Ang bata na dili Matulog
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Ang bata na dili Matulog

on

  • 1,595 views

Ang Bata Nga Dili Matulog by Macario Tiu

Ang Bata Nga Dili Matulog by Macario Tiu

Statistics

Views

Total Views
1,595
Views on SlideShare
1,595
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
12
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Ang bata na dili Matulog Ang bata na dili Matulog Presentation Transcript

  • Napungot na si Tinang kay alas diyes na sa gabii, wala pa matulog ang bata."Katulog na, Bingbing. Katulog na. Dali na diri sa katre. Gabii na kaayo.“"Di ko," tubag sa bata.Nagpasu-paso kini sulod sa kuwarto. Matag karon ug unya iyangbungkagonug hipuson ang mga dulaang plastik nga gibutang ibabaw sabangko. Sus, kalami kuriton ning bataa, sa hunahuna pa ni Tinang. Apanigo na lang siyang makapanlingo sa kalagot. Tua, gihulbot na pod ang mgamagasin sa butanganan niini ilawom sa lamesa."Bingbing, dali na. Ayaw na panghilabot dinha."Wala motubag ang bata. Nagpakli-pakli kinig usa ka magasin. Mitindog siTinang gikan sa katre ug gipalong ang suga. Nangitngit ang servant’squarters, gawas sa hayag gikan sa suga sa kusina nga milusot sa rehas-rehas ibabaw sa pultahan."Tuga," reklamo sa bata nga yungit pa mosulti."Dili. Katulog na!"
  • "Tuga, tuga," sulti pa sa bata nga nagtindak-tindak sa iyang tiil."Bahala ka dinha, basta matulog na ko,” sulti ni Tinang nga mihigda pagbaliksa katre. “Diri na! Katulog na!”Gikan sa gawas kalit lang mingiyaw ang dakong tingog sa iring."Mumu. Mumu," ingon sa bata, ug misuksok kini ilawom sa katre."Ayaw dinha. Gawas dinha. Naunsa ba ning bataa!" Mikawas si Tinang sakatre ug gipasiga ang suga. Miluhod siya ug gikawayan ang bata. "Dalidiri. Gawas dira! Hugaw dira, daghag abog dira!"Misamot hinuog uk-ok ang bata. "Hala ka, paakon hinuon ka dinha. Naa na!Naa na sa imong likod!" ingon ni Tinang sa tingog nga kunohay nahadlok.Dungan sa iyang pagsulti, mingiyaw pag-usab ang iring.
  • "Mama, Mama!" singgit sa bata nga naghangus-hangos ug kamang pagawassa ilawom sa katre. Hugot kaayo kining migakos kaniya, giumod angnawong sa iyang dughan."Mao nay imo. Gahi kag ulo. Sige, dili pa gani ka matulog, ipapaak tika samumu," dugang panghadlok ni Tinang.Sa iyang kalagot, nakalimot na hinoon si Tinang nga masuko ang lola sa batakon iya kining hadlokon. Niadtong miaging adlaw man god, nakita sa lolanga nataranta ang bata nga misuksok sa ilawom sa kabayo-kabayo saplantsahan dihang midahunog ang ayroplano. Udtong dako kadto."Mumu, mumu," ingon sa bata dihang nakabati sa ayroplano."Tinang, nganong mahadlok man ning bata sa ayroplano?" pangutana pa salola nga namalantsa niadtong tungora."Ambot niana,Tiya. Hadlokan man nang bataa."
  • "Unsay ambot? Dili man na mahadlok ug ayroplano kaniadto.”“Natingala bitaw ko, Tiya.”“Ayaw baya hadloka-hadloka nang bata. Dili na maayo. Kanang mumu-mumu, ayaw na ipanghadlok sa bata. Tan-awa, bisag udtong dako,mahadlok sa tingog sa ayroplano.““Dili man nako na hadlokon, Tiya.”"Maayo. Dili ko gusto nga hadlokon ang bata sa mga ungu-ungo. Dili kanamaayo. Modako silang hadlokan.“Sa tinuod lang, iyang hadlokon ang bata aron lang kini mohigda ug matulog,ilabi na kon moabot na ang alas diyes sa gabii. Mao kini ang oras nga ting-abot sa ayroplano gikan sa Manila. Kon makadungog na siya sa dahunogsa ayroplano unya wala pa matulog ang bata, moingon dayon siya: “Hala,naa na ang mumu. Kaonon na sa mumu ang batang dili matulog.”
  • Ang lain pang gikahadlokan sa bata mao ang miyaw sa iring. Walaysipyat gayod nga mo-uk-ok ang bata sa kinadul-ang lamesa, bangkoo katre kon makabati kinig miyaw sa iring. Iya man gong hadlokonkanunay ang bata nga tingog kadto sa ungo ug nga kini mokaogbata nga dili matulog. Mao usab kiniy iyang ipanghadlok kondilimokaon ang bata. Busa, bisan ganig adlaw, basta makabati kinigmiyaw sa iring, mataranta kini ug mangitag tagoanan.Mingiyaw pag-usab ang iring.Mihilak na ang bata. Hapit na maluok si Tinang tungod sa kahugotsa paggakos niini sa iyang liog. Nabati niya ang pagpangurog sanipis nga lawas sa bata. Maayo gani kay gaan ra ang bata, dili bugat kugoson."O, tulog ka na, ha?" hait ang tingog ni Tinang. "Dili pa gani kamatulog, tawagon nakog balik ang ungo.“
  • Dihang iyang gibutang ang bata sa katre, wala na kini maghilak. Nagsid-ok-sid-ok na lang. Gitan-aw ni Tinang ang relo sa lamesa: alas diyesimedya na. Gipalong niya ang suga ug mitupad paghigda sa bata.Taud-taod miingon ang bata: "Papa away Mama. Tumbag Mama. Away.""Ayawg banha. Katulog na," singhag ni Tinang.Wala na motingog ang bata. Gipiyong ni Tinang ang iyang mga mata ugnanghuy-ab. Sulod sa pipila ka minuto nakatulog na siya. Wala naniya mabati ang pagdahunog sa ayroplano, ug wala na usab niyamabatyagan ang pagdutdot sa bata sa iyang dughan.
  • Pagkaugma niana, gisuroy ni Tinang si Bingbing sa iyang amiga nga siMinda, usa usab ka katabang sama kaniya nga nagpuyo usa ka blokegikan sa ilang balay. Naglingkod ang duha ka managhigala sasementadong hagdanan samtang nag-estoryahanay. Gisabak ni Mindaang usa ka palangganang plastik nga puno ug bugas. Namili kinigtipasi. Si Bingbing nalingaw pagdula-dula sa iyang manyikangpanapton."Sus, Nang Tinang, madayon na gyod ang pagbulag ni Ma’am ug ni Sir,"sulti ni Minda nga nangakha-kakha sa bugas."Ngano, misugot na diay si Sir nimo nga magbulag na sila?" tubag niTinang."Aw, wala man siguro siyay mahimo. Dili na man gyod makig-uli siMaam sa iya. Bisag unsa na lay buhaton ni Sir. Nakig-estorya na nasiya sa ginikanan ni Maam. Nagpatabang na gani siya sa mga pari saeskuylahan. Pero dili na gyod mosugot si Maam.“
  • "Unsa ba gyod diay ang nahitabo, Minda?" pangutana ni Tinang ngamitabang na pagpilig tipasi."Kahinumdom ka ba niadtong nag-away sila? Duha na ka bulan karon?""Wala pa ko dinhi.“"Aw, husto no. Abi nimo, Nang Tinang, gabii na kaayo to. Naglalis man tosila. Hubog kaayo adto si Sir. Unya nabatian na lang nako nga naglagubosulod sa ilang kuwarto. Sus, nakuyawan ko adto, uy.“"Mao gyod nang mga lalaki. Basta mahubog.""Ingon pa ni Cita, kay nakabati man siya sa estoryahanay ni Maam ug niMrs. Dizon--dili kuno mapasaylo ni Maam si Sir kay gidapatan kunosiya. Sige kunog hilak. Alang kanako, ang lalaking manakit ug babayeang pinakaubos nga klase sa tawo. Mao gyod kuno na ang pulong niMaam."
  • "Kausa ra siya nadapatan, dili na siya makig-uli?“"Dili na. Igo na daw ang kausa, ingon niya.“"Maayo siya kay maestra. Makasugakod siya pagbuhi sa iyangkaugalingon ug sa iyang mga anak.""Sus, ako? Dili sab ko mosugot kulatahon, uy! Bulagan dayon nako!Magminyo god ta aron malipay, unya kulatahon na hinuon? Aw,purbahi lang, kay putlon gyod nako, hahaha. Ikaw, Nang Tinang, di baminyo ka man? Buotan ba ang imong bana?“Nakalitan si Tinang sa pangutana ni Minda. "Aw, oo. Oo," ingon niya."Nay, gatat. Inom gatat," kuhit sa bata sa abaga ni Tinang.“Uy, mouli na mi, Minda. Gigutom na ning akong alaga.”
  • Sa mga misunod nga adlaw, dugay makatulog si Tinang.Daghan siyag mahinumdoman. Ang iyang mga anak. Konmakahinumdom siya ang iyang kinamanghoran, si Teresa,motubod dayon ang luha sa iyang mga mata, apan pugnganniya ang iyang kaugalingon. Dili na siya mohilak.Kinahanglan nga magmalig-on siya. Ug aron nga dili kaayosiya maguol, iyang patoohon ang iyang kaugalingon nga siTeresa anaa sa maayong kamot ni Nanay niya Minyang.Nahinangop na kaayo siya sa bata; gusto niya kining gakson,idaitol ang yagpis nga lawas niini sa iyang dughan.
  • Kon si Belinda ang iyang mahinumdoman, dili niya kapugngan angmahimuot. Sa iyang hunahuna iyang makita si Belinda nga magpiku-tae padulong sa sapa, ang mga buhok niini gikimpitan ug mga dahon sakamoteng kahoy. Ganahan kining magpaguwapa sa iyang kaugalingon.Nag-eskuyla na kaha ni karon, maoy pangutana ni Tinang sa iyangkaugalingon. Abtikon nga bata si Belinda, nagdamgo nga mahimongnars. Bata pa kaayo kini aron makasabot nga pobre kaayo sila ug ngadili na kini makaeskuyla lampas sa elementarya.Ug si Junior. Kon mahunahunaan niya si Junior daw kumoton ang iyangkasingkasing sa kasakit. Buotan kini nga bata, naanad sa buluhaton sauma bisag bata pa kaayo. Apan hilomon kini ug kanunay mag-inusara,dili gani motan-aw sa mata sa tawo kon makig-estorya. Iya kininggikalibgan, ug sa tanto niyang pagtuki iyang nakita nga ang mga matani Junior nagsalamin ug kahadlok! Managsama kaha ang ilang gibatingkahadlok?
  • Si Berto! Magsagol ang mga pagbating mohasmag kaniyakon mahinumdom siya sa iyang bana. Gimingaw siya.Naluoy siya. Apan gikasilagan usab niya kini, uggikahadlokan. Labaw sa tanan iya kining gikahadlokan. Usaka gabii niana, wala na makaantos sa hinubog ngapagpandagmal kaniya, iya kining gisuklan. Apan mas kusgangayod ang lalaki bisag kini hubog, ug nagpungasi lang angmga suntok ug sipa ang iyang nadawat.
  • Unsa kahay magtukmod kang Berto aron siya kulatahonkon kini mahubog? Dili niya kini masabtan. Nganongdili na lang kini matulog kon mahubog? Unsa kiningkaligutgot nga nagbukal sulod sa iyang dughan?Nganong siya man ang pahimungtan sa kon unsa mannang iyang kasuko? Unsang klaseng sakit kini? Walasiyay tubag. Maayo na lang gani kay dili hilabtan niBerto ang mga bata. Apan kanunay sila makasaksi sapagpangulata sa iya, ug nasayod siya nga silang tananhadlok sa ilang amahan. Ang iyang katahap mao nga siTeresa nahimong masakiton tungod niini. Si Teresa ngadili na gani makahilak tungod sa kahadlok, ug motikulona lang sa daplin.
  • Si Belinda nakat-on na paglikay sa kagubot. Kon moabot na si Bertonga hubog, magdali-dali kinig gawas sa balay. Ambot hain moadto– motago ba sa lugot o sa sapa, bisag tungang gabii. Mas hadlok pasiya sa iyang amahan kaysa ngitngit.Si Junior mao ang motawag ug hinabang. Kon magsugod nagpagpangaway si Berto, modagan dayon kini aron kuhaon si Nanayniya Minyang kinsa nagpuyo tunga sa kilometro gikan sa ilangbalay. Nasayod siya nga gusto siyang panalipdan ni Junior, apansiyam pa lang ang panuigon niini. Dako ra kaayo si Berto alangkaniya. Ug busa ang kahadlok sa iyang mga mata.
  • Nahinumdom si Tinang sa iyang gibating tumangkaluoy sa iyang kaugalingon samtang naglubog sa banigsa sobrang bun-og. Ang iyang nawong nanghupong, ughalos napilot ang iyang mga mata. Niadtong higayona,mitiyabaw siya sa tumang kalagot, kalagot sa gidangatansa iyang kinabuhi. Mihilak siya dili lamang tungod sagibating kasakit sa iyang kaugalingon, kondili tungod sakaamgohan nga dili niya mapanalipdan ang iyang mgaanak. Dili gani niya mapanalipdan ang iyangkaugalingon.
  • Ug busa mihukom siya nga molayas gikan sa ilang uma. Molayasgikan kang Berto! Gikan sa kaminyoon nga wala na niya masabti!Dugay niya kining gihinuktokan, gitimbang-timbang. Gilig-on niyaang iyang kaugalingon aron kini matuman. Kay sa pagkatinuod,kapila na siya makahukom nga molayas. Matag tokar sa sakit niBerto - kay sakit man kini segun sa iyang panaghap – makahukomdayon siya nga molayas. Apan modaog ang iyang kabalaka alang saiyang mga anak ug magduha-duha siya sa iyang buhaton. Sa laingbahin, si Berto mangayog pasaylo kaniya, motulo ang tiunay ngamga luha sa pagbasol. Moluhod pa gani kini sa iyang atubangan,mosaad nga dili na moinom bisag usa ka tulo sa tuba ug mopasalignga dili ug dili na kini modagmal kaniya. Tuod man, sulod sa pipilaka adlaw, magpakita kinig kausaban, atimanon siya pag-ayo, ugbusa mabag-o usab ang iyang hukom nga molayas. Unya aron langdiay mahitabo pag-usab ang pagpangulata. Usab, ug usab, ug usab.
  • Apan nasangko ra gayod ang iyang pailob ug pagsalig. Dihangnatibuok na ang iyang hukom, mihilak siya ug mihilak hangtod ngawala na siyay ikahilak. Gusto niyang mahaw-as ang tanan niyangemosyon, pabinhoron ang iyang mga pamatyag aron mahimo niyaang unang lig-ong tikang pagawas sa ilang uma.Misakay siya ug bus bisag walay tinong kaadtoan. Mikanaog nalamang siya dihang miabot na siyag laing probinsiya. Salamat nalang kay gidawat dayon siya sa tag-iya sa kan-anan nga nahimutangdaplin sa haywey nga hugopanan sa mga biyahedor. Nahimo siyangtighugas ug plato, tiglimpiyo, tiglaba ug serbedora. Didto niyanakaila ang iyang Sir karon, ang amahan ni Bingbing, nga usa kamedrep nga taga-Dabaw ug kanunay magkaonan didto. Iya langtong gitiawan kon naa ba siyay kaila nga nanginahanglan ugkatabang sa Dabaw kay wala pa siya makataak sa maong siyudad.
  • "Ako, nanginahanglan kog yaya. Gusto nimong magyaya sa akonganak?" pangutana sa iyang Sir.Misugot dayon siya. Gikapoy na siya sa iyang trabaho sa kan-anan kaydugay manira. Naanad na siya matulog ug sayo sa bukid. Gawas pa,kanunay siya kuyawan kay naay maghubog sa kan-anan. Kon naaganiy hubog, tugkan gayod siyag nerbiyos.Sa Dabaw na niya nahibaloan nga bulag diay ang iyang Sir sa iyangasawa. Tigbiyahian ang iyang Sir, mao nga ang inahan ni Sir maoynagbantay sa balay. Si Bingbing tua magpuyo sa iyang Mama, apanusahay, papuy-on usab kini uban kang Sir. Dihang miabot na siTinang aron magyaya, mas dugay-dugay na ang turno ni Sir sa pag-atiman sa bata.
  • Sa pagkatinuod, wala siyay problema sa bata. Wala pay tresanyos, but-an na. Dili palahilak, dili manyahon. Magdula lag iyangkaugalingon. Apan lisod kini pakan-on. Mas ganahan pa nimosupsup sa iyang duha ka tudlo. Ug samot nang lisod kinipatulgon. Ambot nganong dili matulog ang bata. Morag naaygihulat o unsa ba. Mao ra nay diperensiya sa bata. Sa iyang kabahin,gusto niyang matulog ug sayo kay naanad na siya nga matulog ugsayo sa ilang uma. Gawas pa, dili siya gustong magtukaw kaydaghan siyag mahinumdoman. Mga pait nga butang. Apan adunaykaugalingong hunahuna ang bata, ug dili kini motuo bisag kasuk-an.Mao nay iyang kalagotan. Kay dili man niya batasan nga mangusiug bata, iya na lang kining hadlokon ug mumu.
  • Nakamata si Tinang dihang nakabati siya ug kasaba sa may sala. Sabasa mga bildong nangabuak. Gitan-aw niya ang relo sa iyang kiliran:alas tres sa kaadlawon. Nabati niya ang tingog sa iyang Sir.Nagsinggit-singgit kini. Hubog! Karon pa siya nakasinati nganahubog ang iyang amo. Wala ra ba si Tiya, tua sa iyang anakbabaye kay umanakay. Nangurog ang tibuok lawas ni Tinang.Nangurog ug nangurog."Putang ina ka!" Mao kini kanunay ang isinggit sa iyang amo. "Putangina ka! Wala kay pulos nga babaye. Nganong imo kong gibiyaan?“Nakahinumdom siya kang Berto. Nakapanguros si Tinang. "Ginoo ko,ginoo ko! Luwasa ako!""Mama?" milutaw ang hinay nga tingog ni Bingbing sa iyang tupad.
  • "Katulog! Piyong! Ayawg banha! Naay mumu!" Wala magkadimaoang sulti ni Tinang.Nabati niyang nagkaduol ang lakaw sa lalaki. Nabati niyangnangatumba ang mga bangko.Sa iyang kahadlok, mikawas siya sa katre ug misuksok sa ilawomniini. Ang bata mikanaog usab."Bingbing, balik katulog," ang hagawhaw niyang mando.Apan ang bata wala magpatuo.Nabati niyang nangabuak ang mga baso ug plato. "Bingbing, dali diri.Dali!"Apan ang batang babaye nagbarog hinuon atbang sa pultahan."Ayaw!" gilabay sa bata ang iyang gamayng tingog ngadto sakangitngit. "Ayaw!"
  • Naabli ang pultahan. Gipiyong ni Tinang ang iyang mga mata. "Ginooko. Ginoo ko," mao ray iyang nasulti samtang nalukot sa ilawom sakatre, ang iyang lawas naputos sa singot."Hawa! Ayaw away Mama!" nabati niyang singgit sa bata.Kahilom nga walay kataposan. Mitikuko ug samot si Tinang. Gustoniyang mahilis. Gusto niyang mahanaw. Taud-taod misara pagbalikang pultahan. Nabati niya ang nagkalayong mga tunob. Apannahadlok gihapon siya nga ibuka ang iyang mga mata.Unya nabati niya ang gamay nga kamot nga nangapkap sa iyangkamot. Hinay siyang gibitad niini.
  • "Wala na," nabati niya ang gamay nga tingog. “Ayaw hadlok. Walana.”Didto pa lamang gibuka ni Tinang ang iyang mga mata. Mikamangsiya paggula sa katre, nagkurog lang gihapon sa kahadlok."Wala na," sulti sa bata, ug giduot niini ang ulo ni Tinang sa iyanggamay nga dughan.Hugot niyang gigakos ang bata ug mihilak. Mihilak siya ug mihilak.
  • http://sushidog.com/bpss/authors.htmhttp://www.panitikan.com.ph/regional/angbtangadilimatulog.htm.com