P d1b razvoj ns i kong anomalije, 2h

2,335 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,335
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
20
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

P d1b razvoj ns i kong anomalije, 2h

  1. 1. 2 PREDAVANJERAZVOJ I RAZVOJNI POREMECAJI<br />
  2. 2. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />UVOD:<br />Neurogeneza obuhvata nekoliko procesa, regulisanih brojnih molekularnim i medjucelijskim interakcijama:<br />1. Proliferacija - vrijeme proliferacije neurona (dan rodjenja) utice na njegov konacni polozaj u mozgu <br />2. Migracija - pomjeranje perikariona iz proliferativne zone do krajnjeg odredista<br />3. Diferencijacija - rast aksona, dendrita, sinapsogeneza, mijelinizacija<br />4. Celijska smrt.<br />
  3. 3. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />Inicijalno se formiraju sinapse u visku, potom slijedi njihova degeneracija, osim korektnih sinapsi koje definitivno ostaju. <br />Prezivljavanje neurona zavisi od prisustva troficnih materija, koje u ogranicenim kolicinama stvaraju ciljni neuroni. Stoga do izrazaja dolazi “konkurencija medju neuronima”. <br />Apoptoza (programirana celijska smrt) ucestvuje u eliminaciji neurona koji su ostvarili neadekvatne sinapticke veze. Na ovaj nacin, selektivno umire oko 50% inicijalno nastalih neurona.<br />
  4. 4. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />SINAPSOGENEZA<br />Medjucelijske komunikacije u nervom sistemu u najvecoj mjeri pocivaju na sinaptickoj transmisiji. <br />Sinapsogeneza je proces kojim se udaljene grupe neurona povezuju u neuronske mreze, pri cemu se neuroni povezuju sa ciljnim poljem, <br />Korektna sinapsogeneza je uslov za prezivljavanje neurona.<br />Tokom sinapsogeneze dolazi do razmjene hemijskih signala izmedju prei i postsinapsnog neurona. <br />
  5. 5. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />Genetski je programirano mjesto gdje neuroni trebaju uspostaviti korektnu sinapsu, ali u nedostatku “adekvatnog cilj”, odlucujuci postaju faktori sredine.<br />Prednjaceci dio neurona (akson) “isprobava” mnoge celijske povrsine, formirajuci tkz sinapse u prolazu, prije nego se konacno zadrzi na specificnom mjestu sa kojim formira definitivnu sinapsu. <br />Za korektnu sinapsogenezu neophodna je vremenska i prostorna uskladjenost izmedju elemenata koji grade sinapsu<br />
  6. 6. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />Mehanizam prepoznavanja ciljne celije:<br />celijski adhezioni molekuli (lektini, gangliozidi) na povrsini aksona prepoznaju komplementarna mjesta na povrsini postsinapticke membrane<br />Ciljne celije proizvode signale (faktore diferencijacije) koji uticu na morfologiju i hemijski fenotip (neurotransmiter, neuropeptidi), modulacijacom ekspresije gena.<br />Faktori rasta nervnog tkiva: NGF, BDNF (neurotroficni faktor mozdanog porijekla, neurotrofin-3), slicne su hemijske strukture i medjusobno unakrsno reaguju sa receptorima<br />
  7. 7. Centralninervnisistem (mozak I kičmenamoždina) se formiraiznervnecijevi<br />periferninervnisistem (kranijalni I spinalninervi) se formiraizneurvnoggrebena<br />Evolucija – filogeneza – nervnisistem: Strukturno I funkcionalnousloznjavanjenervnogsistema<br />
  8. 8. Evolucija – nervnisistem<br />Figure 9-1: Evolution of the nervous system <br />
  9. 9. JAJNA CELIJA<br />SPERMATOZOIDI<br />Inseminacija<br /><ul><li>Tokom ejakulacije izbaci se oko 3,5 ml sperme, što čini ejakulat
  10. 10. Ejakulat zdravog muškarca sadrži 200 do 500 miliona spermatozoida
  11. 11. Spermatozoidi se kreću brzinom od 2-4 mm/min,tako prvi spermatozoidi stižu do ampule jajovoda 45 min. posle ejakulacije</li></li></ul><li>
  12. 12.
  13. 13. Oplođenje<br />
  14. 14. Brazdanje<br />- Deobom zigota nastaju blastomere<br />- Prva deoba posle 24-36 časova, ostale nakon 12-18 h<br />
  15. 15. BRAZDANJE<br />Stadijum od 2 ćelije<br />Stadijum od 4 ćelije<br />Stadijum od 8 ćelija<br />Morula<br />Rana blastocista<br />Kasna blastocista<br />
  16. 16. Razvoj NS - neurogeneza<br />Organizovanje I oblikovanje NS<br />Umnozavanjecelije<br />Migracijacelija – zauzimanjepravilnogpolozaja<br />Diferencijacijacelija<br />Adekvatnopovezivanjecelija - <br />Selektivnasmrtcelija (do 75%)<br />
  17. 17. Nervnaploča<br />savijanje i zatvaranje nervneploče -> stvaranje cijevi-> savijanje nervnecijevi <br />Centralninervnisistem se formiraiznervnecijevidok se periferninervnisistem (kranijalni I spinalninervi) formiraiznervnoggrebena<br />
  18. 18.
  19. 19. Neurulacija<br />
  20. 20. Zatvaranjenervnecijevi<br />Formiranje nervne cevi<br />
  21. 21.
  22. 22.
  23. 23. Savijanjeneuralnecijevi<br />
  24. 24.
  25. 25.
  26. 26.
  27. 27.
  28. 28.
  29. 29.
  30. 30.
  31. 31.
  32. 32. 11 / 7<br />
  33. 33. Normal cortex development<br />From: Allendorfer KL, Shatz CJ (1994): The subplate, a transient structure: Its role in the development of <br />connection between thalamus and cortex. Annu Rev Neurosci 17:185-218.<br />
  34. 34. TERATOGENI FAKTORIKONGENITALNE MALFORMACIJE<br />
  35. 35. GRESKE U RAZVOJU NERVNE CIJEVI<br /><ul><li>SPINA BIFIDA – bolest rascijepljenogkičmenogstubado koje dolazi ukoliko se nervnacijev ne zatvori u jednom dijelu
  36. 36. ANENCEFALIJA – potpuni nedostatak mozga koji se javlja ako se nervnacijev ne zatvori u području glave</li></ul>HYDROCEPHALUS<br /><ul><li>Nakupljanjecerebrospinalnetečnosti u moždanimkomorama (šupljinamaunutarmoždanogtkiva) pa okolnomoždanotkivotrpipritisak I stradaglavapostajevelikaA</li></li></ul><li>
  37. 37.
  38. 38.
  39. 39. salamander kokoš čovjek<br />28. dan<br />stražnji mozak<br />srednji mozak<br />glava<br />prednji mozak<br />neuralna cijev<br />tijelo<br />
  40. 40. dan 1: oplodnja<br />dan 2: dioba<br />dan 15<br />zametni disk<br />18 dana<br />neuralna ploča<br />neuralni utor se zatvara<br />prednji neuralni nabor<br />neuralna ploča<br />22 dana<br />23 dana<br />neuralni utor<br />21 dan<br />neuralna cijev<br />ventrikul<br />neuralna cijev<br />24 dana<br />neuralna cijev<br />prednji mozak u razvoju<br />srce u razvoju<br />
  41. 41. 28. dan<br />
  42. 42. 25 dana 35 dana 40 dana<br />50 dana 100 dana<br />7 mjeseci<br />6 mjeseci<br />5 mjeseci<br />8 mjeseci<br />9 mjeseci<br />
  43. 43. FAZE RAZVOJA MOZGA<br />Razvoj neurona/glije iz prekursora<br />Migracija<br />Diferencijacija<br />Sazrijevanje<br />Sinaptogeneza<br />Stanična smrt i podrezivanje sinapsi<br />Mijelinizacija vlakana<br />
  44. 44. Kora velikog mozga:<br /><ul><li>neurogeneza 7. - 20. tjedna
  45. 45. migracija  8. – 29. tjedna
  46. 46. ventrikularna zona: primitivna mapa korteksa  predispozicija mjesta migracije</li></ul>površina mozga<br />smjer kretanja<br />primitivni korteks<br />migrirajući neuron<br />izdanci radijalnih glija stanica<br />migrirajući neuron<br />izdanci radijalnih glija stanica<br />tijelo radijalne glija stanice<br />ventrikularna zona<br /><ul><li> debljina slojeva: timing
  47. 47. diferencijacija: geni, lokalni kemijski signali</li></li></ul><li>novorođenče<br />dob (mjeseci)<br />sazrijevanje  20. tjedan – nakon rođenja<br />razvoj dendrita: grananje i rast izdanaka (µm/dan)<br />
  48. 48. rastući čunjić<br />duljina (mm)<br />filopodije<br />vrijeme (min)<br />razvoj aksona (mm/dan): rastući čunjić  filopodi  cilj<br />molekule: susjedne stanice  +, - CAMs <br /> ciljne stanice  tropične (netrini) <br />
  49. 49. Broj sinapsi (x 1011)<br />mjeseci<br />mjeseci<br />godine<br />porod<br />sinaptogeneza i podrezivanje sinapsi<br /><ul><li>ljudski korteks: 1014 sinapsi
  50. 50. hiperprodukcija neurona i sinapsi  odumiranje:</li></ul> NEURONI: kompeticija za neurotrofične faktore  apoptoza<br /> SINAPSE: simultana aktivacija  eliminacija<br />
  51. 51. mijelinizacija  rođenje – 18. godina<br /><ul><li> pokazatelj konačnog sazrijevanja neurona</li></ul> rana mijelinizacija: jednostavna motorika i osjeti<br /> kasna mijelinizacija: složene mentalne funkcije<br />
  52. 52. Schwannova stanica<br />akson<br />REZ<br />soma<br />izdanci aksona<br />odumirući akson<br />Schwannove st. se dijele<br />Schwannove st. tvore mijelin<br />akson<br />mijelin<br />Gliogeneza prije rođenja – smrt<br /><ul><li> popravak oštećenog neurona u perifernom živčanom sustavu</li></ul>- odumiranje presječenog aksona - mikroglija  debris<br />- Schwannove st. utiru put - izdanci aksona slijede put<br />- mijelinizacija - povratak funkcije<br />
  53. 53. CNS:<br />1) astroglija  ožiljak  smetnja ponovnom rastu neurona<br />2) oligodendroglija se ne dijeli  utiranje puta<br />3) oligodendroglija  NOGO  repelent „krivim“ aksonima<br />
  54. 54. Korelacija između razvoja mozga i ponašanja<br />
  55. 55. moždana struktura  sazrijevanje  ponašanje iskustvo<br /> 2 mjeseca 4 mjeseca 10 mjeseci<br />grabi predmet stiskom cijele šake<br />može primiti mali predmet između palca i kažiprsta<br />usmjerava ručicu prema predmetu i pokušava ga zgrabiti <br />plastičnost<br />Razvoj motorike:<br />MIJELINIZACIJA AKSONA<br />
  56. 56. Razvoj govora:<br />rođenje<br />6 tjedana<br />2 mjeseca<br />3 mjeseca<br />4 mjeseca<br />6 mjeseci<br />9 mjeseci<br />12 mjeseci<br />24 mjeseca<br />36 mjeseci<br />4 godine<br />5 godina<br />6 godina<br />12 godina<br />umiruje ga ljudski glas<br />reagira na ljudski glas, čini glasove ugode, doziva plačem<br />razlikuje zvukove, guguće<br />okreće glavu prema glasu, glasom reagira na nečiji govor, ritmički mumlja<br />proizvodi tonove različite visine, imitira tonove<br />imitira zvukove<br />shvaća značenje kroz intonaciju, imitira intonaciju odraslih<br />razvija rječnik (5-10 riječi)<br />imenuje predmete koji ga okružuju (200-300 riječi) <br />slaže jednostavne rečenice (900-1000 riječi)<br />rečenice postaju složenije, postavlja brojna pitanja (1500 riječi)<br />riječima opisuje osjećaje, počinje čitati (1500-2200 riječi)<br />razvijeni svi aspekti govora, služi se s 2400, a razumije 20 000 do 24 000 riječi<br />koristi preko 50 000 riječi<br />
  57. 57. Razvoj kognitivnih sposobnosti<br />predmet postoji iako ga ne vidi<br /> 1 godina<br />! volumen se promijenio<br />5 godina<br />
  58. 58. 4 stadija kognitivnog razvoja:<br />odvajanje sebe od ostatka svijeta, objekti postoje iako ih ne vidimo, osnove uzročno-posljedičnih veza <br />stvaraju mentalne slike stvari, mogu ih izraziti riječima i crtežima<br />mogu mentalno manipulirati idejama (volumen tekućina, dimenzije objekata) <br />sposobnost apstraktnog mišljenja. <br />senzoričko-motoričko razdoblje (rođenje do 18-24 mjeseci)<br />predoperativni period (2-6 godina)<br />konkretno operativni period(7-11 godina) <br />formalno operativni period(nakon 12. godine)<br />
  59. 59. Skokoviti razvoj mozga:<br />3-10 mjeseci, 2-4, 6-8, 10-12, 14-16 godina  mozak > 5-10%<br />glija, sinapse, krvne žile<br />koincidencija s fazama kognitivnog razvoja<br />
  60. 60. kognitivni testovi na djeci i mladim majmunima<br />2. test<br />test se ponavlja<br />po jedan objekt iz svakog para donosi nagradu<br />1. test<br />nakon što subjekt nauči koji predmet donosi nagradu<br />15 s<br />pokaže mu se novi predmet<br />čiji odabir donosi nagradu<br />učenje pokušajem i pogreškom  bazalni gangliji<br />prepoznavanje objekta  temporalni režanj<br />18 mjeseci<br />12 mjeseci<br />
  61. 61. Utjecaj okoline na razvoj mozga<br />
  62. 62. 1) vanjski podražaji: iskustvo<br />poticajna okolina<br />Donald Hebb  pokus<br />standardni laboratorijski uvjeti<br />
  63. 63. laboratorij<br />poticajna okolina<br />TEST INTELIGENCIJE<br />Hebb-Wiliamsov labirint<br /><ul><li> bolji uspjeh u labirintu
  64. 64. veći mozak
  65. 65. više sinapsi
  66. 66. više astrocita</li></ul>iskustvo  inteligencija<br />
  67. 67. OPTIČKI TEKTUM:<br />koincidirajuća električna aktivnost dolazećih neurona  vrpce aksona  dijelovi vidnog polja<br />normalni razvoj<br />zatvoreno oko<br />djetinjstvo<br />adolescencija<br />odrasla dob<br /> L D L D L L D L D L <br />
  68. 68. kritični period: poticaj iz okoline  razvoj<br />mačić: zatvaranje oka 30. – 60. dana nakon rođenja  organizacija korteksa<br />IMPRINTING: učenje privrženosti nekom objektu<br /> prepoznavanje svoje vrste<br /> pravilno usmjeren spolni nagon<br /><ul><li> nagli porast broja sinapsi u regiji prednjeg mozga</li></li></ul><li>? nenormalno iskustvo  razvoj mozga<br />Hebb: psi u mraku<br /> ne reagiraju na ljude, druge pse, bolne podražaje<br /> loše rješavaju labirinte, ne mogu naučiti trikove<br /> atrofija dendrita kortikalnih neurona<br />Harry Harlow: majmuni odvojeni od majki<br /> smanjene intelektualne sposobnosti<br /> abnormalno socijalno ponašanje<br />
  69. 69. Ceauşescu: nezbrinuta djeca u Rumunjskoj<br />nakon usvajanja:<br /><ul><li> opseg glave: 2 sd  od prosjeka
  70. 70. testovi kognitivnog i motoričkog razvoja  retardacija</li></ul>nakon 2 godine:<br /><ul><li> mlađi od 6 mj.  poboljšanje
  71. 71. stariji  stagnacija</li></li></ul><li>lateralno<br />medijalno<br />2) unutarnji podražaji: <br />a) hormoni<br />testosteron/estrogen: - utječe na broj nastajućih i odumirućih neurona<br /> - pojačava rast stanica<br /> - smanjuje/povećava grananje dendrita<br /> - utječe na stvaranje i regulaciju sinapsi<br /> muški mozak  ženski mozak: spolno ponašanje i kognitivne funkcije <br />
  72. 72. ozljeda frontalnog korteksa<br />kortikalni neuron u odrasloj dobi<br />ozljeda 1. dana<br />ozljeda 10. dana<br />b) ozljeda (alkohol, nikotin, kofein, psihoaktivne tvari)<br />kod ljudi: kritično zadnje tromjesečje prenatalno i prva 2 mjeseca postnatalno<br />kod štakora u odgovarajuće doba: manji mozak, atrofija kortikalnih neurona, kognitivni deficit u ponašanju<br />kasnija ozljeda (~ 6 mj. -2 g.)  kompenzacija<br />
  73. 73. zdravo dijete<br />retardirano dijete<br />hipokampus<br />organizirani piramidalni neuroni <br />dezorganizirani piramidalni neuroni <br />c) poremećena ekspresija gena<br /><ul><li> razvoj neuralne cijevi  spina bifida, anencefalija
  74. 74. diferencijacija neurona  mentalna retardacija
  75. 75. migracija neurona  epilepsija, shizofrenija</li></ul>4. – 6. mj. embrionalnog razvoja: abnormalni razvoj frontalnog režnja i orijentacija piramidalnih neurona u hipokampusu<br />
  76. 76. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />PLASTICNOST NERVNOG SISTEMA:<br />reorganizacije nervnog sistema izvan perioda normalnog razvoja<br />osnov opstanka jedinke u promjenjivim uslovima sredine, putem modifikacije ponasanje<br />ukljucena je u regeneraciji nervnog sistema nakon povrede<br />
  77. 77. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />REPARACIJA NERVNOG TKIVA NAKON OSTECENJA:<br />Neuroni se ne stvaraju de novo tokom zivota odrasle osobe<br />Uspostavljanje novih sinaptickih veza je takodje ograniceno. <br />Kod mladjih jedinki, kod kojih procesi razvica jos nisu definitivno zavrseni, postoji veca mogucnost regeneracije i uspostavljanja normalne funkcije nakon povrede CNS, reorganizacijom plana razvoja neostecenih dijelova CNS (plasticnost CNS)<br />
  78. 78. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />Mehanizmi plasticnosti nervnog sistema ukljuceni u njegovu regeneraciju nakon ostecenja<br />aktiviranje “nijemih” sinapsi<br />preuzimanje ostecenih funkcija od strane dupliranih zona, puteva i sinapsi<br />funkcionalna reorganizacija neostecenih dijelova CNS<br />zamjena funkcije ostecenog dijela CNS, funkcijom koja je u nadleznosti neostecenog dijela CNS.<br />
  79. 79. PLASTIČNOST:<br />Odlikekortikalnogtkiva u tojmerimoguvarirati pod uticajemraznovrsnihuticaja, da to podržavapretpostavkuoizvesnomstepenuslobode, promenljivosti(ekvipotencijalnosti?)neokorteksau ranomrazvojnomperiodu<br />PLASTIČNOST JE SPECIFIČNA, GENETSKI ODREĐENA SPOSOBNOST NERVNOG TKIVA DA MODIFIKUJE SVOJU STRUKTURU I FUNKCIJU POD UTICAJEM ODREĐENIH FAKTORA<br />
  80. 80. OGRANIČENJA I PITANJA ZA DALJE:<br /><ul><li>Nalazi ne govore za apsolutnu ekvipotencijalnost nezrelog cerebralnog tkiva, niti za univerzalnu mogućnost njegove potpune reorganizacije
  81. 81. Plastičnost je relativni fenomen
  82. 82. Plastičnost može biti patološka (epilepsije)
  83. 83. Pravila ispoljavanja plastičnosti ne poznajemo dovoljno(eksperimentalni podaci na drugim vrstama primata ili čak nižih sisara)
  84. 84. Klinička fenomenologija nakon ranih moždanih ozleda je pokazatelj (srazmerne) neuspešnosti plasticiteta nezrelog mozga da kompenzuje efekte nastale štete</li></li></ul><li>OBLICI PLASTIČNOSTI:<br /><ul><li>PLASTIČNOST PRI NORMALNOM SAZREVANJU
  85. 85. PLASTIČNOST KOD MOŽDANE OZLEDE (doprinosi oporavku)
  86. 86. PATOLOŠKA PLASTIČNOST (npr: epilepsije, AUTIZAM?)</li></ul>KOJI FAKTORI (NORMALNO) UZROKUJU MODIFIKACIJE NEURONSKE STRUKTURE?<br />DA LI JE SREDINA JEDAN OD TIH FAKTORA?<br />
  87. 87. PRIMER 1: Razvojna zrelost korteksa kod gluve dece je izmenjena u odnosu na normalno očekivanu<br />Wolf i Thatcher, 1990<br />Eksperiment:<br />Poređenje koherence EEG signala kod dece oštećenog sluha različitog uzrasta sa ‘normativnim’ podacima zdravih vršnjaka<br />Rezultat:<br />nivo diferencijacije/razvojna zrelost leve hemisfere u gluvih je značajno niži nego kod zdrave dece <br />nivo diferencijacije/razvojna zrelost okcipitalnih oblasti i desne hemisfere u slušno deprivirane dece je proporcionalno veći nego kod zdravih<br />
  88. 88. PRIMER 2: Karakteristike senzornihevociranih odgovora (ERP) kod gluvih osoba značajno su izmenjene u odnosu na normalno očekivane<br />Neville i Lawson, 1988<br />Eksperiment:<br />Registrovanje evociranih potencijala na vizuelne dražikod gluvih osoba. <br />Rezultat:<br />Vizuelni evocirani odgovori kod gluvih se registruju iznad regija normalno zaduženih za auditivnu obradu<br />Evocirani odgovori na stimulus apliciran u periferiju vidnog polja višestruko su uvećani u odnosu na tipične<br />
  89. 89. Zaključak:<br />Odsustvo iskustva modifikuje funkcionalne karakteristike kortikalnog tkiva<br />Dopunjena definicija plastičnosti: <br />PLASTIČNOST JE SPECIFIČNA, GENETSKI ODREĐENA SPOSOBNOST NERVNOG TKIVA DA MODIFIKUJE SVOJU STRUKTURU I FUNKCIJU POD UTICAJEM SPOLJNIH I UNUTRAŠNJIH ČINIOCA <br />
  90. 90. TEORIJSKI MODELI UTICAJA SREDINE NA CEREBRALNO SAZREVANJE<br />Changeaux i Dehaene, 1989<br /> Stabilizacija veza aferentnom aktivacijom<br /><ul><li> KAKO SE ‘PORUKA’ IZ SREDINE (ISKUSTVO) BELEŽI U NEURONSKOM TKIVU TOKOM RANOG RAZVOJNOG PERIODA?
  91. 91. MODEL SE OSLANJA NA OBRAZAC HIPERPRODUKCIJE PRAĆENE REGRESIJOM ZABELEŽEN U ĆEKIJSKOJ DIFERENCIJACIJI I METABOLIZMU TOKOM PRVIH GODINA ŽIVOTA</li></li></ul><li>Changeaux i Dehaene, 1989 Stabilizacija veza aferentnom aktivacijom<br />Str 29<br /><ul><li>rane neuronske veze nalaze se u jednom od tri moguća stanja: labilnom, stabilnom ili regresivnom;
  92. 92. za tek uspostavljene vezekarakteristično jelabilno stanje. Labilna sinapsa je visoko plastična
  93. 93. Labilna sinapsa biva aktivirana inpulsima koji pristižu do nje (signali uneti iz spoljnog sveta ili nastalih iz aktivnosti deteta)
  94. 94. rezultat ove aktivacije može biti uspešan ili neuspešan u odnosu na uporedno prostiranje signala drugim putevima
  95. 95. (ponavljana) uspešna aktivacija ‘stabilizuje’ sinapsu, dok neuspešna vodi ga regresiji veze
  96. 96. ontogenetski razvoj ovih veza je određen retrogradno, u zavisnosti od kombinacije signala koji dolaze iz postsinaptičke ćelije</li></li></ul><li>Greenough (Grinaf), 1987<br /> Modifikacija neuronskih veza u ‘senzitivnom’ periodu razvoja <br /><ul><li>PO ČEMU JE RANO UČENJE POSEBNO?
  97. 97. NA KOJIM (SPECIFIČNIM) MEHANIZMIMA SE ZASNIVA?
  98. 98. ZAŠTO JE SENZITIVNI PERIOD OGRANIČENOG TRAJANJA?</li></li></ul><li>Greenough, 1987 Modifikacija neuronskih veza u ‘senzitivnom’ periodu<br />dve vrste informacija koje mozak usvaja kroz interakciju sa sredinom - dve vrste izmena do kojih dolazi putem sredinskih uticaja:<br />'Iskustveno-očekivano‘ učenje (izvorno: 'experience-expectant')<br />zasniva se na selektivnim gubitkom viška sinapsi (iskustvo određuje koje će ‘opstati’) <br />vezano za senzitivni period razvoja<br />usvajaju se (skladište) oni aspekti sredine koji su zajednički za sve članove vrste (na primer, gravitacija, svetlo, zvuk, jezik okruženja<br />'iskustveno-zavisno' učenje (izvorno: 'experience-dependant') <br />zasniva se na generisanju novih sinaptičkih veza, mogućno celog života<br />beleže se iskustva specifična za jedinku, njena posebna znanja i veštine<br />ARGUMENT U PRILOG MODELA: dva suprotna a međusobno komplementarna procesa u savladavanju jezika i prepoznavanja lica <br />
  99. 99. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />MEHANIZMI UKLJUCENI U REPARACIJU NERVNOG SISTEMA:<br />selektivna adhezivnost, modulacijom ekspresije adhezivnih molekula<br />pracenje mehanickih putokaza<br />pracenje elektricnih polja<br />troficni uticaj materija koje luci deaferentisano ciljno tkivo<br />Ovi mehanizmi vode akson do cilja, a drugi mehanizmi ucestvuju u prepoznavanju cilja i signaliziraju da li je uspostavljena korektna sinapsa <br />
  100. 100. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />KOLATERALNA AKSONOGENEZA I SINAPSOGENEZA TOKOM REPARACIJE CNS<br />Nakon ostecenja neurona dolazi do kolateralnog izrastanja njegovih produzetaka koji pokusavaju da se sinapticki povezu sa susjednim neostecenim neuronima (kolateralna aksonizacija i sinapsogeneza). <br />Kolateralna aksonizacija i sinapsogeneza omogucavaju ostecenom neuronu da pokusa stupanje u kontakt sa ciljnom celijom, sto mu omogucava prezivljavanje, nakon gubitka prvobitne sinapticke veze.<br />
  101. 101. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />Signal za kolateralnu aksonizaciju i sinapsogenezu potice od deaferentiranih ciljnih neurona.<br />Ciljni neuroni luce, neurotroficne faktore (npr NGF I dr) koje preuzimaju presinapticki neuroni.<br />Kada je sinapticka veza ostecena, neurotroficni faktori se luce u vecim kolicinama i difunduju u okolinu te predstavljaju aktivisuci signal za kolateralnu aksonizaciju i sinapsogenezu <br />
  102. 102. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />ULOGA GLIJE U RAZVOJU I REPARACIJI CNSa:<br />Lokalne glija celije (mikroglija, makrofagi) infilitrisu prostor oko degenerisanog aksona nakon cega ga fagocituju. <br />U nastanak kolateralne aksonogeneze i sinapsogeneze najvjerovatnije su ukljuceni astrociti. <br />Astrociti u pocetnoj fazi regeneracije CNS imaju ulogu vodica aksona koji izrasta prema deaferentisanom postsinaptickom neuronu. <br />
  103. 103. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />U kasnijim fazama, astrociti otezavaju aksonogenezu formiranjem oziljnog tkiva.<br />Oligodendrociti inhibiraju regeneratorne procese u CNSu, ekspresijom glikopoteina na membrani koji sprecavaju adhezione procese izmedju celija i onemogucavaju izrastanje aksona preko tih povrsina<br />Glija celije podrazene ostecenjem mogu, kao i osteceni neuroni, luciti NGF koji potice izrastanje novih nastavaka neurona i usmjeravaju ih ka ciljnim neuronima.<br />
  104. 104. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />Za razliku od CNSa, u PNS glija celije djeluju stimulatorno na regeneraciju aksona.<br />Svanove celije svojom bazalnom laminom trasiraju put rastucem aksonu ka deaferentisanoj ciljnoj celiji<br />Ugradnja transplantata aksona na mjestu lezije perifernog nerva sprecava astrocite da stvore oziljak. <br />Preko transplantata aksoni brze izrastaju i spajajaju ostecene dijelove perifernog nerva.<br />
  105. 105. FORMIRANJE SINAPTICKIH VEZA TOKOM RAZVOJA I REPARACIJE NERVNOG TKIVA<br />Transplantacijemozdanogtkivakaopokusajterapijenekihneurodegenerativnihoboljenja”<br />OstecenomozdanotkivoitransplantatmorajupripadatiistomNtrsistemu, da bi transplantatprezivioiuspostavioreciprocnevezesamozdanimtkivomprimaoca. <br />Parkinsonovabolest (ledirani DOPA nigristrijatniputevi): Fetalni DOPA neuronisubstantienigre, prezivljavaju u mozguovihbolesnikaiuspostavljajuprivremenesinapsesaciljnimcelijama.<br />

×