• Save
History thesis (Dutch)
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

History thesis (Dutch)

on

  • 1,199 views

A research on

A research on

Statistics

Views

Total Views
1,199
Views on SlideShare
975
Embed Views
224

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

7 Embeds 224

http://simonebijlard.blogspot.com 197
http://simonebijlard.blogspot.nl 16
http://www.simonebijlard.blogspot.com 7
http://blackboard.ic.uva.nl 1
http://simonebijlard.blogspot.ca 1
http://simonebijlard.blogspot.co.uk 1
http://simonebijlard.blogspot.sg 1
More...

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

History thesis (Dutch) Presentation Transcript

  • 1. Van Style Indochinois naar Indochinese Art Déco Hoe de architectuur van Indochina veranderde tijdens het Interbellum Architectuurscriptie Simone Bijlard 1222139 november 2010 Docent: Cor Wagenaar
  • 2. InhoudIllustratie verantwoording vVoorwoord - Thuis in Hà Nôi vii1. Inleiding - Veranderende Opvattingen 12. Analyse - Vier Publieke Werken 42.1. Musée Louis Finot 42.2. Banques de l’Indochine 62.3. Psar Thom Thmei 92.4. Vergelijking vier publieke werken 123. Tijdsbeeld - Moderniteit, Regionalisme en de Arts Décoratifs 153.1. Les Halles du Boulingrin 153.2. Arts Décoratifs 184. Conclusie - Indochinese Art Déco 19Bibliografie 21Bijlagen 23
  • 3. Illustratie verantwoordingAfbeeldingenLouvres Psar Thom Thmei voorpaginaEen café in de Franse wijk van Hanoi vii1.1. Hôtel de Ville in Saigon, gerealiseerd in 1908 naar ontwerp van Fernand Gardès 11.2. Musée Louis Finot in Hanoi, gerealiseerd in 1932 naar ontwerp van Ernest Hébrard 11.3. Banque de l’Indochine in Hanoi, gerealiseerd in 1928 naar ontwerp van Felix Dumail (bron: belleindochine.free.fr) 21.4. Psar Thom Thmei in Phnom Penh, gerealiseerd in 1937 naar ontwerp van Jean Desbois (bron: Heritage Mission Phnom Penh) 22.1. Musée Louis Finot in de jaren ‘40, gezien vanuit het noordoosten (bron: belleindochine.free.fr) 42.2. De vide in het achthoekige bouwdeel, kijkend in het langwerpige bouwdeel 42.3. Balkondetail Musée Louis Finot. In beeld zijn de balkonhekken, de dubbele kolommen, de gedecoreerde kopse kanten van liggers en de gedecoreerde oplegnokken 52.4. Het protret van Ho Chi Minh prijkt tijdens de Tweede Indochinese Oorlog, beter bekend als de ‘Vietnam War’, op de gevel van het kantoor van de Banque de l’Indochine in Hanoi in 1973 (bron: www.panoramio.com/photo/20653354) 62.5. Kantoor van de Banque de l’Indochine in Saigon, gezien vanaf de zuidover van Arroyo Chinois (bron: belleindochine.free.fr) 62.6. Interieur van het kantoor in Hanoi. Te herkennen zijn de daglichtkoepels, die een diffuus licht in het interieur toelaten (bron: belleindochine.free.fr) 72.7. Interieur van het kantoor in Saigon. Te zien is het dubbelhoge atrium waarin de loketten van de bank gevestigd waren. Het grote daklicht voorziet de ruimte van daglicht (bron: belleindochine.free.fr) 72.8. Psar Thom Thmei in 1968, gezien vanuit het noord-oosten (bron: Heritage Mission Phnom Penh) 92.9. Het interieur van Psar Thom Thmei 102.10. Psar Thom Thmei na de renovatie met de nieuwbouw eromheen, zomer 2010 113.1. Les Halles du Boulingrin in Reims, gezien vanuit het noord westen (bron: Ville de Reims, 2008) 153.2. Het interieur van Les Halles du Boulingrin, nadat de markt buiten werking is gesteld. Te zien is de kolom met daarop de vier klokken, te midden van het gedeelte voor de detailhandel (bron: Ville de Reims, 2008) 16Kaarten1.1. Indochina en Mekong 32.1. Hanoi 52.2. Saigon 82.3. Phnom Penh 9Afbeeldingen en kaarten zijn werk auteur tenzij anders vermeld v
  • 4. Voorwoord - Thuis in Hà Nôi Het is eind van de middag, maar ondanks dat is verkeer, afval verbrandend op een klein komfoor, lui het moordend heet in Hanoi; de temperatuur is tegen een brommer aanhangend of pittig gekruide gevoelsmatig ver boven mijn lichaamstemperatuur kippenvleugels bradend. en ook de luchtvochtigheid doet waanzinnig Verderop lijkt een park te liggen; iets schittert groen aan. Ondertussen dendert een onvoorstelbare aan het einde van de weg. Bij aankomst blijkt het hoeveelheid verkeer langs me heen; zoveel park slechts een rotonde met een fontein te zijn. brommers heb ik in mijn hele leven niet bij elkaar Het is de inluiding van wat oorspronkelijk de Franse gezien. De brommers worden niet bereden door wijk van Hanoi was. De straten zijn breder, de jongens in leren jassen met zware integraalhelmen bomen hoger en het verkeer rustiger. Hier staan de op hun hoofd zoals ik gewend ben, maar veelal huizen niet dicht op elkaar zoals in de oude wijk, door meerdere mensen tegelijk, beladen met maar hebben een tuin met een hoog hek eromheen. grote tassen, pakketten of zelfs dieren in kooien. De architectuur doet met zijn veranda’s, luiken, Met helm? Zonder helm. De berijders delen wel dakoverstekken en elegante houtdetails denken aan de hoeveelheid kleren die ik gewend ben van de villa’s van Normandië. Op een kruispunt van twee Nederlandse brommerrijders: elk stukje huid is brede boulevards duiken plotseling een paar café’s bedekt met stof. De zon is namelijk - ondanks het met terras op. De terrassen zijn niet erg vol. Hier tijdstip - zo brandend dat een ritje op de brommer en daar zitten enkele Hanoianen rustig met elkaar te al tot een bruine huid kan leiden. Een bruine huid is praten. Bij de koffie, op de menukaart gespeld als cà niet gewenst; het blanke, liefst blonde uiterlijk wordt phê, is een baquette te bestellen, dik belegd met verse bejubeld in de media en dus nagestreefd door de tomaten, uien en tonijn. Na vijf weken in China gewone man en vrouw. te hebben gereisd, geniet ik van de smaak van het De straat is omzoomd door bladerrijke bomen en brood en de herinnering van thuis die het geeft. een aaneengesloten wand van huizen. Sommigen van Franse origine, opgeknapt of afbladderend, Hoewel het Frans koloniale bewind in 1954 bij soms een Chinese tempel met een ommuurde Dien Bien Phu werd verslagen, is Frankrijk en haar binnenplaats, maar vaak nieuwere huizen die door cultuur niet verdwenen uit voormalig Indochina. De hun vorm en materialisering herinneren aan het Vietnamese, Laotiaanse en Cambodjaanse culturen Vietnamese communisme. Elk huis heeft een hebben de elementen die het past omarmd en eigen winkel op de begane grond, waar soms kleding, gemaakt, waarmee een wonderbaarlijke mix van soms autonderdelen, soms juwelen en soms eten culturen is ontstaan. Het is precies deze mix die mij wordt verkocht. De bomen geven een aangename fascineert en mij heeft aangezet tot het schrijven vanEen café in de Franse wijk vanHanoi hoeveelheid schaduw voor de velen die zich op straat deze scriptie. bevinden: zittend op een krukje uitkijkend over het vii
  • 5. 1. Inleiding - Veranderende OpvattingenMet de Franse overname van Cochinchina in 1862 - nu het zuidelijkedeel van Vietnam - ontstond een nieuwe architectuur en stedenbouwin het keizerlijke Vietnam, waarvan de cultuur sterk verwant was aande Chinese (Brocheaux en Hémery, 2009). Cochinchina’s hoofdstadSaigon was voor de Franse interventie een verzameling dorpjes rondomeen citadel, het militaire centrum van het keizerlijke regime dat in Huégevestigd was (Guillaume, 1985). De plannen van Frankrijk voor dezeprovinciale stad waren groots: Saigon zou het symbool van Franseelegantie in Cochinchina worden en architectuur en stedenbouwmoesten dit bewerkstelligen. De Mission Civilisatrice die de kolonisatiein Franse ogen legitimeerde was de oorzaak hiervan; Frankrijk hadimmers de verantwoordelijkheid zijn superieure samenleving te delenen te verbreiden. Dezelfde redenering is te herkennen in de ruimtelijkeordening en de publieke gebouwen van Phnom Penh en Hanoi (kaart Fig. 1.1. Hôtel de Ville in Saigon, gerealiseerd in 1908 naar ontwerp van Fernand Gardès1.1.), die respectievelijk in 1863 en 1883 onder Frans bestuur kwamen testaan (Wright, 1991). Fig 1.2. Musée Louis Finot in Hanoi, gerealiseerd in 1932, naar ontwerp van Ernest HébrardDe Mission stond aanvankelijk weinig sensitief tegenover de inheemsecultuur en religie. De eerste Franse gebouwen in zowel Saigon als Hanoiwerden vrijwel zonder uitzondering gebouwd op ofwel heilige grond,ofwel op militaire centra van het keizerlijke hof, zoals de citadel (Logan,2000). De architectuur die hiervoor gebruikt werd, was uitwisselbaar metde architectuur die op dat moment in Le Métropole in trek was. Beaux-Arts architectuur en -stedenbouw werd ingezet om de Franse autoriteiten superioriteit uit te drukken (figuur 1.1.) (Wright, 1991).Na de Eerste Wereldoorlog veranderde de Franse opvatting over hetbestuur van hun kolonie (Pluvier, 1983). De nadruk verschoof vanassimilation naar association, onder andere door aanhoudend Vietnameesverzet. Deze begrippen kunnen als volgt gedefinieerd worden: assimilation is het beleid waarin de inheemse bevolking dient te wordenonderworpen aan een politiek die uitsluitend bepaald wordt door Franseopvattingen en normen. Association wordt begrepen als een beleid waarin x
  • 6. 1. Inleiding Figuur 1.3. Banque de l’Indochine in Hanoi, gerealiseerd in 1928 naar ontwerp van Felix Dumail (bron: belleindochine.free.fr) Fig 1.4. Psar Thom Thmei in Phnom Penh, gerealiseerd in 1937 naar ontwerp van Jean Desbois (bron: Heritage Mission Phnom Penh)de traditionele instellingen en gewoonten van de Style Indochinois, brak met de assimilationistische Wright heeft met haar boek The Politics of Designinheemse maatschappij, zij het aangepast aan Franse Beaux-Arts architectuur van Hébrards voorgangers. in French Colonial Urbanism (1991) en haar artikeleisen, zoveel mogelijk gehandhaafd worden (Pluvier, Voor het eerst werd de lokale cultuur, die voorheen Tradition in the Service of Modernity: Architecture and1983; p17). neerbuigend als métis (halfbloed) werd afgedaan Urbanism in French Colonial Policy, 1900 - 1930 (1987)Opnieuw bleek politiek beleid gekoppeld te zijn aan (Wright, 1987; p305), een inspiratiebron en een uitgebreid over deze verandering gepubliceerd.de ruimtelijke ordening en architectuur in de kolonie. voorbeeld voor goede architectuur. Hébrard nam een Eind jaren ‘20 echter vertrok Hébrard uit IndochinaDeze verschuiving kwam met name tot uitdrukking voorbeeld aan de manier waarop lokale architectuur en zijn Style Indochinois leek met hem te verdwijnen.in het werk van de architect en stedenbouwer Ernest reageerde op het klimaat en ging gebruik maken De architectonische vormentaal die in de periodeHébrard. van Zuidoost-Aziatische religieuze of decoratieve daarna werd gekozen lijkt het abstractere Art DécoIn 1923 werd Hébrard hoofd van de nieuw motieven (figuur 1.2.). Een van de verschillen die te volgen in plaats van Hébrards stijl.opgerichte Service de l’Architecture et de l’Urbanisme de onstond duidde Wright als volgt:l’Indochine en kreeg daarmee verregaande invloed Literatuur over deze verandering is schaarserop het gezicht van de kolonie (Wright, 1987). Hij “Hébrard never made the mistake like that of Foulhoux, dan over de periode van Hébrard. Deze scriptiemaakte onder andere uitbreidingsplannen voor when he mounted an enormous glass dome over his Saigon beoogt deze verandering in stijl in de architectuurHanoi, Saigon, Phnom Penh en de Franse zomerstad Post Office (1876) and created an insufferable hot greenhouse van Indochina te onderzoeken. Centraal staan deDalat. Zijn architectuur, samengevat onder de term climate within a public building.” (Wright, 1991; p207) vragen: op welke manier is de architectuur na de2
  • 7. Style Indochinois in Indochina veranderd? En welke CHINA gebeurtenissen liggen hieraan ten grondslag? Om dit te onderzoeken wordt ten eerste een TONKIN representatief gebouw van Hébrard geanalyseerd. Hiervoor is het Musée Louis Finot in Hanoi Hanoi gekozen, wat als een van de hoogtepunten van het werk van Hébrard wordt beschouwd. Vervolgens wordt op vergelijkbare wijze een analyse van enkele representatieve voorbeelden uit de periode die volgt Luang Prabang LAOS op Hébrard gedaan. Allereerst worden de Banque de l’Indochine in Hanoi en Saigon geanalyseerd, die beiden in 1928 naar ontwerp van Felix Dumail werden gebouwd, opvallend omdat ze exact Vientiane tegelijkertijd en door dezelfde architect ontworpen zijn en toch opmerkelijke verschillen vertonen. Hué Daarnaast wordt de centrale markt Psar Thom Thmei in Phnom Penh geanalyseerd. De markt werd SIAM in 1937 gebouwd naar ontwerp van Jean Desbois en Louis Chauchon. Dit gebouw representeert de vele gewapend betonnen gebouwen die in de loop van de jaren ‘30 in Cambodja zijn gebouwd. Een Bangkok ANNAM vergelijking van de bevindingen van de analyses maakt de verschillen tussen de stijlen inzichtelijk. Battambang CAMBODIA Vervolgens worden deze bevindingen gekoppeld aan de architectuur in Frankrijk uit die periode en Kompong wordt de vraag welke gebeurtenissen van invloed Cham zijn geweest op de stylistische verandering van de Phnom Penh architectuur in Indochina na het verdwijnen van de Saigon Style Indochinois beantwoord. COCHINCHINA Voor achtergrondinformatie wordt verwezen naar de INDOCHINA bijlagen. 0 100 200 kmKaart 1.1. Indochina en Mekong 3
  • 8. 2. Analyse - Vier Publieke Werken In hoofdstuk 2 worden achtereenvolgens het Musée de recente geschiedenis van communistisch Vietnam Louis Finot, de Banque de l’Indochine in Hanoi, toegevoegd; men kan nu naast de kunsstukken van de Banque de l’Indochine in Saigon en Psar Thom de verschillende Vietnamese dynastieën ook de Thmei beschreven en vergeleken. eerste vlag van het Vietnam onder Ho Chi Minh bezichtigen. Het gebouw zelf is door de jaren heen 2.1. Musée Louis Finot echter niet noemenswaardig veranderd. Naar aanleiding van de vernielingen van het De plattegrond is volledig symmetrisch rondom de prekoloniale culturele erfgoed in de beginjaren noordzuid-as. Schematisch gezien bestaat het uit van de kolonie, werd in 1899 door de toentijdige een lang rechthoekig volume van twee verdiepingen Fig 2.1. Musée Louis Finot in de jaren ‘40, gezien vanuit het noordoosten (bron: belleindochine.free.fr) Gouverneur-Générale Doumer de Ecole Française met een dakopbouw en een achthoekig volume van Fig 2.2. De vide in het achthoekige bouwdeel, kijkend in het langewerpige bouwdeel d’Extrême Orient (EFEO) opgericht. twee verdiepingen met daarop een lantaarn. Aan dit De EFEO had tot doel het prekoloniale erfgoed achthoekige volume bevinden zich drie annexen, van Vietnam, Laos en Cambodja te documenteren, waarvan de twee die oost-west zijn georiënteerd te classificeren en bovenal te beschermen. Tegen wisselende tentoonstellingen bevatten en waarvan het einde van de jaren ‘20 was de collectie zodanig één, de meest noordelijke, het voorportaal is. Het toegenomen dat een nieuw museum nodig was, interieur van het achthoekige volume is doorsneden waarop het Musée Louis Finot tussen 1925 en 1932 door een vide, waardoor er vanaf de begane grond gebouwd werd naar ontwerp van Ernest Hébrard. vrij zicht is op de daklichten in de lantaarn (figuur Het museum werd gebouwd in het gebied dat al het 2.2.). langst onder Frans bewind stond in Hanoi: de Franse Maatregelen ter bevordering van het binnenklimaat Concessie. Het lag dicht bij andere culturele attracties zijn duidelijk af te lezen in het uiterlijk van het zoals de opera, die naar voorbeeld van de Parijse museum. De gevels van het langwerpige volume zijn opera van Garnier was ontworpen (kaart 2.1.). De tweeledig; de balkons en hun constructie vormen naam van het museum werd ontleend aan de eerste als het ware een tweede gevel voor de echte gevel, directeur van de EFEO, Louis Finot (Logan, 2000). waardoor meer schaduw ontstaat. Ook de daken bestaan uit twee delen, die pansgewijs Franse kijk op Vietnamees erfgoed over elkaar heen vallen. Warme lucht uit het De Engelse taal heeft in de Vietnamese samenleving museum kan ontsnappen door de sleuf die tussen de plek van de Franse taal overgenomen, waardoor de twee daken ontstaat. Dakoverstekken en extra het museum nu de naam “The National Museum zonweringen geïntegreerd in de balkons zorgen voor of Vietnamese History” heeft. Aan de collectie, die schaduw, waardoor de gevel minder door de zon chronologisch vanaf de prehistorie is geordend, is belast wordt.x
  • 9. Cho Don Xuan RE HOAN Cathedrale KIEM D St. Joseph LAKE Banque de l’Indochine RIV Hoa Lo Prison ER l’Opera Musée Louis Finot Kaart 2.1. Hanoi Fig. 2.3. Balkondetail Musée Louis Finot. In beeld zijn de balkonhekken, de dubbele kolommen, de gedecoreerde kopse kanten van liggers en de gedecoreerde oplegnokken De primaire constructie van het museum is een in van decoreren toegepast; hiermee wordt decoratie Cambodjaanse of Laotiaanse tempels (Wright, 1991). het werk gestort betonnen skelet. Dit skelet is alleen BAYMAU bedoeld die terug te voeren is op een bepaalde Maar volgens Pédélahore komt het ontwerp van zichtbaar in de vide in het octagonale volume en bijLAKE manier van construeren of die bij een bepaald het museum voort uit observaties van Vietnamese de balkons. De gevel is gemaakt van baksteen dat materiaal past. Deze decoratie is te herkennen in tradities. Zo liet Hébrard zich voor het rechthoekige tussen de betonnen kolommen is gemetseld, waarna het herhaalde gebruik van dubbele kolommen, de volume inspireren door de Vietnamese Dinh, het het is gestuukt en geschilderd. decoratie op de kopse kant van liggers, de decoratie gemeenschappelijke woongebouw dat met name in In de decoratie van het museum is een tweedeling te op de oplegnokken en de decoratieve detaillering van Noord-Vietnam veel voorkwam. De Dinh bestaat uit herkennen. Ten eerste heeft Hébrard verschillende de dakoverstekken. Opvallend is dat deze hybride een rechthoekig volume van één verdieping hoog, elementen aan zijn ontwerp toegevoegd die decoratie teruggrijpt op traditionele houtdetails, waaroverheen zich een groot, steil dak vouwt dat uitsluitend decoratief zijn. Hieronder vallen terwijl ze hier in beton zijn uitgevoerd. met traditionele Vietnamese motieven gedecoreerd bijvoorbeeld de motieven op de dakranden en De motieven die door Hébrard zijn gebruikt is. De constructie is gemaakt van houten kolommen, nokken, de achthoekige ramen die op verschillende zijn volgens Wright gebaseerd op verschillende die verdubbeld worden wanneer de dakbelasting plekken in de gevel terug komen en het motief van religies en culturen in Azië; de gevel refereert naar daarom vraagt. Voor het octagonale volume zou de balkonhekken. Japanse Shinto tempels, de steile pannendaken naar de traditionele Vietnamese pagoda model hebben Hébrard heeft echter ook een meer hybride vorm Hindu tempels en het tweelaagse dak aan Thaise, gestaan (Pédélahore 1992). 5
  • 10. Fig. 2.4. . Het portret van Ho Chi Minh prijkt tijdens de Tweede Indochinese oorlog, beter bekend als de “Vietnam War”, op de Fig. 2.5. Kantoor van de Banque de l’Indochine in Saigon, gezien vanaf de zuidoever van de Arroyo Chinois (bron: belleindochine. gevel van het kantoor van de Banque de l’Indochine in Hanoi in 1973 (bron: www.panoramio.com/photo/20653354 ) free.fr)2.2. Banques de l’Indochine Hémery, 2009). benadrukt de monumentaliteit van de positie van deOnder de vlag van de Mise en Valeur - de In deze bloeiperiode, tussen 1924 en 1928, werd in bank.verantwoordelijkheid van Frankrijk om haar zowel Hanoi als Saigon een nieuw kantoor voor de Georges André Trouvé (1902-1935), die opeconomie te delen en te verbreiden; de tweede Banque de l’Indochine gebouwd. Beide gebouwen meerdere plekken in de literatuur als de architectrechtvaardiging van de kolonisatie naast de Mission werden ontworpen door Felix Dumail (1883-1955), van het kantoor in Hanoi wordt genoemd (Logan,Civilisatrice - groeide de economie van Vietnam, die samen met het neefje van Ernest Hébrard de 2000, Pédélahore, 1992), ontwierp volgens zijnCambodja en Laos zoals nooit te voren. De groei Ecole des Beaux-Arts had doorlopen (Dion, 1991). necrologie in het Bulletin de l’Ecole Française d’Extrêmevan de mijn- en rijstbouw, de grootschalige aanleg Dion suggereert in haar biografie van Dumail dat Orient slechts de gevel (Coedès, 1935). Dit lijktvan rubberplantages en de uitbreidingen van het Hébrard zou hebben bijgedragen aan de beide aannemelijker, aangezien hij, volgens dezelfdespoor- en wegennet vroegen om grote investeringen ontwerpen, maar de literatuur schept daar verder necrologie, pas in 1926 zijn diploma aan de Ecole(Brocheux en Hémery, 2009). geen duidelijkheid over. des Beaux-Arts haalde.De Banque de l’Indochine, opgericht in 1875, Het gevelontwerp van Trouvé speelt op eenverstrekte vrijwel alle leningen voor deze Hanoi classicistische manier in op de monumentaliteit vaninvesteringen, waarmee de bank een monopolie Het kantoor in Hanoi staat aan de stervormige de stedelijke context. De halve cirkel, die frontaalpositie verwierf in de kolonie. Deze positie werd des kruising van de Boulevard Amiral Coubet, Boulevard aan het park gepositioneerd is, bevat de entrée.te sterker toen de economie van de kolonie aantrok Henri Rivière en Avenue Dominé (kaart 2.1.). Een Deze geleding deelt de gevel op in drie delen, diena de Eerste Wereldoorlog, toen de vraag naar park, dat de oost-westverbinding tussen de entrée symmetrisch rondom de halve cirkel geordend zijn.rubber en delfstoffen enorm toenam (Brocheux en van de bank en het Hoan Kiem Meer vormt, Ook de colonnade refereert aan classicistische6
  • 11. gevelarchitectuur en de futuristisch ogende schijven verbond. En hoewel het zicht op het bankgebouwboven de entrée zouden als een moderne tympaan vanaf de zuidoever van de Arroyo majestueus wasopgevat kunnen worden. De eigenlijke gevel bevindt (figuur 2.5.) - het was immers met zijn 80 meter zich achter de colonnade, maar doordat deze vrijwel lange gevel een van de het grootste gebouwen vanvolledig aan het oog onttrokken is, speelt deze in de Saigon - lijkt het onwaarschijnlijk dat dit de inspiratieiconografie van het gebouw geen noemenswaardige voor de monumentaliteit was. Het uitzicht werdrol. immers alleen genoten door de enkeling die naar deHoewel de klassieke architraaf lijkt te zijn Messageries Maritimes ging, gelegen op de zuidoeververdwenen, is de fries, hetzij in een andere vorm van de Arroyo. De monumentaliteit van de geveldoor de afwezigheid van de architraaf, nog steeds te zal naar alle waarschijnlijkheid eerder hebben willenherkennen. De medaillons die erop geplaatst zijn, refereren aan het programma dat de bank omringde:zijn abstracties van inheemse motieven. Door hun de Hong Kong and Shanghai Bank, de douane enuniformiteit zijn ze als één beeldonderdeel op te enkele Europese consulaten, die allen op een rijtjevatten, ondanks dat ze allen verschillend zijn. Ook langs de noordoever lagen; ongetwijfeld profiterend het patroon in de louvres boven de entrée is een van het Chinese handelsverkeer dat door de Arroyoabstracte interpretatie van lokale motieven. liep.Een dubbele hellingbaan, waarvaan de vorm doet Net als in Hanoi ontleent de gevel van het kantoor inherinneren aan de hoefijzer trap van Fontainebleau, Saigon zijn monumentaliteit aan een classicistische,leidt, naast een rechtstreekse trap, naar de entrée van symmetrische opbouw. Opnieuw schermt eende bank. colonnade de eigenlijke gevel af van de zon. EenDe gevel suggereert een langwerpige plattegrond, entrée bevindt zich in het midden van de colonnademaar in werkelijkheid is het gebouw vrijwel vierkant. en daarmee in het midden van de gevel. TweeDe daglichttoetreding wordt gewaarborgd door andere entrées bevinden zich in de delen die zichrepetitief gebruik van lichtkoepels, die indirect licht los maken van het totale gevelvlak door iets naarin de grote vide in het hart van het gebouw toelaten voren te komen; beiden symmetrisch geplaatst,(figuur 2.6.). een stramienmaat van de afgeronde hoeken van de gevel af. De plint, die het gebouw over zijn geheelSaigon een ruime meter optilt, wordt doorbroken door deDe stedelijke context van het kantoor van de Banque trappen die naar de entrées leiden.de l’Indochine in Saigon is minder monumentaal De colonnade herhaalt zich boven de fries en de Fig. 2.6. (boven) Interieur van het Fig. 2.7. (onder) Interieur van kantoor in Hanoi. Te herkennen het kantoor in Saigon. Te ziendan de stedelijke context van het kantoor in Hanoi. architraaf, die summier gedecoreerd zijn met kleine zijn de daglichtkoepels, die een is het dubbelhoge atrium waarinHet gebouw beslaat één bouwblok aan de oever rozetten. De colonnade die zich boven de fries diffuus licht in het interieur toe laten de loketten van de bank gevestigdvan de Arroyo Chinois (kaart 2.2.), de rivier die de bevindt, is gedecoreerd met emblemen die vrijwel (bron: belleindochine.free.fr) waren. Het grote daklicht voorzag de ruimte van daglicht (bron:Chinese handelsnederzetting Cholon met Saigon letterlijk uit de Champa beschaving - de beschaving belleindochine.free.fr) 7
  • 12. Cathedraldie tussen 700 en 1500 in centraal Vietnam regeerde is een uitvinding die moet worden aangenomen in de tropen; Palais deen waar in de jaren ‘20 uitgebreid archeologisch vooral de goede ventilatie die het biedt. Daarnaast Gouverneur Hôtel de Ville Opera Généraleonderzoek naar werd gedaan (Brocheux en Hémery, vonden alle mensen die dit gebouw zagen het gebouw zeer2009) - lijken te zijn gekopieëerd. Boven de tweede succesvol en handig. [...]” (Auteur onbekend, 29colonnade bevindt zich een balkonhek, waarachter september 1931; zie bijlage voor originele brief) Cho Benzich een dakopbouw bevindt. Ook in de dakopbouw Thanhis de colonnade te herkennen, hoewel de kolommen “[...] Bij mijn laatste bezoek aan Saigon nam ik foto’s van detwee keer dichter bij elkaar staan. De daklijst is Bank van Indochina, denkend dat het leuk zou zijn als u ze SA Banque deopnieuw gedecoreerd met motieven die uit de ontvangt. Ik stuur u bijgevoegd wat persoonlijke indrukken. IG l’Indochine MessageriesChampa beschaving lijken te komen. De driehoekige Het ensemble van de gevels werkt goed, maar het is jammer Maritimes ON Cho Cau Cho Thaionderbrekingen in de daklijst kunnen echter weer dat er geen enkele ruimte is voor de voorgevel. Er is alleen de Binh Muoigelezen worden als klassieke tympanen, die de twee breedte van de straat. De details van de gebeeldhouwde partijenentrées die zich er recht onder bevinden signaleren. zijn niet erg goed. Ze zijn van een wat grove specie. Maar watHet interieur van het kantoor in Saigon bestaat vooral vervelend is, is het materiaal dat gekozen werd voor denaast een collectie van kamers gerangschikt langs afwerking. Het is te grijs, te cementachtig en weinig succesvolde gevel, uit een centraal atrium, dat zijn daglicht in zijn imitatie van steen. [...]” (Auteur onbekend, 2 Kaart 2.2. Saigonontleent aan het daklicht. In de dubbelhoge ruimte september 1931; zie bijlage voor originele brief)is dezelfde geleding als in de gevel te herkennen; de IS Ogevelgeleding komt dus overeen met de verdiepingen Geen van beide auteurs gaat in op de H IN Cdie erachter liggen (figuur 2.7.). verschijningsvorm van de gebouwen: het lijkt Y O O voor zich te spreken dat beide gebouwen eenA R REen glimp van het verleden voornamelijk classicistische gevel hebben. De detailsEen kijk op hoe de gebouwen werden ontvangen en het gevelmateriaal worden afgerekend op hundirect na hun oplevering laat iets zien van de afwerking, niet op de vorm of het onderwerp. Ertijdgeest van dat moment, ook al gaan geen van de is lof voor de manier waarop het kantoor in Hanoifragmenten letterlijk over de iconografie van de beide het binnenklimaat beïnvloedt. Maar de suggestiegebouwen. Alleereerst een fragment van een brief dat Vietnam als het ware een direct verlengde vanaan Dumail over het kantoor in Hanoi, vervolgens Frankrijk is - een provincie waar het voornamelijkeen brieffragment over het kantoor in Saigon: erg heet is - wordt hier alleen maar mee versterkt.“Ik stuur een serie foto’s van ons nieuwe hoofdgebouw vanHanoi, die je waarschijnlijk interesseren omdat je de auteur SAIGONervan bent. [...] We zijn erg blij met de lichtkoepels, die het 0 500 1000 mlicht prachtig verdelen, zonder direct licht binnen te laten. Het8
  • 13. T O2.3. Psar Thom Thmei beton. Verbonden met deze koepel zijn vier armen N LÉDe geschiedenis van Psar Thom Thmei of Le Marché van elk 44 meter lang en 12 meter hoog, O EmetG K A K B die N elkaar een hoek van 90 graden maken. LAKE SACentral begon op het papier van Ernest Hébrard toen Wat Onder de koepel bevindt zich nog steeds de originele P Phnom Posthij zijn uitbreidingsplan voor Phnom Penh in 1925 officepubliceerde. Waar toen nog een moeras was, stelde kolom met daarop vier klokken; voor elke arm één Psar ReatreyHébrard zich het nieuwe commerciële centrum van (figuur 2.9). De wijzers daarvan zijn al sinds jaar en Psar ChasPhnom Penh voor. dag kwijt, ondanks dat de kolom omringd wordtMet behulp van een prijsvraag, uitgeschreven in door horlogeverkopers.september 1934, werd het ontwerp van de Beaux- De koepel wordt ondersteund door zestien bogen, Psar KandalArts geschoolde architect Jean Desbois (1891 - waardoor deze opgedeeld wordt in zestien gelijke Psar Thom Thmei1971) uitgekozen. De constructie werd ontworpen delen. Afwisselend worden deze doorsnedendoor Louis Chauchon (1879 - 1945) van het door louvres. De louvres zorgen voor voldoende Nationalingenieursbureau Societé Indochinoise d’Etude et de daglicht en ventilatie, waardoor het klimaat in de MuseumConstruction (S.I.D.E.C.), dat gevestigd was in Saigon. markthal opvallend prettig is vergeleken met de Royal PalaceIn de twee jaren daarop volgend werd het ontwerp drukkende hitte van Cambodja. De armen, eveneens Psar O’Russeigebouwd, waarop het in september 1937 feestelijk doorsneden door louvres, worden elk ondersteund Kaart 2.3. Phnom Penhwerd geopend door Zijne Majesteit Koning Sisowath door zes gewapend betonnen bogen.Monivong (Taylor, 1996). De plint is over de gehele begane grond open; de enige scheiding tussen binnen en buiten wordt Independence Psar Neak Meas MonumentSpin in het web gevormd door een smeedijzeren hek. De entréesNog steeds is Psar Thom Thmei - wat in het Khmer van de markt bevinden zich daar waar de koepel deGrote Nieuwe Markt betekent (Collins, 2003) - het grond raakt. Psar Deum Kor Psar Olympiquecommerciële middelpunt van Phnom Penh. De Het visgraatmotief dat in de louvres en de ijzerenmarkt functioneert alle dagen van het jaar, van hekwerken boven de entrées te herkennen is, is hetzonsopgang tot zonsondergang. De groei van de enige element in het ontwerp van Desbois dat eenstad heeft een groei van stalletjes en gebouwen decoratieve functie heeft. Het motief veroorzaakt Tuol Sleng Genocide Museumrondom de markt op gang gebracht, waarmee het een licht- en schaduwpatroon dat met de minuutoorspronkelijke park aan de oostkant van de markt verandert.verdwenen is. In 2010 zijn de tijdelijke stalletjes Het artikel over de markt dat in 1938 werdvervangen door een blijvende constructie in beton. gepubliceerd in Le Génie Civil bevestigt dit, maarHet gebouw zelf is door de jaren heen op de voegt er iets aan toe:aantasting van weer en wind na niet veranderd; het Fig. 2.8. Psar Thom Thmei in S “De decoratie van het gebouw is zeer sober; het bestaat 1968, gezien vanuit het noord- BAbestaat nog steeds uit een 26 meter hoge koepel met Psar Tuol oosten (bron: Heritage Missioneen diameter van 45 meter uitgevoerd in gewapend uitsluitend uit de louvres (“les claustras”) en de heldere Thom Pong Phnom Penh) 9
  • 14. 1. Inleidingx
  • 15. Fig. 2.9. (links) Interieur Psar Fig. 2.10. (rechts) Psar ThomThom Thmei na de renovatie. Te Thmei na de renovatie. Dezien is de originele kolom met de nieuwbouw is zo dicht rondom devier klokken. De arm links in oude markt geplaatst dat het zichtbeeld is nog afgesloten vanwege de op de markt vanaf de straat vrijwelrenovatiewerkzaamheden verdwenen islijnen van het gebouw, die een duidelijke tegenstelling tot de worden als een mandala; een geometrisch patroon waaraan de stad haar naam ontleent.massa van gewapend beton vormen.” (Kandaouroff, 1938; dat in het Hindoeïsme en het Boeddhisme - de twee De gevels van de markt zijn aan alle kanten opp534) religies die diep verankerd zijn in de Cambodjaanse dezelfde manier behandeld; het gebouw is volkomen samenleving (Brocheux en Hémery, 2009) - de symmetrisch. Het stratenpatroon en de plaatsingVolgens Kandaouroff vormen de ‘heldere lijnen’ van kosmos symboliseert. van de markt op zijn plot is echter niet symmetrisch.het gebouw een onderdeel van de decoratie. Maar De armen van de markt zijn 45 graden ten opzichte De oost-west straat die van de rivier naar de markthet doel van de ‘lijnen’ is tweeledig; het geeft naast van het stratenpatroon gedraaid (kaart 2.3.), loopt creëert een ‘grande entrée’ voor de markt, watdecoratie ook de benodigde schaduw boven de vele waardoor het oog van iemand, waar dan ook op versterkt wordt door het symmetrische park dat aanlouvres en de begane grond. straat, als eerste op de koepel valt. Deze kunstmatige de voet van de entrée lag. Desbois legde hiermee heuvel refereert volgens Taylor naar de heilige volgens Taylor een accent op het voor het KhmerLokale cultuur en religie als grondlegger berg Meru; het centrum van de kosmos in de Boeddhisme heilige oosten.Referenties naar cultuur en religie in het ontwerp Boeddhistische mythologie en tevens het verblijf De verdraaïng van de armen ten op zichte van hetvan de markt zijn abstract van aard, beweert Taylor van de goden en de oorsprong van de vier heilige stratenpatroon is volgens Collins een referentie naarin zijn artikel in Form, Modernism and History (Taylor, rivieren. Daarnaast refereert de koepel naar de enige de kruising van de Tonlé Sap en de Mekong, de1996). Volgens Taylor kan de koepel geïnterpreteerd andere berg in Phnom Penh, de heilige Wat Phnom, kruising waaraan Phnom Penh is ontstaan (Collins, 2003). 11
  • 16. 2.4. Vergelijking vier publieke werken delen. De volumes zijn symmetrisch ten op zichte Een vergelijkbaar patroon is te herkennen in hoe deDe volgende karakteristieken zijn uit de introducties van elkaar gerangschikt en herinneren daarmee aan vier gebouwen omgaan met decoratie. Het Muséevan de vier publieke gebouwen gehaald: de stedelijke de organisatie van Beaux-Arts gebouwen. De twee Louis Finot maakt uitsluitend gebruik van lokalecontext, de gebouwvorm, de klimatologische bankgebouwen zijn beiden een rechthoek waarin zich motieven, maar is daarin niet helemaal ‘eerlijk’;maatregelen die in het ontwerp genomen zijn, de een grote centrale vide bevindt. Ze vullen beiden waarom refereert het aan traditionele houtdetailsstijlkenmerken van de gevel, de decoraties die in een bouwblok in het Franse stedelijke weefsel. Psar terwijl het in gewapend beton uitgevoerd is? Hetde gevel gebruikt zijn en aan welke geschiedenis/ Thom Thmei maakt net als het Musée Louis Finot roept de vraag op welke ambitie Hébrard hadbeschaving de gevel refereert. Deze kenmerken gebruik van een samenstelling van verschillende met deze decoratie: wilde hij werkelijk de lokalezijn gekozen omdat de verschijningsvormen van de volumes, hoewel deze volumes meer met elkaar bouwtraditie gebruiken of liet hij zich slechts op eenvier geanalyseerde gebouwen zich hierin van elkaar delen dan de volumes van het museum; vier van de cosmetisch niveau inspireren?onderscheiden (tabel 3.1.). In dit hoofdstuk worden vijf gebouwdelen zijn zelfs exact hetzelfde. Ook De beide bankgebouwen ontlenen hundeze kenmerken met elkaar vergeleken en wordt de deze volumes zijn symmetrisch ten op zichte van monumentaliteit aan referenties naar klassiekebetekenis daarvan onderzocht. elkaar gerangschikt, maar reageren desondanks direct gevelarchitectuur, maar ze doen dat elk op een op het omringende stedelijke weefsel. andere manier. Het gevelontwerp van het kantoorAlle vier de gebouwen zijn in Frans stadsweefsel in Hanoi heeft de klassieke gevelcompositiegerealiseerd en bouwen daarmee letterlijk mee aan de Alle vier de gebouwen reageren op enigerlei wijze op geabstraheerd; het heeft de architraaf en de friesontwikkeling van de Franse stad naast de bestaande, de klimatologische omstandigheden in de kolonie. samengevoegd en de tympaan gereduceerd tot drieinheemse stad. De monumentaliteit van de vier De mate waarin deze aanpassingen leesbaar zijn in de taps toelopende horizontale schijven. Daarnaastlocaties verschilt echter; met name de locatie van verschijningsvorm van de gebouwen verschilt echter. bestaat de decoratie uitsluitend uit abstractede Banque de l’Indochine van Hanoi en de locatie Het museum ontleent zijn esthetiek voor een interpretaties van inheemse motieven.van Psar Thom Thmei in Phnom Penh zijn met hun belangrijk deel aan klimatologische maatregelen; Het gevelontwerp van het kantoor in Saigon grijptradiale structuur monumentaler te noemen dan de het aanzicht van het gebouw is niet zonder die daarentegen veel letterlijker terug op klassieketwee andere locaties. Beide gebouwen dragen met maatregelen voor te stellen. De twee bankgebouwen gevelarchitectuur: het maakt gebruik van kapitelen,hun verschijningsvorm bij aan deze monumentaliteit; daarentegen zijn soberder in hun manifestatie ervan; de architraaf en de fries zijn onveranderd gelaten,de bank door zijn symmetrische, klassieke gevel en de aanpassingen die gedaan zijn, vallen samen met net als de tympanen. De inheemse motieven diede markt - naast zijn symmetrie - doordat de armen de regels van de classicistische gevel. Het kantoor worden gebruikt zijn letterlijke kopieëen van45 graden ten op zichte van het stratenpatroon van Hanoi gaat echter met zijn ingenieuze koepels bestaande motieven en moeten wedijveren metgedraaid zijn, waarmee het oog van iemand op straat een stapje verder dan het kantoor in Saigon, dat typisch Franse decoraties als rozetten en kapitelen.altijd op het belangrijkste deel van het gebouw valt - alleen één groot daklicht tot zijn beschikking heeft. Of de verschillen van de twee kantoren toe tede koepel en de ingangen van de markt. Het marktgebouw van Phnom Penh lijkt echter, schrijven zijn aan de bijdrage in het ontwerp van nog meer dan het museum, zijn esthetiek aan de het kantoor in Hanoi van (de veel jongere) architectDe gebouwvorm van het Musée Louis Finot bestaat klimatologische aanpassingen te ontlenen: men zou Trouvé is giswerk, maar het moge duidelijk zijn datuit een samenstelling van verschillende volumes, kunnen zeggen dat het zijn raison d’être is. er bij beide gebouwen verschillende opvattingen overdie qua uiterlijk voornamelijk het dak met elkaar classicisme hebben gespeeld. Desondanks decoreren12
  • 17. Stedelijke context Gebouwvorm Klimatologische Stijlkenmerken Decoratie Refereert aan / maatregelen Symboliek Musée Louis Finot Dicht bij andere Een symmetrische Tweeledige gevel, Symmetrische gevel Lokale motieven, Japanse Shinto 1925 - 1932 Franse culturele samenstelling zonwering in balkons, bestaand uit een waarvan enkele tempels, Hindu Ernest Hébrard instellingen. Op de van volumes: een pansgewijze daken, samenstelling van uitsluitend decoratief tempels, (1875 - 1933) rand van de Franse rechthoekig volume dakoverstekken volumes, gedecoreerd (dakranden, Boeddhistische concessie van Hanoi. met dakopbouw met lokale motieven. balkonhekken) tempels (Wright, Oorspronkelijk op de en een octagonaal Style Indochinois en enkele hybride 1991) oever van de Rode volume met lantaarn (Wright; 1991 en (oplegnokken, Vietnamese Dinh, Rivier Pédélahore, 1992) dubbele kolommen, Vietnamese pagoda’s dakoverstekken) (Pédélahore, 1992) Banque de Dicht bij andere Vrijwel vierkante Tweeledige gevel, Symmetrisch Abstracties van lokale Griekse en l’Indochine Hanoi Franse publieke plattegrond, lichtkoepels die classicistische gevel, motieven (achthoekige Romeinse tempels, 1924 - 1928 werken in Hanoi. Aan met centraal een diffuus licht doorlaten hetzij geabstraheerd. medaillons en Fontainebleau, Felix Dumail een radiale kruising dubbelhoge ruimte en voor ventilatie Art Déco (Logan, louvres) Vietnamese pagoda’s (1883 - 1955) van drie wegen en een met daklichten zorgen 2000) Georges André park Trouvé (1902 - 1935) Banque de Dicht bij andere Vrijwel vierkante Tweeledige gevel Symmetrisch Lokale motieven Griekse en Romeinse l’Indochine Saigon handelsinstellingen in plattegrond, classicistische gevel (Champa motieven) tempels, Champa 1924 - 1928 Saigon, een bouwblok met centraal een en classicistische tempels Felix Dumail vullend aan de Arroyo dubbelhoge ruimte decoratie (kapitelen, (1883 - 1955) Chinois met een groot daklicht rozetten) Psar Thom Thmei Centraal in de Centraal staat een 26 Repetitief gebruik Symmetrisch gevel Sterk geabstraheerde Boeddhistisch 1935 - 1937 commerciële wijk van meter hoge koepel, van louvres, allen die zijn esthetiek lokale motieven mandala, Berg Meru, Jean Desbois Phnom Penh, midden waaraan vier armen afgeschermd door ontleent aan een spel (visgraatmotief Wat Phnom en het (1891 - 1971) op de kruising van zijn verbonden, die luifels, volledig open van horizontale en in louvres en voor het Khmer Louis Chauchon dertien wegen elk een hoek van 90 plint, waardoor een verticale lijnen en een smeedijzeren hekken) Boeddhisme heilige (1878 - 1945) graden met elkaar continue stroom van visgraatmotief. oosten (Taylor, 1996) maken verse lucht ontstaat Art Déco (Collins, Kruising Mekong en 2003) Tonlé Sap (Collins, 2003)Tabel 3.1. Geselecteerde karakteristieken van de vier geanalyseerde gebouwen 13
  • 18. beide bankgebouwen in een trant die past in het maken hebben. Het kantoor in Hanoi is een stap geclassificeerd is als Art Déco (Logan, 2000). Declassicistische gevelsysteem: decoratie bevindt zich verder gegaan in wat als het ‘moderniseren’ van vraag kan echter nog steeds gesteld worden hoeveeldaar waar het volgens de classicistische regels hoort. deze stijl omschreven kan worden dan het kantoor dit ontwerp nu werkelijk van doen had met hetDaarmee verwijzen beide gebouwen primair naar de in Saigon, maar heeft in essentie weinig aan de leven in de kolonie. Het reageert inderdaad op hetEuropese bouwtraditie en niet naar de lokale. stijl veranderd. Opnieuw lijken de aanpassingen klimaat, maar leunt nog steeds sterk op classicistischeDe decoratie en de esthetiek van Psar Thom Thmei voornamelijk cosmetisch van aard te zijn. stelregels.is voornamelijk gebaseerd op de functie van het Het ontwerp van Psar Thom Thmei refereert De markthal van Phnom Penh, net als de bank vangebouw; de - om met de woorden van Kandaouroff volgens Taylor (Taylor, 1996) op meerdere manieren Hanoi geclassificeerd als Art Déco (Collins, 2003),te spreken - ‘heldere lijnen’ (Kandaouroff, 1938; p aan het Khmer Boeddhisme. Daarnaast bepleit lijkt vanuit dat perspectief het meest van doen te534) bieden schaduw voor de vele louvres en het Collins dat de vorm van het gebouw gebaseerd hebben met de kolonie. Dit gebouw reageert vanvisgraatmotief biedt naast voldoende opening voor zou zijn op de kruising van de twee grote rivieren de vier geanalyseerde gebouwen het uitdrukkelijkstventilatie bescherming tegen binnenvliegende duiven in Phnom Penh - de Mekong en de Tonlé Sap op het klimaat en creëert daarmee een eigen,en dergelijke. Van de vier geanalyseerde gebouwen - waarmee dit ontwerp als enige van de vier nieuwe esthetiek. Het gebouw leunt niet meer opkoppelt het ontwerp van Psar Thom Thmei als enige geanalyseerde gebouwen op een symbolisch niveau classicistische of Beaux-Arts principes, maar reageertzijn decoratie en esthetiek aan zijn functie. refereert aan de lokale cultuur en religie, in plaats van op zijn stedelijke en culturele context. Aannemend op een cosmetisch niveau. dat de conclusies van Taylor en Collins waar zijn,Wanneer het op de symboliek van de gebouwen dan is Psar Thom Thmei het enige gebouw dat inaankomt, dan zijn met name de meningen over het Concluderend zijn iconografie en symboliek werkelijk refereert Musée Louis Finot verdeeld. Is het een pastiche van Het Musée Louis Finot lijkt, zoals Wright al in haar aan de lokale cultuur en religie in plaats van op eenAziatische motieven, zoals Wright pleit (Wright, publicatie uit 1991 schreef (Wright, 1991), vooral uitsluitend cosmetisch manier.1991)? Of is het, zoals Pédélahore bepleit, een vrije een verzameling lokale details op een Beaux-Arts Hoewel de Banque de l’Indochine en Psar ThomFranse interpretatie van de Vietnamese Dinh en de gebouw. Hoe schokkend het voor die tijd ook moet Thmei volgens de literatuur tot dezelfde stromingVietnamese pagoda (Pédélahore, 1992)? Wie van de zijn geweest dat een publiek gebouw zo openlijk behoren, lijkt de ambitie om zich los te maken vantwee het ook bij het juiste eind heeft; uit het ontwerp refereerde aan de inheemse cultuur - architectonisch de Franse esthetiek pas bij de Psar Thom Thmei invan het Musée Louis Finot blijkt nauwelijks dat gezien lijkt er weinig veranderd ten op zichte van de Phnom Penh tot wasdom te zijn gekomen.Hébrard zich heeft verdiept in de betekenis van de Beaux-Arts architectuur.motieven die hij gebruikt heeft. Hij lijkt voornamelijk Interessant is het verschil tussen de tweeop een cosmetische manier aan de lokale cultuur en bankgebouwen, die door dezelfde architect zijnreligie te willen refereren, onderwijl een klassieke ontworpen en exact tegelijk zijn gebouwd. Er lijktsymmetrische opbouw gebruikend. een omslag te hebben plaats gevonden: het ontwerpBeiden bankgebouwen refereren voornamelijk aan de van het kantoor in Hanoi lijkt wat voor het gemakklassieke gevelarchitectuur, zoals die door de Grieken de ‘Franse slag’ in het classicisme wordt genoemdgeïntroduceerd is. De associatie van grandeur die los te hebben gelaten en te hebben gepoogd het tedeze stijl heeft zal ongetwijfeld met deze keuze te transformeren naar een abstractere stijl, die later14
  • 19. 3. Tijdsbeeld - Moderniteit, Regionalisme en de Arts DécoratifsHoe verhoudt de architectuur van de kolonie uit de in gebruik werd genomen (Ville de Reims, 2008).jaren ‘30 die net besproken is zich tot de architectuurdie in die tijd in het moederland werd gemaakt? De markthal van Boulingrin beslaat een rechthoekigeIs deze stroming uniek of is er vergelijkbare plot van 49 meter bij 109 meter, een bouwblokarchitectuur in Frankrijk gemaakt? vullend in de wijk Boulingrin. Sinds 1988 is hetEind jaren ‘20 werd in Reims een markthal gebouwd gebouw om veiligheidsoverwegingen gesloten endie opvallend veel overeenkomsten vertoond met is het in een staat van verval terecht gekomen. DePsar Thom Thmei. Taylor speculeert in zijn artikel monumentstatus, die het gebouw in 1990 heeft(Taylor, 1996) over contact tussen de architect van gekregen, heeft er echter voor gezorgd dat hetdit gebouw, Émile Maigrot (1880 - 1961) en Jean gebouw grondig gerenoveerd zal worden. NaarDesbois. Hij baseert deze vermoedens op foto’s verwachting zal deze renovatie in 2012 wordenen detailtekeningen van Psar Thom Thmei die afgerond (Ville de Reims, 2008).in het archief van Maigrot gevonden zijn. Maar Het gebouw bestaat uit een langwerpige hal vanwelke parallelen bestaan er tussen het werk van de 19,85 meter hoog en 38 meter breed. De halbeide architecten en welke betekenis hebben deze wordt overdekt door een parabolische, modulaireovereenkomsten? constructie. Twaalf identieke gewapend betonnenDaarnaast vond in 1925 de Exposition Internationale bogen volgen op elkaar, elk van binnen afgedektdes Arts Decoratifs et Industriels Modernes in Parijs plaats. door een betonnen schil, waarmee het interieurHoe verhoudt deze expositie zich tot wat er in die een volledig vlak uiterlijk krijgt (figuur 3.2.). Om de tijd in de kolonie werd gerealiseerd? drie modules wordt het gewelf onderbroken door een strookvormig daklicht, dat dezelfde travéemaat3.1. Halles du Boulingrin heeft als de modules. Aan de beide lange kanten vanTijdens de Eerste Wereldoorlog werd de markthal de rechthoek bevindt zich een tweede constructievan Reims, net als andere grote delen van de van gewapend betonnen parabolen, dwars op destad, verwoest. Toen in 1922 het wederopbouw hoofdconstructie. Deze tweede constructie vangtprogramma op gang was gekomen, werd een gedeeltelijk de dwarskrachten van de grote betonnenprijsvraag uitgeschreven voor het ontwerp van een bogen van de hoofdconstructie op.nieuwe markthal. In 1923 won Émile Maigrot, die De ingang voor voetgangers bevindt zich aan eenin 1906 was afgestudeerd aan de Ecole des Beaux- van de uiteindes van het rechthoekige volume, aan Fig. 3.1. Les Halles du Boulingrin in Reims, gezien vanuit het noordArts, in samenwerking met de constructeur Eugène de westkant van het gebouw. De expeditie ingang westen (bron: Ville de Reims,Freysinnet (1879 - 1962). De bouw van de nieuwe bevindt zich daar recht tegenover, aan de oostkant 2008)markthal begon in 1927, waarop het gebouw in 1929 van het gebouw. Beiden ingangen bevinden zich 15
  • 20. Fig. 3.2. Het interieur van Les Halles du Boulingrin, nadat de markt buiten werking is gesteld. Te zien is de kolom met daarop de vier klokken, te midden van het gedeelte voor de detailhandel (bron: Ville de Reims, 2008)onder grote, parabolische raampartijen. Onder “De schoonheid van een groot schip van cement is hetzelfde ... vergeleken met Psar Thom Thmeide twee strookvormige daklichten, in de beide als dat van een groot gotisch schip (...) hetzelfde inspireert de Ook los van de centrale kolom met de vier klokkenlange kanten van het gebouw, bevinden zich kleine architecten van 1225 als die van 1928.” (Pierre Lavedan, zijn er duidelijke overeenkomsten aanwijsbaar tussenentrées, die elk vernoemd zijn naar de rivieren in de in Architecture, vol. XLIV, 1929) Psar Thom Thmei en de hallen van Boulingrin.omgeving van Reims. De locaties van de beide markthallen verschillenIn het midden van de hal vond oorspronkelijk Inderdaad doet de vorm van de grote hal denken echter in grote mate van elkaar: allereerst hetde handel in verse groenten en fruit plaats. aan het schip van een gotische kathedraal, net als klimaat, maar daarnaast ook de cultuur en de religieDe detailhandel vond plaats in het westelijke de manier waarop het licht binnenvalt door de en daarmee dus ook de bouwtraditie. Hoe uniekgedeelte van het grote volume, waar door Maigrot hoge, parabolische ramen. Ook de manier van en locatiespecifiek kunnen de beide ontwerpen dus werkbanken in een stervormig patroon rondom vier construeren vertoont overeenkomsten: de secundaire nog genoemd worden? Wanneer de verschillen enklokken op een kolom zijn ontworpen (figuur 3.2.). parabolische constructie kan vergeleken worden overeenkomsten van de beide markthallen besprokenOp de begane grond van de secundaire constructie met de steunberen uit de gotische architectuur worden, kan het een en ander geconcludeerdbevonden zich oorspronkelijk kleine winkeltjes, die en het repetitieve gebruik van het modulaire worden.opslagruimte hadden op de verdieping daarboven. gewapend betonnen systeem doet denken aan het Beide gebouwen zijn uitgevoerd in gewapend betonVergelijkingen tussen het ontwerp van Maigrot en de repetitieve karakter van de constructie van gothische en beiden experimenteren met de mogelijkhedengotische architectuur van Middeleeuwse kathedralen kathedralen. van dit nieuwe materiaal; de één door een van dewerden indertijd al gemaakt: grootste koepels ter wereld te maken, de ander door het gebruik van de relatief nieuwe vorm van de16
  • 21. parabool. Een groot gedeelte van de esthetiek van Hoewel de beide gebouwen in hun van de materialen die in die tijd nieuw waren. Zede gebouwen is gebaseerd op de toepassing van het verschijningsvorm dus opvallend veel combineren deze moderniseringen met invloedengewapend beton. overeenkomsten vertonen, reageren ze beiden afkomstig uit de directe omgeving. Omdat deHoewel beide gebouwen symmetrisch zijn, baseren primair op de context, zowel op letterlijk niveau - ontwerpen van de beide markthallen op dit puntze hun monumentaliteit minder op dit gegeven door de plaatsing van de entrées en de winkels - als overeenkomen kan de stijl waarin de markthaldan in de Beaux-Arts periode gebruikelijk was. Net op een symbolischer niveau - door de verwijzingen van Phnom Penh is gebouwd niet uniek wordenals Psar Thom Thmei reageert de markthal van naar de Katholieke Kerk en het Boeddhisme. Hoe genoemd; het is geen “Indochinees modernisme” ofBoulingrin namelijk primair op het omringende gepast het is om met een commercieël gebouw naar iets dergelijks. Maar doordat beide gebouwen op eenstedelijke weefsel; het ontwerp heeft zich aangepast religieuze instanties van die orde te verwijzen kan vergelijkbare manier naar hun omgeving refererenaan de verschillende stromen voetgangers en bediscussieërd worden, maar het staat vast dat de en tegelijkertijd de heersende stijl van de Beaux-Artsgemotoriseerd verkeer en heeft een directe relatie gebouwen verwijzen naar iets dat ter plekke relevant proberen te vernieuwen, zou wel kunnen wordenmet het maaiveld door de winkels die in de plint van is - in plaats van, zoals bijvoorbeeld de Banque de gesproken van een breuk met traditie en dus van eende lange gevels geplaatst zijn. l’Indochine van Hanoi doet, te verwijzen naar het nieuwe stijl: een modernisme dat het niet schuwt teOp een symbolisch niveau refereren beide gebouwen paleis van Fointainebleau, vele duizenden kilometers refereren aan de betekenis van zijn context.aan de lokale religie: Psar Thom Thmei onder andere verderop.aan de Boeddhistische mandala en Berg Meru en de Beiden gebouwen experimenteren met hethallen van Boulingrin aan de kathedralen van het moderniseren van de traditie waaruit ze voortkomenKatholicisme. - de Beaux-Arts school - en de mogelijkheden 17
  • 22. 3.2. Arts Décoratifs Duitsland gevochten en leek om die reden zo met haar paviljoens, haar ambitie om met de ArtsDezelfde Mission Civilisatrice die het aangezicht min mogelijk met het buurland te maken te willen Décoratifs opnieuw toonaangevend in de architectuurvan de kolonie door de jaren heen had veranderd, hebben. De abstracte, rationele stijl van het Bauhaus en de kunst te worden, bleek dus bij voorbaat albracht Frankrijk er in de periode na de Eerste appeleerde echter wel aan de Franse wens zich los te onhaalbaar. De geschiedenis leert dat het niet deWereldoorlog toe om een internationale expositie te maken van de historiserende, classicistische stijl van Arts Déco was die de architectuur in de jaren volgendorganiseren. Frankrijk wilde, nu vrede en welvaart de Beaux-Arts school die op dat moment heersend op de expositie beïnvloedde, maar juist het veelwas weergekeerd, haar naam als internationaal was in de Franse bouwtraditie (Chandler, 2000). radicalere werk van Le Corbusier en Melnikov.voorbeeld voor smaak en stijl heroveren. De ambitie De architectuur in de kolonie, zoveel kilometersom een universele tentoonstelling te organiseren - Op de Rive Droit van Parijs bevonden zich de van de expositie vandaan, stond echter niet onderzoals de eerdere exposities in Parijs waren geweest internationale paviljoens, die minder eensgezind invloed van Le Corbusier, maar beantwoordde- was ongepast geworden met het eindigen van de waren in uiterlijk dan de Franse paviljoens op opnieuw aan de roep van de Mission Civilisatrice.Eerste Wereldoorlog. Een gethematiseerde expositie de linkeroever van de Seine. Om overduidelijke De architectuurstijl waarin na de Parijse expositiemoest dit probleem ondervangen: met het thema redenen was Duitsland niet vertegenwoordigd op de van 1925 in de kolonie gebouwd werd, lijkt naarArts Décoratifs beoogde Frankrijk haar nieuwe expositie, maar daarmee was het gedachtegoed van aanleiding van de Banque de l’Indochine in Hanoiinternationale stijl te introduceren (Chandler, 2000). het Bauhaus niet van de expositie verdwenen. Zowel en de markthal in Phnom Penh het Art Déco van deDe Exposition Internationale des Arts Decoratifs et het paviljoen van Le Corbusier voor l’Esprit Nouveau expositie van Parijs te hebben gekozen.Industriels Modernes vond in 1925 plaats in de als het Russische paviljoen van Melnikov toondebinnenstad van Parijs. Op de Rive Gauche - van verwantschap met het Bauhaus. Beide paviljoensoorsprong de plek waar studenten, kunstenaars maakten zich veel radicaler los van de Beaux-Artsen bohémiens woonden en werkten - waren de traditie dan de Franse paviljoens deden (Chandler,Franse paviljoens te vinden; allen in de stijl die 2000).nu omschreven wordt als Art Déco. Hoewel deze De radicaliteit op de expositie hield hierbij echternaam pas vele jaren later aan de stijl is toegekend, op. Hoewel het Britse paviljoen in zijn uiterlijkdeelden deze paviljoens een architectuur die het overeenkomsten vertoonde met het Art Déco vanFranse classicisme in de ban hadden gedaan en die de Franse paviljoens, bleek van de foto’s van pasop eclictische wijze met decoratie omgingen. De gerealiseerde gebouwen in Groot-Britannië diearchitectuur deelde verwijzingen naar Kubistische binnen te zien waren, dat de Britse architectuur nogkunst - populair in Parijs door de werken van Picasso steeds traditionalistisch van aard was.en Braque -, naar primitieve kunst uit de Franse Het paviljoen van Italië - op dat moment onderkoloniën en naar het Duitse Bauhaus (Chandler, het bewind van Mussolini - refereerde als enige2000). openlijk aan het classicisme en was dus ook weinigDe relatie tussen de Franse Art Déco en het Duitse vernieuwend.Bauhaus was met name in die tijd getroubleerd;Frankrijk had net een verspillende oorlog tegen Hoe graag Frankrijk het ook wilde en probeerde18
  • 23. 4. Conclusie - Indochinese Art DécoTerugkijkend op het onderzoek kunnen een omarmt. in architectuur; anders was er geen voorbeeld inaantal conclusies getrokken worden. Hoewel alle Terwijl de ontwerpen van de Banques de l’Indochine Frankrijk te vinden geweest.architecten die besproken zijn in deze scriptie op de tekentafel van Felix Dumail lagen, vond in Met de introductie van de Exposition Internationalegeschoold zijn aan de Ecole des Beaux-Arts van Parijs de Exposition Internationale des Arts Decoratifs des Arts Decoratifs et Industriels Modernes blijkt erParijs, zijn er belangrijke verschillen tussen hun werk et Industriels Modernes plaats, waarmee Frankrijk echter wel degelijk een politieke agenda achter dete herkennen. haar ambitie om opnieuw toonaangevend in de architectuurstijl te liggen; namelijk de Franse ambitieDe Style Indochinois van Ernest Hébrard was de eerste architectuur en kunst na de Eerste Wereldoorlog om opnieuw een architectuurstijl als voorbeeld voorarchitectonische vertolking van een koloniaal beleid te zijn te kennen gaf. Het is precies in de de wereld te introduceren. Hoewel op de expositiewaarin meer ruimte en recht voor de lokale bevolking architectuurstijl die op deze expositie geïntroduceerd direct al bleek dat Frankrijks culturele hegemonieontstond. Hébrard’s architectonische vocabulair had wordt, de Art Déco, waarin de Banque de l’Indochine tanende was, gaf de architectuur van de koloniezich echter nog niet zodanig uitgebreid ten op zichte van Hanoi en Psar Thom Thmei later geclassificeerd wél gehoor aan de ambitie. Op zichzelf is dit nietvan zijn Beaux-Arts opleiding, dat er sprake is van zijn. verwonderlijk: als er ergens niet geëxperimenteerdeen architectuur die in essentie verschilt van deze kon worden met de Mission, dan was het welschool. Hetzelfde is te herkennen in de Banque de Terugkerend op de inleiding, waar de termen in de kolonie; het was immers een van haarl’Indochine in Saigon van Felix Dumail. assimilation en association geïntroduceerd werden, bestaansrechten.Het kantoor van Hanoi abstraheerd voor het eerst de kunnen enkele andere conclusies worden getrokken. Opvallend is dat terwijl op de expositie in Parijsklassieke regels van de Beaux-Arts en introduceert Met het veranderen van het politieke beleid in de de Art Déco voornamelijk op een eclectische endaarmee een stijl die op het eerste gezicht kolonie van assimilation naar association bleek ook een daarmee cosmetische manier werd ingezet, deze invernieuwend is; mogelijkerwijs onder invloed van verandering in het gezicht van de architectuur in de de kolonie inhoudelijker - meer trouw aan de contextde jonge Georges André Trouvé. Toch blijkt ook dit kolonie plaats te vinden: de Beaux-Arts architectuur, - werd ingezet; in geval van Psar Thom Thmei werdgebouw nog steeds de principes van de Beaux-Arts die de absolute macht van Frankrijk vertolkte, werd gerefereerd aan de eeuwenoude religie van de lokaleschool nodig te hebben. vervangen door de Style Indochinois, die voor het bevolking.Pas bij Psar Thom Thmei komt de architectuur in de eerst de Franse cultuur combineerde met de lokale. Misschien dat dit verschil in opvatting veroorzaaktkolonie vrij van de Beaux-Arts traditie en refereert Hieruit blijkt dat de beide architectuurstijlen sterk werd door de toename in het verzet tegen hethet aan de lokale context. gepolitiseerd waren. De veronderstelling dat de koloniale bewind - Ho Chi Minh richt zijn verandering van de Style Indochinois naar de Art Déco communistische partij op in 1929 - of dat de GroteToch blijkt met Les Halles du Boulingrin dat de van de Banque de l’Indochine en Psar Thom Thmei Depressie van 1929 hierin meespeelde, maar vastarchitectuur van Psar Thom Thmei niet uniek is; de ook een politieke achtergrond heeft blijkt slechts staat dat de Art Déco in Indochina gehoor gaf aanstijl is niet eigen aan Indochina, het bestaat namelijk gedeeltelijk waar. Met de overeenkomsten tussen haar omgeving. Men zou kunnen zeggen dat hiermeeook in Reims, Frankrijk. Het is onderdeel van een Psar Thom Thmei en les Halles du Boulingrin blijkt pas echt een geslaagde vertaling van de association-groter geheel: een modernisme dat niet de tabula dat het geen besluit in de politiek van Indochina politiek ontstond; Hébrard’s aanpak kwam pas echtrasa aanpak gebruikt, maar regionalistische invloeden kan zijn geweest dat heeft geleid tot de verandering tot zijn recht in Psar Thom Thmei van Desbois. 19
  • 24. LiteratuurBrocheaux, P., Hémery, D., 2009. Indochina, An Ambiguous Colonization | 1858 - 1954. Berkeley: University of California PressChandler, A., 2000. Virtual Visit to the 1925 Paris Exposition des Arts Décoratifs. Gebaseerd op World’s Fair Magazine, aflevering VIII, nummer 3, 1988, World’s Fair Inc. Coedès, G., 1935. G. A. Trouvé. In Bulletin de l’Ecole Française d’Extrême Orient, nummer 35, 1935, p. 574 - 577Collins, D., 2003. Marketing Triumph. In Sarika, juni 2003, p. 18 - 27Dion, M., 1991. Felix Dumail (1883 - 1955), Notice Biographique. In Notices Biographiques d’Architectes Français, Parijs: Archive d’architecture du xxe siècle, 1991, nummer 2Guillaume, X., 1985. Saigon, or the Failure of an Ambition (1858 - 1945) In Ross, R., Telkamp, J. (eds.), Colonial Cities, Essays on Urbanism in a Colonial Context, Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers, 1985, p. 181 - 192Kandaouroff, W., 1938. Le Marché de Phnom Penh (Cambodge). In Le Génie Civil, nummer 2941, 24 december 1938, p. 1 - 4Lavedan, P. 1929. Les Halles du Boulingrin. In Architecture, nummer 44, juli 1929Logan, W., 2000. Hanoi: Biography of a City. Seattle: University of Washington PressPédélahore, C., 1992. Hanoi, miroir de l’architecture Indochinoise. In Mardaga, P. (ed.), Architectures Françaises Outre-Mer, Liège: Mardaga, 1992, p. 292 - 321Pluvier, J. 1983. Vietnam, Laos, Cambodja, Om de Bevrijding van Indochina, Een Geschiedenis vanaf 1850. Nijmegen: SunTaylor, B. B., 1996. Inventing a Colonial Landscape; The New Market in Phnom Penh. In Hoffman, A. (ed.), Form, Modernism and History, Cambridge (Massachusetts): Harvard University Press, 1996, p. 175 - 186Ville de Reims, 2008. Les Halles du Boulingrin; Entre Tradition et Modernité. Reims: Ville de Reims, 2008Wright, G., 1987. Tradition in the Service of Modernity: architecture and urbanism in French colonial policy, 1900 - 1930. In The Journal of Modern History, aflevering 59, nummer 2, p. 291 - 316Wright, G. 1991. The Politics of Design in French Colonial Urbanism. Chicago: The University of Chicago PressVerder is gebruikt gemaakt van de observaties gemaakt tijdens een 4 maanden durende reis in 2010 door voormalig Indochina. Inspiratie is geput uit gesprekken met Theodora Burgeat van deHeritage Mission in Phnom Penh en de architectuurhistoricus Darryl Collins. Mijn dank gaat naar hen uit. 21
  • 25. BijlagenTimeline French Indochina (Brocheux and Hémery, 2009)From 1627 French missionaries in Vietnam. 1886 Paul Bert becomes first Governor of Tonkin but dies after 6 months.1802 Nguyên Ánh, accedes assisted by the French the Vietnamese throne as Em- 1887 Ba Dinh insurgency against French rule ends - insurrection leaders are ar- peror Gia Long; capital moves to Hué, Vietnam unified . rested and beheaded.1821 French ships land in Tourane (Da Nang). French obtain permission to trade 1887 l’Union Indochine Française is created, consisting of 5 administrative areas: from king Minh Mang. Cochinchina as a colony, Annam and Cambodia as a protectorate and Tonkin1821 - 1847 Persecution of Catholic missionaries and converts. This partly serves as pre- and Laos, added in 1893, as a mix of these two. Hanoi becomes the capital. text for French armed conquest of Vietnamese territories. 1885 - 1913 Yên Thê uprising, led by Dê Thám, starts as peasant revolt against French1847 French vessels are refused permission to dock in Tourane; they attack and colonisers usurping the land, then becomes a large-scale guerilla uprising sink the Court’s warships. against the French occupation.1858 French attack Tourane but are resisted by Hué Court. 1894 Governor-General Lanessan’s ‘soft approach’ towards colonisation policy is opposed by hard-core colonists and Lanessans recalls.1859 French seize control of Saigon; the Hué Court appoints a special army com- mander to oppose French colonial forces. 1895 Hanoi gets electric light.1862 Treaty with Emperor Tu Dúc - several provinces in the south are given to the 1897 - 1902 Paul Doumer holds the post of Governor-General and starts a period of French and the Court opens 3 ports in central Vietnam to French and Span- economic exploitation of Indochina, including a harsh taxation system and ish traders. monopoly on alcohol and opium.1863 Cambodia becomes a French Protectorate. 1899 Foundation of the École Française d’Extrême-Orient (EFEO)1866 French explore the Mekong as trade route to China. 1900 Hanoi gets electric tramway.1867 Cochinchina becomes a French colony. 1901 Start of the construction of the Railway Haiphong - Hanoi - Kunming, open- ing modern trade routes from Vietnam to China.1873 French officer Francis Garnier occupies Hanoi citadel and 3 provinces around Hanoi, making way for opening of the Red River route and 3 sea 1906 Establishment of l’Université Indochinoise. ports in Tonkin to foreign commerce. Garnier killed. 1909 French colonial policy of assimilation replaced by association.1874 The Philastre Treaty signed between the French and the Court, giving France 1912 Phnom Penh gets electric light. free trade access to Vietnam and the Red River. French army is permitted to 1914 - 1918 World War I: 100 000 Vietnamese soldiers fight on the side of France. station troops in Hai Phòng. Hanoi Concession granted, housing 300 French soldiers. Hanoi opened to foreign settlers. 1923 Ernest Hébrard becomes head of the Service de l’architecture et de l’urbanisme de l’Indochine.1882 French commander Henri Rivière attacks and captures Hanoi. Governor Hoàng Diêu kills himself. 1929 Communist Party of Indochina founded, led by Hô Chí Minh. Start of or- ganised resistance against French colonial rule in Vietnam.1883 Vietnamese authorities allow the Concession area in Hanoi to spread west and south; beginning of “French Quarter”. 1939 - 1945 World War II1883 French attack Hué; a new treaty (Harmond Convention) is signed, confirm- 1945 Japanese rule in Vietnam. ing Cochinchina as a French colony and declaring Tonkin and Annam French 1945 August Revolution, Declaration of Independance and proclamation of hte protectorates. Democratic Republic of Vietnam by Hô Chí Minh.1885 French conquest of Vietnam officially recognised by the treaty of Tientsin, 1946 - 1954 French Indochina War but strong resistance continues. King Hàm Nghi flees Hué and calls on the 1954 Defeat of the French at Diên Biên Phu in May and signing of the Geneva country to fight French occupation. Accords in July. 23
  • 26. Gouverneur-Général French Indochina (Brocheux and Hémery, 2009) 16 November 1887 - April 1888 Jean Antoine Ernest Constans 25 June 1940 - 9 March 1945 Jean Decoux April 1888 - 31 May 1889 Étienne Antione Guillaume Richaud 31 May 1889 - April 1891 Jules Georges Piquet Gouverneur-Général Japanese Occupation April 1891 - June 1891 Bideau 9 March 1945 - 28 August 1945 Yuitsu Tsuchihashi June 1891 - 31 December 1894 Jean Marie Antoine de Lanessan 9 March 1945 - 15 August 1945 Takeshi Tsukamoto March 1894 - October 1894 Léon Jean Laurent Chavassieux December 1894 - February 1895 François Pierre Rodier February 1895 - 10 December 1896 Paul Armand Rosseau Military Governor Allied Military Administration December 1896 - 13 February 1897 Augustin Juline Fourès 9 September 1945 - 6 March 1946 Lu Han (above 16th parallel) 13 February 1897 - October 1902 Joseph Athanase Paul Doumer 6 September 1945 - 28 January 1946 Douglas David Gracey (below 16th parallel) October 1902 - February 1908 Jean Baptiste Paul Beau 18 February 1908 - September 1908 Louis Alphonse Bonhoure September 1908 - January 1910 Antony Wladislas Klobukowski Haut Commissaire French Indochina January 1910 - February 1911 Albert Jean George Marie Louis Picquié 23 September 1945 - 5 October 1945 Jean Marie Arsène Cédile February 1911 - November 1911 Paul Louis Luce 5 October 1945 - 31 October 1945 Philippe François Marie de Hauteclocque November 1911 - January 1914 Albert Pierre Sarraut 31 October 1945 - 1 April 1947 Georges Louis Marie Thierry d’Argenlieu January 1914 - 7 April 1915 Joost van Vollenhoven 1 April 1947 - 20 October 1948 Émile Bollaert April 1915 - May 1916 Ernest Nestor Roume 20 October 1948 to 17 December 1950 Léon Marie Adolphe Pascal Pignon May 1916 - January 1917 Jean Eugène Charles 17 December 1950 to 11 January 1952 Jean Joseph Marie Gabriel de Lattre de Tassigny January 1917 - May 1919 Albert Pierre Sarraut 11 January 1952 to 1 April 1952 Raoul Albin Louis Salan May 1919 - February 1920 Maurice Antoine François Montguillot February 1920 - April 1922 Maurice Long 1 April 1952 to 17 August 1953 Jean Letourneau April 1922 - August 1922 François Marius Baudouin 17 August 1953 to 10 April 1954 Maurice Dejean August 1922 - April 1925 Martial Henri Merlin 10 April 1954 to 2 June 1955 Paul Henri Romuald Ély April 1925 - November 1925 Maurice Antoine François Montguillot June 1955 to 21 July 1956 Henri Hoppenot 18 November 1925 to January 1928 Alexandre Varenne January 1928 - August 1928 Maurice Antoine François Montguillot 22 August 1928 - 15 January 1934 Pierre Marie Antoine Pasquier 15 January 1934 - September 1936 Eugène Jean Louis René Robin September 1936 - 23 August 1939 Joseph Jules Brévié 23 August 1939 - 25 June 1940 Georges Catroux24
  • 27. Brief aan Felix Dumail over het kantoor van de Banque de l’Indochine in HanoiAfkomstig van http://belleindochine.free.fr 25
  • 28. Brief aan Felix Dumail over het kantoor van de Banque de l’Indochine in Saigon Afkomstig van http://belleindochine.free.fr26