• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
AraşTıRma YöNtemleri
 

AraşTıRma YöNtemleri

on

  • 32,461 views

Araştırma Yöntemleri Ders Notları

Araştırma Yöntemleri Ders Notları

Statistics

Views

Total Views
32,461
Views on SlideShare
31,636
Embed Views
825

Actions

Likes
4
Downloads
340
Comments
0

8 Embeds 825

http://bahattinhamarat.com 762
http://www.slideshare.net 43
http://www.bahattinhamarat.com 8
http://ekremtufan.com.tr 3
http://www.ekremtufan.com.tr 3
http://209.85.229.132 2
http://webcache.googleusercontent.com 2
http://nurdankarakavak.wiki.zoho.com 2
More...

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    AraşTıRma YöNtemleri AraşTıRma YöNtemleri Presentation Transcript

    • ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Bahattin HAMARAT 2008-2009 Öğretim Yılı Seyahat ve Konaklama İşletmeciliği Bölümleri
    • ARAŞTIRMA NEDİR?
      • Araştırma; Bir konuda sorunların saptanması çözüm yollarının bulunması ve uygulamaya konulması, sonuçlandırılması, sonuçların tartışılması ile ilgili çalışmalara denir.
      • Araştırma , toplumu tanımaya, profilini çıkarmaya, değişkenlerle ilgili ilişkileri ortaya çıkarmaya çalışan, bir problemin ortaya çıkmasına yol açan etmenlerle ilgili neden, niçin, nasıl, ne zaman, nerede gibi sorulara cevap veren uğraşlar ve bilimsel bilgi üretme işlevidir.
    • Araştırmalar , doğadaki oluşumları (fenomen) anlamak için yapılan planlı, programlı ve sistemli bilimsel çalışmalardır. Araştırmalar bilimsel bilgi üretirler. Araştırmalar ; toplumdaki birimlerin tümü ya da bir bölümünün bir ya da birden fazla değişkenini uluslararası bilimsel ve teknik standartlara uygun biçimde ölçerek, tartarak ya da sayarak sayısal değerlerini saptamayı ve bu sayısal değerleri kullanarak, toplumda bir değişkenin ana eğilimini belirlemek ve birimlerin çoğunluğunun toplandığı ortak noktaları ve genel eğilimleri belirleyerek toplum için geçerli ve güvenilir kararlara ulaşmak, genellemeler yapmak ve yasalar ortaya koymak amacıyla yapılan çalışmalardır.
      • ARAŞTIRMA NİÇİN VE KİM TARAFINDAN YAPILIR?
      • Araştırma bilim için mi yapılır?
      • Araştırma toplum için mi yapılır?
      • Araştırma bilimsel yöntemlere göre
      • yürütülen planlı ve programlı akademik bir çalışmadır. Bu nedenle araştırma belirli kurallara göre yani araştırma planlama tekniklerine uygun olarak yürütülmelidir.
      • Bilimsel araştırma yapmak için araştırıcıların aşağıdaki özetle sayılan konularda tam bir birikime sahip olmaları gerekir.
      • Bilim alanına giren her türlü bilgi birikimini okumak, anlamak, bilimsel gelişmeleri izlemek,
      • Toplum için sorun olarak kabul edilen konuları kısa zamanda saptamak ve sorunların çözümü için araştırmalar planlama, yeteneğini kazanmak,
      • Sorunların çözümü için incelenecek değişkenleri (özellikleri) doğru ve yeterli olarak saptamak,
      • Sorunlarla ilgili özgün hipotezler kurmak (formüle etmek),
      • Sorunların saptanması ve çözüm yollarının geçerli ve güvenilir biçimde ortaya konması için doğru toplumu, doğru ve yeterli sayıda birimi, doğru özellikleri, doğru ve etkin yöntemleri belirlemek,
      • Toplum birimlerinin ya da toplumu temsil edecek birimlerin özelliklerini uygun Ölçekler (değişkenler) kullanarak sayısallaştırmak ve elde edilen verileri kayıt etmek,
      • Verileri uygun istatistiksel yöntemlerle analiz etmek,
          • Toplumda birimlerin benzer (ortak) ve farklı olan özelliklerini istatistiksel yaklaşımlarla ortaya koymak,
      • Tutarlı, geçerli ve etkin kararlar vermek, sorunlara çözümler üretmek,
      • Üretilen bilgileri, ulaşılan kararları ve çözüm önerilerini bilim çevrelerine bilimsel yazılar yayınlayarak ya da seminerler, sempozyumlar, kongreler ve konferanslar aracılığı ile yaymak ve ulaşılan kararları savunmak.
      • Araştırıcılar yukarıda maddeler halinde değinilen aşamaların araştırma planlarında tam olarak yer aldığından ve uygulamalarında bu aşamaların tam olarak yerine getirildiğinden emin olmalıdırlar.
      • DEĞİŞKEN, ÖLÇME VE VERİ NEDİR?
      • (Bazı Kavramlar)
      • Birimlerin değişik bilim alanlarında incelenen
      • sayısız özellikleri (değişkenler) bulunmaktadır. İstatistik birimlerinin sahip oldukları özelliklere değişken denir.
      • Toplum (Anakütle): Aynı cins birimlerden oluşan ve yığın olay niteliğinde olan topluluğa anakütle denir.
      • Toplum (N) ya da örnekteki (n) birimlerin k değişkeninden elde edilen doğru, geçerli, güvenilir ve tutarlı ölçeklerle saptanan değerler dizisine veri adı verilmektedir.
      • Veriye ulaşmak için değişkenlerin uygun ölçekler ile ölçülmesi gerekir. Ölçme , birimlerin incelenen değişkenlerinin uygun ölçme araçları kullanılarak sayılarla belirtilmesidir.
      • İstatistiksel Olay (statistical phenomena): Canlı ve cansız varlıklar ile kuramsal
      • olarak varsayılan birimlerde ortaya çıkan ve sayılarla ifade edilebilen oluşumlara istatistik olay denir.
      • Birim (statistical unit, case): Toplumun en küçük parçasına birim denir. Toplumun araştırmaya konu olan ve değişkeni incelenen en küçük parçasına birim denir. Birimler canlı, cansız varlıklar olabileceği gibi kurum ya da kuruluşlar, yerleşim yerleri gibi kavramsal ögeler de olabilir.
      • Hedef Toplum (target population): Özellikleri üzerinde araştırma yapılacak topluma hedef toplum denir.
      • Risk Altındaki Toplum (Population under risk, RAT): Araştırılan değişken ya da etmenlerin etkilediği, etkileyebileceği varsayılan toplumdur.
      • Ölçme (measuring, scaling): Bir değişkenin büyüklüklerinden oluşan bir ampirik gözlemler kümesinin, bu büyüklüğü ölçecek sayılar kümesi ile karşılaştırılması ve her bir büyüklüğün sayı kümesindeki bir sayı ile eşlenmesini sağlama işlemine ölçme denir.
      • Ölçek (scale, measure): Matematiksel özellikleri belirli ölçümler kümesine ölçek denir. Her bir özelliğin büyüklüğünü ölçmeye yarayan benzer ya da farklı ölçekler bulunmaktadır. Örneğin fiziksel büyüklükleri ölçmeye yarayan uzunluk, yoğunluk, ağırlık, sıcaklık vb. ölçekler gibi.
      • Ölçüm (measurement, observation): Ölçme
      • işlemi sonucunda değişkenin büyüklüğünün
      • sayı kümesindeki karşılığı olan değer ile
      • ifade edilmesine ölçüm adı verilmektedir.
      • Hipotez (Varsayım, Denence) : Gözlemlere, kuramlara ya da sezgiye dayalı olarak oluşturulan, araştırılan konu ile ilgili gerçekleşmesi beklenen bir durumu belirten önermedir. Hipotezin doğru olması ya da gerçekleşmesi sözkonusu olmayabilir.
      • Sayıltı (Önkabul, Assumption) : Bir araştırmada önceden belirlenen, varsayılan önermeler ve koşullardır. Bir durumun hangi koşullar altında ve hangi ön kabullere göre düzenlendiğini belirten altyapı elemanları ve koşullardır.
      • ARAŞTIRMA PLANLAMASI
      • NASIL OLMALI?
      • I.BÖLÜM
      • Araştırmaların geçerli ve güvenilir bilimsel bilgi üretmeleri için belirli bir plan, program ve uygulama planına (protokol) göre yapılması gerekir. Bilimsel bilgi üretecek özellikte araştırma yapmak için araştırma planlamasını doğru yapmak gerekir. Araştırma planlaması, araştırmadan geçerli ve güvenilir veri elde etmek için izlenmesi gereken aşamalardır. Araştırma planlama bir araştırmanın en önemli aşamasını kapsar. Doğru planlanmamış ve programlanmamış bir araştırmadan bilimsel bilgi üretimi mümkün olmaz.
      • Bir araştırmanın planlanmasında aşağıdaki aşamalar detaylı biçimde ele alınarak incelenir ve planlanır.
      • Konu seçimi / Sorun / Problem seçimi
      • Ön amaçların belirlenmesi
      • Kaynak tarama (Klasik ve güncel literatür tarama)
      • Amaçların yeniden belirlenmesi
      • Araştırma değişkenlerinin ve ölçeklerinin belirlenmesi
      • Problemlerin tanımlanması ve Hipotezlerin belirlenmesi
      • Hedef toplum / Örnek belirlenmesi
      • Örnek ve araştırma birimlerinin belirlenmesi
      • Araştırma, Veri toplama yöntemlerinin ve .Araştırma düzenlerinin belirlenmesi.
            • .Anket/Araştırma/Bilgi toplama formlarının hazırlanması.
      • Verilerin özetlenmesi için tablo ve
      • grafiklerin tasarlanması
      • Uygun veri analizi yöntemlerinin belirlenmesi
      • Genellemeler için sınırlılık ve koşulların denetlenmesi
      • Gerekli ise ETİK KURUL’dan izin alınması
      • Araştırma Projesinin yazılması ve mali destek bulunması
      • Pilot uygulama, Denetleme-Kontrol-Düzeltmelerin yapılması
            • Güç Analizi ile benzetim (simulasyon) çalışmaları, Sanal denetlemelerle kontrollerin yapılması
      • Personel eğitimi (Teknik eleman,
      • anketör vb. eğitimi)
      • Esas araştırmaya geçiş /Veri toplama
      • Verilerin işlenmesi (Bilgisayar programlarına giriş, Denetim ve Kontrol (Min-Max, iç ve çapraz tutarlık kontrolü)
      • Veri Çözümleme (Bulguların İstatistiksel Analizi)
      • Yorumlamalar, Karar Verme ve Raporlama
      • ARAŞTIRMA KONUSU SEÇİMİ
      • 2. BÖLÜM
      • Araştırma, her alanda, her konuda yapılabilir. Ancak araştırma konusunun güncel, orijinal olması gerekir. Yeni ve güncel bir problemin tanımlanması, aydınlatılması ve çözümü ile ilgili bir konuda yapılacak araştırma, daha önceden açıkça bilinen, sorun özelliği taşımayan, ilgi çekmeyen, tekrarlanan bir araştırmadan daha değerlidir.
      • Temel olarak araştırma, Tanıtsal ve Analitik Araştırma olmak üzere iki tipte yapılır.
      • Tanıtsal Araştırma (Descriptive Research) , bir konuda tanıtsal (descriptive) bilgiler elde etmek, değişkenlerin belirtici istatistiklerini (merkezi eğilim ve dağılım ölçüleri) hesaplamak, dağılım türlerini belirlemek ya da Yer-Zaman-Birey özelliklerini belirlemek amacıyla yapılır. Bu tip araştırmada bir konuda bu güne kadar yapılan metodolojik, tarihsel gelişim dikkate alınarak, incelenen toplum ya da örnekteki güncel olarak elde edilen sonuçlar ortaya konur. Toplumda değişkenin diğer değişkenlere ve faktörlere göre değişimleri, faktörlere göre değişkenlerin istatistiklerindeki değişimler ayrıntılı biçimde ortaya konur . Elde edilen bilimsel sonuçlar bilim çevresine sunulur
      • Tanıtsal araştırmada bir konu ayrıntılı biçimde tanımlanır, belirlenir ve açıklanır.
      • Bu tip araştırmada sorun yoktur, problem yoktur ama belirleme , açıklama ve tanıtma işlevi vardır. Öyleyse problem olmadığına göre araştırma belirli bir konuda yapılıyor demektir. Problem değil konu ve konu ile ilgili değişkenler, faktörler vardır . Konunun çerçevesinin doğru belirlenmesi gerekir.
      • Analitik Araştırma (Inferential Study, Analytic Research) , analitik çözümlemelerle değişkenler arasındaki neden-sonuç ilişkisini belirlemek, olay (bağımlı değişken) ile bu olayın ortaya çıkmasına neden olan etkenler (bağımsız, açıklayıcı değişken/faktör) arasındaki bağıntı ve ilişkiyi, yönünü, düzeyini ortaya çıkarmak, toplumda konu ile ilgili tutarlı, geçerli kuramlar geliştirmek için yapılır. Araştırılan konuda topluma ilişkin çözüm önerilerinde bulunulur. Bu tip araştırmalarda Problem vardır ve çözülecektir . Analitik araştırma, problemi ulaşılan güncel bulgularla geçmişin metodolojik ve tanıtsal bilgilerinden de yararlanarak değerlendirmek, çözmek ve geleceğe ilişkin, geçerli, güvenilir ve tekrar elde edilebilir doğrulanmış bilgiler ortaya koymak ve bu bilgileri insanlığın yararlanımına sunmak için yapılır.
      • Öyleyse Önce konu bulunur sonra sorun tanımlanır . Seçilen konudur. Amaçlar/Problemler sonradan belirlenir. “Türkiye’de şehirleşme sorunları“, “Türkiye’de şehirleşme sorunlarının belirlenmesi üzerine bir araştırma”,
      • “30+ yaş Türk erkeklerinde koroner kalp hastalıkları risk faktörlerinin belirlenmesi” isimli araştırma örnekleri hangi konuda araştırma yapılacağını anlatmaktadır.
      • Bu araştırmalarda dikkat edilecek
      • durum ise seçilen konu ile ilgili sorunları
      • tek tek tarif etmek ve bu sorunları belirleyerek varsa sorunun çözümlerini önermektir. Biz peşin olarak sorun var ve mutlaka çözeceğiz mantığı ile araştırmaya başlayamayız. Çünkü araştırma taraflı (yanlı) bir yaklaşıma göre yapılmış olur. Araştırmacı tarafsız ve bilimin ışığında ortaya çıkan kararlara göre tavır alan bir kişidir. Araştırmalarda taraf tutma, en önemli hata kaynağıdır.
    • ARAŞTIRMA KONUSUNUN ÖZELLİKLERİ NE OLMALIDIR ?
      • Orijinal olmalıdır.
      • Güncel olmalıdır.
      • Yapılabilir olmalıdır. Seçilen araştırma konusunun bilgi birikimimiz, teknik araç, gereç imkanlarımız (araç ve gereç parkı, laboratuar, klinik, büro makine ve malzemeleri) ile yapılabilir olması gerekir.
      • Bilime, uygulamaya katkısı olmalıdır. Araştırmalar mutlaka bilimsel katkıya sahip belirtici ya da analitik bilgi üretmeli ya da ülkenin, bölgenin ya da bir beldenin sorunlarına geçerli, güvenilir çözümler üretecek öneriler içermelidir.
      • Genel ahlak ve bilimsel etik kurallara uygun olmalıdır. Araştırma için seçilen konunun genel ahlak ve bilimsel etik kurallara uygun ve yapılabilir olması da büyük önem taşır.
      • Üzerinde araştırma yapılacak konunun araştırıcının bilgisi, becerisi ve eğitimi içinde yer alması gerekir. Eğer seçilen konu bu sınırlama içine alınamıyorsa konu ile ilgili bilim alanlarından araştırmacıların katılacağı konunun tüm detaylarını ele alarak inceleyebilecek araştırma ekibi oluşturulmalıdır. Gerekirse başka bilim alanlarından danışman eleman alınmalıdır.
      • ARAŞTIRMA KONUSU NASIL SEÇİLİR?
      • Yayınlanan makaleler izlenerek. Bu makalelerde ele alınan ve eksik olduğu, geliştirilmesi gerektiği araştırmacı tarafından düşünülen konular seçmek.
      • Yayınlanan makalelerde yer alan konunun ele alınmayan değişkenlerini de ele alarak daha çok sayıda birim üzerinde araştırmayı amaçlayan bir konu seçmek.
      • Periyodiklerde, yıllıklarda çıkan ve üzerinde yoğunlaşılan konuları inceleyerek orijinal, güncel ve yapılabilir bir araştırma konusu seçmek.
      • Ülkede ve Dünyada çeşitli merkezlerde (üniversite, enstitü, araştırma kurumu vb.) yapılan bilimsel çalışma raporlarını (master, doktora tezi, teknik raporlar) gözden geçirmek, bu konularda daha geniş birimlerde tekrarlanan, değiştirilerek yürütülebilecek, modifiye yöntemlerle tekrarlanabilecek araştırma konusu seçmek.
      • Çevreyi, doğayı, güncel uygulamaları eleştirel gözle incelemek ve aksayan, çözümlenmesi düşünülen konular bularak bu konularda araştırma yapmak.
      • Bilim alanımızdaki uzman bilim adamlarına danışmak ve önerilere göre orijinal, güncel, yapılabilir bir konuda araştırma yapmak.
      • ARAŞTIRMA ÖN AMAÇLARININ BELİRLENMESİ
      • Araştırma konusu belirlendikten sonra bu konu ile ilgili gerçekleştirilecek orijinal, yapılabilir, bilim ve uygulamaya yararlı katkılar sağlayacak ön amaçlar/çözümlenecek problemler belirlenir. Araştırmada incelecek kaynakları sınırlandırmak, kaynak taramalarını sınırlandırmak ve belirli problemlere yoğunlaşmak için araştırmanın esas amaçlarını belirlemede yararlı olacak ön amaçların taslak amaçların önceden belirlenmesi gerekir.
      • Araştırmada hedef alınan amaçlar ön bilgilere, gözlemlere ve önsezilere dayalı olarak tek tek belirlenir. Araştırma bir konuda bir ya da daha fazla amacı gerçekleştirmek/problemi çözmek amacıyla yapılır. Araştırmanın birden fazla amacı olabilir. Ancak araştırmanın kısa zamanda sonlandırılması, ihtiyaç duyulan bilimsel çözümlerin yeterince kısa sürede üretilebilmesi için çerçevesinin dar tutulmasında da yarar vardır.
      • Araştırmanın amaçlarının düz ya da soru cümleleri ile belirtilmesinin önemi yoktur. Önemli olan seçilen konuda hangi amaçların gerçekleştirileceğinin/hangi problemlerin çözülmek istendiğinin doğru ve tam olarak tanımlanmasıdır.
      • Araştırmanın ön amaçlarının belirlenmesi araştırma planında değişikliklerin yapılması konusunda rasyonel davranmayı sağlar.
    • KAYNAKLARIN TARANMASI (Klasik ve Güncel Kaynakların Taranması) BÖLÜM 3 3.1- GİRİŞ
      • Araştırma planının, amaçlarının, yöntemlerinin geçmişte yapılan çalışmalara dayandırılması ve “Mevcut bilgiler ışığında, seçilen konuda neler yapılabilir?” ortaya konması gerekir. Bu nedenle, seçilen konuda geçmişte, nasıl, nerede ve ne tür çalışmalar yapıldığının belirlenmesi gerekir.
      • Araştırma konusunda klasik ve güncel kaynaklara ulaşmak için aşağıdaki kaynakların taranması gerekir.
      • Kitaplıkların taranması (Kitap, Dergi, Tezler, Araştırma Proje Raporları, Almanak, Ansiklopedi, Sözlük vb. kaynakların taranması)
        • Internet sitelerinin taranması (Internet’te bilgi sunan site’lere ulaşarak kaynakların taranması)
      • Elektronik Tarama Araçlarından yararlanma (Medline, Pubmed, ERIC, ProQuest veritabanı ( www.il. proquest .com/ proquest / cv - controlled - vocabulary . shtml , Cambridge Journals Online (http:// journals . cambridge .org ), Project Muse veritabanı ( http:// muse . jhu .edu/ search / search . pl , Science Direct veritabanı vb.)
      • İndexlerin taranması (Science Citation Index (SCI), Social Science Citation Index (SSCI), Index Medicus vb.)
      • Bibliyografya gibi başvuru kaynaklarının taranması
      • Abstractların taranması (Biological Abstracts, Chemical Abstracts, Excerpta Medica, Mathematical Abstracts vb. makale özetlerine ulaşım)
            • Yıllıkların taranması(Year books)
      • Teknik Komite Raporlarının taranması (Ulusal ve Uluslararası Kamu-Özel Kurum ve Kuruluşlarının teknik komitelere hazırlattığı kaynakların taranması, Technical Reports)
      • Erişilen ve araştırma yapılacak konu ile ilgili temel kaynakların kaynakça bölümlerinde yer alan yayınlardan (cited reference) yararlanma
      • Konunun uzmanlarına danışma (kişisel görüşmele), seçilmesi düşünülen araştırma konusu ile ilgili bilimsel çalışmaları olan ulusal ve uluslararası çevrelerdeki bilim insanlarına doğrudan posta ya da e-posta (e-mail) ile mesaj göndererek araştırma konusu ile ilgili görüşlerini alma, deneyimlerden yararlanma
            • Uzmanların portföylerindeki kaynaklardan ve yayınlanmamış araştırma raporlarından yararlanma
      • Ulusal ve Uluslar arası bilim insanlarının web sayfalarını ziyaret ederek, yayınları ve ilgi alanları ile ilgili bilgiler alma
      • Meslek gruplarının oluşturdukları internet çalışma gruplarına (internet discussion groups) üye olarak gruptaki üyelere araştırma konusu ile ilgili fikirlerini sorma tartışma açma ve önerilerden yararlanma
    • 3.2- KÜTÜPHANE/KİTAPLIK TARAMASI
      • Araştırmacıların çok yakınlarında hemen erişebilecekleri yayınları kapsayan mutlaka bir kütüphane ya da kitaplık bulunmalıdır. Ayrıca ihtiyaç duyduklarında yakın ya da uzak kütüphanelere posta ya da internet aracılığı ile (e-posta) uzaktan erişimleri olmalıdır. Ayrıca erişeceği kütüphanelerde araştırma alanı ile ilgili yayınların bulunup bulunmadığı konusunda da bilgi sahibi olmalıdır. Araştırıcı ihtisaslaşmış kütüphaneleri tanımalı ve bibliyografyalarını sıklıkla takip etmeli ve ihtiyaç duyduğunda hangi kaynağı hangi kütüphanede/kitaplıkta bulabileceği konusunda bilgi sahibi olmalıdır.
      • Araştırıcı ister klasik ister güncel kaynaklara ulaşmada kaynakların barındırıldığı (bulunduğu) yerleri bilmelidir. Kaynak taramalarında kütüphanede kendi bilim alanına ayrılmış bölüm/kısım/raflarda yer alan kaynaklara erişerek bu kaynakların tam metinlerini inceleyebilmelidir.
    • 3.3-INTERNET ARACILIĞI İLE KAYNAK TARAMA
      • Internet üzerinden taramalar anahtar kelimeler (keyword) kullanılarak yapılır. Anahtar kelimeler, konuyu en iyi şekilde özet olarak ifade eden özgün terim ve kavramlardır. Anahtar kelimeler konu ile ilgili kaynakları tam olarak kapsayacak ancak ilgisiz kaynakları dışta tutacak erişimi sağlayacak tipte seçilmelidir.
      • Anahtar kelimeler yayınların başlık ya da içeriğinde yer alacak kelime, terim ve kavramlardan seçilmelidir. Anahtar kelime yayınların başlığında (title), yayın adında (source), yazar adında (author), yayın metini içinde (subject and main document) geçen kelimelerdir. Anahtar kelimeler bazen bir kelimeler kombinasyonu biçiminde de olabilir .
      • Internet üzerinden taramalar; konu adına (subject title), yazar adına (author), dergi adına (source), anahtar kelimelere ve karma kelime yapılarına (yazar+konu+anahtar kelime, mixed word structure) göre yapılır. Karma kelime gruplarına göre taramalarda VE, VEYA (AND, OR) bağlaçları kullanılarak (word1 and word2, word1 or word2) ya da “keywords”, “kelime1+kelime2+…” kalıbı (keyword combinations) kullanılarak sınırlandırılmış ve daraltılmış özgün taramalar yapılabilir.
    • BÖLÜM 4 BİLİMSEL YAZI KRİTİĞİ (Kaynakların İncelenmesi)--4.1- GİRİŞ
      • Araştırmayı planlamadan önce mutlaka ayrıntılı kaynak taraması yapılmalı ve olabildiğince araştırma ile ilişkili olabilecek çok sayıda yayın incelenmelidir.
      • Bilimsel yazıların incelenmesinde bir sistematik yaklaşım kullanmak ve tüm yayınları benzer prosedürlere göre incelemek gerekir. Aşağıdaki bölümlerde bilimsel yazıların incelenmesinde dikkat edilecek kurallardan söz edilecektir.
    • 4.2- BİLİMSEL YAZI KRİTİĞİ NASIL YAPILIR?
      • Kaynak taramalarında elde edilen her bir kaynak araştırmaya yapacakları katkı yönünden incelenir. Bu amaçla bilimsel bir yazının (klasik kitap, monograf, yıllık, makale, rapor, teknik not vb.) incelenmesinde aşağıdaki bilgilerin ortaya çıkarılmasına çalışılır:
      • Araştırma konusu, kapsamı nedir?
      • Araştırmada ele alınan temel kavramlar nelerdir?
      • Temel tanım, terim ve kısaltmalar nelerdir?
      • Araştırma yeri, araştırma tarihi, toplumu (Araştırma Evreni), araştırma örneklemi nedir? Örneklem nasıl seçilmiştir?
      • Araştırma kaç birimde (kişi, denek) yapılmış, birimlerin demografik, sosyo-ekonomik, kültürel, sağlık vb. özellikleri nedir?
      • Araştırma amaçları ve problemleri nedir?
      • Araştırmada koşullar, kısıtlar, sınırlılıklar var mıdır ve varsa nelerdir?
      • Araştırmada hangi değişkenler incelenmiştir? Veriler hangi yöntemle (saha, laboratuar, klinik) toplanmıştır? Bu değişkenler hangi aletle, araçla, hangi ölçü birimi ile ölçülmüştür? Hangi bulgular elde edilmiştir?
      • Veriler nasıl özetlenmiş, nasıl analiz edilmiştir? İstatistiksel veri analizinde hangi yöntem/yöntemler kullanılmıştır?
      • Hangi Araştırma ve İstatistiksel hipotezler test edilmiştir?
          • Hangi sonuçlara ve kararlara varılmıştır?
      • Araştırıcının sonuçları ile benzerlik gösteren, benzeşen/uzlaşan araştırıcılar (kaynaklar) hangileridir? Uzlaşmayan kaynaklar hangileridir?
      • Araştırıcının gelecekte bu konu ile çalışacak/konu üzerinde araştırma yapacak yeni araştırıcılara önerileri var mıdır ve bu öneriler nelerdir?
      • Bu yararlanılacak kaynak bilgileri, kaynağın detaylı ve bilinçli biçimde incelenmesi ile elde edilir.
    • 4.3- KLASİK KAYNAKLARIN KRİTİĞİ (İNCELENMESİ)
      • Araştırıcının, seçtiği konunun hangi yönlerinin hangi boyutlarda klasikleştiğini, hangi yönleri üzerinde bilim grupları (ekoller) arasında ne tür tartışmaların yapıldığını ve niçin görüş farklılıklarının bulunduğunu öğrenmesi gerekir. Kullanılan kavram ve terimler, kısaltmalar, farklı kavram ve terminolojilerin olup olmadığını, meslek gruplarının kullandıkları kısaltmalar ve özel ifade tarzları (jargon) gibi farklı anlatım ve ifadelerin bulunup bulunmadığını ve bunların anlamlarını öğrenmesi gerekir. Araştırılacak konunun tüm bilim camiası içindeki klasik yapısını öğrenmesi gerekir. Bu bilgelere eksiksiz sahip olmak için klasik kaynak kitaplarını (textbook), ders kitaplarını, ansiklopedileri ve yıllıkları incelemesi gerekir.
    • İncelenecek her bir kaynak için Form 4.1’de örneği verilen “ Klasik Kaynak Bilgi Formu ” düzenlenir. Bu formlarda incelenen kaynaktan elde edilen bilgiler ilgili bölümlere özet olarak kayıt edilir.
    •  
    • 4.4- GÜNCEL KAYNAKLARIN KRİTİĞİ (İNCELENMESİ)
      • Dergiler, Periyodikler, Yıllıklar, Uzman (Ekspert) raporları taranarak seçilen konuda yapılmış araştırmalar, makaleler, son çalışmalar ve teknik raporlar incelenir.
      • Klasik kaynaklar incelenirken konu ile ilgili kaynaklar genelde Özet (Summary), Giriş ve Amaçlar (Introduction), Gereçler ve Yöntemler (Material and Methods), Bulgular ve Analizler (Results and Analysis), Tartışma ve Sonuç (Discussion) ve Kaynaklar (References) ana bölümlerinden oluşan bir yapıdadır.
      • Bir yayından yukarıdaki yararlanılacak kaynak bilgilerini elde etmek için öncelikle bilimsel yazının (yayın, paper) özeti (summary) incelenir. Bilimsel yazının özeti, genelde yaklaşık yarım sayfa en fazla bir sayfadan oluşur.
      • Özet bölümünde araştırmanın; nerede, hangi toplumda, kaç kişide, hangi yöntemlerle (saha, klinik, laboratuar ve istatistiksel yöntemler) hangi değişkenler ele alınarak hangi konunun/problemin incelendiği, hangi ana bulguların elde edildiği ve bu bulguların ne anlam ifade ettiği, temel olarak bu araştırma ile hangi faydalı/dikkate değer bilimsel sonuca ulaşıldığı kısaca belirtilir.
      • Kaynağın özeti okunarak erişilen yayının araştırmaya katkıda bulunup bulunmayacağına karar verilir. Eğer ulaşılan kaynağın araştırmaya katkı verebilecek içerik taşıdığı kanısına varılırsa yayının tümü okunur ve yayının ilgili bölümleri incelemeye alınır.
      • Tüm güncel kaynak kartlarının incelenmesi sonucu atıf yapılacak ve araştırmanın Kaynakça’sında yer alacak olanları ***, ** ve * değerlendirme puanlı yayınlar belirlenir. Kaynakçada yer alması kararlaştırılan güncel kaynaklardan “Kaynak İncelemesi Özeti (Review-2)” hazırlanır. Bu özette; konunun hangi yönlerinin incelendiği, eski ve yeni yayınlarda yararlanılan yöntem farklılıkları, yöntemlerde modifikasyonlar, incelenen değişkenler, ölçüm teknikleri, yöntemler, varsa parametreler (Ortalama, Ortanca, Standart sapma, Prevalans, İnsidans, Mortalite vb.), yer-zaman-birey özellikleri, genellemeler, benzer sonuçlara ulaşan araştırmalar, farklılaşan araştırmalar, üzerinde tartışma olan konular, ekol yaklaşımları vb. bilgiler yer almalıdır.
    •  
    • BÖLÜM 5 ARAŞTIRMA AMAÇLARININ BELİRLENMESİ-5.1- GİRİŞ
      • Kaynak tarama ve değerlendirme çalışmaları bittikten sonra araştırma plan ve protokolüne esas teşkil edecek bilgilerin, amaçların yeniden değerlendirilmesine geçilir. Araştırmaya başlangıç aşamasında belirlenen ön amaçlar yeniden bu kaynak tarama bilgileri ışığında gözden geçirilir. İlk amaçların düzeltilmesi ya da modifiye edilmesi, yeni amaçların eklenmesi ve gerekli görülmeyenlerin çıkarılması şeklinde işleme tabi tutulması gerekebilir .
    • 5.2- ARAŞTIRMA AMAÇLARININ ÖZELLİKLERİ
      • Güncel ve orijinal olmalıdır.
      • Bilim ve uygulamaya katkısı, yararı olmalıdır.
      • Toplumu tanıtmaya, tanımlamaya ya da bir sorunu çözmeye yönelik olmalıdır.
      • Yapılabilir olmalıdır.
      • Araştırma ekibinin bilgisi, araç ve gereci ile yapabileceği tipte olmalıdır.
      • Objektif olmalıdır.
      • Amaçların denetlenebilmesi/test edilebilmesi/irdelenebilmesi için ilgili veri toplanabilir olmalıdır.
          • İstatistik testlerle analiz edilebilir olmalıdır.
            • Genel ahlaka, etik kurallara aykırı olmamalıdır.
      • Yukarıda verilen özellikleri taşımayan, daha önce yapılmış ve üzerinde tartışma olmayan sorunları kapsayan amaçlardan vazgeçilir. Ön belirleme aşamasında dikkate almadığımız ve kaynak taramasında çok önemli olduğu belirlenen konunun yeni boyutları inceleme amaçları arasına alınarak amaçlar kesinleştirilir.
      • Son olarak belirlenen amaçlar maddeler halinde düz cümleler ya da soru cümleleri biçiminde yazılarak araştırmanın amaçlarının hedeflenen çözümleri ortaya koyup koyamayacağı yeniden değerlendirilir.
      • Amaç, araştırma ile ne bulunmak istendiğinin maddelerle ya da alt cümlelerle belirtilmesidir
    • 5.3- ARAŞTIRMALARDA AMAÇ-PROBLEM İLİŞKİSİ
      • Problem, araştırma yapmaya yönlendiren sorunların soru cümleleri ile ortaya konmasıdır. Yani araştırma amaçlarının soru cümlesi ile yazılmasıdır. Araştırma niçin ve ne amaçla yapılıyor?
      • Hangi değişken/değişkenler sorgulanacak?
      • Değişken-parametre, değişkenler arasındaki ilişkiler nedir?
      • Yer, zaman, kişi özellikleri ve beklentiler nelerdir?
      • sorularına cevaplar arayan amaçlar belirlenmelidir.
    • Amaç/Problem Cümlesinin Özellikleri :
      • Basit, Açık ve Belirgin olmalı
      • Sezgisel içerikli olmalı ya da Deneysel olasılıkları içermeli
      • Eşitlik, Benzerlik, Büyüklük, Küçüklük, İlişki belirtmeli
      • Test edilecek ögeleri içermeli
      • Metafizik, Teolojik ve Filozofik sorular içermemelidir.
    • Amaç/Problem Cümlesinin Yazımı :
      • Araştırma amaçlarının ya da problemlerinin yazımında aşağıdaki önerilere uymak araştırmanın yönlendirilmesi, hedeflerinin belirlenmesi açısından yardımcı olur.
      • 1) Problem, araştırmada incelenen değişkenlerin tanıtsal bilgilerini öğrenmeyi hedeflemelidir.
      • X, Y,... değişkenlerinin belirtici istatistikleri nedir?
      • X, Y,... değişkenlerinin A, B, ... faktörlerinin düzeylerine (level) göre istatistikleri nedir?
      • X, Y,... değişkenlerinin dağılımları nedir?
      • 2) İki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişkiyi belirtmelidir.
      • X değişkeni Y değişkeni ile ilişkili midir?
      • X, Y ve Z ile ne kadar ilişkilidir? İlişkinin yönü nedir?
            • C ve D koşulları altında X ve Y nasıl ilişki içindedir? İlişkinin yönü, büyüklüğü nedir?
      • 3) Problem cümlesinde açıklama yer almalıdır.
      • X değişkeni, Y ile yüksek düzeyde ilişkili midir?
      • Yüzyüze eğitim, eğitimde başarıyı arttırabilir mi?
      • X aşısı Y aşısına göre H hastalığına karşı bireyleri daha yüksek oranda korur mu?
      • Araştırmanın amaçları belirlendikten sonra bu amaçlar içinden beklenti içeren, yanıt bekleyenleri araştırma ve istatistiksel hipotezler biçiminde belirlenmelidir . Araştırmadaki her amaç için bir hipotez kurmak gerekmez. Tanıtıcı tipteki amaçlar için hipotez yazılmaz. Ancak araştırmada, Neden?, Niçin?, Nasıl?, Nerede?, Ne zaman? Benzer mi?, Eşit mi?, Büyük mü? Küçük mü? Az mı? Yüksek mi? gibi sorulara cevap arayan tipte düzenlenmiş amaçlara ilişkin, uygun ve test edilebilir tipte yazılmış hipotezlerin formüle edilmesi gerekir.
    • BÖLÜM 7 ARAŞTIRMA PROBLEMLERİNİN TANIMLANMASI VE HİPOTEZLERİN KURULMASI
      • Araştırma, bir ya da bir çok amacı gerçekleştirmek için yapılır.
      • Bu amaçlar toplumun incelenen konudaki sosyal, ekonomik, kültürel, psikolojik vb. problemleridir.
      • Bu amaçlar toplumdaki birimlerle ilgili özellikleri ortaya koymak, toplumu her türlü özellikleri ile tam olarak tanımlamak, bir sorun varsa bu sorunları doğru biçimde tanımlamak ve bu sorunlara uygun, geçerli ve güvenilir çözümler getirmek biçiminde özetlenebilir.
            • Araştırmanın amaçları bir sorunun çözülmesi biçiminde ise bu amaçlar birer problemdir, sorundur ve çözülmesi gerekir
    • 7.2- AMAÇLARIN PROBLEM OLARAK TANIMI
      • Bu amaçlardan bazıları; değişkenlerin dağılımlarını ve tanıtsal değerlerini belirleme, diğerleri ise ilişkileri ortaya koyma, neden-sonuç ilişkilerini belirleme, belirli standartlara uygunluğu test etme vb. biçimde olabilirler.
      • Tanıtsal (belirtici) tipteki amaçlar uygun veriler toplandıktan sonra istatistiksel yöntemler aracılığı ile işlenerek istatistikler hesaplanır. Tablolar ve grafikler hazırlanır. Bu amaçlar için bir istatistiksel testlerle denetleme gereği duyulmaz ve problem tanımlarının yapılması gerekmez. Ancak hesaplanan istatistikler yardımı ile parametrik değerlere benzerlik, uyumluluk analiz edilmek istenirse istatistiksel testlere başvurulur (H0: µ=µ0, H0: P=P0 vb. hipotezlerin H1 hipotezlerine karşı testi).
      • Amaç değişkenler arası ilişkilerin belirlenmesi ise ; değişkenler arası neden-sonuç ilişkilerinin ortaya konması, neden, niçin, nasıl soruları içeren amaçların problem cümleleri biçiminde ifade edilmesi ve denetlenmeleri için doğru değişken/değişkenlerin tanımlanması ve hangi ölçümleri içeren verilerle denetlenebileceği doğru olarak ortaya konmalıdır.
      • Araştırmada amaç, bir olayın diğer olayla ilişkisini ortaya koymak , bir olayın ortaya çıkmasında etkili olan temel ( major ) ve yan ( minör ) etmenleri belirlemek biçiminde amaçlar varsa bu amaçların doğru olarak test edilmesi için bir ya da birden fazla problem cümlesi biçiminde ifade edilmesi gerekir.
    • Örneğin, okul başarısını etkileyen nedenlerin ortaya konması için yapılacak araştırmada amaç-lardan ilk ikisinin aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım ve bu amaçların denetlenmesinde yararlanacak problem cümlelerini belirleyelim
      • Amaç-1: “Ailenin ekonomik durumunun öğrencinin başarı durumuna etkisini belirlemek”
      • Problem-1 :”Düşük gelir düzeyine sahip ailelerin çocuklarının okul başarıları düşük olabilir mi?”, “Ailelerin gelir düzeylerinin düşük olması çocuklarının başarı durumlarının düşük olmasına etki eder mi?”, “Ailelerin gelir düzeyleri ile çocukların okul başarıları arasında bir ilişki var mıdır?”
      • Amaç-2: “Sınıftaki öğrenci sayısının öğrencilerin okul başarılarına etkilerini belirlemek”
      • Problem-2: “Okulda sınıflardaki öğrenci sayıları ile öğrencilerin başarıları arasındaki nasıl bir ilişki vardır?”, “Sınıftaki öğrenci sayısı azaltılırsa öğrencilerin başarıları önemli düzeyde arttırılabilir mi?”, “Okullarda sınıftaki öğrenci sayısı ile öğrencilerin başarı notları arasında bir ilişki var mıdır?”
    • 7.3- HİPOTEZLERİN KURULMASI
      • Hipotez , toplum ile ilgili belirli parametrelere ya da yargılara dayalı olarak ortaya atılan önermelerdir.
      • Hipotez , toplumda sorunlarla ilgili gerçekleşmesi beklenen sonuçların; eşitlik, eşitsizlik biçiminde formülatif ya da sözel biçimde ortaya konmuş açıklanmış (deklaratif) formudur.
      • Hipotez , araştırmanın beklenen sonuçlarını ifade eden ve problemin altında yattığı düşünülen gerçekleri yansıtan önermelerdir.
      • Hipotezler araştırmayı/araştırıcıyı yönlendirir . Araştırıcının kendini kontrol etmesini (otokontrol) sağlar. Ne yapılacak? İlişkiler nedir? Neler test edilecek? ve Test için gerekli veri yapısı nedir? sorularına verilecek uygun cevaplar araştırıcıya; Ön bilgileri/verileri belirle!, Teoriye uy/uyma! genelleme yap/yapma!, Kısıtlara göre karar ver!, Geleneksel yöntemi terk et!/terk etme! vb. konularda yön verirler.
      • Araştırmalarda karar , hipotezlerin istatistiksel testlerle denetlenmesi ile verilir.
      • Hipotezle r, araştırma problemlerinin veriler aracılığı ile denetlenmesine olanak sağlayacak biçimde ifade edilmiş ya da formüle edilmiş önermelerdir.
      • Her araştırmanın bir hipotezi olması gerekmez. Tümüyle tanıtıcı (descriptive) amaçlar içeren araştırmaların hipotezleri olmaz. Ancak analitik araştırmalarda hipotez vardır.
    • BÖLÜM 8 ARAŞTIRMA DÜZENLERİ VE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİNİN BELİRLENMESİ (Veri Toplama ve Analiz Yöntemleri)
      • Veri toplamak için yararlanılacak araştırma düzenlerinin de (araştırma desenleri, research designs, experimental designs) amaçların denetimi için gerekli verileri üretecek tipte seçilmesi gerekir.
      • Seçilecek araştırma, veri toplama yöntemleri ve araştırma düzenleri aşağıdaki kriterlere göre farklılıklar gösterir.
          • Bu kriterler özetle;
      • Araştırmanın amaçları
      • İncelenecek cevap değişkenin (Y, response) toplumdaki dağılım biçimi
      • Cevap değişken ve açıklayıcıların (Xi, predictors, factors) ölçüm teknikleri, faktörlerin seviyeleri
      • Amaçlarla uyumlu Hipotezlerin tipi ve yönü
      • Deneme yapılacak yer, birim, grup sayıları
      • Deneme tipi (Saha, Laboratuar, Klinik, Biyolojik vb.)
            • Kontrol/Deneme grubu eşleştirmeleri
          • Denek seçiminin tipi, deneklerin denemeye uygun/değil ayırımlarının belirlenme kriterleri
      • Deneme gruplarına birimlerin atanma biçimi
      • (rasgele atama ya da geliş sırasına göre atama)
      • Araştırma toplumunun önceden belirli/tanımlı
      • olup olmaması
      • Araştırma izleme tipinde (follow-up, longitudinal) ise izleme süresinin önceden belirli olup olmaması
      • Gruplardaki birimlerin karşılaştırılabilir olması (Y’yi etkileyen faktörlere göre uygun tabakalama yapılıp yapılmadığı (Stratify))
      • Cevap değişken ile birlikte değişen ortak değişkenlerin (covariates) istatistiksel düzeltme amacıyla (standardizasyon) kullanılıp kullanılmayacağı
    • 8.2- ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ
      • Araştırma yöntemleri; amaçlar, incelenen
      • değişken ve izlem sürelerine bağlı olarak değişik biçimde sınıflandırılırlar.
      • Araştırmalar amaçları yönünden Tanıtsal ya da Analitik olarak iki temel gruba ayrılır.
      • Tanıtsal (Descriptive) araştırmalar , değişkenlerin toplum ya da örnekteki dağılımı, istatistikleri, frekans dağılımları gibi bilgilerin elde edilmesi ile ilgili bilimsel çalışmaları kapsar.
      • Analitik (Inferential) araştırmalar , belirli hipotezlerin, problemlerin denetimi, sorunların çözüm yollarının belirlenmesi ve toplama ilişkin ortak noktaların ve genellemelerin bulunması ile ilgili bilimsel çalışmaları kapsar
      • Araştırmalar yapılış amacına göre Teorik
      • ve Uygulamalı araştırmalar olarak da iki
      • gruba ayrılır.
      • Teorik araştırmalar , teori geliştirme, bir teoremi ispatlama, bir araç geliştirme, model geliştirme türünde yapılan araştırmalardır.
      • Uygulamalı araştırmalar , teorik araştırmalardan elde edilen bilgilerin saha, laboratuar, klinik gibi uygulama alanlarındaki işleyişini, yer, zaman, birey farklarına göre elde edilen teori, teorem ve modellerin geçerliğini, güvenirliğini araştıran, araştırmalardır.
      • Araştırmalar uygulama biçimleri bakımından da farklı biçimde sınıflandırılırlar. Bunlar;
      • Kaynak Tarama (Review) araştırmaları , tüm klasik ve güncel kaynakların taranması ile ortaya konan konunun tarihsel ve bilimsel gelişimini birlikte ele alan araştırmalardır.
      • Geriye dönük - İleriye yönelik (Prospectif - Retrospectif) araştırmalar , araştırma verilerinin güncel tarihten önceki döneme ilişkin toplanması ile ilgili uygulamaya geriye yönelik araştırma, araştırma verilerinin güncel tarihten sonraki zamana ilişkin olarak toplanması ile ilgili uygulamaya ileriye yönelik araştırma adı verilir.
      • Kesitsel (Crosssectional) araştırma , Toplum ya da örnekten verilerin kısa zaman diliminde bir kez toplanması biçimindeki araştırmalardır. Kısa zaman dilimi tüm birimlerin sanki aynı anda verilerinin toplanıyormuş gibi veriler üzerine zaman faktörünün etki etmeyeceği kadar bir süre olması gerekir.
      • İzleme-Uzamsal (Follow up, Longitudinal) araştırma , araştırma birimlerinin T zaman periyodunda izlenerek değişkenler ile ilgili tekrarlı ölçümlerin (tekrarlı veri) elde edildiği araştırmalardır. Toplum ya da seçilen örnek T zaman diliminde t1, t2, .., tk zaman periyodlarında birden fazla kez izlenerek veriler toplanır.
      • Olgu-Kontrol (Case-Control) araştırması , risk taşıyan (hasta, olgu) grup ile bu grup ile eş özelliklere sahip risk taşımayan (sağlam, kontrol) grubun değişkenleri ile ilgili veri toplayarak neden-sonuç ilişkilerinin ve risk faktörlerinin belirlenmesine yönelik araştırmalardır.
      • Grup izleme araştırma (Cohort, Randomize Controlled Trials), incelenen değişken yönünden topluma yeni katılan bir grubun T zaman periyodu izlenmesi ve bu periyod içinde birden fazla kez tekrarlı veri toplanması ile yürütülen ve izlem süresi sonunda riskli (hasta) grup ile risk taşımayan (risksiz) grup verilerinin karşılaştırılmasını hedef alan araştırmalardır.
      • Rasgele kontrollü çift kör araştırmalar (Randomize Controlled Double Blind Trials), denemelerde incelenen değişken yönünden deney birimlerinin ve deneyi uygulayan araştırmacının
      • yanlı davranması riski olduğu durumlarda (ilaç denemeleri, model etkinliğinin testleri) uygulamayı hem araştırıcının hem de birimin bilmemesi esasına dayalı araştırmalardır. Uygulamayı Denetleme üst kurulu, Üstdenetmen (süpervisor) ya da istatistikçi yürütür.
      • Ardışık (Sequential) araştırma , deneyin
      • pahalı, zamanın az olduğu durumlarda önceden seçilen kriterlere göre her denemeden sonra
      • elde edilen verilerin analizinin yapılmasını hedefleyen , eğer koşul yerine gelmemiş ise denemeye devam etmeyi, koşul yerine gelmiş ise denemeyi durdurmayı sağlayan araştırmalardır.
      • Pazarlama araştırmaları (Phase IV – Marketing Research), ürün olarak ortaya çıkan (ilaç, madde) bir üretimin piyasadaki satışı, tüketimi, yararları, bireylere özgü değişik etkileşimleri, yan etkileri gibi bilgileri elde etmeyi amaçlayan araştırmalardır.
      • Meta Analizi (Meta Analytic Research ),
      • bir konuda yayınlanmış, yayına kabul edilmiş, yayınlanmamış (portföyde kalan) araştırma sonuçlarını belirli kurallara göre birleştirerek
      • genel parametre tahminlerini içeren araştırmalardır. Meta analizine alınacak araştırmaların bilimsel denetimden geçirilmesi, meta analizi kurallarına göre birbirlerine dönüştürülmesi işlemlerinde titiz davranılması gerekir.
      • Biyolojik Denemeler (Bioassay), canlı denekler, organizmalar ve canlı materyallere, canlı materyallerden hazırlanan preparatlara yöneltilen fiziksel, kimyasal, biyolojik, fizyolojik, farmakolojik, toksikolojik ve psikolojik uyarıların (stimulus) canlı üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla yapılan denemelerdir. Bu denemeler, canlı denekler ya da canlı materyallere uygulanan stimulusun oluşturduğu cevapların türüne göre farklı tipte veri üretirler.
      • 8.3- ARAŞTIRMA DÜZENLERİ (RESEARCH DESIGNS)
      • Araştırma yöntemleri belirlendikten sonra veri toplanmasında yararlanılacak araştırma düzenlerinin amaçlar için gerekli veriyi elde etmeyi sağlayacak biçimde doğru olarak belirlenmesi gerekir. Sıklıkla yararlanılan araştırma düzenleri aşağıda kısaca açıklanmıştır.
      • 1) Tek Örnek Düzeni (One Sample Design)
      • N birimlik toplumdan Rasgele n birim seçilerek Y, X1, X2, ..., Xp verilerinin toplanması yöntemidir. Toplumdaki birimlerin örneğe çıkma şansları eşit olmalıdır. Birimlerin türdeşliğini (homojenite) bozan faktörler, değişkenler varsa bu değişkenlere göre tabakalama, eşleme çalışmaları yapılmalıdır. Deneysel eşleme yapılamıyorsa türdeşliğe etkisi olan ortak değişkenler de ölçülmeli ve istatistiksel düzeltme ile eşleme sağlanmalıdır.
      • Tek örnek düzenlerinden elde edilen veriler Normal dağılım varsayımı kurulursa Z ya da T testi ile test edilir. Normal dağılım varsayımı kurulmaz ise hipotez tipine göre Binomial test/Run test/Tekörnek KS testi ile analiz edilir.
      • 2) Bağımsız İki Grup Düzeni
      • (Independent Randomized Two Group Design)
      • İki toplumdan rasgele seçilmiş n1 ve n2 bağımsız birimlerde deneme sonuçlarının ortaya konması biçiminde uygulanan düzenlerdir.
      • Nicel ve Normal dağılan/dönüştürme ile Normal dağılan veriler Bağımsız İki Örneklem t testi ile analiz edilir.
      • Normal dağılmayan ve Sıralı ölçekle elde edilmiş ya da Normal dağılım varsayımı kullanılmak istenmeyen veriler Mann-Whitney U testi ile analiz edilir.
      • 3) Bağımlı (Eşleştirilmiş) İki Örnek Düzeni
      • (Pairing Design, Change-over, Pre-Post Design,
      • Dependent Two Group Design)
      • Bir populasyondan rasgele seçilmiş n1 bağımsız birimde A ve B denemelerinin değişik zamanlarda yapılması, birimlerin önce ve sonra verilerinin elde edilmesi biçiminde uygulanan deneme düzenleridir. Denemeden elde edilen verilerde d=X(önce)- X(sonra) ya da d=X(sonra)-X(önce) sonuçları analiz edilir.
      • Nicel ve Normal dağılan/dönüştürme ile Normal dağılan veriler Bağımlı İki örneklem t testi ile analiz edilir. Normal dağılmayan ve Sıralı ölçekle elde edilmiş ya da Normal dağılım varsayımı kullanılmak istenmeyen veriler Wilcoxon T testi ile analiz edilir.
      • 4) Bağımsız K Grup Düzeni(Randomized K Group Design)
      • İkiden daha fazla (k>2) bağımsız toplumdan rasgele seçilmiş nk bağımsız birimlerde deneme sonuçlarının ortaya konması biçiminde uygulanan düzenlerdir.
      • Genellikle X değişkeninin rasgele seçilen k grup ortalamalarının önemliliğini test etmekte yararlanılır. Nicel ve Normal dağılan ya da dönüştürme ile Normal dağılan veriler Tekyönlü Varyans Analizi ile analiz edilir. Normal dağılmayan ve Sıralı ölçekle elde edilmiş ya da Normal dağılım varsayımı kullanılmak istenmeyen veriler Kruskal-Wallis H testi ile analiz edilir.
      • 5) Bağımsız Birimlerde Tekrarlı Denemeler Düzeni (Randomized Block Design)
      • n sayıda birimden oluşan bir grubun t sayıda
      • farklı denemeye alınarak elde edilen verilerinin analizi için yararlanılan iki yönlü varyans analizi sadece iki faktör içeren, replikasyon içermeyen k-bağımlı örneklem verilerini test eder. Bu yöntem birimlere göre düzeltilmiş işlem ortalamalarının birbirlerinden farklılığını ortaya koyar.
      • ÖLÇEK TÜRLERİ
      • Her ölçeğin bize sağladığı bilgi aynı değildir. Bir yandan ölçme hataları,
      • diğer yandan da kullanılan ölçek türü, ölçekten elde edilen bilgi miktarını ve değişken türünü belirler. Değişkenler birbirlerinden daha iyi ölçülebildikleri oranda farklılık gösterirler.
      • Ölçme ve ölçek: Araştırma konusu ile ilgili sayısal değerleri elde etme işlemine ölçme denir. Sayısal değerleri elde etmek için kullanılan araç ya da gereçlere ölçek denir.
    • 1- Sayımla Belirtilen Karakterlerde Ölçekler: a) Nominal (sınıflayıcı, isimsel) ölçek: Bu tür değişkenler sadece birimleri farklı kategoriler halinde sınıflamaya yarar. Nominal değişkenlere, kategorik veya kalitatif değişkenlerde denilir. Ancak bu kategorileri nicelleştiremezler ve sıralayamazlar. Değişken Kategori Değişken Kategori Cinsiyet 1.Erkek 2.Kadın Kayıt Olunan Üniversite 1.Ankara 2.Anadolu ................ Hastalık Durumu 1.Hasta 2.Sağlam Kan Gurubu 1- 0 Grubu 2- A Gurubu 3- B Grubu 4- AB Grubu Medeni Durum 1.Evli 2.Bekar 3.Boşanmış 4.Eşi Ölmüş
    • b) Sıralayıcı (ordinal) ölçek: Değişkenin değerleri birbirini ardışık olarak artan yada azalan biçimde izleyen değerler içerir ise yada iyi den kötüye veya kötüden iyiye sıralanabiliyorsa ordinal ölçek ile veri elde edilmiştir Değişken Kategori Değişken Kategori Değişken Kategori Eğilim durumu 1.Çok Destekliyorum 2.D estekliyorum 3.Fikrim Yok 4.Desteklemiyorum 5.Hiç Hastalık Belirtisi 1.Yok 2.Az 3.Normal 4.Çok Akademik Kariyeri 1-Profesör 2-Doçent 3-Yrd.Doçent 4-Öğr-Gör Gelir Düzeyi 1.Düşük 2.Orta 3.Yüksek
    • 2) Ölçüm ile ya da tartım ile elde edilen verilere yönelik ölçekler a) Aralıklı (interval) ölçek : Değişken değeri önceden belirlenen artan, birbirini izleyen, alt ve üst değerler arasında geçişlilik olan sınıf aralıklarına göre belirleniyor ise bu değişkenlere aralıklı değişken denilir. Bu değişkenlerin verileri ölçümle, tartımla elde edilen nicel verilerdir Değişken Veri Değişken Veri Yaş değişkeni 1- 0-9 2- 10-19 3- 20-29 ............. Isı Ölçümü 1- ISI<= 0 2- 0<ISI <= 10 3- 10<ISI <= 20 4- 20<ISI <= 30 5- ISI>30        
      • b) Oransal ölçek: Bu ölçek aralıklı ölçeğin tüm özelliklerini taşımak ile birlikte uluslar arası ölçü birimlerinden uygun bir ölçek ile elde edilebilen ölçeklerdir. Boy ağırlık ölçüleri bu ölçeğe örnek verilebilir. Sürekli nicel değişkenlerden elde edilen verilerdir. Oransal Ölçek ile elde edilen verilere her türlü test uygulanabilir.
      • 8.4- UYGUN İSTATİSTİKSEL ANALİZ YÖNTEMLERİNİN BELİRLENMESİ
      • Her araştırma deseninden elde edilen verinin
      • ve veri tipinin kendine özgü istatistiksel çözümlemeleri vardır. Her istatistiksel yöntemin uygulanması için verilerin bazı ön koşullar taşıması gereklidir. Aşağıda veri tiplerine göre uygulanabilecek İstatistiksel çözümlemeler kısaca açıklanmıştır.
      • İsimsel ölçekli verilerde uygulanabilecek çözümlemeler:
      • Sınıflayıcı tablolar (frekans tabloları) yapılabilir.
      • Her sınıfta göresel frekanslar (yüzdeler) bulunabilir.
      • Sınıflarda yığılımın homojenliği test edilebilir.
      • Deneysel olasılıklara göre herhangi bir dağılıma uygunluk testi yapılabilir.
      • Mod seçenek (mode category) belirlenebilir.
      • Kategorilerin gözlenme oranları belirlenerek oransal karşılaştırmalar yapılabilir.
      • İsimsel ölçeklere uygulanan birliktelik (association) katsayıları hesaplanabilir.
      • Çapraz tablo biçiminde gösterilen isimsel eğişkenler arasında bağımsızlık analizi yapılabilir.
          • İsimsel ölçekli verilere uygulanan parametrik olmayan yöntemlerle hipotezler test edilebilir.
      • Sıralı ölçekli verilerde uygulanabilecek çözümlemeler:
      • Sınıflayıcı tablolar yapılabilir.
      • Her sınıfta göresel frekanslar (yüzdeler) bulunabilir.
      • Mod sınıf belirlenebilir.
      • Sınıflarda yığılımın homojenliği test edilebilir.
      • Sıralı ölçeklere uygulanan birliktelik katsayıları hesaplanır.
      • Dizilişlerin (ard arda gelişlerin) rasgeleliği test edilebilir.
      • Deneysel olasılıklara göre uygunluk testi yapılabilir.
      • Ardışık kategorilere göre verilerde sıralama puanları bulunarak ortanca değere (medyan) göre gözlemlerin rasgeleliği test edilebilir.
      • Sıralama puanlarına göre parametrik olmayan korelasyon analizi yapılabilir.
      • Ardışık kategoriler arasında doğrusal birliktelik analizi (association) yapılabilir.
            • Sıralı ölçekli verilere uygulanabilen parametrik olmayan yöntemlerle hipotezler test edilebilir.
      • Aralıklı ölçekli verilerde uygulanabilecek çözümlemeler:
      • Frekans ve göresel frekanslar (yüzdeler) bulunabilir.
      • Ortalama, St. Sapma, St. Hata vb. belirtici istatistikler hesaplanabilir.
      • Uygun Parametrik testlerle değerlendirmeler yapılır. Dağılım varsayımları ile uygunluk testleri, sınıflarda yığılımın homojenliği test edilebilir.
      • Neden-sonuç ilişkileri için Regresyon-Korelasyon Analizi yapılabilir.
      • İki ve daha fazla değişken birlikte ele alınarak çokdeğişkenli analizler yapılabilir.
      • Aralıklı ölçekler belirli kategorilere göre sıralı ya da isimsel ölçekli veriye indirgenerek isimsel ve sıralı ölçekli verilere uygulanabilen tüm yöntemlerle analiz yapılabilir.
      • Oransal ölçekli verilerde uygulanabilecek çözümlemeler:
      • Sınıflandırılmış tablolar yapılabilir.
      • Ortalama, St. Sapma, St. Hata, Değişim katsayısı (DK, Coefficient of Variation), Güven aralığı (CI), Dörttebirler (quartiles), Yüzdelikler (Percentiles) vb. belirtici istatistikler hesaplanabilir.
      • Parametrik testlerle uygun olan tüm değerlendirmeler yapılabilir.
      • Dağılım varsayımları altında Uygunluk testleri yapılabilir.
      • Tek değişkenli (Univariate) t testi, Varyans analizi (ANOVA), Kovaryans analizi (ANCOVA) yapılabilir.
      • Neden-sonuç ilişkileri için Doğrusal/Doğrusal olmayan, Basit/Çoklu Regresyon-Korelasyon Analizleri yapılabilir.
      • İstatistiksel teoriye uygun olmak koşulu ile çok sayıda değişken (varsayımları gerçekleştiren veri setlerine) bir arada ele alınarak çokdeğişkenli amaçlara uygun bir çok analiz yapılabilir.
      • 8.5- İSTATİSTİKSEL TESTLERİN UYGULANMA KOŞULLARI
      • Verilerin analizinde bir oturumda (session) ele alınan değişken sayısına göre istatistiksel testler, Tekdeğişkenli (Univariate) testler ve Çokdeğişkenli (Multivariate) testler olmak üzere iki gruba ayrılır. Tekdeğişkenli testler her defasında bir değişkeni (X) ele alarak analiz eder. Çokdeğişkenli testler ise aynı anda iki ve daha fazla değişkeni (p≥2, X, Y, …) ele alarak birlikte analiz eder.
      • Verilerin analizinde yararlanılan testler ayrıca bazı koşulları yerine getiren ve getirmeyen verilere uygulanmalarına göre iki ana gruba ayrılır. Bunlar, Parametrik ve Parametrik olmayan testler olarak isimlendirilir.
      • Parametrik testler ; ilgili parametreye,
      • belirli bir dağılıma ve varyans kavramına dayanarak toplum parametrelerini (ortalama, oran vb.) göz önüne alarak işlemler yapan esnek olmayan istatistiksel yöntemlerdir.
      • Parametrik olmayan testler ; parametreye, belirli bir dağılıma ve varyansa dayanmadan işlemler yapan genellikle ortanca değeri hedef alarak, veriler yerine onların sıralama puanlarını kullanarak işlem yapan esnek istatistiksel yöntemlerdir.
      • Parametrik testlerin uygulanma koşulları:
      • Değişken Toplumda Normal ya da Normale dönüştürülebilir dağılım göstermelidir.
      • Değişken aralıklı ya da orantılı ölçekli olmalıdır.
      • Değişkenin parametreleri  ve  2,  1,  2 , ya da P, Q, nPQ, PQ/n bilinmelidir.
      • n birim sayısı belirli bir değerden daha fazla olmalıdır.
      • Hipotezler belirli kurallara uygun olarak kurulmalı ve mutlaka toplum parametrelerini hedeflemelidir.
      • Veri setinde değerler homojen dağılım göstermelidir. Bir veri setinin homojenitesi kabaca Değişim Katsayısı (DK) ile ve ortalama standart sapma arasındaki ilişki ile belirlenir. Ancak homojenite testleri ile test edilmesi uygun olur.
      • DK, DK%=(Std. sapma/Ortalama)*100 biçiminde hesaplanır. Eğer DK%≥%20 ise veri seti heterojendir.
          • Eğer veri setinin standart sapması ortalamanın %20’sinden daha büyük ise (S≥(0.20*ortalama) veri seti heterojendir.
      • Parametrik olmayan testlerin uygulanma koşulları:
      • Değişkenin belirli herhangi bir dağılıma uygun davranması şart değildir. Ama belirli bir dağılıma uygun dağılımlarda uygulama yapılırsa testin gücü artar.
      • Değişken isimsel, sıralı ölçekli de olabilir. Gerçek gözlem değerleri yerine sıralama puanları, skor değerleri de analizde kullanılabilir. Veriler kısmi ölçüme dayalı hesaplama sonucu elde edilmiş de olabilir.
      • Setteki gözlemlerin homojen yapı oluşturması şart değildir.
      • Değişkenin parametrelerinin bilinmesi (  ve  2 ,P, Q) şart değildir.
      • n birim sayısının belirli bir sınırının olması gerekmez. Az sayıda birim içeren grup/gruplarda da test uygulanabilir.
      • Hipotezler parametre gerekmeksizin kurulabilir. Araştırmacı, bilim adamı kendi geliştirdiği yaklaşımları serbestçe hipoteze edebilir ve test edebilir. Kendisini katı kalıplara bağlı kalma zorunda bırakmaksızın hipotetik yaklaşımları test edebilir
      • BİLİMSEL YAZI YAZIM KURALLARI
      • Araştırmanın en temel sonucu, elde edilen
      • bilimsel sonuçların bilimsel yazı (makale, tez,
      • bildiri, rapor vb.) halinde yayınlanmasıdır. Yayınlanmayan araştırma yarım kalmış demektir. Bilimsel yazılar araştırma sonuçlarının ilgili bilim insanlarına, yararlanacak kurum ve kuruluşlara bilimsel dergilerde yayınlanarak, rapor halinde, kongre ve sempozyumlarda bildiri/poster halinde ya da bilim uzmanlığı/ doktora/tıpta uzmanlık tezleri biçiminde hazırlanarak sunulmasına hizmet eden özgün yazılardır. Araştırma sonuçlarını hakem denetimlerinden geçtikten sonra bilimsel dergilerde yayınlayarak bilim insanlarına sunmak en önemli bildirim türüdür. Özellikle uluslararası ya da ulusal hakemli dergilerde araştırma sonuçlarını bilimsel makale biçiminde yayınlamak için özgün yazım kurallarına uymak gerekir
      • Bilimsel yazı, bilim alanı tarafından kabul
      • edilen popüler uluslararası yazı yazma
      • kurallarına (International Commitee of Medical Journal Editors (ICMJE)/Vancouver Group, American Medical Association (AMA), American Physicological Association (APA), American Statistical Association (ASA), Chicago Manual of Style /Turabian Style (CHICAGO), Columbia Guide Online Style (CGOS), Harvard Style, Modern Language Association (MLA), American Political Science Association (APSA) etc. writing styles ) uyumlu olarak yazılmalıdır.
      • Türkiye’de Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), bilimsel yazıların hazırlanması ile ilgili genel kuralları yayınlamış bulunmaktadır. TÜBİTAK yayınladığı dergilerde uyulması gereken yazım kurallarını yukarıda isimleri verilen yazım kuralları ile yüksek düzeyde uyumluluk gösterecek biçimde düzenlemiş bulunmaktadır.
      • Bilimsel yazı , araştırmanın gerekçesini, önemini, amaçlarını, yöntemlerini,
      • araştırma toplumunu, örneklemini,
      • birimlerini, bulgularını, bilimsel kaynaklar içindeki yerini ve bilime katkılarını birbirini izleyen altbölümlerde sistematik olarak sunan metin, tablo, grafik ve analizlerden oluşan bir bilgi sunum türüdür
      • YAZIM STİLLERİ
      • Uluslararası yayınlarda bilim alanlarına
      • has olmak üzere genel kabul gören
      • yazım tarzları (format, stil) ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bu kurallar, bilimsel yazıların güvenirliğini, yazım tekdüzeliğini, alıntıların düzenliliğini ve bilimsel yazı bölümlerinin içeriklerinin standardize edilmesini sağlayıcı özellikler içermektedir.
      • Genel kabul gören ve yaygın olarak uluslararası dergilerde uygulanan bu yazım stillerinin uygulama alanları aşağıdaki gibi belirtilebilir.
      • Amerikan Psikoloji Birliği (American Psychological Association, APA ) stili , en çok psikoloji, eğitim ve diğer sosyal bilimlerdeki (psychology, education, and other social sciences) bilimsel yazıların hazırlanmasında tercih edilen bir yazım stilidir
      • Modern Dil Birliği (Modern Language Association, MLA ) stili ; edebiyat, sanat, yazın, dil ve tarih (literature, arts, and humanities) bilimlerindeki bilimsel yazıların hazırlanmasında tercih edilen bir yazım stilidir.
      • Amerikan Tıp Birliği (American Medical Association, AMA ) stili ; tıp, sağlık bilimleri ve biyolojik bilimler (medicine, health, and biological sciences) alanındaki bilimsel yazıların hazırlanmasında tercih edilen bir yazım stilidir
      • Amerikan İstatistikçiler Birliği (American Statistical Association, ASA ) stili ; her türlü bilimsel yayınlarda bulguların ve veri
      • analizi sonuçlarının gösterimi ile ilgili bir stildir. İstatistik, tıp, biyolojik bilimler, psikoloji ve diğer bilimsel yazılar hazırlanırken istatistiksel sonuçların gösteriminde uyulması gereken kuralları içermektedir
      • CONSORT (Consolidated Standarts of Reporting Trials Group) stili ; Rasgele Kontrollü Medical Denemelerin (RCT) sonuçlarının bildirilmesi ile ilgili yazım tarzını içermektedir
      • CHICAGO/Turabian stili ; her konudaki yazılarda kolej öğrencilerinin kullanımı için hazırlanmış bir stildir. Gerçek yaşamda tüm konularda hazırlanmış olan kitap, magazin, gazete ve diğer bilimsel alandışı yayınlarda (books, magazines, newspapers, and other non-scholarly publications) tercih edilen bir yazım stilidir
      • Uluslararası Tıp Dergileri Editörler Komitesi (International Commitee of Medical Journal Editors (ICMJE/Vancouver Group (2001)) stili , özellikle tıbbi dergilerde bilimsel yazıların standart biçimde yazılmasını düzenleyici kurallar geliştiren bir gruptur ve AMA stilinin ve IMRAD kuralının tüm tıp dergilerinde uygulanmasını öneren gruptur.
      • Amerikan Politik Bilimler Birliği (American Political Science Association ( APSA )) stili , ekonomik, politik ve sosyo-politik bilimler alanındaki bilimsel yazıların yazılmasında yararlanılan bir stildir
      • Bu yazım stillerinin ortak olarak uyguladıkları bilimsel yazı yazım stili IMRAD formatındadır. IMRAD formatı; bilimsel yazıda yer alan temel bölümler olan, I ntroduction (Giriş), M aterial (Gereçler ve Yöntem), R esults (Bulgular ve Analizler), A nd (ve), D iscussion (Tartışma) ana bölümlerinin baş harflerinden oluşan bir yazım tarzı kısaltmasıdır. Bu yazım stilinin açık biçimi; Subject Title (Başlık), Summary (Özet), Introduction (Giriş), Material and Methods (Gereçler ve Yöntemler), Results and Analysis (Bulgular ve Analizler), Discussion (Tartışma), References (Kaynaklar), Acknowledgment (Teşekkür) ve Appendices (Ekler) alt bölümlerini içermektedir.
      • Türkiye’de de genel olarak bilimsel
      • yazının bölümleri; Başlık, Özet, Giriş, Gereçler ve Yöntemler, Bulgular ve Analizler, Tartışma ve Sonuç, Kaynaklar, Teşekkür ve Ekler formatındadır. Bu yazım stili IMRAD yazım kurallarına uygunluk göstermektedir.
      • Günümüzde ulusal ve uluslararası bir çok bilimsel dergi, yazarlara uyarılar (Instructions to Authors) bölümlerinde yukarıda sözü edilen IMRAD formatında ait olduğu bilim alanına has olarak AMA, APA, ASA, CHICAGO, CONSORT, MLA vb. yazım stillerine yüksek oranda benzeyen kurallara göre makale hazırlamaları uyarısında bulunmaktadır. Türkiye’de de benzer uygulamalar değişik bilim alanlarında çok sayıda dergi tarafından benimsenmiş bulunmaktadır.
      • Bilimsel yazıların en büyük etkisi diğer bilimsel yazılarda sonuçlarının kullanılması ve evrensel
      • bilgi birikimine katkıda bulunmasıdır. Bu etki bilimsel yazıya diğer bilimsel yazılar tarafından atıfta bulunulması (citing) ile mümkündür. Bu nedenle bilimsel yazı, kendisine atıfta bulunulmasını sağlayacak bir yazım stiline, standartlara ve özgün bilimsel kaliteye sahip olmalıdır .
      • IMRAD formunda yazılacak bilimsel yazıda araştırmanın işlevleri ve işlevlerin hangi bölümde yer alması gerektiği Tablo 1’de özet olarak verilmiştir.
    • Tablo 1- Araştırma işlevi ve bilimsel yazıdaki ifade yeri (bölümü)
      • BİLİMSEL YAZI BAŞLIĞI NASIL YAZILIR?
      • BİLİMSEL YAZININ ADI NASIL OLMALIDIR?
      • Bilimsel yazının başlığı, açıklanan araştırmanın konusunu/problemi ve içeriğini özetle yansıtan özgün bir isim olmalıdır. Araştırma başlığı çok genel, çok kısa ya da çok uzun ifadeler ve söz dizimi hatası içermemelidir. Başlık’ta kısaltma kullanılmamalıdır. Başlık öz ve açıklayıcı (consize and informative) özellikte olmalıdır. Bilimsel yazının başlığı içerik ile uyumlu ve mümkünse tek satırlık olmalıdır. Birden fazla satırdan oluşan uzun başlıklar mümkünse seçilmemelidir. Bilimsel yazıya dikkat çekmek için içerikle ilişkisi olmayan çarpıcı ifadeler kullanılmamalıdır (AMA, APA, ASA, CHICAGO, MLA vd.).
          • Dergiye gönderilecek bilimsel yazıda başlık sayfası olmalı ve başlık sayfası, makale başlığı, yazar isimlerinden oluşmalıdır (AMA, APA, ASA).
    •  
      • YAZARLIK HAKKI, YAZAR(LAR)
      • VE SIRALAMA
      • Yazar(lar), araştırmadaki bilimsel katkılarının derecelerine göre sıralanmalıdır. Ençok emek ve bilimsel katkısı olan araştırmacı yayında birinci yazar olarak yer almalı ve araştırmaya katkılarına göre diğer yazarların isimlerinin sıralanması gerekir. Eğer tüm yazarlar eşit oranda katkıya sahip ise, araştırma fikrini ortaya atan araştırıcı birinci yazar olur.
      • Bilimsel yazıda yazar(lar) gerçek kişiler olmalıdır ve yazar(lar)ın gerçek isimleri yazılmalıdır. Bilimsel yazılarda takma ad kullanılamaz. Yazar isimleri arasında yazarlık hakkı doğmayan kişilerin yayında yazar olarak yer almasına izin verilmemelidir. Araştırmaya katkısı olmayan bireylerin yazar olarak yayında yer alması etik kurallara aykırıdır.
      • ÖZET BÖLÜMÜ NASIL YAZILIR?
      • Bilimsel yazının özet bölümü tüm bilimsel yazı yazıldıktan sonra yazılır. Özet bölümü, bilimsel yazının Giriş, Gereçler ve Yöntem, Bulgular ve Analizler, Tartışma bölümlerinden alınan ve araştırmayı özet olarak tanıtan cümlelerden oluşan kısa bir bölümdür.
      • Özet bölümü, nerede, ne zaman, kaç kişide, hangi kişilerde hangi araç gereçler kullanılarak hangi yöntemlerle hangi özellikler araştırıldı? Temel bulgular nelerdir? Bu bulgular ne anlama gelmek-tedir ve elde edilen sonuçlar bilim ve uygulamaya ne katkılar sağlayacaktır? sorularına cevapları içeren cümlelerden oluşmalıdır. Özet bölümünde kullanılan her bilgi bilimsel yazının içeriğinde yer almalıdır. Özet bölümü bilimsel yazının ana bölümlerinden farklı hiçbir ek bilgi içermemelidir.
      • GİRİŞ BÖLÜMÜ NASIL YAZILIR?
      • Araştırmanın giriş bölümünde aşağıda maddeler halinde verilen bilgilerin bir düzen içinde ardışık olarak yer alması gerekir.
      • Araştırmanın hangi gerekçelere dayanarak yapıldığı, önemi nedir belirtilmelidir.
      • Araştırma konusunun/problemlerin tanımı verilmelidir.
      • Geçmişte problemle ilgili önemli çalışmaların kaynak taraması (review) sonuçları kısaca verilmelidir.
      • Araştırma ile ilgili sorunları algılanma biçimi, çözüm yolları konusunda genel yaklaşımlar açıklanmalıdır.
      • Bu araştırmanın genel ve özel çizgileri ile ortaya konulmasında bilimsel yaklaşımların hangi yararlar sağlayabileceği, yararların boyutları açıklanmalıdır. Bu yararların ortaya çıkarılabilmesi için birimlerin hangi özelliklerinin incelenmesi gerektiği, incelenmesi tasarlanan değişkenler ile hangi hedeflerin gerçekleşebileceği belirtilmelidir.
      • Araştırmanın bilime, insanlığa, ülkeye, bölgeye, uygulamaya yapacağı katkılar açıkça belirtilmelidir. Bu araştırmanın yapılması ile hangi bilimsel ve uygulama sorunlarına çözümler üretilebileceği öngörüler halinde ele alınmalıdır.
      • Araştırmanın amaçları maddeler halinde ya da cümle içinde ayrıntıları ile birlikte verilmelidir.
      • Giriş bölümü yazılırken paragraflarda ya da cümlelerde yer alan fikirlerin dayandırıldığı kaynaklara atıfta bulunmak gerekir. Bilimsel yazıda dikkat edilecek en önemli nokta fikirlerinden, yöntemlerinden, bulgularından ya da sonuçlarından yararlandığımız bilim adamlarının yayınlarına atıfta bulunmaktır. Başkalarının bilimsel üretimlerini atıfta bulunmaksızın kullanmak; bilim, araştırma ve yayın etik kurallarına aykırıdır.
      • METİN İÇİNDE KAYNAKLARIN GÖSTERİMİ (ATIFLAR ve ALINTILAR)
      • Araştırmada yararlanılan kaynakların yazar, yıl, sayfa bilgilerini belirtmeye atıfta bulunma (citation) adı verilir. Bazı durumlarda kaynaklardan kısa cümleler, paragraflar ya da birkaç paragraf aynen alınarak kullanılabilir. Bu işleme de alıntı (quotation) adı verilir. Fikrinden yararlanılan ya da kısa alıntılar yapılan kaynakları metinin ilgili yerlerinde atıf yaparak ya da alıntı yaparak göstermek gerekir.
      • Atıfta bulunma ve alıntıları gösterme farklı biçimlerde yapılmaktadır. IMRAD kurallarına uyan yazım stilleri iki farklı atıf biçimini benimsemiştir.
          • Yazarsoyadı, yıl ya da yazarsoyadı, yıl, sayfa gösterimi.
      • Yayın numarası ile atıf gösterimi (yayınların kaynaklar bölümünde yer alış sıra numaralarının atıfta kullanılması)
      • Alıntı ya da atıf yapılırken eğer kaynak; kitap (textbook), tez, rapor, bildiri özet kitabı gibi birden fazla bölümü ve farklı konuları içeriyorsa atıf gösterimi (Özdamar, 2002, s:140-142) biçiminde, yazarsoyadı, yıl, sayfa şeklinde yapılmalıdır. Eğer atıf ya da alıntı güncel bir kaynağa ya da tek bir konuyu içeren kaynağa ( makale, editöre mektup ) ilişkin ise (Greenland, 1988) biçiminde yazarsoyadı, yıl gösterimi kullanılmalıdır.
      • Örneğin, güç analizi ile ilgili bir yayında, giriş bölümünün güç analizinin işlevlevinden söz eden cümle ya da paragrafın arkasına “… güç analizi araştırmalarda verilecek kararların güvenirliğini arttırmak için gerekli örnek hacmini belirlemeye yarayan bir yöntemdir (Cohen 1988, Greenland 1988, Murphy and Myors 1998).” biçiminde atıf yapmak gerekir.
      • Eğer, Cohen 1988, Greenland 1988, Murphy and Myors 1998 yayınlarının kaynaklar bölümünde yer alış sıra numaraları (sırası ile örnek olarak), 1, 14, 27 olsun. Bu numaralar atıf için aşağıdaki gibi kullanılabilir.
      • “… güç analizi araştırmalarda verilecek kararların güvenirliğini arttırmak için gerekli örnek hacmini belirlemeye yarayan bir yöntemdir (1, 14, 27).”
      • Atıfta bulunurken her paragrafın sonuna çok sayıda kaynağı dizmek doğru değildir. Çok önemli birkaç kaynağa atıfta bulunmak yeterlidir.
      • Örneğin, güç analizinin işlevlerinden söz eden örneğimizde, “… güç analizi araştırmalarda verilecek kararların güvenirliğini arttırmak için gerekli örnek hacmini belirlemeye yarayan bir yöntemdir (Cohen 1988, Greenland 1988, Lipsey 1990, Murphy and Myors 1998, Minitab 2001, Buchner, Faul and Erdfelder 2003, Doğan 2003, Durapau 2003, Özdamar 2003).” biçiminde bir gösterim çok abartılı bir gösterimdir. Bu cümlenin sonunda uygun atıf “… güç analizi araştırmalarda verilecek kararların güvenirliğini arttırmak için gerekli örnek hacmini belirlemeye yarayan bir yöntemdir (Cohen 1988, Greenland 1988, Murphy and Myors 1998).” biçiminde olmalıdır.
      • Özellikle yayın numarası ile atıf yönteminde “ … belirlemeye yarayan bir yöntemdir (1, 8, 12, 44, 56-61, 64-67, 89, 112).” biçimindeki bir gösterim bilgi sunma işlevini yerine getirmeyen bir atıf türüdür.
      • Tüm bilim insanları tarafından yaygın şekilde bilinen anonim hale gelmiş bilgileri içeren paragraf ya da cümlelere kaynak göstermek gerekmez. Örneğin, yöntemler bölümünde veri analizinde bağımsız iki örneklem t testi kullanıldığını belirten “…bağımsız iki örneklem ortalamalarının farklılığını karşılaştırmak için t testi kullanıldı.” cümlesine atıfta bulunmaya gerek yoktur.
      • İnternetten indirilen dosyalara (elektronik materyaller) atıflarda yazarı belli ise “Moher et al., 2001” biçiminde, kurum belli ise kurum adı ”SAS, 2001”, “DPT, 2002” biçiminde, bunlarda belli değilse web adresi verilerek “ www. ogu .edu.tr ” biçiminde gösterilir.
      • Aynı yazarın aynı yılda birden fazla yayınına atıfta bulunmak gerekirse yıl yanlarına a, b, c harfleri konarak (Özdamar, 1999a; Özdamar, 1999b; Özdamar, 1999c) gibi gösterim kullanılmalıdır.
      • Eğer alıntı bir ya da birkaç paragrafı kapsayacak genişlikte ise bu alıntıyı metin içinde farklı pencere yapısı, farklı yazı tipi, yazı stili, farklı punto ya da kombine formlar kullanılarak verilmelidir.
      • Örneğin, Özdamar, 2002c’den alınan bir alıntı aşağıdaki gibi verilebilir.
      “ Güncel yaşamda karşılaşılan problemleri çözmek için problemi çok yönlü olarak ele almak gerekir. İncelenen bir olayı etkileyen sayısız faktör bulunabilir. Bu nedenle incelenecek olayı tüm faktörleri dikkate alarak incelemek ve çözüm önerilerini ortaya koymak gerekir.Çok değişkenli (multivariate) istatistiksel analiz, incelenen olay ve çevresindeki çok sayıda içsel ve dışsal (endojen ve ekzojen) faktörleri dikkate alarak, problemi doğasındaki yapısına ilişkin bilgilere göre (gerçek oluşumuna göre) incelemek ve çözümlere ulaşmak içingeliştirilmiştir.” Özdamar, 2002c, s:1
      • Alıntı metin içinde farklı puntolar kullanılarak verilebilir . “The conditional interpretation of the parameters is more useful in order to judge the effectiveness of cancer screening and shows connections to the statistical analysis of spatial case-control studies (Kelsall and Diggle, 1998).” .
      • Genel kural olarak alıntılarda aşağıdaki kurallara uymak yerinde olur. (Wilmington, 2003).
      • Yaklaşık 40 kelimeden daha az alıntıları metin arasında metin yazı tipi ve formatında çift tırnak ile işaretlenmiş biçimde (“ ”) yazınız.
      • Kırk ve daha fazla kelimeden oluşan blok alıntıları, farklı yazı tipi, yazı stili ya da farklı içerlikli (indent) biçiminde çift tırnak içinde ya da braket ([ ]) içinde gösteriniz.
      • Alıntı içinde atlanan, yazılmayan yazı bölümleri için parantez içinde üç nokta (…) işareti ile belirtiniz ve alıntı devamını metin olarak yazınız. Ancak alıntıda bir cümle parçalanarak alıntının ilk bölümü
      • atlanmış ve alıntı yazı ile başlayan kelimelerden itibaren alınmış ise “… alıntı cümlesi/cümleleri” biçiminde gösteriniz.
      • Birbirini izleyen paragraflardan arada kalan bir paragraf atlanarak alıntı yapılmış ise atlanan paragraf için …….. ile belirtilen bir paragraf boşluğu bırakınız. Eğer birbirini izlemeyen farklı paragraflar alıntı olarak kullanılacak ise her bir paragrafı farklı alıntı olarak değerlendiriniz.
      • GEREÇLER VE YÖNTEMLER BÖLÜMÜ
      • NASIL YAZILIR?
      • Bilimsel yazının Gereçler bölümünde, araştırmanın hangi araçlar ile yapıldığı, isimleri, markaları, modelleri, yeni üretilmiş bir araç ya da model ise fotoğrafı, üreticisi, modeli, üretim yılı, işlevleri vb. yer almalıdır.
      • Araştırmanın kaç birim (kişi, denek) üzerinde, ne zaman, ne kadar sürede yapıldığı, birimlerin hangi toplumdan ve hangi yöntemlerle seçildiği ve bu birimlerin -gerekli ise- demografik, sosyo-kültürel ve sağlık özellikleri açıklanmalıdır.
      • Birimler araştırma öncesinde bazı işlemlerden geçirilmiş ise bu uygulamalar açık biçimde bu bölümde yer almalıdır.
      • Bilimsel Yazının Yöntemler bölümünde, araştırmanın hangi araştırma yöntemine göre yapıldığı, veri toplama yöntemleri, araştırma düzenleri açıkça belirtilmelidir. Araştırmada rasgele seçim ya da rasgele atama yapılmış ise rasgeleliğin nasıl yapıldığı, kontrol grubu varsa nasıl oluşturulduğu belirtilmelidir.
      • Araştırmanın hangi araştırma yöntemi ve tipine (Prospektif-Retrospektif, İzlem, Grup izleme, Olgu-Kontrol vb.) göre yapıldığı belirtilmelidir. Araştırmada yararlanılan araştırma düzeni (tek örnek, çapraz tekrarlı, k-örneklem vb), saha, klinik, laboratuar yöntemleri ve istatistik yöntemler açıkça belirtilmelidir. Fiziksel, kimyasal, biyolojik, eğitsel, tıbbi, epidemiyolojik ve biyoistatistik-istatistiksel yöntemler belirtilmelidir.
      • Eğer örnekleme araştırması yapılmış ise kaç birim, hangi alfa ve beta değerlerine göre belirlenmiştir. Hangi toplumdan hangi örnekleme yöntemi ile birimlerin seçildiği belirtilmelidir.
    • 16.9- BULGULAR VE ANALİZLER BÖLÜMÜ NASIL YAZILIR?
      • Araştırmada amaçları denetlemek için elde edilen nitel ve nicel bulgular, giriş bölümünde verilen amaçların sırasına göre verilmelidir. Nitel ve Nicel bulgular metin, frekans tablosu, çapraz tablolar biçiminde verilmelidir.
      • Metin biçiminde verilen bulgular çok detaylı olmayan bulgulardır.
      • Gruplara göre değişkenlerin ortalama ve standart hataları ve gruplara göre önemlilik test sonuçları Tablo 1’deki gibi elde edilmiştir.
      • Tablo ile Gösterim
      • Veriler, kolay bilgi edinilmeyi sağlayacak şekilde uygun frekans tablosu, çapraz tablo, ilişki tablosu biçiminde gösterilmelidir. Sayfa-larca ham veri vermek yerine uygun sınıflamalı tablo ile verilmelidir. Tabloda veriler sıra ve sütunlar halinde frekans ve gerekirse yüzdeler ile verilmelidir. Tablolarda n ve toplam sütunları yer almalıdır.
      • Tablonun mutlaka bir adı (başlığı) olmalı ve tablonun üstünde yer almalı, verilerin yer, zaman, değişken bilgisini içermelidir. N<50 için yüzde verilmemeli, tabloda birim sayısı olmaksızın belirtici istatistik verilmemelidir. Tablodaki veriler analiz edilmişler ise test kalıbı uygun yere, uygun biçimde verilmelidir.
    •  
      • Grafiksel gösterimlerde de şekil no,
      • şekil adı, verilerin tipi verilmelidir. Grafikte ölçekler uygun seçilmelidir. Tablo bilgisi verilmeden doğrudan grafik verilmemelidir.
      • Grafik bilimsel veri sunumunda esas amaç olmamalıdır. Çünkü grafik dikkat çekici ve çarpıcı bilgi sunma amaçlıdır. Grafiklerde ayrıntı olmadığından tablo ya da veriler gösterilmeden sadece grafik ile bilgi sunulmamalıdır.
    • 16.10- TARTIŞMA VE SONUÇ BÖLÜMÜ NASIL YAZILIR?
      • Araştırma ile ulaşılan sonuçlar ve yargılar olasılıkları ile birlikte bu bölümde yer almalıdır. Kararların olasılıkları parantez içinde (P>0.05ns, P<0.05*, P<0.01** ya da P<0.001***) biçiminde verilmelidir. Her ulaşılan sonuç/karar literatür bilgileri ile karşılaştır-malı olarak ayrıntılı biçimde tartışılmalıdır.
      • Ulaşılan karşılaştırmalı bilgiler ışığında problemin bilimsel açıklamaları ve yeni ortaya konan görüşler, genellemeler ve toplum ile ilgili genel yargılar/ortak noktalar belirtilmelidir. Genel yargılar olasılı biçimde yazılmalıdır.
      • Genellemelerde kısıtlılıklar varsa bu kısıtlılıkların belirtil-mesi gerekir. Örneğin yapılan çalışma Eskişehir’de 0-6 yaş grubu bireylerde yapılmış ise ulaşılan kararların Eskişehir toplumu ve 0-6 yaş grubu için geçerli olduğu belirtilmelidir.
      • Örneğin, 15-44 yaş grubu hamile kadınlarda sigara içme alışkanlığı araştırılmış ise genellemelerin ancak 15-44 yaş grubu hamile kadınlar için geçerli olduğu belirtilmeli ve “ kadınlarda sigara içme alışkanlığı %40 ‘dır.” gibi bir genelleme yapılmamalıdır.
      • Literatür ile benzeşen ve farklılaşan sonuçlar ve bunların nedenleri; yer, zaman, birim, değişkenler, ortak değişkenler vb. yönlerden açık biçimde tartışılmalıdır. Bu bölümde giriş ve bulgular bölümünde yer alan bilgileri tekrarlamaktan kaçınmalıdır.
      • Dinçer ve Özdamar (1993), Kümeleme Çözümlemesinde Uygun Kümeleme Ölçütlerinin Karşılaştırılması, Hacettepe Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi Seri B, C:14 (22), 17-33 adlı kaynağın Tartışma bölümünden birkaç paragraf aşağıya alınmıştır.
    •  
      • Tartışma bölümünde ayrıca yeni araştırıcılara verilecek öneriler, uyarılar, ipuçları varsa belirtilmelidir.
    • 16.11- KAYNAKLAR BÖLÜMÜ NASIL YAZILIR?
      • Bilimsel yazının değişik alt bölümlerinde atıfta bulunulan tüm kitap, makale, tez, rapor, elektronik materyaller ve kişisel görüşmelerin ayrıntılı biçimde kaynaklar bölümünde yer alması gerekir.
      • Metin içinde atıfta bulunulmayan hiçbir kaynak kaynaklar bölümünde yer almamalıdır.
      • Kitapların, tezlerin, teknik raporların, makalelerin, elektronik materyallerin ve kişisel görüşmelerin gösterimi küçük farklılıklarla birbirlerinden ayrılmaktadır
      • Klasik kaynakların yazımında iki farklı yaklaşım bulunmaktadır.
      • Yazar(lar)soyadı, yazar(lar)adı baş harfleri, (yayın yılı), yayınadı, yayıncı, sayfa, yer (APA, ASA, MLA)
      • Yazar(lar)soyadı, yazar(lar)adı baş harfleri, yayınadı, yayıncı, yer, sayfa, yıl (AMA, CONSORT, ICMJE)
      • Güncel kaynakların gösteriminde de iki farklı yaklaşım bulunmaktadır.
      • Yazar(lar)soyadı, yazar(lar)adı baş harfleri, (yayın yılı), yayınadı, yayın yeri (dergi, yıllık, bildiri kitabı, abstract, vb), cilt, sayı, sayfa (APA, ASA, MLA)
      • Yazar(lar)soyadı, yazar(lar)adı baş harfleri, yayınadı, yayın yeri, cilt, sayı, sayfa, yıl (AMA, CONSORT, ICMJE).
      • Kitapların Kaynaklar bölümünde gösterimi:
      • Yazar sayısı 1-4 olan kitaplarda gösterim, yazarların tümünün yazar(lar) soyad(lar)ı, yazar(lar)adı baş harf(ler)i, yayın yılı, yayın adı, yayıncı adı, yayın yeri, sayfa noları (gerekli ise) . biçiminde yazılır.
      • 1. Armitage P, (1971), Statistical Methods in Medical Research, Blackwell Scientific Pub., London, p:210-19.
      • 2. Dixon WJ, Massey FJ, (1983), Introduction to Statistical Analysis, McGraw-Hill Co., Japan.
      • Kitaplarda Yazar sayısı 5 ve daha fazla ise ilk yazarın soyadı, adının baş harfleri ve Ark. (İngilizce ise et al.), yayın yılı, yayın adı, yayıncı, yayın yeri, sayfa noları (gerekli ise) . biçiminde yazılır.
      • Örneğin 6 yazarlı aşağıdaki kaynak iki değişik biçimde yazılabilir.
      • 1. Dixon WJ, Brown MB, Engelman L, Frane JW, Hill MA, Jennrich RI, Toporek JD, (1983), BMDP Statistical Software, Univ. of California Press, Los Angeles.
      • 2. Dixon WJ, et al., (1983), BMDP Statistical Software, Univ. of California Press, Los Angeles.
      • Eğer internetten indirilmiş bir kitabın tümü ya da bir bölümünü (e-book, *.pdf, *.html, *.ps) kaynaklarda göstermek için aşağıdaki gösterim kullanılır. Burada kitabın indirildiği (download) sitenin adresi ( http://www. ogu .edu.tr ) ve internetten indirilme tarihi (download date) belirtilir.
      • Goldstein H, (2002), Multilevel Statistical Models, Kendall's Library of Statistics 3, Internet Edition, www. arnoldpublishers .com/ support / goldstein . htm (download: 06.06.2003).
      • Editorlü kitapların kaynaklarda gösterilmesi aşağıdaki gibi yapılır.
      • Delanois AL (Ed), (1973), Biostatistics in Pharmacology, Vol. I, Pergamon Pres, Oxford.
      • Çeviri kitapların kaynaklarda gösterimi ise aşağıdaki gibi yapılır.
      • Day RA, (1997), Bilimsel bir Makale Nasıl Yazılır ve Nasıl Yayımlanır? (Çev:GA Altay), 2. Baskı, TÜBİTAK Matbaası, Ankara.
      • Kitapların belirli bölümlerinden yararlanılmış ise gösterim aşağıdaki gibi yapılır.
      • Degner LF, McWilliams ME, (1994), Challenges in conducting cross-national nursing research. In: Fitzpatrick JJ, Stevenson JS, Polis NS, eds. Nursing Research and its Utilization: International State of the Science. New York, NY: Springer, p:211-215.
            • Monografların gösteriminde aşağıdaki biçim kullanılır
            • Davidoff RA, (1995), Migraine: Manifestations, Pathogenesis, and Management, Contemporary Neurology Series , No. 42. Philadelphia.
      • Kaynak gösterimlerinde bazı kısaltmalar yapılabilir. Ulusal ve uluslararası bilim insanlarının kabul ettiği kısaltmaları kullanmak gerekir. Örneğin University (Univ.), Publication (Pub.), Dergisi (Derg.), Journal (J.), American (Am.),Türkiye Bilimsel Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), Statistics in Medicine (Stat. Med.) vb. Dergi adı kısaltmalarda Index Medicus, SCI, SSCI, TÜBİTAK süreli yayınlar kataloğu kısaltmalarını kullanmak gerekir. Örneğin, Journal of American Medical Association (JAMA), American Journal of Epidemiology (Am. J. Epidemiol.
    • Güncel kaynakların Kaynaklar bölümünde gösterimi:
      • Metin içinde atıfta bulunulan makale, teknik rapor, tez vb. gibi yayınların kaynaklar bölümünde yazımında kitaplara ek olarak yayınlandığı kaynağın cilt(sayı) bilgisininde eklenmesidir.
      • Güncel kaynaklarda kaynak gösteriminde de iki temel gösterim türü bulunmaktadır.
      • 1. Yazar(lar)ın soyad(lar)ı, yazar(lar) ad(lar)ının baş harfleri, yayın yılı, yayın adı, yayınlandığı kaynak (dergi, kurum), cilt, sayı (cilt(sayı)), sayfa noları ve yılı .
      • 2. Yazar(lar)ın soyad(lar)ı, yazar(lar) ad(lar)ının baş harfleri, yayın yılı, yayın adı, yayınlandığı kaynak (dergi, kurum), cilt, sayı (cilt(sayı)), sayfa noları ve yılı .
      • Güncel kaynakalrı gösterirken yazar sayısı 5 ve daha fazla ise ilk yazarın soyadı, adının başharfi, et al., yayın adı, yayınlandığı kaynak (dergi, kurum), cilt, sayı (cilt(sayı)), sayfa noları ve yılı . biçiminde yazılır.
      • İnternet üzerinden yayın yapan (online) dergilerde yer alan yayınlar aşağıdaki gibi gösterilir.
      • Gordon GF, (1999), Bypassing heart surgery. Alternative Medicine [serial online], July 1999, issue 30. ( http:// nccam . nih .gov/ )
      • Eğer internetten indirilmiş metin, dosya (*.pdf, *.html, e-file) içeriklerini kaynaklar bölümünde göstermek için güncel kaynaklar için yukarıda verilen kurallara uyulur ancak en sona dosyanın internetten hangi tarihte indirildiği (download date) açıklaması eklenir.
      • Moher, D. et al.: The CONSORT Statements: revised recommendations for improving the quality of reports of parallel group randomized trials 2001, http://www. consort - statement .org/ (download: 4.7.2003).
      • Kişisel görüşmeler kaynaklarda aşağıdaki gibi gösterilir. Ancak kişisel görüşmenin dikkate alınabilmesi için görüşülen kişinin ulusal ya da uluslararası düzeyde otorite olması gerekir.
      • -Sümbüloğlu K, (2003), Ölçeklerde Soru Sayısının Ölçme Etkinliğine Etkisi (kişisel görüşme).
      • -Kepner JL, (2003), Sample Sizes Determinations for Clinical Trials with Historical Controls (Personel Communication).
    • 16.12- EKLER BÖLÜMÜ NASIL YAZILIR?
      • Bilimsel yazılarda Ekler bölümü tercihli bölümlerden birisidir. Eğer gerekli ise aşağıdaki bilgilere yer verilebilir.
      • Ham veriler, araştırma alanının haritası ya da krokisi (özellikle katlanır tarzda olanlar), yararlanılan aracın fotografı, eğer elektronik bir dizayn geliştirilmiş ise işletim şeması verilebilir.
      • Ekstra fotoğraflar, metin içinde akıcılığı bozacağından verilmesi istenmeyen matematik, istatistik, kimya, farmakoloji vb. formüllerin açıklamaları, az bilinen ya da modifiye istatistiksel yöntemler ve prosedürün matematiksel ispatları, araştırmada yararlanılan fakat paket programlarda yer almayan bazı prosedürler için geliştirilmiş bilgisayar programları, metinde kısa isimleri ile verilen kimyasalların/ bileşiklerin tam generik isimleri gerekli ise açık formülleri ekler bölümünde verilebilir.
    • 16.13- BİLİMSEL YAZIDA ANLATIM
      • Bilimsel yazı, araştırma sonuçlarını okuyucuya açık, net, özlü ve dil bilgisi kurallarına uygun biçimde aktaracak biçimde yazılmalıdır.
      • Bilimsel yazının hazırlanmasında en önemli nokta yazının okunmasını, anlaşılmasını sağlayacak biçimde metinin (document) kendi kendini açıklayacak, bilim dünyası ile iletişimi ve kaynaşmayı sağlayacak stilde -bir roman gibi- akıcı ama sade, edebiyattan ve felsefeden uzak bir anlatımla yazılmalıdır.
      • Okumayı kesintiye uğratacak, ek bilgilere gereksinim duyulmayacak bir anlatım seçilmelidir. Dilbilgisi (gramer) yanlışlarından kaçınmak gerekir.
      • Bilimsel yazılarda kullanılan anlatımın öznesi ve zamanı Dili geçmiş zaman üçüncü tekil şahıs dolaylı anlatım biçiminde olmalıdır (Örnek birimler rasgele yöntem ile seçildi., Birimler gruplara rasgele atandı. Deneklerin verileri çift kör (double-blind) denemeler sonucu elde edildi. İki grup ortalamalarını karşılaştırmak için Student t testi kullanıldı.).
      • Mişli geçmiş zaman üçüncü tekil şahıs dolaylı anlatım (İki örnek ortalamalarını karşılaştırmak için Student t testi kullanılmıştır.)
      • Birinci çoğul şahıs dili geçmiş zaman ve doğrudan anlatım (Biz iki örnek ortalamasını karşılaştırmak için Student t testi kullandık.)
      • Birinci tekil şahıs, dili geçmiş zaman ve doğrudan anlatım (İki örnek ortalamasını karşılaştırmak için Student t testi kullandım.) Bu anlatım türü en az tercih edilen bir anlatım türü olarak görülmektedir
    • Bilimsel yazıda kaçınılması gereken ve önerilen anlatımlar
      • Yayınlarda kullanılan bazı ifadeler sakıncalar taşır bu ifadeler yerine daha uygun ve bilimsel etiğe uygun cümleler tercih edilmelidir. Aşağıda önemli bulunan birkaç kaçınılması gereken ve yerine kullanılması önerilen ifade kalıpları verilmiştir.
      • “ Bu konuda hiç araştırma yok, ilk biz bu konuyu araştırdık. Bu konuda ilk araştırma bizim araştırmamızdır.” ifadesi yerine “Bu konuda yapılmış bir çalışmaya rastlayamadık.” ifadesinin kullanılması daha uygundur.
      • “ Bu konu, Türkiye’de ilk defa bizim ekibimiz tarafından çalışıl-mıştır.” cümlesi yerine “Bu konuda Türkiye’de yapılmış ve yayınlanmış bir çalışmaya rastlayamadık.” ifadesini kullanınız.
      • “ Bundan böyle bu tür çalışmalarda bizim yöntemimiz kullanılma-lıdır. En başarılı sonuçlar bizim yöntemimiz ile sağlana-bilir.” ifadesi yerine “Yöntem karşılaştırmalarında bizim yöntemi-mizin diğer yöntemlere göre önemli düzeyde başarılı sonuçlar verdiği belirlenmiştir.” ifadesini kullanınız.
      • “ Dünyada bu konuda en başarılı çalışmalar bizim tarafımızdan yapılmıştır.” ifadesi yerine “Kaynaklarda yer alan çalışma sonuçları ile karşılaştırıldığında, araştırmamızda elde edilen başarı oranı diğer çalışmalara göre önemli düzeyde yüksektir.” ifadesini kullanınız.