celije djeluju stimulatorno na regeneraciju aksona.
    Svanove celije svojom bazalnom laminom trasiraju put rastucem aksonu ka deaferentisanoj ciljnoj celiji
    Ugradnja transplantata aksona na mjestu lezije perifernog nerva sprecava astrocite da stvore oziljak.
    Preko transplantata aksoni brze izrastaju i spajajaju ostecene dijelove perifernog nerva.
  • 105. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA
    Transplantacijemozdanogtkivakaopokusajterapijenekihneurodegenerativnihoboljenja”
    OstecenomozdanotkivoitransplantatmorajupripadatiistomNtrsistemu, da bi transplantatprezivioiuspostavioreciprocnevezesamozdanimtkivomprimaoca.
    Parkinsonovabolest (ledirani DOPA nigristrijatniputevi): Fetalni DOPA neuronisubstantienigre, prezivljavaju u mozguovihbolesnikaiuspostavljajuprivremenesinapsesaciljnimcelijama.