Your SlideShare is downloading. ×
Server Acim Saygun Semineri Bildiri Metni
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Server Acim Saygun Semineri Bildiri Metni

853

Published on

Saygun Semineri Bildiri Metnim. "Toplu Solfej - Kitap 1" incelemesi.

Saygun Semineri Bildiri Metnim. "Toplu Solfej - Kitap 1" incelemesi.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
853
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. AHMED ADNAN SAYGUN'UN “TOPLU SOLFEJ – I” KİTABINDAKİ PARÇALARIN MÜZİK EĞİTİMİ VE ESTETİK AÇIDAN ANALİZİ Doç. Server ACİM Besteci – - Malatya – İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Müzik Bölümü Öğretim Üyesi ÖZET 149 parçadan oluşan bu kitaptaki çalışma parçaları, 1973 yılında ikinci basımı yapılmış olan özgün kitaptan incelenmiş olup, parçaların içinde gizli olan müzik eğitimi ve bestecilik felsefesi çözümlenmeye çalışılmıştır. Parçaların incelenmesinde izlenen yöntem, her bir parçanın teker teker analizinin dökümünün yapılması şeklinde değil, genel bir bakıştan yola çıkarak, parçaların dizilişindeki mantıksal örgünün çözümlenmesi yoluyla ortaya çıkmıştır. Parçalar, Solfej eğitimi ve bestecilik açısından iki-yönlü olarak taranmış olup, bu iki-yönlülüğün ustalıklı kullanımına değinilmiştir. “Solfej” dersine derinlik kazandıran, çoksesliğin hissedilmesi, algılanması ve yerleştirilmesine hizmet eden bir anlayışın tüm kitaba yayılışındaki ustalığın varlığı, kitap dikkatli bir gözle tarandığında fark edilmektedir. Günümüzde, “Müzik Eğitimi/Eğitimcileri – Konservatuvar Eğitimi/Eğitimcileri” arasındaki mesafe ve bu iki kurumun birbirine bakışındaki farklılıkları aklımızda tutarak, bu kitabın kapağına dikkat edildiğinde o günkü durum ile günümüzdeki durum arasındaki fark, daha da net bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Bu kitap “Devlet Konservatuvarı Yayınları Serisi”nden çıkmış olup, “Milli Eğitim Bakanlığı - Devlet Kitapları” serisinin bir yayını olarak “Milli Eğitim Basımevi” tarafından basılmıştır. Bu kitaptaki parçaların oluşturduğu model, her zaman için geçerlidir ve geçerli olacaktır. Metinde kaba hatları ile “Solfej Eğitimi/Eğitimcisi”nin profili üzerinde de durulmuş olup, eğitim kurumlarında verilmekte olan Solfej eğitimi ile verilmesi gereken Solfej eğitimine de dikkat çekilmiş ve kitapta saklı olan alt ve gizli mesajlar çözümlenmeye çalışılmıştır. 1 Doç. Server ACİM
  • 2. AHMED ADNAN SAYGUN'UN “TOPLU SOLFEJ – I” KİTABINDAKİ PARÇALARIN MÜZİK EĞİTİMİ VE ESTETİK AÇIDAN ANALİZİ 1. GİRİŞ Genel ve geleneksel bakış açısından baktığımızda, Bestecilik ile Müzik Eğitimciliği alanları, birbiriyle ilişkisiz görülmektedir. Besteci'nin misyonu, kendi felsefesine uygun bir şekilde çalışarak özgün eserler üretmektir. Müzik Eğitimci'sinin misyonu ise, geleceğin müzik öğretmenlerini yetiştirmektir. Bu iki mesleğe mantıksal süzgeçten baktığımızda gerçekten bu iki alanın birbiriyle bağlantısı bulunmamaktadır. Bu ayrışma, ülkemiz müzik ortamında çok daha keskin hatlar ile kesinleşmiş bulunmaktadır. Bestecilik eğitimi almış kişiler çoğunlukla özgün eser üretmeye vermişlerdir kendilerini; müzik eğitimi alanındaki kişiler ise sadece müzik öğretmeni yetiştirmeye çalışmaktadırlar. Müzik Eğitimi dağarındaki okul şarkılarını üreten kişiler, yetişme kökeni müzik eğitimine dayanan ve Konservatuvarda bestecilik eğitimi almamış kişilerdir. Aralarından bazıları, usta bestecilerden özel ders almışlar ve almamış olan kişilere oranla daha şanslı konuma geçmişlerdir. Durum böyle olunca, bir bestecinin uzun süren bir eğitim süreci sonunda edinmiş olması gereken armoni, biçim bilgisi, çalgı bilgisi, kontrpuan, füg, yirminci yüzyıl modern müzik dağarı bilgisi gibi edinimleri kazanamamış olan müzik eğitimcileri, “okul şarkısı” biçiminde ürünler ortaya koymaya çalışmışlar ve halen de bu devinimlerini sürdürmeye çalışmaktadırlar. Ancak, bir “beste” olan “okul şarkısı”, besteci olmayan kişinin elinden çıkınca ortaya çıktığında, bu “okul şarkısı”nın niteliği (bestecilik açısından sağlamlığı) tartışmalı duruma gelmektedir. Ahmed Adnan SAYGUN, bir besteci olarak sadece özgün eserler üretmekle kalmamış, aynı zamanda müzik eğitimi dağarına eserler vermiş, ülkenin müzik sorunları üzerine yazılar, makaleler, kitaplar yazmış ve bununla birlikte ülkemizdeki “Müzikoloji” alanına katkıda bulunacak folklor araştırmaları yapmış olan aydın bir kişiliktir. Yurt dışına baktığımızda da, Carl ORRF, Bela BARTOK, Zoltan KODALY gibi bestecilerin özgün eserler üretirken bir yandan da kendi ülkelerinin müzik eğitimi dağarına ürünler vermiş kişiler olduğunu görebiliriz. Ahmed Adnan SAYGUN'un iki kitap olarak tasarladığı ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ilk basımı 1964, ikinci basımı 1973 yılında yayımlanan “Toplu Solfej – I” kitabı sanıldığının aksine bir Koro kitabı değil, bir “Solfej” kitabıdır. Solfej eğitimi müzik öğreniminin ve müzik öğretiminin temelidir. Müziğin alfabesidir. Ses dünyasının kavranmasında en önemli başlangıç noktasıdır. Solfej eğitimine olabildiğince erken yaşta başlamak en doğrusudur. Ses dünyasını tanımak ve bu dünyanın içine erken yaşta girmek, bireyin doğal fiziksel gelişimine paralellik taşıması sebebiyle en doğru yöntem olmaktadır. 2 Doç. Server ACİM
  • 3. AHMED ADNAN SAYGUN'UN “TOPLU SOLFEJ – I” KİTABINDAKİ PARÇALARIN MÜZİK EĞİTİMİ VE ESTETİK AÇIDAN ANALİZİ 2. MÜZİK EĞİTİMİ AÇISINDAN GENEL BİR BAKIŞ “Toplu Solfej” kitabının analiz edilmesinde ilk izlenen yöntem, parçaların a) Tek sesli – Piyano eşlikli, b) 2 sesli - Piyano eşlikli, c) 3 sesli – Piyano eşlikli, d) Tek sesli – eşliksiz, e) 2 sesli – eşliksiz, f) 3 sesli – eşliksiz, g) 4 sesli – eşliksiz olarak sınıflandırılarak dökümünün çıkartılması olmuştur. Aşağıdaki tabloda bu döküm görülmektedir: İSTATİSTİKSEL DAĞILIM NİTELİK: PARÇA NUMARALARI: Toplam Parça Sayısı: 149 Tek sesli – Piyano eşlikli Parçalar: 1, 11, 12, 16, 17, 18, 22, 23, 24, 25(Marş), 28, 29, 30, 31, 32(Koral), 33, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 43, 44, 47, 48, 51, 52, 54, 55, 56, 57, 59, 63, 64, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 75, 76, 77, 79, 80, 82(Koral), 84, 85, 86, 87, 88, 90, 91, 92, 95, 97, 102, 103, 105, 108, 111(Koral), 113, 114, 116, 118, 119, 120, 124, 125, 128, 130(fa anahtarlı), 134(fa anahtarlı), 143(fa anahtarlı), 144(fa anahtarlı). 2 sesli – Piyano eşlikli Parçalar: 2, 3, 4, 13, 15, 20(Kanon), 21(Kanon), 26, 34, 41, 58, 61, 62, 66, 83(Koral), 112. 3 sesli – Piyano eşlikli Parçalar: 27, 46, 89, 117. Tek sesli – eşliksiz Parçalar: 5, 6, 7, 8, 9, 10. 2 sesli – eşliksiz Parçalar: 14, 19(Kanon), 42, 49, 50, 53, 65, 81, 93, 94, 96, 98, 100, 109, 110, 115, 131, 135(fa anahtarlı), 136(fa anahtarlı), 139(fa anahtarlı), 145(fa anahtarlı), 147. 3 sesli – eşliksiz Parçalar: 99, 101, 104, 106, 107, 121, 122, 127, 132(fa anahtarlı), 137, 140, 146, 148. 4 sesli – eşliksiz Parçalar: 45, 60(3 Ses Eşlik, 4.ses SOLO), 74(4 Kısımlı Kanon), 78, 123(Koral), 126(Koral), 129(4 Kısımlı Kanon), 133, 138(3 anahtarlı-sol,tenor,bas), 141, 142, 149. 3 Doç. Server ACİM
  • 4. AHMED ADNAN SAYGUN'UN “TOPLU SOLFEJ – I” KİTABINDAKİ PARÇALARIN MÜZİK EĞİTİMİ VE ESTETİK AÇIDAN ANALİZİ Eğitsel açıdan dikkat çekici olan ikinci unsur, gürlük terimleri ve hız terimleri'nin parçalarda, parantez içinde küçük açıklamalarının bulunmasıdır. Böylece öğrenci bu terimleri, yeri geldiğinde daha net bir bilinçle uygulamış olacaktır. Gürlük terimleri'nin parçalar bazında açıklamaları aşağıda tablo halinde sunulmuştur: PARÇA NUMARASI GÜRLÜK TERİMİ ve Açıklaması 11 cresc.(= sesi, gittikçe kuvvetlendirerek) 11 decresc. (=sesi, gittikçe hafifleterek) 12 p = (hafif bir ses ile) 13 f = (kuvvetli bir ses ile) 16 ff = (çok kuvvetli) 26 pp = (çok hafif bir sesle) Aynı yöntemle, “hız ve ifade terimleri” parçalardaki başlıkların yanında, parantez içinde açıklanmıştır. 13, 14 ve 15 numaralı parçalardaki hız terimleri Türkçe ifade edilmiştir. Hız terimleri'nin parçalar bazında açıklamaları aşağıda tablo halinde sunulmuştur: PARÇA NUMARASI HIZ ve İFADE TERİMİ ve Açıklaması 13 Ağırca 14 Ağır 15 Canlı 17 Moderato (=yavaş değil, çabukta değil, orta bir hızla.) 20 Allegro = (Hızlı) 23 Lento = (Ağır) 25 Vivo (Canlı) 26 Andante (Yürük) 27 rit. (ağırlaşınız) 34 Risoluto = (Katî bir ifade ile) 4 Doç. Server ACİM
  • 5. AHMED ADNAN SAYGUN'UN “TOPLU SOLFEJ – I” KİTABINDAKİ PARÇALARIN MÜZİK EĞİTİMİ VE ESTETİK AÇIDAN ANALİZİ Bu kitap bir “müzikte ilk yıl”kitabı olarak düşünüldüğünde, müzik teorisi ögelerinin tüm unsurları, mantıksal bir sıralama içinde verilmiştir. Kitabı analiz etmekte izlediğimiz üçüncü yöntem, parçaların “tonal” yapılarıdır. Parçalar ve tonları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir: PARÇA NUMARASI/NUMARALARI TONU 1 – 61 arası Do Majör 62, 75, 76, 79, 80, 81, 82, 83, 103, 104 la minör (armonik) 84, 85 (donanım yok, fa# parça içinde) Sol Majör 86 (parçada tüm fa sesleri #) Do Majör 87 (fa bekar – fa diyez alıştırması) Do Majör 88, 89 (si bemol – si bekar alıştırması) Değişken 105, 106, 107, 108, 109, 110, 111 Sol Majör 112, 113 mi minör (armonik) 114 (gam), 115, 117 mi minör (melodik) 118, 119, 120, 121, 122, 123 Fa Majör 124, 125, 126, 127, 129 re minör (melodik) 128 re minör (doğal) 130, 131, 132, 133 (fa anahtarı) Fa Majör 134 – 138 arası Do Majör 139, 140, 141, 142 Sol Majör 143, 144 re minör (doğal) 145 sol minör 146 – 149 arası re minör Yukarıdaki tablo incelendiğinde, uzunca bir süre Do Majör tonu, farklı ritmik unsurlarla, farklı aralık çalıştırmalarıyla kullanılarak MAJÖR ton hissinin öğrenciye yerleştirilmesi hedeflendiği gözlemlenebilecektir. Minör ton hissinin öğrenciye yerleştirilmesi, daha ilerde olan parçalarla sağlanmıştır. Bunun yanı sıra uzunca bir süre Do Majör tonu gerek yanaşık, gerekse atlamalı seslerle pekiştirildikten sonra ilgili minör tonu olan la minör tonu, daha sıklıkla kullanılan “armonik” türü ile pekiştirilmeye çalışılmış; Sol Majör tonuna geçiş önce fa# sesinin varlığına parçalar içinde alışılması sağlandıktan sonra Sol Majör tonu, donanımı ile birlikte alışma süreci tamamlandıktan sonra sunulmuştur. Öğrenci Sol Majör tonundaki parçaları donanımı ile çalışma noktasına geldiğinde artık geçiş süreci tamamlanmıştır. Çoksesliliğin önemli unsurlardan biri olan KANON ve KORAL türü, parçalarda çok kullanılan bir tür olmuştur. KANON ve KORAL uygulaması becerisini kazanan öğrencilerin, çoksesliliği hissedişi ve algılayışının öneminin bilincinde olan bir besteci tarafından yazılmış olan bu kitapta “öğretimin, hem teorik hem de estetik boyutu ile birlikte sunulması durumunda müzik öğretiminin amacına tüm boyutlarıyla ulaşılabileceği” gizli mesajının varlığı çözümlenmiştir. 5 Doç. Server ACİM
  • 6. AHMED ADNAN SAYGUN'UN “TOPLU SOLFEJ – I” KİTABINDAKİ PARÇALARIN MÜZİK EĞİTİMİ VE ESTETİK AÇIDAN ANALİZİ 3. ESTETİK (Bestecilik) Açısından Konservatuvarda Saygun hocamızın derslerine girdiğimde, öğrencilerine verdiği mesajlardan biri, bestecinin eserini yazarken “ekonomik” davranması gerekliliği idi. Bunun için zaman zaman derslerinde Beethoven'un eserlerini inceler ve bu prensibin örneklerini gösterirdi. Kendisi de besteci olarak eserlerini de hep bu ilke doğrultusunda oluşturmuştur genel anlamda. Aynı temel düşünüşün, bu eğitim kitabında da sürdürüldüğünü görmekteyiz. Parçaların oluşumunda gözeler, örgenler bütünsel bir yapı içinde yer almakta iken, bir yandan da parçanın eğitsel amacı göz önünde bulundurulmuştur. Saygun'un Müzik Eğitimi'ne kazandırdığı önemli bir çalışma vardır. Dört Kitap'tan oluşan “Musiki Temel Bilgisi”. Bu kitabın dördüncüsünde, melodiyi oluşturan temel unsurlar anlatılırken, “melodi gözesi” kavramından bahsedilmektedir. “Tartı üzerinde kurulan melodi parçacıklarına melodi gözesi adı verilir” tanımı kullanılmıştır. Daha sonra melodi örgeni tanımı yapılmıştır. “Bir tartı üzerinde ayrı ayrı veya birleşmiş iki melodi gözesi ile kurulan melodi parçacıklarına melodi örgeni adı verilir” tanımı yapılmıştır. Toplu Solfej kitabında da 1966 yılında aynı yayınevi tarafından basılmış olan Musiki Temel Bilgisi kitabında yapmış olduğu bu tanımlar ile bütünlük taşıyan bir yapı vardır. Motifsel bütünlük taşıyan bir örnek sunmak isterim. 49 numaralı iki sesli parçada tek bir motif, tüm parçanın egemen dokusunu oluşturmuştur. Kitabın sonunda yer alan son dört parçaya özellikle dikkat çekmek isterim. “Cantus Firmus” tekniği ile yazılmış olan bu dört parça kendi içinde bir bütünlük taşımaktadır. 146 numaralı parçanın bas partisi bir “Cantus Firmus” ezgisidir. 6 Doç. Server ACİM
  • 7. AHMED ADNAN SAYGUN'UN “TOPLU SOLFEJ – I” KİTABINDAKİ PARÇALARIN MÜZİK EĞİTİMİ VE ESTETİK AÇIDAN ANALİZİ 147 numaralı parçada ise bu ezgiyi soprano ve altolarda duymaktayız. Tenor ve baslarda ise bir karşı ezgiye yer verilmiştir. 148 numaralı parçada ise ezgi bas partisine geri dönmüş, 147 numarada kullanılan karşı ezgi bu kez sopranolarda duyulmaktadır. 149 numaralı parçada ezgi yine bas partisindedir. Fakat bu parçanın 146 numaraya göre farkı ise bas partisi dışında partilerin değiş-tokuş yapılmasıdır. 7 Doç. Server ACİM
  • 8. AHMED ADNAN SAYGUN'UN “TOPLU SOLFEJ – I” KİTABINDAKİ PARÇALARIN MÜZİK EĞİTİMİ VE ESTETİK AÇIDAN ANALİZİ SONUÇ: Sonuç olarak, kitaptaki tüm parçaları gözden geçirdiğimizde dikkate çarpan noktalardan biri, bu kitabın bir yanıyla eğitsel, bir yanıyla da sanatsal oluşudur. Çoksesliliğin temelleri, Bach'ın korallerinde yer almaktadır. Bu yüzden bu kitapta, bazı parçalara besteleme tekniği açısından KORAL biçiminde yazılmıştır. Saygun, KORAL türü'nün önemine öylesine kuvvetle inanmıştır ki, “Yunus Emre Oratoryosu”nda da KORAL türünü kullanmıştır. Bir diğer çokseslilik unsuru da KANON'dur. Bu kitapta KANON tekniği de çoğunlukla kullanılmıştır. Saygun'un bu kitabı, günümüzde, müzik eğitimi veren okullarda yeterli derecede ● kullanılmakta mıdır? Bu kitabı, hakkını verecek düzeyde çalıştıracak müzik eğitmenlerine sahip miyiz? ● Bu önemli eser-kitabın yeniden basılma şansı var mıdır? ● Bu kitabın yeniden basımınının mutlaka yapılması, müzik eğitim kurumlarımızda “Solfej” ● derslerinde önemli bir kaynak olarak kullanılması gerekmektedir. “Solfej” kitabı yazmayı hedefleyen kişilerin, bu kitapları (Toplu Solfej – I ve Toplu Solfej – ● 2) mutlaka derinlemesine incelemeleri birincil önem arz eden bir gerekliliktir. (6 Mart 2007 – Salı – 23.08) 8 Doç. Server ACİM

×